Mensenrechtenbeleid; Lijst van vragen en antwoorden
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27742, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

19-10-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

27742 nr. 4

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaam123Vraag 45678910111213141516171819202122232425262728293031323334353637383940414243444546474849505152535455565758596061626364656667686970717273747576777879808182838485868788NationaalEURaad van EuropaInternationaal8990919293949596979899100101102103104
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27742Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 107 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 742Mensenrechtenbeleidnr. 4LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDENVastgesteld 15 oktober 2001De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1
heeft een aantal vragen voorgelegd aan de ministers van Buitenlandse Zaken
en voor Ontwikkelingssamenwerking over de notitie Mensenrechtenbeleid 2001.De ministers hebben deze vragen beantwoord bij brief van 15 oktober 2001.Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De voorzitter van de commissie,De BoerDe griffier voor deze lijst,Kok1Kan de regering meedelen of en zo ja wanneer buitenlandse
vertalingen van de Notitie Mensenrechtenbeleid 2001 beschikbaar komen?De Notitie is sinds begin september 2001 beschikbaar in het Engels, Frans
en Spaans.2Eén van de fracties is van mening dat de Nederlandse
regering meer gebruik zal moeten maken van beschikbare expertise op het gebied
van mensenrechten buiten het Ministerie van Buitenlandse Zaken, ook bij de
samenstelling van de Nederlandse delegatie naar de vergaderingen van de Commissie
Mensenrechten van de VN en bij de voordrachten voor de samenstelling van internationale
comités die toezien op naleving van internationale verdragen. Kan de
regering een overzicht geven in welke mate onafhankelijke experts op dit moment
voor diverse functies zijn ingezet en welke uitbreiding in de toekomst mogelijk
is?Momenteel bekleden onder meer de volgende Nederlandse onafhankelijke experts
een internationale functie op mensenrechtengebied (lijst is alfabetisch en
niet uitputtend):• Mw. Prof. Dr. Lammy BettenPlaatsvervangend Lid van de Subcommissie voor de Rechten van de Mens• Mw. Mr. Maud de Boer-BuquicchioPlaatsvervangend griffier bij het Europees Hof voor de Rechten van de
Mens• Mw. Dr. Sophie van BijsterveldLid van het OVSE/ODIHR-Panel inzake de Vrijheid van Godsdienst of Overtuiging• Prof. Mr. Jaap DoekVoorzitter van het VN-Comité voor de Rechten van het Kind• Mr. Pieter van DijkLid van de Europese Commissie voor Democratie door Recht (de «Venetië-Commissie»)
van de Raad van Europa• Mr Hans HolthuisGriffier bij het Internationaal Tribunaal voor voormalig Joegoslavië• Prof. Mr. Fried van HoofLid van de VN-Subcommissie voor de Rechten van de Mens• Prof. Dr. Frits KalshovenVoorzitter van de International Fact-Finding Commission van het Eerste
Additionele Protocol bij de Geneefse Verdragen• Mr Alphons OrieRechter bij het Internationaal Tribunaal voor voormalig Joegoslavië• Mw. Mr. Winnie SorgdragerLid van de Europese Commissie tegen Racisme en Intolerantie van de Raad
van Europa (ECRI)• Mr. Pieter StoffelenLid van het Europese Comité inzake de voorkoming van folteringen
en onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen• Prof. Mr. Bert SwartAd litem rechter bij het Internationaal Tribunaal voor voormalig Joegoslavië• Mw. Mr. Dr. Bahia Tahzib-LieLid van het OVSE/ODIHR-Panel inzake de Vrijheid van Godsdienst of Overtuiging• Mevr. Mr. Willy ThomassenRechter bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens• Mr. Jaap WalkateVoorzitter van het VN-Vrijwillig Fonds tegen Marteling • Drs. Sonja ZimmermanOVSE Gender Adviseur.De regering deelt de mening dat meer onafhankelijke experts in aanmerking
moeten komen voor een zetel binnen de internationale comité's die toezien
op de naleving van mensenrechtenverdragen en voor andere, vergelijkbare functies
binnen relevante multilaterale instellingen. Zij zal haar inspanningen daartoe
het komende jaar intensiveren.Van een andere orde is de opname van Nederlandse deskundigheid in Nederlandse
regeringsdelegaties naar internationaal overleg. Waar mogelijk en passend
zal de regering graag een beroep blijven doen op de in Nederland bij universiteiten
en andere instellingen beschikbare mensenrechtenexpertise ter advisering en
technische ondersteuning van de Nederlandse inbreng in internationaal overleg.
Zo maakte Prof. Mr. Theo van Boven als adviseur deel uit van de Nederlandse
delegatie naar de VN-Wereldconferentie tegen Racisme (Durban, september 2001).3In de notitie wordt een statenklacht een ultimum remedium
genoemd. Kan de regering bevestigen dat deze uiterst terughoudende opstelling
gebaseerd is op ervaringen in de Raad van Europa bij pogingen een statenklacht
tegen Rusland te formuleren inzake de oorlog in Tsjetsjenië?Mede antwoord op vragen 62, 63, 64 en 66.Het statenklachtrecht is één van de middelen die bestaan
om lidstaten van de Raad van Europa te wijzen op tekortkomingen in het nakomen
van mensenrechtenverplichtingen. De terughoudendheid ten aanzien van dit middel
is niet specifiek ingegeven door de gebeurtenissen in Tsjetsjenië, doch
gebaseerd op de bevindingen over een ruim aantal jaren.Staten zijn veelal niet bereid gebruik te maken van het middel van de
statenklacht, omdat het indienen van een dergelijke klacht het risico in zich
bergt de betrekkingen met het betrokken land in ernstige mate nadelig te beïnvloeden
en derhalve de mogelijkheid om op andere wijze invloed uit te oefenen aanzienlijk
bemoeilijkt. Tevens zijn de ervaringen met de uitoefening van dit recht, bijvoorbeeld
door Nederland met enkele gelijkgezinde landen jegens Turkije in de jaren
tachtig, zodanig dat geconstateerd moet worden dat dit middel in veel gevallen
niet doelmatig is om snel een oplossing te vinden voor mensenrechtenschendingen.
Dit komt niet in de laatste plaats door de lange tijd die met een dergelijke
procedure gemoeid is en die maakt dat een uiteindelijke uitspraak respectievelijk
schikking vaak vele jaren na de feiten plaatsvindt, waardoor veel van het
effect verloren gaat. Deze opvatting wordt algemeen gedeeld, ook binnen de
Europese Unie en door gelijkgezinde landen, waarmee Nederland regelmatig contact
onderhoudt over dit onderwerp.Als instrument om mensenrechtenschendingen aan de kaak te stellen kent
het statenklachtrecht dus zijn beperkingen. Naar het oordeel van de regering
is dan ook geen sprake van majeure handhavingsproblemen die door het indienen
van een statenklacht eenvoudig te verhelpen zouden zijn. Indicatief in dit
verband is wellicht dat het statenklachtrecht in het kader van het VN-Verdrag
inzake Burger- en Politieke Rechten ook nooit is gebruikt. In het licht van
het bovenstaande bestaat geen behoefte aan een advies van de Commissie Mensenrechten
van de Adviesraad Internationale Vraagstukken over dit onderwerp.Zoals bekend zijn er wel degelijk ook nog andere middelen om landen aan
te spreken op hun verplichtingen op mensenrechtengebied. Zo heeft binnen de
Raad van Europa het individueel klachtrecht onder het Europees Verdrag voor
de Rechten van de Mens een grote vlucht genomen. Op basis van dit klachtrecht
kunnen ingezetenen van de staten die het Verdrag hebben geratificeerd een
procedure beginnen bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg,
nadat zij de rechtsmiddelen van hun land hebben uitgeput. Vraag 4Is de regering van mening dat de toestemming van Rusland
om een OVSE Assistance Group toe te laten tot Tsjetsjenië een vruchtbare
doorbraak is in de tot dusverre uiterst onwillige houding van Rusland om internationale
bemoeiing te accepteren?De overeenkomst die is bereikt tussen de Roemeense Chairman in Office
(CiO) van de OVSE en de Russische autoriteiten over de terugkeer naar Tsjetsjenië
van de OVSE Assistance Group (AG) biedt de OVSE kansen om eindelijk weer concreet
invulling te geven aan het OVSE-mandaat voor Tsjetsjenië uit 1995. Dit
mandaat omvat behalve taken op humanitair en mensenrechtengebied ook politieke
waarneming en bemiddeling. Dat nu overeenstemming is bereikt over de daadwerkelijke
terugkeer van de AG is niet zozeer te danken aan een fundamentele wijziging
in opstelling van de Russische autoriteiten, maar meer aan de flexibele benadering
van het huidige OVSE-voorzitterschap.Het is een welkome ontwikkeling dat, nu de AG weer werkzaam kan worden
in Tsjetsjenië zelf, de internationale aanwezigheid ter plekke groeit –
in aanvulling op de experts van de Raad van Europa. Wel acht eerste Ondergetekende
het van groot belang dat in OVSE-kader nauwgelet wordt toegezien op de wijze
waarop de AG haar taken kan vervullen, gegeven de slechte veiligheidsomstandigheden
en de beperkingen in handelingsvrijheid die de beveiliging met zich meebrengt
die door de CiO met de Russische autoriteiten is overeengekomen.5Heeft de regering kennis genomen van het rapport van
Human Rights Watch «The Dirty War in Chechnya: Forced Disappearances,
Torture, and Summary Executions» en heeft de minister van Buitenlandse
Zaken in zijn contacten met President Poetin en de Russische minister van
Buitenlandse Zaken bij gelegenheid van het staatsbezoek van de Koningin deze
uiterst verontrustende gegevens ter sprake gebracht? Hoe werd hierop van Russische
zijde gereageerd?Ja. In de besprekingen die eerste Ondergetekende bij gelegenheid van het
staatsbezoek voerde met zijn Russische ambtgenoot zijn diverse elementen opgebracht
die aan de orde komen in het rapport van Human Rights Watch. In zijn antwoord
op de geuite zorg over schendingen van mensenrechten en het gebrek aan systematisch
onderzoek, strafrechtelijk ingrijpen en preventieve maatregelen, verwees minister
Ivanov naar acties die door verschillende relevante Russische autoriteiten
en instellingen worden ondernomen. Eerste Ondergetekende heeft daarop opnieuw
het belang benadrukt van een serieuze en doortastende benadering van de enorme
problemen. Verwezen zij ook naar de brief (kenmerk DEU/238/01) die de Kamer
terzake is toegegaan op 11 juni 2001.Momenteel volgt eerste Ondergetekende met aandacht wat het effect zal
zijn van de recent ingestelde gemengde werkgroep van het kantoor van de Speciale
Vertegenwoordiger van de President voor de Mensenrechten in Tsjetsjenië,
Kalamanov, en het Russisch Openbaar Ministerie. Deze werkgroep dient toe te
zien op strafrechtelijke vervolging ingeval van gerede verdenking van schendingen
van de mensenrechten op basis van door Kalamanovs kantoor verzameld materiaal.6Deelt de regering de mening dat op korte termijn onderzocht
dient te worden of het oprichten van een Nationale Commissie voor de Rechten
van de Mens een toegevoegde waarde zou hebben voor het Nederlands mensenrechtenbeleid
waarbij lering getrokken kan worden uit de ervaringen in de Scandinavische
landen waar al langer dergelijke instituties bestaan? Zou de regering bij
de beantwoording op deze vraag ook willen ingaan op de uitgebreide
argumentatie voor een nationale mensenrechteninstelling welke is neergelegd
in het Commentaar op de Notitie Mensenrechtenbeleid 2001 door het Nederlands
Juristen Comité voor de mensenrechten (NJCM)?Mede antwoord op vragen 15, 20, 21 en 84.Zoals aangekondigd bij brief van de Staatssecretaris van Justitie van
28 juni 2001 (kenmerk Just000540) zal de Kamer op korte termijn worden geïnformeerd
over het kabinetsstandpunt inzake de wenselijkheid van de oprichting van een
nationale mensenrechtencommissie.7Hoe denkt de regering over de wijze waarop individuele
klachtenprocedures bij Economische en Sociale Grondwetten dienen te worden
vormgegeven?Mede antwoord op vragen 19 en 45.Er wordt van uitgegaan dat hier wordt gedoeld op een individuele klachtenprocedure
bij het VN-Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten (ESC-verdrag).Voor de regering is de wijze waarop een mogelijk individueel klachtrecht
bij bovengenoemd VN-Verdrag vorm zou moeten krijgen, nog niet aan de orde.
Het is van belang eerst meer inzicht te verkrijgen in de (juridische) mogelijkheden
en onmogelijkheden van het rechtstreeks afdwingbaar maken van deze rechten
en, in samenhang daarmee, in de «meetbaarheid» van schendingen,
bij afwezigheid van internationale minimumstandaarden. Zoals bekend zijn de
ESC-rechten – in tegenstelling tot de burger- en politieke rechten (BuPo-rechten) –
niet als een direct voor de rechter inroepbare verplichting van de overheid
geformuleerd, maar als een inspanningsverplichting: een verplichting om alle
passende maatregelen te nemen teneinde steeds nader tot een algehele verwezenlijking
van de betreffende rechten te komen.Vanwege dit verschil is in de loop der tijd een zekere verwijdering onstaan
tussen enerzijds de BuPo-rechten en anderzijds de ESC-rechten. De VN-Wereldmensenrechtenconferentie
(Wenen, 1993) heeft het uitgangspunt van de ondeelbaarheid, onderlinge afhankelijkheid
en samenhang van alle mensenrechten evenwel opnieuw benadrukt. De regering
hecht hieraan en zet zich ervoor in dat er evenwichtige aandacht wordt besteed
aan beide categorieën rechten In dit verband heeft de regering ook tijdens
de afgelopen 57e zitting van de VN-Mensenrechtencommisie in Genève
de aanstelling van een onafhankelijk expert ondersteund, die de mogelijkheid
van de totstandkoming van een facultatief protocol inzake een individueel
klachtrecht bij het ESC-verdrag nader zal bestuderen en rapport zal uitbrengen
aan de 58e zitting van de VN-Mensenrechtencommissie in het voorjaar van 2002.
De regering is van mening dat de expert een nuttige bijdrage kan leveren aan
het meer inzichtelijk maken van de knelpunten.Teneinde op termijn een Nederlands standpunt te formuleren over een mogelijk
facultatief protocol bij het ESC-Verdrag is sinds 2000 zowel interdepartementaal
overleg gaande als een dialoog met geïnteresseerde NGO's. Een dergelijk
protocol is overigens niet de enige manier om meer aandacht te vragen voor
de ESC-rechten. Tweede Ondergetekende wijst erop dat het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid
al sinds jaar en dag gericht is op met name ook de bevordering van de economische,
sociale en culturele rechten.8Hoe beziet de regering het Statutenrecht in relatie
tot de oprichting van een Internationaal Strafhof? Aangenomen wordt dat hier gedoeld wordt op het Statuut voor het Koninkrijk
der Nederlanden in relatie tot het Internationaal Strafhof.Door nederlegging van de akte tot bekrachtiging is het Koninkrijk der
Nederlanden op 17 juli 2001 partij geworden bij het Statuut inzake het Internationaal
Strafhof. Uiteraard hebben de drie gebiedsdelen van het Koninkrijk hiermee
vooraf ingestemd.Aan de door het Statuut inzake het Internationaal Strafhof vereiste uitvoeringswetgeving
wordt intussen gewerkt. Hierbij gaat het in de eerste plaats om de ontwerp-uitvoeringswet
Internationaal Strafhof. Deze Rijkswet zal met name voorzien in de overlevering
van verdachten, kleine rechtshulp en de tenuitvoerlegging van vonnissen van
het Strafhof. De regeringen van de drie gebiedsdelen van het Koninkrijk hebben
ermee ingestemd voor deze materie een rijksbrede regeling te treffen.Bij het tweede deel van de uitvoeringswetgeving zal het gaan om aanpassing
van het eigen materiële strafrecht met het oog op de strafbaarstelling –
voor zover nog niet aanwezig – van de in het Statuut inzake het Internationaal
Strafhof omschreven misdrijven (zie ook het antwoord op vraag 91). Zoals voorzien
in artikel 27 van het Statuut voor het Koninkrijk vindt over dit deel van
de uitvoeringswetgeving overleg plaats tussen de drie gebiedsdelen van het
Koninkrijk. Hoewel het in principe ieder Koninkrijksdeel vrij staat hieraan
zelf invulling te geven, is het streven erop gericht dat de uitvoeringswetgeving
van de onderscheiden gebiedsdelen in elk geval voor de datum van de inwerkingtreding
van het Statuut inzake het Internationaal Strafhof (naar verwachting in 2002)
gereed zal zijn. Tevens pleit de regering er op grond van artikel 39 van het
Statuut voor het Koninkrijk voor dat het strafrecht en de strafvordering in
de drie gebiedsdelen zoveel mogelijk op overeenkomstige wijze worden geregeld.9Voor Nederland is capaciteitsversterking van het Hof
voor de Rechten van de Mens (EHRM) in het kader van de uitbreiding van de
Raad van Europa een prioriteit. Wat doet Nederland concreet om de nieuwe en
aspirant-lidstaten te helpen om een goed functionerende rechtsstaat op te
bouwen, bijvoorbeeld op het terrein van een onafhankelijke en gekwalificeerde
rechterlijke macht?De Nederlandse inspanningen om een goed functionerende rechtsstaat op
te bouwen in de nieuwe en aspirant-lidstaten van de Raad van Europa (thans
43 lidstaten), bijvoorbeeld op het terrein van een onafhankelijke en gekwalificeerde
rechterlijke macht, komen op verschillende manieren tot uitdrukking.Reeds tijdens de discussie binnen de Raad van Europa over nieuwe lidstaten
is de Nederlandse opstelling niet alleen gericht op eventuele tekortkomingen
bij deze aspirant-lidstaten, maar ook op mogelijke aanvullende maatregelen
ter verbetering van de situatie. Zo is als gevolg van de Nederlandse opstelling
bij de toetreding tot de Raad van Europa van Armenië en Azerbaijan niet
alleen besloten tot monitoring van enkele sectoren, maar ook steun aangeboden
van de «European Commission for Democracy through Law» (de zogenaamde
Venetië-Commissie). Ook in de periode na toetreding kan Nederland meewerken
aan de steunverlening aan nieuwe lidstaten in het kader van het jaarlijkse
activiteitenprogramma van de Raad van Europa.Daarnaast verleent Nederland ook directe, bilaterale steun aan 15 Midden-
en Oost-Europese landen (die alle reeds lid zijn van de Raad van Europa, maar
niet van de Europese Unie) in het kader van het Maatschappelijke Transformatie
(Matra)-programma. Het betreft hier onder andere (mede) door Nederland gefinancierde
en georganiseerde cursussen en programma's op het terrein van de rechtsstaat,
democratie en mensenrechten voor juristen, waaronder rechters, officieren
van justitie en advocaten. In het kader van Matra (met name het Matra Projecten
Programma, het Matra Opleidingen Programma en Matra Pre-accessie
Programma) wordt aan de thema's «mensenrechten» en «wetgeving
en recht» jaarlijks een bedrag van ongeveer NLG 6 miljoen besteed. Een
ander voorbeeld is het «PHARE Horizontal Programme on the Rule of Law»,
dat wordt gefinancierd door de Europese Commissie en onder auspiciën
van het Ministerie van Justitie wordt uitgevoerd door het Centre for International
Legal Co-operation met behulp van het Nederlands Helsinki Comité.Tenslotte steunt Nederland lastens Ontwikkelingssamenwerking Macedonië –
één van de 17 landen waarmee Nederland een structurele bilaterale
ontwikkelingsrelatie onderhoudt – en een vijftal landen dat in aanmerking
komt voor steun op het gebied van mensenrechten, vredesopbouw en goed bestuur:
Albanië, Armenië, Bosnië, Georgië en Moldavië. Zo
worden onder meer projecten ondersteund op het gebied van het burgerlijk en
administratief recht en het gevangeniswezen, alsmede een project waarbij NGO's
kennismaken met de nieuwe mogelijkheden die het lidmaatschap van de Raad van
Europa deze landen biedt. De voor 2001 en 2002 in totaal voor deze landen
geplande ontwikkelingssamenwerkingsuitgaven op de terreinen mensenrechten,
vredesopbouw en goed bestuur belopen in NLG:Albanië 20,0 miljoen;Armenië 4,5 miljoen;Bosnië 90,0 miljoen;Georgië 6,5 miljoen;Moldavië 5,0 miljoen.10Is Nederland van plan om ondersteuning aan de kandidaat-lidstaten
van de Europese Unie te geven, bijvoorbeeld op het gebied van onafhankelijke
rechters, ook nadat ze zijn toegetreden?Ja, al is het nog te vroeg om aan te geven in hoeverre en op welke terreinen
precies.Steun na toetreding tot de Unie dient onderdeel te zijn van een breder
pakket van maatregelen gericht op volledige en duurzame absorptie van het
acquis communautaire, zoals communautair toezicht en horizontale beleidscoördinatie.
Ter voorbereiding op de toetreding ontvangen de kandidaatlidstaten nu al pre-accessiesteun,
waaraan Nederland zowel in het kader van de EU (PHARE programma) als bilateraal
(MATRA- en PSO-programma) actief bijdraagt, juist ook op het gebied van het
versterken van de rechtsstaat. De pre-accessiesteun eindigt per definitie
bij toetreding en het is van belang dat de kandidaatlidstaten daarvan doordrongen
zijn. Zoals bekend is de regering van mening dat de structuurfondsen met het
oog op de uitbreiding hervormd moeten worden – zie het recent gepubliceerde
Interdepartementaal Beleidsonderzoek terzake. De discussie daarover binnen
de Unie moet nog plaatsvinden. In een hervormde opzet zou, naast versterking
van de economische structuur en het lange termijn groeivermogen, prioriteit
gegegeven moeten worden aan op specifieke knelpunten gerichte, institutionele
ontwikkeling. De mogelijkheid van afzonderlijke, specifieke «post-accessiesteun»
wil de regering daarnaast niet uitsluiten.11Hoe beziet de regering een krachtiger samenwerking
tussen NGO's en het ministerie van Buitenlandse Zaken zoals dat in Noorwegen
het geval is?Met de NGO's wordt veelvuldig en intensief samengewerkt, onder meer in
het kader van het reeds jaren fungerende Breed Mensenrechten Overleg (BMO),
waarin een aantal van de Nederlandse mensenrechtenorganisaties vertegenwoordigd
is. Opname van NGO-liaisons in Nederlandse regeringsdelegaties alsmede regelmatig
en open contact tussen Nederlandse regeringsvertegenwoordigers en NGO's bij
internationale conferenties maakt van deze samenwerking een belangrijk en
wederzijds gewaardeerd onderdeel uit.De regering heeft zeker niet de indruk dat de samenwerking tussen het
Noorse ministerie van Buitenlandse Zaken en de Noorse NGO's krachtiger zou
zijn dan hier te lande het geval is.12Is de regering bereid de Kamer regelmatig over de uitvoering
van het mensenrechtenbeleid, per regio, per land of per post te informeren?Naar aanleiding van actuele ontwikkelingen op het terrein van de mensenrechten
op landen- dan wel regioniveau wordt de Kamer regelmatig en uitvoerig geïnformeerd
in de vorm van brieven, notities, ambtsberichten of regiobeleidsplannen, dan
wel in reactie op specifieke vragen van de Kamer aan eerste en/of tweede Ondergetekende.13In de notitie wordt benadrukt dat het zwaartepunt van
het mensenrechtenbeleid van normstelling naar praktische vormgeving verschuift,
zoals monitoring en handhaving. Tegelijkertijd zegt de regering dat het moeilijk
zo niet onmogelijk is om de effecten van het mensenrechtenbeleid te meten.
Met welke indicatoren denkt de regering aan die praktische vormgeving concreet
vorm te geven?Mede antwoord op vragen 14, 16, 32, 43, 77 en 78.In het algemeen vormen de mensenrechtenverdragen een normatief toetsingskader.
Via verschillende kanalen wordt informatie over naleving verkregen, aan de
hand waarvan de aard van interventies wordt bepaald. Zoals ook in de notitie
gesteld, zijn er evenwel vaak geen zichtbare resultaten op korte termijn.
Daarom worden soms intermediaire doelen gesteld die op den duur tot een betere
naleving van mensenrechtennormen moeten leiden. Deze doelen zijn bijvoorbeeld
het bevorderen van internationale consensus omtrent de bescherming van mensenrechten,
het versterken van internationaal toezicht op de naleving van normen, en het
in staat stellen van de daarvoor in aanmerking komende organisaties om hun
mandaten op mensenrechtenterrein te kunnen uitvoeren. Daarnaast wordt ook
gestreefd naar het versterken van de capaciteit van nationale overheden en
van niet-gouvernementele mensenrechtenorganisaties. De in de bijlage bij de
Notitie beschreven werkzaamheden beogen nader inzicht te geven in deze activiteiten.
Deze bijlage wordt periodiek geactualiseerd in de vorm van fact sheets. Indien
de Kamer daar prijs op stelt, kunnen deze fact sheets steeds worden toegezonden.
Zij zijn ook opvraagbaar via het internet. In dit verband zij tevens verwezen
naar het antwoord op vraag 12.Het is niet eenvoudig om de effecten van het mensenrechtenbeleid te meten.
Toenemende dan wel afnemende openheid van de samenleving om schendingen aan
de kaak te stellen (via NGO's, de ombudsman, de rechterlijke macht, etcetera)
en de inspanningen die een regering zich getroost om follow-up te geven aan
de aanbevelingen en/of uitspraken van dergelijke instanties, alsook van de
diverse internationale verdragscomités, kunnen indicatoren zijn.In hoeverre veranderingen in een bepaalde mensenrechtensituatie kunnen
worden toegeschreven aan Nederlandse respectievelijk EU-inspanningen is zelden
in meetbare termen aan te tonen. Als voorbeeld diene de maatschappelijke discussie
die in de VS op gang is gekomen met betrekking tot het voltrekken van de doodstraf
op personen die minderjarig waren ten tijde van het misdrijf en op mentaal
zwakkeren. Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft kort geleden
de vraag in behandeling genomen of het executeren van mentaal zwakkeren grondwettelijk
geoorloofd is. Consequente EU-interventies – waarvoor Nederland zich
in het bijzonder heeft ingezet – hebben hier zeker een rol gespeeld,
naast de aanhoudende protesten van groeperingen in de VS zelf. Een direct
causaal verband is echter niet goed aantoonbaar.In VN-verband (UNDP, Bureau van de Hoge Commissaris voor de Rechten van
de Mens) vinden discussies plaats over indicatoren die inzicht moeten bieden
in de effecten van de inspanningen op mensenrechtenterrein, aan de hand waarvan
een mensenrechteneffectrapportage (MER) zou kunnen worden ontwikkeld. In Nederland
worden door het Humanistisch Overleg Mensenrechten (HOM) ook activiteiten
op dit terrein ontplooid in het kader van het project «Human Rights
Impact Assessment». De regering volgt de discussie over dit instrument
met belangstelling en hoopt dat nader onderzoek zich op termijn zal vertalen
in een methodiek die de uitwerking van het mensenrechtenbeleid beter zichtbaar
kan maken. In OESO/DAC-verband neemt Nederland actief deel aan de discussie
over indicatoren voor ontwikkeling, waarbij mensenrechten, naast goed bestuur
en democratisering, een belangrijke rol spelen. Tot nu toe biedt deze discussie
weinig concrete aanknopingspunten voor de praktijk.Bij mensenrechtendialogen zet de regering zich in om deze zo resultaatgericht
mogelijk te maken door vooraf zorgpunten aan te geven waarin verbetering moet
komen, zoals bij de EU/China-dialoog. Het is niet wenselijk om aan de uitkomsten
daarvan automatisch bepaalde consequenties te verbinden. Het kan immers zo
zijn dat er op bepaalde punten geen en op andere punten weer wel vooruitgang
is geboekt; hoe verhouden deze zich dan tot elkaar en welke andere ontwikkelingen
zijn mogelijk relevant? Hoe dan ook blijft de vraag: wat zijn de alternatieven
voor de dialoog? Er dient elke keer weer een zorgvuldige afweging plaats te
vinden. Zie ook de antwoorden op vraag 65 en op vraag 67.14Hoe ziet de regering de ontwikkeling van indicatoren
om de effectiviteit van het mensenrechtenbeleid te meten voor zich?Zie antwoord op vraag 13.15Hoe kijkt de regering tegen de instelling van een nationale
mensenrechteninstelling aan?Zie antwoord op vraag 6.16Kan de regering de doelstellingen van de Mensenrechtennotitie
concreter formuleren, opdat de resultaten kunnen worden getoetst aan de gestelde
doelen?Zie antwoord op vraag 13.17Hoe denkt de regering over de instelling van een ontwikkelingsrelevante
toets bij de financiering van exportkredieten en -verzekeringen?Mede antwoord op vraag 58.Het regeringsstandpunt over het instrument exportkredietverzekering in
relatie tot Ontwikkelingssamenwerking is u toegekomen per brief van tweede
Ondergetekende van 29 december 2000 (Kamerstuk 27 400 V, nr. 45). De
andere vormen van overheidssteun aan exportkredieten bestaan uit ondersteuning
van transacties onder de ORET/Miliev-regeling en de exportfinancieringsarrangementen
van het Ministerie van Economische Zaken.De ORET/Miliev-transacties worden uitgebreid op hun ontwikkelingsrelevantie
getoetst.De exportfinancieringsarrangementen van het Ministerie van Economische
Zaken beogen Nederlandse ondernemers in staat te stellen op eerlijke voet
te concurreren met buitenlandse concurrenten. Voor deze instrumenten is uitgangspunt
dat afspraken in multilateraal kader (EU, OESO, WTO) richtinggevend zijn.Met betrekking tot het gebruik van het export- en investeringsbevorderende
instrumentarium, inclusief ORET/Miliev, zal een nadrukkelijke relatie worden
gelegd met de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen. Een ondernemer
zal schriftelijk moeten verklaren kennis te hebben genomen van deze richtlijnen
en zich in te zullen spannen deze naar vermogen in zijn onderneming toe te
passen, indien hij in aanmerking wil komen voor financiële ondersteuning.Daarnaast is in OESO-verband recentelijk afgesproken dat geen officieel
gesteunde exportkredieten meer worden verleend voor zogeheten onproductieve
doeleinden in de zogeheten Highly Indebted Poor Countries (HIPC-landen). Ter
controle van deze afspraak zullen alle transacties met HIPC-landen waaraan
exportfinanciering is verbonden binnen de OESO worden gemeld. Op aandringen
van Nederland is deze rapportageverplichting ook van toepassing op alle met
ontwikkelingsfondsen gefinancierde exporttransacties, alsmede op militaire
goederen en op wapens.Overigens geldt voor het gehele Nederlandse export- en investeringsbevorderende
instrumentarium, zoals uiteengezet in de brief van de Staatssecretaris van
Economische Zaken, mede namens de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking
en de Minister van Financiën, van 4 mei 2001 (Kamerstuk 26 485,
nr. 15), dat aanvragen voortaan waar mogelijk worden getoetst op eenduidig
en transparant toepasbare criteria van maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Hierbij gaat de aandacht vooralsnog uit naar het tegengaan van corruptie,
naar het milieu en naar sociale omstandigheden. In diezelfde brief is ook
gesteld dat op het gebied van mensenrechten zal worden aangesloten bij de
bestaande en nog verder te ontwikkelen kaders. Indien er onder internationale
besluiten voor de exportkredietverlening relevante maatregelen worden getroffen –
bijvoorbeeld internationale sancties – omdat de mensenrechten in bepaalde
landen flagrant worden geschonden, dan zullen zulke landen uiteraard van de
inzet van het exporten investeringsbevorderende instrumentarium worden uitgesloten.
Voor individuele activiteiten van Nederlandse bedrijven wordt in die landen
dan géén ondersteuning meer geboden.18Wat is de opinie van de regering over de vigerende
Belgische wetgeving inzake genocide, inclusief het «element van terugwerkende
kracht»? Wordt vergelijkbare wetgeving in Nederland overwogen?België is op 5 september 1951 partij geworden bij het «Verdrag
inzake de voorkoming en de bestraffing van genocide» (goedgekeurd bij
resolutie 260A (III) van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties op
9 december 1948; in werking getreden op 12 januari 1951, Trb. 1960, 32, 1966,
179). Artikel I en artikel IV van dit Verdrag verplichten de verdragspartijen
tot het strafbaar stellen van genocide. De wijze waarop strafbaarstelling
plaatsvindt, is ter beoordeling aan elke verdragspartij.Zoals laatstelijk nog tijdens het Algemeen Overleg van 4 juli 2001 door
de Minister van Justitie aan de Kamer is meegedeeld (Kamerstuk 27 484,
nr. 14), is de regering van mening dat, mede ter uitvoering van het Statuut
van het Internationaal Strafhof, ook voor Nederland een wet inzake internationale
misdrijven of misdrijven tegen het internationaal humanitair recht
tot stand moet worden gebracht. De regering overweegt daarbij om voor deze
misdrijven, net als in België is geschied en ook door een aantal andere
landen is voorgenomen, universele rechtsmacht te vestigen. De voorbereidingen
voor zo'n wet zijn interdepartementaal inmiddels in volle gang. Of in de Nederlandse
wet terugwerkende kracht moet worden opgenomen, is, zoals ook tijdens voornoemd
AO meegedeeld, nog voorwerp van overweging.19Kan de Nederlandse regering aangeven waarom ze geen
voorstander is van versterking van het toezicht op de naleving van economische,
sociale en culturele (ESC-)rechten via een klachtenprocedure?Zie antwoord op vraag 7.20Waarom gaat de regering, gezien het feit dat Nederland
zowel binnen de Verenigde Naties als binnen de Raad van Europa de oprichting
van nationale mensenrechteninstituten ondersteund heeft, in de notitie niet
in op de instelling van een nationaal mensenrechteninstituut?Zie antwoord op vraag 6.21Wanneer kan de Kamer een door de staatssecretaris van
Justitie toegezegde uitgebreide reactie omtrent het standpunt van de Nederlandse
regering over een nationaal mensenrechteninstituut ontvangen?Zie antwoord op vraag 6.22Op welke wijze kan en wil de Nederlandse regering follow-up
geven aan conclusies en aanbevelingen die (VN) verdragsorganen formuleren
naar aanleiding van Nederlandse statenrapportages?De regering hecht veel waarde aan internationaal toezicht op de naleving
van de in verschillende verdragen vervatte mensenrechtennormen. Ofschoon de
door de (VN-) verdragsorganen geformuleerde conclusies en aanbevelingen niet
bindend zijn, worden er voorzover mogelijk de noodzakelijke consequenties
voor het wetgevingsproces en de wetgevingspraktijk uit getrokken. Elke bewindspersoon
draagt verantwoordelijkheid voor de hem of haar regarderende onderwerpen.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft in dezen een coördinerende
functie en draagt onder meer zorg voor de verspreiding van alle benodigde
informatie, met inbegrip van de informatievoorziening aan het Parlement. Laatstelijk
ging de Kamer bij brief van 7 september 2001 (kenmerk DVF/PJ-399/01) een verslag
toe van de behandeling van de 3e Koninkrijksrapportage door het VN-verdragscomité
voor Burger- en Politieke Rechten.23In de notitie komen slimme sancties niet aan de orde.
Ziet de regering mogelijkheden om deze vorm van sancties uit te breiden?Mede antwoord op vraag 61.Het onderwerp «slimme sancties» vormt onderdeel van de notitie
«Sancties: een balans tussen legitimiteit, proportionaliteit en effectiviteit»
(Kamerstuk 27 477, nr. 1) die op 27 oktober 2000 aan de Kamer is gestuurd.Tevens zij verwezen naar het verslag van de discussie met de Vaste Commissie
voor Buitenlandse Zaken van de Tweede Kamer tijdens het Algemeen
Overleg «Sancties in internationaal verband» op 25 januari 2001
(Kamerstuk 27 477, nr. 2).24Coherentie tussen het buitenlands beleid en het economisch
beleid komt niet echt aan de orde in de notitie. Kan de regering hier alsnog
wat dieper op in gaan?De Notitie geeft een actuele kijk op zaken en streeft naar een verdere
integratie van mensenrechten in andere deelterreinen van het buitenlands beleid.
Met betrekking tot de coherentie tussen het buitenlands beleid en het economische
beleid wordt in de Notitie (p. 10) onder meer gesteld dat andere doelstellingen
van het buitenlands beleid, inclusief economische belangen, niet mogen leiden
tot het negeren van mensenrechtenschendingen. In de visie van Ondergetekenden
kan het internationaal opererende bedrijfsleven juist een belangrijke rol
vervullen bij de bevordering van de mensenrechten, onder andere door internationaal
erkende normen systematisch in praktijk te brengen (p. 13).Voor de uitwerking van de relatie tussen het bedrijfsleven en maatschappelijk
verantwoord ondernemen verwijzen Ondergetekenden naar de kabinetsreactie op
het SER-advies «De winst van waarden» van 5 april 2001 (Kamerstuk
26 485, nr. 14) en naar de brief van de Staatssecretaris van Economische
Zaken, mede namens de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking en de Minister
van Financiën, over de relatie tussen maatschappelijk verantwoord ondernemen
en het financieel beleidsinstrumentarium van 4 mei 2001 (Kamerstuk 26 485,
nr. 15).25Hoe denkt de regering over de suggestie van Cordaid/Pax
Christi dat core conventions van de ILO een minimumstandaard zijn waaraan
ondernemingen zich hebben verbonden en hoe denkt zij over de aanbeveling van
genoemde organisaties dat een actieve rol van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken (een beleidskader, monitoring door ambassades, rapportageverplichtingen
et cetera) nodig is bij investeringen in conflictgebieden?In de kabinetsreactie op het SER-advies «De winst van waarden»
van 5 april 2001 (Kamerstuk 26 485, nr. 14) is met betrekking tot de
fundamentele arbeidsnormen zoals vastgelegd door de ILO reeds gesteld dat
het formeel om plichten gaat voor overheden, maar dat zij uiteraard rechtstreekse
consequenties hebben voor werkgevers en werknemers. Alle drie partijen hebben
zich gecommitteerd tot het respecteren, bevorderen en toepassen van de fundamentele
arbeidsnormen. Het kabinet hecht er grote waarde aan dat Nederlandse ondernemers
deze rechten overal en te allen tijde in praktijk brengen, zoals ook in de
Richtlijnen van de OESO wordt aanbevolen.De Mensenrechtenambassadeur voert reeds een dialoog met het bedrijfsleven
over de mensenrechtenaspecten van maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Deze consultaties met het bedrijfsleven zullen, zoals aangekondigd in de Notitie,
nog worden uitgebreid.Ambassades rapporteren voorts daar waar van toepassing reeds over investeringen
in conflictgebieden.26De regering stelt in de inleiding dat het bij mensenrechten
gaat om de waardigheid van ieder mens, ongeacht het grotere geheel. Kan de
regering in dit verband ingaan op het individueel belang versus het algemeen
belang? Met bedoelde passage heeft de regering beoogd uit te drukken dat de mensenrechten
voor elk afzonderlijk individu gelden, «zonder discriminatie van welke
aard ook, wat betreft ras, huidskleur, geslacht, taal, godsdienst, politieke
of andere overtuiging, nationale of maatschappelijke afkomst, welstand, geboorte
of andere status.» (Internationaal Verdrag inzake Burger- en Politieke
Rechten, artikel 2; Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en
Culturele Rechten, artikel 2), indachtig de overweging dat «erkenning
van de inherente waardigheid en van de gelijke en onvervreemdbare rechten
van alle leden van de mensengemeenschap grondslag is voor de vrijheid, gerechtigheid
en vrede in de wereld» (Universele Verklaring van de Rechten van de
Mens, preambule).Ook de Derde Voortgangsnotitie over de rechten van de mens in het buitenlands
beleid (1997) stelt: «Het fundamentele uitgangspunt van de mensenrechten-idee
is immers dat het individu rechten en vrijheden toekomen op basis van het
mens zijn en niet op basis van het deel uitmaken van een groter geheel.»
Er wordt geen verband bedoeld of gezien met het individuele belang versus
het algemene belang.27Stelt de regering in de inleiding feitelijk dat het
proces van globalisering leidt tot een grotere kloof tussen arm en rijk? Zo
ja, kan de regering dit onderbouwen? Zo nee, is de betreffende passage in
de notitie dan niet heel ongelukkig geformuleerd?Globalisering schept kansen voor economische groei in zowel rijke als
arme landen. Het feit dat een aantal van de armste landen van deze kansen
gebruik heeft gemaakt, heeft ertoe bijgedragen dat de snelle groei van het
aantal armen in de wereld tot staan is gebracht. Het valt echter niet te ontkennen
dat de rijkste landen in de afgelopen decennia meer van globalisering hebben
geprofiteerd dan de armste landen. Het is dan ook een feitelijke constatering
dat globalisering gepaard is gegaan met een groeiende inkomenskloof tussen
de rijkste en de armste landen. Het inkomen per hoofd in de rijkste twintig
landen was in 1960 nog 18 maal zo hoog als in de armste twintig landen, in
1995 was dit al 37 maal zo hoog. Men kan de kloof tussen arm en rijk niet
alleen definiëren op het niveau van landen maar ook op het niveau van
individuen. Dit laatste geeft een ander beeld omdat de grote bevolkingscijfers
van landen als China en India dan een belangrijke rol gaan spelen. Desondanks
geven ook de beschikbare schattingen van de mondiale inkomensongelijkheid
op het niveau van individuen een uitkomst die wijst op een groeiende kloof
tussen arm en rijk (zie World Development Report 2000, p. 51).28In 1979 presenteerden de toenmalige ministers van Buitenlandse
Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking voor het eerst een uitgewerkte visie
op de mensenrechten in het buitenlands beleid. Is de regering van mening dat
het mensenrechtenbeleid in al die jaren invloed heeft gehad? Zo ja, in welk
opzicht?In de nota van 1979 werden als de twee hoofddoelstellingen van het mensenrechtenbeleid
genoemd: de totstandkoming van internationale normen en de feitelijke naleving
van die normen.Voor wat betreft de eerste doelstelling heeft de de regering zich de afgelopen
decennia ingezet voor het verder uitbouwen en verfijnen van het mensenrechteninstrumentarium.
In dit verband kunnen als voorbeeld worden genoemd het VN-Verdrag voor de
Rechten van het Kind (1989) met twee facultatieve protocollen (2000) inzake
kinderen in gewapend conflict en inzake kinderhandel, kinderprostitutie en
kinderpornografie; het Tweede Facultatieve Protocol bij het VN-verdrag inzake
Burger- en Politieke Rechten inzake de Afschaffing van de Doodstraf (1989);
Protocollen 6 (1983) en 11 (1994) inzake de afschaffing van de
doodstraf bij het Europees Verdrag inzake de Rechten van de Mens; Protocol
12 inzake non-discriminatie (2000); en het Kaderverdrag inzake de bescherming
van nationale minderheden(1995). Daarnaast zijn er ook diverse verklaringen
tot stand gekomen die niet bindend zijn, maar waarvan wel een politiek en
moreel gezag kan uitgaan, bijvoorbeeld de in 1993 aangenomen VN-Verklaring
inzake de Uitbanning van Geweld tegen Vrouwen en de in 1998 aangenomen VN-Verklaring
inzake Mensenrechtenactivisten. Ook in OVSE-verband hebben de nodige normstellende
activiteiten plaatsgevonden. De bijlage bij de Notitie geeft daarin meer inzicht.Voor wat betreft de tweede doelstelling – de feitelijke naleving
van normen – hebben de activiteiten zich grosso modo gericht op het
bevorderen van internationaal toezicht op aanvaarde normen, het versterken
van de nationale capaciteit van staten en het reageren op specifieke schendingen.Bereikte resultaten hier zijn bijvoorbeeld de totstandkoming van het Europees
Verdrag ter Voorkoming van foltering en onmenselijke en vernederende behandeling
of bestraffing (1987), waarbij een inspectieregime is ingesteld, en de totstandkoming
van internationale tribunalen voor voormalig Joegoslavië en Rwanda en
het Internationale Strafhof. Daarnaast is in VN-verband de functie van Hoge
Commissaris voor de Rechten van de Mens in het leven geroepen en zijn er voor
wat betreft een aantal deelterreinen of landensituaties Speciale Rapporteurs
ingesteld. Voorts zijn mensenrechten in bilaterale dialogen met landen steeds
meer een regulier onderwerp van gesprek geworden. De aandacht voor een goed
functionerende rechtsstaat, waarin respect voor mensenrechten is gegarandeerd,
is in het kader van de Raad van Europa en de OVSE sterk toegenomen en wordt
ook in de bilaterale samenwerking met een aantal Midden- en Oost-Europese
landen ondersteund. Deze steun, die gericht is op versterking van nationale
instanties en NGO's, heeft in verschillende landen geleid tot de instelling
van een Ombudsman en tot een actieve rol van NGO's op het gebied van bescherming
en bevordering van de mensenrechten (zie ook antwoord op vraag 9).Hoewel het, zoals reeds eerder is gesteld, moeilijk is aan te geven in
hoeverre resultaten direct zijn toe te schrijven aan het Nederlandse mensenrechtenbeleid,
is de regering ervan overtuigd dat het gevoerde beleid gedurende de afgelopen
decennia heeft bijgedragen aan de versterking van rechtsstaat en democratie
in tal van landen. Weliswaar heeft zich in een aantal landen ook een verslechtering
in de mensenrechtensituatie voorgedaan, met name als gevolg van interne conflicten.
In grote delen van Midden- en Oost-Europa, Latijns-Amerika en Zuidelijk Afrika
is de mensenrechtensituatie de afgelopen twintig jaar echter aanzienlijk verbeterd,
mede dankzij de inspanningen van landen als Nederland. Vaak gingen dergelijke
verbeteringen hand in hand met processen van politieke hervormingen en democratisering
in de desbetreffende landen, die op zichzelf ook weer op de nodige politieke
en financiële steun zijdens Nederland respectievelijk de Europese Unie
konden en kunnen rekenen.29Kan de regering de verhouding tussen nationaal en Europees
mensenrechtenbeleid nader invullen?De regering draagt de verantwoordelijkheid voor het nationale mensenrechtenbeleid.
In het kader van het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid wordt
zorg gedragen voor een optimale onderlinge afstemming van het mensenrechtenbeleid
in de Algemene Raad. Dit gemeenschappelijk beleid wordt zowel in de betrekkingen
van de Unie met derde landen als in multilaterale fora uitgedragen. Zie hiervoor
ook de bijlage bij de Notitie (p. 8–9). 30Ware het niet wenselijk geweest als in de Notitie Mensenrechtenbeleid
2001 ook aandacht was besteed aan de situatie van de mensenrechten in Nederland?
Heeft de regering ervan kennis genomen dat de Noorse regering in haar nota
aan het parlement getiteld «Focus on Human Dignity» wel uitgebreid
ingaat op de situatie van de mensenrechten in Noorwegen?Ondergetekenden dragen, ieder vanuit de eigen competentie, verantwoordelijkheid
voor de internationale aspecten van het Nederlandse mensenrechtenbeleid. Op
de situatie van de mensenrechten in Nederland zijn andere bewindspersonen
aanspreekbaar, waaronder de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
en de minister van Justitie, maar op deelonderwerpen ook anderen, zoals de
minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, de minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, etcetera.In Noorwegen waren in een vorige kabinetsperiode de portefeuilles voor
Ontwikkelingssamenwerking en Mensenrechten gecombineerd, getuige ook de Nota
«Focus on Human Dignity». Een dergelijke indeling kent naast voordelen
ook nadelen. Zo is het in deze opzet geen vanzelfsprekende zaak dat de mensenrechten
ook standaard onderdeel uitmaken van het buitenlands beleid.31De regering streeft naar een actieve interactie met
het maatschappelijk middenveld in Nederland en daarbuiten. Hoe wil de regering
dit vorm geven?Mede antwoord op vraag 83.Met de NGO's wordt veelvuldig en intensief samengewerkt, onder meer in
het kader van het reeds jaren fungerende Breed Mensenrechten Overleg (BMO),
waarin een aantal van de Nederlandse mensenrechtenorganisaties vertegenwoordigd
is.Opname van NGO-liaisons in Nederlandse regeringsdelegaties alsmede regelmatig
en open contact tussen Nederlandse regeringsvertegenwoordigers en NGO's bij
internationale conferenties maakt van deze samenwerking zoals reeds eerder
gesteld (zie het antwoord op vraag 11) een belangrijk en wederzijds gewaardeerd
onderdeel uit.Zoals in de Notitie uiteengezet kunnen Ondergetekenden voor wat betreft
een actieve interactie met het maatschappelijk middenveld ook rekenen op de
goede diensten van de Mensenrechtenambassadeur, die de ogen en oren van het
departement vormt waar het gaat om het opvangen van signalen uit de samenleving
en die tevens een belangrijke rol voor zich weet weggelegd in het toelichten
en uitdragen van het mensenrechtenbeleid. Daarnaast onderhoudt ook de Directie
Mensenrechten en Vredesopbouw structureel en op ad hoc basis nauw contact
met tal van mensenrechtenorganisaties en belangengroeperingen over de uitvoering
van dat beleid.32Leidraad van de notitie is volgens de regering de vraag
hoe het beleid effectiever kan worden ingebed en ingezet. Welke toetsingscriteria
gebruikt de regering bij het toetsen van de effectiviteit van het beleid?Zie antwoord op vraag 13.33Kan de regering ingaan op het verband, als zij dit
ook ziet, tussen het universele karakter van mensenrechten en het belang van
multilaterale instellingen en internationale ordening? Het universele karakter van de mensenrechten staat voor de regering buiten
kijf (zie ook het antwoord op vraag 36). Dit beginsel zou echter slechts een
beginsel blijven, indien er geen internationale ordening zou zijn om het te
schragen en uit te dragen. De bescherming van de mensenrechten is immers niet
alleen een belangrijke drijfveer voor internationale ordening, maar evenzeer
de vrucht ervan. De multilaterale instellingen vormen de belichaming van deze
internationale ordening en hebben als zodanig door de jaren heen in woord
en daad de steun van de Nederlandse regering genoten.34De regering geeft aan dat er een probleem is om early
warning in early action om te zetten. Oorzaak is vaak het ontbreken van wil
of vermogen om tot een eendrachtige opstelling te komen. Kan de regering ingaan
op mogelijkheden om de internationale gemeenschap slagvaardiger te maken en
op de risico's en wenselijkheid van mogelijke oplossingen?De mogelijkheden om de internationale gemeenschap slagvaardiger te maken
en de risico's en wenselijkheid van mogelijke oplossingen komen onder meer
aan de orde in:a) het EU-conflictpreventieprogramma zoals aangenomen door de Europese
Raad in Göteborg van 15–16 juni 2001.b) het rapport «Prevention of Armed Conflict» van de Secretaris-Generaal
van de Verenigde Naties (A/55/985-S/2001/574) van 7 juni 2001.Tevens zij verwezen naar de Notitie Conflictpreventie, die Uw Kamer binnenkort
zal toegaan.35De regering wijst op mensenrechtenschendingen als oorzaak
van het uitbreken van conflicten. In het kader van conflictpreventie besteedt
de regering vervolgens aandacht aan early warning systems. Is er bij de regering
en bij de internationale gemeenschap voldoende aandacht voor mensenrechtenschendingen
die niet het risico van een conflict in zich dragen? Is er bijvoorbeeld evenveel
aandacht voor mensenrechtenschendingen in relatief rustige landen (Zimbabwe,
Birma) als in conflictgebieden (Democratische Republiek Congo, de Molukken),
kortom is er voldoende aandacht vooraf?Er is niet minder aandacht voor mensenrechtenschendingen in landen waar
(nog) geen sprake is van een gewelddadig conflict. De wijze waarop de betrokken
regeringen hierop worden aangesproken – multilateraal (bijvoorbeeld
in het kader van artikel 8 van de Cotonou-overeenkomst) dan wel bilateraal –
is echter niet steeds gelijk aan die in conflictgebieden, waar immers vaak
sprake is van meerdere strijdende partijen en/of van buitenlandse betrokkenheid.36Hoe worden de ambassades toegerust om de door de regering
meer uitgesproken rol met betrekking tot het mensenrechtenbeleid naar behoren
te kunnen vervullen? Heeft deze uitspraak beleidsmatige en financiële
consequenties?Mede antwoord op vragen 37, 38, 42, 52 en 53.Hoewel financiële en personele consequenties niet uitgesloten zijn,
zien Ondergetekenden in eerste instantie een meer uitgesproken rol voor regiodirecties
en ambassades weggelegd door een gerichtere inzet en aansturing van de huidige
staf. Het idee is niet zozeer a p a r t e capaciteit voor mensenrechten vrij
te maken, doch om deze rechten meer en meer als vast en vanzelfsprekend onderdeel
van de Nederlandse betrekkingen met andere landen te maken. Het kan daarbij
onder meer gaan om het lokaal uitvoeren van een wereldwijd uitgevoerde
(EU-) démarche, om het onderhouden van een mensenrechtendialoog met
het land in kwestie, om het financieel ondersteunen van lokale initiatieven
ter bescherming en bevordering van de mensenrechten en om concrete bescherming
van individuen ter plaatse. Tal van eigen accenten respectievelijk vormen
van lokale invulling zijn mogelijk, maar altijd geënt op het beleid en
de thema's die centraal zijn aangegeven.Ruimte voor relativisme laat dit niet. Zoals vermeld in de Derde Voortgangsnotitie
over de rechten van de mens in het buitenlands beleid (1997) is de universaliteit
in diverse internationale documenten vastgelegd, met name in het slotdocument
van de VN-Wereldmensenrechtenconferentie (Wenen, 1993), paragraaf 5:
«While the significance of national and regional particularities and
various historical, cultural and religious backgrounds must be borne in mind,
it is the duty of States, regardless of their political, economic and cultural
systems, to promote and protect all human rights and fundamental freedoms.»
Het bestaan van verschillen in tradities en cultuur wordt in Verklaring en
Actieprogramma van Wenen uiteraard erkend, maar ondergeschikt geacht aan universaliteit
van mensenrechten.Het is niet goed mogelijk om inzicht te geven in hetgeen bilateraal en
multilateraal concreet wordt bijgedragen aan de verbetering van de mensenrechten
in afzonderlijke landen of regio's. Zo wordt een groot aantal activiteiten
gefinancierd die een regionaal dan wel wereldwijd karakter hebben, met deelcomponenten
op nationaal of regionaal niveau. Zo wordt bijvoorbeeld de in Londen gevestigde
NGO «Article XIX» ondersteund, die mensenrechtenactiviteiten ontplooit
op het gebied van vrijheid van meningsuiting in diverse landen in Afrika,
Azië, het Midden-Oosten en Europa.37De regering stelt in de notitie dat een meer uitgesproken
rol voor de regiodirecties en de ambassades wordt voorzien. Betekent dit dat
er meer capaciteit wordt gecreëerd door specialisten aan te stellen op
de ambassades of zal de huidige staf het mensenrechtenbeleid in haar portefeuille
krijgen?Zie antwoord op vraag 36.38Betekent de meer uitgesproken rol voor de regiodirecties
en de ambassades dat het beleid hiermee concreet wordt gericht op het beschermen
van individuen en het ondersteunen van lokale initiatieven ter bescherming
en bevordering van mensenrechten?Zie antwoord op vraag 36.39Hoe verloopt het internationale debat over militaire
interventie op humanitaire gronden?Mede antwoord op vraag 40 en 46.In VN-verband komt het onderwerp met name aan de orde rond de vraag of
grove en massale schendingen van fundamentele mensenrechten militair ingrijpen
in een staat kunnen rechtvaardigen, en daarmee onder bepaalde omstandigheden
zwaarder wegen dan de territoriale integriteit van de betreffende staat. Eerste
Ondergetekende stond hierbij stil in zijn rede tot de 55e zitting van de Algemene
Vergadering van de VN, evenals de Secretaris-Generaal zelf.Het beginsel dat «de verplichtingen die wij hebben aanvaard op het
gebied van de menselijke dimensie van de CVSE aangelegenheden van rechtstreeks
en legitiem belang voor alle deelnemende Staten zijn, en niet uitsluitend
tot de binnenlandse aangelegenheid van de desbetreffende Staat behoren»
is in OVSE-kader reeds vastgelegd in het Slotdocument van Moskou van de Conferentie
over de Menselijke Dimensie (1991) en in het Document van Helsinki 1992. Binnen
het OVSE-gebied is een dergelijk debat derhalve reeds tot een eenduidige slotsom
gekomen. Voor het overige zij verwezen naar de Notitie inzake Humanitaire
Interventie, die Uw Kamer binnenkort zal toegaan.40Is er ook een internationaal debat over mensenrechten
als legitimering voor bemoeienissen met de binnenlandse politiek van staten?Zie antwoord op vraag 39.41Oost-Timor dient als voorbeeld van hoe het soms lukt
een crisis langs diplomatieke weg te bedwingen. Maar is Oost-Timor niet tevens
een voorbeeld van gebrekkige early warning en early action?Mede antwoord op vraag 49.De internationale gemeenschap heeft zich van meet af aan intensief beziggehouden
met de crisis in Oost-Timor. Dat heeft uiteindelijk geleid tot een diplomatieke
oplossing. Deze constatering laat onverlet dat voor, tijdens en vlak na het
referendum op 30 augustus 1999 helaas vele onschuldige Oost-Timorezen het
slachtoffer zijn geworden van terreur. Nederland heeft zich voor en tijdens
het voorzitterschap van de Veiligheidsraad dan ook sterk ingezet voor een
internationale presentie om dit geweld te beteugelen. Hiervoor was de instemming
van Indonesië vereist, die alleen kon worden bereikt onder grote diplomatieke
druk van de internationale gemeenschap. Op basis van de Indonesische instemming
kon de UN Transitional Administration in East Timor (UNTAET) gaan werken aan
de wederopbouw en aan de voorbereiding op de onafhankelijkheid van Oost-Timor.
Bij deze doorbraak speelden de onder Nederlands voorzitterschap geïnitieerde
Veiligheidsraad-missie naar Jakarta en Dili en de op 11 september 1999 gehouden
openbare zitting van de Veiligheidsraad een doorslaggevende rol. Inmiddels
heeft UNTAET onder meer geleid tot eerlijke, vreedzaam verlopen verkiezingen
voor een grondwetgevende vergadering. De regering is niet van mening dat Oost-Timor
een voorbeeld is van gebrekkige early warning en early action. Zij heeft de
stellige overtuiging dat, indien dehierboven beschreven initiatieven niet
waren genomen, er sprake zou zijn geweest van schendingen van mensenrechten
op een veel grotere schaal dan nu het geval was.42In hoeverre is het beleid «per regio, per land,
per post» vatbaar voor relativistische opvattingen over mensenrechten?Zie antwoord op vraag 36.43De regering heeft met de notitie mede als doel te laten
zien hoeveel «werk in uitvoering» er is. Is het niet nuttig en
wenselijk om van de regering periodiek, bijvoorbeeld jaarlijks, een rapportage
te krijgen waarin systematisch de concrete Nederlandse inspanningen op het
terrein van de mensenrechten weergegeven worden? Daarbij zou uitgesplitst
kunnen worden naar land, regio of organisatie. De jaarrapportage zou zich
dan niet alleen moeten beperken tot inspanningen, maar ook moeten rapporteren
over bereikte resultaten, positieve of negatieve ontwikkelingen en dergelijke.
Ziet de regering hiertoe mogelijkheden? Zou dit niet goed aansluiten
bij de wens van de regering op pagina acht om beleid en middelen beter op
elkaar af te stemmen en de wens op pagina twaalf om een mensenrechteneffectrapportage
te ontwikkelen?Zie antwoord op vraag 13.44Kan de regering, in aanvulling op de paragraaf «mensenrechten
en conflicten» en speciaal met betrekking tot de opmerking dat het uitbreken
van een conflict vaak leidt tot mensenrechtenschendingen van de ergste soort,
nader aangeven hoe bewerkstelligd kan worden dat alle oorlogspartijen in intra-statelijke
en/of burgerconflicten op de hoogte zijn van de verplichtingen van het naleven
van het humanitair oorlogsrecht en dat naleving ervan ook door separatisten,
rebellen, paramilitaire groepen en dergelijke kan worden bevorderd?Ratificatie, implementatie en verspreiding van kennis van het internationaal
humanitair recht zijn cruciaal om goede naleving ten tijde van gewapend conflict
te waarborgen. Zo zijn staten-partijen uit hoofde van de Geneefse verdragen
en Aanvullende Protocollen verplicht om de beginselen van het humanitaire
recht zowel in tijd van oorlog als in vredestijd onder de strijdkrachten en
onder de burgerbevolking te verspreiden.Mede om die reden ondersteunt de regering in de praktijk internationale
organisaties en NGO's – zoals het het International Committee of the
Red Cross en nationale Rode Kruis en Rode Halve Maan-verenigingen –
die actief betrokken zijn bij het verspreiden van kennis over het internationaal
humanitair recht onder strijdende partijen in de verschillende conflicten.
Aan de financiering van dergelijke activiteiten draagt Nederland op ruime
schaal bij. Ook steunt Nederland de opleiding van leger- en politie-officieren
uit ontwikkelingslanden op dit terrein.Het zal overigens duidelijk zijn dat separatisten, rebellen, paramilitaire
groepen en dergelijke niet altijd even ontvankelijk zijn voor onderricht in
het internationaal humanitair recht. Sommigen van hen zetten mensenrechtenschendingen
en terreurdaden zelfs doelbewust in als middel in de strijd.45De regering stelt dat «de tijd rijp lijkt om
nadere invulling te geven aan de verwevenheid» tussen beide categorieën
rechten (ESC-rechten en burger- en politieke (BuPo-)rechten. Betekent dit
dat beide categorieën van rechten als ondeelbaar beschouwd kunnen worden?Zie antwoord op vraag 7.46Wil de regering concreet maken hoe zij het verband
tussen mensenrechtenbeleid en vormen van conflictbeheersing/humanitaire interventie
ziet?Zie antwoord op vraag 39.47Kan de regering een inventarisatie maken van humanitaire/militaire
interventies en aangeven hoe daarbij de mensenrechtencomponent ingevuld werd
(vergelijk het voorbeeld van Oost-Timor op pagina vier)? Daarbij kan onder
meer gedacht worden aan Bosnië, Kosovo en Eritrea. Wil de regering daarbij
in het bijzonder aandacht besteden aan de «lessons learned» waar
het gaat om het opzetten van en werken met «early warning systems»
en het ondernemen van «early action»? Hoe denkt zij bijvoorbeeld
over het waarborgen van mensenrechten (met name bescherming van
kinderen, vrouwen en vluchtelingen) tijdens een humanitaire interventie?Bosnie en Eritrea zijn geen voorbeelden van humanitaire/militaire interventies.De interventie in Kosovo komt aan de orde in de Notitie inzake Humanitaire
Interventie, die Uw Kamer binnenkort zal toegaan.Op de problematiek rond het omzetten van «early warning» in
«early action» wordt eveneens ingegaan in de nog te verschijnen
Notitie Conflictpreventie.Overigens wordt aan genoemde aspecten steeds al de nodige aandacht besteed
in de brieven en notities over de Nederlandse rol in afzonderlijke interventies,
die Uw Kamer worden toegezonden.48Hoe staat de regering tegenover het initiatief van
Pax Christi, IKV, ICCO, en ECCP tot oprichting van een Rapid Reaction for
Peace-mechanisme? Ziet de regering mogelijkheden voor samenwerking tussen
NGO's en overheid als het gaat om «early warning»?Bedoeld initiatief, waarbij vredesorganisaties (in samenwerking met lokale
en internationale partners en Nederlandse organisaties op het gebied van ontwikkeling,
noodhulp en mensenrechten) voornemens zijn potentiële conflicten te identificeren
en te analyseren en op basis daarvan voorstellen te doen voor «early
action» zijdens de Nederlandse overheid en NGO's, heeft de belangstelling
van de regering. Dit geldt met name waar samenwerking met lokale partners
kan bijdragen aan een besef van «ownership» en aan versterking
van een lokale capaciteit voor vredesopbouw.49De Commissie Justitia et Pax Nederland is zeer kritisch
over de passage van de regering over Oost-Timor. De Commissie spreekt zelfs
van «een tragisch voorbeeld van een ernstig falen van early action».
Hoe kijkt de regering hier tegenaan? Wil zij ingaan op de door de commissie
genoemde argumenten?Zie antwoord op vraag 41.50Op welke wijze kan men, gezien het feit dat de UNHCR
zich niet kan buigen over de ontheemdenproblematiek door tekorten in de financiën
en door het gegeven dat ontheemden niet binnen het mandaat van de UNHCR vallen,
ontheemden beschermen indien ze vervolgd worden door hun nationale overheid?Ontheemden ontlenen hun recht op hulp en bescherming aan de mensenrechtenverdragen
en het internationaal humanitair recht, dat bindend is voor staten en niet-statelijke
partijen in gewapende conflicten. Nationale overheden zijn in eerste instantie
verantwoordelijk voor het garanderen van de rechten van hun burgers, inclusief
ontheemden.Als de nationale overheid niet in staat of bereid is haar internationale
verplichtingen ten aanzien van haar burgers na te komen, of als er geen sprake
is van een nationale overheid («failed state»), kunnen internationale
hulporganisaties, op grond van hun verschillende mandaten, toegang tot de
hulpbehoevende (ontheemde) bevolking verkrijgen door internationale diplomatie
en pleitbezorging. Daarbij gaat de internationale hulpgemeenschap uit van
een zogenoemde «collaborative approach», waarbij de verantwoordelijkheid
voor de (coördinatie van) de hulpverlening en protectie wordt toebedeeld
aan de organisatie die gezien de regio, de oorzaak en de aard
van de noden het meest geëigend is die verantwoordelijkheid op zich te
nemen. Dat kan zijn ICRC, UNHCR of in een enkel geval een andere VN-organisatie.
Het is aan de internationale donoren om de betreffende organisatie ook financieel
in staat te stellen haar mandaat te vervullen.51Wat vindt de regering van de kritiek van Pax Christi
en Cordaid op het lineaire conflictmodel? Is de regering het eens met de suggestie
van deze organisaties dat ook reeds tijdens zich voortslepende conflicten
via particuliere kanalen geïnvesteerd moet worden in projecten waarbij
mensenrechten centraal staan?De regering onderschrijft de kritiek op het lineaire conflictmodel, dat
uitgaat van een duidelijke cesuur tussen de ontstaansfase van een conflict,
de escalatie, de fase waarin wordt gezocht naar het bestendigen van de vrede
en het vinden van duurzame oplossingen. Dit lineaire model heeft afgedaan.
Tegenwoordig wordt alom erkend dat conflicten een meer cyclisch karakter hebben.
Zo zijn in een post-conflict situatie preventieve maatregelen nodig om te
voorkomen dat een conflict weer opnieuw oplaait.De regering is het derhalve eens met de suggestie om ook reeds tijdens
zich voortslepende conflicten investeringen te doen in mensenrechtenactiviteiten.
Zo ondersteunt Nederland via het VN-kanaal lokale mensenrechtenorganisaties
in Angola en in Sierra Leone. Afhankelijk van de mogelijkheden die de conflictsituatie
biedt, wordt daarbij idealiter aangesloten bij de lokale capaciteit tot vredesopbouw.Voor het overige wordt verwezen naar de nog te verschijnen Notitie Conflictpreventie.52De regering zal regiodirecties en de posten verder
betrekken bij de uitvoering van het mensenrechtenbeleid. Hoe zal de regering
het gevaar van «relativering» van mensenrechten hierbij proberen
te voorkomen?Zie antwoord op vraag 36.53In de notitie wordt gesteld dat het mensenrechtenbeleid
in internationale fora, met inzet van het beschikbare instrumentarium, uiteindelijk
gericht moet zijn op positieve resultaten op landenniveau. Kan de regering
inzicht geven in hetgeen de Nederlandse regering bilateraal en multilateraal
concreet bijdraagt aan de verbetering van de rechten van de mens in afzonderlijke
landen of regio's?Zie antwoord op vraag 36.54In de notitie staat beschreven dat «zonder te
kunnen anticiperen op de concrete invulling van het concept in de toekomst,
wij het begrip universele jurisdictie aan de horizon zien verschijnen».
Hoe denkt de Nederlandse regering dit te kunnen operationaliseren?De geciteerde passage doelt op bestaande verdragsregimes, met name het
VN-Verdrag tegen Marteling, op het bestaan van het Joegoslavië- en het
Rwanda-Tribunaal en de door deze tribunalen gegenereerde rechtspraak, alsmede
op de totstandkoming van het Internationaal Strafhof. Een vorm van verdere
operationalisering van de universele rechtsmacht zal plaatsvinden middels
de in voorbereiding zijnde uitvoeringswet ter implementatie van het Statuut
van het Internationaal Strafhof voor wat betreft het materieelrechtelijk
deel van dat Statuut (Wetsvoorstel internationale misdrijven en strafrecht).
Eerste Ondergetekende verwijst hiervoor naar de brief van de Minister van
Justitie aan de Voorzitter van de Tweede Kamer van 8 december 2000 (Kamerstukken
II 2000/01, 26 262, nr. 9, met name p. 5), waarin nader wordt ingegaan
op de wijze waarop aan het concept universele rechtsmacht uitwerking is en
zal worden gegeven.Hierdoor is de verwachting gerechtvaardigd dat op termijn het beginsel
van universele rechtsmacht jegens daarvoor in aanmerking komende misdrijven
(genocide, misdaden tegen de menselijkheid, terrorisme, oorlogsmisdrijven,
etcetera), meer algemeen ingang zal vinden in de internationale rechtsgemeenschap.
De bedoeling is dat ernstige schendingen van mensenrechten en humanitair recht
uiteindelijk overal kunnen worden vervolgd (vgl. Verslag van een Algemeen
Overleg over de goedkeuring van het op 17 juli 1998 totstandgekomen Statuut
van Rome inzake het Internationaal Strafhof, Kamerstukken II 2000/01, 27 484
(R 1669), nr. 14, p. 6).55In hoeverre kan Fair Trade de mogelijkheid bieden om
integratie van beide soorten rechten te bevorderen, daar dit model naast het
bevorderen van ESC-rechten tevens de BuPo-rechten stimuleert? Welke concrete
stappen kan de Kamer van de regering verwachten om Fair Trade te ondersteunen?Fair Trade beoogt bij te dragen aan een sterkere inkomenspositie van de
producenten. Een stabieler inkomen stelt de producenten tevens in staat zich
beter te organiseren. Van een betere organisatiegraad kan een gunstig effect
uitgaan op de mondigheid, maatschappelijke participatie en inspraak van producenten.
Dit kan het genot van hun rechten en vrijheden ten goede komen.De regering staat positief tegenover Fair Trade; tweede Ondergetekende
ondersteunt reeds een aantal initiatieven op dit gebied en is voornemens haar
steun aan Fair Trade activiteiten te continueren.56In de notitie geeft de regering aan dat op het vlak
van coherentie en slagvaardigheid op het gebied van mensenrechten en ontwikkeling
nog het nodige conceptueel werk te verrichten valt. Kan de regering inzicht
verschaffen in de wijze waarop dit conceptuele werk in concrete zin zal worden
aangepakt?Mede antwoord op vraag 57.Ook bij de uitwerking van het beleid inzake mensenrechten en ontwikkeling
zal de aandacht in belangrijke mate gericht zijn op duurzame armoedebestrijding,
immers hoofddoelstelling van het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. Daarbij
moet armoedebestrijding niet slechts worden bezien vanuit een sociaal-economisch
perspectief, maar ook vanuit het perspectief van bevordering van de menselijke
waardigheid en ontplooiing. Inmiddels wordt onderkend dat definiëring
van armoede alleen in termen van gebrek aan inkomen en basisvoorzieningen
te beperkt is. Uit onderzoek van de Wereldbank is ook gebleken dat de gedachte
dat voor armen sociaal-economische rechten belangrijker zijn dan de burgeren
politieke rechten, achterhaald is; bestaanszekerheid, rechtvaardigheid en
rechtszekerheid zijn minstens even belangrijk (bron: World Development Report
2000). Begrippen als «empowerment», «security» en
«opportunity» spelen daarom een grote rol in het internationale
debat over armoedebestrijding.Deze begrippen sluiten nauw aan bij de mensenrechtenbenadering van ontwikkeling
(«human rights approach to development»). Respect voor mensenrechten,
zoals als het recht op persoonlijke veiligheid en integriteit,
het recht op vereniging en vergadering, vrijheid van meningsuiting, het recht
op een eerlijk proces en het recht op deelname aan de politieke besluitvorming,
is essentieel voor het creëren van voornoemde empowerment, security en
opportunity. Met gebruikmaking van deze rechten kunnen mensen tevens de verwezenlijking
van hun sociaal-economische rechten nastreven (betere toegang tot medische
zorg, onderwijs etcetera). In de komende tijd zal ernaar worden toegewerkt
deze benadering te concretiseren. Hiertoe zal ook advies worden gevraagd van
de Adviesraad Internationale Vraagstukken.57De regering doet de uitspraak dat zij zoekende is naar
een betere conceptuele aansluiting tussen mensenrechtenbeleid en OS-beleid.
Kan zij in haar antwoorden duidelijk aangeven hoe zij over deze relatie denkt,
zodat discussie daarover met de Kamer mogelijk is?Zie antwoord op vraag 56.58Hoe denkt de regering over het in het kader van Jubilee
2000 geventileerde idee om de financiering van exportkredieten en exportkredietverzekeringen
te toetsen op ontwikkelingsrelevantie en mensenrechten?Zie antwoord op vraag 17.59Kan de regering ingaan op de verhouding tussen stille
diplomatie en de openheid van de regering richting het parlement?Stille diplomatie is uit de aard der zaak steeds gericht op verwezenlijking
van die doelen, die de regering in haar verantwoording aan het parlement bekendstelt
en nastreeft. Er is dus geen sprake van een tegenstelling, veeleer van de
inzet van verschillende middelen om hetzelfde doel te bereiken.60Kan de regering een overzicht geven van de belangrijkste
activiteiten die de mensenrechtenambassadeur sinds haar aantreden verricht
heeft? Hoe heeft dit instituut tot nu toe gefunctioneerd?De taakomschrijving van de Mensenrechtenambassadeur bestaat uit drie elementen:
het integreren van mensenrechten in alle onderdelen van het buitenlands en
ontwikkelingssamenwerkingsbeleid («mainstreaming»), het uitvoeren
van missies in het kader van het mensenrechtenbeleid, en het intensiveren
van de dialoog met de Nederlandse samenleving op het terrein van mensenrechten.
«Mainstreaming» van mensenrechten betekent dat de Mensenrechtenambassadeur
in de praktijk bijna dagelijks intensief contact onderhoudt met de verschillende
regio-, thema- en forumdirecties van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
over landensituaties, belangrijke mensenrechtenthema's en nieuwe onderwerpen
die in het internationale debat opkomen. Op deze wijze speelt zij een belangrijke
rol in het aanjagen van de beleidsvorming en -uitvoering van het mensenrechtenbeleid.
Sinds haar aantreden heeft de Mensenrechtenambassadeur een groot aantal reizen
ondernomen, zowel naar multilaterale bijeenkomsten als in het kader van bilaterale
bezoeken. Multilaterale bijeenkomsten bevatten onder meer de herdenking in
Rome van 50 jaar Europees Verdrag inzake de Rechten van de Mens, de openingsweek
van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York, overleg in
Straatsburg met de expertgroep van de Raad van Europa inzake politieke gevangenen
in Azerbaijan, een bezoek aan de VN-Mensenrechtencommissie in
Genève en deelname aan de jaarvergadering van de Organisatie van Amerikaanse
Staten in San Jose, die in het teken stond van de mensenrechten. Ook was de
Mensenrechtenambassadeur ambtelijk leider van de Nederlandse delegatie naar
de Wereldconferentie tegen Racisme in Durban. Bilateraal vergezelde zij eerste
Ondergetekende in 2000 tijdens diens reizen naar Rusland en Iran. In 2001
bracht zij een bezoek aan Colombia en Guatemala en aan China. Daarnaast pleegde
de Mensenrechtenambassadeur in mei 2001 overleg in Brussel met het inkomend
Belgisch voorzitterschap van de EU. In september 2001 vergezelde zij eerste
Ondergetekende tijdens diens bezoek aan Indonesië.Het intensiveren van de dialoog met de samenleving over mensenrechten
is een belangrijk onderdeel van het werkterrein van de Mensenrechtenambassadeur.
Activiteiten variëren van deelname aan velerlei seminars en discussies,
het geven van lezingen en interviews over verschillende aspecten van het Nederlands
mensenrechtenbeleid en het ontvangen van mensenrechtenorganisaties en -activisten
uit binnen- en buitenland. Ook zijn er contacten met het bedrijfsleven en
VNO/NCW over maatschappelijk verantwoord ondernemen.61Kan de regering haar standpunt ten aanzien van zogenaamde
slimme sancties aangeven?Zie antwoord op vraag 23.62Volgens de regering vormt het statenklachtrecht een
ultimum remedium en is dit slechts hanteerbaar met een zo groot aantal staten
gezamenlijk. Kan de regering alternatieve instrumenten aandragen om het handhavingprobleem
ten aanzien van de internationale mensenrechtenverdragen op te lossen?Zie antwoord op vraag 3.63Is de regering niet te terughoudend over het inzetten
van het statenklachtrecht en moet de regering niet actiever op zoek naar gelijkgezinde
staten die gezamenlijk dit instrument willen hanteren?Zie antwoord op vraag 3.64Statenklachten hebben tot nu toe niet erg veel opgeleverd
en zijn een ultimum remedium. Betekent dit dat de regering een majeur handhavingprobleem
signaleert ten aanzien van de internationale mensenrechtenverdragen? En zo
ja, heeft de regering nagedacht over alternatieve of additionele handhavinginstrumenten.Zie antwoord op vraag 3.65Wat zijn de resultaten van de EU-dialoog met Soedan?
Is er sprake van verbetering en zo ja, op welke terreinen?Zoals gemeld in de brief van eerste Ondergetekende aan de Vaste Commissie
van Buitenlandse Zaken van 26 maart 2001 (Kamerstuk 22 831, nr. 25) betreffende
de situatie in Soedan, heeft de EU/Soedan-dialoog geleid tot open en directe
discussies, waarbij voor de Soedanese autoriteiten vaak gevoelige onderwerpen
aan de orde zijn gesteld. Het eerste jaar werd afgesloten met een gezamenlijk
werkdocument, op basis waarvan de dialoog in 2001 wordt voortgezet.
Concrete resultaten van de dialoog zijn moeilijk aanwijsbaar. De dialoog vormt
een proces dat met horten en stoten verloopt, waarbij steeds moet worden geanalyseerd
of bepaalde gebeurtenissen die de EU met zorg volgt, incidenten betreffen
dan wel trends vormen.Aan het einde van de tweede fase van de dialoog zal begin december 2001
een trojka-missie plaatsvinden ter evaluatie. Op basis hiervan zal de EU een
meer afgewogen oordeel kunnen geven over eventuele resultaten van de dialoog.
Uiteraard wordt Uw Kamer hierover geïnformeerd.66Is de regering bereid de Commissie Mensenrechten van
de Adviesraad Internationale Vraagstukken inzake het vraagstuk van de handhaving
van de mensenrechten om advies te vragen?Zie antwoord op vraag 3.67De regering somt de beleidsinspanningen op die zij
pleegt richting China. Wil zij aangeven wat tot nu toe de resultaten geweest
zijn? Welke ontwikkelingen zijn er in China waar te nemen en valt er een relatie
aan te wijzen met de inspanningen van de EU om de mensenrechten in China te
behartigen?Zoals ook toegelicht in de brief van eerste Ondergetekende van 12 maart
2001 (Kamerstuk 27 400 V nr. 57) heeft de EU/China-mensenrechtendialoog
ertoe geleid dat verschillende gevoelige mensenrechtenonderwerpen die eerder
niet bespreekbaar waren, nu wel kunnen worden besproken, zoals bijvoorbeeld
marteling, heropvoedingskampen, de behandeling van minderheden en de doodstraf.
Met name op het punt van de versterking van de rechtsstaat heeft zich in China
inmiddels een levendig debat ontwikkeld, en zijn door middel van aanpassing
van de wetgeving de eerste concrete stappen gezet om een eerlijker rechtsgang
te bewerkstelligen en de rechterlijke macht te professionaliseren. De juridische
seminars, die de EU twee maal per jaar samen met China organiseert, dragen
daartoe bij. Aanpassing van het rechtsstelsel aan internationale mensenrechtenstandaarden,
en vooral doorbreking van traditionele denkpatronen van uitvoerende functionarissen
waaronder politie en gevangenispersoneel, zijn evenwel kwesties van de langere
termijn. Overigens waren ook de ondertekening door China van het VN-verdrag
inzake burger- en politieke rechten (BuPo-verdrag) en het Verdrag inzake economische,
sociale en culturele rechten (ESOCUL-verdrag) zaken waarvoor de EU in de mensenrechtendialoog
met succes heeft gepleit. Dit geldt ook voor de Chinese ratificatie van het
ESOCUL-verdrag in maart 2001, zij het dat China hierbij een belangrijk voorbehoud
heeft gemaakt ten aanzien van de vakbondsvrijheid. De EU heeft tevens herhaaldelijk
bij de Chinese autoriteiten aangedrongen op tekening van het Memorandum of
Understanding over technische samenwerking met de VN-Hoge Commissaris voor
de Rechten van de Mens. Op 20 november 2000 heeft die ondertekening plaatsgevonden.
Tijdens het staatsbezoek aan China in april 1999 had tweede Ondergetekende
als plaatsvervanger van eerste Ondergetekende de mensenrechten reeds aan de
orde gesteld en de Nederlandse bereidheid uitgesproken activiteiten terzake
te financieren in het kader van de technische samenwerking met de Hoge Commissaris.
Financiering van dergelijke activiteiten is thans dus inderdaad mogelijk.68Wil de regering ingaan op de recente arrestaties van
enkele tientallen christenen in China en de veroordeling van een aantal van
hen tot dwangarbeid in werkkampen? Zal dit nieuwe feit ook aan de orde komen
in de mensenrechtendialoog?De lokale politie in de stad Dongsheng in Binnen-Mongolië heeft eind
mei bevestigd dat zij 35 christenen heeft gearresteerd vanwege godsdienstbelijdenis
in een door de overheid niet erkende kerk. Twaalf van hen zouden zijn gedetineerd
of naar werkkampen zijn gestuurd, de overigen zouden weer zijn vrijgelaten
na betaling van een boete. Een in Hongkong gevestigde mensenrechtenorganisatie
spreekt overigens van vijftien personen die door de politie zouden zijn vastgehouden
dan wel naar werkkampen verbannen. De beperkende maatregelen ten aanzien van
godsdienstvrijheid in China vormen een vast onderdeel van de EU-mensenrechtendialoog
met China. De regering zal erop aandringen dat dit incident, evenals andere
recente schendingen van de godsdienstvrijheid, tijdens de eerstvolgende dialoogronde
in oktober aanstaande aan de orde zal worden gesteld, ter illustratie van
een patroon van verregaande inperking van de vrijheid van godsdienst door
China.69Eén van de categorieën waar het Nederlandse
mensenrechtenbeleid zich op richt zijn de landen waar sprake is van ernstige
en of massale schendingen van mensenrechten. Kan de regering hiervan een nadere
definiëring geven?Er bestaat, ook internationaal, geen strikte definitie voor de term «ernstige
en/of massale schendingen van de mensenrechten». De term is afgeleid
van resolutie 1503 van de Economische en Sociale Raad van de Verenigde Naties
(ECOSOC) uit 1970, waarin een vertrouwelijke procedure voor de behandeling
van klachten over mensenrechtenschendingen werd ingesteld (de «1503»-procedure).
Alleen klachten die «duiden op een samenhangend patroon van grove en
betrouwbaar gestaafde schendingen van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden» komen in aanmerking voor behandeling in het kader van deze
procedure. Deze formulering is sindsdien nooit nader gedefinieerd.Voor de opstelling van de regering wordt verder verwezen naar de parlementaire
behandeling in 1980 van de Nota inzake de Rechten van de Mens in het Buitenlands
Beleid, waarbij de vraag werd gesteld of de regering een schaal hanteert waarop
de mate van schending van mensenrechten tot uitdrukking wordt gebracht. Het
antwoord van de ministers Van der Klaauw en De Koning luidde als volgt: «De
Regering hanteert geen schaal waarop de mate van schending van mensenrechten
tot uitdrukking wordt gebracht. Zij onderschrijft de gedachte van evenredigheid
in die zin, dat er eerder aanleiding is om stappen te overwegen ter bevordering
van een betere eerbiediging van mensenrechten, naar gelang de geschonden rechten
meer fundamenteel van karakter zijn, naar gelang de daarop gemaakte inbreuken
ingrijpender zijn, naar gelang de inbreuken op grotere schaal plaatsvinden
en naar gelang de inbreuken moeten wordentoegeschreven aan een stelselmatig
beleid.»70Waarom gaat de regering in de notitie niet in op versterking
van toezichthoudende comités, een versterking van het individueel klachtrecht,
een actieve rol voor het Internationaal gerechtshof en gebruikmaking van nationale
juridische instrumenten in de staat die zich naar de mening van Nederland
niet aan zijn verdragsverplichtingen heeft gehouden? Kan de regering daar
alsnog op ingaan?Versterking van de toezichthoudende comités is een zaak die Nederland
na aan het hart ligt. Zoals in de Notitie uiteengezet (zie de Bijlage bij
de Notitie, p. 2) neemt Nederland dan ook deel in een door Nieuw-Zeeland voorgezeten
werkgroep van een beperkt aantal landen, die aanbevelingen zal
doen voor het verbeteren van het functioneren van deze comités. Verwezenlijking
daarvan is evenwel grotendeels afhankelijk van de inspanningen en goodwill
van de internationale gemeenschap als geheel.Versterking van het individueel klachtrecht is naar de overtuiging van
de regering nuttig bij vele, zij het niet bij alle internationale verdragen –
afhankelijk van de aard van de verdragsverplichtigen, zoals in de Notitie
toegelicht.Het Internationaal Gerechtshof kan zich slechts via een uitspraak naar
aanleiding van een klacht van een Staat dan wel via een advies op verzoek
van een internationale organisatie uitlaten over (aspecten van) mensenrechten.
Zo heeft het Hof recentelijk geoordeeld dat de VS, in een zaak aangespannen
door Duitsland, zijn verdragsverplichtingen onder het Verdrag van Wenen inzake
Consulaire Betrekkingen (1963) geschonden heeft in een zaak waarin de VS aan
een tweetal Duitse onderdanen de doodstraf had opgelegd en zijn verplichtingen
ten aanzien van het recht op consulaire bijstand had geschonden.Het aanwenden van nationale juridische instrumenten in de staat die zich
naar de mening van Nederland niet aan zijn verdragsverplichtingen heeft gehouden,
is een ongebruikelijke manier tussen staten om mensenrechtenschendingen aan
de orde te stellen. Staten zullen zich immers in eerste instantie terugvallen
op bestaande volkenrechtelijke instrumenten. In gevallen waar de mogelijkheid
daartoe wel openstaat, kan het inderdaad de moeite waard zijn om gebruik te
maken van nationale procedures. Zo heeft de EU eind 2000 besloten zich te
bedienen van de Amicus Curiae-procedure in een doodstrafzaak bij het Amerikaanse
Hooggerechtshof, waarbij de minderjarigheid van betrokkene ten tijde van het
plegen van het misdrijf aan de orde wordt gesteld. In een tweede doodstrafkwestie
heeft de EU begin 2001 een Amicus Curiae-brief ingediend ten behoeve van een
geestelijk gehandicapte verdachte.Daarnaast kunnen ingezetenen van een staat die zich niet aan zijn verdragsverplichtingen
houdt, uiteraard steeds hun toevlucht nemen tot nationale juridische instrumenten.
Indien nationale procedures zijn uitgeput, kunnen zij een klacht indienen
bij een internationaal verdragscomité, voorzover het gaat om schendingen
van mensenrechtenverplichtingen voortvloeiend uit een verdrag dat door het
desbetreffende land is geratificeerd en dat land de individuele klachtenprocedure
heeft aanvaard.71In de notitie meldt de regering dat de Mensenrechtenambassadeur
voornemens is met het bedrijfsleven van gedachten te wisselen over nadere
invulling van het begrip maatschappelijk verantwoord ondernemen. Wat denkt
de regering er in dit verband van om een overlegorgaan op te richten waarin
overheid, bedrijfsleven en NGO's overleggen over mensenrechten en internationaal
ondernemen?De regering ziet geen voordeel in het opzetten van een dergelijk formeel
overlegorgaan en is van mening dat het effectiever is als organisaties die
misstanden observeren direct met de betrokken bedrijven overleggen en naar
een oplossing zoeken, zoals nu reeds gebeurt. Dit is ook het doel van het
reeds bestaande Nationaal Contactpunt, waarbij de mogelijkheid bestaat klachten
in te dienen over het gedrag van specifieke bedrijven voorzover deze de OESO-richtlijnen
niet zouden nakomen. Er vindt periodiek overleg plaats tussen het Nationaal
Contactpunt (een interdepartementaal orgaan), de sociale partners en NGO's.72Waarom heeft de regering ervoor gekozen zelf geen normen
op te stellen terwijl zij MVO toch zou kunnen bevorderen? Welke rol ziet de
regering weggelegd voor Fair Trade in het stimuleren van MVO? Zoals aangegeven in de Kabinetsreactie op het SER-advies «de winst
van waarden» van 5 april 2001 (Kamerstuk 26 485, nr. 14), is de
regering van mening dat zelfregulering van ondernemingen op dit moment de
beste waarborg biedt dat normen daadwerkelijk worden nageleefd. Maatschappelijk
verantwoord ondernemen ontwikkelt zich van onderop: bij de individuele onderneming,
bij de burgers en bij maatschappelijke organisaties. Daarnaast blijken er
uiteenlopende manieren te zijn waarop ondernemingen invulling geven aan dit
begrip. De combinatie van deze factoren – eigen initiatief en diversiteit –
maakt generieke regelgeving niet tot een geschikt instrument om maatschappelijk
verantwoord ondernemen te ondersteunen. Daarnaast kan generieke wetgeving
ook contraproductief werken: in de praktijk verworden minimumeisen immers
vaak tot bovengrenzen.Voor de overheid is wel een actief stimulerende rol weggelegd.Op het gebied van het inkoopbeleid wordt nog onderzocht in hoeverre de
overheid hier actief MVO kan bevorderen.Op de rol van Fair Trade is reeds ingegaan bij de beantwoording van vraag
55.73Met welke landen onderhoudt Nederland om historische
of andere redenen bijzondere betrekkingen en hoe komt dat tot uiting in het
mensenrechtenbeleid?De groep landen waarmee Nederland om historische of andere redenen bijzondere
betrekkingen onderhoudt, is zeer breed en divers. Het is in het bestek van
deze Notitie doenlijk noch zinvol om een uitputtende lijst van landen te bieden,
waarmee bijzondere relaties bestaan. Uiteraard stellen Ondergetekenden de
mensenrechten waar relevant aan de orde in de bilaterale contacten en samenwerking.Zo heeft eerste Ondergetekende tijdens zijn bezoek aan Indonesië
(28–30 augustus 2001), waarbij hij werd vergezeld door de Mensenrechtenambassadeur,
wederom het belang van versterking van de rechtsstaat benadrukt (rechtszekerheid,
hervorming van de rechterlijke macht en wetshandhaving) alsmede het belang
van de vervolging en berechting van daders van mensenrechtenschendingen. Een
verslag van dit bezoek ging Uw Kamer toe bij brief van 11 september 2001 (kenmerk
DAO-0914/01). Zie verder ook het antwoord op vraag 5.Voor de wijze waarop het mensenrechtenbeleid tot uiting komt in de landen
waarmee Nederland een ontwikkelingsrelatie onderhoudt, zij verwezen naar pagina
11 van de Notitie. Duidelijk is dat tweede Ondergetekende de bereidheid van
regeringen om te werken aan goed bestuur, inclusief eerbiediging van de mensenrechten,
mede als basis neemt voor een structurele bilaterale ontwikkelingsrelatie.
In dat kader worden tal van projecten uitgevoerd ter ondersteuning van het
mensenrechtenbeleid.74Welke multinationale ondernemingen hebben gedragscodes
ontwikkeld en sinds wanneer? Op welke wijze geven zij daaraan invulling in
hun opereren in andere landen?Er bestaat geen algemeen aanvaarde definitie van multinationale ondernemingen.
Evenmin beschikt de regering over een overzicht van bedrijven die een gedragscode
hanteren. Invulling is een zaak van bedrijven zelf. De regering vraagt bedrijven
om zoveel mogelijk transparantie te betrachten over maatschappelijke aspecten
van hun activiteiten. Het door de regering aan de Raad voor de Jaarverslaggeving
gevraagde advies over hoe daaraan invulling te geven zal naar verwachting
tot meer uniformiteit leiden in de jaarverslagen van bedrijven terzake. 75Kan de regering het begrip good governance nader uitwerken
en daarbij aangeven aan welke aspecten van dit begrip bijzondere waarde wordt
toegekend?De regering gaat uit van de internationale definitie van «good governance»,
doorgaans vertaald als goed beleid en goed bestuur. Hierbij gaat het om de
kwaliteit van het overheidsbeleid op terreinen zoals macro-economische en
financieel-monetaire stabiliteit, de economische structuur van een land en
het hervormingsbeleid, transparantie en integriteit van het overheidsapparaat,
de scheiding van machten, politieke vrijheid en het respect voor de mensenrechten.Voor een nadere bespreking van het begrip «good governance»
zij verwezen naar de regeringsreactie op het rapport Ontwikkelingsbeleid en
Goed Bestuur (rapport no. 58) van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid
van 15 juni 2001 (Kamerstuk 27 820, nr. 1).76De regering spreekt over het belang van mensenrechten,
rechtsstaat en democratie voor bedrijven. Bedrijven die zich maatschappelijk
verantwoord opstellen zien vaak concurrenten met hun markt aan de haal gaan.
In hoeverre maakt de regering zich binnen bijvoorbeeld EU en VN sterk voor
maatregelen die voorkomen dat bedrijven die maatschappelijk verantwoord ondernemen
hiervoor afgestraft worden?De regering streeft naar een consensus binnen de EU, OESO en andere internationale
fora over maatschappelijk verantwoord ondernemen. Het zojuist gepubliceerde
groenboek van de Europese Commissie over maatschappelijk verantwoord ondernemen
biedt een goede basis voor de discussie daarover, ook voor bedrijven en andere
belanghebbenden. Met de recentelijk uitgebreide OESO-richtlijnen voor multinationale
ondernemingen is een «level playing field» ten aanzien van maatschappelijk
verantwoord ondernemen voor een aanzienlijk deel van de wereldmarkt gecreëerd.77De discussie over het instrument van de mensenrechteneffectrapportage
wordt met belangstelling gevolgd, zo staat in de notitie, en de regering hoopt
dat nader onderzoek zich op termijn zal vertalen in indicatoren die ons in
staat stellen de uitwerking van het mensenrechtenbeleid beter zichtbaar te
maken. Is de regering zelf, al dan niet in internationaal verband, met een
dergelijk onderzoek bezig en zo ja, hoe verloopt dit?Zie antwoord op vraag 13.78Wat is de exacte manier waarop een mensenrechteneffectrapportage
kan worden opgesteld bij dialogen zoals met China en Iran?Zie antwoord op vraag 13.79Kan de regering op gedetailleerde wijze duidelijk maken
hoe zij het mensenrechtenbeleid van de internationale financiële instellingen
waardeert en hoe dit zou moeten worden?Over het mensenrechtenbeleid van de Internationale Financiële Instellingen
(IFI's) en over de positie van de Nederlandse regering terzake is de Tweede
Kamer geïnformeerd met de Notitie van de Ministers van Financiën
en voor Ontwikkelingssamenwerking «De toekomst van de Bretton-Woodsinstellingen»
van 5 oktober 1995 (Kamerstuk 24 444) en in de«Nota over politisering
van IMF en Wereldbank», die bij brief van 30 maart 2000 door de Ministers
van Financiën, voor Ontwikkelingssamenwerking en van Buitenlandse Zaken
aan de Kamer is gezonden (Kamerstuk 26 234).Over de waardering van de regering voor het mensenrechtenbeleid van de
IFI's kan in aanvulling op genoemde brieven het volgende worden opgemerkt.
De Wereldbank heeft volgens de statuten een non-politiek mandaat, dat de Bank
niet toelaat zich te mengen in de politieke zaken van een lidstaat of zich
in haar beslissingen te laten beïnvloeden door het politieke karakter
van een lidstaat. Ook de Afrikaanse-, Aziatische- en de Inter-Amerikaanse
Ontwikkelingsbank hebben volgens de respectievelijke statuten zo'n non-politiek
mandaat, terwijl de statuten van de EBRD respect voor mensenrechten en democratie
juist als een voorwaarde definiëren voor het verstrekken van financiering.De Wereldbank heeft in de loop van de tijd de interpretatie van het non-politieke
mandaat aangepast en is meer rekening gaan houden met het effect van de politieke
situatie in een land op de effectiviteit van haar activiteiten. Ook is het
binnen de Wereldbank nu zo dat de situatie op het gebied van goed bestuur
(good governance) mede bepalend is voor de omvang en inhoud van het activiteitenprogramma
van de Bank in het desbetreffende land.In het verslag van de onderhandelingen over de twaalfde middelenaanvulling
van IDA (IDA-12), dat Uw Kamer bij brief van 20 april 1999 is toegegaan, is
gemeld dat goed bestuur één van de factoren is die telt in de
prestatiemeting van lenende landen, de zogenaamde Country Performance and
Institutional Assessment (CPIA). De verdeling van middelen over de landen
die bij IDA lenen is rechtstreeks afhankelijk van de CPIA-score. Goed bestuur
heeft daarmee een volwaardige plaats gekregen binnen het uitleenbeleid van
IDA. Hiermee is de Wereldbank volgens de regering op de goede weg. Zoals in
de brief wordt vermeld, was dit voor Nederland één van belangrijkste
inzetten tijdens de onderhandelingen over IDA-12.Momenteel wordt in het kader van de onderhandelingen over de dertiende
middelenaanvulling van IDA (IDA-13) ook gesproken over afstemming van de kwalitatieve
invulling van het uitleenprogramma van IDA op de CPIA-score. Zie hierover
ook het tussentijdse verslag over IDA-13 dat Uw Kamer is toegegaan bij brief
van 13 september 2001 (kenmerk DVF/IF-250/01).Tot slot zij vermeld dat de regering steun heeft verleend aan de conferentie
«World Bank, IMF and Human Rights» (Tilburg, 11–13 oktober
2001), georganiseerd door een aantal in Nederland gevestigde academische instellingen,
met als doel de gevolgen – positieve en negatieve – van de activiteiten
van de IFI's voor de mensenrechten in kaart te brengen.80Hoe denkt de regering Nederlandse bedrijven te stimuleren
om te kiezen voor verantwoord ondernemerschap? Ziet de regering hier een coördinerende
rol voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken weggelegd?Het standpunt van de regering is weergegeven in de regeringsreactie op
het SER-advies «de winst van waarden» (Kamerstuk 26 485,
nr. 14). Het Ministerie van Economische Zaken is het coördinerend departement
voor maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Het voorziene kennis- en
promotiecentrum MVO zal een belangrijke rol gaan spelen bij het stimuleren
van maatschappelijk verantwoord ondernemerschap. Het Ministerie van Buitenlandse
Zaken is verantwoordelijk voor het internationale mensenrechtenbeleid en weet
zich vanuit die invalshoek nauw betrokken bij de ontwikkelingen op het gebied
van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Ook binnen Ontwikkelingssamenwerking
worden de beginselen van maatschappelijk verantwoord ondernemen onderschreven
en uitgedragen in de praktijk van de beleidsuitvoering. Tweede Ondergetekende
is daarover op dit moment in gesprek met bedrijven met vestigingen in ontwikkelingslanden
en hoofdkantoor in Nederland.81Welke rol dienen de Ambassades te spelen bij rapportage
over Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO)?Zoals reeds aangegeven bij de beantwoording van vraag 25 rapporteren ambassades
nu al over schendingen van mensenrechten in hun ressort. In het kader van
informatievergaring over de algemene mensenrechtensituatie in een bepaald
land kunnen ambassades uiteraard ook aandacht schenken aan het opereren van
het internationale bedrijfsleven binnen de lokale omstandigheden. In de praktijk
doen zij dit ook reeds.82Aan welke «internationaal erkende normen»
wordt gedacht bij de rol van het internationaal opererende bedrijfsleven?
Hoe denkt de regering de naleving hiervan te bevorderen, anders dan door de
gewaardeerde gesprekken van de Mensenrechtenambassadeur?De voor het bedrijfsleven relevante internationaal erkende normen worden
beschreven in de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen. Naleving
van deze richtlijnen door in Nederland gevestigde multinationale ondernemingen
kan aan de orde worden gesteld bij het Nationaal Contactpunt Multinationale
Ondernemingen.De regering staat ook positief tegenover het door de Secretaris-Generaal
van de Verenigde Naties geïnitieerde Global Compact, dat beoogt het bedrijfsleven
een negental principes te laten onderschrijven op het gebied van mensenrechten,
sociale omstandigheden en het milieu. Dit initiatief kan helpen om buiten
de OESO-landen een dialoog op te starten tussen bedrijfsleven, werknemersorganisaties
en NGO's. Overigens is de Nederlandse inzet gericht op een betere onderlinge
samenhang en samenwerking van het Global Compact en het Wereldbank-initiatief
inzake «corporate governance».83De notitie geeft aan dat de rol van NGO's bij het beschermen
en bevorderen van mensenrechten onmisbaar is. De notitie gaat op dit punt
in op het nut van het versterken van netwerken en het aangaan van brede allianties.
Gesteld wordt dat de regering streeft naar een actieve interactie met het
maatschappelijk middenveld in Nederland en daarbuiten. Hoe denkt de Nederlandse
regering concreet een structurele invulling te geven aan deze wens?Zie antwoord op vraag 31.84Is de regering bereid bij de nadere uitwerking van
het idee van een nationaal Mensenrechteninstituut ook de rol van NGO's te
betrekken?Zie antwoord op vraag 6.85De regering formuleert voor 2001 een aantal aandachtspunten.
Is de regering van plan voortaan jaarlijks aandachtspunten te formuleren?
Is de regering van plan na 2001 verslag uit te brengen van behaalde resultaten? Ieder jaar dienen zich doorgaans nieuwe aandachtspunten aan. Deze zijn
onder meer terug te vinden in de Memorie van Toelichting op de jaarlijkse
begroting en in de jaarverslagen van het ministerie van Buitenlandse Zaken,
alsook – meer op ad hoc basis – op de website van het Ministerie,
waar sinds vorig jaar ook een «mensenrechtenloket» is ondergebracht.86De regering noemt als aandachtspunt bestrijding van
racisme. Waarom wordt hier niet bestrijding van discriminatie van gemaakt,
zodat onder dit aandachtspunt bijvoorbeeld ook vrouwen, homoseksuelen en andere
groepen vallen?Zoals in de Notitie is aangegeven, vormt het non-discriminatie beginsel
één van de fundamenten van het mensenrechtenbeleid. De aandacht
voor individuen en kwetsbare groepen die het slachtoffer dreigen te worden
van discriminatie – zoals onder meer minderheden, vrouwen en homosexuelen –
is integraal in het mensenrechtenbeleid opgenomen. In de bijlage van de Notitie
is aangegeven welke activiteiten op dit gebied plaatsvinden.Bestrijding van racisme, als onderdeel van het non-discriminatiebeleid,
is in de Notitie opgenomen als één van de aandachtspunten voor
het jaar 2001 met het oog op de Derde VN-Wereldconferentie tegen Racisme,
die van 31 augustus tot en met 7 september in Durban, Zuid-Afrika, heeft plaats
gevonden.87Kan de regering de problematiek rondom marteling op
grond van (vermeende) seksuele geaardheid nader toelichten? Kan de regering
hierbij ingaan op de (Europese) initiatieven die tot dusverre op dit gebied
zijn ondernomen?De regering is zich ervan bewust dat in individuele gevallen personen
op grond van (vermeende) homo-, bi- of transseksualiteit het slachtoffer kunnen
zijn van marteling en andere wrede, onmenselijke of vernederende behandeling
of bestraffing. Dit blijkt onder meer uit het rapport van Amnesty International:
«Crimes of hate, conspiracy of silence. Torture and ill-treatment based
on sexual identity», Amnesty International Publications 2001.De regering acht iedere vorm van marteling van willekeurig welke persoon
een zeer ernstige schending van de rechten van de mens en heeft zich dan ook
altijd bijzonder ingezet voor de strijd tegen marteling en andere vormen van
wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing.Binnen de EU heeft Nederland zich, mede naar aanleiding van een wereldwijde
campagne van Amnesty International in oktober 2000, ingespannen om te komen
tot Richtlijnen voor het beleid jegens derde landen inzake marteling, waarmee,
net als bij de doodstraf, een intensief en consistent beleid op dit onderwerp
gevoerd kan worden. Deze inspanningen hebben geleid tot aanname van bedoelde
Richtlijnen door de Algemene Raad van 9 april 2001.88Wat is de stand van zaken met betrekking tot het tegengaan
van seksuele exploitatie van kinderen en kan de regering de ontwikkelingen
op Europees niveau met betrekking tot de aanpak van dit probleem aangeven?NationaalVerwezen zij naar de nota «Bestrijding seksueel misbruik van en
seksueel geweld tegen kinderen» van 9 juli 1999 (Kamerstukken II 1998/1999,
26 690, nr. 2) en het «Nationaal Actieplan Aanpak seksueel misbruik
van kinderen» van 19 april 2000 (Kamerstukken II 1999/2000,
26 690, nr. 6) alsmede naar de voortgangsrapportage daarover van 29 december
2000 (Kamerstukken II 2000/2001, 26 690, nr. 9).EUDe Europese Commissie heeft begin 2001 twee voorstellen voor nieuwe kaderbesluiten
opgesteld. Het kaderbesluit ter bestrijding van mensenhandel is eind september
in de JBZ-Raad politiek geaccordeerd. Het kaderbesluit ter bestrijding van
seksuele uitbuiting van kinderen en kinderpornografie is nog onder behandeling
van de Raad.Daarnaast heeft het Belgische voorzitterschap in de JBZ-Raad een resolutie
ingediend over de bijdrage van maatschappelijke organisaties bij de opsporing
van verdwenen of sexueel uitgebuite kinderen. Deze resolutie is eind september
2001 aangenomen.Raad van EuropaEen werkgroep onder Nederlands voorzitterschap heeft de afgelopen jaren
een verdrag opgesteld inzake internationale samenwerking bij de bestrijding
van computercriminaliteit, waaronder kinderpornografie. Dit verdrag zal zeer
waarschijnlijk op 8 november 2001 worden aangenomen door het Comité
van Ministers en op 23 november 2001 worden opengesteld voor ondertekening.Voorts heeft Nederland in 2000 en 2001 deelgenomen aan een expertgroep
die een aanbeveling heeft opgesteld tegen seksuele uitbuiting van kinderen.
Het Comité van Ministers zal deze aanbeveling waarschijnlijk nog dit
jaar vaststellen.Op 20 en 21 november zal verder in Boedapest een Europese conferentie
worden gehouden tegen commerciëel seksueel misbruik van kinderen, georganiseerd
door de Raad van Europa en Hongarije, ter regionale voorbereiding op een wereldcongres
over deze problematiek te Yokohama later dit jaar.InternationaalLastens Ontwikkelingssamenwerking geeft Nederland steun aan het ILO-programma
tegen kinderarbeid en aan UNICEF-programma's tegen kinderarbeid. Beide organisaties
besteden aandacht aan commerciële seksuele uitbuiting van kinderen.Ook wordt via een aantalNederlandse kinderorganisaties steun verleend
aan NGO's die strijden tegen seksueel misbruik in Azië, Afrika en Latijns
Amerika. Zo wordt een bijdrage gegeven aan de lobby-activiteiten van de internationale
NGO ECPAT(«End child prostitution, child pornography and the trafficking
of children for sexual purposes»).In december 2001 zal in Yokohama het tweede Wereldcongres tegen Commercieel
Seksueel Misbruik van Kinderen worden gehouden, waaraan tweede Ondergetekende
financiëel heeft bijgedragen.Tot slot ondersteunt Nederland het opzetten van een website van de Asia
Europe Meeting (ASEM), die informatie over seksueel misbruik van kinderen
verzamelt en verspreidt.89Kan de regering de positie van gehandicapte kinderen
in het beleid ten aanzien van ontwikkelingssamenwerking aanduiden?De beleidsnotitie «Beleid in de kinderschoenen; beleidsnotitie over
kinderen in ontwikkelingslanden» (1994) geeft aan dat het Nederlands
ontwikkelingssamenwerkingsbeleid gericht is op de maatschappelijke integratie
van kinderen met een lichamelijke of geestelijke handicap, en dat financiële
ondersteuning van activiteiten terzake mogelijk is. Zo heeft de Stichting
Liliane Fonds (SLF) sinds 1992 een totale bijdrage van bijna acht miljoen
gulden ontvangen lastens Ontwikkelingssamenwerking. De Stichting
richt zich op kleinschalige, directe en persoonsgebonden hulpverlening aan
gehandicapte kinderen in ontwikkelingslanden. Het betreft onder meer activiteiten
in India, de Filippijnen, Kenia en Tsjaad. Sinds 1 januari 1999 ontvangt de
SLF een kernbijdrage van 1 miljoen gulden per jaar.Voorts heeft Nederland in 1997 en 1998 in totaal 450 000 gulden bijgedragen
aan de eerste twee mandaatsperiodes van de VN-Speciale Rapporteur inzake de
Standaardregels voor Gehandicapten, dhr. Bengt Lindqvist, die toeziet op de
naleving van de VN-normen terzake. Ook aan gehandicapte kinderen besteedt
hij de nodige aandacht (zie bijvoorbeeld VN-document E/CN.5/2000/3).90Aan wat voor soort projecten met betrekking tot kinderen
in gewapend conflict en met betrekking tot seksuele uitbuiting wordt gedacht?Voorbeelden van projecten die lastens Ontwikkelingssamenwerking zijn ondersteund
gedurende de afgelopen vijf jaar:• OAE-conferentie in 1997 in Addis over kinderen in Afrikaanse conflicten;• Verschillende bijdragen ten gunste van het werk van dhr. Olara
Otunnu, Speciaal Vertegenwoordiger van de SGVN inzake kinderen in gewapend
conflict (Nederland is een van de grootste contribuanten);• Opvang van voormalige kindsoldaten in Noord-Oeganda;• Medische rehabilitatie van oorlogsslachtoffertjes in Oeganda;• Voedingsprogramma voor ontheemde kinderen in Soedan;• Demobilisatie van minderjarige kinderen in Angola;• Herintegratie van oorlogsgetraumatiseerde kinderen in Angola;• Herintegratie van voormalige kindsoldaten in Liberia.In totaal ging het hier om bijdragen van bijna vijf miljoen gulden. Deze
fondsen werden veelal besteed via internationale NGO's dan wel multilaterale
instellingen.In het partnership-programma dat binnenkort met UNICEF zal worden aangegaan,
gaat speciale aandacht uit naar het terugdringen van kinderarbeid en naar
het opvangen van kinderen in gewapend conflict.Voor activiteiten gericht tegen sexuele uitbuiting van kinderen zij verwezen
naar het antwoord op vraag 88.91Kan de regering de gedachte dat universele jurisdictie
«wellicht nog ruimte biedt voor een nadere aanvulling op beleid ter
bescherming van de mensenrechten in postconflict situaties» nog verder
uitwerken?In post-conflictsituaties dient een afweging plaats te vinden hoe enerzijds
gerechtigheid kan worden gedaan aan slachtoffers van schendingen van het internationaal
humanitair recht en de mensenrechten door vervolging en berechting van de
daders en anderzijds een proces van nationale verzoening in de betreffende
samenleving tot stand kan worden gebracht. De wijze waarop dit wordt verwezenlijkt
hangt van de specifieke omstandigheden af. Zo heeft b.v. Zuid-Afrika besloten
om een Truth and Reconciliation Commission in het leven te roepen en daders
die spijt betuigden voor de misdrijven die ze hadden begaan in de periode
van apartheid, in de praktijk veelal niet te vervolgen.In post-conflict situaties kan gerechtigheid op verschillende manieren
plaatsvinden.Het beginsel van universele jurisdictie komt er op neer dat ernstige schendingen
van mensenrechten en het internationaal humanitair recht uiteindelijk overal
kunnen worden vervolgd (zie ook het antwoord op vraag 54). Voor dergelijke
schendingen geldt niet de beperking van vervolging en berechting
door het land waar de schending heeft plaatsgevonden dan wel door het land
waarvan de dader of slachtoffer de nationaliteit heeft.Ter zake van ernstige inbreuken op het internationaal humanitair recht,
misdrijven tegen de menselijkheid en genocide heeft de internationale gemeenschap
het Statuut voor het Internationale Strafhof tot stand gebracht. Het nog op
te richten Strafhof is complementair aan vervolging en berechting door nationale
overheden. Ingevolge het complementariteitsbeginsel is het in eerste instantie
aan staten die partij zijn bij het Statuut zelf om de in het Statuut strafbaar
gestelde delicten te vervolgen. In de ter uitvoering van het Statuut op te
stellen nationale wetgeving inzake internationale misdrijven dient uit te
worden gegaan van het beginsel van universele jurisdictie. Het Strafhof treedt
pas op als verdragsstaten niet bereid of in staat blijken om een vervolging
in te stellen.De VN-Veiligheidsraad kan ook besluiten tot het instellen van een ad hoc
tribunaal voor internationale misdrijven waarvoor universele jurisdictie geldt,
zoals in het geval van het voormalig Joegoslavië en Rwanda. Bovendien
kan een land besluiten om in samenwerking met de VN een speciaal hof of tribunaal
op te richten waarin ook internationale rechters zitting hebben, zoals de
bedoeling is voor Sierra Leone en Cambodja. In Oost-Timor heeft de United
Nations Transitional Administration in East Timor (UNTAET) een speciaal panel
waarin ook internationale rechters zitting hebben, in het leven geroepen.
Een land kan voorts besluiten tot instelling van een ad hoc nationaal hof
of tribunaal, zoals in het geval van Indonesië voor misdrijven tegen
de menselijkheid en genocide die plaatsvonden in Oost-Timor (gedurende april
en september 1999, in Liquica, Dilli en Soae) en Tanjung Priok (gedurende
september 1984). Na de oprichting van het Internationaal Strafhof blijft het
mogelijk om dergelijke ad hoc tribunalen in te stellen, bijvoorbeeld voor
landen die geen partij zijn bij het Statuut voor het Internationaal Strafhof
of voor internationale misdrijven waarover het Hof geen jurisdictie heeft.Tot slot kunnen de daders uiteraard in het gewezen conflictgebied op nationaal
niveau worden vervolgd en berecht dan wel door een ander land dat jurisdictie
heeft ten aanzien van dedesbetreffende schendingen.92Wat de regering betreft komt het vooral aan op een
praktische invulling van het mensenrechtenbeleid. Hoe zien de ministers in
dit verband de Amerikaanse praktijk van een staf van mensenrechtenambassadeurs
werkzaam in het veld?Het fenomeen «mensenrechtenambassadeur» bestaat als zodanig
in de VS niet. Wellicht wordt gedoeld op de Amerikaanse praktijk om op elke
ambassade een mensenrechtenfunctionaris te hebben. De desbetreffende ambassademedewerkers
zijn (al dan niet uitsluitend) aangesteld om te rapporteren over de mensenrechtensituatie
in het land van plaatsing. Het gaat hierbij over het algemeen om regulier
overplaatsbare diplomaten. De rang van een dergelijke medewerker en de samenstelling
van zijn of haar pakket hangt af van de situatie in het land van plaatsing.
Een mensenrechtenfunctionaris op de Amerikaanse ambassade in Beijing geeft
uiteraard een andere invulling aan zijn functie dan zijn collega op de ambassade
in Kopenhagen. In de meeste gevallen gaat het om «low to mid-level»
medewerkers. De Ambassadeur blijft in alle gevallen eindverantwoordelijk en
zal zich alnaargelang de omstandigheden ook persoonlijk bezighouden met de
mensenrechten.Daarnaast kent het State Department een Ambassadeur voor Religieuze Vrijheden,
die als mandaat heeft de vrijheid van godsdienst of overtuiging als vast onderdeel
van het Amerikaanse mensenrechtenbeleid wereldwijd te bevorderen. In het Nederlandse buitenlands beleid behoren mensenrechten tot de «core
business» van elke ambassadeur en elke politieke afdeling. Een staf
van mensenrechtenambassadeurs werkzaam in het veld is in die situatie niet
opportuun.93In hoeverre spelen ambassades en ambtsberichten een
rol in het huidige mensenrechtenbeleid en hoe zouden deze actoren beter benut
kunnen worden?De ambassades spelen een belangrijke rol in het mensenrechtenbeleid. Zij
rapporteren, al of niet in EU-verband, over de mensenrechtensituatie ter plaatse.
Ook zijn de ambassades onmisbaar in de tenuitvoerlegging van het bilaterale
beleid op het gebied van de mensenrechten (beheren van projecten, onderhouden
van een dialoog, uitvoeren van démarches, etc.).De ambtsberichten stellen de Staatssecretaris van Justitie in staat om
het landgebonden asielbeleid vast te stellen en, als afgeleide daarvan, individuele
asielverzoeken af te doen. Bij de opstelling van de ambtsberichten weegt de
mensenrechtensituatie in het desbetreffende land zoals bekend zwaar mee. De
informatie over de mensenrechtensituatie in de ambtsberichten is vaak ontleend
aan bronnen die ook het mensenrechtenbeleid voeden.94De regering legt een verband tussen seksuele zeggenschap
van vrouwen en reproductieve gezondheid. Ziet zij ook een verband tussen partnertrouw
en reproductieve gezondheid en ziet zij mogelijkheden om dat element ook in
het OS-beleid inzake reproductieve gezondheid tot uiting te laten komen?Tijdens de Vierde VN-Wereldvrouwenconferentie (Beijing, 1995) heeft de
regering zich met succes ingezet voor aanname van de navolgende passage:«The human rights of women include their right to have control over
and decide freely and responsibly on matters related to their sexuality, including
sexual and reproductive health, free of coercion, discrimination and violence
[...].» (Beijing Platform for Action, paragraaf 96).Dit recht omvat naar de overtuiging van de regering ook het recht op onthouding
en het recht om een monogame relatie te onderhouden.De regering ziet geen eenduidig verband tussen een monogame leefwijze
en reproductieve gezondheid, in die zin dat bepaalde risico's hoe dan ook
aanwezig blijven. Weliswaar neemt het risico op sexueel overdraagbare aandoeningen,
inclusief HIV/AIDS, in een monogame relatie af. Andere risico's, zoals ongewenste
en/of riskante zwangerschappen – te jong, te oud, te vaak en teveel –
zijn evenwel niet afhankelijk van de aard van de relatie (monogaam dan wel
polygaam), doch veeleer van het gebruik van adekwate voorbehoedsmiddelen.Het verband tussen partnertrouw en reproductieve gezondheidszorg is dan
ook onvoldoende duidelijk om als grondslag voor het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid
inzake reproductieve gezondheid te dienen.95Het Europees Handvest is een juridisch nog niet-bindend
instrument. Ondertussen heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens
(EHRM) al enkele uitspraken gedaan waarbij zij rekening gehouden heeft met
de tekst van het Handvest. Acht de Nederlandse regering dit een wenselijke
ontwikkeling?De Nederlandse regering heeft in haar brief van 17 november 2000 (vergaderjaar
2000–2001, Kamerstuk 27 407, nr. 7) uitdrukkelijk gesteld dat het Handvest geen juridisch bindend document is. Dit neemt niet weg
dat het Europese Hof van Justitie rekening kan houden met de tekst van het
Handvest. Dit geldt uiteraard ook voor het Europees Hof voor de Rechten van
de Mens (EHRM). Overigens is de regering niet bekend met uitspraken van dit
Hof waarbij rekening is gehouden met de tekst van het Handvest.De regering acht dit op zichzelf niet onwenselijk, temeer daar het Handvest
de rechten bevestigt die, zoals ook in de preambule wordt gesteld, met name
voortvloeien uit de gemeenschappelijke constitutionele tradities en internationale
verplichtingen van de lidstaten, uit het EU-Verdrag en de communautaire verdragen,
uit het EVRM, uit de door de Gemeenschap en de Raad van Europa aangenomen
sociale handvesten alsook uit de jurisprudentie van het Hof van Justitie van
de EG en van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. 96Ondersteunt de regering de vijf eisen die Amnesty International
stelt aan het Protocol bij het VN-Martelingenverdrag?De regering zet zich zeer actief in voor de totstandkoming van een effectief
en functioneel toezichtsmechanisme bij het VN-Verdrag tegen Foltering. Zonder
hier in technische details te willen vervallen, onderschrijft eerste Ondergetekende
de vijf hoofdeisen die Amnesty International aan het Protocol stelt.97Wil de regering naar aanleiding van haar opmerkingen
over vrijheid van godsdienst of overtuiging een reactie geven op het AIV-advies
«Registration of communities based on religion or belief» en kan
zij daarbij de bevindingen van het seminar over dit onderwerp van 26 juni
2001 betrekken? Kan de regering deze reactie gelijktijdig met de vragenbeantwoording
de Kamer doen toekomen?Mede antwoord op vraag 102.De regeringsreactie op het AIV-advies «Registration of communities
based on religion or belief» is de Tweede Kamer op 24 augustus 2001
toegegaan. Hieruit blijkt dat het advies richtinggevend is geweest voor het
26 juni 2001 te Den Haag gehouden seminar over «Freedom of Religion
or Belief in the OSCE Region: Challenges in Law and Practice». De slotverklaring
van de moderator, waarin de uitkomsten van het seminar zijn vervat en die
de Tweede Kamer op 9 juli 2001 is toegegaan, is dan ook in belangrijke mate
gegrond op verschillende conclusies en aanbevelingen van het AIV-advies. De
meer uitgebreide rapporten over het verloop van het seminar zijn gebundeld
in een speciale publicatie van het departement die op korte termijn aan Uw
Kamer zal worden aangeboden.98Is de regering voor wat betreft de godsdienstvrijheid
voornemens contact te (blijven) houden met het Platform Internationale Godsdienstvrijheid?De regering is uiteraard bereid om contact te blijven houden met het Platform
Internationale Godsdienstvrijheid, zoals ook met andere relevante organisaties
op dit terrein.99Denkt de regering bij «mensenrechten en ontwikkeling»
naast good gouvernance ook aan nieuwe vormen van conditionaliteit? Hoe verhoudt
dit zich tot ownership en de trend om meer nadruk te leggen op de ontvanger
dan op de donor? Zoals vermeld in de Notitie (p. 6) neemt tweede Ondergetekende de bereidheid
van regeringen om te werken aan goed bestuur, inclusief eerbiediging van de
mensenrechten, als basis voor een structurele bilaterale ontwikkelingsrelatie.
Binnen zo'n relatie is ruimte voor een grote mate van zeggenschap («ownership»)
van de ontvangende regering over de invulling van de samenwerkingsrelatie.
Bij veel regeringen van ontwikkelingslanden is voornoemde bereidheid echter
niet of niet voldoende aanwezig, zodat de basis voor een structurele ontwikkelingsrelatie
ontbreekt. Wel ontvangt een aantal van deze landen specifieke steun op het
gebied van goed bestuur, mensenrechten en vredesopbouw (de zogeheten GMV-landen.
Daarnaast wordt in andere ontwikkelingslanden volop aan mensenrechten bijgedragen
via niet-gouvernementele en multilaterale instrumenten. Ook is Nederland sinds
jaar en dag een belangrijke donor van het Bureau van de Hoge Commissaris voor
de Rechten van de Mens.100Het Platform Internationale vrijheid van godsdienst
en overtuiging stelt in haar brief van 14 juni 2001 aan de Kamer: «het
feit dat in veel westerse landen in meer of mindere mate de scheiding van
kerk/religie en staat wordt gehanteerd, betekent niet dat dit principe dezelfde
werkingskracht heeft in andere situaties. Het is dus onvermijdelijk dat regeringen
in hun beoordeling van de situatie in partnerlanden de rol van religie serieus
nemen». Is de regering het met deze uitspraak eens, en zo ja, welke
consequenties verbindt zij daaraan voor haar beleid op het terrein van godsdienstvrijheid?De regering deelt de kennelijke mening van het Platform dat regeringen
in hun beoordeling van de situatie in andere landen de rol van religie serieus
dienen te nemen. Daarnaast is en blijft de regering een pleitbezorger van
de vrijheid van godsdienst en overtuiging, juist in situaties waar geen sprake
is van scheiding van kerk/religie en staat.Weliswaar heeft het VN-Mensenrechtencomité
met betrekking tot artikel 18 van het VN-Verdrag inzake Burger- en Politieke
Rechten bepaald dat scheiding van kerk/religie en staat niet per se noodzakelijk
is om vrijheid van godsdienst of overtuiging te waarborgen (zie paragraaf 9
en 10 van de algemene opmerkingen en concluderende observaties van het Comité
terzake). De regering is niettemin van mening dat zulk een scheiding een betere
garantie biedt voor de bescherming van bedoelde vrijheden.101Wil de regering aangeven wat haar concrete inspanningen
zijn ten aanzien van Turkmenistan, Pakistan, India, Laos, Vietnam en Nigeria,
dit naar aanleiding van recente verslechteringen in de situatie van christelijke
minderheden?Nederland zet zich in voor de bevordering en bescherming van de vrijheid
van godsdienst of overtuiging wereldwijd en voor steun aan slachtoffers van
schendingen op dit gebied, ongeacht hun godsdienst of overtuiging. De Nederlandse
ambassades volgen ontwikkelingen op dit terrein nauwgezet. Nederland acht
het van groot belang dat godsdienstvrijheid binnen de verschillende multilaterale
fora de aandacht blijft houden en onderneemt hiertoe concrete stappen, getuige
onder meer het in vraag 97 genoemde seminar. In VN- en OVSE-verband neemt
Nederland vaak het initiatief tot het opnemen van verschillende landen in
EU-interventies in verband met schendingen van godsdienstvrijheid. Zo is tijdens
de afgelopen zitting van de VN-Mensenrechtencommissie in de EU-interventie
inzake landensituaties gewag gemaakt van schendingen van vrijheid van godsdienst
in verschillende landen. Wanneer daartoe aanleiding bestaat maakt Nederland,
meestal samen met EU-partners, haar bezorgdheid aan de desbetreffende
autoriteiten bekend. Ter illustratie de volgende voorbeelden:Tijdens de afgelopen zitting van de VN-Mensenrechtencommissie heeft de
EU in haar interventie over landensituaties melding gemaakt van schendigen
van godsdienstvrijheid in Turkmenistan.Bij meerdere gelegenheden zijn de wetsartikelen in de Pakistaanse stafwet
aangaande godslastering aan de orde gesteld bij de Pakistaanse autoriteiten,
zowel bilateraal als door de EU.Met de Indiase autoriteiten wordt regelmatig bilateraal en in EU-verband
overleg gepleegd over de mensenrechtensituatie, inclusief de positie van religieuze
minderheden.En marge van een EU-démarche over de mensenrechten bij de Laotiaanse
autoriteiten zijn op aandringen van Nederland godsdienstvrijheid en christenvervolging
aan de orde gesteld.In Vietnam is godsdienstvrijheid een terugkerend onderwerp in de gesprekken
over mensenrechten van de EU met de autoriteiten.Met de Nigeriaanse autoriteiten onderhoudt de EU een permanente dialoog,
waarvan mensenrechten – met inbegrip van de vrijheid van godsdienst
of overtuiging (inclusief de situatie van de christelijke minderheid in het
noorden van Nigeria) – een vast onderdeel uitmaken.102Wat zijn grosso modo de uitkomsten van het OVSE-seminar
over vrijheid van godsdienst of overtuiging?Zie antwoord op vraag 97.103Welke Nederlandse wetgeving zal, na goedkeuring van
het Kaderverdrag voor de bescherming van nationale minderheden, aan dit verdrag
aangepast moeten worden? De regering heeft in de memorie van toelichting bij
de goedkeuringswet en ook in het debat in de Kamer toch aangegeven dat de
Nederlandse wetgeving reeds voldoet aan de normen van het verdrag en dus geen
aanpassing behoeft?Zoals in de vraag is opgemerkt, voldoet de Nederlandse wetgeving reeds
aan de normen van het Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden.
De Nederlandse wetgeving behoeft dan ook, indien het Kaderverdrag wordt geratificeerd,
geen aanpassing.104Is de regering bereid de suggestie te volgen en de
Hoge Commissaris voor Mensenrechten te stimuleren en zo nodig financieel te
helpen om alle informatie over de situatie van de rechten van de mens waarover
de Hoge Commissaris beschikt zo te documenteren en te ordenen dat per land
alle informatie door regeringen, NGO's en dergelijke direct opvraagbaar is?Op 3 september 2001 stelde de Hoge Commissaris voor de Rechten van de
Mens bekend dat haar Bureau doende is een databank op te richten betreffende
internationale mensenrechteninstrumenten. Daartoe worden regeringen verzocht
een aantal gespecificeerde brondocumenten bij het Bureau aan te leveren (Grondwet,
Wetboek van Strafrecht, Burgelijk Wetboek, etcetera). Uiteraard zal de regering
graag aan dit verzoek voldoen. De regering heeft waardering voor het initiatief
van de Hoge Commissaris. Tezelfdertijd realiseert de regering zich dat het
Bureau van de Hoge Commissaris in de loop der jaren meer en meer belast is
geraakt met nieuwe taken en (ondersteuning van) nieuwe mandaten, zonder dat
de reguliere financiële bijdragen aan het Bureau zijn toegenomen. XNoot1Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Weisglas (VVD), Van den Berg (SGP),
Van Middelkoop (ChristenUnie), Valk (PvdA), Apostolou (PvdA), Verhagen (CDA),
ondervoorzitter, Hessing (VVD), Van Ardenne-van der Hoeven (CDA), Hoekema
(D66), Marijnissen (SP), M.B. Vos (GroenLinks), Dijksma (PvdA), Van 't Riet
(D66), Van den Doel (VVD), Koenders (PvdA), De Boer (PvdA), voorzitter, Verburg
(CDA), Karimi (GroenLinks), Timmermans (PvdA), Remak (VVD), Wilders (VVD),
Molenaar (PvdA), De Pater-van der Meer (CDA) en Cörüz (CDA).Plv. leden: Dijkstal (VVD), Van Baalen (VVD), De Graaf (D66), Rouvoet
(ChristenUnie), Zijlstra (PvdA), Belinfante (PvdA), Eurlings (CDA), Cherribi
(VVD), De Haan (CDA), Scheltema-de Nie (D66), Van Bommel (SP), Harrewijn (GroenLinks),
Gortzak (PvdA), Ter Veer (D66), Snijder-Hazelhoff (VVD), Albayrak (PvdA),
Van Oven (PvdA), Visser-van Doorn (CDA), Rosenmöller (GroenLinks), Bussemaker
(PvdA), Rijpstra (VVD), Balemans (VVD), Duivesteijn (PvdA), Van den Akker
(CDA) en Leers (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27742-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl