Vaststelling begroting van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2002; Verslag algemeen overleg op 27 maart 2002 over de brief inzake het project Kiezen op Afstand
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28000-VII, nr. 56

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

25-04-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28000-VII nr. 56

19-04-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de bewindsliedenNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28000-VIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 34 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 000 VIIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het
jaar 2002nr. 56VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 19 april 2002De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties1 heeft op 27 maart 2002 overleg gevoerd met minister
De Vries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en minister Van Boxtel
voor Grote Stedenen Integratiebeleid over:– de brief van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en de minister voor Grote Steden- en Integratiebeleid
(BZK-02-69).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Rehwinkel (PvdA) acht het zeer teleurstellend
dat het project Kiezen op afstand forse vertraging oploopt. Het kabinet heeft
om een tamelijk lange adempauze gevraagd, waarmee het project op zich in het
geding lijkt te komen. Er wordt met name veel energie besteed aan het oplossen
van problemen en het beproeven van andere trajecten, maar er dient juist meer
daadkracht aan de dag te worden gelegd ten aanzien van het project. De vaart
dient erin gehouden te worden.Bij het project Kiezen op afstand zijn drie vormen van elektronisch stemmen
te onderscheiden: stemmen in elk willekeurig stembureau, waarbij gebruik wordt
gemaakt van een landelijk raadpleegbaar kiezersregister, stemmen in stemzuilen
in openbare ruimten en stemmen via internet. Aan de eerste modaliteit zijn
minder technische eisen verbonden dan aan de tweede en derde. De regering
kiest in haar benadering evenwel voor het in gelijke mate ontwikkelen van
de drie opties, hetgeen complex en tijdrovend blijkt te zijn. In dat verband
dienen de drie mogelijkheden op hun merites beoordeeld te worden. Waarom moet
een geheel project worden stilgelegd als onderdelen daarvan gewoon kunnen
worden uitgevoerd? Kunnen de bewindslieden aangeven welke problemen zich bij
elke modaliteit voordoen? Brengt het stemmen in elk willekeurig stembureau,
de eerste modaliteit, onoverkomelijke bezwaren met zich? Is het mogelijk om
het landelijk raadpleegbaar kiezersregister eerder in de praktijk toe te passen?
Overweegt de regering een «afgeslankt» traject, waarbij voorrang
wordt gegeven aan een modaliteit boven de andere? Wat is per modaliteit de
geschatte termijn waarop succesvol op afstand kan worden gestemd? In het kader van de aanbesteding zijn acht offertes ontvangen. Met geen
van de offertes wordt echter voldaan aan de eisen van beschikbaarheid, betrouwbaarheid
en kostenbeheersing, waardoor er geen opdracht is verleend. De bewindslieden
hebben aangegeven dat zij er niet op alle onderdelen zeker van zijn dat aan
de eisen en wensen kan worden voldaan. Kunnen zij specificeren om welke onderdelen
het hierbij gaat? Op welke onderdelen is er geen sprake van problemen? Welke
rol speelden de te verwachten kosten bij de beslissing om voor geen van de
acht offertes te kiezen? Waarom is het moeilijk om een concrete schatting
te maken van de kosten die met kiezen op afstand gemoeid zijn? Kan er op zijn
minst een globale schatting worden gemaakt van de meerkosten bovenop het bedrag
van 8 mln euro dat reeds is begroot? Is de regering bereid om extra geld uit
te trekken voor het project als dat nodig mocht zijn?In verschillende andere landen doen zich initiatieven voor ten aanzien
van kiezen op afstand, hetgeen onder meer is gebleken uit de KOA-monitor.
Nederland kan van die initiatieven in veel opzichten leren. Maakt de regering
optimaal gebruik van die mogelijkheid? In Zwitserland worden de kosten van
stemmen op afstand geraamd op tientallen miljoenen euro's. Wat is de houding
van de Zwitserse regering ten opzichte van deze constatering? Wat is in het
overleg met Zwitserland de inzet van de Nederlandse regering? Zijn de ministers
bereid om overleg te voeren met vertegenwoordigers van andere landen of landsdelen
waar reeds experimenten zijn uitgevoerd, zoals de Verenigde Staten? Is het
kabinet bekend met het feit dat in Nederland vertegenwoordigende organen op
universiteiten en hogescholen steeds vaker door middel van stemmen op internet
worden gekozen? De opkomst bij de verkiezingen voor de universiteitsraad in
Groningen is vorig jaar mede daardoor aanzienlijk gestegen.Er zal helaas geen grootschalig experiment bij de Statenverkiezingen in
2003 plaatsvinden. Is het wellicht mogelijk om onderdelen van dat experiment
uit te voeren? Overwegen de bewindslieden, het grootschalig experiment te
verplaatsen, bijvoorbeeld naar de verkiezingen voor het Europees Parlement
in 2004? Kan er desnoods door middel van schaduwverkiezingen ervaring worden
opgedaan met kiezen op afstand? Op welke wijze zal het bedrag dat vorig jaar
voor het experiment is uitgetrokken, worden aangewend?De betrouwbaarheid van KOA-systemen is essentieel; wezenlijke en principiële
zaken zoals het recht op een geheime en onbelaste stemming moeten gewaarborgd
zijn. Zijn de ministers bereid om op korte termijn een hernieuwd plan van
aanpak op te stellen, waarin beschreven wordt welke initiatieven in de nabije
toekomst kunnen worden genomen? In de brief wordt een heroriëntatie in
juni aangekondigd, hetgeen aan de late kant is. Is het mogelijk om deze heroriëntatie,
tezamen met het plan van aanpak, voor de verkiezingen aan de Kamer voor te
leggen?De heer Te Veldhuis (VVD) is van mening dat
het de burgers gemakkelijker moet worden gemaakt om te stemmen; naarmate meer
mensen stemmen, wordt de zeggingskracht van een uitslag groter, waarmee de
legitimatie van het bestuur en de volksvertegenwoordiging groeit. In dit licht
is het de morele plicht van politici om te streven naar een zo hoog mogelijke
opkomst. Een groot deel van de stemmen van in het buitenland woonachtige Nederlanders
gaat verloren, onder meer omdat het stemmingsproces te ingewikkeld is. Er
moeten dan ook nieuwe methodes van stemmen gezocht worden, zoals het stemmen
via internet, brief, telefoon of stempanelen op openbare plekken.Het is vreemd dat geldverkeer wel mogelijk is met telefoon en internet,
maar het uitbrengen van een stem niet. In de communicatie tussen banken en
cliënten zijn aspecten van privacy en betrouwbaarheid toch ook aan de
orde. Dit laat onverlet dat aan het stemmen bij verkiezingen speciale eisen
moeten worden gesteld, omdat er afgevaardigden worden gekozen
die regels vaststellen waaraan iedere Nederlander gebonden is. De betrouwbaarheid,
vertrouwelijkheid en controleerbaarheid van het stemproces zijn van het grootste
belang. Bovendien moet kiezen op afstand betaalbaar zijn.Het is teleurstellend dat het onmogelijk is gebleken om bij de Statenverkiezingen
in 2003 een grootschalig experiment te doen met elektronisch stemmen. Is de
reden daartoe gelegen in onmacht of onkunde? Is er bij de aanpak van het project
wellicht te veel hooi op de vork genomen? Is de complexiteit van het proces
verkeerd ingeschat? In ieder geval kan geconstateerd worden dat er op dit
punt geen reële stap is gezet om vanuit het postkoetstijdperk het elektronische
tijdperk binnen te stappen. Het is beschamend dat de Nederlandse overheid
zo weinig progressie heeft gemaakt terwijl er in de elektronische wereld veel
vooruitgang wordt geboekt.Aangezien het door het kabinet voorgestelde model niet lijkt te werken,
kan wellicht voor een soort aanbouwmodel gekozen worden. Er kan worden begonnen
met het op korte termijn realiseren van een eenvoudig onderdeel; volgende
onderdelen kunnen in de loop van de tijd daaraan worden gekoppeld. Op die
manier kan, als een elektronische handtekening is ontwikkeld, bijvoorbeeld
eind volgend jaar worden aangevangen met het stemmen via internet. Ook kan
volgend jaar een experiment worden gehouden met het stemmen via telefoon,
zoals bij een waterschap in Noord-Holland heeft plaatsgevonden. Weliswaar
wordt het vooropgezette doel met een aanbouwmodel niet in een keer gerealiseerd,
maar in ieder geval wordt daarmee een stap in de goede richting gezet.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66) stelt dat ook
in andere landen problemen worden ervaren op het gebied van elektronisch stemmen.
Een volwaardig elektronisch stemsysteem is nog nergens geïntroduceerd.
Waarborgen, zoals het toekennen van een pincode aan kiezers, zijn onvoldoende
betrouwbaar en fraudebestendig gebleken. Het is betreurenswaardig dat er een
noodzaak is tot een adempauze. In ieder geval zal het onderzoek in de zomer
worden afgerond en zal het kabinet een standpunt aan de Kamer doen toekomen.
De vertraging is dan ook te overzien.Uit de brief van de ministers blijkt dat er naast het landelijk raadpleegbaar
kiezersregister, het virtueel stemlokaal en de elektronische stembus ook een
centraal tellingsysteem, een beveiligingsysteem, enzovoort nodig zijn. Heeft
het expertisecentrum deze additionele functionaliteiten voorzien in zijn advies
of gaat het om voorkeuren van het kabinet?Bij de Europese aanbesteding van het project kwam een aantal problemen
naar voren. Geen van de bedrijven die een offerte hebben uitgebracht, garandeerde
volledige beschikbaarheid van het systeem. Is het niet te overwegen om stemmen
op meerdere dagen mogelijk te maken zodat die beschikbaarheid wel gegarandeerd
kan worden? Tevens zijn er problemen gerezen ten aanzien van de betrouwbaarheid;
met name de transparantie, de beveiliging van de identiteit en de waarborgen
tegen inbreuken op het systeem zijn daarbij aan de orde. De betrouwbaarheid
van een systeem is evenwel juist bij verkiezingen een buitengewoon belangrijk
punt waar niet op ingeleverd mag worden. Kunnen de bewindslieden concreet
aangeven wat het probleem is?In de brief wordt noodzakelijk verder onderzoek aangekondigd. Waaruit
bestaat dat onderzoek? Wordt hiermee gekozen voor een ruimere aanpak dan in
de oorspronkelijke plannen was voorzien? Kan aan de hand van tranches een
volwaardig systeem worden opgebouwd?Een grootschalige proef zal geen doorgang vinden, maar wellicht is het
mogelijk om bij de Statenverkiezingen een kleinschalige proef te houden.Het project Kiezen op afstand heeft als doel, de mogelijkheden om te stemmen
uit te breiden. Bij een referendum is het mogelijk om per brief te stemmen.
Waarom kan deze modaliteit niet bij algemene verkiezingen worden gehanteerd? Mevrouw Van der Hoeven (CDA) geeft aan dat
zowel regeringsals oppositiefracties de wens hebben geuit, het stemmen zoveel
mogelijk plaatsonafhankelijk te maken om de opkomst bij verkiezingen te bevorderen.
In dit verband kunnen de mogelijkheden van telefonisch stemmen en het stemmen
per brief onderzocht worden.De ontwikkelingen in de ICT zijn nog niet zo ver gevorderd dat een bruikbare
oplossing voor het project Kiezen op afstand voorhanden is. In de brief van
het kabinet is aangegeven dat dit een reden is voor het trage verloop van
het project. Onderzoek dient verricht te worden naar manieren van stemmen
via ICT of op andere wijzen. In ieder geval moeten de juistheid, controleerbaarheid
en anonimiteit van het stemproces gegarandeerd zijn.Zolang er geen inzicht is in de financiële consequenties van een
en ander, mag er geen aanbesteding plaatsvinden. In dat kader ligt een gefaseerde
aanpak voor de hand. Grootschalige experimenten zijn daarbij momenteel onmogelijk.
Het tot stand brengen van een elektronisch stemsysteem zou een aanvulling
vormen op het huidige systeem. De bestaande verdeling van bevoegdheden en
verantwoordelijkheden in het stemproces moet daarom gehandhaafd worden.Het is positief dat reeds in deze fase van het proces wordt erkend dat
de materie omvangrijker is dan aanvankelijk is gedacht. Als die ontdekking
in een later stadium was gedaan, waren de gevolgen niet te overzien geweest.
Er mag niet te lichtvaardig over problemen worden gestapt.Met het afdingen op het programma van eisen wordt geen goed signaal afgegeven.
Beschikbaarheid van het systeem en het waarborgen van de betrouwbaarheid van
het stemproces zijn minimumvoorwaarden waaraan voldaan moet worden. Kunnen
de bewindslieden concreet aangeven wat de problemen zijn op dit punt? Wat
is in de offertes ten aanzien van de beschikbaarheid aangeboden? Een verlengde
stemperiode, bijvoorbeeld van 24 uur, mag niet op voorhand worden afgewezen.
Wellicht kan de overheid ten aanzien van de markt als launching customer fungeren
om op die manier een systeem te laten ontwikkelen waarin de beschikbaarheid
wel gegarandeerd is. Waarom is overigens gekozen voor een Europese aanbesteding?Gelet op financiële en inhoudelijke risico's is verder onderzoek
nodig. Hebben de ministeries evenwel voldoende deskundigheid in huis om verder
vorm en inhoud aan het project te geven?Nederland lijkt op het punt van kiezen op afstand een voortrekkersrol
te vervullen. Een en ander dient evenwel betaalbaar te zijn. Het is dan ook
van belang om de kosten te kunnen afzetten tegen de baten.De grootschalige proef zal geen doorgang vinden. Is het wellicht mogelijk
om op beperkte schaal een proef te houden? Een dergelijke proef kan een aantal
vragen beantwoorden.Het opzetten van een aanbouwmodel lijkt positief. Daarbij dient echter
van tevoren bepaald te worden hoe het uiteindelijke model eruit moet zien.
Verder moet een indicatie worden gegeven van de termijn waarop dat model zal
functioneren en van de daaraan verbonden kosten. In ieder geval zullen bij
elk model twee voorwaarden moeten worden gehanteerd: de elektronische handtekening
en het landelijk raadpleegbaar kiezersregister.Antwoord van de bewindsliedenDe minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties geeft aan dat ook het kabinet het als teleurstellend heeft ervaren,
te moeten besluiten tot een adempauze. Er doet zich evenwel een aantal problemen
voor. Het kabinet had kunnen besluiten om het project onverminderd voort te
zetten, maar dat was onverantwoord geweest. Het eerste initiatief tot aanbesteding
leidde niet tot het gewenste resultaat, waarna is besloten om de materie opnieuw
te beschouwen. De bedoeling van het project Kiezen op afstand is om het stemmen minder
plaatsafhankelijk te maken; de kiezer moet meer mogelijkheden krijgen om elders
te stemmen. Bij de verkiezingen is het reeds mogelijk om een kiezerspas aan
te vragen en een ander te machtigen. Ook bieden veel gemeentes de mogelijkheid
om bij mobiele stembureaus te stemmen. Met het project is evenwel getracht
om nieuwe technologieën in te schakelen, waarbij de randvoorwaarden van
belang zijn.De eerste grondwettelijke eis bij verkiezingen is dat het geheime karakter
van de stemming gewaarborgd is. Het stemproces moet bovendien controleerbaar
en transparant zijn. Verder moet de kiezer stemgerechtigd zijn; de identiteit
van een kiezer moet dan ook geregistreerd worden. Met bankpasjes wordt zorgvuldig
omgegaan. Bovendien kunnen op eventuele fouten in het betalingsverkeer correcties
worden toegepast. In het stemmingsproces kunnen echter geen correcties plaatsvinden
omdat een stem niet herleidbaar mag zijn tot de stemgerechtigde. De integriteit
van de verkiezingen moet gegarandeerd zijn; het vastleggen van de stemmen
moet te reconstrueren zijn. Kiezers moeten bezwaren kunnen indienen als de
stemming naar hun mening niet volgens de wet is gelopen. Aan kiezen op afstand
zijn dan ook buitengewoon hoge eisen verbonden. Voor sommige eisen zijn oplossingen
te vinden, maar daaraan zijn hoge kosten verbonden.Op universiteiten wordt weliswaar elektronisch gestemd, maar daarbij wordt
niet aan alle genoemde voorwaarden voldaan. Aan verkiezingen op wetgevend
niveau moeten nu eenmaal hogere eisen worden gesteld. Bijvoorbeeld moet voorkomen
worden dat stemmen worden geronseld. Voor sommige methodes van stemmen kan
wellicht genoegen worden genomen met lagere eisen, zoals bij het stemmen per
brief vanuit het buitenland. Er doen zich op dat punt echter wel complicaties
voor. Ook aan het telefonisch stemmen zijn bezwaren verbonden. Het is in de
praktijk goed mogelijk om identificatienummers van familie of vrienden te
verkrijgen en voor hen een stem uit te brengen. Het stemmen per brief bij
een referendum is onmogelijk. Het is wel mogelijk om onder voorwaarden ondersteuningsverklaringen
tot het houden van een referendum op te sturen.Aan de uitgangspunten van het stemmen moet worden vastgehouden. Als na
de adempauze blijkt dat het onder omstandigheden mogelijk is om een stelsel
te ontwikkelen waarbij in zeer beperkte mate wordt ingeleverd wordt op de
vereisten, dan moet dat overwogen worden. In dat geval zal met de Kamer worden
overlegd of dat verantwoord is. Voorop staat evenwel dat de verkiezingen integer
blijven. In sommige landen, zoals Zwitserland, is de opkomst bij verkiezingen
zo laag dat aan de precisie van de uitslagen minder waarde wordt gehecht.
Het kabinet streeft evenwel naar de situatie dat na afloop van de verkiezingen
geen discussie ontstaat over de integriteit.De minister voor Grote Steden- en Integratiebeleid betreurt de vertraging van het project Kiezen op afstand maar acht
de beslissing tot uitstel niet negatief. Na het ambitieuze besluit tot het
technologisch vernieuwen van het stemproces is een inventarisatie gemaakt
van de functionaliteiten. Bij de pogingen tot aanbesteding is gebleken dat
de materie zeer gecompliceerd is; geen van de bedrijven die offerte hebben
uitgebracht, garandeerde betrouwbaarheid en veiligheid van het systeem. Bovendien
stonden de bedragen op de offertes niet in verhouding tot het begrote bedrag
van ruim 8 mln euro. Van de offertes is evenwel veel te leren en om deze goed
te kunnen bestuderen, in samenhang met reeds beschikbare informatie, is een
adempauze nodig van een paar maanden.Bij het bestuderen van de informatie worden ook de ervaringen in het buitenland
betrokken. Het kabinet informeert zich in ruime mate over de ontwikkelingen
die zich in bijvoorbeeld Zwitserland, Engeland, de Verenigde Staten en Canada
op dit punt voordoen. Nederland is weliswaar koploper op het gebied
van elektronisch stemmen, maar andere landen houden zich ook bezig met de
materie. De ontwikkelingen in het buitenland voldoen echter bij lange na niet
aan het programma van eisen dat door de Nederlandse regering is gesteld. Het
al dan niet wijzigen van die eisen is een beslissing die door de politiek
moet worden genomen.Het is momenteel nog te prematuur om te besluiten, op een ander model,
zoals een aanbouwmodel, over te stappen. Het starten van een aanbouwmodel
is aantrekkelijk maar brengt het risico met zich dat het grotere geheel en
het uiteindelijke doel uit het oog worden verloren. De adempauze kan benut
worden om onduidelijkheden vast te leggen en te betrekken bij de uiteindelijke
afweging. In ieder geval is het van belang om aan de hand van realistische
eindtermen na te gaan wat de mogelijkheden zijn.De adempauze houdt niet in dat er niet langs diverse wegen aan het project
gewerkt wordt. Er wordt een public key infrastructure (PKI) ontwikkeld, waarbij
met banken en verzekeraars wordt overlegd zodat er een eenduidige infrastructuur
kan ontstaan voor meerdere doelen. Ook wordt een biometrische identiteitskaart
ontwikkeld, eventueel voorzien van een elektronische handtekening, die mogelijk
gebruikt kan worden voor stemmen. Op deze punten worden vorderingen geboekt.
De adempauze wordt aangewend voor het formuleren van realistische eindtermen.
Vervolgens zal de Kamer geïnformeerd worden over de mogelijkheden.Voor het realiseren van de eerste modaliteit, het stemmen vanuit een willekeurig
stemlokaal, is niet alleen een landelijk kiesregister maar ook een raadpleegfunctie
nodig. Daarmee zou reeds een groot deel van het virtueel stemlokaal tot stand
gebracht zijn. Alleen met die eerste stap zouden driekwart van de functionaliteiten
van het project Kiezen op afstand gerealiseerd zijn. Die stap is evenwel gecompliceerd
en kostbaar. Ook om die reden wordt een adempauze ingelast, zodat het project
op een later moment op een goede wijze kan worden voortgezet.In het geldverkeer is reeds veel mogelijk op technologisch niveau, hetgeen
hoopvol is voor de toekomst van het project Kiezen op afstand. Het traject
dient evenwel verantwoord en zorgvuldig afgelegd te worden. De eisen van veiligheid
en betrouwbaarheid leiden tot een kritische benadering van dat traject. Daarop
mag niet worden ingeleverd, tenzij de politiek besluit dat de eisen minder
stringent mogen worden toegepast.De prijsaanbiedingen in de offertes liepen uiteen: van 10 mln euro tot
ruim 25 mln euro. In sommige offertes waren bepaalde posten zelfs nog niet
uitgewerkt. In het buitenland, met name in Zwitserland, worden de kosten van
elektronisch stemmen geraamd op minimaal 269 mln euro en maximaal 417 mln
euro.Het bedrag van 8 mln euro dat voor het project is uitgetrokken, is tot
nu toe als volgt besteed. In de periode januari 2001 tot maart 2002 is ongeveer
1,3 mln euro besteed aan het voorwerk, dus aan het onderzoek, het specificeren
van functionaliteiten, het offertedocument, de aanbestedingsprocedure, het
inschakelen van deskundigen en de bemensing van het projectbureau. Overigens
is de deskundigheid van dat projectbureau voldoende; zo nodig worden deskundigen
ingehuurd. Ongeveer 1,1 mln euro van het budget voor de ontwikkeling van de
elektronische identiteitskaart is gebruikt voor de pilot in Amsterdam-Zuid.
Het budget is dan ook niet geheel besteed, maar wel voor een deel op zeer
goede wijze aangewend.Het beter faciliteren van het stemproces is niet primair gericht op het
verhogen van de opkomst bij verkiezingen. Mogelijk zal het daartoe bijdragen,
maar het is niet de enige doelstelling van het project.Het gebruik van een pincode voor het stemproces is riskant, omdat deze
overdraagbaar is. De betrouwbaarheid en integriteit van het stemproces is
daarmee niet gewaarborgd.Zwitserland heeft het voornemen om een landelijk raadpleegbaar kiezersregister
te ontwikkelen. Dat land ligt op dit punt achter op de ontwikkelingen
in Nederland. In Zwitserland is namelijk geen sprake van een landelijk uniforme
elektronische bevolkingsadministratie zoals in Nederland. De Zwitserse regering
is voornemens om tot eind 2004 een drietal pilots te houden in de vorm van
schaduwverkiezingen.Het al dan niet houden van een kleinschalig experiment bij de Statenverkiezingen
van 2003 zal worden beschouwd in het kader van de algehele bezinning op het
project in de adempauze tot juni 2002. Op dat moment zal aan de Kamer een
haalbaar, realistisch en geloofwaardig pad worden voorgelegd.Nadere gedachtewisselingDe heer Rehwinkel (PvdA) constateert dat de
teleurstelling rond de uitstel van het project door het kabinet wordt gedeeld.
Kunnen de bewindslieden aangeven welke activiteiten zijn ontplooid sinds het
bericht over de adempauze? Waarom kunnen pas in de zomer beslissingen worden
genomen over verdere voortgang? Is het mogelijk om voortvarender te werken
aan het project?Het is van belang dat de verkiezingen in maart 2003 worden benut voor
een experiment. Kan de Kamer tussentijds worden bericht over de mogelijkheden
daartoe? Als het niet mogelijk blijkt om een experiment uit te voeren in 2003,
kan er dan worden gewerkt aan een experiment in 2004 bij de Europese verkiezingen?Kunnen de bewindslieden aangeven welke randvoorwaarden zijn gehanteerd
bij verkiezingen waarbij succesvol op afstand is gestemd in het buitenland?
In Arizona is op die manier bijvoorbeeld gestemd in het kader van de presidentsverkiezingen,
hetgeen toch ook betrouwbaar moet zijn geweest.De heer Te Veldhuis (VVD) acht het verloop
van het traject onbevredigend. De Kamer is machteloos op dit punt omdat zij
niet beschikt over de noodzakelijke deskundigheid ten aanzien van systemen.
Het landsbestuur heeft de taak, suggesties van de Kamer te concretiseren.
Over het programma van eisen zijn kabinet en Kamer het eens, maar het traject
lijkt tot stilstand te zijn gekomen. De techniek schrijdt voort maar kiezen
op afstand is nog steeds niet mogelijk.Naast structuurveranderingen en andere systemen moet er ook een cultuuromslag
plaatsvinden: de gedragingen van de politiek moeten zodanig zijn dat mensen
zich geroepen voelen om te stemmen. Desalniettemin moet het de burgers gemakkelijk
worden gemaakt om aan het democratisch proces deel te nemen. Het is onbevredigend
dat in de praktijk alleen nog kan worden gestemd door middel van een rood
potlood of een druk op de knop op een vooraf bepaalde plaats. Het is dan ook
van belang dat voor het zomerreces met het kabinet wordt gesproken over de
verdere voortgang van het project. Is het kabinet bereid om eind mei een voortgangsbericht
over de resultaten van de adempauze naar de Kamer te sturen?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66) is van mening
dat uit het project de weerbarstigheid van de materie naar voren is gekomen.
Op het programma van eisen mag niet worden afgedongen en in dat kader is het
weliswaar betreurenswaardig dat een adempauze is ingelast maar ook positief
dat daartoe is besloten omdat deze kennelijk noodzakelijk is. Het traject
mag niet overhaast worden.Als blijkt dat voortgang binnen de grenzen van het huidige kiessysteem
niet mogelijk is en bepaalde aanpassingen nodig zijn, dan moet het kabinet
dat aangeven.Mevrouw Van der Hoeven (CDA) stelt dat aan
het project Kiezen op afstand twee punten verbonden zijn, namelijk het verhogen
van de opkomst en het mogelijk maken van een andere manier van
stemmen. Ten aanzien van het tweede punt moeten eisen worden gesteld aan het
stemsysteem om de integriteit te kunnen waarborgen. De invoering van een nieuw
stemsysteem betekent overigens niet dat er verder niet gewerkt hoeft te worden
aan het bevorderen van de betrokkenheid van de burger bij de politiek.Het programma van eisen moet onverkort worden gehandhaafd. Het is evenwel
van belang dat aan het project wordt gewerkt en de Kamer in juni wordt geïnformeerd
over de voortgang daarvan. Van het nemen van grote risico's om voortgang te
forceren, mag daarbij geen sprake zijn.De Zwitserse staatsstructuur verschilt wezenlijk van de Nederlandse. Het
zal dan ook niet mogelijk zijn om de Zwitserse plannen en voorstellen eenduidig
over te nemen.De Statenverkiezingen vormen een goede gelegenheid om een experiment te
houden omdat daarbij sprake is van een beperkt aantal uit te brengen stemmen
per stemdistrict. Een dergelijk experiment moet wel passen in het project.
Het gaat niet aan om een losstaand experiment te houden waaruit vervolgens
niets geleerd kan worden.De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties stelt dat het stemmen per brief duidelijke risico's kent, omdat
daarmee de zorgvuldigheid die wordt toegepast bij verkiezingen, minder te
waarborgen is. Het opbouwen van het landelijk raadpleegbaar kiezersregister
zal ongeveer 30 tot 60 mln euro kosten. Die kosten moeten bij elke nieuwe
verkiezing gemaakt worden. Wellicht kan gedacht worden aan relatief simpele
oplossingen zoals het inhuren van notarissen, zodat op die manier stemmen
getraceerd kunnen worden. Een dergelijke oplossing drukt de kosten aanzienlijk,
maar leidt wel tot een andere toepassing van de stringente eisen die momenteel
rond stemlokalen worden gehanteerd.Een nieuw systeem zal niet automatisch leiden tot een veel hogere opkomst
bij verkiezingen; daarvoor is absoluut een cultuuromslag nodig. Desalniettemin
zal Kiezen op afstand burgers faciliteren bij het stemmen, hetgeen de opkomst
wel degelijk ten goede kan komen.De minister voor Grote Steden- en Integratiebeleid stelt dat in de adempauze ook zal worden bekeken of afwijkingen
van de inrichting van het huidige stemproces mogelijk zijn. In dat verband
kan worden gedacht aan de introductie van een elektronische kiezerspas. Deze
kan enerzijds als bewijs dienen van kiesgerechtigheid en anderzijds het stembiljet
vervangen. Ook worden de mogelijkheden ten aanzien van elektronisch stemmen
op meerdere dagen en alternatieve identificatiemethoden bezien in de adempauze.
In het aanstaande nationale kiezersonderzoek zullen vragen worden gesteld
over elektronisch kiezen op afstand om meer inzicht te krijgen in de behoefte
aan extra stemfaciliteiten.Er zijn geen voorbeelden bekend van landen die dezelfde eisen stellen
aan verkiezingen als Nederland. Ook overweegt momenteel geen enkel ander land
het gebruik van een elektronische identiteitskaart voor het uitbrengen van
stemmen. In Zwitserland wordt de toepassing van een elektronische handtekening
op lange termijn slechts voorzien voor het ondertekenen van ondersteuningsverklaringen
van referenda. In Arizona kon via internet worden gestemd bij de «primaries»,
dus niet bij de echte presidentsverkiezingen. Dat systeem is bij lange na
niet toepasbaar in Nederland.De Kamer zal eind mei of begin juni aan de hand van een voortgangsbericht worden geïnformeerd over de ontwikkelingen zodat daarover
voor het zomerreces met het kabinet overlegd kan worden. In dat bericht zal
worden aangegeven of in 2003 of 2004 een experiment kan worden uitgevoerd.De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,De CloeDe griffier van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,De GierXNoot1Samenstelling: Leden: Te Veldhuis (VVD), ondervoorzitter, De Cloe (PvdA),
voorzitter, Van den Berg (SGP), Van de Camp (CDA), Scheltema-de Nie (D66),
Van der Hoeven (CDA), Van Heemst (PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA), Hoekema (D66),
Rijpstra (VVD), O. P. G. Vos (VVD), Rehwinkel (PvdA), Wagenaar
(PvdA), Luchtenveld (VVD), Duijkers (PvdA), Verburg (CDA), Rietkerk (CDA),
Halsema (GroenLinks), Kant (SP), Balemans (VVD), De Swart (VVD), De Pater-van
der Meer (CDA), Slob (ChristenUnie), Pitstra (GroenLinks) en Horn (PvdA).Plv. leden: Van Beek (VVD), Zijlstra (PvdA), Ravestein (D66), Van Wijmen
(CDA), Bakker (D66), Balkenende (CDA), Barth (PvdA), Gortzak (PvdA), Dittrich
(D66), Cherribi (VVD), Van den Doel (VVD), Van Oven (PvdA), Apostolou (PvdA),
Cornielje (VVD), Belinfante (PvdA), Mosterd (CDA), Th. A. M. Meijer
(CDA), Van Gent (GroenLinks), Poppe (SP), Van Splunter (VVD), Nicolaï
(VVD), Wijn (CDA), Rouvoet (ChristenUnie), Rabbae (GroenLinks) en Kuijper
(PvdA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28000-VII-56.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl