Jaarverslag en slotwet ministerie van Buitenlandse Zaken 2006; Verslag wetgevingsoverleg gehouden op 14 juni 2007, over de financiële verantwoording over het jaar 2006
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31031-V, nr. 15

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

27-06-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

31031-V nr. 15

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor Buitenlandse Zaken
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31031-VToon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 31044Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 100 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 031 VJaarverslag en slotwet ministerie van Buitenlandse Zaken 200631 044Jaarverslag van de Homogene Groep Internationale Samenwerking voor het
jaar 2006nr. 15VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEGVastgesteld 21 juni 2007De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken1
heeft op 14 juni 2007 overleg gevoerd met minister Verhagen van Buitenlandse
Zaken en minister Koenders voor Ontwikkelingssamenwerking over de financiële verantwoording over het jaar 2006.Van het overleg brengt de commissie bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,OrmelDe adjunct-griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,Van ToorStenografisch verslag van een wetgevingsoverleg van de vaste commissie
voor Buitenlandse ZakenDonderdag 14 juni 2007 10.00 uurDe voorzitter: OrmelAanwezig zijn 7 leden der Kamer, te weten:Ormel, Boekestijn, Irrgang, De Roon, Ferrier, Peters en Gill'ard,en de heer Verhagen, minister van Buitenlandse Zaken, en de heer Koenders,
minister voor Ontwikkelingssamenwerking.Aan de orde is de behandeling van:het jaarverslag
van het ministerie van Buitenlandse Zaken 2006 (31031-V, nr. 1) en de daarbij
behorende lijst van feitelijke vragen en antwoorden (31031-V, nr. 5);het rapport van de Algemene Rekenkamer bij het jaarverslag 2006 (31031,
nr. 2) en de daarbij behorende lijst van feitelijke vragen en antwoorden (31031-V,
nr. 6);het jaarverslag 2006 van de Homogene Groep Internationale
samenwerking (HGIS) (31044, nr. 1) en de daarbij behorende lijst van feitelijke
vragen en antwoorden (31044, nr. 2);de brief van de ministers
van Buitenlandse Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking d.d. 13 april
2007 inzake de uitvoering van het Stabiliteitsfonds in 2006 (30800-V, nr.
85);de brief van de ministers van Buitenlandse Zaken en voor
Ontwikkelingssamenwerking d.d. 1 mei 2007 houdende het rapport van de
evaluatie van het Stabiliteitsfonds over de periode 2004-2005 (30800-V, nr.
91);de brief van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking d.d.
10 mei 2007 ten geleide van het rapport "Resultaten in Ontwikkeling
2005-2006" (29234, nr. 57) en de daarbij behorende lijst van feitelijke
vragen en antwoorden (29234, nr. 58).De voorzitter:Ik heet de bewindslieden, de hen vergezellende ambtenaren, het publiek
en de Kamerleden hartelijk welkom in de bijzondere setting van deze Oude Zaal.
De agenda van vanmorgen is in drie delen opgeknipt. Tot circa half twaalf
zullen wij spreken over het jaarverslag Buitenlandse Zaken 2006, van half
twaalf tot twaalf over het Stabiliteitsfonds en van twaalf tot één
over de resultatenrapportage Ontwikkelingssamenwerking 2005-2006. Wij beginnen nu dus met de bespreking van het jaarverslag 2006, in welk
kader ik allereerst het woord geef aan de heer Boekestijn die in zijn hoedanigheid
van rapporteur namens de Kamer het woord zal voeren. Vervolgens zullen de
minister van Buitenlandse Zaken en de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
er kort op reageren. Daarna is het woord aan de Kamer met daaropvolgend de
reactie van beide bewindslieden. Vervolgens is alleen een tweede termijn mogelijk
voor degenen die moties willen indienen. Gezien de tijdsklem waarin wij allen
zitten, zal ik alleen heel korte interrupties toestaan.Dan is nu het woord aan de rapporteur, de heer Boekestijn.De heerBoekestijn(VVD)Mijnheer de voorzitter. Allereerst wil ik de Rekenkamer hartelijk bedanken
voor haar rapport. Het bevat heel veel informatie waar individuele Kamerleden
nooit op eigen houtje achter zullen komen. In die zin speelt de Rekenkamer
een sleutelrol in de controle door de Kamer van de regering. Ook wil ik de
Rekenkamer graag bedanken voor de buitengewoon heldere briefing die wij de
afgelopen donderdag hebben gekregen. Het was verheugend dat er vier politieke
partijen aan deelnamen en dat er een levendige discussie was.Wat minder goed is, is dat bij het opstellen van de notitie van de commissie
voor de Rijksuitgaven, waar ik die commissie overigens zeer dankbaar voor
ben, de antwoorden op de feitelijke vragen die waren gesteld door de commissie
voor Buitenlandse Zaken nog niet binnen waren. Dat is jammer, want op die
manier werken wij een beetje langs elkaar heen.Ik zal vandaag heel kort iets zeggen over de kwaliteit en de informatiewaarde
van het jaarverslag en over de rechtmatigheid. De beleidsprestaties zijn steeds
herkenbaar en uniform gepresenteerd per beleidsartikel. Dit zegt echter nog
niets over de volledigheid, betrouwbaarheid, totstandkoming en bruikbaarheid
van de gepresenteerde informatie. Op al deze punten is volgens de Rekenkamer
verbetering noodzakelijk, omdat, zo vreest de Rekenkamer, anders het draagvlak
voor ons buitenlands beleid wel eens zou kunnen afnemen. Dat is een probleem
omdat de minister zelf ook in zijn jaarverslag aangeeft er zich zorgen over
te maken. Met andere woorden: het is dus toch wel opvallend dat de beroemde
VBTB-toets betrekkelijk magere resultaten oplevert. In het rapport staat namelijk
dat in minder dan 35% van de gevallen sprake is van meetbare
doelen. Vorig jaar was dat nog 40% en in de begroting van 2005 zelfs
50%. Bij ruim twee derde van het gevoerde beleid kan dus niet duidelijk
worden gemaakt wat er nu eigenlijk is bereikt. Dat is bij ontwikkelingssamenwerking
en buitenlands beleid wel begrijpelijk – het is ook heel vaak ongrijpbaar–
maar twee derde is natuurlijk wel een beetje veel. De minister geeft aan dat
in veel gevallen de relatie tussen beleid en doelen eerder een plausibele
is dan een causale. De Rekenkamer zegt daarover dat het erge is dat zelfs
die plausibiliteit in veel gevallen niet kan worden aangetoond.Bij de inzichten in de geleverde prestaties gaat het wat beter. Dit percentage
is gestegen van 25 naar ruim 40. Dat is mooi maar dat betekent wel dat van
minder dan de helft van het beleid de Kamer slecht inzicht krijgt van wat
er nu concreet wordt gedaan. Ook de totstandkoming van de wel aanwezige informatie
is gebrekkig. Wij weten niet altijd waar de cijfers vandaan komen en ook de
interne accountantsdienst, de DAD, klaagt hierover.Dan nog iets over de vraag of de informatie zinvol en bruikbaar is. De
Rekenkamer heeft de doelstellingen met de daarbij horende beleidsprestaties
onderzocht. Het gaat om onderwijs, 8% van de begroting ofwel 397 mln.
Op dit gebied kunnen wij dus iets zeggen over de zinvolheid en de bruikbaarheid
van die informatie. Daar plaatste de Rekenkamer drie kritische noten bij.In de eerste plaats: bij uitbreiding van de steun aan onderwijsprojecten
is geen nulmeting verricht. De uitbreiding kan dus niet worden vastgesteld.
In het antwoord van de minister hierop staat dat het alleen kwalitatief kan
gebeuren. Dat is natuurlijk discutabel. Uitbreiding van de steun lijkt mij
een onderwerp dat toch kwantificeerbaar zou moeten zijn. Dat is ook de mening
van de Rekenkamer.In de tweede plaats: een doelstelling was niet volledig behaald door vertraging
maar de oorzaak wordt niet vermeld.In de derde plaats: bij het meten van het aantal kinderen dat naar school
gaat, hanteert men inputcijfers (50 dollar per kind per jaar), maar dat betekent
nog niet dat kinderen ook werkelijk naar school gaan. De Rekenkamer heeft
dus slechts een doelstelling onderzocht op de zinvolheid en de bruikbaarheid.
Wij kunnen dus op dit punt niets zeggen over de andere doelstellingen.Tot slot nog iets over rechtmatigheid, dus over de vraag of het beleid
in overeenstemming met de wettelijke regels is. Hierbij zijn zeven onvolkomenheden
gesignaleerd waarvan er één als ernstig wordt betiteld, namelijk
het voorschottenbeheer. Op dit punt is de Rekenkamer al meer dan tien jaar
kritisch. Over de periode 1993-2006 gaat het hierbij om een totaalbedrag van
5,7 mld. en veel voorschotten uit de periode 1993-2002 zijn niet meer te achterhalen.
Sinds 2000 daalt het aantal onvolkomenheden wel maar het gaat tergend langzaam.
Bovendien is van die 5,7 mld. 5% achterstallig, in de zin dat er sprake
is van nog niet vervulde rapportageverplichtingen. De echte harde kern van
de problematiek is dus 285 mln., maar helaas is het rappel- en sanctiebeleid
gebrekkig. Er is nu een plan van aanpak van de minister, waardoor de Algemene
Rekenkamer haar bezwaar heeft ingetrokken. Grote vraag is natuurlijk of de
minister erin zal slagen om die harde kernproblematiek van 285 mln. op te
lossen.Ik kom tot een eindoordeel. Het rapport van de Algemene Rekenkamer is
kritisch. In de eerste plaats: ruim twee derde van de gestelde doelen is niet
meetbaar. Daar kan dus niet in kwantitatieve zin over worden gesproken. Niet
alles is kwantificeerbaar, zeker niet bij OS, maar het feit dat slechts een
derde van de doelen meetbaar is, is mager. De relatie tussen beleid en doelen
is dus in veel gevallen niet causaal maar ook niet plausibel.In de tweede plaats: bij de prestaties is 60% niet meetbaar. Dat
is een hoog percentage. Bij wat wel meetbaar is, is de informatie vaak gebrekkig
of zelfs niet voorhanden.In de derde plaats: bij de beleidsdoelstelling onderwijs is niet alle
informatie bruikbaar en zinvol.In de vierde plaats; bij het voorschottenbeheer is er sprake van 285 mln.
achterstallig.Met andere woorden: bij alle onzekerheid – ook na het rapport van
de Algemene Rekenkamer blijft nog veel onzeker – is er één
ding zeker, namelijk dat bij het ministerie van Buitenlandse Zaken zeker ruimte
is voor verbetering.De voorzitter:Namens de overige collega's van de Kamer bedank ik de rapporteur voor
zijn zeer goede inbreng. Ik verzoek beide ministers om hierop een korte reactie
te geven.MinisterVerhagenVoorzitter. Ik dank de rapporteur voor zijn rapportage namens de Kamer.
Hij heeft aangegeven dat het opmerkelijk is dat van twee derde van het beleid
niet duidelijk gemaakt zou zijn wat er bereikt is. In principe zijn de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking en de minister van Buitenlandse Zaken in staat
om duidelijk te maken wat er bereikt is, waarbij zij zich niet behoeven te
beperken tot een derde deel. Wel ben ik van mening dat het jaarverslag zich
zou moeten beperken tot een uitzonderingenrapportage. Dat betekent dat daarin
de opmerkelijke zaken worden toegelicht, dus de zaken die niet zijn behaald
of die juist heel goed zijn gegaan. Anders zouden wij teruggaan naar de situatie
waarin je alles gaat beschrijven, terwijl ik denk dat het beter is om je te
beperken tot de opmerkelijke zaken. Andere concrete resultaten zijn opgenomen
in andere documenten, zoals de brieven en evaluaties die de Kamer bereiken.
Er is dus veel meer informatie op basis waarvan de Kamer een beeld kan krijgen
over het functioneren van Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking
dan alleen het jaarverslag. Het heeft naar mijn mening weinig zin als wij
de Kamer een heel dik boek geven waarin wij alles beschrijven wat er is gebeurd.Verder is gevraagd waarom het percentage van concrete doelen zo laag is.
In 2005 heeft Buitenlandse Zaken een nieuwe begrotingsindeling gemaakt. Daarmee
hebben wij een grote stap gezet op weg naar een goede en concrete begroting.
Die nieuwe indeling betekent wel dat niet alles meteen goed staat. Er is dus
verdere verbetering mogelijk. Ik zeg toe dat ik probeer om mijn beleid zo
concreet mogelijk aan de Kamer voor te leggen. Net als in de afgelopen begroting
blijf ik streven naar verbetering.Ik kan overigens niet altijd de criteria van de Rekenkamer volgen. Ik
ben van mening dat zij soms wat doorschiet. Zij telt op een zwart-witmanier
hoe goed wij het doen. Ik ga mij dus ook niet vastleggen op een percentage.
Daar leent het beleidsterrein zich ook niet voor. Mijn voorgangers hebben
reeds in twee brieven over de begroting uitgelegd waarom dit op
buitenlands beleid niet zo meetbaar is. Je kunt moeilijk zeggen dat doordat
ik gisteren in het Midden-Oosten was, er dit en dit nu bereikt is. Het causale
verband tussen de ontwikkelingen in de Gazastrook en mijn aanwezigheid zal
ik u niet schetsen. Ik hoop wel dat ik daar door mijn inbreng enige effecten
heb teweeggebracht ten aanzien van de wijze waarop de Palestijnse eenheidsregering
en president Abbas zich opstellen, maar het precieze effect is natuurlijk
moeilijk te meten.Vervolgens heeft de rapporteur gewezen op de kritiek van de Rekenkamer
dat er geen causale maar een plausibele relatie wordt gelegd tussen de in
het jaarverslag opgenomen doelen en de daarbij gekozen indicatoren. Het is
waar dat in veel gevallen alleen plausibel te maken is dat de Nederlandse
inzet heeft geleid tot een bepaald resultaat. Een echt causaal verband is
vaak niet te leggen. Wel zet ik alles op alles om de plausibiliteit goed te
onderbouwen.Dan de vraag of in het volgende jaarverslag de doelen en prestaties in
hun onderlinge relaties beter kunnen worden toegelicht. In de afgelopen begrotingen
zijn steeds stappen gezet naar de concrete beschrijving van doelen, prestaties
en onderlinge relaties. Ook dit jaar wil ik absoluut een stap voorwaarts zetten,
maar er zijn grenzen aan de mate van concreetheid waarin ik mijn doelen kan
verantwoorden. Als de begrotingen concreter worden, worden ook de jaarverslagen
concreter. Dat zal de Kamer de komende jaren ongetwijfeld ervaren. In met
name de andere documenten waaraan ik zo-even refereerde laat ik de Kamer weten
of de in de begroting opgenomen doelen zijn behaald. Het jaarverslag zou in
mijn ogen de uitzonderingenrapportage moeten blijven.De rapporteur vroeg verder waarom in meer dan de helft van de gevallen
geen inzicht is geboden. De Rekenkamer maakt een zwart-witoptelling van de
zaken die ik niet toelicht in het jaarverslag. Ik ben het dan ook niet eens
met de analyse van de Rekenkamer. In de tabellen inzake de beleidsprestaties
kan nagegaan worden of beleidsprestaties wel of niet gehaald zijn. Die worden
door mij allemaal niet toegelicht, gelet op de uitzonderingen die wij in het
jaarverslag meenemen. De Kamer kan er wel van uitgaan dat wij door blijven
gaan om haar zo concreet mogelijk te informeren, zonder ons vast te leggen
op percentages.MinisterKoendersVoorzitter. Ook ik dank de rapporteur voor zijn inbreng. Ik denk dat dit
een goede manier is om tussen regering en Kamer een overleg te hebben over
de verantwoording van het ministerie van Buitenlandse Zaken voor de uitgaven
en het beleid. Dit wetgevingsoverleg is in die zin anders ten opzichte van
de overleggen in vorige jaren, omdat ik nu als nieuw bewindspersoon voor Ontwikkelingssamenwerking
verantwoording afleg over het beleid van mijn voorgangster. Dat is ook een
goede zaak. Ik sta er ook voor. Het is een goede praktijk in Nederland dat
wij de verantwoordelijkheid overnemen van het voorgaande kabinet. Ik vind
het ten aanzien van de belastingbetaler essentieel dat duidelijk wordt gemaakt
dat het geld goed wordt uitgegeven. Ik zal ook aangeven dat dit bij Ontwikkelingssamenwerking
goed gebeurt. Democratische verantwoording van uitgegeven gelden is mijns
inziens essentieel.Ik ben het niet eens met de conclusie die naar voren is gekomen dat er
bij Buitenlandse Zaken veel te verbeteren valt. Er is altijd wat te verbeteren.
Dit kabinet zal zich ervoor inzetten dat, als het gaat om de verantwoording
van gelden en de meting van resultaten, de Kamer en het publiek maximaal worden
ingelicht. Ik wijs er wel op dat in de analyse onjuistheden staan. Vorig jaar
heeft de Kamer het ministerie van Buitenlandse Zaken juist gecomplimenteerd
met de enorme vooruitgang inzake het voorschottenbeheer en wij zijn nog veel
verder gegaan qua verbeteringen. De foutmarge van het voorschottenbeheer is
in 2006 spectaculair gedaald. Het verantwoordingstraject is in gang gezet.
Ik zal daarover ook rapporteren als de Kamer dat wenst. Ik wil dat ook regelmatig
doen via monitoringrapporten. Verder wijs ik erop dat de Rekenkamer haar bezwaar
heeft ingetrokken naar aanleiding van het veranderingstraject dat al ingezet
was en inmiddels voortgezet wordt.Verder constateer ik dat de discussie over het voorschottenbeheer op een
aantal misverstanden berust, met name in de media. Op een gegeven moment werd
gezegd dat wij ten aanzien van een bedrag van 5,7 mld. niet zouden weten wat
ermee gebeurd is, waarmee de suggestie werd gewekt dat Ontwikkelingssamenwerking
zijn zaken niet op orde zou hebben. Het bedrag van 5,7 mld. is heel gemakkelijk
te verklaren. Een voorschot is essentieel. Anders kun je niet aan ontwikkelingssamenwerking
doen. Het gaat namelijk altijd om organisaties die zelf geen geld hebben.
Anders behoef je ze geen ontwikkelingshulp te geven. Dus je hebt automatisch
al te maken met voorschotten. Uiteraard kijken wij heel goed naar de betrouwbaarheid
van organisaties en projecten. Je zoekt de partners die in de moeilijkste
omstandigheden toch resultaten weten te behalen. Wij weten dus precies aan
wie de voorschotten worden verstrekt. De organisaties, projecten of overheden
worden gescreend op beleidsrelevantie, haalbaarheid, beheersbaarheid en duurzaamheid.
Voorafgaand aan elke overeenkomst als het gaat om voorschotbeheer wordt gekeken
of er een grote kans is dat het programma effect behaalt. Dan is er dus behoefte
aan geld. Dat betreft dan een voorschot dat wordt gegeven voor zes maanden.
Dat kan gemotiveerd in voorkomende gevallen ook voor een jaar worden gegeven.
Het wordt pas afgeboekt – volgens mij is dat de essentie van betrouwbaar
beheer – als vastgesteld is dat de vooraf afgesproken prestatie geleverd
is en de juistheid van de uitgaven is verzekerd. Daarover wordt ook gerapporteerd.
Het kost een heleboel bureaucratie maar dat hebben wij er graag voor over
om te weten dat de belastingbetaler waar voor zijn geld krijgt. Als er niet
wordt gerapporteerd, wordt er direct gerappelleerd. Er zijn ook regels voor.
Als na herhaalde rappels geen rapportage is ontvangen, wordt een sanctie opgelegd.
Vaak kan dan ook een deel van de bijdrage worden teruggevorderd.Een en ander neemt niet weg dat een aantal dingen verbeterd kan worden.
Zo zijn wij bezig met het investeren in kennisbehoud door ervoor te zorgen
dat al die rappels en sancties precies worden geregistreerd op centraal niveau.
Dat kost extra energie en mensen, maar wij zijn bereid om dat te doen. Het
is wel altijd een afweging tussen bureaucratie, berekeningen, verantwoording
en doelmatigheid van beheer. Ik constateer dat het ministerie van Buitenlandse
Zaken ter zake enorme vooruitgang heeft geboekt. Ik neem dan ook echt afstand
van de suggestie in de media alsof er sprake zou zijn van een gat van 5,7
mld. Wij gaan maximaal twaalf maanden voorfinancieren. Dan is er een periode
van zes maanden voor het opstellen en indienen van verantwoording door de organisaties en de beoordeling door Buitenlandse Zaken. De jaarlijkse
omzet van Ontwikkelingssamenwerking is ongeveer 4 mld. Dat betekent dat er
redelijkerwijs een voorschottenbestand is van ongeveer 6 mld. Daar zitten
wij dus nog onder. Het heeft dus niets te maken met het verkeerd uitgeven
van geld. Integendeel, je zou kunnen zeggen dat het de essentie is dat wij
pas iets afboeken als wij zeker weten dat het goed besteed is. Bij sommige
projecten duurt dat wat langer. Vooral multilaterale organisaties hebben vaak
een aantal programma's over de jaren heen waarvan je de afrekening dus later
krijgt. Daarom gaan wij die dus nog niet afboeken. Wij weten dan namelijk
nog niet precies wat ermee gebeurd is. Het betreft in feite bijna allemaal
voorschotten die verstrekt zijn sinds 2005. Er zijn er nog een paar van eerdere
datum maar die gaan om veel kleinere bedragen. Wij zullen er ook naar kijken
of er echt heel serieuze problemen mee zijn. Dat kan te maken hebben met vertraagde
programma-uitvoering, maar zelfs een vertraagde programma-uitvoering behoeft
niet noodzakelijkerwijs fout beleid te zijn. Ik geef het je maar te doen om
op dit moment een programma te realiseren in Zuid-Sudan en ervoor te zorgen
dat een en ander precies in de tijd loopt die je van tevoren had ingeschat.
Het kan dus betekenen dat het voorschot langer blijft staan. Gelukkig maar,
zeg ik er dan bij.Het achterstallige bedrag betreft ongeveer 5% van de voorschotten,
te weten 285 mln. Dat is dus heel wat anders dan de eerdergenoemde 5,7 mld.
Waar nodig hebben wij ook nog bedragen teruggevorderd. Het ministerie heeft
de afgelopen jaren dus stelselmatig geïnvesteerd in het verbeteren van
het beheer van de voorfinancieringen. Het kan natuurlijk altijd beter, maar
het is niet zo dat er bij Buitenlandse Zaken veel te verbeteren is. Wij zitten
op een foutenpercentage van 0,6% bij de afhandeling van voorschotten
op zo'n begroting. Ik geef het je te doen.Vervolgens ga ik in op de kritiek van de Rekenkamer met betrekking tot
de onderwijsdoelstelling die niet plausibel zou zijn. Ik vraag mij in gemoede
af hoe je het anders zou kunnen bereiken. Wij hebben te maken met een internationaal
geaccepteerd gegeven dat niet zomaar met de natte vinger is bedacht. Er liggen
ook internationale evaluaties aan ten grondslag. Het gaat over de waarde die
eraan gehecht wordt in organisaties die zich met onderwijs bezighouden, zoals
Unicef. Het kost ongeveer 50 dollar om een kind een jaar lang basisonderwijs
te bieden. Met het ons ter beschikking staande bedrag, mede naar aanleiding
overigens van de motie-Hessing van enige jaren geleden, zijn ongeveer zes
miljoen kinderen geholpen. Nu kan men opwerpen dat dit nog niet precies genoeg
is en dat het meer onderbouwd moet worden. Welnu, als je naar een ontwikkelingsland
reist, weet je dat de statistieken achterlopen en dat de onderzoeksinstellingen
niet precies weten hoeveel kinderen er zijn. Betekent dit dan dat je geen
ontwikkelingshulp moet geven? Nederland financiert ten opzichte van andere
landen relatief het meest in het opbouwen van statistiek en onderzoek in ontwikkelingslanden.
Het is bijna in alle programma's een onderdeel, waardoor er veel meer meetbaar
is dan vroeger. Maar niet alles is meetbaar. Dat is een deel van het ontwikkelingsprobleem.
Het werkelijk aantal kinderen dat in 2006 onderwijs is gaan volgen, kan ik
niet beoordelen. Ik kan dat wel beoordelen in 2008 en 2009, omdat dan zichtbaar
is in de statistieken hoeveel kinderen naar school gaan. Daarom kan ik in
2006 alleen een indicatie geven die plausibel te verklaren is. Ik ben het
dan ook helemaal niet eens met de Rekenkamer dat dit niet plausibel te verklaren
is. Er is wel degelijk sprake van plausibele verklaringen, zowel in de resultatenrapportage
als in de andere evaluaties op het terrein van onderwijs.De voorzitter:Dan gaan wij thans over tot de eerste termijn van de Kamer.De heerBoekestijn(VVD)Mijnheer de voorzitter. Links heeft geen monopolie op de moraal. Ook de
VVD-fractie is een warm pleitbezorger van ontwikkelingssamenwerking. De armoede,
de aidsproblematiek en het onvolkomen bestuur grijpen iedereen die in Afrika
rondreist, naar de keel. Het is een van de grootste intellectuele uitdagingen
van onze tijd om een zo intelligent mogelijk antwoord te bedenken op het armoedevraagstuk
en alles wat daarmee samenhangt. Dat antwoord laat zich maar moeizaam formuleren.
Ontwikkelingssamenwerking raakt het volle leven in al zijn aspecten. De materie
is buitengewoon weerbarstig en vallen en opstaan is daarbij het normale patroon.
Juist omdat die materie zo weerbarstig is en niemand het antwoord weet op
duurzame armoedebestrijding, is het van het allergrootste belang dat instituties
die zich bezighouden met ontwikkelingssamenwerking, zich opstellen als lerende
organisaties. Dat is cruciaal. Dat betekent dat zo veel mogelijk heldere en
dus meetbare beleidsdoelstellingen en beleidsprestaties worden geformuleerd
en dat de informatie waarmee men werkt, bruikbaar en zinvol is. Dat betekent
niet dat alles meetbaar zou zijn en dat iedereen zich moet gedragen als cijferfetisjist.
Het betekent wel dat er zo veel mogelijk gekwantificeerd moet worden en dat
de meetbare informatie, als het nodig is, leidt tot beleidswijzigingen. Zonder
dat is er namelijk geen sprake van lerende organisaties.Er is nog een belangrijke reden waarom de ontwikkelingsorganisaties zich
lerend moeten opstellen: het draagvlak voor de ontwikkelingssamenwerking.
De Haagse politiek is meer dan ooit ontvankelijk voor de seismologie van het
volkssentiment. Het Europadebat laat ons goed zien hoe snel het draagvlak
voor de EU kan afkalven. Dat kan ook met OS gebeuren en dat zou heel betreurenswaardig
zijn. Om te voorkomen dat het draagvlak voor OS verder afkalft, dient de regering
er alles aan te doen om de kiezers het gevoel te geven dat het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid
zo effectief mogelijk is. Uit de laatste enquêtes blijkt dat het daar
misgaat, dat een steeds kleinere minderheid werkelijk gelooft dat het geld
aankomt bij de allerarmsten. De enige manier om deze tikkende tijdbom te demonteren,
is een verhoging van de effectiviteit. Een andere weg is er niet. De VVD-fractie
meent dat er ruimte is voor verbetering. Er zou een veel grotere inspanning
kunnen worden verricht om meetbare doelstellingen en beleidsprestaties te
formuleren. Er zou ook veel beter gedocumenteerd kunnen worden op welke cijfers
men zich baseert. De impactevaluaties van de IOB en andere organisaties zouden
ook veel meer invloed kunnen hebben op het beleid. Ten slotte zou het voorschottenbeheer
veel beter georganiseerd dienen te worden.MinisterKoendersU zegt dat het voorschottenbeheer beter georganiseerd moet worden. Ik
heb u zo-even aangegeven dat wij nu op een foutenpercentage van 0,6%
zitten en dat vorig jaar de Kamer gezegd heeft dat dit een compliment waard
is. Vervolgens heb ik u uitgelegd dat wij het maximale doen om tot verdere
verbetering te komen en dat de Rekenkamer met ons plan van aanpak heeft ingestemd.
Ik zou graag willen weten wat wij nog meer moeten doen. Ik kan bijna niet
lager uitkomen dan op een foutenpercentage van 0,6%.De voorzitter:Ik begrijp de betrokkenheid van de ministers, maar ik verzoek hun toch
om in hun termijn de beantwoording te doen.De heerBoekestijn(VVD)Mijnheer Koenders, ik ben in het kader van mijn rapporteurschap heel genuanceerd
geweest over het voorschottenbeheer. Ik heb niet gesproken over 5,7 mld.,
maar over de harde kern van 285 mln. Ik stel ook vast dat tussen 1993 en 2002
betrekkelijk veel voorschotten zijn gegeven die niet meer te achterhalen zijn.
Dat is nu niet iets waarop het ministerie trots kan zijn. Ik stel ook vast
dat er een rapport van de Algemene Rekenkamer voor nodig is om het sanctie-
en rappelbeleid te verbeteren. Dat is ook niet iets waarvoor het ministerie
zich op de borst zou kunnen kloppen. Is de minister dan ook bereid om zijn
vorderingen ten aanzien van het voorschottenbeheer niet alleen naar de Algemene
Rekenkamer te sturen maar eveneens driemaandelijks naar de Kamer? Is de minister
bereid om in de komende jaarverslagen de relatie tussen de Nederlandse beleidseffecten
en -prestaties meer inzichtelijk te maken en daarbij gebruik te maken van
de beleidsaanbevelingen en expertise van de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking
en Beleidsevaluatie? Is de minister bereid om een overzicht te sturen van
de invloed van de beleidsaanbevelingen van de IOB van de afgelopen tien jaar
op het ontwikkelingsbeleid? Is de minister het met mij eens dat zijn ministerie
pas echt een lerende organisatie is als de IOB geheel autonoom kan besluiten
welke evaluaties dienen plaats te vinden en dat de beleidsaanbeveling die
daaruit voortvloeit het beleid ook daadwerkelijk beïnvloedt?De heerIrrgang(SP)Voorzitter. Ook ik dank de heer Boekestijn voor zijn rapportage. Het verantwoorden
van de begroting in het nieuwe begrotingsproces is een hardnekkige materie
voor de Kamer om er op een zo effectief mogelijke wijze uitvoering aan te
geven. Ik heb ook de indruk dat vooral de minister van Buitenlandse Zaken
ermee worstelt hoe de regering haar beleid het beste kan verantwoorden. Ik
zou er ook voor willen waarschuwen om al te snel op een stekelige manier op
opmerkingen van de Rekenkamer te reageren. Ik meen dat de Rekenkamer ten aanzien
van een aantal zaken wel degelijk een punt heeft.Verder ben ik van oordeel dat echt werk moet worden gemaakt van het voorschottenbeheer.
Het zou dan ook goed zijn als de Kamer op dat punt verder op de hoogte werd
gehouden via tussentijdse rapportages. Ik ben het met de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
eens dat er geen sprake van kan zijn dat er een soort sfeertje ontstaat dat
er 5,7 mld. over de balk is gegooid. Juist omdat daar geen sprake van is en
er zelfs geen sprake van is dat er niet rechtmatig geld is besteed, is het
van belang dat hieraan wat wordt gedaan. Dan is dat graatje uit de keel gewoon
weg.Verder heb ik nog een vraag over de verantwoording met betrekking tot
multilaterale organisaties. Is er nu sprake van dubbele bureaucratie, in de
zin dat de bijdrage van Nederland apart moet worden verantwoord terwijl een
multilaterale organisatie ook verantwoording aflegt over het totaal van de
gelden? In dat geval zijn er mijns inziens mogelijkheden om het verantwoordingsproces
beter te organiseren, dus niet dubbelop en het liefst met zo min mogelijk
bureaucratie.Vervolgens wil ik iets zeggen over de kosten van huisvesting bij Buitenlandse
Zaken en de declaraties van representatiekosten. Ik heb daarover al iets gezegd
bij het verantwoordingsdebat. Daarop is toen niet gereageerd door de regering.
Ik denk dan ook dat het goed is om er nu weer aandacht voor te vragen. De
Rekenkamer constateert een aantal ernstige onregelmatigheden bij de declaraties
voor buitenlandse dienstreizen van het ministerie. Ik noem hotelnota's voor
twee personen in plaats van één persoon, kosten voor privéverlenging
van een buitenlandse reis, het laten vergezellen door partners en gezinsleden
op buitenlandse reizen en ten onrechte gedeclareerde diners of cocktails voor
de verjaardag van een ambassadeur of zijn partner. Waar het gaat om gemeenschapsgeld,
is dit soort declareerpraktijken die in strijd zijn met de regels van het
ministerie zelf, natuurlijk niet toelaatbaar. Ik denk dat het goed is dat
beide ministers dit klip en klaar veroordelen. Aan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
vraag ik in hoeverre hierbij sprake is van het verkeerd besteden van gelden
voor ontwikkelingshulp.Uit onderzoek blijkt dat in meer dan de helft van de onderzochte gevallen
te veel wordt uitgegeven aan de huisvesting op diplomatieke posten. Het voorbeeld
van Juba is het meest ernstige: een praktische verdubbeling van het budget,
namelijk 5 mln. begroot, wat uiteindelijk 10 mln. werd. Als wij met andere
landen samenwerken, waardoor wij uiteindelijk maar eenzesde deel van het budget
betalen, is dat mooi voor de Nederlandse minister, maar dat maakt het natuurlijk
niet minder erg.De heerDe Roon(PVV)Voorzitter. Ook ik dank de rapporteur voor zijn inbreng. Er is bij het
ministerie van Buitenlandse Zaken sprake van zorgelijke punten op financieel
terrein. Het is nog geen Ahold of Enron maar zorgelijk is het bepaald wel.
Minstens zo erg of wellicht erger is het feit dat de minister dit lijkt te
bagatelliseren. Volgens het ministerie is er namelijk niet veel aan de hand.
Ik citeer: "De omvang van de uitstaande voorschotten is niet bijzonder
groot. Die bedraagt om en nabij anderhalf maal de jaaromzet van 4 mld."
Niet groot? Daar zal de hardwerkende belastingbetaler die jaarlijks gedwongen
wordt om een deel van zijn zuurverdiende centen in de bodemloze put van ontwikkelingshulp
te storten, volstrekt anders over denken. Van die 5,7 mld. aan voorschotten
staat bijna de helft al meer dan een jaar open en er is van maar liefst 285
mln. nog niet eens rapportage opgemaakt terwijl dit al lang en breed gedaan
had moeten zijn. Er staan voorschotten open, elk ter hoogte van minstens 1
mln. bij bijna 400 instanties en op de landenlijst worden, alsof het doodnormaal
is, onder andere Syrië, Iran en Noord-Korea genoemd. En dan durft de
minister doodleuk te concluderen dat het voorschottenbeheer de toets der kritiek
kan doorstaan. Op welke planeet leeft deze minister eigenlijk? De ruim 0,25
mld. aan achterstallige voorschotten moet ondanks allerlei mooie beloftes
dan ook direct worden teruggevorderd. Is de minister daartoe bereid?Dan de problemen met betrekking tot de Nederlandse posten in het buitenland.
In Nigeria en Sudan hebben gigantische overschrijdingen van begrote bouwkosten
plaatsgevonden. Ook al ontkent de minister het, in Sudan was zelfs sprake
van een onrechtmatige uitgave van maar liefst 5,4 mln. Verder constateert
de Algemene Rekenkamer een aantal onvolkomenheden met betrekking tot reis-
en representatiekosten. Het lijkt erop dat net als bij het voorschottenbeheer
de minister de problemen bagatelliseert. Verder geeft de minister aan dat
het geregeld voorkomt dat de ISB aanbevelingen doet voor inkrimping van posten
en dat het aantal inkrimpingsvoorstellen het aantal uitbreidingsvoorstellen
het afgelopen jaar in ruime mate overtrof. Daar kan maar één
conclusie uit worden getrokken, namelijk dat die geldverslindende buitenlandse
posten met minder personeel toe kunnen. Omdat het voor mijn fractie nog maar
zeer de vraag is of de aanbevelingen van de ISB uiteindelijk opgevolgd worden,
moeten wat de fractie van de Partij voor de Vrijheid betreft de ISB-rapporten
voortaan openbaar worden gemaakt. Is de minister daartoe bereid?MevrouwFerrier(CDA)Voorzitter. Allereerst wil ik de heer Boekestijn bedanken voor het degelijke
werk dat hij als rapporteur heeft afgeleverd.In het algemeen is mijn fractie van mening dat de voorliggende jaarverslagen
er overzichtelijker uitzien. Vorig jaar hebben wij met klem gevraagd om een
overzichtelijke landenlijst. Die is er nu. Zo zijn er meer punten van verbetering
te noemen. Dank daarvoor.Toch blijven er punten van zorg. Als je gaat kijken wat precies de informatie
is om je een beeld te vormen van wat er is gebeurd, blijven namelijk toch
nog wat vragen bestaan. Twee jaar geleden bij de bespreking van het jaarverslag
heeft mijn fractie een punt gemaakt van twee onderdelen in het jaarverslag
waarover wij niet tevreden waren. Dat betrof het voorschottenbeheer en de
overschrijding van datgene wat er begroot was voor ambtswoningen en huur.
In twee jaar is het kennelijk niet goed genoeg verbeterd om in ieder geval
aan de burgers duidelijk te maken dat het beleid op dat gebied afdoende is.
Wat betreft het voorschottenbeheer vraag ik de minister of hij het plan van
aanpak op basis waarvan de Algemene Rekenkamer het bezwaar heeft ingetrokken,
naar de Kamer wil sturen en of hij de Kamer elke drie maanden op de hoogte
wil houden van de stappen die gezet worden om de situatie rond het voorschottenbeheer
te verbeteren. Oké, er zijn vorderingen gemaakt, maar kennelijk komt
dat niet op ons over.Er wordt gesteld dat het probleem van het voorschottenbeheer grotendeels
is opgelost omdat met name met het UNDP goede afspraken zijn gemaakt. Meteen
daarna wordt echter gesteld dat met de Wereldbank nog wel het een en ander
te bespreken is op dat gebied. Kan de minister daarover iets meer zeggen?Helaas worden onze vragen op het gebied van de huisvesting niet beantwoord.
Als overschrijding plaatsvindt in bekostiging van de huisvesting en de huren,
waar komt dat geld dan vandaan? Er is een bepaald bedrag begroot, men gaat
daar overheen. Op welke posten wordt die overschrijding dan in mindering gebracht?Een ander punt dat voor mijn fractie van groot belang is, betreft de coherentie
in het beleid voor ontwikkelingssamenwerking. Wij zijn ervan overtuigd dat
juist op dat gebied heel veel winst te behalen valt, zeker waar het betreft
de drie D's, te weten Defense, Diplomacy en Development. De effecten van dat
beleid, waarvan wij overtuigd zijn dat het goede vruchten afwerpt, zien wij
niet. Wij vragen de minister dan ook of hij een systeem kan bedenken waardoor
in het jaarverslag inzichtelijk wordt wat nu de positieve effecten van coherent
beleid zijn, met name op het gebied van de drie D's.Dan het onderwijs, een zeer wezenlijk punt voor mijn fractie. Sinds 1 januari
van dit jaar gaat een substantieel deel van het bedrag van het OS-budget naar
onderwijs, te weten 17% (motie-Hessing). Wij hadden het dan ook heel
goed gevonden als in het jaarverslag 2006 zichtbaar was gemaakt hoe de besteding
van dit hoge bedrag alvast is voorbereid. Er is echter geen nulmeting gemaakt.
Wij lezen weliswaar positieve dingen, zoals dat er meer kinderen naar school
gaan, maar wij zouden willen weten wat ze geleerd hebben. Komen ze kennisrijker
uit die school dan dat ze erin gegaan zijn? Alleen getallen zeggen niet genoeg.
Datzelfde geldt voor goed bestuur. Alle doelen zijn bereikt, maar wat is er
concreet bereikt?Ten slotte ben ik het met mijn collega Boekestijn eens dat de instrumenten
die wij hebben om aan de bevolking en zeker ook de mensen om wie het ons gaat,
inzichtelijk te maken hoe het geld besteed wordt, beter moeten worden benut.MevrouwPeters(GroenLinks)Voorzitter. Mijn algemene beeld van het financiële beheer van Buitenlandse
Zaken is redelijk goed. Het blijft allemaal binnen de grenzen van rechtmatigheid
en tolerantie. Wel is het heel jammer dat de tekortkomingen in de bedrijfsvoering
zijn toegenomen. Als ik het goed heb begrepen, is Buitenlandse Zaken na Defensie
op dit punt het slechtst presterende ministerie in de ogen van de Algemene
Rekenkamer.Over de ernstigste onvolkomenheid is al uitgebreid gesproken, namelijk
het voorschottenbeheer. De fractie van GroenLinks sluit zich aan bij alle
vragen die hierover zijn gesteld, met name het verzoek om de Kamer driemaandelijks
op de hoogte te houden van de vorderingen op dit punt. Hoe lang zal het naar
de inschatting van de minister overigens duren voordat de achterstanden inzake
het voorschottenbeheer zijn ingelopen? Wat is zijn inschatting van de hoogte
van het bedrag dat wellicht niet meer in te halen valt?Vervolgens wil ik iets zeggen over de beleidsconclusies. Het is moeilijk
om een relatie te leggen tussen de inzet van de middelen en het effect ervan.
Het is onvoldoende om alleen te lezen dat een inzet soms heeft plaatsgevonden.
Hoe kan dat meer inzichtelijk gemaakt worden? Kun je bijvoorbeeld ook gebruikmaken
van uitgebreide derdenrapportages? Ik noem als voorbeeld beleidsartikel 1
over de internationale rechtsorde en mensenrechten en beleidsartikel 2 over
veiligheid, humanitaire hulp en goed bestuur. Daarover bestaan legio rapporten
van VN-organisaties, mensenrechtenorganisaties, het Rode Kruis en vluchtelingenorganisaties.
Kunnen die niet helpen om de stelling van de minister te staven dat Nederland
heeft bijgedragen aan het bestrijden van terrorisme in de wereld en dat de
wereld daardoor veiliger is geworden? Waarop baseert hij de uitspraak dat
Nederland heeft bijgedragen aan verbetering van de mensenrechtensituaties
in 36 partnerlanden? Dat zijn namelijk de moeilijkste landen met notoir slechte
mensenrechtenrecords. De vraag is hoe de resultaten inzake veiligheid,
goed bestuur en mensenrechten, zijnde de paradepaardjes van het Nederlandse
buitenlandse beleid en ontwikkelingssamenwerkingsbeleid, beter inzichtelijk
kunnen worden gemaakt, zodat wij als Kamer kunnen constateren of het beleid
ter zake echt succesvol is.Wat ik goed vind, is de aandacht die Nederland vraagt voor reproductieve
rechten en gezondheidszorg. Verder komen in het jaarverslag, dat maar liefst
188 bladzijden telt, de woorden "vrouw" of "gender" slechts
drie keer voor, namelijk in de paragrafen over geweld tegen vrouwen en over
onderwijs en in de algemene constatering dat mannen en vrouwen gelijkwaardig
zijn aan elkaar. Er valt dan ook nog heel wat te doen aan de mainstreaming.
Ik ken een brief van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, waarin die
toegeeft dat jarenlange pogingen tot verbetering van de mainstreaming eigenlijk
weinig hebben opgeleverd. Het is ook ontzettend moeilijk, maar het gevolg
is wel dat gender mainstreaming in het jaarverslag niet tot uiting komt in
alle andere aspecten van het buitenlandse beleid waar dat genderaspect juist
zo ontzettend belangrijk is om resultaten te behalen. Ik noem armoedebestrijding,
goed bestuur, mensenrechten, veiligheid, humanitaire hulp, milieu, toegang
tot drinkwater, privatesectorontwikkeling, stabiliteit en noodhulp. Allemaal
geen woord over vrouwen. Dus dat maakt het ook heel moeilijk om te toetsen
in hoeverre de inspanningen van Nederland daadwerkelijk leiden tot verbetering
van de positie van vrouwen en meisjes. Nu is er het instrument van gender
responsive budgeting. De VN, de Raad van Europa en het Beijing Platform for
Action pleiten hiervoor. Het gaat dan om gendergevoelige budgettering die
in de verantwoording van de uitgaven van de middelen een analyse geeft van
het effect op vrouwen en meisjes ten opzichte van mannen en jongens. Hoe denken
de ministers erover om dit ook bij de verantwoording van het Nederlandse buitenlands
beleid toe te passen? Zijn zij bereid om het op die manier te ontsluiten?MevrouwGill'ard(PvdA)Voorzitter. Zoals de minister al zei, is het essentieel voor het draagvlak
onder de bevolking dat een kwantitatief en kwalitatief goede verantwoording
wordt afgelegd, ook in de richting van de Kamer. Wij moeten een goed inzicht
hebben in wat er is gebeurd, waar het geld naar toe is gegaan en welke resultaten
zijn bereikt. Op dat punt is de voorliggende rapportage onvoldoende. Met name
vraag ik in dit verband aandacht voor het voorschottenbeheer. De minister
voor Ontwikkelingssamenwerking heeft gezegd op dat punt wel lager te willen
uitkomen maar heeft zich daarbij tevens afgevraagd hoe dat dan zou moeten.
Ik zou bijvoorbeeld graag willen weten wat de regels voor een rappel en een
sanctie zijn. Ik zou ook graag meer inzicht krijgen in waar het geld dat nog
uitstaat qua voorschotten is gebleven. Ik sluit mij aan bij de vraag van mevrouw
Ferrier naar het plan van aanpak.Verder vinden wij het heel belangrijk dat de evaluaties worden gepleegd
door een onafhankelijke partij. Tegelijkertijd beseffen wij dat totale onafhankelijkheid
in feite niet bestaat. Wij zijn allemaal verbonden en op de een of andere
manier is er altijd wel een relatie. Dat neemt niet weg dat de mate van onafhankelijkheid
van de IOB zo groot mogelijk moet zijn. Ik sluit mij dan ook bij de vragen
die de heer Boekestijn hierover gesteld heeft.In haar advies geeft de Rekenkamer aan dat het informatieproces verbetering
behoeft. Zelf de DAD geeft aan dat het totstandkomingsproces binnen het ministerie
meer gewaarborgd moet worden. Herkent de minister zich hierin en welke maatregelen
is hij van plan te nemen? Kan in het volgende jaarverslag een bronvermelding
van de cijfers worden opgenomen?Het is goed om de te zien dat het ORET-programma voor 100% zijn
begroting heeft gebruikt maar de doelstelling van de bedrijvenprogramma's
is dat niet alleen Nederland maar vooral OS-landen er gebruik van maken. In
hoeverre stimuleren de Nederlandse bedrijvenprogramma's, zoals ORET en PSOM,
de lokale en regionale bedrijven in ontwikkelingslanden?Mijn collega van GroenLinks heeft een uitvoerig pleidooi gehouden voor
meer aandacht voor de positie van vrouwen in de voorliggende stukken. In de
tekst wordt heel summier een onderscheid gemaakt tussen mannen en vrouwen
maar in de cijfers en de aantallen is dat helemaal niet gebeurd. Een en ander
dient dan ook veel inzichtelijker te worden gemaakt. In dit geval gaat het
om de verantwoording, maar de volgende stap zal zijn om het ook inzichtelijker
te maken aan het begin.De voorzitter:Dan gaan wij thans over tot het antwoord van de bewindslieden in eerste
termijn.MinisterVerhagenVoorzitter. Ik dank de leden van de Kamer voor de vele vragen en opmerkingen.
Het is goed om stil te staan bij de verantwoording, want bij een goede verantwoording
hoort een goed debat. Bij het uitgeven van belastinggeld hoort uiteraard een
goede verantwoording.Ik wil een algemene opmerking maken over de focus op de onvolkomenheden
die er zouden zijn met betrekking tot het voorschottenbeheer. Collega Koenders
heeft daar al het een en ander over gezegd en zal daar straks verder op ingaan.
Ik wil de Kamerleden echter onder de aandacht brengen dat het aantal fouten
in de afrekening van voorschotten duidelijk afneemt: van 1,8% in 2004
naar 0,6% in 2006. Dat is gewoon een forse verbetering. Wij kunnen
kritiek hebben op het feit dat het nog steeds 0,6% is, maar het is
gewoon een forse verbetering. Dat is de reden waarom in de reactie op het
rapport van de Algemene Rekenkamer staat dat het de kwalificatie "ernstige
onvolkomenheid" niet verdient, gelet op de inspanningen die op dit punt
verricht zijn en gelet op het feit dat juist het voorschottenbeheer nog steeds
verder verbeterd wordt langs de door ons geschetste lijnen. Dat is de reden
waarom wij gezegd hebben dat wij de kwalificatie van de Rekenkamer in dit
verband niet verdiend vinden. Dat heeft niets te maken met weglopen voor kritiek
of met geprikkeld reageren. Het heeft wél te maken met het feit dat
wij overtuigd zijn van de verbeteringen die wij hierin willen aanbrengen en
dat daarin al een stap is gezet die heeft geleid tot een afname van het aantal
fouten.De heer Boekestijn wijst er terecht op dat wij een lerende organisatie
zijn, dat niet alles meetbaar is en dat wij niet moeten vervallen in cijferfetisjisme,
maar dat wij wel bereid moeten zijn om te leren van ervaringen om daarmee
wijzigingen in het beleid of het beheer te kunnen doorvoeren waardoor zij
nog effectiever en nog beter worden. Onze voorstellen in reactie op het rapport van de Rekenkamer, maar ook op de bevindingen van onze eigen accountantsdienst
zijn op dat besef gebaseerd.Ik ben het er volledig mee eens dat het absoluut noodzakelijk is om het
draagvlak in de samenleving voor buitenlands beleid, inclusief ontwikkelingssamenwerking,
te verbeteren; dat is ook een van de doelstellingen die ik meteen na mijn
aantreden heb geformuleerd. Ik heb daarom gezegd dat het uiterst noodzakelijk
is dat wij beter in staat zijn om aan te tonen dat het in het belang van de
Nederlandse burgers is om hier geld aan uit te geven. Wij moeten immers voorkomen
dat er discussies zijn in de zin van "waarom moet ik die ambassades hebben,
waarom moet ik zoveel miljard euro aan ontwikkelingssamenwerking uitgeven
en wat heb ik daaraan?" Die hele discussie zie ik in de samenleving.
Daarom heb ik gezegd dat wij het draagvlak voor het behoud van buitenlands
beleid en ontwikkelingssamenwerking moeten verbeteren. Dat moeten wij onder
andere doen door aan te tonen dat het ook voor de inwoners van Nederland en
de Nederlandse belastingbetalers van belang is dat wij daar geld aan uitgeven.Ik zal één voorbeeld noemen: de consulaire dienstverlening.
Wij kunnen wel gaan afgeven op de ambassades die wij hebben – "Waarom
hebben wij die nodig? Om een beetje goede sier te maken in het buitenland?" –
maar de ambassades, onze posten in het buitenland, verlenen veel consulaire
bijstand aan Nederlanders die hun paspoort zijn kwijtgeraakt of die in problemen
komen omdat zij zich niet goed hebben voorbereid. Dat zijn gigantisch belangrijke
zaken. Juist doordat men makkelijker reist, is de wereld kleiner geworden
en is het beroep op consulaire bijstand enorm toegenomen. Het gaat dan enerzijds
om mensen die niet weten in wat voor land zij zijn en anderzijds om mensen
die buiten hun schuld in problemen komen. Dat soort zaken komt in toenemende
mate voor. Men reist veel meer; er komen dus veel meer Nederlanders in het
buitenland. Daarom beginnen wij op het punt van bijstand aan Nederlanders
met een "Wijs op reiscampagne". Als men toch onverhoopt in problemen
komt, proberen wij tegelijkertijd om zo goed mogelijk bijstand te verlenen.
Het is dus heel aantoonbaar dat de Nederlandse burger, de Nederlandse belastingbetaler,
er belang bij heeft dat wij daar een post hebben. Ook het Nederlandse bedrijfsleven
dat in de wereld actief is, kan rekenen op ondersteuning en hulp van ambassades.
Wij kunnen dat wel afdoen als "mooie gebouwen" en als "allerlei
lekkere feesten", maar dat is een vertekening van de werkelijkheid van
het enorm goede werk dat veel mensen van de Nederlandse ambassades in het
buitenland doen.Ik ben het er echter absoluut mee eens dat wij in ons beleid dat draagvlak
moeten vergroten. De vanzelfsprekendheid waarmee het Nederlandse beleid kon
rekenen op draagvlak in de Nederlandse samenleving, is verdwenen. Daar zul
je dus aan moeten werken. Ook door je aanwezigheid in Nederland, door deel
te nemen aan debatten, door mensen op te zoeken en de dialoog met de samenleving
voort te zetten, zul je moeten aantonen wat je doet met je beleid. Dat kun
je niet altijd specifiek meten – dat schetste ik al in relatie tot het
Midden-Oosten, waar ik net ben geweest – maar je zult dat wel moeten
doen. Wij zullen dat ook aangeven in het beleidsprogramma dat vanmiddag gepresenteerd
wordt. Je probeert mensen, bijvoorbeeld de jongeren die ik heb meegenomen
naar het Midden-Oosten, erbij te betrekken, zodat zij kunnen zien wat je doet.
Daarmee probeer je ook een debat te krijgen in de Nederlandse samenleving:
het heeft effect en het is goed dat wij dit soort zaken doen.Nogmaals: dat wil niet zeggen dat je het daarmee redt. Niets is immers
erger voor het draagvlak als schandalen en ernstige onvolkomenheden. Die ondergraven
al je goede werk. Op dat punt worden enkele zaken door de Kamer onderstreept.
Daarbij gaat het niet alleen om de voorschotten, maar ook om de overschrijding
van de huisvestingskosten, het element van de declaratie en het element van
de nieuwbouw. Mevrouw Peters sprak van "een schandaal". Ik begrijp
haar woede niet als het gaat om onze inspanningen in relatie tot mensenrechten
en dergelijke. Uit haar woorden klonk boosheid door alsof wij zouden claimen
dat wij bijdragen aan het verbeteren van de mensenrechten. Als ik niet zou
vinden dat wij bijdragen aan het verbeteren van de mensenrechten, kunnen wij
hier in deze Oude Zaal blijven zitten en nergens meer naar toe gaan, maar
het verbeteren van de mensenrechten is wél een van de doelstellingen
van het beleid. Als ik probeer om mensenrechtenactivisten te beschermen, is
dat door die ondersteuning concreet aantoonbaar. Als ik door middel van de
opstelling van Nederland voor het eerst in de Mensenrechtenraad niet alleen
over het Midden-Oosten praat, maar ook over de meest schandalige mensenrechtenschending
die plaatsvindt, namelijk in Sudan, is dat aantoonbaar een gevolg van de Nederlandse
inzet. Het doet geen recht aan het buitenlands beleid als dat wordt afgedaan
met "Het is een schandaal dat u claimt dat uw beleid bijdraagt aan een
verbetering van de mensenrechten".MevrouwPeters(GroenLinks)Ik wil even iets rechtzetten: ik heb totaal niet gesproken van "een
schandaal". Ik ben een warm voorstander van alle inspanningen en doelstellingen
op het gebied van de mensenrechten. Mijn vraag was: hoe maak je de relatie
inzichtelijk tussen die inspanningen en de effecten? Daarover staat in het
jaarverslag alleen dat "de mensenrechtensituatie is verbeterd in de 36
partnerlanden" zonder dat kwantificeerbaar iets wordt genoemd waaruit
dat blijkt. U bent al ingegaan op de plausibiliteit van de relatie. Ik heb
mij erover opgewonden dat die inzichtelijkheid er niet is.MinisterVerhagenHet is overduidelijk dat er nog een hoop te doen is op het punt van de
mensenrechten. Ook al hebben wij een mensenrechtenbeleid en een beleid, bijvoorbeeld
met partnerlanden, dat onder andere gericht is op het verbeteren van de mensenrechtensituatie,
dat wil niet zeggen dat daar geen mensenrechten meer geschonden worden. Integendeel,
anders zou ik dat mensenrechtenbeleid niet hoeven te voeren en zou ik niet
hoeven op te komen voor bijvoorbeeld een mensenrechtenactivist, vrouwen wier
rechten worden geschonden of – bijvoorbeeld wanneer ik in China ben –
mensen die de doodstraf dreigen te ondergaan et cetera. Juist omdat je daar,
hopelijk, met meerdere landen actief bent, kun je niet direct aantoonbaar
zeggen dat iets gebeurt door het Nederlandse optreden, maar het komt wel mede
door het Nederlandse optreden dat een verbetering plaatsvindt. Mede door het
ter sprake te brengen en door iemand in de publiciteit te brengen, deinst
een regime ervoor terug om iemand verder aan te pakken, te martelen, gevangen
te zetten et cetera. Dat is natuurlijk wel een feit. Het hele beleid is erop
gericht om de waarden die wij in ons buitenlands beleid voorstaan
en in onze Grondwet hebben staan, concreet vorm te geven.Dat laat onverlet dat je moet proberen om geconstateerde onvolkomenheden
tegen te gaan. Enkele leden van de Kamer stellen dat het een dieptepunt is
dat het ministerie van Buitenlandse Zaken, inclusief Ontwikkelingssamenwerking,
na Defensie het hoogste aantal onvolkomenheden heeft. Dat constateert de Algemene
Rekenkamer, maar die telt alleen het aantal onvolkomenheden. Zij meet dus
niet hoe groot die onvolkomenheden zijn of hoe belangrijk of hoe groot het
bedrag is waarop zij betrekking hebben. Bij Buitenlandse Zaken gaat het om
relatief geringe onvolkomenheden, zeker gelet op de bedragen. Het gaat vaak
helemaal niet over belangrijke bedragen. Als je sec het aantal telt, is een
onvolkomenheid van € 2 net zo ernstig als een onvolkomenheid van
honderden miljoenen euro's. Ik heb eerlijk gezegd liever zes onvolkomenheden
van € 2 dan één van 100 mln. De bevindingen van de
Rekenkamer betreffen dus niet de ernst, maar het aantal. Nogmaals: dat wil
niet zeggen dat je er niets aan moet doen.Ik zal ingaan op een aantal door de Kamerleden naar voren gebrachte elementen,
allereerst op de declaraties. Dat is een element waarvan je zegt: als op dat
punt sprake is van fraude of ernstige tekortkomingen, zou dat zeer ernstig
zijn omdat je het ook hebt over vertrouwen dat je schenkt bij het omgaan met
belastinggeld. Dan mag je ervan uitgaan – en daar behoor je ook op toe
te zien – dat de declaraties niet voor eigen "fun" zijn of
voor een tweepersoonskamer als je een eenpersoonskamer zou moeten hebben,
maar dat dat op een verantwoorde wijze gebeurt. Allereerst merk ik op dat
het ministerie – de ambtelijke leiding voorop – hard optreedt
bij fraude. Ik wil onderstrepen dat ook de Algemene Rekenkamer heeft geconstateerd
dat in het algemeen sprake is van zorgvuldig handelen in het declareren van
kosten op de posten. Als uit controles blijkt dat onvolkomenheden hebben plaatsgevonden,
worden al die bedragen teruggevorderd. Dat is ook gebeurd. Als de regelgeving
niet correct wordt gevolgd, komt er een reactie. Zo nodig worden disciplinaire
maatregelen getroffen. Ook de Rekenkamer constateert dus dat in het algemeen
sprake is van correct en zorgvuldig handelen. Daarom zeg ik dat in het algemeen
geen onrechtmatigheden hebben plaatsgevonden. Over het hele jaar 2005 is € 2000
onrechtmatig uitgegeven. Ik ben het ermee eens dat je hard moet optreden als
sprake is van onrechtmatigheid of frauduleus handelen, maar feitelijk is geconstateerd
dat € 2000 onrechtmatig is uitgegeven. Het is uiteraard duidelijk
dat je ook maatregelen moet nemen als onvolkomenheden voortkomen uit administratieve
slordigheden of onwetendheid. Daarom hebben wij veel aandacht gegeven –
en zullen wij nog meer aandacht geven – aan de juiste toepassing van
regelgeving door de posten. Juist op het punt van controle, monitoring, voorlichting
en opleiding zullen wij inspanningen verrichten en verbeteringen aanbrengen
om te voorkomen dat het financiële beheer op dit punt niet in orde is.
Dit soort verhalen over gedrag dat niet door de beugel kan, zal immers niet
alleen het draagvlak ondergraven, maar is ook niet acceptabel.De heer Irrgang, mevrouw Ferrier en anderen hebben gesproken over de huurwoningen
en de huisvesting. De huurprijzen van de woningen van alle uitgezonden medewerkers
zijn bekend. De betaalde huren komen ten laste van het totale bedrijfsvoeringsbudget
van de post. In het algemeen leidt de huurpraktijk zelden tot budgetoverschrijdingen.
Voor de berekening van het onderdeel "huren" van het bedrijfsvoeringbudget
hanteert Buitenlandse Zaken objectieve richthuren die jaarlijks door een internationaal
opererend extern bureau worden opgesteld. Er is dus geen vastgesteld normhuurbudget.
Ik kreeg de indruk dat men dacht dat er een vastgestelde normhuur is en dat
overschrijding daarvan een fout is. Nee, er is geen vastgesteld normhuurbudget
voor elke gehuurde woning. Posten hebben enige speelruimte om van de richthuren
af te wijken, mits zij dat doen binnen de financiële kaders van het bedrijfsvoeringbudget
en mits dat past in het specifieke huisvestingsbeleid ten aanzien van die
post. Men kan zich immers voorstellen dat huisvesting in het ene land iets
anders vergt dan in het andere land als het gaat om veiligheid, bepaalde voorzieningen
in relatie tot het klimaat et cetera. Door die specifieke eigenschappen kun
je dus niet zeggen dat in elk land dezelfde huisvesting geldt.Posten leggen verantwoording af over de besteding van het bedrijfsvoeringsbudget.
Als een overschrijding van het bedrijfsvoeringsbudget wordt verwacht, dient
dat vooraf te worden gemeld en toegelicht. Pas na een centrale beoordeling
en goedkeuring volgt dan compensatie uit het centrale bedrijfsvoeringsbudget.
Voor het huren van woningen van ambassadeurs is centrale goedkeuring nodig.
De betaalde huren komen niet ten laste van de bedrijfsvoeringsbudgetten van
de posten. Ook op dit punt is geen sprake van een norm die overal moet gelden.
Je zult rekening moeten houden met de verschillende omstandigheden in de landen.Enkele Kamerleden hebben met name de overschrijdingen bij nieuwbouwprojecten
naar voren gebracht.De heerIrrgang(SP)De minister kan toch niet om de conclusie van de Rekenkamer heen dat in
meer dan de helft van de onderzochte gevallen de richtlijnen voor huisvesting
zijn overschreden? Er is sprake van een huisvestingbudget en de regels daarvoor
zijn overtreden. Het zou wel heel toevallig zijn als dat alleen bij de door
de Rekenkamer onderzochte gevallen zo vaak voorkomt.MinisterVerhagenDe Rekenkamer constateert enerzijds een overschrijding van het budget,
maar anderzijds ook juist een onderschrijding. Dat hangt samen met het feit
dat er sprake is van een richthuur en niet van een normhuur. Bij een richthuur
geef je een richtlijn uit op basis van het advies van het externe bureau,
maar aan de hand van de verschillende situaties kun je in het ene land erboven
uitkomen en in het andere land eronder, omdat je in het ene land meer voorzieningen
nodig hebt dan in het andere land. Het zou een probleem zijn als het totaalbeeld
daar niet mee overeenkomt, maar dat is niet het geval, juist omdat er ook
onderschrijdingen zijn. In bepaalde landen wordt dus juist minder uitgegeven.
Dan hoor ik de Kamer – terecht – niet zeggen dat in het land waar
minder is uitgegeven dan de richthuur, meer aan huisvesting moet worden uitgegeven.
Nee, dat hangt samen met het feit dat in dat land bepaalde voorzieningen niet
nodig zijn. Ik kan daar niet meer en niet minder van maken. Er is geen vastgestelde
norm waaraan men zich moet houden en die men dus niet mag overschrijden. Er
is een globale richtlijn en de uitkomst varieert aan de hand van de situaties
in bepaalde landen.De voorzitter:Gelet op de tijd, verzoek ik u om uw betoog af te ronden.MinisterVerhagenIk zal nog één element noemen. Ook al is er een bepaalde
richthuur, als het bijvoorbeeld met betrekking tot de veiligheid extra uitgaven
noodzakelijk zijn die ervoor zorgen dat men boven die prijs uitkomt, zal ik
daarvoor blijven staan. Ik vind het immers van belang dat ambassademedewerkers
goed en veilig kunnen wonen in de landen waar zij namens Nederland hun werk
doen.Met betrekking tot de nieuwbouwprojecten denk ik dat collega Koenders
nader ingaat op Juba. De accountantsdienst van het ministerie van Buitenlandse
Zaken heeft gesteld dat die uitgave rechtmatig was en heeft niet gesteld dat
die onrechtmatig zou zijn. Dan kun je zeggen: dat is het ene woord tegen het
andere. Als je zelf een huis gaat bouwen of verbouwen, vraag je een aannemer
om een offerte te maken; bij de bouw loop je dan tegen iets onverwachts aan.
Ik heb, zelfs in Nederland, nog geen huis meegemaakt dat precies binnen de
offerte bleef. Dan komt er toch weer een aannemer die zegt: ik heb nog wat
aanvullende dingen; ik kom met een aanvullende offerte. Dat is ook in dit
geval gebeurd. Op basis van verwachtingen heeft men een offerte gekregen en
op basis daarvan is men begonnen. In de loop van de bouw is er een uitbreiding
geweest. Collega Koenders kan u toelichten waarom die uitbreidingen allemaal
noodzakelijk waren. Er is dus een aanvullende, nieuwe offerte gekomen en daar
is goedkeuring voor gegeven. Nogmaals: dat komt zelfs in Nederland voor, laat
staan in een land als Sudan, waar je op basis van specifieke omstandigheden
in de loop van het bouwproject tot het besef kunt komen dat aanvullende werkzaamheden
nodig zijn. Het was niet onrechtmatig, omdat vooraf toestemming is gevraagd;
die goedkeuring is er ook gekomen.De voorzitter:Ik zie dat twee Kamerleden het woord willen voeren. Ik wijs de Kamer erop
dat zij zelf voor dit onderdeel tijd heeft gereserveerd tot half twaalf. De
minister voor Ontwikkelingssamenwerking moet nog aan het woord komen en er
is straks ook een spoeddebat. Dat is nu eenmaal de orde van de Kamer, maar
ik zie dat mevrouw Ferrier en mevrouw Gill'ard toch graag kort iets willen
zeggen.MevrouwFerrier(CDA)Voorzitter. Het punt is nu een beetje voorbij. Ik neem het wel mee bij
de tweede termijn.MevrouwGill'ard(PvdA)Voorzitter. Ik had vanwege de tijd een punt van orde: ik wil graag de
andere minister horen, want wij verwachten ook nog een tweede termijn en wij
hebben een beperkte tijd.MinisterKoendersVoorzitter. Ik dank de Kamer voor de gestelde vragen. Ik loop de sprekers
in volgorde langs. Ten eerste dank ik de heer Boekestijn voor de grote consensus
over de zaken die hij heeft genoemd. Hij is een warm pleitbezorger van ontwikkelingssamenwerking.
Dat waardeer ik. Dat wijst erop dat er ook in het Nederlandse parlement een
brede consensus is over het belang daarvan. Ik ben het er ook zeer mee eens
dat dit onderwerp weerbarstig en complex is. Het gaat zo ongeveer om het investeren
in de moeilijkste landen in de moeilijkste omstandigheden. Ik ben het er ook
mee eens dat de kern van de evaluaties, de rekeningen, de jaarplannen en de
rapporten van de Algemene Rekenkamer is dat wij een lerende organisatie moeten
zijn. Dat geldt vooral in de ontwikkelingssamenwerking, al geldt dat ook voor
andere beleidsterreinen. Eigenlijk bespreken wij vandaag een afweging. Voor
de Nederlandse belastingbetalers is het belangrijkste punt dat het geld goed
wordt uitgegeven; daar sta ik ook voor en ik verantwoord hier hoe dat geld
is uitgegeven. Dat moet op een juiste manier gebeuren, er mag geen sprake
zijn van corruptie, er moet wat dat betreft sprake zijn van "zero tolerance"
en wij moeten dat dus meten en controleren. Er is een zekere spanning met
het feit dat je vaak snel moet handelen en dat ontwikkelingssamenwerking weerbarstig
is. Je kunt nu eenmaal niet achter elke boom in Afrika bekijken hoe het precies
gegaan is. Dat kun je best doen, maar dan moet je honderden extra mensen inzetten.
Dat is een afweging die iedereen op dit terrein moet maken. Mijn indruk is
dat die afweging op dit ogenblik in balans is. Als er een onbalans zou zijn,
gaat die eerder de kant op van een zekere mate van cijferfetisjisme dan de
andere kant op. Wij zijn de afgelopen jaren keihard bezig om er binnen de
mogelijkheden die het beleidsterrein zelf biedt, voor te zorgen dat de Nederlandse
belastingbetaler weet waar het geld heen gaat. U moet daarover maar eens met
onze organisaties, de VN-instellingen en onze ambtenaren praten. Dat betekent
niet dat ik mij niet verplicht voel om alles wat de Kamerleden zeggen, serieus
te nemen. Alles kan en moet beter. Wij zullen ons daar ook voor inzetten.
Ik zal dan ook antwoord geven op de vragen, want het draagvlak voor elk beleidsterrein
in Nederland – dat geldt dus ook voor de ontwikkelingssamenwerking –
mag je nooit als een vaststaand gegeven beschouwen.De heer Boekestijn heeft in zijn artikel geschreven dat het vijf voor
twaalf is. In het grote aantal consultaties dat ik de afgelopen honderd dagen
heb gehouden in de Nederlandse samenleving – dat waren zeker niet alleen
degenen die het allemaal al goed wisten, lid zijn van een ontwikkelingsorganisatie
of daar al jaren mee bezig zijn, maar ook gewone burgers; dat zeg ik ook tegen
de heer De Roon – heb ik grote waardering en ook grote steun ondervonden
voor ontwikkelingssamenwerking. De opmerking dat de mensen zouden vinden dat
die bakken geld maar ergens in worden gestopt, vind ik dus niet terug. Dat
ligt zeker niet aan de selectie van de mensen die wij hebben gesproken. Ik
zie dat ook aan de percentages: zowel onafhankelijke bureaus als het NCDO –
ook het NCDO doet uiteraard onafhankelijk onderzoek in de jaarlijkse draagvlakmeting –
constateren al jarenlang dat 75% tot 80% van de ondervraagden
voorstander is van het handhaven of verhogen van het budget voor ontwikkelingssamenwerking.
Bij de telefonische peiling is dat 78%, dus iets lager. Via internet
kom je in ieder geval boven de 60% uit. Dat vind ik overigens nog niet
voldoende. Wij hebben ook nog een ander onderzoeksbureau. Dit toont aan dat
de Nederlandse burger over het algemeen heel goed weet dat in een wereld van
grote economische en politieke scheidslijnen ontwikkelingssamenwerking, mits
goed uitgevoerd, een belangrijke bijdrage levert.Uiteraard zijn wij bereid om de Kamer te informeren over de voortgang
op het terrein van het voorschottenbeheer. Ik zeg niet dat een foutenpercentage
van 0,6% goed genoeg is, maar binnen de afweging die wij moeten maken
en de enorme vooruitgang die is geboekt, vind ik het echt knap
van het ministerie van Buitenlandse Zaken dat het dat voor elkaar heeft gekregen.
Alles kan altijd nog beter, maar ik wil dat ook dat gezegd wordt. Terecht
hebben de Kamerleden, op één na, gezegd dat het niet om 5,7
mld. gaat maar om een veel lager bedrag. Dat bedrag is nog steeds te hoog,
maar is in relatieve termen veel geringer. Daar zullen wij verder aan werken.
De Kamer kan die voortgang dus tegemoet zien. Wij moeten even bezien wat de
beste periodisering is, maar wij zullen ervoor zorgen dat de Kamer regelmatig
verslag krijgt over het voorschottenbeheer.De heer Boekestijn vroeg naar het overzicht van de beleidsaanbevelingen.
Inmiddels zijn al een paar keer beleidsaanbevelingen gedaan. Alle beleidsaanbevelingen
zijn op papier gezet door Paul Hoebink. Ik wil die beleidsaanbevelingen in
het verleden en de wijze waarop wij daarmee zijn omgegaan best naar de Kamer
sturen. Het gaat immers inderdaad om een lerende organisatie; daar heeft de
heer Boekestijn gelijk in.Het is goed om enkele misverstanden over de evaluatie weg te halen. Ik
zei al eerder dat wij zo ongeveer de meest geëvalueerde sector in Nederland
zijn. Dat is echt zo. Wij hebben het niet alleen over het jaarplan, maar ook
over de onafhankelijke landenrapportage door de OECD. De heer Boekestijn zei
dat ik kennelijk de Rekenkamer nodig heb om ergens achter te komen. Ik zou
het willen omdraaien: dat is nou precies de onafhankelijke controle die wij
hebben. Als de Rekenkamer iets zegt, nemen wij dat serieus. Wij hoeven het
overigens niet met alles eens te zijn. Ook daar zit een visie in en ook daar
maken mensen een inschatting van wat verstandig is. De Kamer kan daar vervolgens
ook mee doen wat zij wil. Wij nemen dat dus zeer serieus. Daarom hebben wij
een plan van aanpak ten aanzien van het voorschottenbeheer. Het is dus niet
zo dat wij ook de Rekenkamer hiervoor nodig hebben. Iedereen heeft de Rekenkamer
nodig. Dat is nou juist de onafhankelijke controle die wij willen. De OECD
doet dat en vervolgens doet ook de Rekenkamer dat. Straks komt het Stabiliteitsfonds
aan de orde; ook dat is door onafhankelijke experts geëvalueerd.Onze eigen evaluatiedienst staat in de hele rijksoverheid al sinds de
jaren zestig bekend als een van de beste evaluatiediensten. De in 2006 rijksbreed
vastgestelde rijksregeling bepaalt dat er een periodieke evaluatie moet zijn
van alle operationele doelstellingen. De Kamer is met die regeling akkoord
gegaan. Dat is dus wat de IOB doet. Dat doet de IOB op volstrekt onafhankelijke
wijze. Ik kan de resultaten of de methodologie immers helemaal niet beïnvloeden.
De Kamer is ermee akkoord gegaan dat wij al die beleidsdoelstellingen gaan
evalueren. Dat wordt dus allemaal gedaan. Daarnaast is het ook mogelijk dat
de Tweede Kamer zegt dat dat door een derde partij moet worden onderzocht.
Dat gebeurt ook, namelijk ten aanzien van het Afrikabeleid. Dat heb ik niet
bedacht; dat heeft de Kamer bedacht.Ik zou de suggestie dus willen verwerpen dat in Nederland de ontwikkelingssamenwerking
niet door allerlei derde partijen wordt geëvalueerd. Intern hebben wij
daarnaast een beleidsprogramma dat niet door mij wordt vastgesteld, maar dat
is gebaseerd op een rijksbrede regeling die voor alle evaluatiediensten in
Nederland geldt. Bovendien is mijn eigen apparaat in staat om dat te doen
op een manier die ik niet kan beïnvloeden. Ook de Kamer zelf kan suggesties
doen. Ik ben dus eerlijk gezegd niet erg geneigd om dat te veranderen, om
allerlei aparte diensten op te zetten en om nog meer ambtenaren of onafhankelijke
mensen met belastinggeld nog eens iets te laten evalueren. Mevrouw Peters
heeft terecht gezegd dat ook allerlei internationale organisaties ons controleren.
Dat gebruiken de Kamerleden ook in hun debatten. Ik ben voor transparantie
en democratische legitimatie, maar ik voel er niet veel voor om nog een aparte
dienst ergens voor heel veel geld op te zetten. Om wat te doen? Om nog verder
achter de komma te kijken? De Kamer heeft overigens ook zelf een onderzoeksbureau.
Ook daaraan kunnen opdrachten gegeven worden.Laat er dus geen misverstand over bestaan dat ik voor evaluatie ben, inclusief
onafhankelijke evaluatie. Die is er ook. Daarmee heb ik misschien enige misverstanden
hierover weggenomen. Ik wijs nogmaals op de rijksregeling voor periodieke
evaluatie. Daarin schrijft het ministerie van Financiën voor dat die
periodieke evaluatie voor alle operationele doelstellingen geldt. Ik kan dus
helemaal niet zeggen dat dat mij voor een bepaalde doelstelling niet goed
uitkomt omdat daar misschien iets uitkomt wat mij niet bevalt. Dat wil ik
ook niet doen. Ik zou dat ook onjuist vinden.Dan de vragen over het voorschottenbeheer. Nogmaals: wij zijn een stuk
op weg. Iedereen die zegt dat je je moet inspannen om het nog beter te doen,
heeft gelijk. Ik wijs erop dat de getroffen maatregelen ook door de Rekenkamer
voluit zijn geprezen en dat de desbetreffende bezwaren daardoor niet meer
gelden. Wat zijn die maatregelen? Ten eerste wordt geïnvesteerd in kennisbehoud
en -ontwikkeling. Dat betekent dat al onze mensen opnieuw cursussen krijgen
over wanneer zij precies moeten registreren. Ten tweede wordt de bezetting
van de financiële functie herzien. Dit kost natuurlijk wel een hoop mensen.
Dat is wel de afweging. De Kamer moet ook goed nagaan wat het aan menskracht
kost als zij het nog kleiner wil maken. Gelet op wat hier gezegd wordt, zijn
wij echter bereid om naar de bezetting van de financiële functie te kijken.
Ten derde is het toezicht op het beheer verscherpt. Daarbij gaat het om een
strakkere monitoring van het activiteitenbeheer en verplichte verbijzonderde
interne controle van transacties – ook dat kost veel menskracht, maar
wij zijn bereid om dat te doen – evenals om een jaarlijkse analyse van
geconstateerde fouten en onzekerheden. Verder zullen wij ten behoeve van een
betere uitvoerbaarheid het voorschottenbeleid en het sanctiebeleid aanpassen.
Internationaal scoren wij overigens zeer goed.Het voorraadbeheer... Nee, het voorraadbeheer is iets anders. Ik wil graag
van het woord "voorschottenbeheer" af, omdat dat een verkeerde indruk
wekt: alsof je iets geeft en daar verder niet meer naar kijkt. Maar goed,
dat heb ik al uitgelegd. Wij zijn dus bezig met de door de Algemene Rekenkamer
gevraagde verbeterpunten. Wij zijn bezig met managementinformatie op het terrein
van planning, monitoring en evaluatie en met de uitvoering van het rappel-
en sanctiebeleid. Het probleem van de Rekenkamer was dat wij niet al die rappelleringen
centraal hebben geregistreerd. Daardoor was dat inderdaad niet precies bekend.
Wij zijn bereid om dat te doen, maar vergeet niet dat dat een hele operatie
is. Het is de vraag of dat iets oplevert, want ik herhaal dat het niet gaat
om frauduleus uitgegeven geld. Dat is dus het plan van aanpak. Alle Kamerleden
hebben gevraagd wanneer wij dat voor elkaar hebben. De verwachting is dat het bedrag van 285 mln. regulier wordt afgerekend, zodat je het
kunt sluiten. Dat zal wat ons betreft uiterlijk in 2008 gerealiseerd zijn.De heer Irrgang sprak over de multilaterale organisaties. Er bestaat één
integrale rapportage voor alle donoren. Dat gaan wij dus niet dubbel doen.
Wij hebben uiteraard wel een scorekaart. De Nederlandse belastingbetaler moet
weten dat wij aan de beste organisaties geld geven. Dat doen wij ook, althans
volgens onze beleidsdoelstellingen. Die worden met de Kamer besproken en daar
kan de Kamer uiteraard zelf invloed op uitoefenen. Zo hoort het ook.Voor zover ik geïnformeerd ben, is er op dit ogenblik bij de Wereldbank
geen probleem met het voorschottenbeheer. Op dat punt is er op dit ogenblik
dus geen issue tussen Nederland en de Wereldbank.Ik ga nu in op Juba.De voorzitter:Ik verzoek u wel om op de tijd te letten.MinisterKoendersIk kan het niet sneller doen. Dit zijn de vragen die aan mij gesteld zijn.
Ik wil nu best stoppen en de rest in tweede termijn beantwoorden, maar ik
kan het geven van een precies antwoord niet sneller doen.De voorzitter:U doet het snel en ik verzoek u om daarmee snel verder te gaan.MinisterKoendersOver de werkwijze van het Joint Donor Office heeft de minister van Buitenlandse
Zaken al iets gezegd. Overschrijdingen zijn niet mooi, maar lenen zich natuurlijk
altijd voor een goed krantenartikel. Wij moesten in Zuid-Sudan – dat
was het eerste bestek – als donoren gezamenlijk werken, want dan heb
je veel meer effectiviteit dan wanneer je het apart doet. Daarnaast bleek,
gelet op de situatie in Zuid-Sudan, dat wij dat sneller moesten krijgen dan
normaal nodig was. Gelet op de aard van de vredesovereenkomst was het noodzakelijk
om daar eerder te zijn dan aanvankelijk was verwacht. Je hebt die situatie
niet altijd onder controle. Het is dus eigenlijk een positieve ontwikkeling,
waar je op inspeelt. Juist om geld te besparen, gingen wij dat doen met het
Verenigd Koninkrijk, Denemarken, Zweden en Noorwegen. Als je een bestek maakt
of met een plan komt, blijkt dat je met andere landen ook nog moet overleggen,
bijvoorbeeld over de beveiliging. Daarbij willen alle landen altijd weer iets
anders. Daar zit een zekere kostenverhoging in, een normering daarvan. Het
probleem was voorts dat je de spullen bijna niet in Juba kreeg. Dan kun je
zeggen dat je dat misschien al eerder had kunnen zien, maar er was dus de
noodzaak om het snel te doen. Daardoor moest het vervoer op een andere manier.
Wij konden het daar niet op tijd krijgen voor transport over zee. Er moest
dus snel geopereerd worden. Vervolgens bleken er inklaringsproblemen in Djibouti
te zijn. Ik vertel gewoon maar even wat de realiteit van ontwikkelingssamenwerking
is; zo werken die dingen. Dat heb je niet onder controle. Het transport is
dus over de weg gegaan. Gelet op de situatie ter plekke – die was wel
onderzocht, maar de situatie in Juba veranderde; als u daar geweest bent,
weet u dat – moesten wij ook op een aantal andere punten aanpassingen
doen.Uiteraard hebben wij de kostenoverschrijding direct onderzocht, want zo
zitten wij in elkaar. Er heeft een externe audit door KPMG plaatsgevonden.
De conclusie was dat op het moment van de contractvorming redelijkerwijs niet
voorzien kon worden dat uitbreiding van de werkzaamheden noodzakelijk was.
Ik wijs er ook op dat het rapport van KPMG vervolgens ter hand is gesteld
aan alle partnerlanden, want wij maakten ons daar natuurlijk ook zorgen over.
Dat heeft ertoe geleid dat de gemaakte kosten van 10 mln. weliswaar onontkoombaar
waren, maar beter moesten worden verdeeld. Uiteindelijk betaalt Nederland
1,67 mln., een zesde van de totale kosten. Ik zeg niet dat het fantastisch
is, maar ik denk dat dit een te billijken werkwijze is geweest van mijn voorganger.Dan de nadere onderbouwing van 15% aan onderwijs. In het HGIS-jaarverslag
staat: 12,6% voor 2006. Volgens mij zaten daar niet alle elementen
in die te maken hebben met de multilaterale fondsen, met name het Catalytic
Fund. Ik weet in ieder geval dat wij nu iets boven de 15% zitten. Er
wordt dus wel degelijk uitvoering gegeven aan de motie-Hessing. De resultatenrapportage
zou ik, ook om wat tijd te winnen, willen verplaatsen naar straks, want anders
krijg ik echt ruzie met de voorzitter.Nu kom ik bij het punt van de 3D-benadering. Ik ben zeer bereid om te
bekijken hoe wij die beter inzichtelijk kunnen maken. Dat zou je kunnen doen
door dat op te nemen in de volgende resultatenrapportage die verschijnt in
2009 over 2009/2008 of door een verbetering aan te brengen in het jaarplan.
Wij moeten even bekijken wat het beste is, maar ik begrijp de zorg.De minister van Buitenlandse Zaken heeft gereageerd op het punt van mevrouw
Peters over de mensenrechten. Het punt van de seksuele en reproductieve rechten
is inderdaad belangrijk. Ik vind dat de ambities op dat punt op dit ogenblik
ver achter liggen op schema. Mijn nieuwe plannen zullen later vandaag naar
buiten komen. In de memorie van toelichting zal ook blijken dat er op een
aantal punten beleidsintensiveringen zullen komen. Waarom het niet allemaal
in de verslagen van nu staat? Het staat wel in de resultatenrapportage en
wij rapporteren verder vooral waar de problemen zijn. Ik heb nu niet de tijd
om daar specifiek op in te gaan. Dat kunnen wij straks misschien doen bij
de resultatenrapportage.Mijn laatste punt betreft de vraag van mevrouw Gill'ard. De Algemene Rekenkamer
heeft opgemerkt dat beter moet worden vastgelegd welke bronnen worden gebruikt
bij het opschrijven van beleidsinformatie in het jaarverslag. Daar ben ik
het op zich wel mee eens. Ook dat kun je natuurlijk allemaal opschrijven.
Als de Kamer dat wil, zullen wij dat doen. Dan krijg je er wel weer een boekwerk
bij, maar ik wil best samen met de accountantsdienst evalueren hoe wij het
interne proces nu hebben vastgelegd. Daar komen dan weer aanbevelingen uit
voor het beter vastleggen van die broninformatie. Dat kost ook wel weer extra
menskracht. Wij hebben in Nederland, zoals bekend, ook nog een taakstelling.
Ik wil echter iedere indruk wegnemen dat wij niet alles zouden willen doen
wat nodig is. Het gaat dan om het vastleggen van de onderliggende bronnen
van onze beleidsuitspraken en niet om de betrouwbaarheid van al die gegevens,
waarover wij het zojuist hadden. Ik zou de Kamer echter ook willen vragen
om af te wegen of zij dat echt nodig heeft. Als zij dat allemaal wil, zullen
wij daar uiteraard aan de hand van de wensen van de Kamer verslag over uitbrengen.De voorzitter:Nog een korte toevoeging door de minister van Buitenlandse Zaken.MinisterVerhagenVoorzitter. Naar aanleiding van de laatste opmerking van de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking en de vraag van de heer De Roon over de inkrimping
van het personeelsbestand: dat is inderdaad een afweging die de Kamer moet
maken. De Kamer heeft zelf in het regeerakkoord dat door de fracties is opgesteld,
gevraagd om een forse besparing op het aantal ambtenaren. Dat betekent dat
extra vragen van de Kamer, met name over rapportage en controle, consequenties
hebben. Verantwoording is natuurlijk altijd noodzakelijk, maar met betrekking
tot controle gaat het om een keuze: waar zet je je ambtenaren voor in, zeker
als er bepaalde extra verzoeken komen? De aanbevelingen met betrekking tot
inkrimpingen van posten worden uiteraard meegenomen ten behoeve van die taakstelling.
Op basis van de geaccordeerde taakstelling zal het personeelsbestand van Buitenlandse
Zaken immers met 10% moeten inkrimpen. Derhalve zal juist dat soort
aanbevelingen worden meegenomen. Er zal blijken wat wij doen met de wens van
de Kamer en de aanbevelingen om de personeelsomvang van posten te korten,
ook op basis van de uitvoering van de taakstelling.De voorzitter:Aangezien dit een wetgevingsoverleg betreft, heeft de Kamer de mogelijkheid
om moties in te dienen. In verband met de tijd verzoek ik de sprekers nadrukkelijk
om de tweede termijn uitsluitend te gebruiken voor het eventueel indienen
van moties.De heerBoekestijn(VVD)Voorzitter. Ik wil twee moties indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de Rekenkamer vaststelt dat het ministerie van Buitenlandse
Zaken in 2006 net als in 2005 in zijn jaarverslag onvoldoende inzichtelijk
maakt in hoeverre de relatie tussen Nederlandse beleidseffecten en -prestaties
en de beoogde internationale doelstellingen plausibel is;overwegende dat het van groot belang is dat de bestaande instrumenten
om de effecten van het ontwikkelingsbeleid te meten, optimaal benut worden;verzoekt de regering, in de komende jaarverslagen de relatie tussen de
Nederlandse beleidseffecten en -prestaties meer inzichtelijk te maken en daarbij
gebruik te maken van de beleidsaanbevelingen en expertise van de Inspectie
Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Boekestijn en Ferrier. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 8 (31031-V).De heerBoekestijn(VVD)De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de Rekenkamer vaststelt dat het ministerie van Buitenlandse
Zaken in 2006 net als in 2005 in zijn jaarverslag onvoldoende inzichtelijk
maakt in hoeverre de relatie tussen Nederlandse beleidseffecten en -prestaties
en de beoogde internationale doelstellingen plausibel is;overwegende dat in verschillende rapporten van de IOB belangrijke beleidsaanbevelingen
worden gedaan die de minister in staat stellen om de gewenste plausibiliteit
te verkrijgen;verzoekt de regering, te onderzoeken welke invloed in de afgelopen 25
jaar de beleidsaanbevelingen van de IOB hebben gehad op het buitenlands beleid
en te onderzoeken hoe de onafhankelijkheid van de IOB versterkt zou kunnen
worden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Boekestijn. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 9 (31031-V).De heerDe Roon(PVV)Voorzitter. Ik heb twee moties.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat het ministerie van Buitenlandse Zaken per 31 december
2006 5,7 mld. aan voorschotten, deels daterend van 1993, betreffende ontwikkelingshulp
heeft openstaan;constaterende dat van voornoemd bedrag circa 285 mln. gekwalificeerd wordt
als achterstallige voorschotten in de zin dat sprake is van nog niet vervulde
rapportageverplichtingen;spreekt uit als haar mening dat het bedrag van 285 mln. door het ministerie
onmiddellijk, inclusief wettelijke rente en invorderingskosten, van de betreffende
instanties teruggevorderd dient te worden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid De Roon. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 10 (31031-V).De heerDe Roon(PVV)De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de Inspectie en Evaluatie Bedrijfsvoering (ISB) jaarlijks
organisatiedoorlichtingen uitvoert op buitenlandse posten;constaterende dat het geregeld voorkomt dat de ISB aanbevelingen doet
voor inkrimping van de formatie;constaterende dat deze doorlichtingen niet openbaar gemaakt worden;spreekt als haar mening uit dat de doorlichtingen van de ISB – met
terugwerkende kracht – door het ministerie van Buitenlandse Zaken –
desnoods geanonimiseerd – openbaar gemaakt dienen te worden,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid De Roon. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 11 (31031-V).MevrouwFerrier(CDA)Voorzitter. Ik ben het met beide bewindslieden eens dat het draagvlak
niet meer vanzelfsprekend is. Het gaat erom dat mensen begrijpen waarom wij
doen wat wij doen. Wij zijn volksvertegenwoordigers en moeten dat goed kunnen
uitleggen. Helaas kan ik mijn vragen niet meer stellen, maar ik wil wel twee
moties indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de Algemene Rekenkamer tot de slotsom komt dat het door
het ministerie van Buitenlandse Zaken gevoerde voorschottenbeheer structureel
onvoldoende is;constaterende dat deze zaak al vanaf 1993 speelt, dat de Algemene Rekenkamer
reeds vanaf 1997 aandacht besteedt aan het voorschottenbeheer en dat er vandaag
de dag nog steeds sprake is van onvolkomenheden bij het voorschottenbeheer;constaterende dat de Algemene Rekenkamer in 2006 een vervolgbezwaaronderzoek
heeft uitgevoerd omdat het beheer van de voorschotten in 2005 onvoldoende
was verbeterd;constaterende dat de Algemene Rekenkamer dit bezwaar in mei 2007 heeft
opgegeven omdat de minister van Buitenlandse Zaken in een plan van aanpak
ter verbetering van het voorschottenbeheer een aantal concrete maatregelen
treft voor de gesignaleerde knelpunten;constaterende dat de Algemene Rekenkamer in 2007 periodiek door de minister
van Buitenlandse Zaken wordt ingelicht over de voortgang van de in gang gezette
verbeteringen; overwegende dat de Kamer het voor haar controlerende taak van belang acht
de vorderingen van het ministerie van Buitenlandse Zaken ten aanzien van het
voorschottenbeheer te volgen;verzoekt de regering om driemaandelijks de Kamer een overzicht te sturen
van de vorderingen die het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft gemaakt
in het op orde brengen van de problemen bij het voorschottenbeheer,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Ferrier en Boekestijn. Naar mij
blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 12 (31031-V).MevrouwFerrier(CDA)De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de regering in het kader van een geïntegreerd buitenlands
beleid, en in navolging van de vorige regering, inzet op de zogenoemde 3D-benadering
van Diplomacy, Defense en Development;overwegende dat de 3D-benadering recht doet aan de verwevenheid tussen
veiligheid, stabiliteit en (duurzame) ontwikkeling, noodzakelijk is voor het
welslagen van de betrokkenheid van de internationale gemeenschap in (post)conflictlanden
en daarom dient te worden voortgezet;overwegende dat de rol van de verschillende departementen op het terrein
van (weder)opbouw, militaire vraagstukken en buitenlandse politieke en economische
aspecten, en hun onderlinge samenwerking, alsmede de concrete resultaten van
de 3D-benadering, onvoldoende duidelijk uiteen worden gezet in het Jaarverslag
van Buitenlandse Zaken;verzoekt de regering, de mogelijkheden tot versterking van deze interdepartementale
samenwerking verder uit te werken, zodat deze getoetst kunnen worden in het
Jaarverslag van Buitenlandse Zaken en de Kamer hierover voor de begrotingsbehandeling
Buitenlandse Zaken 2008 te informeren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Ferrier, Voordewind, Boekestijn
en Peters. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 13 (31031-V).MevrouwPeters(GroenLinks)Voorzitter. De GroenLinksfractie verheugt zich op de nog aan te kondigen
beleidsintensiveringen van minister Koenders op het gebied van gender. Aan
het andere eindje van zo'n beleidsintensivering hoort verantwoording op het
gebied van gender. Vandaar deze motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat uit de verantwoording over de uitgaven voor buitenlandbeleid
moeilijk is op te maken wat de effecten zijn van de uitgaven op vrouwen en
meisjes in vergelijking tot mannen en jongens;overwegende dat verbetering van de positie van vrouwen en meisjes cruciaal
is voor realisatie van nagenoeg alle doelstellingen van het buitenlandbeleid;overwegende dat onder meer het Beijing Platform voor Actie, de VN en de
Raad van Europa aansporen tot "gender-budgeting";overwegende dat "gender-budgeting" een nuttig instrument is
voor versterking van beleid ter verbetering van de positie van vrouwen en
meisjes;verzoekt de regering om de jaarlijkse beleidsverantwoording over het buitenlandbeleid
voortaan "genderresponsief" te maken door de effecten van de uitgaven
voor vrouwen en meisjes inzichtelijk te maken en toe te lichten,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Peters en Gill'ard. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 14 (31031-V).Om de ministers de gelegenheid te geven om goed kennis te nemen van de
moties, schors ik nu het eerste deel van deze vergadering. Wij komen later
terug op het eerste deel, met de beantwoording door de ministers. Nu gaan
wij over tot de eerste termijn van de Kamer over het tweede deel. Ik geef
de woordvoerders één minuut om vragen te stellen over het Stabiliteitsfonds.
Direct daarna zal de minister van Buitenlandse Zaken de moties beoordelen.
Ik geef de woordvoerders nu dus de kans om in maximaal één minuut
vragen te stellen over het Stabiliteitsfonds.MevrouwGill'ard(PvdA)Voorzitter. Dan moet ik kiezen wat ik ga zeggen. Mijn eerste vraag is
voor de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, die eigenlijk het voortouw
heeft genomen bij de totstandkoming van het Stabiliteitsfonds. Wat vindt hij
van deze evaluatie? Voldoen de resultaten aan zijn verwachtingen van destijds,
toen hij nog Kamerlid was? Het gaat echter natuurlijk ook om de discussie
over ODA en non-ODA. Dat is nu samengevat in één fonds. Wij
zien dat ontwikkelen, maar hoe zal het zich volgens de minister ontwikkelen?
Hoe zal de verhouding tussen ODA en non-ODA zich ontwikkelen?MevrouwPeters(GroenLinks)Voorzitter. Ik had verscheidene punten, maar ik kies er één
uit, namelijk de constatering van de regering dat er wel iets meer aan conflictpreventie
kan worden gedaan. Ik ben het daarmee eens, maar hoe wil de regering dat gaan
doen? Hoe staan de bewindslieden tegenover het verzoek om te komen met een
notitie over conflictpreventie, zoals er ook wel eens een notitie over goed
bestuur is geweest? Zijn zij bereid om daarin aandacht te besteden aan de
rol van "burgervredeswerkers" bij conflictpreventie? De Europese
Commissie heeft daarover een interessante studie gepubliceerd. Er zijn ook
in Nederland allerlei "burgervredeswerkers", vaak in kleine organisaties.
Zij zijn bereid om mee te denken over conflictpreventie en om mee te helpen
bij de invulling van conflictpreventiemaatregelen. Wat vinden de bewindslieden
van het voorbeeld van Duitsland? Als ik het goed begrijp, zijn al die kleine
conflictpreventieclubjes daar van overheidswege samengebracht en worden zij
centraal beheerd, getraind en ook ingezet. Is zoiets ook denkbaar voor Nederland?MevrouwFerrier(CDA)Voorzitter. De CDA-fractie is verheugd over de brede inzet van het Stabiliteitsfonds.
Ik heb twee informatieve vragen. Klopt het dat het bedrag dat wij bijdragen
aan het Peacebuilding Committee van de VN komt uit het geld voor het Stabiliteitsfonds?
Naar de mening van mijn fractie zouden wij het geld van het Stabiliteitsfonds
niet moeten inzetten voor VN-organisaties. Op dat punt zouden wij gewoon gebruik
moeten maken van de begroting via het multilaterale kanaal. Wij denken immers
dat wij het Stabiliteitsfonds juist in de toekomst heel hard nodig zullen
hebben om dat in te zetten op de grens van vrede en veiligheid.Ik zou graag willen weten welk deel van de 92,8 mln., die gereserveerd
is voor 2007, afkomstig is van welk departement. Hoe is dat bedrag opgebouwd?De heerIrrgang(SP)Voorzitter. Omwille van de tijd zal ik de fundamentele discussie over
het Stabiliteitsfonds laten voor wat zij is en zal ik één vraag
stellen aan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking. Hij wees in zijn reactie
op het belang van conflictpreventie en op duurzame armoedebestrijding als
de beste vorm van conflictpreventie. De SP-fractie ondersteunt dat, maar in
hoeverre sluit het partnerlandenbeleid daar voldoende bij aan? Dat zijn immers
juist de landen die een wat beter bestuur hebben. Misschien zou je je voor
conflictpreventie juist meer moeten richten op landen waar dat niet het geval
is, omdat daar de meeste winst valt te behalen. Daarop krijg ik graag een
reactie.De heerBoekestijn(VVD)Voorzitter. Het Stabiliteitsfonds is het paradepaardje en zelfs een exportproduct
van ons ontwikkelingsbeleid, zoals de minister mij twee maanden geleden heeft
geleerd. Het feit dat de minister de OESO/DAC-criteria niet verder wil oprekken,
impliceert dat ook de ODA-bijdrage van het Stabiliteitsfonds aan vredesmissies
beperkt zal zijn. De financiering van salariskosten van vredestroepen in Sudan
komt dus niet uit ODA-middelen. Is de minister het met mij eens dat een eventuele
grotere Nederlandse militaire inzet in Afrika ernstig wordt bedreigd door
de grote financiële problemen bij Defensie? Wordt daarmee niet elke suggestie
dat Nederland meer zou moeten doen in "fragile states", zoals wij
vanmiddag mogen lezen, niet een beetje ijdel gepraat? Wat vindt de minister
in dit verband van de suggestie in het rapport-Hillen om meer aspecten van
crisisbeheersingsoperaties te financieren met ontwikkelingsgeld?Mijn laatste punt is eigenlijk het spiegelbeeld van wat mijn collega van
de SP-fractie naar voren heeft gebracht. De heer Irrgang heeft er natuurlijk
gelijk in dat duurzame armoedebestrijding een manier is om conflicten te voorkomen,
maar het is ook waar dat veiligheid in militaire en politionele zin een voorwaarde
is voor ontwikkeling. Er moet dus ook ruimte gemaakt worden voor een meer
veiligheidspolitieke component. Ik zie eigenlijk niet in waarom wij daarvoor
niet een deel van het ontwikkelingsgeld zouden kunnen gebruiken.De voorzitter:De minister van Buitenlandse Zaken moet zo weg. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking
zal de beantwoording inzake het Stabiliteitsfonds voor zijn rekening nemen.Ik heropen de beraadslaging over het jaarverslag Buitenlandse Zaken 2006,
zodat beide ministers kunnen reageren op de ingediende moties. Ik geef de
minister van Buitenlandse Zaken daartoe als eerste de gelegenheid.MinisterVerhagenVoorzitter. Uiteraard dank ik de Kamer voor de reacties, maar ik beperk
mij nu tot het geven van een oordeel over een aantal moties. Collega Koenders
zal de overige moties van zijn oordeel voorzien.Ik zie de motie van de heer Boekestijn en mevrouw Ferrier op stuk nr.
8 als een ondersteuning van het beleid dat ik voorsta. Derhalve is mijn oordeel
over deze motie positief.In de motie van de heer De Roon op stuk nr. 11 vraagt de Kamer om openbaarmaking
van de aanbevelingen van de ISB voor inkrimping van de formatie. Ik ontraad
ten stelligste de aanvaarding van de motie, omdat daarin wordt gevraagd om
het openbaar maken van persoonlijke informatie, weliswaar desnoods geanonimiseerd,
maar gelet op het oordeel dat wordt gegeven over bepaalde posten, is sprake
van traceerbaarheid en wordt de informatie door anonimisering niet ontdaan
van persoonlijke kenmerken. Het is ook niet nodig om de aanbevelingen openbaar
te maken, omdat wij de aanbevelingen van de ISB tot uitbreiding of inkrimping
van posten zullen meenemen in de taakstelling. Het is dan aan de Kamer om
op basis van het totaalplaatje van de taakstelling uit te spreken of zij het
verantwoord acht om die veranderingen op die posten door te voeren.De motie van mevrouw Ferrier, de heren Voordewind en Boekestijn en mevrouw
Peters over de 3D-benadering en het vergroten van de inzichtelijkheid ervan
in het jaarverslag (stuk nr. 13), zie ik als een ondersteuning van het door
het kabinet voorgestane beleid. Niet alleen vanwege die ondersteuning geef
ik een positief oordeel over de motie. Ik vraag wel om enige ruimte bij de
timing, want de periode tot het verschijnen van begroting 2008 is natuurlijk
vrij krap. Simpel gesteld: die presenteren wij dadelijk. Een maand is te kort
om de zaak om te gooien.MevrouwFerrier(CDA)Ik begrijp dat de tijd te kort is, maar wat kan wel?MinisterVerhagenHet kan wel voor de begroting 2009 en het kan dan ook worden meegenomen
in de verantwoording daarover. Omdat ik het ook van belang acht om de resultaten
van het geïntegreerde beleid inzichtelijk te maken, zal ik proberen om
ze mee te nemen in het jaarverslag over de begroting 2008. Ik ben het met
u eens dat het daarin moet meelopen, maar ik verzoek om enige ruimte. Ik vind
de motie dus wel sympathiek.Voorzitter. Ik verzoek u nu de vergadering te mogen verlaten.De voorzitter:De minister heeft gezegd dat hij twee moties ziet als ondersteuning van
het beleid. Willen de leden daarop nog reageren? Ik zie dat dit niet geval
is. Ik dank de minister hartelijk voor zijn aanwezigheid en geef de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking het woord om te reageren op de overige moties.MinisterKoendersMijnheer de voorzitter. In de motie van de heer De Roon op stuk nr. 10
staat dat het bedrag van 285 mln. aan achterstallige voorschotten voor ontwikkelingshulp
onmiddellijk, inclusief rente en invorderingskosten, van de betreffende instanties
dient te worden teruggevorderd. In het licht van mijn uitleg over de achtergronden
van die achterstand ontraad ik aanvaarding van de motie. Ik kan niet iets
invorderen als er op zich mogelijk goed beleid is gevoerd. Wij hebben zojuist
toegezegd dat wij in 2008 alle achterstanden zullen hebben weggewerkt.De motie van mevrouw Ferrier en de heer Boekestijn op stuk nr. 12 behelst
het verzoek om de Kamer een overzicht te sturen van de vorderingen op het
terrein van het voorschottenbeheer. Ik meen dat ik dat al had toegezegd. Ik
zit een beetje met die driemaandelijkse fasering. Het lijkt mij het beste
om het halfjaarlijks te doen. Dan kunnen wij er ook mensen voor vrijmaken
en ervoor zorgen dat de informatie adequaat aan de Kamer wordt geleverd. Een
driemaandelijks overzicht vergt een buitengewoon grote extra inspanning. Ik
vraag de indieners dan ook of zij een zesmaandelijks overzicht willen accepteren.
Als de Kamer iets tussentijds wil opvragen, omdat zij het niet vertrouwt,
vinden wij het prima. De Kamer controleert immers. Ik zie dat de indienster
van de motie inmiddels is verdwenen.De voorzitter:Ik verzoek u om door te gaan met uw reactie op de moties. De Kámer
luistert naar u.MinisterKoendersIk ontraad aanvaarding van de motie, maar kan er wel mee instemmen, indien
de periode wordt aangepast.In de motie van de heer Boekestijn op stuk nr. 9 verzoekt de Kamer de
regering om te onderzoeken welke invloed de aanbevelingen van de IOB de afgelopen
25 jaar hebben gehad op het buitenlands beleid en om te bezien hoe de onafhankelijkheid
van de IOB kan worden versterkt. Ik ontraad de aanvaarding van deze motie
om twee redenen. Ik heb al gezegd dat inmiddels al duidelijke studies zijn
uitgevoerd, onder andere door de heer Hoebink over het gebruik van evaluaties
in het beleid. Ik heb ook toegezegd dat wij bereid zijn om dat op een aantal
punten nader toe te lichten. Ik heb voorts gezegd dat ik er niet voor voel
om een groot aantal ambtenaren vrij te maken om deze enorme opdracht uit te
voeren. Wat de onafhankelijkheid betreft van het evaluatieapparaat dat Nederland
op het terrein van ontwikkelingssamenwerking kent, heb ik al gezegd dat de
huidige vorm adequaat is.Ik sta heel sympathiek tegenover de motie van mevrouw Peters en mevrouw
Gill'ard op stuk nr. 14, maar ik heb al gezegd dat ik dit beleid
probeer te intensiveren in de beleidsplannen die vandaag worden gepresenteerd
(en waarover ik dus nog niets mag zeggen) en in de memorie van toelichting.
Dat kan ook betekenen dat wij kijken naar het inzichtelijker maken van de
resultaten voor vrouwen en meisjes. Ik denk dat gender budgeting een interessant
instrument is, maar ik wil het eerst eens rustig onderzoeken en bekijken of
het in de voortgang van het beleid zinnig is. Het lijkt mij geen kwestie van
juiste prioritering als ik daarvoor mensen moet vrijmaken die werken aan de
versterking van dat beleid. Ik ontraad dan ook aanvaarding van deze motie.De voorzitter:Zijn er leden aanwezig die een motie hebben ingediend en een reactie willen
geven op de beoordeling van hun motie door de ministers? Ik constateer dat
dit niet het geval is en dat wij hiermee aan het einde zijn gekomen van het
eerste deel van onze agenda.Wij gaan nu terug naar het tweede deel van de agenda, het Stabiliteitsfonds.
Wij zijn toe aan de beantwoording door de minister van de vragen die door
de Kamer in eerste termijn over dit fonds zijn gesteld.MinisterKoendersVoorzitter. Ik dank de Kamer hartelijk voor de gestelde vragen. Ik begin
met de beantwoording van de Partij van de Arbeidfractie. Ik dank mevrouw Gill'ard
voor haar complimenten. Inderdaad was een motie van de Kamer over het Vredesfonds
de aanleiding tot dit hele experiment om de relatie tussen veiligheid en ontwikkeling
op een zinnige manier vorm te geven. Eerlijk gezegd, denk ik dat dit een groot
succes is geworden. Mijn voorganger heeft dat versterkt door er een breder
fonds van te maken. Er zitten ook andere elementen in, zoals ontmijning, die
een versterking van het fonds hebben betekend. Het Stabiliteitsfonds functioneert
nu enkele jaren. Het is een gemengd fonds van ODA en non-ODA. Ik kan niet
zeggen wat dat voor volgend jaar betekent, omdat het aardige van dat fonds
is dat wij er flexibel mee kunnen omgaan en dus ook allerlei projecten kunnen
uitvoeren die op de grens zitten. Daarmee hebben wij een instrument dat heel
weinig landen in handen hebben. Begin april werd in de OECD hierin een voorbeeld
gezien. Een heleboel problemen die wij internationaal hebben, zouden kunnen
worden opgelost door veel flexibeler met de fondsen om te gaan, zonder de
respectievelijke verantwoordelijkheden uit het oog te verliezen.Het nieuwe kabinet heeft inderdaad een einde gemaakt aan nieuwe beleidsinitiatieven
om militaire uitgaven en uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking door elkaar
heen te laten lopen. Daarvoor was, zoals bekend, internationaal geen enkele
steun. Het grote risico dat men zag, is dat er in feite een totale wanverhouding
zou kunnen ontstaan tussen militaire uitgaven en ontwikkelingssamenwerking.
Ik wijs erop dat wereldwijd 1200 mld. wordt uitgegeven aan militaire uitgaven.
Een gisteren verschenen rapport wijst zelfs op verdere groei. Ondanks de Monterreyverklaring
is het bedrag voor ontwikkelingssamenwerking het afgelopen jaar teruggevallen
tot net boven de 100 mld. Het is dus verstandig om de uitgaven niet door elkaar
te laten lopen, omdat dan de financiering van de 0,7% in de problemen
komt. Militaire training onder ontwikkelingssamenwerking brengen zou betekenen
dat er zo'n 1,8 mld. van de militaire uitgaven van de Verenigde Staten onder
zou vallen. Er is dus een groot risico.Dat heeft weinig te maken met het belang dat wij hechten aan de relatie
tussen veiligheid en ontwikkeling. Vandaar dat wij het Stabiliteitsfonds hebben.
Internationaal heeft men gezegd niet aan deze criteria te willen komen. Dat
is inmiddels geaccordeerd door de Kamer naar aanleiding van het debat over
de OESO. Laten wij dus niet beginnen aan die discussie, want dan begin je
aan de verkeerde kant. Het leidt tot verdere armoede en daardoor weer tot
conflicten. Je komt op die manier in een hopeloze vicieuze cirkel terecht.
Internationaal wordt bekeken of het Stabiliteitsfonds niet de beste methode
is voor de relatie tussen veiligheid en ontwikkeling. De evaluatie is hierover
positief.De verhouding tussen ODA en non-ODA fluctueert door de jaren heen. Voor
2007 is indicatief 58 mln. ODA en 33 mln. non-ODA. Het beleid staat voorop.
Dit is een eerste indicatie van de cijfers over 2007, maar je kunt altijd
schuiven tussen ODA en non-ODA. Dat is het aardige van dit fonds. Het is ook
als zodanig geëvalueerd.De voorzitter:Ik geef nu twee leden de gelegenheid om een vraag te stellen, maar wijs
erop dat deze spreektijd afgaat van hun spreektijd bij het volgende agendapunt.De heerBoekestijn(VVD)De minister heeft gelijk dat er, internationaal gesproken, gevaren zitten
aan de discussie over de OESO/DAC-criteria, maar ik wijs erop dat het ook
van belang is om te kijken naar de nationale Nederlandse situatie. Die is
van een geheel andere orde en grootte. In de Nederlandse situatie is Defensie
in grote problemen geraakt en groeit de post Ontwikkelingssamenwerking mee
met het bruto nationaal product. Het Stabiliteitsfonds omvat nog geen 100
mln. Dat is helemaal niet veel. Met andere woorden: als de minister werkelijk
iets wil gaan doen in Afrika, komen de OESO/DAC-criteria hier terug. Ik wijs
er ook op dat er in het rapport-Hillen zeer verstandige dingen over worden
opgemerkt. Hierover is het laatste woord nog niet gesproken.MinisterKoendersEr blijft een verschil van mening met de VVD-fractie. Wij hebben hier
een debat gevoerd naar aanleiding van de OESO/DAC-criteria. De Kamer heeft
mijn beleidslijn geaccordeerd. In tegenstelling tot het vorige kabinet heeft
dit kabinet niet gekort op de Defensie-uitgaven. Er is zelfs meer geld voor
Defensie gekomen. Natuurlijk zijn er problemen. Die houden verband met de
internationale verantwoordelijkheden die er zijn. Voor zover die problemen
moeten worden opgelost, is dat een verantwoordelijkheid van de minister van
Financiën. Het is mijn overtuiging dat niet de armen daarvoor behoeven
te betalen. Als er tekorten zijn bij een ministerie, waarom kijkt u dan altijd
naar Ontwikkelingssamenwerking, waarop u kennelijk wilt korten, terwijl u
weet dat nog een groot aantal millenniumontwikkelingsdoelstellingen moet worden
gefinancierd? Ik zie de logica hiervan totaal niet in. Er is nu een kabinet
dat voor Defensie én voor Ontwikkelingssamenwerking hogere bedragen
ter beschikking stelt. De outlook van dit kabinet is internationaler dan die
van de kabinetten van de afgelopen periode.MevrouwFerrier(CDA)Het is mijns inziens heel belangrijk dat wij er oog voor hebben dat op
veel plaatsen in de wereld moet worden ingezet op vrede en stabiliteit.
Wij weten allemaal dat die een voorwaarde vormen voor ontwikkeling. Mijn fractie
vindt dat dit alleen kan volgens de OESO/DAC-normen. Landen moeten dat niet
zelf gaan bepalen, maar wij moeten ook niet kinderachtig zijn. Wij moeten
wel kijken op welke punten wij wat kunnen doen. Wat schuiven wij onder ODA
en wat niet in het kader van het Stabiliteitsfonds? Vandaar dat ik wil weten
hoe dat bedrag is opgebouwd.MinisterKoendersIk wil er ook helemaal niet kinderachtig in zijn, integendeel. Mede naar
aanleiding van enkele andere vragen onder meer van de heer Irrgang merk ik
op dat het probleem van de fragiele staten meer aandacht verdient bij de Nederlandse
ontwikkelingssamenwerking dan het tot nu toe heeft gekregen. Een van de grote
problemen van deze tijd is dat een aantal landen in een soort van cyclus van
kleinere en grotere conflicten zit. Om deze reden is de Peacebuilding Commission
door de Verenigde Naties opgezet. Het gaat om specifieke landen in zeer specifieke
situaties die een bepaalde strategie nodig hebben en waarop de normale interventies
die wij kennen, slecht passen omdat er geen goed bestuur is, de ontwapening
is mislukt of nog maar net is gelukt en er nog slechts een begin van politieke
verandering is. Ik ben net terug uit Burundi. Dat is zo'n land en dat wordt
vaak vergeten. Wat dat betreft, zijn wij niet kinderachtig.Wij kijken heel goed naar wat wij kunnen doen op het grensvlak van ontwikkeling
en vrede en veiligheid. Daar waar onze projecten volgens de internationale
definities bruikbaar zijn, zijn wij ten zeerste bereid om er iets aan te doen.
Wij hebben dat ook gezien in Uganda. Soms is het even passen en meten, omdat
de OESO ook niet altijd duidelijk is. Volledige duidelijkheid kun je nooit
krijgen. Daarom hebben wij een flexibel fonds om verschillende mogelijkheden
te hebben om iets te financieren. Ik vind dat een hoofdpunt van beleid. Ik
ben het er niet mee eens dat de 15 mln. voor de Peacebuilding Commmission
van de Verenigde Naties niet uit dit fonds zou moeten worden geput. Een van
de evaluatiepunten is dat niet alleen Nederland deze dingen moet doen. Daarmee
ben ik het eens, maar als je met anderen kunt coördineren of belangrijke
initiatieven kunt nemen, kun je het fonds daarvoor gebruiken. Nederland is
een van de grootste donoren van VN-instellingen.Het gaat om een tijdelijke commissie in het kader van de reorganisatie
van de Verenigde Naties. Hoe lang die commissie blijft bestaan, weten wij
niet. Wij zijn bereid om daarin een katalyserende rol te spelen. Ik houd mij
graag aan de stelling in het rapport van de evaluatie van het Stabiliteitsfonds
dat wij breder moeten kijken dan alleen naar het bilaterale kanaal.Ik heb de heer Irrgang zojuist geantwoord inzake de partnerlanden. Impliciet
heb ik daarmee ook de heer Boekestijn antwoord gegeven. Ik meen dat je kunt
zeggen: het ene land wel en het andere niet. In een groot aantal fragiele
staten kun je niet veel geld "wegzetten". Het gaat om zeer katalyserende
interventies, soms in eilanden van verandering die wel degelijk in zo'n land
bestaan, maar die je echt moet opzoeken. Soms is de onderwijssector zo'n eiland,
soms de politiesector. Soms is er een andere sector die ondanks de gebrekkige
mate van bestuur in staat is om als katalysator van veranderingen op te treden.
Ik ben bereid om daarvoor hulp beschikbaar te stellen. Vrede en veiligheid
hangen samen. Vandaar dat wij in het kader van de 3D-benadering directe initiatieven
hebben genomen, bijvoorbeeld inzake Afghanistan en Sudan.Ik ben het wat de conflictpreventie betreft zeer eens met mevrouw Peters.
Ik ben van mening dat het beleid de afgelopen tien jaar op dat terrein tekortgeschoten
is. Dat geldt niet alleen voor het beleid van Nederland. Tien jaar geleden
was conflictpreventie de mode van de dag. Iedereen zei: het is beter om een
conflict te voorkomen door politiek te interveniëren of via ontwikkelingssamenwerking,
want als het daarvoor te laat is, zijn er de enorme kosten van internationale
militaire operaties en wederopbouw. Op de een of andere manier is het kennelijk
niet gelukt om dat te operationaliseren. Ik begrijp wel waar dat in zit. Een
punt is dat er niet een apart potje conflictpreventie is. Conflictpreventie
vloeit voort uit de manier waarop je hulp geeft. Als je in een land geen hulp
geeft op basis van een analyse van het conflictpotentieel in dat land, kun
je verkeerde groepen steunen, de overheid niet steunen terwijl dat juist nodig
is voor een zekere mate van stabiliteit of de overheid wel steunen terwijl
dat niet zou moeten. Het is mijns inziens essentieel om in het beleid als
geheel conflictpreventie aan de orde te laten komen. Het Stabiliteitsfonds
heeft wel betekenis voor conflictpreventieactiviteiten. Aangezien in het evaluatierapport
staat dat er wel wat proactiever mag worden geopereerd, ben ik van zins om
daaraan meer aandacht te geven binnen de uitgaven van het Stabiliteitsfonds.
Ik leg mij niet vast op een bedrag of percentage, omdat het natuurlijk afhangt
van het aantal situaties waarin kortetermijnconflictpreventie nodig is. Ik
deel de analyse dat dit punt onvoldoende aan de orde is gekomen.MevrouwPeters(GroenLinks)Voorzitter. Ik zie uit naar de manier waarop de minister zijn gedachten
over conflictpreventies zal uitwerken in beleidsvoorstellen. Legt hij die
neer in een notitie? Is hij bereid om bij zijn beleidsformulering aandacht
te besteden aan het Duitse voorbeeld dat ik interessant vind? Ik weet niet
of het goed of slecht is. Ik weet wel dat het een creatieve manier is om met
conflictpreventie om te gaan.MinisterKoendersExcuses voor het niet beantwoorden van deze vraag. Over het algemeen ben
ik een groot voorstander van allerlei initiatieven die te maken hebben met
second track. Conflictpreventie kan niet alleen via regeringen, special envoys
of keurige diplomatie worden gerealiseerd, maar heeft ook "op de grond"
enorme betekenis. Er zijn organisaties die zich daarmee bezighouden, zoals
Pax Christi en de International Crisis Group. Voor zover burgerinitiatieven
zinnig kunnen zijn, wil ik deze graag betrekken bij het beleid. Het voorbeeld
dat mevrouw Peters heeft gegeven, ken ik helaas niet, maar ik ben bereid om
het uit te zoeken en om te bezien of en, zo ja, hoe het kan worden gebruikt.De voorzitter:Hiermee hebben wij het tweede deel van dit wetgevingsoverleg afgerond,
tenzij er bij de Kamer behoefte bestaat aan het indienen van moties op dit
punt. Naar mij blijkt, is dat niet het geval.Wij gaan dan nu over tot het derde punt van de agenda, de resultatenrapportage
Ontwikkelingssamenwerking 2005-2006.Ik wijs erop dat om kwart voor een in de plenaire zaal een spoeddebat
over Iran begint waaraan sommige woordvoerders wensen deel te
nemen. Ik verzoek de leden derhalve om zich te beperken tot het stellen van
enkele vragen over de resultatenrapportage.De heerBoekestijn(VVD)Voorzitter. Er bestaat een verschil tussen verantwoording en controle.
Die twee zaken dienen dan ook goed gescheiden te blijven.De resultatenrapportage is geen evaluatie van de hulp, want die evaluatie
moet onafhankelijk en extern worden uitgevoerd. Doel van de resultatenrapportage
is om concrete resultaten te laten zien die mede met de hulp van Nederland
zijn bereikt. Doel is ook om een leereffect te bereiken – waar zijn
wij effectief geweest en waar niet? – eventueel resulterend in een andere
aanpak. Ik citeer hier overigens de heer Specker, hoofd resultaatmeting van
het ministerie. Dat zijn wijze woorden, maar worden ze ook waargemaakt? Ik
heb zelf de volgende conclusies getrokken.In de eerste plaats blijkt uit onderzoek, met name van de Wereldbank,
dat 20% tot 30% van de ontwikkelingsprojecten mislukt. Dat is
geen schande; dat is een feit. Ontwikkelingssamenwerking is een weerbarstig
terrein. In de resultatenrapportage wordt echter overwegend aandacht besteed
aan de successtories. Dat is curieus. Mijn eerste vraag aan de minister is
dan ook of hij meent dat wij alleen kunnen leren van de successen en niet
van falende projecten.In de tweede plaats stelde dezelfde heer Specker onlangs in het blad Vice
Versa dat hij hoopt dat de resultaten van de rapportage worden meegenomen
bij de meerjarige beleidsplanning. Is de minister het met mij eens dat deze
uitspraak van zijn ambtenaar aantoont dat het lerend vermogen van het ministerie
vergroot kan worden?In de derde plaats zijn de opstellers van het rapport wel zo eerlijk om
te vermelden dat de meeste millenniumdoelen niet zullen worden gehaald. Halvering
van de armoede wordt misschien nog wel gehaald, maar dat komt dan voornamelijk
door de groeispurt van China en India. Het millenniumdoel voor onderwijs wordt
misschien ook wel gehaald, maar mede doordat het ministerie in eerste instantie
met name met inputcijfers werkt. Is de minister het met mij eens dat de meeste
millenniumdoelen bij voortzetting van het bestaande beleid van Nederland en
de andere donorlanden gewoon niet zullen worden gehaald?Uit het rapport blijkt dat de minister veel waarde hecht aan het bevorderen
van goed bestuur. Hij probeerde de publieke sector in de partnerlanden sterker
te maken teneinde goed bestuur te bevorderen. De ellende is dat wij goed bestuur
veel moeilijker kunnen meten dan bijvoorbeeld onderwijs. De ellende is ook
dat op dit gebied zeer beperkte vorderingen worden gemaakt. Helaas wordt ons
niet uitgelegd waarom dat zo is. Kan de minister dat nu wel doen? Impliceert
het resultaat eigenlijk niet dat wij misschien meer geld moeten besteden aan
de private sector, in de hoop een middenklasse te laten ontstaan die zelf
politieke hervormingen gaat afdwingen? Immers, de geschiedenis leert ons dat
de middenklasse een cruciale rol speelt bij moderniseringsprocessen. Moeten
wij ons ontwikkelingsbeleid op dit punt niet fundamenteel heroverwegen?De heerIrrgang(SP)Voorzitter. Het is goed dat deze rapportage er is en dat het multilaterale
kanaal er onderdeel van uitmaakt. Ook goed is het streven om het particuliere
kanaal eraan toe te voegen. Ik concentreer mij op één specifiek
thema, namelijk de ontwikkeling in de private sector. Daar is de afgelopen
jaren steeds meer geld naartoe gegaan. Er is onvoldoende duidelijkheid over
wat dat oplevert. De heer Boekestijn zegt terecht dat het goed is om een middenklasse
op te bouwen, maar in heel veel landen waarin wij actief zijn, moeten eerst
de basisvoorzieningen op orde komen. De ervaring leert dat de basisvoorzieningen
voorafgaan aan economische groei en het ontstaan van een middenklasse. Graag
hoor ik wat de visie van de minister hierop is, mede omdat hij zelf kritisch
is op bijvoorbeeld de ORET-regeling. Ik zie veel projecten waarvan ik mij
kan voorstellen dat die enig nut hebben, maar waarbij ik mij ook afvraag of
het niet beter kan dan dat. Ik noem als voorbeeld het project in de mangosector
in Mali. Ik kan mij voorstellen dat het nuttig is, maar in Mali werken de
meeste mensen in de katoensector, die zorgt voor bodemerosie, terwijl de handelsregels
oneerlijk zijn. Het is misschien beter om je daarop te concentreren en op
de basisvoorzieningen.Vanwege de beschikbare tijd beperk ik mij nu tot het Nederlandse beleid
betreffende hiv/aids. In de Kamer is een Meerpartijeninitiatief hiv/aids ontwikkeld.
Heel veel geld moet specifiek worden besteed aan hiv en aids. Kunnen wij hiv
en aids niet beter bestrijden door ons meer algemeen te richten op versterking
van de basisgezondheidszorg? Het is een beetje paradoxaal dat hiv en aids
misschien beter zijn te bestrijden door niet specifiek te eisen dat al het
geld daar naartoe gaat. Wij zien daardoor in de praktijk problemen ontstaan.
Graag krijg ik hierop een reactie, mede vooruitlopend op de begroting voor
volgend jaar.MevrouwFerrier(CDA)Voorzitter. Eerst nog een vraagje over het Stabiliteitsfonds. Kunnen wij
inzicht krijgen in de bedragen die ODA en non-ODA zijn en kunnen wij vernemen
welke bedragen afkomstig zijn van Buitenlandse Zaken en welke van Defensie?Voor de CDA-fractie is de rol van hoger onderwijs in succesvol ontwikkelingsbeleid
heel belangrijk. Ik wil graag meer inzicht in de effecten van NFP en NPT.De toegang tot duurzame energie is een van de grote uitdagingen van de
21ste eeuw. Waarom is het aantal mensen dat per 2015 toegang moet hebben tot
duurzame energiebronnen, naar beneden bijgesteld?Mijn fractie is verheugd dat zo uitgebreid informatie wordt gegeven over
Kalimantan. De minister zet ook daar in op armoedebestrijding. Het is heel
belangrijk dat mensen daar een leven kunnen opbouwen. Kan hij zeggen hoe dat
gebeurt in de specifieke situatie aldaar?Mijn fractie is zeer verheugd in het jaarverslag te lezen dat het programma
ORET een voorspoedige voortgang kent. Verder sluit ik mij aan bij de woorden
van de heer Irrgang.De vicevoorzitter van het Meerpartijeninitiatief hiv/aids is het volstrekt
eens met de vraag die door de voorzitter ervan is gesteld: Hoe zorgen wij
er in Nederland voor dat onze bijdrage aan de strijd tegen hiv en aids niet
als negatief bijeffect heeft dat de basisgezondheidszorg wordt uitgehold?
Dat is een punt van grote zorg van mijn fractie.MevrouwGill'ard(PvdA)Voorzitter. Dit is de eerste resultatenrapportage die ik als Kamerlid
mag behandelen. Ik vond de rapportage plezierig lezen. Complimenten voor de
wijze waarop is gerapporteerd. De bijgeleverde cd-rom is uitstekend om mee
verder te werken.Vanwege de tijd moet ik een keuze maken uit de thema's die ik graag had
willen bespreken. Wellicht kunnen wij op een ander moment de andere thema's
bespreken.Wij hebben het bij de bespreking van het jaarverslag gehad over de vraag
hoe gender daarin inzichtelijk kan worden gemaakt. Ik heb het antwoord van
de minister gehoord en begrijp zijn bezwaar, maar misschien is het iets om
een pilotproject op te zetten. Ik pleit ervoor om daarvoor water als thema
te nemen. Het is algemeen bekend, en wordt internationaal steeds meer erkend,
dat vrouwen een grote rol dienen te spelen in het realiseren van MDG 7: toegang
tot watervoorzieningen en sanitaire voorzieningen. Het lijkt mij zinvol om
na te gaan op welke manier vrouwen participeren in de oplossing en daadwerkelijk
gebruikmaken van de sanitaire voorzieningen.Ik hoorde mijn collega's vragen stellen over de private sector en ik heb
zelf bij de behandeling van het jaarverslag gevraagd welke bedrijven baat
hebben bij bedrijvenprogramma's als ORET: Nederlandse bedrijven of bedrijven
in de ontwikkelingslanden. Het is positief dat het budget voor 100%
is gebruikt, maar het is natuurlijk niet de bedoeling dat alleen bedrijven
in Nederland er gebruik van maken. Ik heb geen antwoord gehad op die vraag.
Waarschijnlijk krijg ik dat nu wel.Natuurlijk ondersteun ik het pleidooi voor goede basisgezondheidszorgvoorzieningen.
Niet alleen het aanpakken van hiv en aids is noodzakelijk, maar ook het aanpakken
van de moedersterfte. Vrouwen moeten tijdens de zwangerschap goed worden begeleid.
Ik neem aan dat de minister op dit punt ingaat.MinisterKoendersVoorzitter. Bij mijn beantwoording houd ik de volgorde van de vragenstellers
aan.Ik dank de heer Boekestijn voor zijn vragen. Het centrale doel is inderdaad
het leereffect. Hij moet deze resultatenrapportage dan ook zien als iets extra's
wat de Kamer krijgt van het ministerie van Buitenlandse Zaken naast het evaluatierapport,
het jaarverslag, de brieven over de voortgang van beleid, het materiaal inzake
landenexamens van de OESO en het rapport van de Rekenkamer. Op Buitenlandse
Zaken kunnen wij ons voorstellen dat veel mensen niet precies weten op welke
wijze een bepaalde input in de vorm van geld of mensen impact heeft op het
bereiken van de millenniumontwikkelingsdoelstellingen. Iedereen realiseert
zich dat dit een moeilijke keten is. Die moeten wij inzichtelijker maken voor
de eigen mensen, voor de organisaties en voor de Kamer. Er zijn nog maar weinig
landen die dat doen. Ik zeg dit niet om ons op de borst te kloppen. In Engeland
wordt het ook gedaan. Het is een van de moeilijkste dingen die je kunt doen,
want het is heel ingewikkeld. Je kunt een heleboel praktische dingen aangeven,
bijvoorbeeld hoeveel mensen medicijnen krijgen tegen hiv of aids. De vraag
is dan hoeveel daarvan door Nederland is gefinancierd en hoeveel door andere
donoren én hoe het past in het hele gezondheidszorgsysteem.In de samenleving bestaat wel eens het idee "wij hebben dat geregeld",
maar wij hebben niks geregeld. Het zijn de landen en de mensen zelf die dat
doen. De keten is mede afhankelijk van wat mensen in die landen zelf doen.
Wij katalyseren dat. Dat betekent niet dat het onmeetbaar is. Wij hebben zo-even
al gezegd dat sommige dingen goed te meten zijn. Daar komt dan automatisch
meer de nadruk op te liggen. Iedereen vraagt dan wat het is ten opzichte van
het vorige jaar, terwijl niet altijd datgene wat je meet, het belangrijkste
is voor de ontwikkeling. Je kunt heel goed meten hoeveel kinderen naar school
gaan, maar dat zegt nog weinig over de kwaliteit van het onderwijs. Dat wordt
nu het grote probleem. Daarom gaan wij thans via de ketens precies na wat
je kunt doen om de kwaliteit te verbeteren in een beleidsdialoog met de minister
van Onderwijs ter plekke en met de organisaties die zich met de opleiding
van onderwijzers bezighouden. De doelstelling is om die ketens inzichtelijker
te maken en open voor kritiek te laten zijn. Laat daarover geen misverstand
bestaan: wat mij betreft, kan iedereen erop schieten. Dat moet eigenlijk ook,
omdat het ingewikkeld is. Met alle kennis en kunde die mijn ministerie en
de organisaties en regeringen ter plekke in huis hebben, stellen wij voor
om het zo te doen.Dat 20% van de ontwikkelingsprojecten mislukt, is niet uitzonderlijk.
Daarom is het zo belangrijk om te leren van de resultaten die je niet haalt.
Het is overigens helemaal geen gek percentage vergeleken met het percentage
geslaagde investeringen van het bedrijfsleven in Nederland. Het is inderdaad
de vraag of de MDG's overal worden gehaald. Ik heb er nog wel hoop op. Dat
is geen naïeve hoop. Ik vind dat wij daar internationaal op moeten inzetten.
Daarom heeft dit kabinet het ook vooraan gezet en gezegd dat de resultaatrapportages
en scans een onderdeel zijn van het debat met de samenleving. Wij zijn die
honderd dagen niet hier gaan zitten, maar hebben andere delen van de samenleving,
het bedrijfsleven, de niet-gouvernementele organisaties en dergelijke gevraagd
om eraan bij te dragen.Dit brengt mij op het bedrijfsleven, een heel belangrijk onderdeel. Ik
wil inderdaad meer gaan doen aan de rol van de private sector in ontwikkelingslanden.
Ik ben ervan overtuigd dat het bedrijfsleven de motor is van technologieoverdracht
en van werkgelegenheid. Scherper moet in beeld komen waarom het in sommige
landen wel lukt en in andere niet. Er is ook relatief meer geld voor de rol
van het bedrijfsleven. Deze week of volgende week wordt door het kabinet de
tekst vastgesteld van een brief aan uw Kamer naar aanleiding van verzoeken
om informatie over het ORET-programma. Dit programma wordt op grond van het
regeerakkoord aangepast.In het regeerakkoord staat dat het kabinet de rol van de private sector
essentieel acht en zelfs wil uitbreiden, maar dat het bestaande ORET-instrumentarium
op een aantal punten onvoldoende scoort. Voor zover het is bedoeld voor exportpromotie,
is het niet erg effectief omdat er bijna nooit vervolgexporten zijn. Het zijn
altijd eenmalige leveringen. Voorts heeft de evaluatie geleerd dat de ontwikkelingsrelevantie
beperkt is. Daarom hebben wij besloten om de regeling zodanig aan te passen
dat ook het bedrijfsleven in de armste landen zelf, in het bijzonder het mkb, én
het mkb in Nederland er beter profijt van kunnen trekken. Wij willen toe naar
een systeem waarmee het bedrijfsleven in ontwikkelingslanden kan worden versterkt.
Wij doen daar meer voor. Dat kan via kadasters, wetgeving, Kamers van Koophandel
en bijvoorbeeld het PSOM, dat buitengewoon effectief is om het bedrijfsleven
inspanningen te laten verrichten die het risico met betrekking tot nieuwe
projecten verkleinen. Ik vind het PSOM erg goed. In bijna alle ontwikkelingslanden
vragen de mensen of wij meer kunnen doen via PSOM of PUM. Aangezien ik de
rol van het bedrijfsleven essentieel acht, zal dit een belangrijk punt
van mijn beleid zijn. Wij moeten die rol versterken en verbeteren.Er zit een andere kant aan en die heeft te maken met wat de heer Irrgang
zei. De publieke sector is er natuurlijk niet om private investeringen te
doen. Daarom is de kern van het beleid van Ontwikkelingssamenwerking altijd
om met onderwijs, gezondheidszorg en infrastructuur publieke goederen te stimuleren,
zodat mensen meer keuzes hebben. Dat geldt natuurlijk ook voor het bedrijfsleven
ter plekke. De balans moet goed zijn. Het mangoproject is op zich heel belangrijk,
maar ik heb niet de illusie dat ontwikkelingssamenwerking op zich werkt als
deze niet is ingebed in forse veranderingen in de manier waarop ons internationale
handelsstelsel is georganiseerd en inzake schuldverlichting en de voorspelbaarheid
van internationale kapitaalstromen. Anders kunnen de ontwikkelingslanden het
vergeten: trade but not aid. Ontwikkelingssamenwerking zit niet in een schuttersputje.
Kern is natuurlijk ook het veranderen van internationale verhoudingen.Ik ben het eens met de opmerkingen over aids en hiv/aids. Ik heb ervan
genoten dat het parlement het initiatief heeft genomen. Zoals bekend, ben
ik een groot voorstander van parlementen die regeringen op dit punt goed controleren
en er internationaal steun voor vragen. Er zitten perverse aspecten aan de
manier waarop de aanpak van aids en hiv/aids wordt gefinancierd. Wij kennen
de discussie over de verticale fondsen. De G8 heeft gezegd zich te committeren
aan een aantal belangrijke fondsen op het terrein van deze ziektes. Of het
echt gaat gebeuren, moeten wij afwachten. In een "vorig leven" ben
ik voorstander geweest van verdubbeling van de uitgaven voor aids. Het was
absoluut noodzakelijk om dat te doen. Ik vind nog steeds dat de humanitaire
ramp en het feit dat een hele generatie wordt uitgewist, de prioriteit voor
de aanpak van aids en hiv/aids verdedigbaar maakt, maar de Kamer heeft volstrekt
gelijk. Wij zien in veel landen een desinvestering in gezondheidssystemen,
zelfs een achteruitgang van faciliteiten voor familyplanning en een onvoldoende
relatie van wat verticaal wordt gedaan tegen bepaalde ziektes. Wij zien al
die onnoembare ziektes waaraan elke dag mensen sterven. Er sterft iedere minuut
een vrouw in het kraambed. Dat is ook de realiteit. Ik ben het dus zeer eens
met de opvatting die in de Kamer naar voren komt dat het in de kern gaat om
verbetering van gezondheidssystemen en dat ook met fondsen die specifiek op één
ziekte zijn gericht, of in feite op drie heel belangrijke ziekten, verbindingen
moeten worden gemaakt met een goede gezondheidssector, want die is ook nodig
om die ziekten te bestrijden. Daarom zijn wij van de sectorbenadering. Ik
zie dat als een heel belangrijk punt.Mevrouw Ferrier vroeg naar de beurzenprogramma's. Het gaat zowel om institutionele
ontwikkeling als om fellowshipprogramma's. Wij hebben die net met een onafhankelijke
methode geëvalueerd. Wij zullen de Kamer zo spoedig mogelijk informeren
over de uitkomsten daarvan en tevens over eventuele aanpassingen die wij naar
aanleiding daarvan voorstellen. Wij overleggen nu met de sector. Ook daarover
wordt de Kamer uiteraard ingelicht.Een heel belangrijk onderwerp is Kalimantan en duurzame biomassa. Ik kan
er heel lang over praten, maar zal dat nu niet doen. Wij hebben, zoals bekend,
een brief aan de Kamer gestuurd over de activiteiten in Kalimantan. Naar aanleiding
van interventies van de fracties van het CDA en de ChristenUnie hebben minister
Cramer en ik er opnieuw naar gekeken. Dat heeft een intensivering van fondsen
opgeleverd. De extra fondsen die het kabinet beschikbaar heeft gesteld op
het terrein van energie, klimaat en ontwikkeling, zullen hun weerslag moeten
hebben op dit type enorme problemen op de korte termijn. Als je er niet snel
iets aan doet, is het bos gewoon weg. Door de veenbosbranden en dergelijke
staat Indonesië op de derde plaats van CO2-uitstotende landen!
Snelle operaties zijn noodzakelijk, maar daaraan kleven altijd risico's. Wij
nemen deze kwestie zeer serieus.Mevrouw Gill'ard had nog een verzoek naar aanleiding van de motie op stuk
nr. 14 waarvan ik de aanvaarding bij de bespreking van het Stabiliteitsfonds
heb ontraden. Ik heb al gezegd dat ik er sympathiek tegenover sta, maar dat
de balans wordt verstoord als ik ga doen wat erin wordt gevraagd. Met de Ieren
en Britten zijn wij bezig met een evaluatie van de manieren van budgetteren.
Het is overigens een goede manier van evalueren om dat met enkele landen tegelijk
te doen. Dat maakt kostenbesparing mogelijk en je kijkt met meerderen naar
hetzelfde. Wij doen dat zoveel mogelijk. Het gaat zeker niet alleen om de
IOB. Als je met andere evaluatoren kunt opereren, moet je dat doen. Ik ben
bereid om na te gaan of wij het door mevrouw Gill'ard genoemde punt in de
evaluatie kunnen inbrengen. Daarvoor zijn dus ook twee andere landen nodig,
maar wij kunnen zeggen dat er een belangrijk verzoek uit het Nederlandse parlement
is. Daarover moeten zij ook niet te moeilijk doen. Wij zullen melden of het
lukt.Voorzitter. Ik meen alle vragen te hebben beantwoord.MevrouwFerrier(CDA)Voorzitter. De minister heeft een brief over het beurzenprogramma toegezegd.
Mijn fractie vindt het belangrijk dat wij het forse budget dat wij nu hebben,
niet alleen inzetten voor beurzen voor hoger beroepsonderwijs en universitair
onderwijs voor studenten uit ontwikkelingslanden, maar ook voor hoger beroepsonderwijs
en universitair onderwijs in de landen zelf. Nederland zou bijvoorbeeld behulpzaam
kunnen zijn bij het opbouwen van juridische faculteiten om corruptie tegen
te gaan.MinisterKoendersLaat ik het maar opvatten als een stimulering om uw Kamer op een bepaalde
manier te informeren.De voorzitter:Met deze mooie zin van de minister zijn wij gekomen aan het einde van
dit wetgevingsoverleg.Ik stel voor, over de zeven ingediende moties te stemmen dinsdag aanstaande,
aan het einde van het debat met de regering.Daartoe wordt besloten.De voorzitter:Ik dank de minister en de hem vergezellende ambtenaren voor hun aanwezigheid
en voor de beantwoording. Ik dank de Kamerleden voor hun inbreng en de aanwezigen
op de publieke tribune voor hun geduld.Sluiting 12.50 uur.XNoot1Samenstelling:Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Wilders (PVV), Waalkens
(PvdA), Van Baalen (VVD), Çörüz (CDA), Ormel (CDA), voorzitter,
Ferrier (CDA), Van Velzen (SP), De Nerée tot Babberich (CDA),Blom (PvdA),
Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé-Hamming (VVD), Irrgang (SP),
Knops (CDA), Boekestijn (VVD), Voordewind (ChristenUnie), Pechtold (D66),
ondervoorzitter, Van Gennip (CDA), Ten Broeke (VVD), Peters (GroenLinks),
Van Raak (SP), Gill'ard (PvdA) en Thieme (PvdD).Plv. leden: De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), Bosma (PVV), Vermeij (PvdA),
Van Miltenburg (VVD), Omtzigt (CDA), Jules Kortenhorst (CDA), Roland Kortenhorst
(CDA), Jasper van Dijk (SP), Ten Hoopen (CDA), Besselink (PvdA), Leerdam (PvdA),
Arib (PvdA), Neppérus (VVD), Lempens (SP), Schermers (CDA), Griffith
(VVD), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Van der Ham (D66), Jonker
(CDA), Van Beek (VVD), Halsema (GroenLinks), Gesthuizen (SP), Samsom (PvdA)
en Ouwehand (PvdD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31031-V-15.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl