Wijziging Wetboek van Strafvordering i.v.m. invoering van de raadsheer-commissaris en enige andere onderwerpen; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28477, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

26-07-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

28477 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN2. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel3. Het getuigenverhoor door een zittingsrechter als rechter-
of raadsheer-commissaris, mede in het licht van het EVRM; het instemmingsvereiste4. De gelijkwaardigheid van de rechters; interne openbaarheid5. Verandering van samenstelling6. De aanpassing van de wettelijke regeling betreffende
getuigenbewijs7. De termijn voor oproeping van getuigen8. Financiële consequenties9. Overige opmerkingen in de uitgebrachte adviezenARTIKELSGEWIJS DEELARTIKEL IOnderdeel AOnderdeel BOnderdeel COnderdeel DOnderdeel EOnderdeel FOnderdelen G, H, IOnderdelen J, KOnderdeel LOnderdeel MOnderdeel NOnderdeel OOnderdeel PARTIKEL IIARTIKEL III, IVARTIKEL V, VIARTIKEL VII, VIIIARTIKEL IXOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28477Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 74 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 477Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met de invoering
van de raadsheer-commissaris en enige andere onderwerpen (raadsheer-commissaris)nr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING1ALGEMEENHet advies van de Raad van State wordt niet openbaar gemaakt, omdat het
zonder meer instemmend luidt/uitsluitend opmerkingen van redactionele aard
bevat (artikel25a, vierde lid, onderdeel b, van de wet op de Raad van State).1. InleidingHet onderhavige wetsvoorstel stelt, kort samengevat, vijf aanpassingen
van het geldend strafprocesrecht voor:– Bij de gerechtshoven wordt een mogelijkheid tot onderzoek door
een raadsheer-commissaris geïntroduceerd;– Onder nadere voorwaarden wordt mogelijk gemaakt dat één
van de leden van de strafkamer buiten de terechtzitting door die strafkamer
opgedragen onderzoek verricht, en daarna aan het vervolg van de berechting
blijft deelnemen;– De wijze waarop de bewijsgaring door rechter- en raadsheer-commissaris
in het Wetboek van Strafvordering wordt verwerkt, wordt gemoderniseerd;– De regel dat het onderzoek opnieuw moet worden aangevangen indien
de samenstelling van de strafkamer veranderd is, wordt wettelijk verankerd
en gerelativeerd in het geval OM en verdachte daarmee instemmen;– De termijn waarvoor de verdachte voorafgaand aan de terechtzitting
getuigen en deskundigen dient op te geven teneinde hen ter terechtzitting
te doen oproepen wordt van drie op tien dagen gesteld.Elk van deze wijzigingsvoorstellen zal in de volgende paragraaf kort worden
toegelicht; de belangrijkste aspecten van de voorgestelde wijzigingen zullen
in de daaropvolgende paragrafen verder worden uitgediept.De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR), het Openbaar Ministerie
(OM) en de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA) hebben advies uitgebracht
over een concept van het onderhavige wetsvoorstel. Deze adviezen2 zijn over het algemeen positief. De NVvR geeft aan met waardering
kennisgenomen te hebben van het concept-wetsvoorstel, en kan zich zowel met
de introductie van de gedelegeerde raadsheer als de andere voorgestelde wijzigingen
verenigen. Ook het Openbaar Ministerie geeft aan, in het algemeen positief
gestemd te zijn over het onderhavige wetsvoorstel. En de NOvA is van mening
dat de gedachte van een raadsheer-commissaris zeker waardering verdient; zij
meent evenwel dat de voorgestelde regeling veel onduidelijkheden
bevat. In de memorie van toelichting is te bestemder plaatse op de drie adviezen
ingegaan. Een aantal resterende opmerkingen is besproken in paragraaf 9.
Telkens is aangegeven of, en zo ja op welke wijze de adviezen tot bijstelling
van het wetsvoorstel hebben geleid.2. Hoofdlijnen van het wetsvoorstelTijdens de behandeling van een strafzaak ter terechtzitting kan blijken
dat nader onderzoek door een onderzoeksrechter wenselijk is. Het Wetboek van
Strafvordering (verder Sv) maakt dergelijk onderzoek ook mogelijk, met name
in artikel 316 Sv. Aldaar is bepaald dat, indien enig onderzoek door de rechter-commissaris
noodzakelijk blijkt, de rechtbank de stukken in diens handen stelt. Mutatis
mutandis geldt ingevolge artikel 420 Sv hetzelfde indien tijdens de behandeling
van het hoger beroep door de strafkamer van een gerechtshof nader onderzoek
noodzakelijk blijkt. Ook dan wordt dit onderzoek door de rechter-commissaris
uitgevoerd.Vanuit de vergadering van de presidenten van de gerechtshoven is de wens
geuit, in deze stand van zaken verandering te brengen. Tegen de achtergrond
van de toename van het aantal omvangrijke zaken is de aandacht gevraagd voor
de capaciteitsproblemen welke bij de hoven bestaan. Aangegeven is, dat een
onderzoek op prijs wordt gesteld naar de mogelijkheden tot invoering van de
«raadsheer-commissaris». Daarmee werd gedoeld op een rechter,
gepositioneerd bij de hoven, die onderzoek waarvan de wenselijkheid of noodzakelijkheid
ter terechtzitting blijkt, buiten de terechtzitting om zou kunnen verrichten.
Verwezen werd daarbij naar het civiele procesrecht, waar een dergelijke figuur
reeds langer bestaat. Ik heb naar aanleiding van deze wens het gevraagde onderzoek
laten plaatsvinden. Uit dat onderzoek is gebleken dat er, zowel met het oog
op het verhogen van de efficiency van de strafrechtspleging als met het oog
op het verbeteren van de kwaliteit daarvan, reden is enkele wijzigingen voor
te stellen die sporen met de wens, vanuit de hoven geuit.In de eerste plaats is er reden bij de hoven een mogelijkheid tot onderzoek
door een raadsheer-commissaris te introduceren. Thans is het zo, dat het gerechtshof
naar de rechter-commissaris moet verwijzen indien bepaalde onderzoekshandelingen
buiten de terechtzitting noodzakelijk of wenselijk worden geacht. De rechter-commissaris
moet zich in dat geval gewoonlijk eerst (weer) in het dossier inlezen. Vooral
bij omvangrijke zaken kan dat tot een aanzienlijke vertraging leiden. Dit
temeer daar de verwijzing door de appelrechter voor de rechter-commissaris
onverwacht in diens toch al grote werkvoorraad valt. Verwijzing naar de rechter-commissaris
kan verder tot logistieke en communicatieproblemen leiden. Indien onderzoek
kan worden opgedragen aan een raadsheer-commissaris, die over dezelfde bevoegdheden
beschikt als de rechter-commissaris, kan aan de logistieke en communicatieproblemen
gemakkelijker het hoofd geboden worden, en kan het onderzoek dat in appelzaken
buiten de terechtzitting dient plaats te vinden gemakkelijker de prioriteit
krijgen die het verdient.In de tweede plaats is er reden onder nadere voorwaarden mogelijk te maken
dat één van de leden van de strafkamer het door die strafkamer
opgedragen onderzoek verricht, en daarna aan het vervolg van de berechting
blijft deelnemen. Het geldend recht maakt die constructie niet mogelijk. Als
één van de leden van de strafkamer als rechter-commissaris zou
worden aangewezen teneinde als een soort gedelegeerd rechter het door de strafkamer
opgedragen onderzoek uit te voeren, dwingt artikel 268 Sv ertoe deze rechter
van het verdere onderzoek ter terechtzitting uit te sluiten. Hij verricht
zijn onderzoek immers onder de vlag van rechter-commissaris. Uit rechtspraak
van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (verder EHRM) volgt evenwel
dat het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (verder EVRM)
niet tot zo'n absolute uitsluiting dwingt. Analyse van deze rechtspraak rechtvaardigt
de conclusie dat de rechter die in opdracht van de zittingsrechter en (desgewenst)
in aanwezigheid van procespartijen getuigen verhoort, en dat is de vorm van
onderzoek waarvan de noodzaak ter terechtzitting dikwijls blijkt, bij instemming
van die procespartijen niet van de verdere behandeling van de zaak behoeft
te worden uitgesloten. Nagegaan is of er reden is om desalniettemin uit te
blijven sluiten dat één van de zittingsrechters buiten de terechtzitting
om getuigen verhoort en daarna aan het verdere onderzoek ter terechtzitting
deelneemt. Alles afwegend ben ik tot de conclusie gekomen dat dit niet het
geval is. Het is in het belang van een goede strafrechtspleging dat, in het
geval de strafkamer getuigenverhoren buiten de terechtzitting wil laten plaatsvinden,
deze verricht kunnen worden door een lid van deze strafkamer. Dat garandeert
dat de ondervragende rechter reeds goed in het dossier is ingewerkt, zodat
geen tijd verloren behoeft te gaan. Verder weet deze rechter uit de eerste
hand welke vragen gesteld dienen te worden. Het is eveneens in het belang
van een goede strafrechtspleging dat deze rechter, indien procespartijen daar
uitdrukkelijk mee hebben ingestemd, aan het vervolg van de berechting kan
deelnemen. De bij het verhoor verkregen kennis kan zo optimaal bij de berechting
worden betrokken, zonder dat rechten van partijen daardoor verkort worden.In de derde plaats is er reden, de wijze waarop de bewijsgaring door rechter-
en raadsheer-commissaris in het systeem van het Wetboek van Strafvordering
is verwerkt, enigszins te moderniseren. Het Wetboek kent thans in artikel
298 Sv een bepaling die met zich meebrengt dat verklaringen, door getuigen
bij de rechter-commissaris afgelegd, onder omstandigheden als ter terechtzitting
afgelegd worden aangemerkt. Deze bepaling is onderdeel van een groter geheel
van fictiebepalingen, welke elders tegenover een strafrechter afgelegde verklaringen
als ter terechtzitting afgelegd aanmerken. Het huidige artikel 322, derde
en vierde lid, Sv vormt daar een ander voorbeeld van. Deze bepalingen en systematiek
vormen in zekere zin een anachronisme in het huidige Wetboek. Ingevolge het de auditu-arrest zijn verklaringen, door getuigen afgelegd
tegenover opsporingsambtenaren en in een proces-verbaal neergelegd, in beginsel
onverkort bruikbaar voor het bewijs. De onderhavige bepalingen suggereren
of bewerkstelligen zelfs dat zulks bij verklaringen die door getuigen tegenover
rechters zijn afgelegd anders ligt. Dat is ongerijmd, mede gelet op de omstandigheid
dat het verhoor door een rechter met meer waarborgen omgeven is. In de strafrechtswetenschap
is om voormelde redenen al verschillende malen voor aanpassing van de onderhavige
bepalingen gepleit; recentelijk in het kader van het grondslagenonderzoek
Strafvordering 2001. Dit wetsvoorstel komt aan deze wens tegemoet, door de
wettelijke ficties die bij de rechter-commissaris afgelegde verklaringen aanmerken
als ter terechtzitting afgelegd, te schrappen. Gevolg is, dat verklaringen
die door getuigen bij rechter- of raadsheer-commissaris worden afgelegd in
beginsel onverkort, via het proces-verbaal waarin zij zijn neergelegd, voor
het bewijs bruikbaar zijn.Deze aanpassing van de wetstechnische verwerking van de bewijsgaring door
rechter- en raadsheer-commissaris impliceert een bescheiden wijziging van
het wettelijk bewijsrecht. Een meer omvattende wijziging van dat wettelijk
bewijsrecht is thans niet beoogd en zou het kader van dit wetsvoorstel, dat
primair de invoering van de raadsheer-commissaris tot onderwerp heeft, ook
te buiten gaan. Beoogd is slechts, de inpassing van de raadsheer-commissaris
en diens onderzoeksactiviteiten vorm te geven op een wijze die spoort met
hedendaagse inzichten. In aansluiting op de in het voorgaande omschreven voorstellen tot wijziging
van de wettelijke inkadering van het rechterlijk onderzoek dat niet ter terechtzitting
plaatsvindt, worden nog twee wijzigingen voorgesteld. In de eerste plaats
wordt voorgesteld om de in jurisprudentie van de Hoge Raad neergelegde regel
dat het onderzoek opnieuw moet worden aangevangen indien de samenstelling
van de strafkamer veranderd is, wettelijk te verankeren en, in overeenstemming
met de gang van zaken in de hedendaagse strafrechtspraktijk, te relativeren
in het geval het Openbaar Ministerie en de verdachte daarmee instemmen. In
de tweede plaats wordt voorgesteld om de termijn aan te passen waarop de verdachte
voorafgaand aan de terechtzitting getuigen en deskundigen kan opgeven teneinde
hen ter terechtzitting te doen oproepen. Thans kunnen getuigen en deskundigen
tot drie dagen voor de terechtzitting worden opgegeven. Dat stelt de officier
van justitie in veel gevallen voor een bijna onmogelijke opgave. Daarom wordt
voorgesteld deze termijn te verlengen tot tien dagen, in het geval tussen
de dag waarop de dagvaarding aan de verdachte betekend is en die der terechtzitting
ten minste veertien dagen verlopen zijn. Bij latere dagvaarding eindigt de
termijn op de vierde dag na die der dagvaarding, doch uiterlijk op de derde
dag voor die der terechtzitting. Vanzelfsprekend laat een en ander onverlet
dat de strafkamer, indien haar de noodzakelijkheid blijkt van het verhoor
van op de terechtzitting nog niet gehoorde getuigen of deskundigen, daartoe
alsnog hun dagvaarding of oproeping kan bevelen (artikel 315 Sv).3. Het getuigenverhoor door een zittingsrechter als rechter-
of raadsheer-commissaris, mede in het licht van het EVRM; het instemmingsvereisteHet verhoor van getuigen en deskundigen speelt in de rechtspraak van het
EHRM een belangrijke rol. Van belang is vooral de rechtspraak die betrekking
heeft op artikel 6, derde lid, onder d EVRM. Daarin is het recht van de verdachte
neergelegd «to examine or have examined witnesses against him and to
obtain the attendance and examination of witnesses on his behalf under the
same conditions as witnesses against him». Uit de rechtspraak van het
EHRM komt naar voren dat verklaringen van getuigen en deskundigen die elders
dan ter terechtzitting afgelegd zijn, in beginsel bruikbaar zijn voor het
bewijs, indien blijkt dat de rechten van de verdediging zijn gerespecteerd.
De verdachte moet de getuigen die voor hem belastende verklaringen hebben
afgelegd, als hij aangeeft dat te willen, in beginsel wel ter terechtzitting
kunnen ondervragen, maar van dat beginsel kan onder bepaalde omstandigheden
worden afgeweken. In de eerste plaats weegt mee of er een rechtvaardiging
bestaat voor het niet horen ter terechtzitting. Die rechtvaardiging kan bijvoorbeeld
gelegen zijn in het niet te achterhalen zijn van de desbetreffende getuige,
of in een gerechtvaardigde wens van de getuige, niet ter terechtzitting te
hoeven verschijnen. Verder is van belang of er een procedure is waarin de
verdachte de getuige buiten de terechtzitting heeft kunnen (doen) ondervragen,
en of die procedure met waarborgen omkleed is. Tenslotte is het gewicht van
de verklaring van de getuige van belang. Steunt de bewezenverklaring niet
alleen of niet hoofdzakelijk op de verklaring van een getuige, dan bestaat
er minder bezwaar tegen hem elders dan ter terechtzitting te horen.Uit het voorgaande vloeit voort dat de rechtspraak van het EHRM mogelijkheden
laat voor getuigenverhoor elders dan ter terechtzitting. In de Nederlandse
rechtspraktijk wordt, mede ten behoeve van een efficiënte strafrechtspleging,
van deze mogelijkheden op betrekkelijk ruime schaal gebruik gemaakt. Met name
in de fase van het vooronderzoek neemt de rechter-commissaris veelvuldig verhoren
af van getuigen. In latere fases kan de rechter-commissaris ook worden ingeschakeld.
Dat blijkt uit de artikelen 316 en 347 Sv. In hoger beroep kan de rechter-commissaris
door het gerechtshof worden ingeschakeld, op grond van artikel
420 Sv. Aan inschakeling van de rechter-commissaris in die fase kleven evenwel
nadelen. In de eerste plaats moet de rechter-commissaris zich in dit geval
na de verwijzing in de zaak inwerken. Dat kan, zeker als het een grote zaak
betreft, een hele opgave zijn. Daarbij valt te bedenken dat de rechter-commissaris
die destijds het onderzoek heeft gedaan inmiddels niet meer beschikbaar behoeft
te zijn, zodat een andere rechter-commissaris zich in een dossier moet inwerken
dat, in het geval van megazaken, zeer omvangrijk kan zijn. Het zal duidelijk
zijn dat met inschakeling van de rechter-commissaris in deze situatie veel
kostbare tijd gemoeid is. Dat is weinig aantrekkelijk, omdat de tijd die de
raadsheren ter voorbereiding van de berechting in de zaak gestoken hebben
in dat geval de facto ook voor niets is geweest. Het alternatief, het horen
van de desbetreffende getuigen ter terechtzitting, is dikwijls evenwel evenmin
aantrekkelijk. Veelal zal bijvoorbeeld niet precies te voorspellen zijn wanneer
de getuigen gehoord kunnen worden. Het risico bestaat, dat voor het horen
van de getuigen een zittingsdag wordt vrijgehouden terwijl zij uiteindelijk
niet op komen dagen. Het weigeren van een verzoek tot het horen van getuigen
tenslotte is in veel gevallen alleen al gelet op artikel 6 EVRM en de daardoor
geïnspireerde rechtspraak van de Hoge Raad geen optie.Veel wordt gewonnen indien de mogelijkheid wordt gecreëerd dat in
een dergelijk geval één van de rechters die op de zaak gezeten
hebben het getuigenverhoor mag afnemen. Deze rechter behoeft zich in dat geval
niet eerst in het dossier te verdiepen maar kan na de terechtzitting meteen
aan de slag. Dat bevordert tevens, dat aan de getuige de vragen gesteld worden
die de officier van justitie, de verdachte of diens raadsman daadwerkelijk
gesteld wilde zien; ook als deze niet bij het verhoor aanwezig is. De geboekte
winst gaat voor een belangrijk deel echter weer verloren indien de desbetreffende
rechter vervolgens niet meer aan de berechting deel kan nemen. Dat zou immers
betekenen dat zich alsnog een nieuwe rechter moet inwerken. Dat nu is niet
alleen inefficiënt, het behoeft ook volstrekt niet met de wensen van
beide procespartijen te sporen.Nagegaan is daarom of het EVRM ertoe dwingt, de rechter die alleen maar
op verzoek van de zittingsrechter een getuige heeft verhoord van de verdere
berechting uit te sluiten. Van belang in dat verband is met name het arrest Fey (EHRM 24 februari 1993, A 255, NJ 1993, 649). In Fey had de in eerste aanleg alleensprekende rechter een
getuige reeds eerder in het kader van een verzoek om rechtshulp over het later
ten laste gelegde feit gehoord. Verder had zij de terechtzitting voorbereid
door informatie op te vragen bij een bank en twee verzekeringsmaatschappijen,
en door een verzoek om rechtshulp te doen. De omvang en aard van deze maatregelen
werden door het EHRM niet van zodanige aard geoordeeld dat zij zouden hebben
kunnen leiden tot een reeds vaststaand oordeel over de essentie van de zaak.
Het EHRM stelt daarbij vast dat Fey van één van beide tenlastegelegde
feiten is vrijgesproken. De kern van de onpartijdigheid lijkt derhalve te
liggen in het niet (kenbaar) hebben van een reeds vaststaand oordeel over
de zaak. Dat het EHRM niet snel aanneemt dat daarvan sprake is blijkt bijvoorbeeld
ook uit Nortier (EHRM 24 augustus 1993, A
267, NJ 1993, 650), waarin het bevelen van inbewaringstelling door de Nederlandse
rechter-commissaris diens onpartijdigheid niet aantastte, alsmede uit Saraiva de Carvalho (EHRM 22 april 1994, A 286),
waarin de rechter de verdachte eerder naar de terechtzitting had verwezen.Bovenstaande analyse van de rechtspraak van het EHRM leidt tot het standpunt
dat niet aannemelijk is dat een rechter die uitsluitend getuigen of deskundigen
heeft gehoord, op die grond gediskwalificeerd is als zittingsrechter. Toch
is er in het onderhavige wetsvoorstel niet voor gekozen elke rechter
wiens bemoeienis met de zaak zich tot deze onderzoekshandelingen heeft beperkt,
tot de (verdere) berechting van de zaak toe te laten. Deze mogelijkheid is
namelijk beperkt tot het geval waarin het verhoor van getuigen of deskundigen
uitsluitend heeft plaatsgevonden in opdracht van de zittingsrechter. Dat vloeit
reeds voort uit de plaatsing van de voorgestelde voorziening in artikel 316
Sv. Dat artikel, waar in de artikelen 347 Sv en 420 Sv naar wordt verwezen,
ziet uitsluitend op onderzoek in opdracht van de zittingsrechter. De voorgestelde
voorziening is verder beperkt tot het geval waarin dat onderzoek plaatsvindt
door de voorzitter of een lid van de strafkamer, die in dat geval in feite
handelt als een gedelegeerd rechter of gedelegeerd raadsheer. Als wordt verwezen
naar een «echte» rechter-commissaris, die niet deel uitmaakt van
de desbetreffende strafkamer, kan deze niet aan het (verdere) onderzoek ter
terechtzitting deelnemen. De uitsluitingsregel van artikel 268 Sv blijft voor
de «echte» rechter-commissaris onverkort gelden.Uitgesloten blijft derhalve, dat de rechter-commissaris die voorafgaand
aan de dagvaarding voor de terechtzitting in eerste aanleg enig onderzoek
in de zaak heeft verricht, aan de berechting kan deelnemen. Deze uitsluiting
heeft twee redenen, die onderling samenhangen. De eerste is dat de rechter-commissaris
in het vooronderzoek een wat andere verantwoordelijkheid en daarmee een wat
andere rol heeft, en dat het risico dat hij zich -ook in de ogen van de verdachte-
reeds een vaststaand oordeel over de zaak vormt in die fase groter is. De
tweede reden is dat zowel in De Cubber (EHRM 26 oktober
1984, A 86, NJ 1988, 744) als in Hauschildt (EHRM
24 mei 1989, A 154, NJ 1990, 627), de twee bekendste gevallen waarin het EHRM
rechters als zittingsrechter gediskwalificeerd achtte, sprake was van substantiële
beslissingen in het vooronderzoek. Verondersteld wordt wel, dat het EHRM vooral
van belang acht dat de verdachte bij de aanvang van de berechting in eerste
aanleg «frisse» rechters tegenover zich ziet. Dat nu blijft ook
indien het onderhavige wetsvoorstel kracht van wet krijgt verzekerd.Tenslotte is nog een derde beperking opgenomen die, in samenhang met de
voorgaande beperkingen, de kans op schending van het EVRM zo goed als uitsluit.
Voorwaarde voor aanwijzing van een zittingsrechter als onderzoeksrechter is
dat de officier van justitie en de verdachte daarmee hebben ingestemd. Afstand
van het recht op berechting door rechters die geen onderzoek buiten de terechtzitting
hebben verricht is derhalve vereist. Aannemelijk is dat een dergelijke afstand
van recht, voorzover in het perspectief van artikel 6 EVRM al vereist, door
het EHRM als rechtsgeldig zal worden aangemerkt.Dat de mogelijkheid is gecreëerd dat een zittingsrechter als rechter-
of raadsheer-commissaris het verhoor van de getuige of deskundige uitvoert,
betekent vanzelfsprekend niet dat het verhoor van getuigen of deskundigen
ter terechtzitting niet meer zal voorkomen. Dat is niet de bedoeling; het
zou ook niet wenselijk zijn. Met name de verdachte kan er belang bij hebben
dat alle leden van de strafkamer zich een oordeel vormen over de betrouwbaarheid
van een getuige, of de geloofwaardigheid van een deskundige. Deze rechters
kunnen dat ook zelf wenselijk of zelfs noodzakelijk vinden. Het onderhavige
wetsvoorstel verkort de mogelijkheden tot verhoor van een getuige of deskundige
ter terechtzitting dan ook geenszins. Aangenomen mag echter wel worden dat
de noodzaak van een verhoor ter terechtzitting van een getuige of deskundige
zich minder dikwijls zal voordoen. Ten opzichte van de huidige situatie, waarin
het verhoor veelal plaatsvindt door een rechter-commissaris die niet met de
verdere berechting belast is, wordt -bezien vanuit de verdachte- de winst
geboekt dat in ieder geval één van de rechters zich vanuit de
eerste hand een oordeel kan vormen over de geloofwaardigheid van de deskundige,
of betrouwbaarheid van een getuige. Goed voorstelbaar is, in dat
licht, dat officier van justitie en verdachte van oproeping of hernieuwde
oproeping van getuigen willen afzien indien een verhoor door een lid van de
strafkamer zal worden afgenomen. Niet onvoorstelbaar is overigens ook dat
de strafkamer, om dubbel werk te voorkomen, haar bereidheid om de zaak te
verwijzen laat afhangen van haar verwachting of afstand van het onderhavige
recht na verhoor door de rechter- of raadsheer-commissaris waarschijnlijk
is.Het voorstel, ontwikkeld in deze paragraaf, spoort op hoofdlijnen met
een voorstel, ontwikkeld in het kader van het onderzoeksproject Strafvordering
2001, onder leiding van de hoogleraren Groenhuijsen en Knigge. Ook de onderzoekers
kiezen als uitgangspunt dat indien getuigen door slechts één
van de zittingsrechters worden gehoord, daarover overeenstemming moet bestaan
tussen de rechters, de officier van justitie en de verdediging.1 De gedachte van de onderzoekers om het onderzoek dat dooréén
van de leden van de strafkamer wordt verricht als deel van het onderzoek ter
terechtzitting aan te merken, is om een aantal redenen evenwel niet gevolgd.
Zo heeft meegewogen dat de regeling van onderzoek door een rechter-commissaris
flexibeler is, ook op het punt van het verhoor. Dat biedt het lid van de strafkamer
dat in opdracht van de zittingsrechter en met instemming van procespartijen
verhoren afneemt, meer mogelijkheden. Van belang is ook geacht dat het van
toepassing verklaren van de regeling van de rechter-commissaris de mogelijkheid
biedt, verhoren in het buitenland af te nemen. Verwacht wordt dat regelmatig
gebruik zal worden gemaakt van de mogelijkheid, de voorzitter of een lid van
de strafkamer verhoren te laten afnemen in het buitenland. Overigens moet
ook worden gewezen op de nieuwe mogelijkheid van het horen van getuigen in
het buitenland via een videoverbinding.De uitgebrachte adviezen zijn inzake het instemmingsvereiste dat aan deelneming
van de met het getuigenverhoor belaste rechter aan de voortzetting van de
berechting is verbonden, verschillend van inhoud. De NVvR geeft aan, zich
geheel te kunnen verenigen met de eis dat het optreden van de gedelegeerde
rechter/raadsheer en zijn latere deelname aan het onderzoek ter terechtzitting
de instemming van de verdachte en de officier van justitie behoeft. Zij merkt
daarbij terecht op dat ter zitting geen debat zou mogen ontstaan over de vraag
wie van de leden van de desbetreffende strafkamer dient te worden gedelegeerd.
Naar mijn mening zal door de voorzitter duidelijk worden gemaakt, welke van
de drie zittingsrechters met deze taak zou kunnen worden belast. De NVvR stelt
voorts terecht vast dat het voorgestelde artikel 316, tweede lid, Sv een uitzondering
vormt op de regel van artikel 268 Sv. Zij meent dat lezing van de wettekst
hieromtrent wellicht enige verwarring zou kunnen doen ontstaan en adviseert
deze op dit punt te verduidelijken. Aan deze suggestie is gevolg gegeven door
aanpassing van artikel 268, eerste lid, Sv.De NOvA meent dat onduidelijk is, waarmee de officier van justitie en
de verdachte instemmen. Zij wil voorts weten of zij op de verleende instemming
kunnen terugkomen indien zij het bij nader inzien niet eens zijn met de aard,
wijze of omvang van het verrichte onderzoek. Uit het voorgestelde tweede lid
van artikel 316 Sv vloeit voort, waarmee procespartijen instemmen: met de
aanwijzing van de voorzitter of één der rechters of raadsheren
als rechter- of raadsheer-commissaris. In die instemming ligt, gelet op de
tweede zin van dit artikellid, besloten dat wordt ingestemd met deelname van
deze rechter aan de verdere berechting, behoudens in het geval de daar omschreven
uitzondering, waar in de volgende paragraaf op wordt ingegaan, zich voordoet.
Op die instemming kan niet worden teruggekomen. Wel kan in beginsel een wrakingsverzoek
worden ingediend indien de wijze waarop de rechter de onderzoeksopdracht heeft uitgevoerd daar in een uitzonderlijk geval aanleiding toe zou geven,
zoals ook het optreden van één der rechters ter terechtzitting
daar in een uitzonderlijk geval aanleiding toe kan geven.Het OM, tenslotte, stelt vraagtekens bij de voorwaarde van instemming
die in het voorgestelde artikel 316, tweede lid, Sv wordt gesteld. Deze extra
waarborg zou niet noodzakelijk zijn, kunnen leiden tot chicaneuze hantering,
en daarmee de voortgang van het proces ernstig kunnen verstoren. Het horen
van OM en verdachte zou kunnen volstaan.De voorwaarde van instemming die in artikel 316, tweede lid, Sv wordt
gesteld ziet niet op het opdragen van verhoren aan een rechter- of raadsheer-commissaris,
maar op het aanwijzen van de voorzitter of één der rechters
als rechter- of raadsheer-commissaris. Zij wordt gesteld, omdat deze rechter
aan het vervolg van de berechting kan blijven deelnemen. De achtergrond van
deze eis, zo werd reeds aangegeven, is onder meer gelegen in het recht op
een onpartijdige rechter, dat in artikel 6 EVRM besloten ligt. Gewaarborgd
wordt aldus, dat rechtsgeldig afstand wordt gedaan van het recht op berechting
door rechters die geen onderzoek buiten de terechtzitting om hebben verricht.
Uitspraken van het EHRM die direct van toepassing zijn op de voorgestelde
regeling, kunnen niet worden aangewezen; uit de rechtspraak van het EHRM vloeit,
zo bleek, echter wel voort dat de kennisvoorsprong die een rechter door onderzoek
buiten de terechtzitting verwerft voor de beoordeling van diens onpartijdigheid
uit hoofde van artikel 6 EVRM een relevant gegeven kan zijn, in verband met
de mogelijkheid dat daarop (kenbaar) een reeds vaststaand oordeel over de
zaak is gebaseerd.Maar ook los van het EVRM komt het stellen van de eis van instemming wenselijk
voor. De eis van instemming met de aanwijzing van de voorzitter of één
der rechters als rechter- of raadsheer-commissaris ligt namelijk ook in de
rede nu de mogelijkheid van verhoor buiten de terechtzitting, zoals in het
voorgaande reeds is toegelicht, op geen enkele wijze afdoet aan het recht
op het verhoor van getuigen ter terechtzitting. Aan dat recht kan ook niet
worden afgedaan, nu het uitgangspunt dat getuigen op de openbare terechtzitting
kunnen worden ondervraagd, hecht in jurisprudentie van het EHRM is verankerd.
Vastgesteld kan vervolgens worden dat wie niet instemt met het verhoor door
één der rechters, ook niet gauw zal afzien van verhoor ter terechtzitting.
Juist in de gevallen waarin procespartijen niet zouden instemmen belooft verhoor
elders dan ter terechtzitting dan ook een zinloze exercitie te worden, die
de voortgang van het proces ernstig kan verstoren.Aangetekend zij, dat deze conclusie spoort met andere opmerkingen die
in het advies van het OM worden gemaakt. Zo vraagt het OM zich af in hoeverre
het horen van getuigen op de terechtzitting in de systematiek van het wetboek
werkelijk kan worden overgedragen aan de rechter-commissaris. Anders dan het
OM veronderstelt, beoogt het ontwerp een dergelijke overdracht niet te regelen,
omdat een dergelijke regeling inderdaad op gespannen voet zou staan met de
systematiek van Sv. Zij zou er immers toe strekken dat de verdachte afstand
zou doen van het ter terechtzitting verhoren van een getuige alvorens deze
bij de rechter- of raadsheer-commissaris heeft verklaard, en onafhankelijk
van de inhoud van die verklaring.Wel is, mede naar aanleiding van het advies van het OM, de mogelijkheid
gecreëerd dat buiten de terechtzitting om, bijvoorbeeld na het verhoor
bij rechter- of raadsheer-commissaris, afstand wordt gedaan van het ter terechtzitting
-wederom- horen van een getuige. Artikel 288, derde lid, Sv is in die zin
aangepast: behalve uitdrukkelijke instemming ter terechtzitting kan ook uitdrukkelijke
afstand voorafgaand aan de -hervatting van de- terechtzitting aanleiding vormen,
van oproeping of hernieuwde oproeping van getuigen af te zien.
Deze mogelijkheid spoort met de systematiek van Sv, en is in overeenstemming
met het EVRM. Afstand kan met name voor de hand liggen nadat de getuige bij
de rechter-commissaris een verklaring heeft afgelegd, en over de inhoud daarvan
duidelijkheid is verkregen. Denkbaar is, dat de uitdrukkelijke instemming
in dat geval in het proces-verbaal van verhoor wordt opgenomen. Bevorderd
wordt op deze wijze dat voorafgaand aan de na het verhoor te houden terechtzitting
duidelijkheid ontstaat over de vraag welke getuigen -wederom- gehoord dienen
te worden.4. De gelijkwaardigheid van de rechters; interne openbaarheidHet onderhavige wetsvoorstel impliceert, zo werd reeds opgemerkt, dat
de berechting na het verhoor door de rechter- of raadsheer-commissaris veelal
zal worden voortgezet door rechters die niet gelijkelijk geïnformeerd
zijn. De rechter die als rechter- of raadsheer-commissaris een verhoor heeft
afgenomen beschikt over een bepaalde kennisvoorsprong omdat hij een of meer
getuigen zelf heeft gezien. De vraag rijst, of zulks los van de implicaties
van deze kennisvoorsprong voor de onpartijdigheid bezwaarlijk is.Vooropgesteld kan daarbij worden dat een situatie waarin niet alle rechters
over dezelfde kennis beschikken niet ongewoon is. Rechters die reeds geruime
tijd in een arrondissement rechtspreken kunnen bijvoorbeeld in andere strafzaken
reeds een indruk hebben gekregen van de betrouwbaarheid van de getuige of
van de personen die een andere lezing van de feiten geven dan de desbetreffende
getuige. Verder hebben, in het geval de terechtzitting geschorst is geweest
en de rechtbank het proces in veranderde samenstelling hervat, de rechters
die bij de eerdere terechtzitting aanwezig waren een kennisvoorsprong. En
indien de politierechter de zaak naar de meervoudige kamer verwijst en daarin
aan de verdere berechting deelneemt, heeft hij eveneens een kennisvoorsprong.Uit deze voorbeelden blijkt niet alleen dat een kennisvoorsprong in veel
gevallen bestaat, maar ook dat daartegen op zichzelf geen beletselen bestaan
in wet en praktijk. Vereist, maar tevens voldoende is dat de rechters zich
in raadkamer baseren op datgene wat uit het onderzoek ter terechtzitting naar
voren is gekomen. Dat een rechter langs andere weg extra kennis vergaard heeft,
diskwalificeert hem niet als zittingsrechter. Het cruciale punt is niet, dat
een rechter in een meervoudige kamer niet over meer kennis mag beschikken
dan de beide anderen; het cruciale punt is dat het door de drie rechters gezamenlijk
verrichte onderzoek hen in hun eigen ogen en in de ogen van de procesdeelnemers
in staat stelt de vereiste beslissingen te nemen. Het aspect van de kennisvoorsprong
is derhalve geen reden om deelname van een rechter die buiten de terechtzitting
om onderzoek in de zaak heeft verricht aan de verdere berechting categorisch
uit te sluiten.Wel zijn, mede in het licht van het onderhavige aspect, twee voorwaarden
aan die deelname aan de verdere berechting door een lid van de strafkamer
gesteld. De eerste is de voorwaarde van instemming door procespartijen. Deze
is in het voorafgaande in het perspectief van de onpartijdigheid reeds toegelicht.
Zij vormt een belangrijke waarborg, dat de informatiepositie van de drie zittingsrechters
in de ogen van het Openbaar Ministerie en de verdachte en diens raadsman voldoende
gelijkwaardig is, en dat zij zich daarover hebben kunnen uitlaten. De tweede
voorwaarde is, dat bij het verhoor door de rechter- of raadsheer-commissaris
niet mag zijn bepaald, dat de verdachte of diens raadsman daar niet bij tegenwoordig
mag zijn. Gedacht kan bijvoorbeeld worden aan het verhoor van een bedreigde
getuige. Indien toegelaten zou zijn dat de rechter in dergelijke
gevallen, bij instemming van procespartijen, aan de verdere berechting meedoet,
dreigt het risico dat de strafkamer bij de berechting uiteindelijk zijn oordeel
vormt op basis van informatie die niet kenbaar is voor die procespartijen,
en dan ook geen onderwerp van discussie heeft kunnen vormen. Een dergelijke
gang van zaken zou op gespannen voet staan met het beginsel van de interne
openbaarheid, dat als een wezenlijk kenmerk van de Nederlandse strafrechtspleging
kan worden beschouwd.In het advies van de NVvR wordt ten aanzien van de bedreigde getuige een
wat andere oplossing voorgesteld. In het advies wordt opgemerkt dat artikel
226d Sv voor knelpunten zou kunnen zorgen, nu dit artikel is geschreven voor
het verhoor van de bedreigde getuige in afwezigheid van raadsman en officier
van justitie. Door deze procedure verkrijgt de gedelegeerde rechter/raadsheer
een voorsprong in kennis welke naar de mening van de wetenschappelijke commissie
op gespannen voet zou kunnen komen te staan met het beginsel van de interne
openbaarheid. Vanuit deze overwegingen wordt geadviseerd de vierde afdeling
A van het wetboek in het voorgestelde artikel 316, derde lid, Sv buiten toepassing
te verklaren. De problematiek rond de bedreigde getuige zou te gecompliceerd
zijn om deze verhoren te laten afnemen door de gedelegeerd raadsheer/rechter.
De bescherming van de identiteit van de getuige en het waarborgen van de rechten
van de verdediging dienen in deze procedure voorop te staan. Tenslotte wijst
de NVvR erop dat de procedure van de vierde afdeling A niet zo vaak wordt
gevolgd, en dat tijdwinst en efficiency dan ook geen argument behoeven te
zijn.Met de NVvR kan derhalve worden vastgesteld dat het onwenselijk is dat
de gedelegeerde rechter/raadsheer die aan het verdere onderzoek ter terechtzitting
deelneemt, een kennisvoorsprong kan hebben die op gespannen voet staat met
het beginsel van de interne openbaarheid. Het wetsvoorstel verzekert dan ook
dat deze situatie zich niet kan voordoen, doordat in het voorgestelde artikel
316, tweede lid, Sv wordt bepaald dat de (gedelegeerde) rechter aan het verdere
onderzoek ter terechtzitting kan deelnemen, tenzij bij het horen van getuigen
of deskundigen is bepaald dat de verdachte of diens raadsman daar niet bij
tegenwoordig mag zijn. Er zijn een aantal redenen waarom er de voorkeur aan
is gegeven het doel dat ook de NVvR voor ogen staat, op deze wijze te bereiken.
In de eerste plaats kan zich niet alleen bij toepassing van artikel 226d Sv
de situatie voordoen dat bij het horen van getuigen of deskundigen is bepaald
dat de verdachte en/of diens raadsman daar niet bij tegenwoordig mag zijn.
Ook in artikel 187, tweede lid, Sv is de mogelijkheid geopend, de verdachte
en diens raadsman van het bijwonen van een verhoor uit te sluiten. En ook
in dat geval komt het, op de door de NVvR aangegeven grond, onwenselijk voor
dat de (gedelegeerd) rechter die bepaald heeft dat het verhoor buiten tegenwoordigheid
van verdachte of diens raadsman plaatsvindt, aan het verdere onderzoek ter
terechtzitting deelneemt. Aan de andere kant zou het buiten toepassing verklaren
van de vierde afdeling A, inzake de bedreigde getuige, impliceren dat onderzoek
door een gedelegeerd rechter is uitgesloten ook in gevallen waarin de verdachte
en diens raadsman het verhoor van de bedreigde getuige zouden kunnen bijwonen,
en artikel 226d Sv derhalve buiten toepassing zou kunnen blijven.Meegewogen is voorts, dat de noodzaak tot het uitsluiten van de verdachte
of diens raadsman van het bijwonen van verhoren niet altijd van te voren evident
zal zijn. Zeer wel voorstelbaar is, dat eerst tijdens het onderzoek door de
gedelegeerd rechter/raadsheer de wenselijkheid blijkt van het horen van een
bedreigde getuige. Ook kan eerst tijdens een verhoor de noodzaak blijken van
toepassing van artikel 187, tweede lid, Sv. Wenselijk lijkt dat in die situatie
de mogelijkheid bestaat dat de gedelegeerd rechter/raadsheer
zijn onderzoek afrondt, doch – dientengevolge– niet aan het verdere
onderzoek ter terechtzitting deelneemt. Zeker in de gevallen waarin bij het
afbreken van een verhoor dat slechts onder beperkingen van het recht van de
verdachte en/of diens raadsman om daarbij aanwezig te zijn blijkt te kunnen
plaatsvinden onduidelijk zou zijn of er nog een gelegenheid komt het verhoor
in een later stadium door een andere rechter te laten afronden, kan het ook
in de rede liggen daadwerkelijk van die mogelijkheid gebruik te maken. Een
en ander laat vanzelfsprekend onverlet dat het in gevallen waarin het buiten
de terechtzitting te verrichten onderzoek vrijwel zeker het verhoor van één
of meer getuigen buiten aanwezigheid van de verdachte en/of diens raadsman
impliceert, in het algemeen in de rede zal liggen het onderzoek niet aan een
zittingsrechter te delegeren.Al met al meen ik dat de in het wetsvoorstel gekozen oplossing, waardoor
niet de verhoorbevoegdheden van de gedelegeerd rechter/raadsheer worden beperkt
maar het deelnemen van deze rechter aan het verdere onderzoek ter terechtzitting
aan voorwaarden wordt gebonden, de voorkeur verdient.Tenslotte kan er in verband met de gelijkwaardigheid van de informatiepositie
van de rechters ter terechtzitting nog op worden gewezen dat de wet in artikel
322 Sv een voorziening kent die bewerkstelligt dat de rechters te allen tijde
in staat zijn het onderzoek zo in te richten als zij voor hun besluitvorming
nadien wenselijk achten. Uit het tweede lid vloeit voort dat de zittingsrechter
te allen tijde bevoegd is te bevelen dat het onderzoek op de zitting opnieuw
wordt aangevangen.5. Verandering van samenstellingDe vraag in hoeverre de rechters die deelnemen aan de berechting gelijkelijk
geïnformeerd dienen te zijn, doet zich niet alleen voor in verband met
de vraag naar de deelname door rechter- of raadsheer-commissaris aan de verdere
berechting. Een vergelijkbare vraag rijst in het geval waarin de samenstelling
van de rechtbank gewijzigd is. Moet in dat geval het onderzoek op de zitting
in alle gevallen opnieuw worden aangevangen?De wet bevat hieromtrent thans geen duidelijke regel. In de jurisprudentie
van de Hoge Raad is de gestelde vraag evenwel bevestigend beantwoord. In HR
8 oktober 1928, NJ 1929, p. 83 is uitgemaakt dat het onderzoek opnieuw moet
worden aangevangen indien de samenstelling van de rechtbank een andere is
geworden. Nadien is aan dat standpunt vastgehouden. De praktijk heeft evenwel
moeite met deze eis in de gevallen waarin noch de rechter, noch de officier
van justitie, noch de verdachte of diens raadsman op een betrekkelijk zinloze
herhaling van onderzoekshandelingen (zoals het voorlezen van stukken die zich
in het dossier bevinden) prijs stelt. G.J.M. Corstens, Het Nederlands
strafprocesrecht, derde druk, 1999, p. 585 stelt daaromtrent: «In
de praktijk pleegt overigens bij opnieuw aanvangen na schorsing wegens gewijzigde
samenstelling nogal eens met instemming van OM en verdachte in rap tempo te
worden herhaald wat op de eerdere zitting al is gebeurd.» Knigge signaleert
in zijn noot onder HR 2 november 1999, NJ 2000, 347 dat met instemming
van verdediging en OM al hetgeen op de voorgaande zitting is voorgevallen
wel «geacht» wordt op de nadere zitting te zijn herhaald, en signaleert
dat de Hoge Raad tegen deze constructie ondanks het ontbreken van een duidelijke
wettelijke basis geen bezwaar lijkt te hebben.Tegen deze achtergrond stelt het wetsvoorstel voor, in een nieuw derde
lid van artikel 322 te bepalen dat het onderzoek ter terechtzitting bij gewijzigde
samenstelling opnieuw wordt aangevangen, tenzij officier van justitie
en verdachte instemmen met hervatting van het onderzoek in de stand waarin
het onderzoek zich op het tijdstip van de schorsing bevond. Daarmee wordt
enerzijds de door de Hoge Raad geformuleerde hoofdregel bevestigd, en wettelijk
verankerd, en anderzijds een in de praktijk erkende en gelet op de in het
geding zijnde belangen aanvaardbare beperking op deze hoofdregel aangebracht.
Deze wijziging spoort met de voorstellen inzake de rechter- en raadsheer-commissaris,
die de hoofdmoot van dit wetsvoorstel vormen. Instemming van procespartijen
met het aanwijzen van de voorzitter of een lid van de strafkamer als rechter
die buiten de terechtzitting om verhoren afneemt is noodzakelijk. Ook dit
instemmingsvereiste houdt -mede- verband met de (gelijkwaardigheid van de)
informatiepositie van de drie rechters. De beantwoording van verwante rechtsvragen
wordt door het voorstel betreffende hervatting in gewijzigde samenstelling
dan ook in lijn gebracht. Verwezen zij in dit verband nog naar het onderzoeksproject
Strafvordering 2001, waarin eveneens wordt voorgesteld de verplichting om
bij wijziging van samenstelling opnieuw te beginnen te relativeren.1De regel van het voorgestelde artikel 322, derde lid, Sv, impliceert dat
het de strafrechter toegestaan is mede recht te doen op basis van het onderzoek
dat door andere strafrechters is verricht. Wellicht ten overvloede kan erop
worden gewezen dat het binnen het wettelijk systeem in het algemeen gesproken
niet ongebruikelijk is recht te doen op basis van onderzoek van andere strafrechters.
Artikel 422, eerste lid, Sv schrijft de rechter in appel zelfs voor zowel
naar aanleiding van het onderzoek in hoger beroep als naar aanleiding van
dat in eerste aanleg te beraadslagen. Daar kan uit worden afgeleid dat van
de appelrechter verwacht mag worden dat hij op het -proces-verbaal van het-
onderzoek in eerste aanleg voortbouwt en dat hij daarmee rekening houdt bij
de beantwoording van de vraag naar de volledigheid van het onderzoek. Het
is ook in dit licht bezien voor de hand liggend dat het de strafkamer die
in gewijzigde samenstelling de terechtzitting voortzet, bij instemming van
procespartijen wordt toegestaan af te zien van het opnieuw aanvangen van het
onderzoek ter terechtzitting. Overigens zij in dit verband, ter vermijding
van misverstanden, reeds aangegeven dat het ontbreken van instemming in het
systeem van dit wetsvoorstel niet meebrengt dat eerder afgelegde verklaringen
onbruikbaar worden (zie paragraaf 6). Gevolgen van het ontbreken van
instemming zijn wel, onder meer, dat de zaak opnieuw zal moeten worden voorgedragen,
en dat de opgegeven getuigen in beginsel opnieuw moeten worden gehoord.Artikel 322, tweede lid, Sv tenslotte stelt buiten twijfel dat de strafkamer
ook indien officier van justitie en verdachte zouden willen instemmen met
hervatting in de stand waarin het onderzoek zich op het tijdstip van schorsing
bevond, het onderzoek opnieuw kan aanvangen. De strafkamer is dus nooit verplicht,
met hervatting in dezelfde stand in te stemmen.De NVvR oordeelt positief over dit onderdeel van het wetsvoorstel. In
het advies wordt gesproken van «practische winst voor de procesgang».
Het OM maakt terzake geen opmerkingen. De NOvA meent, dat bij het voorstel
betreffende de hervatting van het onderzoek bij verandering van samenstelling
van de rechtbank sprake is van een accentverlegging ten nadele van rechtsbescherming
beogende beginselen. Daarbij wordt een uitspraak van de Hoge Raad vermeld,
waarin aan het onmiddellijkheidsbeginsel wordt gerefereerd.Bij de kwalificatie van het onmiddellijkheidsbeginsel als een «rechtsbescherming
beogend beginsel», dient de kanttekening te worden geplaatst, dat het
onmiddellijkheidsbeginsel niet alleen de bescherming van de belangen van de
verdachte dient. Het beoogt ook te voorkomen, dat de verdachte
wordt vrijgesproken op grond van informatie die niet op de terechtzitting
aan de orde is geweest en daarmee kenbaar is voor partijen. Het strekt er
toe, een ordentelijke rechterlijke besluitvorming te bevorderen. Het wetsvoorstel
doet aan die waarborgen voor een ordentelijke rechterlijke besluitvorming
op geen enkele wijze afbreuk. Aan het vereiste dat slechts informatie die
op de openbare terechtzitting aan de orde is geweest, en waarvan op die grond
voor de procespartijen kenbaar is dat de rechter haar in de besluitvorming
kan betrekken, wordt niet getornd. Voorgesteld wordt slechts, bij de instemming
van officier van justitie en verdachte niet langer verplicht te stellen dat
proceshandelingen bij wijziging van de samenstelling worden herhaald, tegen
de zin van alle betrokkenen. Het instemmingsvereiste garandeert dat het vereiste
van de herhaling, indien en voor zover dat door de verdachte als een zijn
rechten beschermend vereiste wordt beleefd, volledig in stand blijft.6. De aanpassing van de wettelijke regeling betreffende
getuigenbewijsArtikel 342, eerste lid, Sv, bepaalt: «Onder verklaring van een
getuige wordt verstaan zijne bij het onderzoek op de terechtzitting gedane
mededeeling van feiten of omstandigheden, welke hij zelf waargenomen of ondervonden
heeft.» Een centraal element in deze definitie is, dat de mededeling
bij het onderzoek ter terechtzitting moet zijn gedaan. Een verklaring die
elders is afgelegd, bij voorbeeld ten overstaan van de rechter-commissaris,
is in beginsel derhalve geen getuigenverklaring. Zij kan dat eerst worden
in het geval de wettelijke fictie van artikel 298 Sv van toepassing is. Dit
artikellid bepaalt dat verklaringen van getuigen die tegenover de rechter-commissaris
zijn afgelegd onder de aldaar omschreven omstandigheden als ter terechtzitting
afgelegd kunnen worden aangemerkt. Via een wettelijke fictie worden deze verklaringen
derhalve tot getuigenverklaringen.De onderhavige regeling stamt nog uit het Wetboek van 1926. De wetgever
heeft met deze fictie willen bewerkstelligen dat de getuige, behoudens in
het geval er doorslaggevende redenen waren om dat niet te doen, ter terechtzitting
gehoord wordt. Hij heeft willen bevorderen dat de getuige rechtstreeks verklaart
ten overstaan van de rechter die het vonnis moet vellen. Zo is ook verklaarbaar
dat in het huidige artikel 322, derde lid, Sv bepaald is dat in het geval
het onderzoek ter terechtzitting opnieuw wordt aangevangen, de getuige opnieuw
gehoord moet worden. In dezelfde lijn ligt voorts het bepaalde in artikel
422, tweede en derde lid, Sv. Daaruit vloeit voort dat de appelrechterals
uitgangspunt- slechts gebruik mag maken van verklaringen die getuigen ten
overstaan van hem hebben afgelegd.Verschillende redenen maken het minder wenselijk, bij de verwerking van
de bewijsgaring door de raadsheer-commissaris in de wettelijke regeling aan
dit systeem van ficties vast te houden. Een belangrijke reden is gelegen in
de aanvaarding van de auditu-bewijs door de Hoge
Raad. Aanvaard is, reeds vlak na het in werking treden van het Wetboek, dat
verklaringen die getuigen tegenover de politie afleggen, tot het bewijs mogen
meewerken. Zij worden dan niet als getuigenverklaring aangemerkt, maar kunnen
tot het bewijs meewerken via het proces-verbaal dat van het verhoor wordt
opgemaakt. Deze jurisprudentie heeft ertoe geleid, dat de wettelijke regeling
waarbij verklaringen die getuigen tegenover de onderzoeksrechter of een andere
zittingsrechter hebben afgelegd, onder specifieke omstandigheden als ter terechtzitting
afgelegd worden aangemerkt, systematisch minder goed te plaatsen is. Verklaringen
die tegenover de politie zijn afgelegd mogen in beginsel zonder enige belemmering
via het proces-verbaal tot het bewijs meewerken, niet alleen in eerste aanleg maar ook in hoger beroep. Dan is het merkwaardig wanneer de
wet suggereert of bewerkstelligt dat (gelijkluidende) verklaringen die tegenover
de rechter-commissaris of een andere zittingsrechter zijn afgelegd, slechts
onder specifieke omstandigheden tot het bewijs mogen meewerken. Dat is ongerijmd.Een tweede reden is gelegen in de rechtspraak betreffende artikel 6 EVRM,
alsmede de doorwerking van die rechtspraak in ons nationale strafprocesrecht.
In het voorgaande is reeds aangestipt dat het EHRM getuigenverklaringen die
elders dan ter terechtzitting zijn verkregen in beginsel niet uitsluit van
het bewijs. Wel worden eisen gesteld aan de mogelijkheden tot ondervraging.
In beginsel moet de getuige ter terechtzitting kunnen worden ondervraagd,
een met waarborgen omgeven procedure bij de rechter-commissaris kan dikwijls
echter ook volstaan. Deze rechtspraak heeft ertoe geleid dat de mogelijkheden
tot ondervraging van getuigen ter terechtzitting en bij de rechter-commissaris
zijn verruimd. Consequentie van deze ontwikkeling is, dat het strafprocesrecht
dat beoogt te effectueren dat getuigen, indien de verdachte zulks wenst, door
een rechter verhoord worden, niet optimaal inzichtelijk is geworden. Enerzijds
gelden de besproken wettelijke ficties nog onverminderd, anderzijds is er
de mede op rechtspraak van het EHRM gebaseerde jurisprudentiële normering
van het ondervragingsrecht door de Hoge Raad. Deze situatie bevordert de helderheid
van het recht niet. Voor de effectuering van het ondervragingsrecht zijn de
besproken wettelijke ficties bovendien overbodig geworden.In dit verband kan gewezen worden op HR 29 oktober 1991, NJ 1992, 481.
Daarin wordt vastgesteld dat het rechtsmiddel van hoger beroep ertoe strekt
dat de zaak door de appelrechter opnieuw in volle omvang wordt onderzocht.
Dit in aanmerking genomen wordt op basis van beginselen van een goede strafrechtspleging
in hoger beroep, in het bijzonder het beginsel dat ten grondslag ligt aan
artikel 422, eerste en tweede lid, Sv, beslist dat een verklaring, neergelegd
in een proces-verbaal, in sommige gevallen niet bruikbaar is voor het bewijs
als de getuige in hoger beroep niet is opgeroepen teneinde te worden ondervraagd.
Niet de wettelijke uitsluitingsregel, maar de schending van het ondervragingsrecht
is hier derhalve rechtstreeks als grondslag voor bewijsuitsluiting genomen.
Dat ondervragingsrecht nu, en de regel dat de zaak in appel opnieuw in volle
omvang wordt onderzocht, blijven onverkort van kracht, en kunnen zelfstandig
tot bewijsuitsluiting leiden.Voornoemde redenen hebben ertoe geleid, dat voorgesteld wordt tegenover
de rechter-commissaris en raadsheer-commissaris afgelegde verklaringen voortaan
niet als getuigenverklaring in de zin der wet tot het bewijs te laten meewerken,
maar via het proces-verbaal van deze verklaringen en derhalve als een schriftelijk
bescheid. De verklaring die tegenover de raadsheer-commissaris is afgelegd
wordt niet, via een wettelijke fictie, als ter terechtzitting van het Hof
afgelegd aangemerkt. Zij is bruikbaar voor het bewijs wanneer het proces-verbaal
waarin deze verklaring gesteld is op grond van artikel 301 Sv, dat ook in
hoger beroep van toepassing is, wordt voorgelezen.Dezelfde regeling geldt bij verklaringen die tegenover andere strafrechters,
maar niet tijdens het onderzoek ter terechtzitting zijn afgelegd. Eerder werd
aangegeven dat bij hervatting van het onderzoek ter terechtzitting het onderzoek
opnieuw wordt aangevangen, tenzij de officier van justitie en de verdachte
instemmen met hervatting in de stand waarin het onderzoek zich op het tijdstip
van de schorsing bevond. Indien het onderzoek opnieuw wordt aangevangen, kan
de eerdere verklaring niet worden aangemerkt als -op die terechtzittingafgelegd.
Zij is evenwel vastgelegd in het proces-verbaal van de eerdere
terechtzitting, en kan via dat proces-verbaal, een schriftelijk bescheid,
meewerken tot het bewijs. De bewijstechnische verwerking van deze getuigenverklaringen
wordt op deze wijze gelijkgetrokken met die van verklaringen, afgelegd bij
rechter- of raadsheer-commissaris. Verder wordt de bewijstechnische verwerking
van deze verklaringen gelijkgesteld met die van verklaringen, afgelegd door
de verdachte. Verklaringen die door een verdachte op een eerdere terechtzitting
zijn afgelegd, kunnen thans reeds via het proces-verbaal van die terechtzitting
tot het bewijs meewerken, ook als het onderzoek op de terechtzitting daarna
opnieuw is aangevangen (vgl. o.a. HR 16 december 1997, NJ 1998, 387).
Bij de verdachte bevat de wet daaromtrent een expliciete wetsbepaling (artikel
341, tweede lid, Sv) die bij de getuige in het licht van de de auditu-jurisprudentie,
die dezelfde strekking heeft, overbodig voorkomt.Een bewijsregeling als voorgesteld geldt ingevolge artikel 511g Sv overigens
reeds in ontnemingszaken, en functioneert daar bevredigend. Opgemerkt zij
nog dat het onderhavige voorstel spoort met gedachten uit het onderzoeksproject
Strafvordering 2001.1De strekking van de wijzigingen die op het punt van de verwerking van
getuigenbewijs worden voorgesteld, is derhalve zeer beperkt. De voorgestelde
wettelijke regeling verkort de rechten van procespartijen om getuigen ter
terechtzitting te doen horen ook in geen enkel opzicht. Indien de verdachte
er bijvoorbeeld prijs op stelt een getuige na de schorsing opnieuw aan de
tand te voelen zal hij op grond van artikel 319, derde lid, Sv de rechter
kunnen verzoeken om de getuige aan te wijzen als een getuige wiens tegenwoordigheid
bij de nadere behandeling wordt vereist. Een dergelijk verzoek wordt ingewilligd
tenzij de rechter van oordeel is dat door het niet inwilligen van het verzoek
de verdachte redelijkerwijs niet in zijn verdediging wordt geschaad. Indien
het onderzoek in gewijzigde samenstelling wordt aangevangen kan de verdachte,
als gezegd, op grond van het voorgestelde artikel 322, derde lid, Sv bewerkstelligen
dat de getuige opnieuw gehoord wordt. Daarnaast blijft het mogelijk dat de
rechtbank op grond van artikel 322, tweede lid, Sv beveelt dat het onderzoek
op de terechtzitting opnieuw wordt aangevangen. Ook in dat geval worden de
getuigen (in beginsel) opnieuw gehoord. Wat verandert, is slechts dat de eerder
afgelegde verklaring zijn bruikbaarheid voor het bewijs niet verliest door
een schorsing van het onderzoek ter terechtzitting. Zo'n schorsing doet er
niet aan af dat de ter terechtzitting afgelegde verklaring een getuigenverklaring
blijft, die aan het bewijs van het strafbare feit kan meewerken.De NVvR adviseert positief over de op het onderhavige punt voorgestelde
wijzigingen. Zij meent dat de wetstechnische verwerking van de bewijsgaring
door de rechter-commissaris een practische verbetering oplevert van het wettelijk
bewijsrecht, nu de desbetreffende wettelijke ficties met één
streep uit het Wetboek van Strafvordering worden gehaald.Het OM stelt vast dat het vaste praktijk is dat de door de rechter-commissaris
van het verhoor opgemaakte processen-verbaal voor het bewijs worden gebezigd.
Aangegeven wordt dat het zelden voorkomt dat er gebruik wordt gemaakt van
de wettelijke fictie om een bij de RC afgelegde verklaring als ter terechtzitting
afgelegd aan te merken. Deze waarneming onderstreept het betrekkelijk geringe
belang van de voorgestelde wijziging voorzover deze ziet op artikel 298 Sv,
en bevestigt dat deze wettelijke fictie geen wezenlijk belang meer dient.Vervolgens stelt het OM vast, dat de fictiebepaling van artikel 322 Sv
voor de praktijk nog steeds van belang is. Opgemerkt wordt, dat de constructie van dit artikel (een op een eerdere teechtzitting afgelegde verklaring
wordt als ter terechtzitting afgelegd aangemerkt) ook niet zo merkwaardig
is: de verklaring is in eerste instantie ook daadwerkelijk ter terechtzitting
afgelegd. Inderdaad is het niet merkwaardig dat een eerder op de terechtzitting
afgelegde verklaring als ter terechtzitting afgelegd wordt aangemerkt; het
is echter wel merkwaardig dat daar een fictiebepaling voor nodig is.Het OM vraagt zich vervolgens af of er op dit moment dwingende redenen
zijn om tot afschaffing van de fictiebepalingen over te gaan. Geopperd wordt,
dat er met de invoering van de figuur van de gedelegeerd rechter of raadsheer-commissaris
wellicht meer voor te zeggen zou zijn om de fictiebepalingen te handhaven.
De in artikel 322 Sv gestelde voorwaarden, waaronder in het bijzonder het
ter terechtzitting voorlezen of samenvatten van die verklaring, zou het delegatie-aspect
benadrukken en de externe openbaarheid dienen.Vastgesteld kan evenwel worden dat de afschaffing van de fictiebepalingen
niet tot gevolg heeft dat de bij de rechter- of raadsheer-commissaris afgelegde
verklaringen niet behoeven te worden voorgelezen of samengevat. De artikelen
301 en 417 Sv verplichten daartoe. Zij bevatten bovendien een duidelijke basis
voor het -bij instemming van procespartijen- volstaan met een samenvatting,
een modaliteit die het OM blijkens het advies voor wenselijk houdt doch waar
artikel 322 Sv niet expliciet de mogelijkheid toe biedt. Deze omstandigheid
kan derhalve geen reden zijn om de voorgestelde afschaffing van de fictiebepalingen,
waarvan de wenselijkheid door het OM niet ter discussie wordt gesteld, naar
een volgend wetsvoorstel door te schuiven.De NOvA vraagt zich af, waarom in de memorie van toelichting geen aandacht
is besteed aan de mogelijkheid, niet de wettelijke fictiebepalingen af te
schaffen doch de bruikbaarheid van verklaringen die bij de politie worden
afgelegd, te beperken. De reden daarvoor is gelegen in de omstandigheid, dat
voor het bevorderen van een daartoe strekkende wetswijziging naar mijn mening
geen aanleiding bestaat. De NOvA meent voorts dat de afschaffing van de fictiebepalingen
een accentverlegging binnen geijkte strafvorderlijke dichotomieën als
oraliteit versus opschriftstelling en onmiddellijkheid versus middellijkheid
impliceert. Vooropgesteld kan in dit opzicht worden dat de rechten van de
verdachte om getuigen voor de terechtzitting te laten oproepen door dit wetsvoorstel
niet worden verkort. Verder kan vastgesteld worden dat andere onderdelen van
dit wetsvoorstel, betrekking hebbend op de aanwijzing van een zittingsrechter
tot rechter- of raadsheer-commissaris, er toe kunnen leiden dat ter terechtzitting
minder getuigen zullen worden gehoord. De effecten van de afschaffing van
de fictiebepalingen in dat opzicht zullen naar mijn verwachting slechts zeer
beperkt zijn. Het belangrijkste effect van deze afschaffing zal naar verwachting
zijn dat het de rechter vrij zal staan om gebruik te maken van ter terechtzitting
afgelegde verklaringen in gevallen waarin thans dient te worden teruggegrepen
op verklaringen die bij de politie zijn afgelegd.De NVvR heeft opmerkingen gemaakt over de wetstechnische verwerking van
de voorgestelde aanpassing van de bewijsregeling in de artikelen 338–344a
Sv. Ook het OM heeft dienaangaande opmerkingen gemaakt. Deze opmerkingen hebben
ertoe geleid dat deze wetstechnische verwerking en de artikelsgewijze toelichting
daarop is aangepast. 7. De termijn voor oproeping van getuigenIn het in consultatie gegeven wetsvoorstel is het voorstel gedaan, de
termijn van drie dagen van artikel 263 Sv te verlengen tot tien dagen. In
de adviezen wordt de aandacht gevraagd voor de consequenties van deze termijnstelling
voor andere zittingen dan die van de meervoudige kamer. De NVvR signaleert
dat in het concept-wetsvoorstel geen rekening is gehouden met politierechterzittingen
en snelrechtzittingen. Zij geeft in overweging te bezien of de uitbreiding
van de termijn wellicht niet slechts voor zittingen van meervoudige kamers
en in hoger beroep zou moeten gelden. Het OM geeft aan de verruiming van de
termijn van drie dagen naar tien dagen zeer op prijs te stellen, het wijst
er evenwel op dat er evenals bij de huidige snelrechtprocedure spanning kan
bestaan tussen de dagvaardingstermijn en de termijn waarbinnen getuigen moeten
worden opgegeven. Dat is het geval in de situatie waarin de dagvaarding pas
tien dagen voor de zitting of kort daarvoor wordt betekend aan de verdachte.
De NOvA tenslotte stelt vast dat binnen het strafrechtsbedrijf algemeen erkend
is dat de termijn van drie dagen de officier van justitie in veel gevallen
voor een bijna onmogelijke opgave stelt, maar meent dat op een aantal omstandigheden
ten onrechte niet is ingegaan. Die omstandigheden komen voor een deel neer
op de aspecten waar ook de NVvR en het OM de aandacht voor vragen: de samenhang
van de opgavetermijn met de dagvaardingstermijn, het verschil tussen de dagvaardingstermijn
voor de meervoudige kamer en de politierechter, het snelrecht, alsmede de
koppeling van de opgavetermijn hetzij aan de betekening van de dagvaarding
hetzij aan het tijdstip van de terechtzitting.Met de adviesorganen kan vastgesteld worden dat een termijn van tien dagen
voor het opgeven van getuigen niet van toepassing kan zijn in gevallen waarin
binnen die termijn is gedagvaard. Dat kan zich bijvoorbeeld voordoen bij politierechterzittingen.
Artikel 370, eerste lid, Sv bepaalt voor de politierechterzitting dat de termijn
van dagvaarden ten minste drie dagen is. Ingevolge artikel 375 Sv kan, bij
toepassing van snelrecht, de verdachte worden gedagvaard om nog dezelfde dag
voor de politierechter te verschijnen. In lijn met de adviezen is er daarom
voor gekozen de verplichting om getuigen ten minste tien dagen voor de terechtzitting
aan de officier van justitie op te geven, in te perken tot gevallen waarin
naleving van deze termijn tot de mogelijkheden behoort. Als zodanig zijn aangemerkt
de gevallen waarin tenminste veertien dagen verstrijken tussen de betekening
van de dagvaarding en de terechtzitting. Bij latere dagvaarding geldt de regel
dat getuigen binnen vier dagen aan het openbaar ministerie worden doorgegeven,
doch uiterlijk op de derde dag voor die der terechtzitting. Het openbaar ministerie
wordt op die wijze in de gelegenheid gesteld om in de gevallen waarin de aanwezigheid
van de getuige wel op korte termijn kan worden bewerkstelligd, te denken valt
aan politieagenten waarvan het proces-verbaal aanleiding heeft gegeven tot
de strafvervolging, daartoe actie te ondernemen.Gekozen is derhalve niet voor een beperking van de termijn van tien dagen
tot zaken die door de meervoudige kamer of in hoger beroep worden berecht.
Enerzijds kan zich, het OM vestigt daar impliciet de aandacht op, ook bij
zittingen van de meervoudige kamer in beginsel het geval voordoen dat de dagvaarding
eerst kort voor de termijn van tien dagen is betekend. Artikel 265, eerste
lid, Sv bepaalt dat tussen de dag waarop de dagvaarding aan de verdachte is
betekend en die der terechtzitting een termijn van ten minste tien dagen moet
verlopen. De tweede zin van dit artikellid regelt zelfs een geval waarin een
termijn van vier dagen wettelijk aanvaard is. Anderzijds kan een dagvaarding
voor een politierechterzitting ver voor de wettelijk voorgeschreven minimumtermijn
zijn betekend. Ook in deze beide gevallen dient doorslaggevend te zijn,
of van de verdachte redelijkerwijs kan worden gevergd dat de getuigen ten
minste tien dagen voor de zitting schriftelijk aan de officier van justitie
zijn opgegeven. De voorgestelde wijziging van artikel 263, tweede lid, Sv
biedt de verdachte en diens raadsman een redelijke termijn om getuigen op
te geven.De NOvA noemt in haar advies nog een aantal omstandigheden die in het
verband van de termijn voor de opgave van getuigen en deskundigen nadere aandacht
zouden vragen. Genoemd worden het verschil tussen dagvaarding in persoon respectievelijk
niet in persoon, het probleem van eerst na de dagvaarding aan de verdediging
verschafte informatie, en tenslotte het verschil in maatstaf tussen het oproepen
van vóór de zitting opgegeven getuigen en het eventueel later
ambtshalve oproepen van getuigen. Vooropgesteld kan worden dat geen van deze
aspecten principieel anders komt te liggen door de voorgestelde termijnverlenging.
Wel kan de situatie dat na de datum waarop de getuigen volgens het voorgestelde
artikel 263, tweede lid, Sv opgegeven dienen te worden nog relevante informatie
wordt verschaft aan de verdachte en diens raadsman, zich eerder voordoen.
De ratio van die bepaling, zoals in het voorgaande geschetst, biedt houvast
bij de afwegingen die de strafrechter, die in die situatie veelal ter terechtzitting
geconfronteerd zal worden met het verzoek om alsnog getuigen op te roepen,
dient te maken. Die ratio is daarin gelegen dat van de verdachte die daartoe
in de gelegenheid is gebracht, met het oog op een efficiënte procesvoering
verwacht mag worden dat hij het OM tijdig in staat stelt getuigen op te roepen.
Deze norm leidt ertoe dat een verzoek om getuigen te horen dat ondanks zeer
tijdige dagvaarding eerst ter terechtzitting zou worden gedaan, in deze situatie
niet te snel zal worden toegestaan. Indien in de laatste dagen voor de strafzitting
nog informatie aan het dossier wordt toegevoegd, en het verzoek tot het horen
van getuigen uit deze informatieverstrekking voortvloeit, hebben de verdachte
en diens raadsman door eerst tijdens de terechtzitting oproeping te verzoeken
geen gerechtvaardigde verwachtingen beschaamd. De bepaling van artikel 315
Sv, waarin de noodzakelijkheid van het verhoor centraal staat, biedt de ruimte
om deze aspecten bij de beslissing mee te wegen. De noodzaak tot oproeping
kan namelijk niet alleen uit het belang van het horen van getuigen voor de
materiële juistheid van beslissingen voortvloeien, maar ook uit het belang
dat de verdedigingsrechten worden gerespecteerd (vgl. HR 19 september 1994,
NJ 1995, 11).Ook de relevantie van het verschil tussen dagvaarding in persoon en dagvaarding
niet in persoon voor verzoeken tot het horen van getuigen kan in deze sleutel
worden benaderd. Indien de verdachte niet tijdig getuigen heeft opgegeven
omdat hij eerst later van de dagvaarding op de hoogte is gebracht, kan dat
meebrengen dat een verzoek om getuigen te horen dat eerst ter terechtzitting
wordt gedaan, eerder wordt toegewezen.De NVvR adviseert voorts in artikel 263 Sv de voorwaarde dat de brief
waarin aan de officier van justitie getuigen en/of deskundigen worden opgegeven
«aangetekend» dient te worden, te schrappen, daar het in de praktijk
nagenoeg nooit meer geschiedt dat de getuigen per aangetekende brief worden
opgegeven. Aangegeven wordt nog, dat het OM er geen blijk van heeft gegeven
aan deze voorwaarde te hechten. Dat blijkt ook uit het advies van het OM inzake
het onderhavige wetsvoorstel, waarin deze suggestie van de NVvR wordt ondersteund.
Het onderhavige vereiste wordt «uit de tijd» genoemd; ook het
OM geeft aan dat het in de praktijk veelal niet meer als formele voorwaarde
voor een dergelijk verzoek wordt gesteld. De omstandigheid dat een formeel vereiste in de praktijk geen enkele rol
meer speelt, vormt een belangrijke reden om dat vereiste te heroverwegen.
De adviezen geven dan ook aanleiding, op het onderhavige punt een wetswijziging
voor te stellen. Bij deze wijziging dienen verschillende belangen in het oog
te worden gehouden. Enerzijds dient een vlotte en effectieve communicatie
met gebruikmaking van moderne communicatietechnieken mogelijk gemaakt en bevorderd
te worden. Anderzijds dient, met het oog op de aan die communicatie te verbinden
rechtsgevolgen, bevorderd te worden dat met voldoende mate van zekerheid komt
vast te staan welke communicatie heeft plaatsgevonden. Beide overwegingen
hebben ertoe geleid dat het mogelijk is gemaakt dat getuigen schriftelijk,
doch niet bij aangetekende brief worden opgegeven. Deze formulering biedt
ook ruimte voor opgave via, bijvoorbeeld, de fax. Bij opgave anders dan bij
aangetekende brief wordt op de verdachte en diens raadsman echter wel de verplichting
gelegd zich ervan te vergewissen dat de opgave daadwerkelijk door de officier
ontvangen is. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren door om een ontvangstbevestiging
te vragen. Op deze wijze blijft onomstreden dat het, in de gevallen waarin
ter terechtzitting de vraag rijst of een verzoek tot het horen van getuigen
daadwerkelijk is gedaan, aan de verdachte en diens raadsman is daaromtrent
bewijs te verschaffen. Het vasthouden aan deze «bewijslastverdeling»
is te meer van belang nu een aanpassing van de termijn voor opgave van getuigen
als door dit wetsvoorstel voorgesteld, een voorstel dat in de kern door alle
adviesinstanties wordt ondersteund, tot gevolg kan hebben dat ter terechtzitting
in meer gevallen aan niet tijdige opgave van getuigen consequenties zullen
kunnen worden verbonden.8. Financiële consequentiesHet onderhavige wetsvoorstel heeft op een aantal punten financiële
consequenties. In de eerste plaats wordt mogelijk gemaakt dat, in eerste aanleg,
getuigenverhoren die in opdracht van de zittingsrechter plaatsvinden niet
door de rechter-commissaris worden afgenomen maar door een lid van de strafkamer.
Dat zal tot een geringere belasting van het rechter-commissariaat kunnen leiden.
Benadrukt dient te worden dat het hier om een mogelijkheid gaat, niet om een
verplichting. De rechtbanken die op de bestaande voet door wensen te gaan,
kunnen dat. Er zal in worden voorzien dat verhoren die door een lid van de
strafkamer worden afgenomen, op dezelfde grondslag worden vergoed als verhoren,
afgenomen door een «echte» rechter-commissaris. Uit oogpunt van
financiering is het derhalve indifferent, door welke rechter de verhoren worden
afgenomen. De winst die wordt geboekt in het geval een lid van de strafkamer
de verhoren afneemt, is de tijd die anders verloren gaat met inlezen; deze
tijd kan aan andere zaken worden besteed.In de tweede plaats zal onderzoek door een strafkamer van het gerechtshof
kunnen worden opgedragen aan een raadsheer-commissaris. Dat kan ofwel een
speciaal daarvoor aangestelde raadsheer zijn, ofwel een lid van de strafkamer,
ingeval het enkel om het verhoren van getuigen of deskundigen gaat. Ook hier
is het aan de hoven, voor welke optie wordt gekozen. En ook hier is het mogelijk,
op de bestaande voet door te gaan en standaard naar de rechtbank te verwijzen.In beginsel zou het denkbaar zijn, voor (onderzoek door) raadsheren-commissaris
bij de gerechtshoven gebouwelijke voorzieningen te treffen die vergelijkbaar
zijn met die welke voor een rechter-commissaris gelden. Vooralsnog wordt evenwel
niet verwacht, dat gerechtshoven zo intensief van dergelijke voorzieningen
gebruik zouden maken dat een en ander loont. Een onderzoek in 1998 heeft aan
het licht gebracht dat de gerechtshoven in Den Haag en Arnhem 34 keer een
zaak naar een rechter-commissaris hebben verwezen, en het gerechtshof
Amsterdam 50 keer. Het gerechtshof Den Bosch heeft 30 keer verwezen, het gerechtshof
Leeuwarden 15 keer. Denkbaar is dat in de toekomst vaker naar een raadsheer-commissaris
zal worden verwezen, met name als de mogelijkheid bestaat dat de strafkamer
de voorzitter of een van haar leden als zodanig met het verhoren van getuigen
of deskundigen belast. Vooralsnog wordt evenwel niet verwacht dat het om zulke
aantallen zal gaan dat niet volstaan kan worden met het incidenteel gebruiken
van specifiek ingerichte ruimtes van rechtbanken.Indien en voorzover het Hof onderzoek buiten de terechtzitting in eigen
huis houdt, zal zulks leiden tot een verschuiving van middelen van rechtbanken
naar hoven. Het financieringsmodel zal erin voorzien dat verhoren die door
een raadsheer als raadsheer-commissaris worden afgenomen op dezelfde wijze
worden vergoed als andere activiteiten van raadsheren. Een raadsheer is duurder
dan een rechter; verwacht wordt evenwel dat de tijd die gewonnen wordt doordat
de raadsheer zich niet behoeft in te lezen en sneller tot het verhoren van
getuigen zal kunnen overgaan, daartegen opweegt. Het gaat daarbij om bescheiden
aantallen, waarvan de effecten binnen de begroting kunnen worden opgevangen.9. Overige opmerkingen in de uitgebrachte adviezenHet Openbaar Ministerie signaleert terecht dat de preambule van het concept-wetsvoorstel
niet volledig was. Deze is aangepast. In het advies worden voorts een aantal
onderwerpen genoemd die naar de mening van het Openbaar Ministerie ook in
het onderhavige wetsvoorstel geregeld zouden kunnen worden. Daarbij wordt
gedacht aan een regiezitting die bedoeld is om te bepalen welke onderzoekshandelingen
volgens het OM en de verdediging nog moeten worden verricht, en die bindend
is voor het OM en de verdediging. Voorts wordt, als eerder gemeld, aangegeven
dat van de gelegenheid gebruik zou kunnen worden gemaakt het vereiste te schrappen
dat een verzoek tot het oproepen van getuigen per aangetekende brief dient
te geschieden. Ten slotte wordt het voorstel gedaan om artikel 316, eerste
lid, Sv in die zin te wijzigen dat niet langer gesproken wordt van «schorsing
der zaak» maar van «schorsing van het onderzoek ter terechtzitting».Het laatste voorstel kan als een terminologische verbetering worden beschouwd,
en is dan ook overgenomen. Ook aan het voorstel tot het schrappen van het
vereiste dat de brief waarin om oproeping van getuigen wordt verzocht «aangetekend»
wordt verzonden is, zoals eerder aangegeven, gevolg gegeven. Aan het voorstel
om in het kader van het onderhavige wetsvoorstel een specifieke regeling op
te nemen inzake de regiezitting is geen gevolg gegeven. De belangrijkste reden
daarvoor is dat weliswaar – met het OM – kan worden vastgesteld
dat over het nut van dergelijke zittingen in bepaalde zware strafzaken overeenstemming
bestaat, maar dat geenszins overeenstemming bestaat over de vraag of de regiezitting
een specifieke wettelijke voorziening behoeft, en zo ja hoe deze dient te
worden vormgegeven. Het lijkt wenselijk, de discussie over deze vragen los
te koppelen van de voorstellen die in dit wetsvoorstel worden gedaan. De inhoudelijke
verwantschap met de voorstellen die in dit wetsvoorstel worden gedaan is zeker
niet zodanig dat koppeling zeer voor de hand ligt. Daarbij zou een dergelijke
koppeling de voortgang van dit wetsvoorstel, dat wijzigingen voorstelt waarover
ook blijkens de uitgebrachte adviezen een betrekkelijk grote mate van overeenstemming
bestaat, in gevaar kunnen brengen. De bredere aanpassing van het Wetboek van
Strafvordering die naar aanleiding van het onderzoeksproject Strafvordering
2001 zal worden overwogen, biedt bovendien een passend kader om de discussie
over de wenselijkheid van wetswijziging ter accommodatie van
de regiezitting op betrekkelijk korte termijn verder te voeren.Voorts doet het OM twee voorstellen inzake de wettelijke vereisten terzake
van het horen van getuigen door de (gedelegeerde) rechter of raadsheer, optredend
als rechter- of raadsheer-commissaris. In de eerste plaats wordt voorgesteld
om het eedvereiste zoals dat geldt voor het horen op de zitting hier van overeenkomstige
toepassing te verklaren, daar aan een verklaring onder ede een hogere betrouwbaarheid
pleegt te worden toegekend. Verder wordt ervoor gepleit dat de rechter- of
raadsheer-commissaris de verhoren in het openbaar afneemt, daar de externe
openbaarheid anders onder druk zou komen te staan.Beide voorstellen lijken voort te komen uit de gedachte dat het horen
van getuigen en deskundigen door een gedelegeerd rechter/raadsheer in de plaats
komt van het horen van getuigen of deskundigen ter terechtzitting. Dat is
evenwel niet het geval. Het wetsvoorstel sluit aan bij de bestaande regeling
en praktijk, waarin het horen van getuigen door de rechter-commissaris dikwijls
wordt opgedragen vanuit de verwachting dat er nadien, conform artikel 288,
derde lid, Sv, door officier van justitie en verdachte mee zal worden ingestemd
dat van oproeping of hernieuwde oproeping zal worden afgezien. De omstandigheid
dat het verhoor door een gedelegeerd rechter plaatsvindt, kan meebrengen dat
deze gang van zaken in meer gevallen aanvaardbaar is voor partijen. Een herdefiniëring
van de verhouding tussen getuigenverhoor ter terechtzitting en elders is niet
beoogd, en zou overigens in het perspectief van artikel 6 EVRM ook niet eenvoudig
zijn.Niet de voorschriften die het onderzoek ter terechtzitting regarderen
vormen dan ook het richtsnoer, maar de voorschriften die het verhoor door
de rechter-commissaris regelen. Uit die voorschriften vloeit voort dat getuigen
ook door de rechter-commissaris onder ede kunnen worden verhoord. Artikel
216, eerste lid, Sv verplicht tot het onder ede horen in het geval de getuige
of deskundige niet ter terechtzitting zal kunnen verschijnen. Verder kan de
rechter-commissaris ingevolge het vierde lid tot beëdiging overgaan als
hij dit in verband met de betrouwbaarheid van de verklaring van de getuige
nodig acht. De officier van justitie, die bij het verhoor aanwezig kan zijn,
kan op beëdiging aandringen. Een verplichting terzake komt in dit licht
onnodig beperkend en systematisch minder verantwoord voor.Terzake van de externe openbaarheid zij opgemerkt dat dit beginsel er
niet toe verplicht, bepaalde getuigen in het openbaar te horen. Indien OM
en verdachte daarmee instemmen, kan zelfs van elk rechterlijk verhoor van
een getuige worden afgezien. Het zou niet met deze basisregel van Nederlands
strafprocesrecht sporen, bij de onderhavige verhoren wel tot openbaarheid
te verplichten.Het OM meent tenslotte dat de criteria voor het horen van getuigen dienen
te worden aangepast. Bij verzoeken die tijdig voor de terechtzitting worden
gedaan zou het criterium dienen te zijn of redelijkerwijs valt aan te nemen
dat de verdachte niet in zijn verdediging wordt geschaad (het redelijkheidscriterium).
Voor alle verzoeken die te laat dan wel na aanvang van de zitting worden gedaan,
zou het criterium dienen te zijn of de noodzaak van het verhoor de rechter
is gebleken (het noodzaakcriterium).Zoals eerder aangegeven beoogt de aanpassing van de termijn waarop de
verdachte getuigen dient op te geven, te bevorderen dat de getuigen tijdig
worden opgegeven. Deze aanpassing werkt, zo volgt uit artikel 321 Sv, door
naar elke situatie waarin het onderzoek na schorsing voor bepaalde of
onbepaalde tijd hervat wordt. Wordt tardief om het oproepen van getuigen verzocht,
en wordt dit verzoek ter terechtzitting herhaald, dan is het noodzaakcriterium
van toepassing. Heeft de verdachte tijdig om oproeping verzocht, dan biedt
het redelijkheidscriterium voldoende mogelijkheden om niet aan evident onredelijke
verzoeken tegemoet te komen. Er is naar mijn mening geen aanleiding om, naast
de aanpassing van de oproepingstermijn, verdergaande wijziging in deze bepalingen
voor te stellen.ARTIKELSGEWIJS DEELARTIKEL IOnderdeel ADit onderdeel is toegelicht in paragraaf 7.Onderdeel BDit onderdeel is toegelicht in paragraaf 3.Onderdeel CDit onderdeel is toegelicht in paragraaf 3.Onderdeel DDit onderdeel is toegelicht in paragraaf 6.Onderdeel EDit onderdeel is toegelicht in de paragrafen 2, 3 en 4. Het eerste lid
van het voorgestelde artikel 316 is gelijkluidend aan het huidige. Het tweede
lid regelt de mogelijkheid om een lid van de strafkamer getuigen of deskundigen
te laten horen, en daarna aan het verdere onderzoek ter terechtzitting te
laten deelnemen. Voorwaarde voor aanwijzing als rechter-commissaris is, dat
officier van justitie en verdachte daarmee instemmen. De gekozen formulering
impliceert dat de officier van justitie en de verdachte er niet vooraf mee
behoeven in te stemmen dat de getuige nadien niet meer ter terechtzitting
wordt opgeroepen. Het zal echter wel voor de hand liggen alleen tot verhoor
buiten de terechtzitting over te gaan indien de verwachting bestaat dat verhoor
ter terechtzitting daarna niet meer zal behoeven plaats te vinden. Uit het
derde lid vloeit voort dat het op basis van dit artikel gevoerde onderzoek
als een gerechtelijk vooronderzoek geldt.In het advies van de NOvA wordt het voorgestelde artikel 316 Sv aldus
gelezen, dat het tweede lid het onderzoek beperkt tot het horen van getuigen,
en het derde lid vervolgens ook bepalingen ter zake van andere onderzoeksactiviteiten
van overeenkomstige toepassing verklaart. Uit de wettekst, die is toegelicht
in het voorgaande, vloeit voort dat deze lezing op een misverstand berust.
De onderzoeksbevoegdheden van de rechter- en raadsheer-commissaris worden
geregeld in het derde lid, en omvatten meer dan alleen het horen van getuigen.
Het tweede lid regelt geen onderzoeksbevoegdheden, doch bepaalt 1. in welke
gevallen de voorzitter of één der rechters als rechter- of raadsheer-commissaris
kan worden aangewezen; 2. in welke van die gevallen de betreffende rechter
na het verhoor aan het verdere onderzoek ter terechtzitting kan deelnemen. De verhouding tussen beide artikelleden kan worden toegelicht aan de hand
van het verhoor van de bedreigde getuige, waar de NOvA expliciet de aandacht
voor vraagt. Uit de toepasselijkverklaring van de betreffende bepalingen uit
Boek II, Derde Titel, vloeit voort dat de bepalingen betreffende het horen
van de bedreigde getuige na verhoor van toepassing zijn. Bij het horen van
de bedreigde getuige gaat het om het horen van een getuige; dat impliceert
dat de voorzitter of één der rechters – bij instemming –
kan worden aangewezen. Deze kan, na het verhoor te hebben afgenomen, evenwel
uitsluitend aan het verdere onderzoek ter terechtzitting deelnemen indien
geen toepassing is gegeven aan artikel 226d, eerste lid, Sv. Van toepassing
van dit artikel is ook sprake bij audio-visueel beperkte aanwezigheid van
de verdachte en/of diens raadsman. Ook in dat geval beschikt de rechter immers
over informatie waarover de procespartijen niet beschikken. Het voorgaande
zal veelal met zich meebrengen dat verwijzing naar de «vaste»
RC bij een nader verhoor van een bedreigde getuige meer voor de hand zal liggen.
Tenslotte kan naar aanleiding van een vraag dienaangaande van de NOvA worden
opgemerkt dat de voorgestelde regeling geen wijziging brengt in de wetsbepalingen
die de toekenning van de status van bedreigde getuige regarderen, en dus ook
niet de mogelijkheid zal bieden om het verlenen van die status – opnieuw –
te beoordelen.De vraag van de NOvA of bij toepassing van het tweede lid vereist is dat
de getuigen van te voren bij naam zijn aangewezen kan ontkennend worden beantwoord.
Zoals ook uit de redactie van het voorgestelde artikellid voortvloeit, geldt
slechts de voorwaarde dat het onderzoek uitsluitend zal bestaan in het horen
van getuigen of deskundigen. Niet ondenkbaar is evenwel dat de omvang van
de verwijzingsopdracht door de officier van justitie en/of de verdachte en
diens raadsman in sommige gevallen van belang kan worden geacht bij de vraag
of instemming kan worden verleend met aanwijzing van de voorzitter of één
der rechters. Die instemming kan daar, in dat geval, ook afhankelijk van worden
gemaakt.Onderdeel FDeze wijziging is toegelicht in de paragrafen 5 en 6. Het voorgestelde
derde lid is toegelicht in paragraaf 5: het relativeert de regel dat
bij wijziging van samenstelling opnieuw moet worden aangevangen. De voorgestelde
wijziging van artikel 322 Sv impliceert voorts dat de regeling van het huidige
derde en vierde lid vervalt; dat is de wettelijke fictie dat de afgelegde
verklaring onder bepaalde omstandigheden wordt aangemerkt als op de nadere
terechtzitting afgelegd. Dit aspect is toegelicht in paragraaf 6.Onderdelen G, H, IDe aanpassing van de wettelijke regeling inzake het getuigenbewijs op
het punt van de ficties, als toegelicht in paragraaf 6, maakt een technische
wijziging van de regeling inzake het bewijsrecht op het punt van de bedreigde
getuige noodzakelijk. Uit deze aanpassing vloeit voort dat een verklaring
die door een bedreigde getuige bij de rechter-commissaris wordt afgelegd,
via het proces-verbaal dat daarvan wordt opgemaakt tot het bewijs kan meewerken.
De verklaring wordt niet langer, via wettelijke ficties, als ter terechtzitting
afgelegd aangemerkt.In het wetsvoorstel zoals het in consultatie is gegeven, werd voorgesteld
de bepalingen betreffende anoniem bewijsmateriaal in het artikel te laten
staan waar zij thans staan. In het advies van het Openbaar Ministerie wordt
evenwel terecht opgemerkt dat met name het voorstel om artikel 342, tweede
lid, Sv, enigszins aangepast te laten staan, een afwijking van het
systeem van de bewijsafdeling zou impliceren. In dat systeem worden de schriftelijke
bescheiden behandeld in artikel 344 Sv. Er is daarom voor gekozen om de wettelijke
bepalingen welke de bewijskracht van schriftelijke bescheiden houdende verklaringen
van anonieme getuigen regarderen, bijeen te brengen in artikel 344a Sv, dat
thans reedséén van de drie wettelijke regels dienaangaande bevat.
Deze oplossing komt uit oogpunt van wetssystematiek aantrekkelijker voor dan
het enkel overbrengen van het huidige artikel 342, tweede lid, Sv naar artikel
344 Sv, zoals het Openbaar Ministerie suggereert.Het eerste lid van het voorgestelde artikel 344a Sv is gelijkluidend aan
het huidige artikel 344a Sv, behoudens dat de verklaringen van bedreigde getuigen
niet meer expliciet genoemd worden daar deze in het onderhavige voorstel als
schriftelijke bescheiden houdende verklaringen van personen wier identiteit
niet blijkt tot het bewijs gaan meewerken. Het advies van het Openbaar Ministerie
vestigt daar terecht de aandacht op.Het voorgestelde tweede lid is afgeleid van het huidige tweede lid van
artikel 342 Sv. De formulering wijkt af, daar de verklaring van een bedreigde
getuige voortaan, als gezegd, via het proces-verbaal van verhoor bij de rechter-commissaris
tot het bewijs kan meewerken. Verklaringen van anonieme getuigen die niet
als bedreigde getuigen zijn aangemerkt, maar wel zijn opgenomen in een proces-verbaal
van de rechter-commissaris, kunnen slechts onder de beperkende voorwaarden
die in het voorgestelde derde lid zijn opgenomen tot het bewijs meewerken.Dat voorgestelde derde lid is gelijkluidend aan het huidige derde lid
van artikel 344 Sv, behoudens dat buiten twijfel is gesteld dat de daarin
verwoorde beperkte bewijskracht van een verklaring van een persoon wiens identiteit
niet blijkt, niet van toepassing is als het gaat om een verklaring opgenomen
in een proces-verbaal van een verhoor bij de rechter-commissaris van een persoon
die als bedreigde getuige is aangemerkt. De formulering van dit artikellid
is, ten opzichte van het in consultatie gegeven wetsvoorstel, enigszins aangepast,
mede om een door de NVvR gesignaleerde onduidelijkheid weg te nemen.Onderdelen J, KDeze onderdelen zijn toegelicht in paragraaf 6.Onderdeel LDeze wijziging is hoofdzakelijk toegelicht in de paragrafen 1 en 2. Uit
het gestelde in het eerste lid, met name de verwijzing naar artikel 316, in
samenhang met de gelijkstellingsbepaling van de tweede zin van het tweede
lid, vloeit voort dat ook een lid van de strafkamer van het gerechtshof onder
de in artikel 316 Sv gestelde beperkingen als een gedelegeerd raadsheer onderzoek
kan doen in opdracht van de strafkamer. In het derde lid is bepaald dat de
stukken aan het gerechtshof worden gezonden, niet, zoals thans, aan de advocaat-generaal.
Dat spoort met de gang van zaken bij toepassing van artikel 316 Sv bij de
rechtbank, en is in overeenstemming met de gedachte dat bericht wordt aan
de opdrachtgever. Terminologisch van aard is tenslotte dat in het eerste lid,
net als in artikel 170 Sv, gesproken wordt van de rechter-commissaris «in»
de rechtbank, en in het tweede lid van de griffier «van» het gerechtshof.In het advies van de NOvA worden een aantal opmerkingen gemaakt over de
onderhavige bepaling, vooral ook over het verband met artikel 316 Sv. Zo wordt
gesteld dat van invoering van een «echte», dat wil zeggen vaste
raadsheer-commissaris geen sprake is. Uit het in de paragrafen 1 en 2 gestelde volgt, dat het wetsvoorstel inderdaad geenszins tot het benoemen
van een vaste raadsheer-commissaris behoeft te leiden. Zeer wel denkbaar is
dat slechts in concrete strafzaken tot het aanwijzen van de voorzitter of
een rechter als raadsheer-commissaris wordt overgegaan, zoals ook bij de Hoge
Raad in concreteherzienings-zaken tot aanwijzing van een raadsheer-commissaris
kan worden overgegaan (artikel 465 Sv). Anders dan de NOvA wellicht veronderstelt,
sluit het wetsvoorstel benoeming van een «vaste» raadsheer-commissaris
bij een gerechtshof evenwel niet uit. Het wordt aan rechtbanken en gerechtshoven
overgelaten om te bepalen of, en zo ja op welke wijze, gebruik wordt gemaakt
van de alternatieven die dit wetsvoorstel bij het opdragen van onderzoek mogelijk
maakt naast verwijzing naar een«vaste» rechter-commissaris.De NOvA merkt vervolgens op, dat de gedelegeerde rechter-commissaris in
het luchtledige functioneert, nu titel II van Boek II niet van overeenkomstige
toepassing is verklaard. Om eventuele misverstanden die hiervan het gevolg
zouden kunnen zijn zoveel mogelijk te voorkomen, is artikel 420 Sv in dit
opzicht aangevuld. Deze aanvulling impliceert onder meer dat de raadsheer-commissaris
ingevolge artikel 178a, tweede lid, Sv bij dringende noodzakelijkheid een
bepaalde onderzoekshandeling kan overdragen aan de rechter-commissaris bij
de rechtbank binnen welker rechtsgebied zij moet plaatsvinden.De NOvA leidt uit de omstandigheid dat de verdachte als persoon niet voorkomt
in artikel 420 Sv, af dat het vereiste van de instemming van de verdachte,
als omschreven in artikel 316, tweede lid, Sv, in appel niet zou gelden. Deze
lezing berust op een misverstand. In de eerste plaats is het instemmingsvereiste
van artikel 316, tweede lid, Sv gekoppeld aan aanwijzing van de voorzitter
of één der rechters als rechter-commissaris, en is het derhalve
ten aanzien van de rechter-commissaris bepaald. In de tweede plaats kan uit
de formulering van artikel 420 Sv niet worden afgeleid dat hetgeen in eerste
aanleg ten aanzien van de verdachte is bepaald, in appel niet zou gelden.
De reden waarom de verdachte in het onderhavige rijtje ontbreekt, is daarin
gelegen dat de verdachte als procespartij in appel niet een andere naam of
hoedanigheid verkrijgt: hij blijft de verdachte. Hetgeen ten aanzien van de
verdachte is bepaald, is dus zonder «vertaalslag» toepasselijk.
Verwezen kan nog worden naar artikel 466, eerste lid, Sv, waarin de verdachte
eveneens ontbreekt.Onderdeel MDeze wijzigingen zijn toegelicht in paragraaf 6.Onderdeel NDit onderdeel strekt ertoe de in dit artikel voorkomende fictiebepaling
te laten vervallen. Voor het geval het voorstel van wet tot wijziging van
het Wetboek van Strafvordering strekkende tot het openstellen van beroep in
cassatie tegen vrijspraken alsmede het doen van uitspraak door de enkelvoudige
kamer bij het niet naleven van de schriftuurverplichting voordien of nadien
tot wet wordt verheven en in werking treedt is een bepaling opgenomen in Artikel
III. Het onderhavige voorstel is inhoudelijk verder toegelicht in paragraaf 6.Onderdeel ODit onderdeel vloeit voort uit de invoering van de raadsheer-commissaris,
zoals toegelicht in de paragrafen 1 en 2. Onderdeel PDeze wijziging vloeit voort uit het gestelde in paragraaf 5. Zij
zal nog afgestemd worden met het inmiddels bij de Raad van State ingediende
wetsvoorstel tot aanpassing van de ontnemingswetgeving.ARTIKEL IISpecifiek overgangsrecht komt voor de onderhavige wetswijziging op de
meeste onderdelen niet noodzakelijk voor. De mogelijkheden om onderzoek te
laten verrichten door andere rechters dan de rechter-commissaris staan vanaf
het moment van inwerkingtreding ter beschikking. De regel betreffende hervatting
na schorsing in gewijzigde samenstelling leent zich ook voor onmiddellijke
toepassing. Het vervallen van de fictiebepalingen impliceert dat bewijsconstructies
in vonnissen en arresten die na het moment van inwerkingtreding gewezen worden
op de nieuwe regeling dienen te zijn toegesneden. Materieel zal dat evenwel
weinig verschil maken.Een uitzondering is slechts gemaakt voor de verlengde oproepingstermijn
van getuigen. Buiten twijfel is gesteld dat deze vanaf het moment van inwerkingtreding
slechts kan worden toegepast in zaken waarin nadien wordt gedagvaard.ARTIKEL III, IVDeze artikelen zijn reeds toegelicht in de artikelsgewijze toelichting
bij Artikel I, onderdeel N.ARTIKEL V, VIDeze bepalingen voorzien erin dat het artikellid dat bij inwerkingtreding
van het wetsvoorstel inzake toezeggingen aan getuigen aan artikel 344a Sv
wordt toegevoegd, aansluitend op de bepalingen inzake anonieme getuigen en
ongewijzigd in een vierde lid wordt opgenomen.ARTIKEL VII, VIIIDit artikelen voorzien erin dat van de materieel gelijkluidende aanpassingen
die het onderhavige wetsvoorstel en het wetsvoorstel tot aanpassing van de
ontnemingswetgeving voorstellen in artikel 511g, tweede lid, slechts één
daadwerkelijk doorgang vindt.ARTIKEL IXHet ligt in de bedoeling deze wet spoedig na plaatsing in het Staatsblad
in werking te laten treden. Voor inwerkingtreding bij koninklijk besluit is
gekozen opdat ervoor kan worden gezorgd dat in voldoende mate bekendheid is
gegeven aan de wijzigingen die het wetsvoorstel teweegbrengt.De Minister van Justitie,A. H. Korthals XNoot1De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van
toelichting zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter inzage gelegd bij
het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot2Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Het onderzoek ter zitting, 1999, p. 325.XNoot1Het onderzoek ter zitting, 1999, p. 141.XNoot1Het onderzoek ter zitting, 1999, p. 143. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28477-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl