Het Nederlands buitenlands beleid ten aanzien van Latijns-Amerika en de Cariben; Brief ministers en staatssecretaris ter aanbieding latijns-Amerika Notitie "Verre Buren, Goede Vrienden"
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29653, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

21-06-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29653 nr. 1

04-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamVERRE BUREN, GOEDE VRIENDENHet Nederlands buitenlands beleid ten aanzien van Latijns-Amerika
en de CaribenInhoudsopgave blz.SamenvattingInleidingKader en doel«De regio»Nederlandse belangenAmbities en beperkingenKernvraagstukHet Koninkrijk der Nederlanden en het land NederlandForaWat is nieuw?1. Analyse: Latijns-Amerika en de Cariben in een integrerende
wereld1.1. Geostrategische en macro-economische trendsGeostrategische aspectenMacro-economische ontwikkelingen1.2. Structurele hervormingen1.3. Handel, investeringen en regionale economische integratie1.4. Maatschappelijke ontwikkelingenSociale ongelijkheid en sociale onzekerheidDe andere kant van mondialisering: continuering van onveiligheidAftakeling van het milieu en de onderliggende oorzakenPolitieke ontwikkelingen: verhoogd risico van instabiliteit2. Beleidskader: een nieuwe strategie2.1 Stabiliteit2.2 Duurzame sociale en economische ontwikkeling2.3 Ecologische duurzaamheid2.4 Democratisering en goed bestuur3. Beleid: werken aan gemeenschappelijke belangen3.1 Internationale rechtsorde en democratieInzet voor multilaterale onderwerpenDemocratie en MensenrechtenConflictoplossing/post-conflict Bilateraal levert3.2 Handel, investeringen en regionale economische integratieNederlandse inzet in multilateraal kaderNederlandse inzet in EU-kaderNederlandse bilaterale inzet3.3 Financiering van economische ontwikkeling, werkgelegenheid
en sociale cohesie en stimulering van de lokale private sectorNederlandse inzet in multilateraal kaderNederlandse inzet in EU kaderNederlandse bilaterale inzet3.4 Duurzame ontwikkeling en milieuVerbinden van ketenbeheer en duurzame ontwikkelingBeheer van biodiversiteit en waterstroomgebiedenEuropese UnieMilieu en goed bestuurBilaterale programma's in de partnerlanden3.5 Aanpak van de internationale criminaliteit, inclusief
strijd tegen terrorismeAanpak van het drugsprobleem3.6 Goed bestuur en beleid3.7 Reproductieve gezondheidszorg en onderwijsDe inzet in multilateraal kader:De inzet in bilateraal kader:3.8 Europese afstemming en coördinatie met Nederlandse
actorenBIJLAGENBIJLAGE 1RESULTAATGEBIEDEN EN ACTIEPUNTENBIJLAGE 2COLOMBIA: DE UITVOERING VAN DE LONDON DECLARATIONBIJLAGE 3CUBA: MOEIZAME VERHOUDINGBIJLAGE 4GUATEMALA: ARMOEDE, INHEEMSE VOLKEN EN HET PARTICULIERE
KANAALBIJLAGE 5NEDERLANDSE HANDEL EN INVESTERINGEN IN DE LAC-REGIOBIJLAGE 6DE BILATERALE ONTWIKKELINGSSAMENWERKING IN DE LAC-REGIOBIJLAGE 7PARTNERSCHAP EU EN LAC-REGIO TEN AANZIEN VAN «SOCIALE
COHESIE»BIJLAGE 8MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMENBIJLAGE 9AFKORTINGEN
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29653Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 146 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 653Het Nederlands buitenlands beleid ten aanzien van Latijns-Amerika en
de Caribennr. 1BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
EN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 4 juni 2004In navolging van de toezegging van de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking
aan de Tweede Kamer op 17 november 2003 (29 234/29 200 V, nr.
17) doen wij u toekomen de Latijns-Amerika Notitie «Verre Buren, Goede
Vrienden».De Minister van Buitenlandse Zaken,B. R. BotDe Minister voor Ontwikkelingssamenwerking,A. M. A. van Ardenne-van der HoevenDe Staatssecretaris van Economische Zaken,C. E. G. van GennipVERRE BUREN, GOEDE VRIENDENHet Nederlands buitenlands beleid ten aanzien van Latijns-Amerika
en de CaribenJuni 2004Inhoudsopgave blz.Samenvatting2   Inleiding51.Analyse: Latijns-Amerika en de Cariben in een integrerende wereld71.1.Geostrategische en
macro-economische trends 1.2.Structurele hervormingen  1.3.Handel, investeringen
en regionale economische integratie  1.4.Maatschappelijke
ontwikkelingen     2.Beleidskader: Een nieuwe strategie112.1Stabiliteit  2.2Duurzame sociale en
economische ontwikkeling  2.3Ecologische duurzaamheid 2.4Democratisering en
goed bestuur     3.Beleid: Werken aan gemeenschappelijke belangen143.1Internationale rechtsorde
en democratie  3.2Handel, investeringen
en regionale economische integratie 3.3Financiering van economische
ontwikkeling, werkgelegenheid en sociale cohesie en stimulering lokale private
sector 3.4Duurzame ontwikkeling
en milieu  3.5Aanpak van de internationale
criminaliteit, inclusief strijd tegen terrorisme 3.6Goed bestuur en beleid  3.7Reproductieve gezondheidszorg
en onderwijs  3.8Europese afstemming
en coördinatie met Nederlandse actoren     Bijlagen    1.Resultaatgebieden en
actiepunten282.Colombia: de implementatie
van de London Declaration313.Cuba: moeizame verhouding32 4.Guatemala: armoede,
inheemse volken en het particuliere kanaal33 5.Nederlandse handel
en investeringen in de LAC-regio34 6.De bilaterale ontwikkelingssamenwerking
in de LAC-regio36 7.Partnerschap EU en
LAC-regio ten aanzien van «sociale cohesie»378.Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen389.Afkortingen39SamenvattingDe betekenis van Latijns-Amerika en de Cariben (LAC1 ) voor Nederland is vierledig:• op het terrein van vrede en veiligheid is ons land (in Koninkrijksverband)
betrokken bij bevordering van stabiliteit, bestrijding van terrorisme en van
illegale drugs- en wapenhandel;• op economisch vlak streeft Nederland naar uitbreiding van handels-
en investeringsmogelijkheden;• op het vlak van bevordering van de internationale rechtsorde, inclusief
de mensenrechten, zijn de landen in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied
voor Nederland belangrijke coalitiepartners;• op het terrein van de ontwikkelingssamenwerking heeft Nederland
zich internationaal gecommitteerd bij te dragen aan armoedebestrijding door
middel van duurzame ontwikkeling.Ondanks hun verscheidenheid vertonen deze elementen een onderlinge samenhang
die vraagt om een geïntegreerd buitenlands beleid.Latijns-Amerika en de Cariben hebben een groot potentieel voor economische
ontwikkeling. Mexico en Brazilië behoren tot de top van de wereldeconomie
en de regio is een van de belangrijkste producenten van fossiele energie.
Door verdergaande regionale economische integratie kan de complementariteit
van de economieën toenemen. Dat zou gunstiger omstandigheden scheppen
voor diversificatie en verhoging van de toegevoegde waarde van de grondstoffenproductie.
Gecombineerd met een beleid dat is gericht op macro-economische stabiliteit,
zou dat leiden tot positieve economische vooruitzichten en tot gunstige perspectieven
voor internationale handel en buitenlandse investeringen. Reeds nu behoren
Nederlandse banken en bedrijven tot de belangrijkste buitenlandse investeerders
in de regio. Deze uitgangspositie kan nieuwe kansen bieden voor Nederlandse
ondernemingen die zaken willen doen met de landen in deze regio.Ook politiek en cultureel1 zijn belangrijke
voordelen te behalen bij samenwerking. In de Latijns-Amerikaanse en Caribische
landen bestaat een sterk gevoel van culturele verwantschap met Europa. Ook
in sociale kwesties blijft ons continent voor hen een belangrijk referentiepunt.
Met Nederland en de EU delen deze landen een uitgesproken multilaterale oriëntatie.
Een teken van verwantschap is ook het feit dat de meeste landen uit de regio
het Statuut van Rome inzake het Internationale Strafhof hebben ondertekend.
Nauwe sociale en politieke samenwerking biedt kansen op een effectieve aanpak
van terrorisme en illegale drugs- en wapenhandel. Dit is van des te groter
belang omdat de Nederlandse Antillen en Aruba– delen van het Koninkrijk –
hiervan de directe gevolgen ondervinden.Samenwerking met de regio biedt voordelen, maar stelt ons ook voor opgaven.
In vele landen moet de democratie worden veiliggesteld en verdiept. Ook daarbij
spelen economisch-sociale en politiek-culturele factoren een belangrijke rol.
De Latijns-Amerikaanse regeringen zijn er onvoldoende in geslaagd economische
stabiliteit, werkgelegenheid en sociale zekerheid voor de burgers te bevorderen.
Hetzelfde geldt voor duurzame exploitatie van grondstoffen en voor handhaving
van de biodiversiteit. Dit gebrek aan effectiviteit heeft het aanzien van
de democratie aangetast. Hierbij komt dat ontwikkeling van een formele democratie
van kiezers naar een effectieve democratie van burgers2 nodig is om draagvlak te krijgen voor economisch hervormings- en transitiebeleid.
Dit is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de regeringen in de
regio zelf. Maar ook de internationale gemeenschap kan door het verbeteren
van markttoegang, subsidies en publiek-private partnerschappen waardevolle
bijdragen leveren aan een sociaal-economisch beleid dat kansen biedt aan alle
klassen en bevolkingsgroepen en daarmee voldoet aan de randvoorwaarden voor
een effectieve democratie. Alleen wanneer op alle terreinen de participatie
wordt bevorderd van bevolkingsgroepen die thans van het sociale, economische
en politieke leven zijn uitgesloten, kan het potentieel van de regio worden
vervuld.Om handel met en investeringen in de LAC-landen te bevorderen maakt Nederland
zich in internationale fora sterk voor het hervatten van de WTO-onderhandelingen.
In Europees verband verleent ons land steun aan de lokale regionale integratie
en de stabiliteit in Latijns-Amerika en het Caribisch gebied.
Dit is ook van groot belang voor gezonde economische relaties tussen Latijns-Amerika
en de Nederlandse Antillen.Bilateraal ligt bij de handelsbevordering het accent op Mexico en Brazilië,
alsook op het sluiten van belastingverdragen en investeringsbeschermingsovereenkomsten
(IBO's) met de gehele regio. De Nederlandse bijdrage aan economische ontwikkeling,
werkgelegenheid en sociale cohesie in de LAC-landen krijgt internationaal
vorm door steun aan de ontwikkeling van financiële markten, ontwikkelingsfondsen
en kredietvoorzieningen, alsook publiek-private partnerschappen ten behoeve
van de hervorming van pensioenstelsels en sociale verzekeringen.De Nederlandse agenda met betrekking tot duurzame ontwikkeling in Latijns-Amerika
en de Cariben impliceert steun voor internationale initiatieven tot behoud
van de biodiversiteit, met name in het Amazonegebied. Bilateraal ondersteunt
Nederland in het kader van het transitieprogramma biodiversiteit publiek-private
partnerschappen om invoering van duurzame milieutechnologie te bevorderen.
In de relaties met de partnerlanden ligt de nadruk op directe armoedebestrijding
en een «rights based approach» van de milieuproblematiek.Nederland draagt ook bij aan verdieping van de democratie, aan de strijd
tegen terrorisme en drugs en aan conflictmanagement. Ons land neemt op deze
terreinen deel aan internationale en Europese initiatieven. Met betrekking
tot Colombia betekent dit dat ons land ijvert voor implementatie van de London
Declaration.Nieuw in deze notitie is de sterk geïntegreerde aanpak, de geïntensiveerde
samenwerking tussen het ministerie van Buitenlandse Zaken en het ministerie
van Economische Zaken op het gebied van lokale private sector ontwikkeling,
en de actieve bijdrage die het bedrijfsleven in het kader van ontwikkelingssamenwerking
kan leveren.De Nederlandse activiteiten zullen zich de komende jaren richten op de
volgende onderwerpen:• internationale politieke samenwerking met de LAC-landen ter versterking
van multilaterale organisaties;• versterking van instellingen van democratie en rechtsstaat en van
instituties voor conflictmanagement;• bestrijding van corruptie;• terugdringing van drugsproblemen en terrorisme;• continuering van de in gang gezette hervorming van het EU-landbouwbeleid
en bevordering van regionale integratie in de LAC-regio;• bevordering van handel en investeringen door afspraken over handelsliberalisering
en inzet van het bilaterale instrumentarium ter bevordering van internationaal
ondernemen in Mexico, Brazilië en andere LAC-landen;• verbetering van de internationale financiële stabiliteit;• bevordering van steun voor ontwikkelingsfondsen, kredietfondsen
en pensioenfondsen;• versterking van het beheer van de Amazonegebied vanuit het perspectief
van klimaatbeleid en biodiversiteit, onder andere door «publiek-private
partnerschappen».Om op deze gebieden resultaten te boeken zijn niet in de eerste plaats
extra financiële middelen nodig. Veel belangrijker is het de verschillende
facetten in hun onderlinge samenhang aan te pakken en daarbij op strategische
wijze gebruik te maken van bestaande netwerken. Dat kan door op elk van de
genoemde gebieden de politieke, economische en sociale en culturele banden
aan te halen en te versterken. Op die manier kan ook de synergie tot stand
komen van relaties tussen overheden, publieke en private sectoren
alsook bedrijven en civiele organisaties. Tevens kan door deze partnerschappen
de kennis worden gemobiliseerd die voor integrale oplossingen is vereist.
In hoofdstuk drie worden voor elk van de beleidsterreinen een groot aantal
voorbeelden genoemd van dergelijke strategische relaties. De uitwerking daarvan
is aan de posten in het buitenland en de betrokken ministeries.InleidingKader en doelDe transatlantische relaties van Nederland richten zich op de belangrijke
NAVO-bondgenoten en handelspartners in Noord-Amerika. Daarnaast richten zij
zich op het Caribisch gebied en Latijns-Amerika. Van groot gewicht is het
feit dat twee landen van het Koninkrijk in het Caribisch gebied zijn gelegen.
Nederland is in haar relatie met Latijns-Amerika bovenal een Europese partner:
een groot deel van de Nederlandse relaties met de regio speelt zich af binnen
het kader van de sterke betrekkingen tussen Europa en het westelijk halfrond.De vorige notitie over de betrekkingen met de regio dateert van begin
2002. De snelle veranderingen van de afgelopen jaren maakten actualisering
reeds nu, medio 2004, gewenst.Deze notitie heeft als doel: formuleren en onderbouwen van het Nederlands
beleid ten aanzien van Latijns-Amerika en de Cariben, in het vervolg veelal
aangeduid met «LAC-regio» of «de regio».1 In de «Notitie Latijns-Amerika» uit 2002 stond het thema
veiligheid centraal. Ditmaal wordt meer aandacht besteed aan andere onderwerpen.
De notitie beoogt het geïntegreerde buitenlands beleid inzake vrede en
veiligheid, handel en investeringen, de internationale rechtsorde, mensenrechten,
milieu en internationale samenwerking op coherente wijze te operationaliseren.«De regio»Het korte bestek van deze notitie leidt tot generaliseren. Veel omstandigheden
worden over de hele regio aangetroffen. De verschillen tussen de landen zijn
niettemin groot. Ter illustratie zijn in de bijlagen casusbeschrijvingen over
verschillende onderwerpen en landen opgenomen.Nederlandse belangenNederland heeft evidente belangen bij een goede relatie met de LAC-regio:• vrede en veiligheid: de regio moet deel uitmaken van een wereldwijde
internationale ordening, gericht op een vreedzame, veilige, welvarende en
rechtvaardige wereld met een duurzaam milieu, effectieve inperking van criminaliteit,
zoals de illegale drugshandel en witwaspraktijken, en bestrijding van het
terrorisme; de mate van stabiliteit van de regio beïnvloedt de situatie
van de Nederlandse Antillen en Aruba en heeft gevolgen voor het gehele Koninkrijk;
positieve en negatieve ontwikkelingen hebben ook hun weerslag op Nederland;• economische belangen: de regio biedt kansen voor het Nederlands
bedrijfsleven; dat heeft belang bij een duurzaam goed investerings- en handelsklimaat
in brede zin;2• politieke belangen: wij hebben de steun van de LAC-landen nodig
voor coalitievorming op het wereldtoneel;• de Millennium Development Goals (MDG) van de VN, die wij helpen
realiseren.1Ambities en beperkingenDe economische situatie van Nederland bepaalt in hoge mate het kader voor
de betrekkingen met het buitenland. Handel, winstgevende, groeibevorderende
en werkgelegenheid scheppende activiteiten van het bedrijfsleven zijn van
het grootste belang. De overheid beschikt over minder menskracht en financiën
dan voorheen. Het is dus nodig scherp prioriteiten te stellen en te woekeren
met de middelen. Dat betreft ook het beleid jegens Latijns-Amerika en het
Caribisch gebied. Nederland wil het eigen belang bevorderen, tevens een bijdrage
leveren aan een verbetering van de situatie in de regio en bovendien met de
regio samenwerken om meer algemene doelstellingen van het buitenlands beleid
te verwezenlijken. Het is essentieel de beperkte middelen zo aan te wenden
dat zij elkaars effect versterken. Waar mogelijk moet worden gebruikgemaakt
van instrumenten die relatief weinig geld en menskracht kosten maar een sterk
«multiplier effect» hebben. De regering voert daarom een geïntegreerd
beleid dat de activiteiten van de overheid, het bedrijfsleven en het maatschappelijk
middenveld zo fijn mogelijk op elkaar afstemt.Zelfs bij optimale benutting van de middelen is Nederland een van de landen
die een actieve rol, maar niet de eerste viool, spelen in de relaties van
de internationale gemeenschap met Latijns-Amerika. Niet meer, ook niet minder.
Deze notitie moet tegen die realistische achtergrond worden gelezen.KernvraagstukDe landen van Latijns-Amerika en het Caribisch Gebied beschikken over
een groot potentieel. In het overgrote deel van
de regio blijft dat voor een belangrijk deel onbenut. Aanzienlijke delen van
de bevolking zijn niet in de gelegenheid hun intellectuele gaven en werkkracht
ten volle te ontwikkelen en te ontplooien. Grotere participatie van de gehele bevolking in de economie, het maatschappelijk middenveld,
de rechtsstaat en de democratische politieke processen is van vitaal belang.
Nederland wil daaraan bijdragen door een geïntegreerde aanpak. Belangrijke
componenten daarvan zijn stimulering van handel en investeringen, steun aan
uitbouw van het maatschappelijk middenveld, versterking van de rechtsstaat,
overdracht van kennis en gebruik van instrumenten van ontwikkelingssamenwerking.Het Koninkrijk der Nederlanden en het land NederlandDoor de Koninkrijksband van Nederland met de Nederlandse Antillen en Aruba
en het feit dat de behartiging van de buitenlandse betrekkingen een Koninkrijksaangelegenheid
is, kunnen aspecten van het Nederlands buitenlands beleid in veel gevallen
niet los worden gezien van beleid dat in Koninkrijksverband wordt nagestreefd.
Niettemin is deze notitie een beleidsstuk van het land Nederland. De drie landen van het Koninkrijk beschikken met betrekking
tot onderdelen van regionale integratie, handel, economische en sociale ontwikkeling
en de bescherming van het milieu in hoge mate over een eigen, autonome bevoegdheid
om beleid te maken.ForaEen aantal onderwerpen kan Nederland zelfstandig, unilateraal of bilateraal,
aanpakken. Andere onderwerpen moeten aan de orde worden gesteld in grotere
verbanden waartoe Nederland behoort, omdat zij de Nederlandse bevoegdheden
of krachten te boven gaan. Voorts zijn het Koninkrijk en Nederland lid van
een aantal internationale organisaties.Delen van het beleid kunnen
het beste worden uitgevoerd door beïnvloeding van de besluitvorming van
die organisaties. Dat geldt in de eerste plaats voor de Europese Unie, maar
ook voor de Nederlandse opstelling in bijvoorbeeld de Verenigde Naties, de
internationale financiële instellingen, de WTO en andere handelsfora
alsmede de internationale ontwikkelingsorganisaties. Zo kan tevens een aanzienlijk
multipliereffect worden gesorteerd.Wat is nieuw?Een aantal activiteiten is nieuw, andere vormen reeds langer een onderdeel
van de relaties met de regio. In zijn totaliteit gaat het evenwel om een nieuwe,
geïntegreerde aanpak. Centraal staat de complementariteit van hetgeen
Nederland onderneemt. Activiteiten op het gebied van de buitenlandse politiek,
vrede en veiligheid, economie en handel, ontwikkelingssamenwerking, mensenrechten
en milieu beïnvloeden elkaars resultaat en worden daarom zoveel mogelijk
op elkaar afgestemd. Lang niet al die activiteiten zijn een zaak van de regering.
Een nieuw element is de geïntensiveerde samenwerking tussen het ministerie
van Buitenlandse Zaken en het ministerie van Economische Zaken op het gebied
van lokale private sector ontwikkeling en de actieve bijdrage die het bedrijfsleven
in het kader van ontwikkelingssamenwerking kan leveren. Deze notitie is ook
tot stand gekomen op basis van intensieve consultaties met de posten van het
Koninkrijk in de regio, met organisaties van de Nederlandse «civil society»,
vertegenwoordigers van de private sector en wetenschappers.1. Analyse: Latijns-Amerika en de Cariben in een integrerende
wereld1.1. Geostrategische en macro-economische trendsGeostrategische aspectenDe politieke dynamiek in de transatlantische driehoek – Latijns-Amerika
en het Caribisch Gebied, Noord-Amerika en de Europese Unie – is voor
Nederland van grote betekenis. De dialoog en de samenwerking tussen de LAC-regio
en de EU worden geleidelijk aan intensiever. Ondanks verschillen tussen het
beleid van de VS en de EU ten opzichte van de regio bestaat op een aantal
cruciale terreinen grotendeels overeenstemming tussen de drie polen. Dat geldt
voor het drugsprobleem, terrorismebestrijding en conflictmanagement, zaken
die vragen om een gezamenlijke aanpak. Het belang van de LAC-landen als grondstoffen-
en energieleveranciers en de vitale plaats die de regio inneemt in de mondiale
milieuvraagstukken vormen redenen te meer voor nauwe samenwerking.In de regio bestaat een sterk gevoel van culturele verwantschap met Europa.
Ook in sociale en politieke kwesties blijft ons werelddeel een belangrijk
referentiepunt. Het beleid van de EU was tot voor kort vooral gericht op handelsbevordering
en ontwikkelingssamenwerking. De laatste tijd komt er daarnaast meer aandacht
voor democratisering en bevordering van sociale cohesie.Macro-economische ontwikkelingenNa vijf jaar van stagnatie, waarin Latijns-Amerika de diepste recessie
in meer dan twee decennia beleefde, wordt voor 2004 een herstel van de economische
groei verwacht. Na een bescheiden groei van 1,6% in 2003 zal de groei van
de regio dit jaar naar verwachting op circa 4% uitkomen, om in 2005 weer licht
af te nemen. In tegenstelling tot de ontwikkelingen in 2003 is het herstel
dit jaar wijdverspreid in de regio.De drijvende kracht achter de opleving is het herstel van de externe vraag,
met name die uit de Verenigde Staten en Azië, als gevolg van de wereldwijde economische opleving. De export heeft daardoor een sterke stimulans
gekregen, daarbij geholpen door de reële wisselkoersdepreciatie van de
afgelopen jaren. Ook de stijging van de meeste grondstofprijzen, waaronder
die van olie, heeft een gunstige uitwerking op de landen in de regio. Verbeterde
externe financieringsvoorwaarden vervolmaken het gunstige externe klimaat.
Door lage rentepercentages in de VS, Europa en Japan is de aantrekkingskracht
van hoger renderend en meer risicovol schuldpapier uit Latijns-Amerika toegenomen.
De kosten van lenen zijn hierdoor gedaald. De instroom van kapitaal in de
regio is op het hoogste niveau in jaren, waarbij ook de instroom van buitenlandse
directe investeringen een herstel laat zien, na twee jaar achtereen scherp
te zijn gedaald. Maar ook gunstige binnenlandse factoren spelen een belangrijke
rol. Veel landen in de regio hebben de voorbije jaren een terughoudend macro-economisch
beleid gevoerd. Dit heeft gezorgd voor meer controle over de overheidsfinanciën,
stabilisatie van de wisselkoers en een lagere inflatie. Hiervan worden nu
de vruchten geplukt, middels een toegenomen vertrouwen onder investeerders
en een lagere rente, die de binnenlandse bestedingen en investeringen stimuleert.Ook de economische ontwikkeling op de langere termijn lijkt gunstig te
zijn. Zo verwacht The Economist Intelligence Unit (EIU) tot 2008 groeipercentages
voor de regio van tegen de 3½ procent. De regio kent echter nog altijd
veel kwetsbaarheden die een voorspoedige economische ontwikkeling in de weg
kunnen staan.Ten eerste is Latijns-Amerika sterk afhankelijk van de ontwikkeling van
de buitenlandse vraag. Bij het huidige wereldwijde economische herstel zijn
de vooruitzichten hiervoor gunstig, maar er zijn onzekerheden die roet in
het eten kunnen gooien, zoals het grote tekort op de Amerikaanse lopende rekening
en oververhitting van de Chinese economie. In lijn hiermee is een gunstige
ontwikkeling van de grondstofprijzen, die sterk beïnvloed wordt door
de wereldwijde vraag, van groot belang, aangezien Latijns-Amerika een groot
deel van zijn inkomsten uit de export van grondstoffen haalt.Een tweede kwetsbaar punt is het feit dat maar weinig vooruitgang is geboekt
bij het bestrijden van de armoede en hoge werkloosheid in de regio, waardoor
er geringe steun is voor verdere noodzakelijke hervormingen. Ook voor de komende
jaren wordt bij de huidige prognoses voor de economische groei en bevolkingsaanwas
slechts een bescheiden verbetering van de levensstandaard voorzien.Ten derde zijn de overheidsfinanciën in veel landen nog altijd niet
op orde. Door de recessie en een devaluatie van munteenheden – de meer
recente depreciatie van de dollar is wat dit betreft een ontwikkeling ten
gunste – is de solvabiliteit van veel landen in de regio de afgelopen
jaren verslechterd, waardoor de houdbaarheid van de schulden in het geding
is. Meer in het algemeen geldt dat er forse handelsoverschotten – en
een toename van binnenlandse besparingen – nodig zijn om te kunnen voldoen
aan de verplichtingen (rente, aflossingen en winstuitkeringen) die voorvloeien
uit de opgebouwde voorraad buitenlandse schulden en directe investeringen.Het vierde kwetsbare punt houdt verband met het voorgaande en is de blijvende
afhankelijkheid van externe financiering. Dit maakt de regio gevoelig voor
een omslag op de obligatiemarkten, die kan optreden wanneer de momenteel lage
rentepercentages in de OESO-landen stijgen. Beleggers zijn dan geneigd hun
kapitaal veiliger en dichter bij huis onder te brengen waardoor de kosten
van lenen voor veel Latijns-Amerikaanse landen zullen toenemen.1.2. Structurele hervormingenDe LAC-landen staan voor de opgave de relatief gunstige economische omstandigheden
aan te grijpen om de noodzakelijke en soms pijnlijke hervormingen door te
voeren die hun kwetsbaarheden kunnen verminderen en de LAC-regio op een hoger
groeipad kunnen brengen. De jaren '80 – het «verloren decennium» –
brachten de regio een schuldencrisis, inflatie en negatieve groei. Daarop
voerden de landen in de regio op aandrang van de internationale financiële
instellingen (IFI's) hervormingsprogramma's door om de macro-economische stabiliteit,
productiviteit en economische groei te herstellen. Begin jaren negentig kwam
de inflatie onder controle, namen de buitenlandse investeringen toe en steeg
de export. In de tweede helft van het decennium nam de economische groei weer
af – in sommige landen tot onder het peil van de bevolkingsgroei. Samen
met toenemende inkomensongelijkheid leidde dit in veel gevallen tot vermeerdering
van de armoede. Daardoor is, bij de LAC-landen twijfel ontstaan over het aanbevolen
economische beleid, dat bekend staat als de «Washington Consensus».1 De economieën zijn meer en meer gevoelig voor negatieve
externe invloeden en steeds minder in staat zich tegen de toegenomen wisselvalligheid
(«volatiliteit») te wapenen met een anti-cyclisch economisch beleid.2 Eenzijdige nadruk op inflatiebestrijding heeft negatieve
gevolgen gehad voor de werkgelegenheid en de informalisering van de arbeidsmarkt.
Ten slotte leidden liberalisering en privatisering niet tot de voorspelde
toename van de efficiëntie. Dat komt onder andere door het ontbreken
van toezichthoudende instellingen die de marktwerking moeten garanderen.1.3. Handel, investeringen en regionale economische integratieDe markten in de regio worden langs meerdere wegen geopend. Er zijn regionale
vrijhandelsblokken ontstaan, zoals NAFTA, Mercosur en CARICOM. Stappen in
deze richting worden ook gezet in het Andes-gebied en in Midden-Amerika. Er
lopen onderhandelingen over een mogelijke Free Trade Area of the America's
(FTAA). Voorts is overeenstemming bereikt over vrijhandelsakkoorden tussen
de VS en de Midden-Amerikaanse landen en tussen Mexico en Japan.In het multilaterale kader van de WTO spelen LAC-landen (zeker in G-20
verband) een rol van betekenis. Vooral op het punt van de landbouw is hun
inzet groot. Ook met landen buiten de regio worden de banden aangehaald. De
EU sloot handelsakkoorden met Mexico en Chili.3
Thans wordt onderhandeld met Mercosur volgens een schema dat uitzicht biedt
op afronding eind 2004. Met Caribische partners onderhandelt zij over een
economische en partnerschapsovereenkomst, met het oog op afsluiting in 2007.
Met de Andes-regio en Centraal Amerika heeft zij in december 2003 een«Politiek
en Samenwerkingsakkoord» gesloten. Sinds het begin van de lopende WTO-ronde
is de EU geen nieuwe besprekingen over handelsakkoorden aangegaan; onderhandelingen
waaraan zij deelneemt zijn alle vóór 2001 in gang gezet. De
Andeslanden dringen wel aan op onderhandelingen met de EU voor een associatieovereenkomst.De landbouw vormt een lastig punt in de onderhandelingen over FTAA en
die tussen EU en Mercosur. Over markttoegang zijn over en weer wellicht afzonderlijke
afspraken te maken, doch voor beheersing van binnenlandse steun en beperking
van exportsubsidies is een ruimer onderhandelingskader nodig. Andere spelers
op de wereldmarkt dienen daarbij immers evenzeer te worden betrokken. De onderhandelingen
over FTAA lijken, bij gebrek aan een multilateraal kader voor de landbouw,
te gaan in de richting van een raamakkoord. In de onderhandelingen tussen
EU en Mercosur wordt nog gezocht naar een manier om deze goed te laten aansluiten
bij de toekomstige afspraken in WTO-kader.1.4. Maatschappelijke ontwikkelingenSociale ongelijkheid en sociale onzekerheidDe sociale ongelijkheid is groot. De rijkste 20% van de bevolking ontvangt
60% van het inkomen, de armste 20% ontvangt 3%. De bezitsverhoudingen zijn
nog schever. Het macro-economische beleid heeft de ongelijkheid de afgelopen
vijftien jaar doen groeien. De sociale uitsluiting van delen van de bevolking
neemt toe. Er zijn grote genderverschillen. Landen als Guatemala, Nicaragua
en Bolivia scoren laag op de GDI (gender related development index): rond
0,6 op een schaal van 0 tot 1.1 Veel niet-concurrerende
bedrijven zijn verdwenen door de economische specialisatie en de afschaffing
van het importsubstitutiebeleid, ontwikkelingen die inherent zijn aan het
proces van mondialisering. In Zuid-Amerika vindt de-industrialisatie plaats.
Steeds meer mensen werken in de informele sector en «sweatshops».
Door het terugtreden van de staat als werkgever en bezuinigingen op pensioenvoorzieningen
is de sociale onzekerheid toegenomen. Vaak zijn niet alleen de armen, maar
is ook de maatschappelijke middenklasse de dupe geworden. De werkloosheid
leidt tot migratie. 23% van de Mexicaanse, 15% van de Salvadoraanse en 11%
van de Dominicaanse bevolking is geëmigreerd naar de VS. Ook uit Zuid-Amerikaanse
landen neemt de emigratie toe.Dit alles leidt tot nieuwe vormen van sociale organisatie. Vaak vult de
civil society met ontwikkelingsgelden het vacuüm van sociale zekerheid
op. De duurzaamheid daarvan is twijfelachtig. Omvangrijk is de financiële
steun van emigranten aan achtergebleven familieden. In Mexico ging het in
2003 om geldzendingen van 13,2 miljard US dollar, en voor de hele LAC-regio
om 29,6 miljard US dollar.2 Dat is in totaal
zes maal zo veel als de ontwikkelingshulp aan de LAC-regio en gelijk aan bijna
tweederde van de directe buitenlandse investeringen. De laatste jaren zijn
de uitgaven voor onderwijs en gezondheidszorg verhoogd. In HIPC-landen3 gebeurt dat via «poverty reduction strategies»
(PRSP). Zo wordt getracht oorzaken van armoede weg te nemen. Het rendement
voor het primair en secundair onderwijs valt tegen. Al neemt de kwantiteit
toe, de kwaliteit blijft gering. Door de begrotingsbeperkingen is doorgaans
onvoldoende geld beschikbaar om de maatschappelijke ontwikkelingsdoelstellingen
te verwezenlijken.Meer dan 2 miljoen mensen in de LAC-regio hebben te maken met infectie
door HIV; geschat wordt dat in 2003 250 000 mensen in deze regio
besmet zijn geraakt. In 2003 overleden tenminste 100 000 mensen als gevolg
van AIDS, het hoogste aantal na Afrika en Azië. Hierbij dient overwogen
te worden dat de Caribische regio ná Sub-Sahara Afrika momenteel de
hoogste stijging op jaar basis van HIV-infectie kent.De andere kant van mondialisering: continuering van onveiligheidZij die achterblijven in de onderontwikkelde landelijke gebieden zijn
veelal van Indiaanse en Afrikaanse origine. Evenals de bewoners van sloppenwijken
in grote steden ondervinden zij de gevolgen van sociale uitsluiting: politieke
verwaarlozing, gebrekkige sociale en economische infrastructuur, illegale
productie, handel en gebruik van drugs, afwezigheid van rechtspraak en heerschappij
van criminele en terroristische organisaties. Vrouwen zijn vaak het slachtoffer
van gender-georiënteerd geweld, ook in eigen huis. De illegale drugs-
en wapenhandel in Mexico en de Andesregio, de «mara's» in Centraal
Amerika4, de paramilitairen en de guerilla's
in Colombia alsook het geweld in de grote steden van Brazilië zijn het
product van sociale destabilisering. In sloppenwijken en afgelegen landelijke
gebieden ontstaan enclaves van politiek en bestuurlijk niemandsland («governance
voids»).Aftakeling van het milieu en de onderliggende oorzakenDe Rio Conferentie van 1992 heeft onmiskenbaar ertoe bijgedragen dat de
regio zich bewust is geworden van de milieuproblemen en van de noodzaak om
een actief beleid te voeren. Landen als Costa Rica, Brazilië, Colombia
en Chili spelen thans een voortrekkersrol in de internationale beleidsvorming.
Het politieke draagvlak en de institutionele en financiële mogelijkheden
voor beleid zijn echter beperkt. Dat komt onder andere doordat milieubeleid
vooral wordt gezien als een kostenpost en niet als een gunstige gelegenheid
voor duurzame ontwikkeling. De regio kampt met milieuvervuiling, erosie, grootschalige
ontbossing en versnippering van natuurgebieden. Door deze aftakeling («degradation»)
neemt de waarde van de natuurlijke hulpbronnen voor de mondiale, regionale
en lokale gemeenschap in rap tempo af. De economische ontwikkeling in de landen,
de sterk verstedelijkte samenlevingen, en de vraag naar goedkoop geproduceerde
producten als soja, vlees en hout vanuit de Verenigde Staten en de Europese
Unie bevorderen de milieuaftakeling. Van positieve invloed is dat veevoedergrondstoffen
aan de voedselveiligheidseisen van de westerse afnemers dienen te voldoen.
De steden kampen met groeiend hoeveelheden onafbreekbaar afval, dat bovendien
veelal illegaal wordt gedumpt.De voornaamste oorzaak voor de aftakeling van het milieu in de regio is
gelegen in machtsongelijkheid. Een klein deel van de bevolking heeft zeggenschap
over een groot deel van de natuurlijke hulpbronnen, terwijl voor hen het duurzaam
beheer een lage prioriteit heeft. Inheemse volkeren en andere sociaal zwakkere
groepen zijn voor hun leefwijze veel afhankelijker van deze hulpbronnen –
zoals land – en van de wijze waarop die worden beheerd. Hun toegang
daartoe is echter maar beperkt. Eigendomsrechten zijn veelal niet geformaliseerd
of zijn onduidelijk, wat leidt tot conflicten. Toch worden op dit gebied vorderingen
gemaakt. Voorbeeld is de landwetgeving met en voor de inheemse volken in Colombia
en in Brazilië. Andere oorzaken voor de milieuproblemen liggen in het
niet betalen van niet-vermarktbare milieufuncties en in het gebrek aan politiek
draagvlak voor goed milieubeleid. Ook straffeloosheid speelt een rol. Deze
vloeit voort uit gebrekkige handhaving van de veelal goed ontwikkelde milieuwetgeving.
Decentralisatie van bestuur versterkt in veel landen in de regio de effecten
van dit gebrek aan capaciteit. Zij verhoogt het risico van corruptie en straffeloosheid
binnen het plaatselijk bestuur.Politieke ontwikkelingen: verhoogd risico van instabiliteitMet uitzondering van Cuba worden alle landen in de regio bestuurd door
democratisch tot stand gekomen regeringen. Toch neemt de politieke stabiliteit
af. De gebreken van het economische beleid maken het steeds moeilijker voldoende
maatschappelijk draagvlak te vinden voor economische hervormingsprogramma's.
Ook kunnen de tegenstellingen tussen voor- en tegenstanders van het economische
beleid en de tegenstellingen tussen regio's binnen de landen leiden tot politieke
destabilisatie, zoals in 2003 in Bolivia. Dat sociale uitsluiting grotendeels
verloopt langs etnische lijnen wordt steeds meer onderkend. In combinatie
met onvrede over de privatisering van natuurlijke hulpbronnen en over corruptie
kan dat tot gewelddadige uitbarstingen leiden. Daardoor daalt het respect
voor democratische oplossingen en wordt de verkiezing bevorderd van autoritaire
en populistische leiders, zoals Fujimori in Peru in de jaren 1990–2000.2. Beleidskader: een nieuwe strategieBinnen de internationale gemeenschap bestaat consensus dat er behoefte
is aan een nieuw model van aanpak voor de LAC-regio. De voornaamste elementen
van die aanpak zijn: sociale integratie («social inclusion»),
duurzaamheid, goed bestuur en verdieping van de democratie.12.1 StabiliteitDe stabiliteit van de regio staat of valt met economisch herstel, met
name in Brazilië, Argentinië en Mexico, verdieping van het democratisch
bestel en vergroting van de legitimiteit en effectiviteit van de publieke
sector. Ook regionale integratie is van belang.Terugdringing van de drugsproblemen en daarmee verbonden misdaad is cruciaal.
Daarvoor is een gezamenlijke aanpak door de gehele LAC-regio, de EU en de
VS een noodzakelijke voorwaarde.2.2 Duurzame sociale en economische ontwikkelingStructurele aanpak van maatschappelijke vraagstukken vormt de spil van
de nieuwe strategie. Terugdringen van de ongelijkheid is een voorwaarde voor
duurzame economische ontwikkeling. In de LAC-regio is bevorderen van participatie de kern van de zaak. Deelname van de hele
bevolking aan alle terreinen van het openbare leven is onontbeerlijk voor
de stabiliteit van de landen en voor vooruitgang op een veelheid van terreinen:
economie, sociale omstandigheden, armoedebestrijding, criminaliteitshandhaving,
rechtsstaat, corruptiebestrijding, uitbouw van een civil society en ontwikkeling
van de bestaande formele democratie tot een democratie in materiële zin.
Deze gebieden kunnen slechts in hun samenhang effectief worden aangepakt.
De politiek van sociale verdeling moet plaats maken voor werkgelegenheidsbeleid.
Kapitaalgoederen en andere bronnen van inkomen moeten juridisch worden beschermd.
Zij moeten beter verdeeld en hun rendement moet stijgen. Dat kan onder andere
door: verbetering van eigendomsrechten, landhervorming, programma's voor volkshuisvesting,
krediet voor productieve activiteiten, leningen voor (beroeps)onderwijs en
belastingmaatregelen. Deze aanpak vereist omvorming van het pro-cyclische
macro-economische beleid, dat in belangrijke mate bijdraagt aan de economische
wisselvalligheid («volatiliteit»), tot een anti-cyclisch beleid
dat niet alleen de prijzen stabiliseert maar ook werkgelegenheid en investeringen
bevordert. Dat is slechts mogelijk als de belastinginkomsten toenemen en de
overheidsschuld wordt teruggebracht. De benodigde maatregelen liggen vooral
op institutioneel vlak1, zoals hervorming van
en controle op de financiële sector, een beter belastingstelsel en betere
controle op de uitgaven van lagere overheden1.
Dat alles kan alleen slagen wanneer de internationale gemeenschap een passend
pakket aan maatregelen neemt tot schuldsanering voor landen met een hoge schuldenlast.
Zij kan voorts de overgang naar een productievere participatiemaatschappij
bevorderen door «open regionale integratie» te ondersteunen. Regionale
integratie tussen landen die min of meer hetzelfde ontwikkelingsniveau hebben,
maakt het mogelijk dat elk van die landen zich specialiseert in de productie
van goederen waarvoor het het beste is toegerust (c.q. een «comparatief
voordeel» heeft). Als de landen aldus hun sterke kant hebben ontwikkeld,
zijn zij beter in staat de concurrentie ook op de open wereldmarkt aan te
gaan. Regionale integratie dient als overgangsfase tussen een gesloten nationale
markt en volledig open concurrentie op de wereldmarkt. Zij bevordert het ontstaan
van gelijke kansen («level playing field»), die duurzame integratie
in de wereldeconomie mogelijk maakt. Hierin ligt het grote belang van een
EU-Mercosur vrijhandelsverdrag. Vorming van fondsen voor sectorale ontwikkelingsprogramma's –
die ook een fundamentele rol hebben gespeeld in het integratie- en ontwikkelingsbeleid
in de Europese Unie – maakt deel uit van deze strategie.2.3 Ecologische duurzaamheidDe LAC-regio staat voor de opgave de bestuurlijke omgeving voor milieubeleid
de komende jaren te versterken. Creëren van instituties (regelgeving
en management) en mobiliseren van fondsen zijn daartoe noodzakelijke voorwaarden.
Internationale afspraken over duurzame ontwikkeling en milieu (Rio, Kyoto
en Johannesburg) vormen het uitgangspunt. Het gaat niet alleen om maatregelen
die zijn gericht op beheersing van verontreiniging en aftakeling («degradation»)
van het milieu, maar ook om preventie door middel van economische instrumenten.
Nationale en regionale markten voor milieudiensten en «green taxes»
zijn belangrijke middelen om het milieu te maken tot een vast onderdeel van
het economische beleid («milieu-mainstreaming»). De internationale
gemeenschap draagt aan de versterking van economische milieu-instrumenten
bij door het «Clean Development Mechanism» en door betaling voor
internationale milieudiensten. Daarnaast blijft ondersteuning van het behoud
en duurzaam gebruik van biodiversiteit van belang. Partnerschap van organisaties
van inheemse volken, de overheid, het bedrijfsleven en donoren bevordert het
bij elkaar brengen van: kennis en praktijk van duurzame exploitatie van de
fragiele biodiverse productiesystemen, bestuur (instituties en regelgeving),
markttoegang, technologie en financiële middelen.2.4 Democratisering en goed bestuurDeelname van hen die buiten de markteconomie opereren, de sociaal en economisch
buitengeslotenen, is een eerste vereiste. Groeiend zelfbewustzijn, maar ook
de nadelige effecten van de internationale concurrentie (nog zonder het nodige
«level playing field»), hebben nieuwe sociale organisaties doen
ontstaan, die ook politiek een vuist kunnen maken.1
Het bestaande politieke bestel heeft er geen blijk van gegeven de belangen
van de maatschappelijk uitgeslotenen te behartigen. Politieke en constitutionele
hervormingen zijn nodig om de spanningen en conflicten rond de verdeling van
de rijkdom op te lossen en bijvoorbeeld de 50 miljoen Indianen in Mexico en
de Andes te laten delen in de baten uit de olie- en gasvoorraden. Dat vormt
een onderdeel van het sociale ontwikkelingsmodel dat uitgaat van de mensenrechten
(«rights based development»). Het doel is ruimte te scheppen voor
de nieuwe actoren en (regionale) belangen in de politieke arena, voor andere
vormen van besluitvorming en voor institutionalisering van het raadplegen
van de civil society. Dat vereist enerzijds versterking van de sturende rol
van de overheid en anderzijds effectieve deelname van de bevolking in de besluitvorming
en in de controle op het gevoerde beleid.Op economisch gebied is de sturende rol van de overheid nodig voor verbetering
van het ondernemersklimaat, bevordering van de werkgelegenheid, waarborging
van macro-economische stabiliteit en bevordering van duurzaam gebruik van
natuurlijke hulpbronnen. Bij de sociale taken van de overheid gaat het erom
dat zij voorziet in «basic public goods» – dan wel zorgt
voor toegang daartoe – en optreedt als scheidsrechter in sociale geschillen
en conflicten. In de regio is democratisch bestuur onlosmakelijk verbonden
met het vermogen sociale conflicten op te lossen:«Democratische regeerbaarheid heeft betrekking op democratische
stelsels waar beslissingen die nodig zijn om sociale vraagstukken op te lossen,
kunnen worden neergelegd in wetgeving, uitgevoerd en gehandhaafd, omdat zij
tot stand worden gebracht door geïnstitutionaliseerde democratische procedures
die volledig rekening houden met de gezichtspunten en belangen van de betrokken
politieke en maatschappelijke actoren.»2«Goed bestuur» legt de nadruk op invloed en controle door
de civil society en de private sector; denk daarbij aan partnerschappen tussen
de particuliere sector en de overheid (publiek-private partnerschappen) en
participatie op plaatselijk niveau, aan effectieve decentralisatie en aan
beleid voor ontwikkeling van de landelijke gebieden. Corruptiebestrijding
is essentieel. Dat vereist een verschuiving van «internal accountability» –
controle door het politieke establishment – naar «external accountability»,
de mogelijkheid voor burgers en civil society om druk uit te oefenen op de
politieke toezichthouders.3. Beleid: werken aan gemeenschappelijke belangenHet Nederlandse beleid is gericht op behartiging van het Nederlands belang
en het gemeenschappelijk belang. Het zoekt op strategische
wijze aansluiting bij internationale en regionale ontwikkelingen
en initiatieven, die gedragen worden door politieke, economische en sociale
actoren in Latijns-Amerika en de Cariben, Nederland en Europa. Uitgangspunten
zijn internationale verdragen, Europese en bilaterale overeenkomsten met de
LAC-landen en het Nederlandse geïntegreerde beleid op de terreinen van
politiek, economie, veiligheid en ontwikkelingssamenwerking.1 Op Europees niveau worden de gemeenschappelijke belangen helder verwoord
in de slotverklaringen van de EU-LAC toppen.2.
Deze zijn gericht op versterking van de internationale rechtsorde, waarborgen
van mensenrechten, vrede en veiligheid, bestrijding van terrorisme, bevordering
van economische ontwikkeling door handel en investeringen en verwezenlijking
van de Millennium Development Goals (MDG) van de VN.De Nederlandse relaties met de regio zijn veelzijdig. Dat het aantal partnerlanden
voor ontwikkelingssamenwerking is teruggebracht tot vijf, betekent dan ook
allerminst dat Nederland geen bijdrage meer levert aan de versterking van
andere landen.3 De relatie met de betrokken landen
bestaat immers voort. Er zijn nog altijd vele mogelijkheden om hen terzijde
te staan bij het verwezenlijken van doelstellingen als duurzame economische
groei, armoedebestrijding, verdieping van de democratie en versterking van
instituties. Daartoe staan politieke instrumenten en multilaterale kaders
ter beschikking. Het is in de betrekkingen met niet-partnerlanden van extra
belang creatief om te gaan met de beschikbare middelen, te zorgen dat de inspanningen
van Nederlandse kant zoveel mogelijk worden gebundeld en om samen te werken
met andere landen en instellingen.Hieronder worden de elementen van het Nederlandse beleid uiteengezet.
Deze elementen kunnen niet van elkaar worden los gedacht. Zij ontlenen hun
betekenis aan hun samenhang en het feit dat zij elkaar versterken. Dit kan
worden verduidelijkt met enige voorbeelden:1. Bestendiging van de democratie is essentieel wil het potentieel van
de regio benut worden. Nederland draagt bij aan versterking van de democratie
door middel van politieke dialoog, samenwerking met het maatschappelijk middenveld –
NGO's, vakbeweging, MFO's – en initiatieven in multilateraal verband.
Tevens spant Nederland zich, samen met de Nederlandse Antillen en Aruba en
in samenwerking met andere landen in de regio, in voor bestrijding van de
internationale drugsgerelateerde criminaliteit en terrorisme. Een grotere
stabiliteit en een beter functionerende rechtsstaat scheppen tevens een beter
klimaat voor handel en investeringen, waarvan zowel het Nederlandse bedrijfsleven
als de regio profiteert. Die handel en investeringen op hun beurt versterken
de economie van de landen en scheppen werkgelegenheid. Dat bevordert weer
de participatie van de bevolking in maatschappelijke processen en vergroot
de stabiliteit van de landen.2. Nederland streeft naar daadwerkelijke opening van de EU-markt voor
de Latijns-Amerikaanse en Caribische landen en vice versa; dat is goed voor
hen, maar ook voor Europa. Voor Nederland als internationaal georiënteerde
natie is een open en transparant multilateraal handels- en investeringsysteem
van groot belang om handel en investeringen te bevorderen en internationale
samenwerking te versterken. Dit hoofdstuk moet worden begrepen tegen de achtergrond
van die wijdvertakte samenhang. Tevens moet worden beseft dat de Nederlandse
middelen beperkt zijn. Nederland levert op bescheiden wijze bilateraal en
in multilateraal kader een bijdrage aan de relaties van de internationale
gemeenschap met Latijns-Amerika.3.1 Internationale rechtsorde en democratieInzet voor multilaterale onderwerpenOok in de relaties met de LAC-landen spant Nederland zich in voor (a)
hervorming van de Verenigde Naties conform de voorstellen van het Greentree
rapport, waarbij Nederland tevens met belangstelling de aanbevelingen van
het door SGVN ingestelde High Level Panel «On Threats, Challenges and
Change» volgt. Daarnaast zet Nederland zich in voor (b) ratificatie
door zoveel mogelijk landen van het Statuut van Rome inzake het Internationale
Strafhof in Den Haag1, (c) ratificatie en implementatie
van de VN-Conventie tegen internationale georganiseerde misdaad en bijbehorende
protocollen en (d) formulering en implementatie van een actieplan voor ontwapening
en non-proliferatie. Nederland zet zich voorts in voor de bestrijding van
illegale wapenhandel, ook naar en via de Nederlandse Antillen en Aruba, waaronder
de handel in handwapens («small arms»).Democratie en MensenrechtenHet door UNDP geconstateerde tanende vertrouwen in de democratie («disenchantment»)
vereist niet alleen maatregelen die de effectiviteit van het bestuur vergroten,
maar ook maatregelen gericht op versterking en herstel van de legitimiteit
van dat bestuur.2Ten aanzien van de landen waar mensenrechten in het geding zijn draagt
Nederland bij aan het werk van de internationale mensenrechtenorganisaties
van de Verenigde Naties, de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) en de
Europese Unie en verleent ons land steun aan niet-gouvernementele mensenrechtenorganisaties
die in de LAC-regio actief zijn.In Colombia en in Guatemala wordt via de bilaterale programma's speciale
aandacht geschonken aan de mensenrechten, inclusief de rechten van vrouwen.
De London Declaration vormt het kader voor de Nederlandse inzet voor Colombia.Op de LAC-democratiseringsagenda staat het probleem van representatie
en participatie centraal, zoals vastgesteld door de Rio Groep op de Cuzco
Top3, en door het «Inter-American Democratic
Charter» van de OAS. Ook ILO Resolutie 169 (inheemse volken) is voor
de politieke dialoog een belangrijk referentiekader. Nederland steunt binnen
internationale en regionale fora activiteiten om de kwaliteit van de democratieën
te verdiepen. Bilaterale en multilaterale actoren zijn hierbij betrokken:
de VN, de EU (o.a. via de San José dialoog), de voornaamste spelers
in de regio zoals Mexico, Brazilië en de VS, alsmede NGO's.De kwaliteit van de democratie is een vast onderdeel van de bilaterale
dialoog en wordt van tijd tot tijd geagendeerd in het donoroverleg. Door overheden
te steunen bij het verbeteren van het beleidsproces draagt Nederland bij aan
de effectiviteit van het democratische bestuur. Met betrekking tot de legitimiteit
bevordert Nederland de samenwerking tussen politieke partijen, onder andere
via expertiseorganisaties zoals IDEA en het IMD. Ter versterking van de democratische
praktijk en democratische waarden geeft Nederland steun aan civil society-
en mediaorganisaties en aan culturele en wetenschappelijke organisaties.Het Stabiliteitfonds is een van de financieringsbronnen voor activiteiten
op het snijvlak van vrede, veiligheid en ontwikkeling, terwijl de «Strategische
Faciliteit Goed Bestuur en Mensenrechten» kan worden aangewend voor
activiteiten op het gebied van mensenrechten en goed bestuur. Tenslotte zijn
het Medefinancieringsprogramma en de Thematische Medefinanciering beschikbaar
voor de steun aan de onafhankelijke MFO's en NGO's, die op hun beurt samenwerken
met en ondersteuning geven aan lokale NGO's en basisorganisaties in de LAC-landen.Conflictoplossing/post-conflict Bilateraal levertNederland in de samenwerking met de partnerlanden een actieve bijdrage
aan oplossingen voor de vele spanningsvelden en conflicten die de LAC-landen
kennen. Conflicten worden gecreëerd door de zwakte van het politieke
systeem, of ten gevolge van de zeer ongelijke verdeling van hulpbronnen. Identiteitsconflicten
(landlozen, inheemse volken, vrouwen, jeugd, gemarginaliseerden) of transitieconflicten
(gevolg van conflicten tussen groepen met verschillenden belangen die toegang
tot macht en hulpbronnen zoeken met het oog op politieke verandering).Ook steunt Nederland multilaterale inspanningen op dit gebied. Het thema
speelt eveneens een belangrijke rol in de EU-LAC dialoog.Deze complexe materie vergt een brede geïntegreerde inzet, waarbij
de vele relevante terreinen in hun samenhang worden aangepakt. Nederland werkt
in dit verband nauw samen met de relevante actoren in de regio, met name de
UNDP en de OAS.3.2 Handel, investeringen en regionale economische integratieDe belangrijkste bijdrage aan duurzame economische ontwikkeling van de
regio wordt geleverd door handel en investeringen. Intensieve handels- en
investeringsrelaties zijn bovendien van groot belang voor onze eigen open
economie. Nederland bevordert handel en investeringen in de LAC-landen op
drie interventieniveaus, te weten multilateraal, in EU-verband en bilateraal.Nederlandse inzet in multilateraal kaderDe inzet van Nederland is gericht op het welslagen van de lopende WTO-ronde.
Bindende multilaterale afspraken bieden immers meer transparantie
en beter houvast dan een lappendeken van afzonderlijke afspraken tussen verschillende
landen of groepen van landen. Dit is niet alleen van belang voor bedrijven,
maar ook voor kleine economieën en armere landen die zich in bilaterale
onderhandelingen minder eenvoudig hard kunnen maken voor eerbiediging van
hun belangen.Voor veel ontwikkelingslanden, ook in de LAC-regio, staat in de WTO-ronde
de landbouw centraal. De EU kan tegemoetkomen aan de wensen van deze landen
door verdere hervorming van haar landbouwbeleid, gericht op reductie van handelsverstorende
binnenlandse steun, afschaffing van exportsubsidies op termijn en verruiming
van markttoegang vooral voor producten die van belang zijn voor ontwikkelingslanden.
Bij industrieproducten zal de EU haar bereidheid tot het aanpakken van tariefpieken
en tariefescalatie, waarvan in het bijzonder ontwikkelingslanden nadeel ondervinden,
concreet moeten maken. Van de middeninkomenslanden in de regio mag eveneens
marktopening worden verwacht, ook in het belang van de armere LAC-landen.Nederlandse inzet in EU-kaderNaast handelsliberalisatieafspraken in multilateraal kader heeft de EU
enige bilaterale vrijhandelsverdragen met individuele LAC-landen. Uitgangspunt
van de EU bij het aangaan van mogelijke vrijhandelsverdragen met andere LAC-landen
of groepen van landen, is dat deze voldoende economische omvang en relevantie
moeten hebben. Dat is het geval met Mexico en Chili. Met deze landen is dan
ook een vrijhandelsverdrag afgesloten. Er vinden jaarlijks consultaties plaats
tussen de EU en deze twee landen over de voortgang van de afgesproken handelsliberalisatie.
Tijdens deze consultaties worden ook de Nederlandse handelsbelangen behartigd.
Daarnaast vinden onderhandelingen plaats tussen de EU en Mercosurlanden. Nederland
streeft ernaar dat deze in de tweede helft van 2004 afgerond worden. Met Caribische
landen wordt verder gewerkt aan de in 2007 effectief te maken Regional Economic
Partnership Agreement. Voor de overige LAC-landen is de EU-LAC Top te Madrid
van mei 2002 het uitgangspunt. Hier is vastgesteld dat mogelijk over vrijhandelsakkoorden
zal worden onderhandeld na afloop van de lopende WTO-ronde, na versterking
van de samenwerking inzake handel, investeringen en economische betrekkingen
in het algemeen, alsmede na verwezenlijking van de doelstellingen van politieke
en samenwerkingsakkoorden. Thans is duidelijk dat de WTO-ronde niet, zoals
in Madrid verwacht, eind 2004 zal worden afgesloten. De EU is van mening dat
de LAC-landen eerst onderling economisch verder moeten integreren voordat
een vrijhandelsverdrag met de EU realistisch is. Bij vrijhandelsovereenkomsten
zal erop worden toegezien dat deze WTO-conform zijn en dat de belangen van
derden, in het bijzonder arme landen, niet worden geschaad. In de komende
herziening van het Algemeen Preferentieel Stelsel van de EU zal rekening worden
gehouden met de belangen en ontwikkelingsstadia van LAC-landen.Opheffen van handelsbarrières zal kunnen bijdragen aan vergrote
exportmogelijkheden. Het is echter – in het kader van duurzame ontwikkeling –
belangrijk daarbij mogelijke sociale en milieu-effecten te bezien. Voorkomen
moet worden dat vergrote landbouwafzetmogelijkheden leiden tot niet-duurzame
uitbreiding van areaal ten koste van biodiversiteit en negatieve uitwerking
op inheemse bevolkingsgroepen.Nederlandse bilaterale inzetDe toenemende macro-economische stabiliteit in de regio, mede door verdere
economische integratie, zorgt voor een groeiend marktpotentieel. Met name
in de opkomende markten Brazilië, Mexico, Chili, Colombia en in de kleinere
Midden-Amerikaanse landen zijn groeimogelijkheden in de energie- en transportsector,
de milieutechnologie, de natte-waterbouw (baggerwerkzaamheden, havenuitbreiding
en kustverbetering) en de medische sector. De Nederlandse overheid
hanteert verschillende bilaterale vormen van ondersteuning bij internationaal
ondernemen:Met name in de LAC-landen is de ondersteuning door de ambassades van groot
belang vanwege de beperkingen in het ondernemingsklimaat. Daarnaast zijn in
de meest belovende opkomende markten in Mexico (Monterrey) en in Brazilië
(Porto Alegre en Recife) economische steunpunten (Netherlands Business Support
Offices – NBSO's) geopend. Deze verlenen in een economisch interessante
regio extra ondersteuning aan het Nederlandse bedrijfsleven. Ook worden individuele
ondernemers in deze twee landen intensiever ondersteund bij het zoeken naar
aanvullende marktinformatie en mogelijke zakenpartners via de dienstverlening
Individuele Marktbewerking. Deze dienstverlening wordt gecoördineerd
vanuit de EVD en wordt sinds 1 januari 2004 bij wijze van «pilot»
uitgevoerd in Brazilië en Mexico in samenwerking met de ambassades van
het Koninkrijk en de NBSO's.Op de ambassades in Mexico, Argentinië en Brazilië zijn namens
het Ministerie van LNV mede ten behoeve van de ondersteuning van de Nederlandse
agri-business landbouwbureaus gevestigd.Investeringen worden gefaciliteerd door het sluiten van bilaterale verdragen
zoals investeringsbeschermingsovereenkomsten (IBO's) en belastingverdragen.
Met nagenoeg alle LAC-landen zijn IBO's afgesloten.1 Bilaterale belastingverdragen zijn afgesloten met de economisch meest
belangrijke LAC-landen. De inzet van de Nederlandse overheid is te komen tot
gefaseerde uitbreiding van het verdragennet met de LAC-landen inzake algemene
verdragen ter voorkoming van dubbele belasting en fiscale luchten scheepvaartverdragen.Nederlandse export en investeringen naar en in de LAC-regio kunnen financieel
worden ondersteund via verschillende financiële instrumenten.2 Door middel van het PESP programma worden bijvoorbeeld
haalbaarheidsstudies financieel ondersteund. Het PSOM programma biedt financiële
ondersteuning bij proefinvesteringprojecten. Dit programma is opengesteld
met betrekking tot Colombia, Guatemala, Nicaragua, Bolivia, Peru en Suriname.
Via het ORET/MILIEV programma wordt financiële ondersteuning bij de export
van kapitaalgoederen en aannemingswerken geboden op 16 LAC-landen. Ook biedt
de Nederlandse overheid mogelijkheden om betalingsrisico's voortvloeiend uit
export- en investeringstransacties te verzekeren tegen politieke en commerciële
risico's op moeilijke markten. Deze verzekeringsinstrumenten worden aangeboden
via Atradius Dutch State Business te Amsterdam (voorheen GerlingNCM). De ambassades
ondersteunen een betere positionering van het Nederlandse bedrijfsleven in
het algemeen, en aan het internationaal ondernemen via het financieel instrumentarium.
Ook kan Nederland een belangrijke rol spelen via de activiteiten van FMO bij
de ontwikkeling van kredietvoorzieningen ten behoeve van het midden- en kleinbedrijf,
het verzekeren van betalingsrisico's van export- en investeringstransacties
en de organisatie door de EVD van handelsmissies en beurzen.3.3 Financiering van economische ontwikkeling, werkgelegenheid
en sociale cohesie en stimulering van de lokale private sectorIn de LAC-regio streeft Nederland naar partnerschappen met regionale organisaties,
regeringen en het bedrijfsleven. Ons land stelt technische assistentie en/of
fondsen beschikbaar voor: (a) de verdere ontwikkeling en verbetering van het
management van financiële markten en ontwikkelingsfondsen, (b) kredietvoorzieningen
voor micro-ondernemingen en voor het midden- en kleinbedrijf en (c) ontwikkeling
van «public private partnerships» ten behoeve van pensioenstelsels
en sociale verzekeringen. Daarbij wordt nauw samengewerkt met commerciële
banken, institutionele beleggers en sociale verzekeringsbanken. Ook het PUM-programma,
CBI en SNV geven hierbij steun.Nederlandse inzet in multilateraal kaderOp de ontwikkelingsagenda staan onder andere een Nederlandse bijdrage
aan het Multilateral Investment Fund van de Inter-American Development Bank
voor kredietvoorziening aan het midden- en kleinbedrijf en de reeds genoemde
activiteiten van de FMO, alsmede intensivering van het overleg met de Nederlandse
banken en verzekeringsmaatschappijen over de rol die zij kunnen spelen bij
de verbetering van de financiële infrastructuur in de regio. Doel is
bij te dragen aan de omvorming van de bestaande informele sector als «vergaarbak»
van gemarginaliseerde en sociaal buitengesloten groepen tot de motor van de
economische groei en werkgelegenheid. Deze omvorming impliceert het opnemen
van de duizenden micro-ondernemers in de formele – belastingbetalende –
economie, vergroting van de toegevoegde waarde van de primaire en industriële
productie en diversificatie van de economische structuur. Hiernaast levert
Nederland een concrete bijdrage aan de verbetering van het ondernemingsklimaat
in de regio via de Wereldbank en de IDB Groep. De Wereldbank baseert zich
hierbij o.a. op de uitkomsten van het rapport Doing Business
2004, terwijl de IDB Groep mede door middel van het recent geïnitieerde Business Climate Initiative gericht programma's zal ontwikkelen
om een enabling environment te creëren waarin
ondernemerschap kan floreren.Nederlandse inzet in EU kaderNederland zet zich in voor de uitvoering van de EU-LAC-afspraken over
sociale cohesie en migratie uit de Verklaring van de top van Guadalajara van
mei 2004.Nederlandse bilaterale inzetDe in paragraaf 3.2 genoemde financiële instrumenten hebben
een tweeledig karakter. Naast ondersteuning van het Nederlandse bedrijfsleven
wordt door middel van het instrumentarium ook samenwerking tussen het Nederlands
bedrijfsleven en de lokale private sector gestimuleerd. Het Nederlandse bedrijfsleven
kan immers als katalysator fungeren voor lokale private sector ontwikkeling.
Handel met en investeringen door het Nederlandse bedrijfsleven dragen bij
aan werkgelegenheid, technologische ontwikkeling, scholing van de lokale bevolking,
integratie in het wereldhandelssysteem (vergroting van het exportpotentieel),
een concurrerender ondernemingsklimaat en betere bedrijfsvoering.
De stimulering van deze privaat-private samenwerking staat centraal in de
aanpak. In zes landen – Colombia, Bolivia, Peru, Suriname, Nicaragua
en Guatemala – werkt Nederland samen met het lokale bedrijfsleven en
de lokale overheid om privaat-privaat samenwerking te stimuleren door financiële
ondersteuning te bieden via het zogenoemde bedrijfslevenprogramma.De posten geven in de LAC-partnerlanden ondersteuning aan het ombuigen
van bilaterale programma's, waarbij het thema «verbetering van het ondernemingsklimaat
ter bevordering van duurzame economische ontwikkeling» strategischer
en meerjarig verankerd wordt in de bilaterale programma's. Daarbij wordt betrokken
de kennis over het ondernemingsklimaat in partnerlanden, gegenereerd door
relevante (Nederlandse) instituties (NGO's, bedrijven, Wereldbank enz.).Ter verbetering van het ondernemingsklimaat in de partnerlanden zet Nederland
zich ook in op de terreinen human resource development, werkgelegenheid en
verbetering van het ondernemingsklimaat. Dit impliceert sociaal, economisch
en politiek geïntegreerde programma's waarvan de volgende elementen deel
kunnen uitmaken: (a) steun aan onderwijs en onderwijsvernieuwing, (b) bijdragen
aan krediet- en ontwikkelingsfondsen, (c) bevordering van public private partnerships
ter verbetering van productiviteit en markttoegang, (d) bijdragen aan productieve
infrastructuur en watermanagement, (e) verbetering van toegang productiemiddelen
door middel van bijvoorbeeld landhervorming.Naast het stimuleren van privaat-private samenwerking krijgt de Nederlandse
overheidsinzet ten aanzien van verbetering van het ondernemingsklimaat en
versterking van de lokale private sector vorm via publiek-private samenwerking.
Hierin worden de krachten gebundeld van het Nederlands en lokaal bedrijfsleven,
niet-gouvernementele organisaties en overheid. Op het terrein van de financiële
sector, landbouw, water en gezondheidszorg liggen hier aanknopingspunten.Bevorderen van samenwerking tussen Nederlandse bedrijven en lokale bedrijven
om enerzijds internationaal ondernemen te stimuleren en anderzijds de lokale
private sector te stimuleren beperkt zich niet tot de ontwikkelingslanden.
Naarmate een land zich verder ontwikkelt, ontwikkelt ook de lokale private
sector zich verder. Dit vraagt een andere benadering dan alleen het overdragen
van Nederlandse kennis. Het positioneren van het Nederlandse bedrijfsleven,
het afzetten van producten en diensten en investeringen in deze opkomende
markten wordt dan belangrijker. Om internationaal ondernemen met deze landen
te stimuleren biedt de overheid financiële ondersteuning via de instrumenten
gericht op marktoriëntatie (haalbaarheidstudies en proefprojecten) zoals
genoemd in de vorige paragraaf. In een volgende fase van ontwikkeling zijn
er landen, waar het Nederlandse bedrijfsleven op haar beurt weer van kan leren.
In dit geval stimuleert de Nederlandse overheid bijvoorbeeld Nederlandse ondernemingen
samen te werken met lokale ondernemingen op het gebied van technologie. Deze
technologische samenwerking wordt gestimuleerd via het programma Innovatie
Subsidie Samenwerkingsprojecten. Dit gebeurt in Brazilië.Ook worden Nederlandse bedrijven gestimuleerd maatschappelijk verantwoord
te ondernemen in het buitenland. Door de OESO zijn richtlijnen opgesteld voor
multinationale ondernemingen.1 De Richtlijnen
geven onder andere aanbevelingen over bijdragen van bedrijven aan duurzame
ontwikkeling, gedrag inzake werkgelegenheid en arbeidsverhoudingen, milieu,
openbaarmaking van gegevens, mededinging, bestrijden van omkoping en overdracht
van wetenschap en technologie. De Richtlijnen worden onderschreven door regeringen
uit de OESO-lidstaten en een toenemend aantal andere landen. Het Nationaal
Contactpunt bevordert naleving van de OESO Richtlijnen en behandelt
ontvangen vragen (meestal van NGO's en vakbonden) over de juiste naleving
van de Richtlijnen door bedrijven. Daarnaast ontwikkelt de overheid MVO-activiteiten
met betrekking tot kennisontwikkeling, kennisverspreiding, transparantie en
contacten met stakeholders. Bij toekenning van subsidies aan bedrijven in
het kader van het buitenlandinstrumentarium van de Nederlandse overheid wordt
expliciet getoetst op arbeidsrechten en milieu. Ook wordt een verklaring ondertekend
dat geen gebruik is of wordt gemaakt van corruptie en ondertekenen bedrijven
een intentieverklaring dat ze de OESO Richtlijnen naar vermogen zullen naleven.3.4 Duurzame ontwikkeling en milieuDe agenda voor internationale samenwerking op het gebied van duurzame
ontwikkeling is vastgesteld op de World Summit for Sustainable Development
(WSSD). Strategische mogelijkheden om in de samenwerking met Latijns-Amerika
en de Cariben inhoud te geven aan de WSSD-agenda liggen op het gebied van
biodiversiteit, ketenbeheer, beheer van stroomgebieden, beheer en management
van natuurlijke hulpbronnen en milieudiensten.Verbinden van ketenbeheer en duurzame ontwikkelingStriktere naleving van de milieuwetgeving is niet voldoende. Veeleer moet
worden gedacht aan harmonisatie van wetgeving en betere en bredere samenwerking
van actoren die zijn betrokken bij de ketens van basisgrondstof naar eindproduct.
Zo importeert Nederland voor circa €1,2 miljard uit Argentinië en
Brazilië aan veevoedergrondstoffen. Door registratie van leveranciers
en controle in de keten kan de kwaliteit worden gewaarborgd.Om een impuls te geven heeft Nederland een aantal initiatieven genomen.
Via de «call for partnerships»1 wordt
gestreefd naar mogelijkheden om het bedrijfsleven actief (en financieel) te
betrekken bij duurzame ontwikkeling. Het programma richt zich daarbij op de
relatie met de armoedeproblematiek. Het sluit nauw aan bij het streven het
bedrijfsleven actief te betrekken bij ontwikkelingssamenwerking. Er zijn reeds
enige voorstellen voor publiek-private partnerschappen ingediend die tot stand
zijn gekomen in samenwerking met het Transitieprogramma.2 Deze richten zich onder andere op de productie van biomassa en op
de relatie met de landbouw- en bossenproblematiek, duurzame visserij en ecologische
netwerken. Verwacht wordt dat dit initiatief de komende jaren een sterke ontwikkeling
zal doormaken en ook concrete handvatten zal opleveren voor beleid.Beheer van biodiversiteit en waterstroomgebiedenLanden als Mexico, Peru en Brazilië zijn «megabiodiversiteitslanden».
Ondersteuning van belangrijke natuurgebieden en ecologische netwerken –
grensoverschrijdende systemen van beschermde gebieden met onderlinge verbindingszones –
blijft van belang. In de partnerlanden zelf en via multilaterale organisaties
en internationale milieubeschermingorganisaties wordt hieraan aandacht besteed,
in het licht van de internationale afspraken. Zo wordt in Guatamala, Colombia
en Bolivia beheer van beschermde gebieden, respectievelijk stroomgebiedbeheer,
ondersteund. Via de Wereldbank wordt politieke en financiële steun gegeven
aan de«Meso American Biological Corridor», via de Inter American
Development Bank aan geïntegreerd waterbeheer, en via de FAO en NFP-Facility
aan verbeterde besluitvormings- en uitvoeringsprocessen op het gebied van
bossen. Ook blijft Nederland steun verlenen aan initiatieven als het UNCTAD
Biotrade Programma. In de bovengenoemde programma's speelt de ILO-resolutie
169 met betrekking tot de sociale, economische en culturele rechten van inheemse
volken een politiek-strategische rol. Nederland schenkt aandacht aan het maken
van betere internationale afspraken die zijn gericht op een regeling voor
de toegang tot en verdeling van voordelen van genetische bronnen, opdat ook
de armen van de biodiversiteit kunnen profiteren.Nederland faciliteert in samenwerking met UNEP, CARICOM, ACS en diverse
andere multilaterale en bilaterale actoren het «White Water to Blue
Water Initiative». Dit partnership is een uitvloeisel van de WSSD in
Johannesburg en zal het beheer van (zoet en zout) waterbronnen in de Cariben
verbeteren. Het partnership omvat een aantal prioritaire thema's en vormt
voor Nederland een leermogelijkheid ten aanzien van het werken met partnerships.Europese UnieIn EU-verband wordt gewerkt aan verbeterde coherentie van regelgeving;
soms bestaan spanningen tussen milieubelangen en sociaal-economische belangen
van de LAC-landen. Daarnaast neemt Nederland deelt aan het EU-actieprogramma
«Forest Law Enforcement, Governance and Trade» (FLEGT). Voorts
wordt in EU-verband gewerkt aan bevordering van internalisatie van sociale-
en milieukosten en milieubaten in economische besluitvorming. Dat geldt met
name in relatie tot vrijhandelsakkoorden (regionaal) en ontwikkeling van bedrijfsleven
en economische sectoren (nationaal). De Europese Commissie verricht ook zogeheten
«Sustainability Impact Assessments» van haar «Economic Partnership
(trade) Agreements» (EPA's) met Mercosur, Chili en ACP, met inbegrip
van de Caribische landen. In samenwerking met het ministerie van VROM wordt
nagegaan welke milieueffecten deze EPA's hebben en of mitigerende maatregelen
noodzakelijk zijn. In het verlengde van CAFTA wordt gewerkt aan «environmental
reviews», zowel voor de VS als voor de Centraal-Amerikaanse landen zelf,
inclusief grensoverschrijdende en wereldwijde milieu-effecten.Milieu en goed bestuurIn internationale fora en in de bilaterale milieuprogramma's verleent
Nederland steun aan wet- en regelgeving met betrekking tot eigendoms- en gebruiksrechten
van bos, land en water die naast zekerheid voor de eigenaren ook impulsen
verschaffen voor duurzame exploitatie van deze natuurlijke hulpbronnen. Bosbeheer
(nationale bossenprogramma's) en certificering van hout zijn belangrijke aandachtspunten.
Duurzame vormen van toerisme maken een sterke groei door. Het gaat hier veelal
om integratie van de thema's «milieu» en «goed bestuur».
Nederland pleit ervoor door middel van het «Clean Development Mechanism»
de (Amazone-)markt voor milieudiensten, bijvoorbeeld voor het vasthouden van
CO2, verder tot ontwikkeling te brengen. Daarbij kan gebruik worden
gemaakt van de ervaringen die zijn opgedaan in Costa Rica. In enige LAC-landen
gaat bij het thema klimaatverandering de aandacht allereerst uit naar het
verzachten van effecten. Daarnaast is ook aandacht gewenst voor beleid dat
is gericht op aanpassingen, bijvoorbeeld bij de planning op nationaal niveau.
Nederland geeft hieraan ondersteuning – onder andere aan een «pilotprogramma»
in Bolivia.Bilaterale programma's in de partnerlandenIn de bilaterale programma's in de partnerlanden Guatemala, Colombia en
Bolivia1 ligt de nadruk op een «rights
based approach» en participatieve planning. Daarbij wordt gebruik gemaakt
van de planningsinstrumenten die door Wereldbank, GTZ en DFID zijn ontwikkeld.
In samenwerking met de Commissie Milieu Effect Rapportage wordt gewerkt aan
harmoniseren van de instrumenten voor analyses van effecten op het milieu
(EIA), en aan ondersteuning van strategische milieuanalyses (SEA). Door middel
van de dialoog met het bedrijfsleven wordt bijgedragen aan verdere internalisatie
van kosten baten op sociaal en milieuterrein en aan de ontwikkeling van bedrijfsleven
en economische sectoren. Aanvullend zijn instrumenten als ORET, PSOM, MILIEV.
«Environmental budgetting» is in Guatemala een punt van aandacht.3.5 Aanpak van de internationale criminaliteit, inclusief
strijd tegen terrorismeAanpak van het drugsprobleemColombia is de grootste producent van cocaïne in de wereld. Door
grootschalige aanpak van de illegale cocaproductie aldaar heeft deze zich
deels verplaatst naar andere landen in de Andesregio, met name Peru en Bolivia.
Om dit effect te bestrijden is onder andere versterking van de politieke en
economische integratie van de Andesgemeenschap (Comunidad Andina de Naciones)
van belang. Duurzame vermindering van het aanbod is alleen mogelijk wanneer
ook de vraag naar cocaïne wereldwijd afneemt. In de LAC-landen zelf neemt
ook het gebruik van drugs toe. Om de gevolgen daarvan te beperken zoeken de
landen naar expertise over preventie en bescherming van de volksgezondheid.
Daarnaast trachten zij de effectiviteit van politie-inzet bij de bestrijding
van criminaliteit te vergroten. Zo heeft Venezuela zijn wetgeving minder repressief
gemaakt, door het bezit van een kleine hoeveelheid drugs voor eigen gebruik
niet langer strafbaar te stellen. Dergelijke wetgeving wordt ook in andere
Zuid-Amerikaanse landen overwogen. Nederland is bereid tot overdracht van
expertise op deze gebieden.Alleen reeds door de geografische ligging van twee Koninkrijksdelen, Aruba
en de Nederlandse Antillen, heeft ook Nederland een bijzonder belang bij goede
samenwerking in de regio om de illegale handel in drugs bij de bron aan te
pakken. De samenwerking met de VS op dit terrein is van grote betekenis. Een
belangrijk voorbeeld zijn de faciliteiten (Forward Operating Locations –
«FOL's») die de Nederlandse Antillen, op de Curaçaose luchthaven
Hato, en Aruba, op de luchthaven Reina Beatrix, verlenen aan de VS voor verkenningsvluchten
ten behoeve van de bestrijding van de drugshandel. (Strikt genomen vallen
de FOL's niet binnen het kader van deze notitie, omdat zij niet behoren tot
de samenwerking van het land Nederland met de
VS.) Ook met andere landen in de regio wordt actief samengewerkt.Uitgangspunten zijn gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor deze
problematiek, integrale benadering (strafrechtelijke aanpak, preventie en
volksgezondheid), aanpak op alle niveaus van de productie-consumptieketen
en coördinatie in internationaal, regionaal en bilateraal verband. Vooral
Schiphol en de Rotterdamse haven maken Nederland een aantrekkelijk knooppunt
voor doorvoer, al of niet via de Nederlandse Antillen en Aruba, naar Europa.Nederland richt zich vooral op het treffen van de organisatoren en ontziet
zoveel mogelijk de kwetsbare groepen, zoals de boeren en de inheemse bevolking.
Maatregelen worden gestimuleerd die de transporten treffen alsmede het witwassen
van geld (ook in samenwerking met de Nederlandse Antillen en
Aruba) tegengaan en verbouw van alternatieve gewassen steunen.Het kader voor de internationale samenwerking bij de aanpak van illegale
drugsactiviteiten vormen de VN-conventies en onderliggende verdragen inzake
drugsbestrijding («verdovende middelen en psychotrope stoffen»)
en internationale misdaadbestrijding, en de EU-LAC samenwerking. Nederland
intensiveert de volgende activiteiten:a) samenwerking bij de opsporing en informatie-uitwisseling tussen de
autoriteiten in de EU en de LAC-landen, inclusief de Nederlandse Antillen
en Aruba, onder meer via de KLPD liaisonmedewerkers op de posten;b) blijven pleiten voor intensivering van de EU-CAN besprekingen, en bevordering
van de politieke en economische integratie in de Andesregio (zie ook 3.2);c) bevorderen van toetreding van Colombia en CARICOM-landen tot het Regionale
Verdrag inzake maritieme drugsbestrijding, alsmede bevordering van de versterking
van het Europese aandeel in de uitvoering van dit verdrag;d) bevordering en intensivering van de kustwachtsamenwerking met Venezuela
en andere landen in de (Caribische) regio;e) uitvoeren en bevorderen van effectievere controles aan de Europese
buitengrens, zodat de pakkans wordt verhoogd en de smokkel economisch onaantrekkelijk
wordt. Er wordt naar gestreefd om de smokkel van verdovende middelen zo dicht
mogelijk bij de bron tegen te gaan. Daarbij spelen de Nederlandse Antillen
en Aruba, en de door de drie landen gezamenlijk opgerichte Kustwacht voor
de Nederlandse Antillen en Aruba en het Recherchesamenwerkingsteam en andere
gezamenlijke initiatieven een rol;f) effectiever opsporen van illegale handel in precursoren en XTC naar
de LAC-landen;g) met partners in de regio delen en door kennisoverdracht beschikbaar
maken van informatie en expertise op het gebied van risicoanalyses, onder
meer ten aanzien van lucht- en zeeverkeer.Een nieuwe trend is dat smokkelaars cocaïne naar Europa brengen en
synthetische drugs mee terugnemen. Nederland heeft de bestrijding van productie
van en handel in synthetische drugs, met inbegrip van de illegale handel in
precursoren, sterk geïntensiveerd. Europol verzorgt in Latijns-Amerika
trainingen voor het oprollen van illegale laboratoria.Ook via de bilaterale ontwikkelingssamenwerking met Colombia wordt in
het kader van het programma voor Goed Bestuur, Mensenrechten en Vredesopbouw
(GMV) en het sectorprogramma milieu intensief aandacht geschonken aan de aanpak
van de drugsproductie en -handel. Speerpunten van deze programma's zijn de
strijd tegen corruptie en straffeloosheid, bescherming van de inheemse en
Afro-Colombiaanse bevolking tegen de drugsmaffia's van illegale gewapende
groepen en bevordering van verbouw van alternatieve gewassen.Bestrijding van illegale handel in drugs reikt verder dan het terrein
van misdaadbestrijding alleen. Deze handel dient namelijk vaak als bron van
inkomsten voor guerrillabewegingen en terroristen.Nederland besteedt voorts meer en meer aandacht aan de strijd tegen illegale
migratie, en internationale mensensmokkel en -handel. Voor de terugkeer van
illegaal in Nederland verblijvende personen zal Nederland T&O-overeenkomsten
afsluiten met belangrijke landen van herkomst in de regio.3.6 Goed bestuur en beleidGoed bestuur is een voorwaarde voor toename van de bilaterale handel en
investeringen en voor duurzame economische groei. In deze context kan goed
bestuur worden gedefinieerd als beleid gericht op het algemeen belang (public
governance) en op het ondernemingsklimaat en de organisatie van het bedrijfsleven
(economic governance). Componenten daarvan zijn:a) een verantwoord macro-economisch beleid;b) instituties die zorgdragen voor marktordening, transparantie en corruptiebestrijding;c) instituties ten behoeve van de dialoog tussen overheid, bedrijfsleven
en maatschappelijk middenveld.Van strategisch belang voor de samenwerking met de LAC-landen is de hulp
die internationale financiële instellingen de regeringen kunnen bieden
op de volgende gebieden: openbaar bestuur en openbare financiën, modernisering
van de financiële sector (banken, verzekeringen, pensioenen), corruptiebestrijding,
marktorganisatie en ondernemingsklimaat.Effectief macro-economisch beleid door de LAC-landen is slechts mogelijk
als langs de lijnen van de Monterrey Consensus internationale afspraken worden
gemaakt over schuldverlichting. Nederland bepleit ten behoeve van de minst
ontwikkelde landen in de regio schuldkwijtschelding op basis van het HIPC
II initiatief. Voor de middeninkomenslanden wordt per land bezien in welke
mate steun kan worden verleend aan de voorstellen volgens de zogeheten Evian-formule.1Nederland steunt instituties die het overleg tussen overheden, bedrijfsleven
en maatschappelijk middenveld bevorderen. Prioriteit hebben ondersteuning
bij de opzet van sociaal-economische raden en steun aan de civil society en
de particuliere sector in de strijd tegen corruptie.In de bilaterale samenwerking met de partnerlanden in de regio is goed
bestuur een dwarsdoorsnijdend thema.2 Het PRSP-proces
in deze landen is bepalend voor het regeringsbeleid. De Nederlandse ondersteuning
is mede afhankelijk van het PRSP. Bij concrete activiteiten op dit gebied
gaat het om zaken als begrotingssteun, steun aan decentralisatiebeleid, conflictmanagement,
landhervorming en bevolkingsparticipatie.3.7 Reproductieve gezondheidszorg en onderwijsDe Nederlandse inzet wat betreft de HIV/Aids-bestrijding en reproductieve
gezondheid concentreert zich op drie pijlers: preventie, opvang van maatschappelijke
gevolgen en het vergroten van de toegang tot zorg en behandeling. HIV/Aids
bestrijding dient samen te gaan met het bevorderen van seksuele en reproductieve
gezondheid; het vergroten van de zeggenschap van vrouwen en jongeren is van
cruciaal belang.De inzet in multilateraal kader:Vanwege de beperkte omvang van de bilaterale ontwikkelingssamenwerking
in het Caribisch gebied zal Nederland vooral op meer indirecte wijze betrokken
zijn, via de multilaterale organisaties UNAIDS, UNFPA en Wereldbank, en de
internationale initiatieven GFATM en IPPF. In de samenwerking met de partnerlanden
zal verder gewerkt worden aan verbeterde afstemming met deze internationale
organisaties.De inzet in bilateraal kader:• Het eigen programma van de ambassades ondergaat een Aids-scan omwille
van een betere focus van het beleid te bewerkstelligen.• Centraal staat het vergroten van de politieke betrokkenheid door dialoog via diverse kanalen (politieke systemen, NGO's, regionale
politieke organen).• PRSPs dienen een analyse te hebben van HIV/Aids als oorzaak van
armoede. De belangrijkste strategieën om HIV/Aids aan te pakken moeten
in de PRSP een plaats krijgen. Het PRSP proces zal tevens als instrument gebruikt
worden om op nationaal en lokaal niveau politiek draagvlak te versterken voor
de strijd tegen HIV/Aids.• Binnen de sectorale samenwerking met partnerlanden, met name de
programma's van publieke gezondheidszorg, zal Nederland overheden steunen
om een multi-sectorale response te ontwikkelen voor de HIV/Aids problematiek
en die van de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten;• Nederland zal de partnerlanden aanmoedigen om de samenwerking met
nationale en internationale NGO's, de private sector, en met deskundigen te
intensiveren in de strijd tegen HIV/Aids.Aansluitend aan de internationale afspraken (Jomtien 1990, Dakar 2000)
en de MDG's krijgt onderwijs ook in de LAC-regio Nederlandse steun. De Nederlandse
inzet verloopt vooral in bilateraal kader. De Sectorale Benadering is uitgangspunt,
ownership van het ontvangende land staat daarbij centraal. Verantwoordelijkheid
voor goed onderwijsbeleid en de uitvoering daarvan ligt bij de nationale overheden
in samenspraak met civil society en donoren. In de PRSP's zou dit zichtbaar
moeten zijn. Zo wordt er in Bolivia en Suriname bijgedragen aan versterking
van het onderwijs. Strategische meerjarenplannen van de overheid ontvangen
gezamenlijke steun van Nederland en andere donoren. Tevens wordt steun verleend
aan civil society organisaties actief in het onderwijs.3.8 Europese afstemming en coördinatie met Nederlandse
actorenHet zal na het voorgaande duidelijk zijn dat het beleid jegens de LAC-regio
in toenemende mate in Europees overleg wordt ontwikkeld en geïmplementeerd.
Intensieve afstemming vindt plaats met de andere Europese lidstaten, binnen
werkgroepen als COLAT, AMLAT en op hoger niveau tot aan de Europese Raad.De geïntegreerde aanpak vereist daarnaast geregelde afstemming met
de meest betrokken actoren in de Nederlandse samenleving (bedrijfsleven, maatschappelijk
middenveld en wetenschap). Met hen wordt jaarlijks een consultatieronde gehouden.
Ook de posten in het buitenland dragen, ieder op eigen wijze zorg voor geregelde
afstemming met Nederlandse actoren die in de landen van hun ressort actief
zijn.BIJLAGEN1. Resultaatgebieden en actiepunten28 2. Colombia: de implementatie van de London Declaration31 3. Cuba: moeizame verhouding324. Guatemala: armoede, inheemse volken en het particuliere
kanaal33 5. Nederlandse handel en investeringen in de LAC-regio34 6. De bilaterale ontwikkelingssamenwerking in de
LAC-regio36 7. Partnerschap EU en LAC-regio ten aanzien van «sociale
cohesie»37 8. Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen38 9. Afkortingen39BIJLAGE 1RESULTAATGEBIEDEN EN ACTIEPUNTEN1A. Versterken van instituties van democratie en rechtsstaat
en van instituties voor conflictmanagement door:• bevorderen van Europese deelname aan daarop gerichte initiatieven;• mensenrechtenprogramma's van de VN, OAS en EU, en van NGO's actief
in de LAC-regio;• activiteiten die de kwaliteit van de democratieën kunnen verdiepen
in samenwerking met zowel bilaterale als multilaterale actoren;• monitoren van mensenrechten, de kwaliteit van de democratie, bestuur
en beleid (incl. de voortgang in de strijd tegen de corruptie, de straffeloosheid
e.d.);• verbetering van geïnstitutionaliseerd overleg tussen overheden,
bedrijfsleven en maatschappelijk middenveld;• in relatie tot PRSP zo mogelijk begrotingssteun, steun aan decentralisatiebeleid,
conflictmanagement, landhervorming en bevolkingsparticipatie;• samenwerking met expertorganisaties zoals IDEA en IMD en organisaties
van de lokale en Nederlandse civil society.B. Terugdringen van de internationale criminaliteit,
inclusief strijd tegen terrorisme:• samenwerking bij opsporing en informatie-uitwisseling onder meer
via de KLPD liaisonmedewerkers op de posten; bevorderen van toetreding van
Colombia en CARICOM-landen tot het Regionale Verdrag inzake maritieme drugsbestrijding,
alsmede versterking van het Europese aandeel in de uitvoering van dit verdrag;
bevordering en intensivering van de operationele kustwachtsamenwerking met
Venezuela en andere landen in de (Caribische) regio;• bevorderen van effectievere controles aan de Europese buitengrens;• tegengaan van internationale mensenhandel;• effectiever opsporen van illegale handel in precursoren en XTC
naar de LAC-landen;• tegengaan van illegale handel in wapens;• delen en beschikbaar maken van informatie en expertise op het gebied
van risicoanalyses;• trainingen in Latijns-Amerika over de ontmanteling van illegale
laboratoria;• steun aan het Caribbean Financial Action Task Force (CFATF) inzake
strijd tegen witwassen;• verbeteren van internationale randvoorwaarden zoals de ratificatie
van verdragen door LAC-landen.C. Continuering van de in gang gezette hervorming van
het EU landbouwbeleid en bevordering van regionale integratie in de LAC-regio,
door als EU-lidstaat bij te dragen aan:• welslagen van de lopende WTO-ronde;• hervorming van het EU-landbouwbeleid;• herziening van het Algemeen Preferentieel Systeem (APS) van de
EU;• afronding van de onderhandelingen over het Associatieakkoord EU-Mercosur;• voortgang bij de lokale regionale integratie in Centraal-Amerika,
Andeslanden en ACP-landen.D. Bevordering van handel en investeringen door inzet
van het bilaterale financiële en niet-financiële overheidsinstrumentarium
ter bevordering van internationaal ondernemen in Mexico, Brazilië en
andere LAC-landen, met als elementen:• uitbreiding en versterking van open multilaterale handels- en investeringssystemen;• wegnemen van knelpunten op het gebied van markttoegang;• toename van net netwerk van verdragen ter voorkoming van dubbele
belasting en fiscale lucht- en scheepvaartverdragen;• afsluiten van IBOs;• ondersteuning bij internationaal ondernemen via het handelsbevorderende
netwerk, in het bijzonder via het ambassade en NBSO netwerk• ondersteuning bij internationaal ondernemen via het financiële
instrumentarium door de inzet van PESP, PSOM, ORET/MILIEV, en kredietverzekering,
e.d;• bevordering van de «enabling environment» voor bedrijvigheid;• steun producentenorganisaties, vakbonden en «maatschappelijk
verantwoord ondernemen»;• steun aan privaat-privaat en privaat-publieke samenwerking;• steun door FMO, EVD, CBI, PUM e.a.E. Verbetering van de internationale financiële
stabiliteit door:• follow-up geven aan initiatieven die voortvloeien uit de Monterrey
Consensus;• bevordering van de uitvoering van EU-LAC afspraken in het verlengde
van «Guadalajara 2004»;• schuldkwijtschelding aan LDC's op basis van het HIPC II initiatief;• schuldverlichting aan MDC's op basis van de zogeheten Evian-formule.F. Bevorderen van steun voor ontwikkelingsfondsen,
kredietfondsen en pensioenfondsen door:• bevordering van de uitvoering van EU-LAC afspraken in het verlengde
van «Guadalajara 2004»;• partnerschappen met regionale organisaties en regeringen en met
het bedrijfsleven;• nauwe samenwerking met commerciële banken, institutionele
beleggers en sociale verzekeringsbanken;• het Multilateral Investment Fund van de Inter-American Development
Bank voor kredietvoorziening aan het midden- en kleinbedrijf;• activiteiten van de FMO;• versterking van de rol van de Nederlandse banken en verzekeringsmaatschappijen
bij de verbetering van de financiële infrastructuur in de regio.G. Versterken van het beheer van de Amazonegebied vanuit
het perspectief van klimaatbeleid en biodiversiteit, onder andere door publiek-private
partnerschappen, door:• steun aan beheer van belangrijke natuurgebieden;• via de «call for partnerships» het bedrijfsleven te
betrekken bij duurzame ontwikkeling;• steun aan harmonisatie en verbetering van wetgeving op milieurelevante
onderwerpen;• betere samenwerking middels «ketenbeheer»;• steun aan harmonisering van de instrumenten voor analyses van effecten
op het milieu (EIA), en aan ondersteuning van strategische milieuanalyses
(SEA);• verzekeren van de randvoorwaarden door samenwerking met IFI's,
VN-organisaties e.a.H. Bevorderen van versterking van de rol multilaterale
organisaties door internationale politieke samenwerking met de LAC-landen
ten aanzien van:• hervorming van de Verenigde Naties conform de voorstellen van het
Greentree rapport;• ratificatie van het Statuut van Rome inzake het Internationale
Strafhof in Den Haag;• ratificatie en implementatie van de VN Conventie tegen internationale
georganiseerde misdaad;• het actieplan op het gebied van ontwapening en non-proliferatie;• de dialoog tussen de EU en Brazilië over het non-proliferatie-akkoord;• ondertekening van het additionele protocol van de International
Atomic Energy Agency.I. Verbetering van reproductieve gezondheidszorg en
onderwijs door:• sterke inzet op HIV/Aids-bestrijding en reproductieve gezondheid
(concentratie op preventie, opvang van maatschappelijke gevolgen en het vergroten
van de toegang tot zorg en behandeling), en op het bevorderen van seksuele
en reproductieve gezondheid;• het vergroten van de politieke betrokkenheid door dialoog met alle
betrokken actoren (politieke systemen, NGO's, regionale politieke organen);• bevorderen van integratie in overheidsbeleid (PRSPs, programma's
van publieke gezondheidszorg);• steun aan sectorbeleid onderwijs van de betrokken overheden en
aan onderwijsactiviteiten van NGO's.J. Coördinatie tussen Nederlandse actoren in de
betrekkingen met de regio door:• jaarlijks houden van een consultatieronde met de meest betrokken
actoren in de Nederlandse samenleving (bedrijfsleven, maatschappelijk middenveld
en wetenschap);• geregelde afstemming tussen de posten in het buitenland en Nederlandse
actoren die in de landen van hun ressort actief zijn.BIJLAGE 2COLOMBIA: DE UITVOERING VAN DE LONDON DECLARATIONVoor Nederland is Colombia in politiek opzicht van bijzondere betekenis.
Het binnenlandse gewapende conflict en de daarmee verband houdende drugsgerelateerde
misdaad hebben voelbare gevolgen voor de regio, niet in de laatste plaats
voor de nabijgelegen landen van het Koninkrijk: de Nederlandse Antillen en
Aruba. Nederland steunt de Colombiaanse regering in haar pogingen een einde
te maken aan het interne gewapende conflict, binnen de randvoorwaarden van
respect voor de mensenrechten en de rechtsstaat. Deze steun, op voorwaarde
van implementatie van aanbevelingen van de VN-Mensenrechtencommissie, is door
de internationale gemeenschap, met inbegrip van het Koninkrijk, vastgelegd
in de London Declaration van 10 juli 2003. De London Declaration staat
een multidimensionele aanpak van het conflict voor. De verklaring vormt de
basis voor gecoördineerde samenwerking tussen donoren en de Colombiaanse
regering en gaat uit van een «integrated strategy» voor de oplossing
van het Colombiaanse conflict.Het Nederlandse beleid gaat uit van een geïntegreerde aanpak van
het interne gewapende conflict en van de drugsproblematiek. Het conflict kan
slechts via een onderhandelingsproces met alle betrokken actoren beslecht
worden. Daarbij kunnen de kerk, de VN en de OAS een belangrijke rol spelen.
De EU zal alleen op basis van een uitgewerkte integrale aanpak van de regering
overwegen om fondsen beschikbaar te stellen voor processen van ontwapening
en demobilisatie.Nederland zet zich in de G24, de groep deelnemers aan de London Conference,
actief in voor uitvoering van de London Declaration.1 Nederland speelt in Bogota binnen deze groep als lokale EU-Voorzitter
een zeer actieve rol.Nederland zich tevens in voor een gecoördineerd Europees beleid ten
aanzien van de problematiek in Colombia.Met regionale en bilaterale partners wordt, direct of binnen regionale
verbanden zoals het Regionale Verdrag inzake maritieme drugsbestrijding, bijgedragen
aan de strijd tegen de drugshandel en drugsgerelateerde criminaliteit (politiesamenwerking,
FOL, Barbados Plan of Action, CFATF, enz). Ook hiermee wordt gevolg gegeven
aan de motie van het Tweede-Kamerlid Ferrier (2003, 29 234, nr.18).Het bilaterale samenwerkingsprogramma richt zich op verbetering van mensenrechten
en goed bestuur en op een duurzaam milieubeleid.In de politieke dialoog over mensenrechten en goed bestuur tussen Nederland
en de Colombiaanse autoriteiten gaat het specifiek om:• samenwerking met het kantoor van de Vice-president bij de bestrijding
van de straffeloosheid;• samenwerking met de Colombiaanse Rekenkamer bij de bestrijding
van de corruptie;• projecten passend binnen een actieplan ter implementatie van de
«London Declaration», onder andere voor gedemobiliseerde jongeren,
conform de motie van het Tweede-Kamerlid Van der Staaij (2003, 29 200V,
nr. 25);• steun aan Nederlandse en Colombiaanse maatschappelijke organisaties
teneinde de civil society een actieve rol te geven in de beëindiging
van het conflict.Ook de samenwerking op milieugebied heeft een integraal karakter. Zij
is gericht op behoud van biodiversiteit, de presentie van de rechtsstaat en
bescherming van de rechten van de veelal arme Indiaanse en Afro-Colombiaanse
bewoners in conflictgebieden, duurzame economische ontwikkeling en een coherent
sectoraal milieubeleid.BIJLAGE 3CUBA: MOEIZAME VERHOUDINGIn het Caribisch gebied neemt Cuba door zijn ligging, oppervlakte, aantal
inwoners en economisch potentieel een centrale en strategische plaats in.
Wat in de toekomst in Cuba gaat gebeuren zal van invloed zijn op het Caribisch
gebied en omgeving. De greep van het bewind op het eiland is volkomen en gaat
gepaard met ernstige schendingen van de mensenrechten. Deze vormen een zware
belasting voor de relatie met Nederland en de EU. In het licht van internationale
problemen als de smokkel van drugs, mensen en wapens die zo kenmerkend zijn
voor de regio, zorgt deze allesomvattende greep er overigens ook voor dat
het eiland op de genoemde terreinen thans in feite een stabiliserende factor
in het gebied vormt.Anderzijds groeit de bezorgdheid over mogelijke verregaande binnenlandse
instabiliteit, wanneer het huidige bewind plaats moet maken voor nieuwe politieke
en maatschappelijke verhoudingen. De Caribische staten, de VS, de Europese
landen met belangen en verantwoordelijkheden in de regio, maar ook de oppositie
binnen Cuba zelf en de rooms-katholieke Kerk, benadrukken de wenselijkheid
van een geleidelijk verlopend transitieproces om chaos, geweld, bloedvergieten
en kapitaalvernietiging te voorkomen. Dit is, naast het mensenrechtenargument,
één van de voornaamste achtergronden van de dialoog die de EU
voert met de Cubaanse autoriteiten en met de bevolking. Deze dialoog richt
zich op geleidelijke hervormingen en democratisering, zodat de bevolking zich
uiteindelijk zelf kan uitspreken over de grondslag van de toekomstige Cubaanse
samenleving en zich daarop kan voorbereiden. Het Cubaanse bewind toont zich
hiervoor echter niet ontvankelijk. Anders dan in China is het Cubaanse bewind
niet in staat gebleken het huidige monolithische model gaandeweg te relativeren.
Daarbij speelt angst voor politieke binnenlandse destabilisatie op korte termijn
en voor toenemende invloed van de VS een rol. De verhouding met de EU bevindt
zich momenteel op een historisch dieptepunt, sinds de verharding van de aanpak
van de vreedzame oppositie in maart 2002. Inzet van de EU blijft de mensenrechten
en democratisering te bevorderen door middel van dialoog en betrokkenheid.
Een algehele isolatie van Cuba zal niet tot een verbetering op deze punten
leiden en is niet in het belang van de Cubaanse bevolking.BIJLAGE 4GUATEMALA: ARMOEDE, INHEEMSE VOLKEN EN HET PARTICULIERE
KANAALIn Guatemala vielen tijdens een tientallen jaren durende burgeroorlog
naar schatting 200 000 slachtoffers, merendeels van indiaanse origine.
In december 1996 werden de Vredesakkoorden ondertekend. Het land bevindt zich
nog steeds in een post-conflict situatie. De enorme problemen waarmee Guatemala
zich ziet geconfronteerd vergen steun van de internationale gemeenschap. De
regering is zwak, de politieke partijen zijn meestal slecht georganiseerd,
en de tegenkrachten oefenen aanzienlijke invloed uit. De regering zal door
middel van politieke dialoog en concrete samenwerking voortdurend moeten worden
aangespoord om op de ingeslagen weg verder te gaan.De Nederlandse inzet is als volgt:• Nederland versterkt het politieke karakter van het OS-programma
in Guatemala en blijft werken volgens de invalshoeken goed bestuur, mensenrechten,
vredesopbouw en milieu; er wordt een tweesporenbeleid gevoerd: zowel ondersteuning
van civil society als versterken van democratische instituties;• de uitvoering van de vredesakkoorden, respecteren van de mensenrechten
en verantwoordelijkheid van de regering om samen met de civil society een
stabiele samenleving op te bouwen, blijven de kern vormen van de Nederlandse
samenwerking met Guatemala; het is daarbij essentieel dat de Guatemalteekse
regering paal en perk stelt aan het toenemend geweld en aan de straffeloosheid;• er wordt gewerkt aan een grotere complementariteit van het bilaterale
programma van de overheid en dat van het Nederlands maatschappelijk middenveld;
dat gebeurt op basis van een «rights based approach», gekoppeld
aan versterking van het vermogen van de meest gemarginaliseerde plattelandsbevolking
om aan haar eigen bestaan vorm te geven en voor haar eigen rechten op te komen;• de samenwerking binnen de Dialooggroep wordt voortgezet, evenals
de politieke dialoog met de overheid.Nederland en enige andere donoren steunen het project van de Fundación
Antropológica Forense de Guatemala (FAF-G). FAF-G opent massagraven
waar vermoedelijke slachtoffers van de burgeroorlog liggen, doet forensisch-medisch
onderzoek om identiteit en doodsoorzaak vast te stellen en daarna rituele
herbegrafenis van geïdentificeerde slachtoffers mogelijk te maken. Bij
dit proces krijgen nabestaanden psychosociale begeleiding. Ook vindt juridische
begeleiding plaats, teneinde strafzaken mogelijk te maken tegen hen die verantwoordelijk
zijn voor verdwijningen en moorden.BIJLAGE 5NEDERLANDSE HANDEL EN INVESTERINGEN IN DE LAC-REGIOVergelijking van invoer/uitvoer- en investeringscijfers Nederland –
LAC-regio met andere regio's:Bron: CBSBron: CBS Bron: DNB (2003 nog niet beschikbaar)BIJLAGE 6DE BILATERALE ONTWIKKELINGSSAMENWERKING IN DE LAC-REGIO• Met vijf partnerlanden wordt bilateraal samengewerkt. In Bolivia,
Nicaragua en Suriname gebeurt dat binnen het kader van de sectorale benadering.
Met Colombia en Guatemala zijn dat thematische programma's op milieu, goed
bestuur en bedrijfsleven. Geleidelijk aan wordt toegewerkt naar meer ontschotting,
naar een meer geïntegreerde benadering voor armoedebestrijding. Daarbij
hoort aandacht en steun voor zowel organisaties van de overheid, als organisaties
van het maatschappelijk middenveld.• Het bedrijfslevenprogramma wordt in een groter aantal LAC-landen
ingezet dan voorheen. Nederland is voorstander van een actievere rol van het
Nederlands bedrijfsleven in de armoedebestrijding in deze regio. Daarnaast
krijgt de «enabling environment» voor economische bedrijvigheid
aandacht. Het is daarbij wel zaak die economische activiteiten zo pro-poor
mogelijk op te zetten, «maatschappelijk verantwoord ondernemen»
dus.• Op veel terreinen werkt Nederland samen in EU verband. Hetzelfde
gebeurt voor de VN, want UNDP is in veel van deze landen een belangrijke bemiddelaar
en heeft veel expertise. Donorcoördinatie krijgt veel aandacht. Ook voor
de LAC-regio betekent de vernieuwing van het OS-beleid het werken aan een
betere beleidscoherentie, meer donorsamenwerking en meer complementariteit
van de donorprogramma's.• In het nieuwe AEV-beleid komen een vijftal LAC-landen niet op de
lijst van partnerlanden voor. Deze thematische programma's worden op ordentelijke
wijze, dus zonder kapitaalverlies, uitgefaseerd, met voldoende tijd voor de
betrokken organisaties om zich aan te kunnen passen. Het kapitaal aan goodwill
wat in deze landen door de jaren heen is opgebouwd mag niet verloren gaan.
Nederland zal in een goede dialoog met deze landen de bilaterale relatie opnieuw
definiëren en invullen.• In de LAC-regio zijn de centrale thema's vrede en veiligheid, goed
bestuur, mensenrechten en democratisering. Steeds is het versterken van democratische
instituties van belang. Steun aan deze instituties wordt in de toekomstige
samenwerking nog prominenter. In Colombia en Guatemala bijvoorbeeld wordt
steun gegeven aan de civil society, maar ook aan die instituties van de staat
die democratiseringsprocessen en respect voor mensenrechten versterken.• Ook het ontwikkelingssamenwerkingsprogramma in de LAC-regio wordt
meer resultaat- en verantwoordingsgericht. Nederland stelt tevoren vast welke
bijdrage geleverd wordt aan het realiseren van de Millennium Development Goals
(2015) ten aanzien van onderwijs, milieu en water, aids-bestrijding en reproductieve
gezondheid. Over de voortgang op het terrein van duurzame ontwikkeling, nationaal
en internationaal, wordt periodiek gerapporteerd. Daarnaast werken de ambassades
met meerjarige strategische planningBIJLAGE 7PARTNERSCHAP EU EN LAC-REGIO TEN AANZIEN VAN «SOCIALE
COHESIE»Hoewel de sociale indicatoren in de LAC-regio in algemene zin verbeteren,
blijven maatschappelijke ongelijkheid en uitsluiting brandende kwesties, die
de economische groei, armoedebestrijding en sociale en politieke vooruitgang
belemmeren. De overheden van de LAC-landen, tezamen met de civil societies,
hebben hier een belangrijke eigen verantwoordelijkheid. Zij hebben erkend
dat ter verbetering van de sociale cohesie belangrijke hervormingen noodzakelijk
zijn.Maar ook donororganisaties die samenwerken met overheden en organisaties
in LAC-landen hebben vaak onvoldoende aandacht besteed aan de mechanismen
die leiden tot sociale ongelijkheid en uitsluiting.De EU en de LAC-regio hebben op de top van eind mei 2004 besloten sociale
cohesie een centrale plaats te geven in hun bi-regionaal partnerschap. Zij
hebben zich gecommitteerd tot versterking van die cohesie en tot bestrijding
van armoede, ongelijkheid en sociale uitsluiting.Op zeven terreinen zijn doelstellingen geformuleerd:• de LAC-landen zullen nationale plannen of strategieën ontwikkelen
die zijn gericht op verbetering van de sociale cohesie, en daarvoor voldoende
financiële middelen beschikbaar stellen;• de internationale gemeenschap zal de sociale cohesiedimensie verder
integreren in haar programma's en de coördinatie rond «poverty
reduction strategies» verbeteren; zij zal steun bieden aan nationale
strategieën, hervorming van fiscale systemen, verbetering van de overheidsfinanciën
en het management daarvan, alsook de ontwikkeling van een adequaat monitoringsysteem
voor sociale cohesie;• de MDG's worden gebruikt als instrument om meetbare doelstellingen
te formuleren teneinde het sociale cohesiebeleid te kunnen monitoren;• op subregio-niveau zal uitwisseling van informatie en ervaringen
over beleid gericht op sociale cohesie tot stand komen;• de doelstelling van sociale cohesie wordt geïntegreerd in
de politieke dialoog en in de associatieovereenkomsten tussen EU en LAC-subregio's;• uitwisseling van ervaringen en «best practices» tussen
EU en LAC-landen zal worden bevorderd;• tweejaarlijks zal de vooruitgang worden gemonitord en gerapporteerd
aan de EU-LAC toppen.Deze doelstellingen betreffen de volgende vier beleidsvelden:1. governance en democratie;2. overheidsfinanciën en fiscaal beleid;3. sociale voorzieningen;4. arbeidsmarkt.BIJLAGE 8MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERNEMENVoorbeelden van Nederlandse steun aan «Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen» via particuliere organisaties:• Solidaridad gaat met financiering van de subsidieregeling Thematisch
Meefinancieren (TMF) samen met bedrijven verantwoorde producten introduceren
en daartoe producentengroepen versterken in OS-landen, waaronder landen in
Latijns-Amerika.• SNV ondersteunt capaciteitsversterking en onderlinge samenwerking
van organisaties die zijn betrokken bij de ontwikkeling van specifieke productketens,
en richt zich daarbij met name op versterking van hun concurrentievermogen.• De door TMF gesteunde Fair Trade Organisatie ondersteunt en koopt
producten op fair trade basis van producenten in Latijns-Amerika en distribueert
via een keten van onder andere 400 wereldwinkels.• Fair Trade Organisatie gaat met Albert Heijn na of via AH meer
eerlijk geproduceerde en verhandelde producten kunnen worden verkocht; hier
liggen kansen voor producenten in Latijns-Amerikaanse landen.• Max Havelaar, eveneens gefinancierd door TMF, zal Nederlandse consumenten
voorlichten over producenten van door Max Havelaar gecertificeerde koffie,
thee en bananen in ontwikkelingslanden, onder andere in Latijns-Amerika.• VAMOS is een Mexicaanse NGO die samen met NGO's in Argentinië,
Brazilië en Chili maatschappelijk verantwoord ondernemen gaat uitdragen
en daarbij bedrijven gaat aanspreken op hun verantwoordelijkheden.• Binnen het vakbondsmedefinancierings-programma met FNV en CNV worden
verscheidene Latijns-Amerikaanse vakbondspartners ondersteund.• Via programma's van Wereldbank en IFC: met name het World Bank
Corporate Social Responsibility project en het partnershipprogramma van de
IFC, dat is gericht op bevorderen van maatschappelijk verantwoord ondernemen
door IFC-cliënten.• Milieudefensie vervaardigt een handleiding («toolkit»)
voor haar partners in ontwikkelingslanden om hen te helpen de naleving van
de OESO-richtlijnen te controleren en hen te helpen bij het opstellen van
zaken die worden voorgelegd aan het Nationaal Contactpunt in Nederland.BIJLAGE 9AFKORTINGENACPAfrikaanse, Caribische
en Pacific landen, geassocieerd met de EU AEVAan Elkaar Verplicht,
beleid voor ontwikkelingssamenwerking AMLATAmerica Latina Groep
van 20 Latijns-Amerikaanse landen die met de EU overleggen over economische
vraagstukken CACentraal Amerika CAFTACentral America
Free Trade Agreement CANde groep van AndeslandenCARICOMCaribbean Community CBICentrum Bevordering
Import uit Ontwikkelingslanden CFATFCaribbean Financial
Action Task Force COLATCommissie Latijns
Amerika (EU); maandelijkse EU-werkgroep DFIDDepartment for International
Development (VK)ECLACEconomic Commission
Latin America Caribbean. Regionaal suborgaan van ECOSOC EIUEconomist Intelligence
UnitEPAEconomic Partnership
Agreement EUEuropese UnieEVDEconomische Voorlichtingsdienst FAF-GFundación
Antropológica Forense de Guatemala FAOFood and Agricultural
Organisation (van de Verenigde Naties) FDIForeign Direct Investment
(Directe Buitenlandse Investeringen) FLEGTForest, Law Enforcement,
Governance and Trade FMOFinancierings Maatschappij
Ontwikkelingslanden FTAAFree Trade Agreement
for the Americas GDIGender related development
indexGEFGlobal Environmental
Facility GFATMGlobal Fund to Fight
Aids, Tuberculosis and Malaria GMVGoed Bestuur, Mensenrechten
en Vredesopbouw GTZDuitse organisatie
voor technische samenwerking HIPCHeavily Indebted
Poor Countries. Groep van oorspronkelijk 41 zwaar verschuldigde arme landen,
waarvan vier in de LAC-regio. HIV/aidsHuman Immunodeficiency
Virus/Acquired immunodeficiency syndrome IAEAInternational Atomic
Energy Agency IBOInvesteringsbeschermingsovereenkomstIDBInter-American Development
Bank IDEAInstitute for Democracy
and Electoral Assistance IFCInternational Financing
Corporation IFIInternationale Financiële
Instelling (IMF, Wereldbank, IDB e.d) ILOInternational Labour
OrganisationIMDInstitute for Multiparty
Democracy IMFInternational Monetary
Fund IPPFInternational Planned
Parenthood FederationIUCNInternational Union
for the Conservation of NatureKLPDKorps Landelijke
Politiediensten LACregio Latijns-Amerika
en Cariben MDGMillennium Development
GoalsMercosur(in Brazilië
«Mercosul») Mercado del Sur, gemeenschappelijke markt van Brazilië,
Uruguay, Argentinië en Paraguay; geassocieerd lid zijn Chili en de AndeslandenMILIEVProgramma Milieu
en Economische VerzelfstandigingMKBmidden- en kleinbedrijfMFOmedefinancieringsorganisatie MOLMinst Ontwikkelde
Landen MVOmaatschappelijk verantwoord
ondernemenNAFTANorth America Free
Trade AgreementNAVONoord-Atlantische
VerdragsorganisatieNBSONetherlands Business
Support OfficeNFP-facilityPartnership
FAO/donoren en ontwikkelingslanden ter ondersteuning van National Forest ProgrammesNGONon-gouvernementele
organisatie OASOrganisation of American
States ODAOfficial Development
AidOESO/OECDOrganisatie
voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling ORETProgramma Ontwikkelingsrelevante
Exporttransacties PESPProgramma Economische
Samenwerking Projecten PRSPPoverty Reduction
Strategy PlanPSIAPoverty and Social
Impact Analysis PSOMProgramma Samenwerking
Opkomende Markten PUMProgramma Uitzending
Managers (van VNO-NCW) SGVNSecretaris-Generaal
van de Verenigde NatiesSNVNederlandse Ontwikkelingsorganisatie TMFThematisch Medefinancieringsprogramma UNAIDSProgramma van de
Verenigde Naties ter bestrijding van HIV/Aids UNDPUnited Nations Development
Program UNFPAUnited Nations Population
FundUSUnited States UNCTADUnited Nations
Conference on Trade and Development VKVerenigd Koninkrijk
(van Groot-Brittannië en Noord-Ierland) VNVerenigde NatiesWEHABWater, Energy, Health,
Agriculture and BiodiversityWSSDWorld Summit on Sustainable
Development WTOWorld Trade Organisation XTC«Ecstasy»,
synthetische drug (MDMA, een metamphetamine)XNoot1Voor verklaringen van in deze notitie voorkomende afkortingen, zie bijlage
8.XNoot1De term «cultureel» heeft hier voornamelijk betrekking op
gemeenschappelijke normen en waarden.XNoot2UNDP: La democracia en America Latina. New York 2004.XNoot1De LAC-regio omvat derhalve Zuid-Amerika, de Cariben, Midden-Amerika en
Mexico.XNoot2Daarbij moet wel worden bedacht dat de LAC-regio qua economische betekenis
voor Nederland een positie inneemt achter de EU, Noord-Amerika en Azië.XNoot1Nederland concentreert zich wat betreft de MDG's vooral op basisonderwijs,
strijd tegen HIV/aids, malaria en andere ziekten, reproductieve gezondheidszorg
en milieu en water.XNoot1Ook bij de IFI's is meer aandacht gekomen voor het belang van de zgn.
«tweede generatie hervormingen» (governance, sociale voorzieningen
e.d.).XNoot2Zie EC/IDB Seminar «Social Cohesion in Latin America and the Caribbean»,
Brussel, 5–6 juni, 2003.XNoot3Het akkoord met Chili betreft een «4de generatie associatieakkoord»,
de meest uitgebreide vorm.XNoot1De score is van 2003. Ter vergelijking: Nederland scoort 0,934 (in 2001).XNoot2IMF Balance of Payments Yearbook.XNoot3«Heavily Indebted Poor Countries», zwaar in de schulden stekende
landen, waarvan vier LAC-landen.XNoot4(Veelal) criminele migranten die door de Verenigde Staten zijn teruggestuurd
naar hun geboorteland.XNoot1Deze overeenstemming over de voornaamste elementen van de alternatieve
strategie, die het onder andere mogelijk moet maken dat de LAC-landen de Millennium
Development Goals (MDG's) verwezenlijken, blijkt bijvoorbeeld duidelijk uit
de Doha-, Monterrey- en WSSD-slotverklaringen.XNoot1Williamson stelt in zijn boek «After the Washington Consensus»
(2003) dat institutionele hervormingen de eerste generatie hervormingen (bezuinigingen,
liberalisering en privatisering) vooraf hadden moeten gaan.XNoot1Voorbeelden zijn de beweging van de landlozen «Movimento Sem Terra»
in Brazilië, de Indiaanse organisaties in landen als Mexico, Guatemala,
Ecuador en Bolivia, en de «civil society» in Porto Alegre. Internationaal
zijn deze bewegingen georganiseerd in het World Social Forum.XNoot2«Democratic governability refers to democratic systems where decisions
necessary to resolve social problems can be enacted, implemented and sustained
because they are arrived at through institutionalised democratic procedures
that fully consider the views and interests of relevant political and social
actors.» Inter-American Development Bank: Democracies in Development,
2003.XNoot1Op ontwikkelingsterrein vormt de Millennium Ontwikkelingsverklaring van
de VN het overkoepelende kader voor het Nederlandse beleid ten aanzien van
de LAC-regio. De drie pijlers waarop deze verklaring rust zijn de bevordering
van handel, de financiering van sociale, economische en ecologische ontwikkeling
en het garanderen van duurzame ontwikkeling, zoals afgesproken in het kader
van het Doha-proces en de EU-LAC verklaringen met betrekking tot regionale
economische integratie, op de VN-conferentie van Monterrey en op de World
Summit Sustainable Development in Johannesburg. Zie ook de nota «Aan
Elkaar Verplicht» (AEV).XNoot2Rio de Janeiro 1999, Madrid 2002 en Guadalajara 2004.XNoot3De vijf partnerlanden in de LAC-regio zijn Suriname, Nicaragua, Guatemala,
Colombia en Bolivia.XNoot1Met achttien statenpartijen kent de LAC-regio na West-Europa (vijfentwintig)
en Afrika (vierentwintig) een relatief groot aantal ratificaties van het Statuut
van Rome. Nederland heeft in 2003 een rondetafel bijeenkomst georganiseerd
in Santiago, Chili.XNoot2Zie UNDP, «Democracy in Latin America: Towards a Citizens Democracy»
van april 2004.XNoot3Mei 2002, de Rio Groep omvat feitelijk alle LAC-landen.XNoot1Een totaal overzicht van afgesloten IBO's is te vinden op de website www.investeringen.ez.nl.XNoot2Een totaal overzicht zie brochure «financiële ondersteuning
bij internationaal ondernemen. Wat kan de overheid voor u doen?» op
www.minez.nl/publicatiesXNoot1Meer informatie is te vinden op de website www.oesorichtlijnen.nl.XNoot1Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft november 2003 in de media
het bedrijfsleven opgeroepen te komen met voorstellen voor publiek-private
partnerschappen. Daarop zijn honderden reacties ontvangen.XNoot2Het Transitieprogramma van NMP4 (2001), dat tevens is opgenomen in het
«Actieprogramma voor Duurzame Ontwikkeling» van de Nederlandse
overheid, zie ook www.vrom.nl.XNoot1Voor Suriname wordt verwezen naar de Suriname Notitie 2004.XNoot1Het programma van de Club van Parijs voor schuldverlichting.XNoot2In de notitie «Goed Bestuur: perspectief op ontwikkeling»
zal het beleid inzake goed bestuur verder worden gespecificeerd.XNoot1Voor gedetailleerdere bespreking en toelichting zie hoofdstuk 3 van de
notitie.XNoot1Op initiatief van de UNDP hebben de 24 landen, die deelnamen aan de Londen
Conferentie over Colombia, uit hun midden een groep van 10 landen gevormd
om de implementatie en monitoring van de London Declaration actief te volgen.
Nederland maakt deel uit van deze groep. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29653-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl