Cultuurbeleid 2001-2004; Verslag algemeen overleg over de uitgangspuntenbrief 'Cultuur als confrontatie' en de nota 'Cultureel ondernemerschap'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26591, nr. 11

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

07-12-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26591 nr. 11

24-11-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de bewindsmanDiscussie in tweede termijnOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26591Toon alle publicaties in het hoofddossier
Kamerdossier 26858Toon alle publicaties in dit dossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 88 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 591Cultuurbeleid 2001–200426 858Cultureel Ondernemerschapnr. 11VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 24 november 1999De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft op 4 november 1999 overleg gevoerd met staatssecretaris Van
der Ploeg van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over de uitgangspuntenbrief Cultuur als confrontatie (Kamerstuk 26 591, nrs.
1 en 2) en de nota Cultureel ondernemerschap (Kamerstuk 26 858, nr. 1).Bij dit overleg waren verder de volgende stukken aan de orde:– brief van staatssecretaris Van der Ploeg d.d. 1 maart 1999 ter
aanbieding van de adviesaanvraag aan de Raad voor cultuur over collectiemobiliteit
Nederlandse musea en zijn toespraak van 25 februari 1999 over het collectiebeleid
van Nederlandse musea (OCW-99–177);– brief van staatssecretaris Van der Ploeg d.d. 6 april 1999 inzake
beleidsvisie-masterplan Rijksmuseum (OCW-99–284);– advies van de Raad voor cultuur «Cultuur voor culturen;
vooradvies cultuurnota 2001–2004» d.d. 16 april 1999 (OCW-99–771);– brief van staatssecretaris Van der Ploeg d.d. 20 mei 1999 inzake
grotestedenbeleid en cultuur (OCW-99–465);– brief van de Raad voor cultuur d.d. 21 mei 1999 ter aanbieding
van het advies collectiemobiliteit en aankoopregeling (OCW-99–772);– brief van de Raad voor cultuur d.d. 29 juni 1999 inzake positie
en taken raad bij de cultuurnota-advisering (OCW-99–639);– brief van staatssecretaris Van der Ploeg d.d. 30 juni 1999 ter
aanbieding van het eindrapport inzake de evaluatie effecten verzelfstandiging
rijksmusea van Twijnstra (OCW-99–686);– brief van staatssecretaris Van der Ploeg d.d. 23 juli 1999 ter
aanbieding van de speech bij de aanbieding van de publicatie «Culturele
diversiteit in Nederlandse musea» (OCW-99–730);– brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
d.d. 30 augustus 1999 ter aanbieding van het advies van AWT en de Raad voor
cultuur «Cultureel erfgoed en wetenschapsbeoefening» (OCW-99–807);– brief van staatssecretaris Van der Ploeg d.d. 30 september 1999
ter aanbieding van een afschrift van het convenant culturele diversiteit met
Den Haag (OCW-99–949).Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Belinfante (PvdA) citeerde eerst met
instemming het slot van de nota Cultureel ondernemerschap, waarin wordt gezegd
dat er niet alleen een verantwoordelijkheid is om de kwalitatieve rijkdom
en diversiteit van het culturele leven in Nederland in stand te houden, maar
ook om zoveel mogelijk mensen daarvan te laten genieten. Het besef en de trots
op de topkwaliteit van de Nederlandse cultuur moet in alle haarvaten van de
samenleving doordringen, aldus de nota. Het gaat bij het overleg van vandaag
over de uitgangspunten van het beleid voor de komende periode inderdaad vooral
om de kwaliteit van het Nederlandse cultuurleven. Behoud van die kwaliteit
is ook voor de PvdA-fractie altijd een prioriteit geweest. Daarnaast dienen
echter ook andere criteria te gelden die al in eerdere overleggen zijn afgesproken:
ondernemerschap, het bereiken van meer en nieuwe mensen en synergie tussen
overheid en markt.De nota Cultuur als confrontatie zag zij niet alleen als een stuk met
de uitgangspunten voor de komende cultuurnota. Dat zou immers betekenen dat
na vaststelling van de cultuurnota de rijksoverheid zich de komende jaren
niet meer over het cultuurbeleid zou hoeven te buigen. De nota Cultuur als
confrontatie zag zij als het begin van een weg die langer is en meer inspanning
zal vergen dan het traject dat nodig is om de cultuurnota vast te stellen.
«Cultuur als confrontatie» beschouwde zij als een nieuwe manier
van denken binnen de rijksoverheid over cultuur, met tal van interessante
aspecten. Zij stelde zich voor daar eerst een aantal algemene opmerkingen
over te maken, met name over de economische kant van de cultuursector en de
daarmee samenhangende voorstellen van de staatssecretaris en daarna in te
gaan op de vraag hoe verder moet worden gegaan op het traject naar vaststelling
van de cultuurnota, dat vooral voor de instellingen van groot belang is.Uit «Cultuur als confrontatie» blijkt dat de basis voor al
het handelen en denken van de staatssecretaris wordt gevormd door twee uitgangspunten:
het beste populairder maken en het populaire beter. Dat wordt vertaald in
een aantal politieke prioriteiten: jongeren, minderheden, cultuur voor iedereen,
cultureel ondernemerschap, synergie van arbeid en markt, culturele dimensie
van de leefomgeving en innovatie, waaronder informatie- en communicatietechnologie
(ICT) in de cultuur. In alle geagendeerde stukken worden deze uitgangspunten
en prioriteiten consequent gehanteerd. Zo wil de staatssecretaris de cultuursector
toerusten voor zelfstandigheid en niet de nadruk leggen op de afhankelijkheid
en de zwakte van de sector die nu eenmaal gesubsidieerd is en ook niet zonder
subsidie kan. Doel van de staatssecretaris is vooral het uitbaten van het
succes, waarbij het niet de bedoeling is om concessies aan kwaliteit te doen.
Wel staan voor ogen het stimuleren van cultureel ondernemerschap en het mogelijk
maken van zelfstandigheid. Ook een forse impuls voor het actieplan cultuurbereik,
om de aanwezige kwaliteit nog beter zichtbaar te maken, is een doelstelling
van de staatssecretaris.Mevrouw Belinfante onderkende dat met deze nieuwe uitgangspunten het cultuurbeleid
op een andere manier wordt vormgegeven dan tot nu toe. Het cultuurbeleid wordt
hiermee echter beslist niet ondergraven en de nieuwe uitgangspunten staan
ook niet op gespannen voet met de autonomie van de kunstenaar. In ieder geval
vond zij dat een enigszins economische aanpak geen kwaad kan. In dit verband
merkte zij op dat subsidies in de cultuursector altijd buitengewoon kritisch
gevolgd plegen te worden, terwijl bijvoorbeeld de subsidies van het ministerie
van Economische Zaken, waarbij het om circa 2 mld. per jaar gaat, breed als
uitstekende stimulansen worden gezien. Zij zou graag zien dat ook subsidies
in de cultuursector voortaan als een stimulans worden gezien en dat wordt
nagegaan of ook voor die sector subsidieregelingen als die van het ministerie
van Economische Zaken kunnen gelden. Ter illustratiewees zij op
de EZ-regeling waarbij subsidie en fiscale vrijstellingen kunnen worden verstrekt
aan een zelfstandige zonder personeel (ZZP) die minder dan f 30 000
verdient, of het bedrag van 52 mln. dat bij het ministerie van Economische
Zaken beschikbaar is voor aankomende bedrijfjes uit de MKB-sector die bij
banken geen gehoor kunnen vinden. Met dat soort regelingen wordt uitgegaan
van de kracht en de mogelijkheden van de mensen zelf. Daarmee wordt niet de
autonomie van de kunstenaar aangetast, maar wordt zijn economische zelfstandigheid
bevorderd, opdat de kunstenaar trots kan zijn op wat hij doet, in plaats van
aan te moeten kijken tegen afhankelijkheid van subsidies. Uitbouw van het
kwaliteitspotentieel van de cultuursector vond zij essentieel en in «Cultureel
ondernemerschap» worden een groot aantal aanzetten gegeven om die uitbouw
mogelijk te maken.Aansluitend daarop stelde zij dat maatstaven waarmee het beoogde doel
beter bereikt kan worden, niet als negatief gezien behoren te worden. Voor
degene die een voorstelling of een concert geeft, is het toch plezierig als
daar mensen naar komen kijken of luisteren? Dan kan er toch ook niets tegen
zijn als maatstaven worden aangegeven waarmee bijvoorbeeld het aantal toehoorders
verder kan worden vergroot? Zij zag niet in hoe dat de trots van de kunstenaar
op wat hij brengt, zou kunnen aantasten of hoe dat ten koste zou kunnen gaan
van de kwaliteit van het gebodene. In dit verband herinnerde zij ook aan het
besluit van de Kamer om voor het project «Cultuur en school» vouchers
beschikbaar te stellen, waarmee leerlingen in het kader van het vak culturele
en kunstzinnige vorming naar cultuuruitingen kunnen gaan. Als gevolg van dit
besluit worden komend jaar 200 000 vouchers beschikbaar gesteld in combinatie
met een CJP-pas en verwacht mag uiteraard worden dat daardoor het aantal bezoekers
met naar conservatieve schatting met 275 000 wordt vergroot. Dat betekent
dan echter toch geen aanslag op de kwaliteit van het gebodene?In «Cultureel ondernemerschap» worden een aantal mogelijkheden
genoemd, waaronder een marketingimpulsfonds, een ontwikkelingsbudget en een
participatiemaatschappij voor risicodragende evenementen. Dit soort mogelijkheden
vond zij van groot belang, nu in de praktijk van de afgelopen jaren is gebleken
dat juist het starten met iets nieuws binnen de huidige kaders vrijwel ondoenlijk
is. Wel vroeg zij waar de grenzen dan liggen tussen een «gewoon bedrijf»
en een «verzelfstandigd, geprivatiseerd of zelfstandig cultuurbedrijf».
Van welk ministerie het geld ook vandaan komt, er blijft gelden dat de overheid
het merendeel van het geld voor het merendeel van de cultuurbedrijven levert.
Daar horen nu eenmaal regelingen bij die een beperking betekenen voor de armslag
van deze bedrijven, bijvoorbeeld dat deze bedrijven geen winst kunnen maken
of dat eigenlijk geen marktconforme beloningen kunnen worden gegeven.Zij zag geen tegenstelling tussen vraag enerzijds en aanbod anderzijds.
Met bijvoorbeeld de al genoemde vouchers voor «Cultuur en school»
is de vraag sterk vergroot en daar zal aanbod tegenover moeten komen te staan.In hoge mate onderschreef zij de uitgangspunten van «Cultuur als
confrontatie». Zij zag dat overigens als een langlopende ontwikkeling,
niet als iets dat binnen een jaar zijn beslag gekregen kan hebben. Ingaande
op de vier criteria op blz. 12 zei zij eerst het eens te zijn met de brede
benadering van een kwaliteitsbegrip, ook al omdat nieuwe ontwikkelingen in
de cultuur voor een deel buiten het gesubsidieerde circuit plaatsvinden. Zij
vroeg wel hoe de staatssecretaris het uitgangspunt «beter maken van
het populaire» vorm denkt te geven. In hoeverre kan het kwaliteitsbegrip
daarop van toepassing zijn? Spelen de media hier een rol in, verwacht de staatssecretaris
het nodige van een veel groter publieksbereik en is een kwalitatief effect
te verwachten op andere producties van de culturele industrie vanuit het aanbod
van de cultuursector zelf? Kan in dit verband nog eens worden gekeken naar
de functiebenadering zoals uiteengezet door de Raad voor cultuur,
vooral bij experimenten en nieuwe vormen? Zij zag daar wel reden voor, nu
deze raad zelf heeft aangegeven dat hij primair op kwaliteit wil beoordelen.Het criterium van maatschappelijk bereik is al in discussie geweest bij
de behandeling van de nota over culturele diversiteit. Zij bleef het belangrijk
vinden dat zoveel mogelijk mensen in de haarvaten van de samenleving van cultuur
kunnen genieten. Het derde criterium (subsidie per bezoeker) vormt voor een
aantal instellingen een groot probleem. Het aantal bezoekers kan immers sterk
schommelen, om redenen die de instelling zelf niet altijd kan beïnvloeden.
Het vierde criterium is uiteraard essentieel; een instelling of kunstenaar
moet zich afvragen welke plaats hij in het bestel inneemt. Omdat deze criteria
niet op zichzelf staan, maar een relatie tot elkaar hebben, vroeg zij hoe
ze zich tot elkaar verhouden. Overigens wees zij erop dat bepaalde instellingen,
gezien hun aard, vrijgesteld zullen moeten worden van deze criteria en van
de 15%-richtlijn.In de nota wordt aangegeven dat een deel van het geld gematcht zal worden
met geld van lagere overheden. Omdat wordt gesproken over 40 convenanten,
zal de matching in de praktijk per geval een betrekkelijk klein bedrag betreffen,
maar voor de rijksoverheid gaat het in totaal toch om een aanzienlijk bedrag,
namelijk 35 mln. Zij vroeg hoe er dan verantwoording zal worden afgelegd over
het kwaliteitsaspect. Zodra een en ander voor meerdere jaren in de systematiek
van de cultuurnota is opgenomen, is het punt van de verantwoording wel duidelijk,
maar hoe gaat het met bijvoorbeeld projecten? Zijn gemeenten en Rijk al gemeenschappelijk
bezig met het ontwikkelen van criteria hiervoor?In het eerste convenant dat zij had gezien, had zij overigens de bepaling
aangetroffen dat er geen geld mag worden uitgegeven voor iets dat beschouwd
moet worden als «business as usual». Het zou haar zeer spijten
als dat zou betekenen dat voortrekkers van culturele diversiteit als het Volksbuurtmuseum,
Rasa of Cosmic niet in aanmerking komen voor dit geld.Zij vroeg vervolgens wat de gevolgen van het programmeringsbudget accommodaties
voor producenten zullen zijn. Gaat het hier om extra geld? Loopt de producent
nu een groter of juist een kleiner risico? Moet wellicht eerst het risicofonds
worden ingesteld en pas daarna het programmeringsbudget?Op het grote extra publiek van leerlingen tussen de twaalf en zestien
jaar, o.a. in verband met de vouchers in het kader van «Cultuur en school»,
wordt al ingespeeld door speciaal voor deze groep te programmeren. Is er nu
ook voldoende financiële ruimte hiervoor in het actieplan cultuurbereik?Zij stelde vast dat er nog een behoorlijke kloof gaapt tussen het gewenste
extra bedrag van 131 mln. voor cultuurbereik en het nu beschikbare bedrag
dat, afhankelijk van de berekening, ligt tussen de 92 mln. en de 96 mln. Op
dit moment moest zij dan ook een voorbehoud maken bij het bedrag van 131 mln.
Zij vond het overigens niet zo vreemd dat op dit moment de dekking nog niet
volledig kan worden aangegeven. Zoiets komt vaker voor en de staatssecretaris
geeft zelf al aan dat nog naar dekking wordt gezocht. Zij ging er ook van
uit dat in de komende tijd, tot het verschijnen van de cultuurnota, die dekking
gevonden zal worden. Daarnaast zijn er nog enige onzekerheden, want de nota
cultuur en fiscus moet nog verschijnen, de werking van de participatiemaatschappij
is nog niet bekend en de brief met uitgangspunten voor het internationale
cultuurbeleid 2001–2004 is pas kort geleden uitgebracht en nog niet
door de Kamer besproken. Bovendien zijn in de nota Cultureel ondernemerschap
een aantal aanzetten gegeven waarvan de uitwerking nog niet voorligt, maar
die wel gevolgen hebben voor de komende cultuurnota. Kan de staatssecretaris
aangeven hoe met dat geheel in procedurele zin omgegaan dient te worden?Aansluitend wees zij erop dat de 60 mln. in het kader van intensiveringen regeerakkoord 1999–2002 die de staatssecretaris voor het actieplan
cultuurbereik wil inzetten, gericht zal zijn op meerdere doelen, waaronder
jonge makers en kwaliteit. Verder is nu de vraag vergroot en dan zal er ook
uitbreiding van het aanbod moeten komen.Ook wees zij er in dit verband op dat een aantal maatregelen van de afgelopen
jaren behoorlijke financiële gevolgen hebben gehad voor de culturele
instellingen, zoals de Arbo-regelgeving, de PEMBA, Flex-wetgeving en de regelingen
inzake deeltijdwerk. Deze maatregelen hebben vooral problemen opgeleverd bij
kleine instellingen. Door in ieder geval een deel van de instellingen zal
daarom méér geld worden gevraagd dan waarmee nu rekening wordt
gehouden. Hoe wil de staatssecretaris daarmee omgaan?Ten slotte vroeg zij of het mogelijk is om, als de Kamer vandaag instemt
met de uitgangspunten voor de cultuurnota, bij iedere verdere uitwerking die
de Kamer in de komende maanden ontvangt, aan te geven op welke wijze die uitwerking
wordt opgenomen in de cultuurnota. Op die manier krijgt de Kamer een beter
inzicht in het samenhangende geheel.De heer Nicolaï (VVD) stelde voorop dat
het bij het cultuurbeleid moet gaan om kwaliteit, om ruimte geven en om selectiviteit
teneinde versnippering te voorkomen. Het extra geld dat voor cultuur is uitgetrokken
in het regeerakkoord dient daarom eveneens te worden uitgegeven voor kwaliteit
en het geven van ruimte en, gezien de passage daarover in het regeerakkoord,
voor bestaande gezelschappen. Extra geld aanwenden voor gezelschappen, en
dus niet voor uitbreiding van het aantal gezelschappen in een bepaalde sector,
leidt in de praktijk waarschijnlijk eveneens tot verhoging van kwaliteit,
terwijl daardoor bovendien de inkomenspositie van de kunstenaar kan worden
verbeterd.Sinds zijn aantreden heeft de staatssecretaris veel stof doen opwaaien
en veel heilige huisjes aangepakt. De VVD-fractie vindt het positief dat er
hierdoor meer aandacht voor de cultuur is gekomen, maar vindt ook dat een
goed beleid beter is dan een goede discussie. Bovendien zijn er onnodige tegenstellingen
ontstaan door de soms provocerende of tegenstrijdige wijze waarop de staatssecretaris
ideeën naar voren bracht.De al eerder behandelde nota over culturele diversiteit bevatte naar de
smaak van de heer Nicolaï te zeer een rode draad van te veel sturing
en quotering van overheidswege. De pas kort geleden verschenen nota Cultureel
ondernemerschap gaat gelukkig uit van een geheel andere gedachte, namelijk
het centraal stellen van de wisselwerking tussen kunstenaar en publiek en
vertrouwen in wat van onderop wordt ontwikkeld. Hij wilde dit als «de
blauwe draad» betitelen. In de nota Cultuur als confrontatie, die na
de nota over culturele diversiteit, maar voor de nota Cultureel ondernemerschap
is verschenen, had hij beide soorten draden aangetroffen. Helaas heeft dat
niet geleid tot een mooi paars vlechtwerk, maar tot inconsistent beleid. Al
met al was hij het oneens met de nota over culturele diversiteit, half eens
met de nota Cultuur als confrontatie en geheel eens met de nota Cultureel
ondernemerschap. Het gaat dus wel, zo vond hij, de goede kant uit.In het algemeen overleg over culturele diversiteit heeft de staatssecretaris
gesproken over «wegen beteren» (een mooie contaminatie van «leven
beteren» en «wegen verbeteren») en gezegd dat diversiteit
van publiek ruim moet worden opgevat, dat het dynamische karakter van cultuur
voorop staat, dat het bij de beoordeling niet gaat om representativiteit,
maar om deskundigheid en dat het beleid is gericht op verleiden in plaats
van dwingen. In «Cultuur als confrontatie» staat nu niet meer
de diversiteit van het publiek, maar de wisselwerking tussen publiek en kunst
voorop. Het lijkt daarbij, gezien het hier genoemde citaat dat de heer Nicolaï
graag onderschreef, zelfs meer te gaan om de kunst dan om het publiek. Inderdaad
is deze wisselwerking ook voor de kunst essentieel. Kunst zonder publiek bestaat
eigenlijk niet. Dat geldt zeker voor uitvoerende kunst, maar ook
scheppende kunst heeft discussie met publiek nodig en ontwikkelt zich verder
in een discussie met kritisch, breed en wisselend publiek.De gedachte dat de vraag een belangrijke rol dient te spelen ten opzichte
van het aanbod, sprak hem aan. Met de stelling dat vraag en aanbod gelijkwaardige
grootheden zijn in het cultuurbeleid en dat het aanbod helemaal niet altijd
vooraf hoeft te gaan aan de vraag, was hij het echter niet eens. Hij vond
dat in het cultuurbeleid wel degelijk geldt dat het aanbod in principe altijd
vooraf gaat aan de vraag. Dat geldt trouwens ook in algemene zin.In ieder geval stemde hij in met de meer zakelijke benadering in «Cultuur
als confrontatie» en in «Cultureel ondernemerschap» op punten
als de subsidie per bezoeker, publieksbereik en meer marktwerking in de cultuursector,
dus geen misplaatste dichotomie tussen cultuur en commercie. Cultuur is in
haar intentie anders dan commercie, maar als er eenmaal een cultuurprodúct
is, speelt commercie wel degelijk een rol, want dan is het een product als
ieder ander. Ook het terugdringen van de waterscheiding tussen gesubsidieerd
en ongesubsidieerd sprak hem aan. Dit soort algemene opvattingen leven trouwens
al vele jaren: zowel de christen-democratische Brinkman als de sociaal-democratische
d'Ancona en de sociaal-liberale Nuis gingen uit van cultuurbeleid als voorwaardenscheppend
kwaliteitsbeleid, maar beklemtoonden ook het belang van «maatschappelijke
respons», «publieksbereik» of «participatie»,
zoals het opeenvolgend werd genoemd. Al jaren geleden namen bewindslieden
dus afscheid van de in de jaren zeventig wel levende gedachte dat er iets
mis is met de voorstelling als de zaal vol zit.Helaas is daarnaast in «Cultuur als confrontatie» ook nog
sprake van een sturende aanpak. De staatssecretaris zal wellicht betogen dat
het een en-enbeleid is, maar de heer Nicolaï vond sturing van bovenaf
toch strijdig met de gedachte van meer marktwerking. Enerzijds is de nota
gericht op politiek-maatschappelijke invulling van cultuur en wordt uitgegaan
van groot vertrouwen in overheid en regelgeving, anderzijds wordt veel waarde
gehecht aan de vraag van de burger en de wisselwerking tussen de burger en
de cultureel ondernemende kunstenaar. Het stimuleren van instellingen om een
open dialoog met de samenleving aan te gaan, botst met het voornemen om te
bepalen en te normeren met wie, in welke mate en op welke wijze dat aangepakt
moet worden en het geven van meer ruimte is in strijd met frequentere of meer
bureaucratische controle. Juist de twee sectoren (namelijk muziek en literatuur)
die vrij sterk afhankelijk zijn van markt en kritisch publiek, blijken meer
open te staan voor veranderingen in de samenleving en zijn meer divers geworden.
Meer marktwerking, in de goede zin van het woord, zag hij dan ook als de beste
manier om cultuuraanbod zich meer te laten richten op nieuw publiek.De inhoud van de nota Cultureel ondernemerschap vond hij vrij beperkt.
Verder leken een aantal passages in de nota hem wel aardig, maar had hij er
ook vragen over. Zo onderschreef hij het belang van de culturele industrie,
maar hij hoopte niet dat de staatssecretaris deze industrie zou willen gaan
sturen. Wat wordt bedoeld met de passage over andere vormen van subsidiëren,
bijvoorbeeld via fondsen, was hem niet duidelijk geworden. Een fonds voor
grootschalige culturele evenementen stond hij op zichzelf voor, maar ook hier
is onduidelijk wat er concreet gaat gebeuren. Hetzelfde geldt voor de ideeën
over een participatiemaatschappij en een programmeringssubsidie. Als het bij
het laatste vooral gaat om het overhevelen van subsidie naar alle accommodaties
zonder betrokkenheid van de producerende gezelschappen, leek hem dat niet
de juiste vorm, want het beleid dient juist gericht te zijn op het organiseren
van samenwerking. Onduidelijk vond hij ook de passages over podiumkunst en
het fonds scheppende toonkunst, met name de onafhankelijkheid van dit fonds.
Verder wees hij op de muziekensembles waarover inmiddels een gedegen
rapport voorligt. Het gaat hier om een belangrijke sector, in ieder geval
binnen de muziek. Hij drong erop aan dat de staatssecretaris positief reageert
op dit rapport.Ingaande op de vier criteria die in «Cultuur als confrontatie»
worden genoemd (blz. 12), zei de heer Nicolaï bij het kwaliteitscriterium
te hechten aan een beoordeling door deskundigen, hetgeen iets anders is dan
representativiteit. Het begrip publieksbereik zou hij ruim willen opvatten.
Volgens de nota zou dat alleen gerelateerd moeten worden aan de kassaverkoop
en niet langer aan sponsoring, maar sponsoring is toch ook een vorm van discussie
met de samenleving? Hij pleitte dan ook voor een ruime uitleg van dit begrip,
overigens niet om de norm van 15% te willen verzachten, want in het algemeen
is 15 geen hoog percentage.Subsidie-per-bezoek leek hem een goed criterium in die zin dat een instelling
hierdoor wordt gevraagd om uit te leggen waarom haar subsidie zoveel hoger
zou moeten zijn dan bij een andere vergelijkbare instelling. Overigens kunnen
daar natuurlijk goede redenen voor zijn. Hij wilde dit criterium ook zeker
niet hanteren voor bijvoorbeeld generieke kortingen.Bij het vierde criterium (positie in het bestel) merkte hij nog op wel
te voelen voor de functiebenadering die de Raad voor cultuur voorstaat, mits
dat in de juiste dosering gebeurt, dus niet volledig vastgelegd in kaders.Opvallend vond hij dat in de nota niet wordt aangegeven dat het bij deze
vier criteria om zeer verschillende criteria gaat. Kwaliteit hoort voorop
te staan en pas enige tijd daarna komen de drie andere, waarbij overigens
nog discussie mogelijk is over de vraag of het inderdaad deze drie criteria
zouden moeten zijn. Hij meende dan ook dat een instelling die hoog scoort
op kwaliteit en laag scoort op de andere criteria, toch zonder meer voor subsidie
in aanmerking zou moeten komen, terwijl een instelling die laag scoort op
kwaliteit daar niet voor in aanmerking zou moeten komen, ook niet als die
instelling op de drie andere criteria wel uitstekend scoort.Naar aanleiding van het criterium publieksbereik tekende hij aan positief
te staan ten opzichte van verbreding en verruiming van het publiek, maar niet
positief ten opzichte van het zo maar uitzoeken van een volkomen nieuwe doelgroep.
Hij vond dat pogingen om nieuwe groepen te bereiken, gericht zouden moeten
worden op groepen die aansluiten bij het publiek dat al wordt bereikt. Alleen
door zo'n beleid van continuïteit en uitbouw kan publieksuitbreiding
blijvend zijn. Het zich ineens richten op een nieuwe doelgroep die helemaal
losstaat van het al bereikte publiek, zal in de praktijk vrijwel nooit tot
een blijvende publieksuitbreiding leiden.De uitgangspunten op het vlak van collectiemobiliteit en zichtbaarheid
spraken hem aan, zoals zoeken naar andere plekken dan musea om zaken ten toon
te stellen, waardoor wellicht nieuwe groepen bereikt kunnen worden, uitwisseling
tussen musea, andere openingstijden en collectiefilialen. In dat geheel moet
overigens niet vergeten worden dat er ook nog collecties ópgebouwd
moeten worden. Verder moeten ook niet zó maar op allerlei plaatsen
zaken ten toon worden gesteld, want ook dat werkt in de praktijk niet. Voor
hem was hierbij cruciaal het onderscheid tussen openbare ruimten en «vrijplaatsen»
in de zin van musea. Musea dienen, zo vond hij, altijd vrijplaatsen te blijven
(zoals ze dat in Nederland ook zijn) en mensen die naar musea gaan, kunnen
daar dus geconfronteerd worden met kunst die zij niet willen zien. Dat weten
zij echter van tevoren, op het moment dat zij het museum binnenstappen. Mensen
die in openbare ruimten verblijven, behoren niet te worden geconfronteerd
met kunstuitingen die zij per se niet willen zien. De heer Nicolaï wilde
zich daarmee beslist niet keren tegen kunst in openbare ruimten, maar over
die kunstuitingen zou wel tevoren een zorgvuldige discussie moeten worden
gevoerd met mensen die in de buurt wonen of er vaak verblijven. Als dat niet
zorgvuldig gaat, werkt het trouwens vaak averechts. Kunst in openbare ruimte
hoeft overigens niet altijd iets te zijn dat iedereen al had verwacht en bij
voorbaat aardig vindt; het mag ook prikkelen of aanleiding geven
tot discussie, maar van tevoren moet wel zorgvuldigheid worden betracht. Zeer
shockerende kunst zal dan ook in de praktijk meer op zijn plaats zijn in een
museum dan in een openbare ruimte.Hij hechtte sterk aan integraal cultuurbeleid en had daarom indertijd
ook gevraagd om de diverse aspecten van zo'n beleid in de uitgangspuntennotitie
mee te nemen. Helaas is het daar niet van gekomen en daardoor komen nu een
aantal aspecten, zoals auteursrechten, vormgevingsbeleid en internationaal
cultuurbeleid, onvoldoende aan de orde. Wel komt het aspect van de ruimtelijke
ordening op een goede manier aan de orde. Hij was het eens met de manier waarop
de staatssecretaris de culturele component wil inbrengen in de nota Belvedère,
maar wees er wel op dat dit niet beperkt mag blijven tot cultuurbehoud. Dat
is immers maar een deel van het geheel.Over de financiële ruimte is er nog onvoldoende duidelijkheid. Er
komt 60 mln. uit de intensiveringen regeerakkoord en daar komt in totaal nog
37 mln. bij. Dan zou er nog een gat zijn van 34 mln., maar dat zou ook 39
mln. kunnen zijn als rekening moet worden gehouden met de bezuiniging van
5 mln. op grond van de voorjaarsnota 1999. Verder was de heer Nicolaï
niet gerust op de mededeling dat de dekking wordt gezocht in herschikkingen,
althans als dat betekent dat een bedrag van ruim 30 mln. gezocht moet worden
binnen de cultuursector. Hij vroeg daar meer duidelijkheid over. Overigens
vond hij dat de 60 mln. uit de intensiveringen regeerakkoord voor een deel
kan worden gestoken in het actieplan cultuurbereik.Met de uitgezette procedure voor het uitbrengen van de cultuurnota 2001–2004
was hij niet zo gelukkig. Zo vroeg hij wanneer de evaluatie plaatsvindt, waar
van VVD-zijde steeds sterk op is aangedrongen. Hij zou het betreuren als die
erbij in zou schieten. Verder komt er in deze procedure pas op een laat tijdstip
politieke duidelijkheid voor de instellingen en is nog niet bekend op welke
manier de fondsen getoetst zullen worden. Hoe verhouden de nu voorliggende
nota's zich tot elkaar? Wanneer worden de vele onduidelijkheden die zijn gesignaleerd,
opgehelderd? Wanneer komen de nota's en de brieven die in de stukken worden
aangekondigd? Hij stelde deze vragen vooral omdat er zijns inziens een duidelijk
politiek kader moet zijn op het moment dat de Raad voor cultuur aan de slag
gaat. Hoe denkt de staatssecretaris dit te bereiken? De heer Nicolaï
kon zich met het oog hierop voorstellen dat de adviesaanvraag aan de Raad
voor cultuur eerst nog aan de Kamer wordt voorgelegd om een duidelijk politiek
commitment te bereiken.Samenvattend vroeg hij of ook de staatssecretaris vindt dat kwaliteit
primair staat en dat pas daarna de overige criteria aan bod dienen te komen.
Is de staatssecretaris het ermee eens dat de extra 60 mln. uit de intensiveringen
regeerakkoord voor een belangrijk deel moeten worden ingezet voor kwaliteit,
ook bestaande kwaliteit? Is de staatssecretaris het ermee eens dat in het
beleid uitgegaan moet worden van vertrouwen in kunstenaar en burger en de
onderlinge wisselwerking tussen kunstenaar en burger? Moet er niet een politiek
kader zijn op het moment dat de Raad voor cultuur om advies wordt gevraagd?
Is de staatssecretaris het er ten slotte mee eens dat, om kunst haar onmisbare
maatschappelijke functies te laten vervullen, er zo min mogelijk van bovenaf
gestuurd en genormeerd dient te worden, maar de kunst wel moet worden gestimuleerd
om zich niet te isoleren en in een open en intensieve wisselwerking met het
geïnteresseerde publiek te staan?De heer Atsma (CDA) begreep uit deze retorische
slotvragen dat de brede instemming die de heer Nicolaï aan het begin
van diens betoog heeft geuit, genuanceerd moet worden. Over de procedure sloot
hij zich aan bij de al door de heer Nicolaï geuite kritiek. Ook hij vond
het niet terecht dat er op dit moment nog zoveel onduidelijkheid bestaat.
Verder is het zeer de vraag of instellingen, nu de nota Cultureel ondernemerschap
pas in een laat stadium aan de agenda van het overleg is toegevoegd,
wel voldoende in de gelegenheid zijn geweest om van tevoren op deze nota reageren.
Vandaag wilde hij zich dan ook nog niet aan deze nota binden.In grote lijnen kon hij instemmen met de doelstellingen in de nota Cultuur
als confrontatie. Positief vond hij het dat nieuwe impulsen worden gegeven
en dat ruimte wordt gecreëerd voor nieuwe eigentijdse initiatieven uit
de sector. Oneens was hij het met de in de nota gekozen invalshoek van «maakbaarheid
van de samenleving». Daarmee plaatst de overheid zich te nadrukkelijk
op de voorgrond en meet de staatssecretaris zich een rol aan die de CDA-fractie
niet passend achtte. De staatssecretaris wil in feite op onderdelen zowel
componist als dirigent als concertmeester en eigenlijk zelfs het hele orkest
zijn, terwijl de staatssecretaris veeleer de toneelknecht zou moeten zijn:
onmisbaar, maar ook onzichtbaar. De overheid heeft vooral tot taak om gunstige
randvoorwaarden te creëren voor het artistieke proces en om het gemeenschappelijk
cultureel erfgoed in stand te houden en te versterken. De overheid mag daar
binnen haar totale beleid zeker prioriteit aan geven, maar zij dient wel op
de achtergrond te blijven en betrokkenen de ruimte te geven om zelf verantwoordelijkheid
te dragen en keuzen te maken. Onjuist vond de heer Atsma het dan ook dat alle
budgetten worden toegewezen door rechtstreekse aansturing van het ministerie
van OCW.Hij was tevreden met de wijzigingen in de plannen op het punt van diversiteit.
De aanvankelijke strafkorting van 3% is nu een stimuleringsmaatregel van 2%
geworden en er wordt meer aandacht besteed aan amateurkunst en de regio's.
Hij vroeg hoe dat laatste in de praktijk zal worden ingevuld.Lezing van «Cultuur als confrontatie» had bij hem de indruk
gewekt dat kunst en cultuur niet meer doel op zich zouden mogen zijn, maar
zouden moeten worden gezien als een middel om bepaalde maatschappelijke doelen
te bereiken. Hij kon dat niet onderschrijven. Kunst heeft immers een eigen
intrinsieke waarde en oorspronkelijkheid en het cultuurbeleid moet niet leiden
tot vervlakking en popularisering. Amusement hoeft in ieder geval niet hetzelfde
te zijn als kunst en cultuur. Anderzijds wordt in de nota Cultureel ondernemerschap
gezegd dat trouw moet worden gebleven aan de artistieke missie en integriteit.
De vraag rijst dan ook wat de staatssecretaris voorop wil stellen: populariseren
of kwaliteit.Moeite had de heer Atsma met het in de stukken geschetste beeld van een
ingedutte, zelfgenoegzame cultuursector. Een aantal plannen van de staatssecretaris
zijn immers al door de sector zelf ter hand genomen. Bovendien zoekt de staatssecretaris
bondgenoten, zo staat in de stukken, en dan past het niet om de sector te
omschrijven als een ingedut geheel dat niet meer weet wat er in de wereld
te koop is. Er moet juist voor worden gezorgd dat het draagvlak zo groot mogelijk
is, liefst 100%. Daar zijn voldoende mogelijkheden voor, maar de ingekomen
reacties duiden juist op een afname van het draagvlak.Hij stond voor dat kunstenaars zich meer bewust worden van het publiek
en dat vergroting van de afname onderdeel van beleid wordt. Deze twee nevendoelstellingen
mogen echter nooit ten koste gaan van eigenheid, kwaliteit en veelzijdigheid
van het aanbod. De passage in de nota Cultureel ondernemerschap dat in de
oriëntatie op succes de kern van het cultureel ondernemerschap schuilt,
had bij hem dan ook vragen opgeroepen. Hij meende dat in de eerste plaats
voor kwaliteit gekozen dient te worden, niet voor succes als vertrekpunt.Nu de culturele industrie snel groeit, is het goed dat de culturele sector
zich bewust is van de kansen die deze groei biedt en van de achterstanden
die er nog zijn. Zo staat in tal van regio's uit kostenoverwegingen het bibliotheekwerk
onder grote druk: in grote getale verdwijnen bibliobussen van straat en worden
uitleenpunten gesloten. En dat terwijl in de nota een toenemende belangstelling
voor het bibliotheekwerk wordt gesignaleerd. Niet duidelijk was voor hem wat wordt bedoeld met de zinsnede over het
in financiële zin betrekken van lagere overheden bij de uitvoering van
de WIK en het flankerend beleid. Dit is toch niet een voorbode van plannen
tot meefinanciering door gemeenten van een beleid waar in de eerste plaats
de landelijke overheid verantwoordelijk voor is? Onduidelijk was voor hem
ook de passage over de verantwoordelijkheid van de Raad voor cultuur in het
kritisch beoordelen van beleidsplannen voor orkesten op programmering van
moderne composities. Gaat het daarbij inderdaad om eventuele extra subsidies,
in plaats van een «strafkorting»? Kan worden geschetst op welke
manier de geldstroom beeldende kunst en vormgeving kan dienen voor het bereiken
van een ander en breder publiek? Hoe kunnen marketing- en PR-budgetten vooraf
worden getoetst op publieksbereik, dus op een moment dat de mate van succes
van bijvoorbeeld een voorstelling nog helemaal niet is aan te geven?Hij was er voorstander van dat, zoals de commissie cultuur en belastingen
doet, wordt gekeken naar fiscale mogelijkheden om verruiming te bieden. Wanneer
kan de rapportage van deze commissie worden verwacht? Verder had het nieuwe
belastingplan bij hem vragen opgeroepen. De bedoeling is immers dat kunst
voor een breed publiek beschikbaar is en dat kunst, in welke vorm dan ook,
bij de mensen terechtkomt, maar volgens het nieuwe belastingplan zal straks
bij elk kunstvoorwerp worden beoordeeld of het al dan niet om een belegging
gaat, waarbij de belastingplichtige zélf zal moeten aantonen dat het
niet om een belegging gaat. Is hierover al een signaal naar de bewindslieden
van Financiën uitgegaan?Hij achtte het van groot belang dat het kunstvakonderwijs ook investeert
in vaardigheden om een «goed ondernemer» te kunnen zijn. Lesprogramma's
zullen daar structureel op moeten worden afgestemd en dat geeft nog wel praktische
problemen, o.a. in verband met de 10 mln. bezuiniging. Wat is de stand van
zaken op dit punt? Is het mogelijk om behalve het ongedaan maken van die bezuiniging
nog extra geld op tafel te leggen ten behoeve van nieuwe lesprogramma's?De al geuite kritiek op de wrakke dekking onderschreef hij. Bijzonder
merkwaardig vond hij het ook dat enerzijds 16 mln. extra beschikbaar wordt
gesteld en anderzijds 5 mln. wordt bezuinigd in het kader van de voorjaarsnota
1999.Ook de heer Dittrich (D66) stelde vast dat
de nota's veel stof hebben doen opwaaien. Op zichzelf vond hij dat positief,
maar anderzijds is er door confronterende formuleringen als «subsidiehongerige
kunstenaars» en «het verstarde bestel» wel het gevaar dat
een soort loopgravenoorlog ontstaat en dus geen discussie op gang komt. Dat
gevaar moet in ieder geval vandaag worden weggenomen.Met veel uitgangspunten in de nota's was hij het eens: een beter evenwicht
tussen vraag en aanbod, veel meer ruimte voor culturele diversiteit, stimulering
van ondernemingszin en het zichtbaarder maken van museale collecties en het
toegankelijker maken van archieven. Eens was hij het ook met het uitgangspunt
dat het beste populairder moet worden gemaakt en het populaire beter, maar
de vraag is wel hoe dat zou kunnen worden gedaan. Hij drong erop aan dat aan
dat soort vragen meer aandacht wordt gegeven en dat het naar voren brengen
van steeds nieuwe thema's nu even achterwege wordt gelaten. In ieder geval
stond hij niet voor dat een cultuurbeleid van bovenaf dwingend wordt opgelegd.
Zeker de cultuursector dient verschoond te blijven van het idee van een maakbare
samenleving. De overheid dient uiteraard voorwaarden te scheppen, maar moet
ook afstand houden, want in deze sector moet de eigen verantwoordelijkheid
voorop staan. Het cultuurbeleid, zo vond hij, moet gebaseerd blijven op overwegingen
van artistieke kwaliteit en pluriformiteit en mag niet een soort welzijnsbeleid
worden.Helaas lijkt het hier toch enigszins op. Zo moeten kunstinstellingen,
orkesten en musea aan een lange lijst criteria voldoen om een positief antwoord op hun aanvraag te kunnen verwachten: ze moeten rekening
houden met culturele diversiteit, cultuureducatie, marktwerking, cultureel
ondernemerschap en internationalisering, het publiek moet breed, divers en
jong zijn, de positie in het bestel moet duidelijk zijn, er moet aan allerlei
percentages voldaan worden, e.d. Met het oog hierop zou er nog een nieuwe
eis aan toegevoegd kunnen worden, namelijk dat een aanvrager bedreven moet
zijn in «cultureel boekhouden». Het gevaar is dan natuurlijk wel
dat de artistieke kwaliteit naar de achtergrond verdwijnt. Bovendien wordt
ernaar gestreefd om alles onder te brengen in meetbare en controleerbare eenheden.Ook voorzag de heer Dittrich problemen voor de Raad voor cultuur. Deze
raad zal immers alle aanvragen moeten beoordelen op de vraag of zij aan al
die criteria voldoen. Het was voor hem twijfelachtig of dat tot een transparante
beoordeling kan leiden. Verder moeten de instellingen al voor 15 december
a.s. hun plannen bij de Raad voor cultuur inleveren, terwijl zij nog met vele
onzekerheden te maken hebben.Al met al vroeg hij zich af of met dit beleid de culturele en artistieke
stimulans die ook de staatssecretaris voor ogen heeft, wel bereikt wordt.
Hij vreesde dat in de praktijk eerder het tegendeel wordt bereikt. Daarom
voelde hij wel voor de suggestie om de adviesaanvraag van de Raad voor cultuur
vooraf aan de Kamer voor te leggen. Voor de D66-fractie is de kern dat de
autonome artistieke ontwikkeling binnen de kunst- en cultuursector een waardevolle
bijdrage levert aan een bloeiend klimaat voor kunstenaars en instellingen.
Die ontwikkeling heeft echter in de nota's een te beperkte plaats gekregen.
Opvallend is ook dat kwaliteit in de lijst van criteria ontbreekt en daarmee
in feite een ondergeschoven kind is geworden. In het beoordelingsproces zal
verder een eigenstandige plaats ingeruimd moeten worden voor plannen die op
een onafhankelijke wijze en vanuit een artistieke noodzaak zijn opgezet.Hij had begrepen dat er in de financiering een tekort van minimaal 34
mln. is. Hij maakte zich daar zorgen over en wilde voorkomen dat de rekening
van het tekort uiteindelijk op het bord van de aanvragers terecht komt. Misschien
is het met het oog hierop nodig om snel een financieel noodplan op te stellen.
In ieder geval wilde hij een harde toezegging dat dit probleem door de staatssecretaris
wordt weggenomen.Hij had in de stukken niet kunnen vinden welk bedrag jaarlijks beschikbaar
komt voor de aankoopbudgetten van Nederlandse musea. Een verhoging van het
tot nu toe beschikbaar gestelde bedrag achtte hij nodig.Hij vroeg wat de aanscherping van de norm van 15% eigen inkomsten voor
podiumkunstinstellingen zal betekenen voor de relatie tussen het gebodene
en het publiek. Hij was bezorgd over de effecten van deze aanscherping.Ten slotte vond de heer Dittrich dat in de nota Cultureel ondernemerschap
het accent te sterk is gelegd op de rendementsgedachte. Dit zinde hem beslist
niet.Mevrouw Halsema (GroenLinks) haalde eerst
het beeld aan dat de schrijver Kurt Vonnegut heeft geschetst van de plaats
van de kunstenaar in de samenleving: die van de kanarie die door mijnwerkers
werd meegenomen in de mijnschacht, omdat de kanarie als eerste op zijn rug
ging liggen als de hoeveelheid zuurstof in de schacht verminderde. Kunstenaars
zijn inderdaad wellicht gevoelig voor gebrek aan zuurstof in de samenleving
en kunnen daar signalen over afgeven. Ze doen dat op hun eigen manier en moeten
dat ook ongestoord kunnen doen. Ze moeten dus, in ieder geval tot op zekere
hoogte, autonoom kunnen functioneren ten opzichte van samenleving, markt en
overheid. Ze mogen ervoor kiezen om de samenleving te representeren of te
bekritiseren. Mevrouw Halsema kon vanuit deze benadering niet anders doen
dan concluderen dat het aanbod vooraf moet gaan aan de vraag. Zij had dan
ook moeite met het uitgangspunt in «Cultuur als confrontatie»
dat de vraag vooraf gaat aan het aanbod. Het Nederlandse kunstklimaat,
zoals dat aan het slot van de nota Cultureel ondernemerschap met een citaat
uit The New York Times lyrisch wordt beschreven, kon juist opbloeien op basis
van het principe dat aanbod vooraf gaat aan de vraag.De tweede les die voortkomt uit het beeld van de kanarie in de mijnschacht
is dat kunstenaars beschermd moeten worden in een samenleving waar de markt
dominanter wordt, commercie oprukt en competitie een belangrijk element is
in het maatschappelijk verkeer. Met het oog hierop had mevrouw Halsema moeite
met het subsidieprincipe zoals dat is genoemd in «Cultuur als confrontatie».
Van oudsher wordt in het kunstbeleid subsidie verleend aan hetgeen kwetsbaar
is en niet bij zichzelf kan bestaan, maar de staatssecretaris wil nu als principe
hanteren dat wordt gesubsidieerd wat in potentie de kracht heeft om in de
markt te blijven bestaan. Zij vond dat een verkeerde weg, want hiermee wordt
niet langer beschermd wat niet bij zichzelf kan bestaan. Tot nu toe was het
de ambitie van de staatssecretaris om de variatie in vraag en aanbod te vergroten
en zij had dat ook steeds gesteund. Nu wordt echter sterk de nadruk gelegd
op de vraagkant, op meer publiek en op grootschaligheid en dat zal juist leiden
tot meer homogeniteit, meer eenheidsworsten.De diverse maatregelen die in «Cultuur als confrontatie» worden
voorgesteld, zijn ieder afzonderlijk misschien nog wel te verdedigen, maar
niet meer als ze als één pakket worden gepresenteerd. De geur
van deze nota is die van de culturele industrie en mevrouw Halsema vond dat
pijnlijk. Zij miste vooral maatregelen die zuiver gericht zijn op versterking
van de kwaliteit van het aanbod.De cijfers laten zien dat er over een reeks van jaren al een toeneming
van bezoekersaantallen is, met 1997/1998 als topjaar tot nu toe. De vraag
rijst dan waarom subsidie-per-bezoek als criterium is gekozen. Zij had er
vooral bezwaar tegen dat dit bij de beoordeling een hard criterium is. Veel
beter leek het haar om dit te gebruiken als signaleringsinstrument voor de
zwakkere broeders in de sector. Verder had zij bij dit criterium de indruk
gekregen dat het de bedoeling is dat iedereen vooral lager gaat scoren. Als
die indruk terecht is, betekent dit een generieke bezuinigingsmaatregel.Grote moeite had zij ook met de 15%-maatregel, met het actieplan cultuurbereik
en vooral met de financiële aspecten, nu maar liefst 25% van de totale
begroting ongedekt is. Zij vond dat de Kamer niet kan instemmen met de plannen
van de staatssecretaris zolang deze over de dekking geen concrete duidelijkheid
heeft gegeven.Op zichzelf was zij voorstander van maatregelen om de economische zelfstandigheid
van kunstenaars te vergroten, maar wat daarover in de nota Cultureel ondernemerschap
wordt voorgesteld, heeft weinig om het lijf. Het zijn wel aardige intenties,
maar verder komen er maar halve voorstellen, worden geen prioriteiten gesteld,
ontbreekt een actieplan en is er ook geen financiële paragraaf. Waarom
wordt niet gepleit voor het volgrecht, een goed middel om de economische zelfstandigheid
van kunstenaars te versterken? Zij had begrepen dat introductie daarvan in
EU-verband stuit op een Brits veto, maar kennelijk heeft ook Nederland bezwaar
tegen die introductie gemaakt. Dat vond zij onbegrijpelijk.Het had haar bijzonder verbaasd dat voor scholingsbeleid niet méér
dan het al eerder uitgetrokken bedrag van een half miljoen gulden beschikbaar
komt. Grote moeite had zij met de passages in de nota over de arbeidsvoorwaarden.
Weliswaar zijn welwillende woorden op papier gezet, maar een inschatting van
CAO-ontwikkelingen in de komende jaren ontbreekt en ook wordt voor die ontwikkelingen
geen geld gereserveerd. Dat kan ertoe leiden dat de instellingen die toch
al een beperkte ruimte voor het arbeidsvoorwaardenbeleid hebben, nog verder
moeten gaan interen.De heer Poppe (SP) steunde de staatssecretaris
graag in diens pogingen tot confrontatie en tot het openbreken van het gesloten
front van de culturele instellingen. De «cultuurbobo's»,
aldus de pers, ontwijken de confrontatie echter door hun front nog verder
dicht te timmeren in plaats van in discussie te gaan over de stelling van
de staatssecretaris dat de gevestigde instellingen en ouderen lang genoeg
de wind in de zeilen gehad en dat nu de beurt is aan jongeren, allochtonen
en nieuwe media. Voor die dappere stelling wilde de heer Poppe de staatssecretaris
prijzen, maar over de manier waarop nu te werk moet worden gegaan, verschilde
hij toch sterk met de staatssecretaris van mening. Zo staat in «Cultuur
als confrontatie» dat meer marktwerking een stap is om het publiek beter
aan zijn trekken te laten komen en dat er geen enkele reden is om voetstoots
aan te nemen dat zo'n op succes gerichte benadering alleen maar tot culturele
vervlakking en verschraling leidt. In deze nota staat echter óók
dat het geen goede zaak is wanneer de commercie bij de bepaling van waarden
overheerst, omdat dit leidt tot vervlakking en verschraling van het culturele
leven. Wat wil de staatssecretaris nu op dit punt?Meer openstellen voor de markt betekent in de «taal van Paars»
dat de overheid terugtreedt. Verder worden volop termen gebruikt als «culturele
industrie», «cultuurbedrijven», «marketingopvattingen»,
«vraag en aanbod» e.d. De heer Poppe kreeg daaruit de indruk dat
twee eeuwen teruggegaan is, namelijk naar de tijd dat kunst en cultuur werd
bedreven door ambachtslieden in dienst van de toen heersende elite. Dat heeft
geleid tot het huidige cultureel erfgoed en Nederland moet daar zeer zuinig
op zijn, maar in de loop van de jaren veranderde de situatie en kon kunst
ook confronterend zijn, met name bij contrasten in de samenleving. Nu zouden
kunstenaars ineens weer ambachtsman moeten worden en weer «dank u wel»
moeten zeggen tegen sponsors en ondernemers. Uiteraard selecteren die sponsors
en ondernemers en gaan zij dus bepalen welke culturele uitingen het al dan
niet redden. Dat wordt alleen maar sjacheren en uiteindelijk wordt een instelling
als het Stedelijk Museum een soort cultureel ondernemersbordeel. De staatssecretaris
is erin geslaagd te bereiken dat de discussie meer dan ooit in termen van
vraag en aanbod wordt gevoerd. Is de staatssecretaris nu echt een marktkoopman
of denkt hij, uit ethische motieven, dat cultuur vrijer moet zijn?De heer Poppe pleitte ervoor dat lagere overheden de financiële ruimte
krijgen om locaties tot «vrije ruimte» te verklaren, waar kunstenaars
gratis hun creatieve resultaten tonen aan publiek dat daar ook gratis naar
kan komen kijken. Op die locaties moet met allerlei soorten kunst geëxperimenteerd
kunnen worden, zonder tussenkomst van «culturele bobo's» of van
bekrompen lokale bestuurders. Het publiek kan dan bepalen welke kunst- en
cultuuruitingen het wil waarderen en dus stimuleren. Met dergelijke drempelloze
vrije ruimtes worden kansen gecreëerd voor alle groepen in de samenleving,
dus ook minderheden. Het hoeft niet te gaan om uitsluitend beroepskunstenaars.
Door verschuivingen binnen budgetten zullen reeds beschikbare financiële
middelen aangewend moeten kunnen worden ten behoeve van de gebruikers van
die vrije ruimtes. De fysieke ruimte hiervoor zal gevonden moeten worden in
bestaande musea en theaters, leegstaande kantoren e.d., en bestaande culturele
instellingen kunnen hun kennis en ervaring beschikbaar stellen. Er zal rommel
tussen zitten, maar in de praktijk wordt het kaf wel van het koren gescheiden.Hij voelde veel voor het idee om musea één dag per week
gratis open te stellen, zoals dat ook in de Verenigde Staten gebeurt, om vooral
jong publiek aan te trekken. Hij zou graag zien dat ook toneelvoorstellingen
en concerten met een zekere regelmaat gratis bezocht kunnen worden. Ook langs
die weg wordt cultuur dan iets van de mensen zelf, niet alleen van de «bobo's».De heer Van der Vlies (SGP) had gemengde gevoelens
bij de nota Cultuur als confrontatie. De overheidstaak ten aanzien van kunst
en culturele activiteiten kon hij niet loszien van Bijbelse waarden
en normen die echter bij lange na niet altijd worden gehonoreerd, terwijl
binnen de joods-christelijke traditie wel degelijk een hoogwaardige cultuur
kon worden ontwikkeld. Voor prikkelende en zeker voor shockerende kunst in
publieke ruimten voelde hij dan ook beslist niet.De manier waarop wordt omgegaan met cultuur en het cultuurhistorisch erfgoed,
had voor hem alles te maken met de kwaliteit van de samenleving. Het gaat
dan om veel méér dan alleen het podium, het doek of het instrument;
het gaat dan ook om taal, gedrag en stijl. Monumenten, al dan niet ingebed
in stads- of dorpsvernieuwing, museale collecties en collectiemobiliteit,
archieven, archeologie en culturele planologie zag hij als belangrijke beleidsterreinen.
Er zal dan ook de hand gehouden moeten worden aan zaken als toegankelijkheid
en annotatie, waarover voornemens in het actieplan cultuurbereik zijn opgenomen.Hij kon zich voorstellen dat de staatssecretaris, van huis uit econoom
zijnde, bij het cultuurbereik economische aspecten wil meewegen, maar de staatssecretaris
moet daarin niet doorslaan. Het cultuurbereik moet vooral van onderaf worden
verbeterd, niet van bovenaf gedicteerd, voorzover dat laatste al mogelijk
is. Kunst en cultuur moeten ervaren en genoten worden en kwaliteit moet dus
altijd voorop blijven staan. Aanbod wekt de vraag op, niet andersom. Hoe denkt
de staatssecretaris nu te bereiken dat een veel groter publiek wordt bereikt
zonder daarbij concessies aan de kwaliteit te hoeven doen? Streven naar een
groot publiek bergt het gevaar van vervlakking en popularisering in zich en
die kant moet het zeker niet op, zo vond de heer Van der Vlies. Hij zag veel
meer in o.a. het opzetten van onderwijsprogramma's waardoor nieuwsgierigheid
wordt gekweekt en engagement wordt bevorderd.In afwachting van de nadere uitwerking stond hij op zichzelf positief
tegenover de gedachte dat subsidies in een redelijke verhouding tot eigen
inkomsten dienen te staan. Onderzoek laat zien dat voor verreweg de meeste
mensen die nu bijvoorbeeld toneeluitvoeringen of concerten bezoeken, het toegangskaartje
best wat duurder mag zijn zonder dat het bezoek daardoor terugloopt. Daarbij
zal er wel nader gekeken moeten worden naar mensen die ook willen participeren,
maar die lage inkomens hebben. Hij had er geen bezwaar tegen dat het huidige
mechanisme op dit punt eens op de schop wordt genomen.De stelling dat de legitimatie moet worden opgevoerd door een mix van
kwaliteit en belangstelling, kon hij ten slotte wel onderschrijven, mits dit
op een evenwichtige manier vorm wordt gegeven.Antwoord van de bewindsmanDe staatssecretaris wees er eerst op het vandaag
gaat om een discussie over de uitgangspunten, de principes en de aanpak, dus
niet over de uitkomsten. Wel is het de bedoeling vandaag zoveel mogelijk duidelijk
te maken waarop zal worden gelet als aanvragen worden ingediend. Na vandaag
kunnen dus zowel de instellingen die al een plaats in de huidige cultuurnota
hebben, als de nieuwkomers aan de slag met de «finishing touch»
van hun beleidsplannen die half december ingediend moeten worden. Vandaag
kan overigens nog geen absolute duidelijkheid worden geboden, want een aantal
maatregelen zullen nog nader moeten worden uitgewerkt. Er wordt wel naar gestreefd
om in de adviesaanvraag aan de Raad voor cultuur meer concreet te zijn en
met de Kamer wordt alweer snel, namelijk binnen een jaar, gesproken over de
cultuurnota 2001–2004.Als titel voor de nota had ook gekozen kunnen worden voor «Cultuur
als wisselwerking». De bedoeling van de term «Cultuur als confrontatie»
is om aan te geven dat kwaliteit pas echt betekenis krijgt in de confrontatie
van de kunstenaar met zijn publiek, dat het tevens gaat om een confrontatie
tussen kunst uit andere culturen en de kunst uit de cultuur die de mensen
in Nederland zijn gewend, en ook om de wisselwerking tussen amateurkunst
en professionele kunst. In dat verband had hij het citaat uit The New York
Times gebruikt om aan te geven dat hij trots is op het fijnmazige culturele
aanbod in Nederland. Die trots zou nog kunnen toenemen als ook het bereik
van de kunst, zonder concessies aan kwaliteit te doen, groter zou worden.Aansluitend hierop zei hij dat kwaliteit het primaire beoordelingscriterium
is. Kwaliteit wordt in de nota ook niet voor niets als eerste criterium genoemd.
Een culturele uiting die kwalitatief niet aan de maat is, komt niet in aanmerking
voor subsidie, ook niet als die culturele uiting op andere criteria, zoals
publieksbereik, wel hoog scoort. Hij wilde dan ook beslist niet de kwaliteit
en de autonomie van de kunst opofferen aan de smaak van het publiek of aan
de markt. Dat neemt niet weg dat er in de praktijk, juist omdat er zoveel
kwaliteit in Nederland is, waarschijnlijk meer subsidie aangevraagd zal worden
dan kan worden gehonoreerd met het beschikbare budget. Er zal dus eerst naar
kwaliteit worden gekeken, maar vervolgens zal een integrale afweging worden
gemaakt en daarbij zullen ook andere criteria een rol spelen. Dat zijn de
criteria van de nota Cultuur als confrontatie, waar ook het actieplan cultuurbereik
deel van uitmaakt. Bovendien zal er, na een grondig onderzoek, wellicht geld
gereserveerd moeten worden voor verbetering van arbeidsvoorwaarden.In dit verband wees hij erop dat ook op pluriformiteit gelet moet worden.
Daar moet ruimte voor worden gegeven en hij nam pluriformiteit even serieus
als kwaliteit. Hij ging uit van een dynamisch cultuurbegrip en vatte diversiteit
breed op. Zo had hij het voornemen om de diversiteit van de adviesorganen
te verbeteren, al blijft deskundigheid natuurlijk voorop staan bij de beoordeling
van kunst.In ieder geval is kwaliteit noodzakelijk en soms ook voldoende. Een unieke
artistieke presentatie, een nieuw plan of een artistiek kasplantje: het kan
een reden vormen om kwaliteit al een voldoende titel te laten zijn om voor
subsidie in aanmerking te komen. Vaak echter is alleen kwaliteit niet genoeg
en zal er meer nodig zijn om voor subsidie in aanmerking te komen. Hem leek
dat niet bedreigend, maar juist stimulerend voor de hoge kwaliteit van de
Nederlandse kunstuitingen. Kwaliteit die niet voorbehouden blijft aan een
kleine groep van fijnproevers, maar confrontaties aangaat met de buitenwacht,
kan daar alleen maar beter en krachtiger van worden.De Raad voor cultuur geeft in zijn vooradvies drie benaderingen aan: een
professioneel, een gebruikers- en een maatschappelijk perspectief. Deze raad
heeft ook laten weten dat hij duidelijke overeenkomsten ziet met de criteria
van maatschappelijk bereik en subsidie-per-bezoeker. Deze punten zijn derhalve
niet nieuw voor de raad, hetgeen ook blijkt uit enkele beoordelingen door
deze raad, zoals de opmerking dat het Nederlands danstheater de toegankelijkheid
naar het publiek toe aandacht moet blijven geven en moet oppassen zich niet
als goden op de Olympus terug te trekken, of de opmerking dat het Nationaal
ballet meer klassiek repertoire over het land zou moeten spreiden omdat daaraan
grote behoefte is. Ook heeft de raad bij een ander gezelschap de wanverhouding
tussen kosten en artistieke prestaties gehekeld. Ook dit soort overwegingen
spelen een rol bij de afweging van de vraag hoe het totale culturele aanbod
zo goed mogelijk kan worden. Het gaat hier niet om harde normen of eisen,
maar om afwegingscriteria aan de hand waarvan tot een helderder en meer transparante
besluitvorming kan worden gekomen.Het overleg over deze materie dat de bewindsman had gevoerd met de Raad
voor cultuur, heeft veel duidelijkheid opgeleverd. Hij verwachtte niet van
de raad dat deze allerlei berekeningen gaat maken. Voorzover er financieel-technische
of andere kwantitatieve gegevens nodig zijn om te kunnen adviseren, zullen
die door het ministerie aan de raad worden geleverd. Met de vraag aan de raad
om ook expliciet te letten op het subsidiebedrag per bezoeker, had hij niet
alleen voor ogen te bereiken dat instellingen zo zuinig mogelijk
met de subsidiegelden omgaan. Ook speelt mee dat dit een beter criterium is
dan de hoogte van het subsidie. Het is zeker niet de bedoeling om een bezuiniging
te halen door over de hele linie de subsidie-per-stoel terug te schroeven.Met de nota zijn de criteria geëxpliciteerd en zijn een aantal prioriteiten
gesteld. Daarmee is op hoofdlijnen duidelijkheid ontstaan over de kabinetsinzichten.
Het is nu aan de instellingen om hun creativiteit te gebruiken voor het doen
van interessante aanvragen, en vervolgens aan de Raad voor cultuur om deze
te beoordelen. Omdat het gaat om mensen die hun hele artistieke en culturele
hebben en houden in de waagschaal stellen om voor subsidie in aanmerking te
komen, zijn transparante besluitvormingsprocedures nodig. Bovendien wordt
in de cultuurnota in één keer een bedrag van ruim 4 mld. uitgetrokken
en daarbij kan niet genoeg zorgvuldigheid worden betracht. De bewindsman zag
dat als een zaak van bestuurlijke hygiëne, zeker niet als regelzucht.
De formats die nu worden gebruikt als inschrijfformulier, zijn heel wat eenvoudiger
en korter dan vroeger. Er is van te voren mee geëxperimenteerd en ook
kleine instellingen bleken hier goed mee uit de voeten te kunnen. Een kleine,
beginnende groep heeft door de uniforme aanpak nu ook evenveel kans als een
grote instelling die voldoende middelen heeft om een professioneel bureau
in de arm te nemen om een compleet beleidsplan op te stellen.Bij de belangrijke kwestie van vraagfinanciering wees de bewindsman er
eerst op dat er volledige artistieke vrijheid is om een cultureel product
te maken. Als dat product er eenmaal is, zou het plezierig zijn als de mogelijkheid
wordt geboden om dat product onder het bereik van een grotere groep mensen
te brengen. Met nadruk merkte hij hierbij opnieuw op dat het geheel tegen
zijn bedoelingen zou ingaan als zou worden geprobeerd nieuw publiek te bereiken
door vervlakking en popularisering. Dat lijkt een gemakkelijke manier, maar
is de foute manier. Ondersteuning van cultuur via de vraagkant was geen uitvinding
van hemzelf. Dit gebeurt al op grote schaal op gemeentelijk en provinciaal
niveau door middel van programmeringsbudgetten van theaters en concertzalen,
voorstellingssubsidies, budgetten voor tentoonstellingen en presentaties bij
musea, huurvergoedingen aan kunstenaars en artotheken, aankoopregelingen en
leenvergoedingen in bibliotheken. Ook op landelijk niveau is vraagfinanciering
geen onbekend fenomeen. Voorbeelden hiervan zijn de rentesubsidieregeling
voor beeldende kunst van de Mondriaanstichting, het podiumplan voor de Nederlandse
popmuziek, de podiumsubsidies voor nieuwe muziek, voor kamermuziek en voor
jazz, de aankoop- en presentatiesubsidies van de Mondriaanstichting en de
programmeringsgelden bij het Fonds voor de podiumkunsten. Die vraagfinanciering
heeft in de praktijk ook goed gewerkt. Wanneer bijvoorbeeld destijds het beschikbare
geld voor kamermuziek alleen in een beperkt aantal hoogwaardige ensembles
was gestoken en niet in de werkzaamheden van een Nederlands impresariaat,
zou de kamermuziek er op dit moment zeker veel slechter voorstaan dan feitelijk
het geval is. In ieder geval zijn instellingen steeds meer bezig met activiteiten
als marketing en promotie teneinde nieuw publiek te bereiken. In dit verband
past ook het voorbeeld van de vouchers in het onderwijs; ook daarmee wordt
vraag onder jongeren naar cultureel aanbod gegenereerd. Uit een en ander blijkt
trouwens dat de subsidies aan de vraagkant uiteindelijk weer ten goede komen
aan de aanbodkant en in die zin is de scheiding tussen aanbod en vraag enigszins
kunstmatig.De staatssecretaris was in gesprek met lagere overheden die voor dezelfde
keuze staan als de rijksoverheid. Ook voor hen gaat het om de juiste balans
tussen meerjarige ondersteuning van hoogwaardig aanbod en stevige instrumenten
die wat minder selectief, maar veel breder ingrijpen aan de vraagkant van
de markt, in dit geval de podia. Hij zocht samenwerking met de overheden die
de podia in stand houden, en had ervaren dat deze in het algemeen
enthousiast reageren, hoewel zij zich realiseren dat in verband met de matching
van hen een gelijke financiële inspanning wordt gevraagd. Hij zou het
een gemiste kans vinden als hij die gesprekken zou moeten afbreken, nu er
de reële kans is dat de budgetten via matching worden verdubbeld. Met
vergroting van budgetten via matching is overigens in de financiële opzet
nog geen rekening gehouden. Gelden die via matching op tafel komen, komen
dus bovenop de 131 mln., wat overigens een indicatief bedrag is.In dit verband zei hij nog dat het niet zijn bedoeling is om klakkeloos
gelden over te maken naar lagere overheden of naar culturele accommodaties.
In dat geval zou er op rijksniveau namelijk geen kwaliteitstoets aangelegd
kunnen worden.Niet alleen in het decentrale deel van het actieplan cultuurbereik, maar
ook op centraal niveau zijn er in diverse kunstsectoren flinke knelpunten
bij de afzet, bijvoorbeeld bij hoogwaardig podiumkunstaanbod. In die sector
was hij benaderd met plannen voor een nieuw afname-instrument en voerde hij
al overleg over een beperkte verschuiving van aanbod- naar afnamefinanciering.
Ook was hij in overleg met het Nederlands impresariaat, met Muziek- en theaternetwerk
Nederland, met het Fonds voor de podiumkunsten en andere instellingen. Door
middel van die gesprekken wilde hij de vraagfinanciering stroomlijnen en een
nieuwe impuls geven.De procedure die nu in bespreking is, is voor een belangrijk deel bedoeld
om een oplossing te vinden voor het probleem van de doorstroming. In zijn
evaluatie van de vorige cultuurnotaperiode heeft de Raad voor cultuur zijn
teleurstelling erover uitgesproken dat er zo weinig beweging is geweest. Doorstroming
kan, zo vond de staatssecretaris, het instromen van nieuwe instellingen inhouden,
maar ook bevordering van kwaliteit van bestaande instellingen of doorgroei
van een aantal zeer goede instellingen. Dan is er des temeer reden om selectief
te werk te gaan en is dus ook een goed afwegingscriterium nodig. Hij had grote
moeite met de gestolde structuren die op sommige plaatsen zijn ontstaan, mede
omdat het bestaande vroeger vaak een streepje voor had. Door nu een eerlijke
kans aan nieuwkomers te geven, kan de teleurstelling van de Raad voor cultuur
over de vorige cultuurnotaperiode wellicht worden weggenomen.In dit verband merkte hij op dat de vorige keer 25 nieuwe instellingen
een kans kregen, met een gemiddeld subsidie van f 265 000. De ruimte
daarvoor kwam tot stand door de subsidiëring van 15 instellingen stop
te zetten, waarbij het om een gemiddeld subsidie van f 450 000 ging.
Deze verschuiving was vrij gering: ze had betrekking op 5% van het totale
aantal instellingen en op 1,5% van het totale budget. Hoewel doorstroming
slechts een middel is om kwaliteit die nog niet aan bod is gekomen, een kans
te geven, is het wel de bedoeling om lering te trekken uit deze geringe verschuiving
in de vorige periode. Overigens is het natuurlijk helemaal niet gezegd dat
nieuwkomers altijd jonge mensen of allochtonen zijn.Aansluitend hierop zei hij in verband met enige recente fusies in de toneelsector
dat hij mogelijke fusies geheel aan betrokkenen zelf wilde overlaten. Dat
de subsidiesystematiek fusies in de hand zou werken, is een onjuiste veronderstelling,
want er is geen garantie dat na fusie van enige instellingen het subsidiebedrag
voor de gefuseerde instelling gelijk zal zijn aan de som van de subsidiebedragen
die de instellingen vroeger afzonderlijk ontvingen. De hoogte van de subsidie
voor de gefuseerde instelling moet dan immers opnieuw worden bepaald en afgewogen
aan de hand van een advies van de Raad voor cultuur.De sociale regelgeving, zoals de flex-wet, regelingen voor ouderschapsverlof
e.d., geldt voor iedere onderneming in Nederland, dus ook voor de culturele
instellingen. Wel is al eerder onderzoek gestart naar de vraag in hoeverre
deze regelgeving specifieke problemen oplevert voor kunstinstellingen. Hij
verwachtte dat de Kamer nog dit jaar op de hoogte kan worden gesteld van de
resultaten van dit onderzoek dat vooral is gericht op de effecten
van de PEMBA, de WULBZ en de Arbeidstijdenwet. Ook was hij voornemens om in
zijn adviesaanvraag aan de Raad voor cultuur te vragen, rekening te houden
met deze problematiek. Wanneer blijkt dat werkelijk grote problemen op onderdelen
optreden, wilde hij overwegen om daarvoor een budget te reserveren. Daarnaast
deed hij de suggestie aan het veld om eerst nog eens om de tafel te gaan zitten
en te zoeken naar de marges die de wetgeving biedt, teneinde de scherpe kantjes
er zoveel mogelijk af te halen.Hij vond dat het aan de instellingen zelf is om te bepalen of zij vooral
willen investeren in ander, dan wel in meer publiek. Tussen beide begrippen
is er overigens niet alleen een spanning, maar ook een wisselwerking. Investeren
in ander publiek kan tijdelijk ten koste gaan van meer publiek, maar is anderzijds
een investering in de omvang van het publiek van de toekomst. Zeker in de
grote steden, waar zich snelle demografische veranderingen voordoen, is er
alle reden om te letten op ander publiek. Hij wilde dat nu al stimuleren door
middel van premies voor doelgroepactiviteiten en door zich samen met andere
overheden in te spannen voor programmering van ander aanbod. Met de cultuurvouchers
wordt uiteraard eveneens geïnvesteerd in ander toekomstig publiek.Nu wisselwerking de belangrijkste doelstelling is, ligt samenwerking met
provincies en gemeenten voor de hand. Kunstenaarsorganisaties en culturele
instellingen pleiten echter meestal voor een landelijke aanpak, bijvoorbeeld
in de vorm van een door de eigen sector bestuurd afnamefonds, terwijl VNG
en IPO kiezen voor een gebiedsgerichte integrale aanpak. Beide benaderingen
hebben nadelen: bij een landelijke aanpak dreigt onnodige verschotting en
versnippering, bij een decentrale aanpak is er het gevaar van substitutie
en verlies aan kwalitatieve ambities. De bewindsman wilde zich dan ook vooral
richten op de voordelen van beide benaderingen en had daarbij voor een dubbele
aanpak gekozen. In de eerste plaats wilde hij op landelijk niveau het cultuurbereik
bevorderen door o.a. de vouchers van «Cultuur en school» en de
2%-regeling en door een bundeling van bestaande afnameregelingen en enkele
nieuwe maatregelen, waarover hij met de branche-instellingen in gesprek was.
Daarnaast wilde hij op decentraal niveau samen met provincies en gemeenten
werken aan versterking van de programmering van de accommodaties en verruiming
van het aanbod van nieuwe publieksgroepen. De pilots op dit vlak stemmen hoopvol;
ze worden nauwkeurig geëvalueerd om er veel van te kunnen leren. In de
convenanten is voorzien in een kwaliteitstoets vooraf door onafhankelijke
commissies en de bedoeling is om deze te laten bestaan uit gerespecteerde
mensen uit het veld. Achteraf, bij de evaluatie, wordt de Raad voor cultuur
erbij betrokken.Met VNG en IPO vindt overleg plaats over de pilots, de decentrale aanpak
van «Cultuur en school» en de bestaande geldstroom voor beeldende
kunsten en vormgeving naar provincies en gemeenten. De VNG pleit voor een
brede gebiedsgerichte geldstroom, maar die kant wilde de staatssecretaris
niet op, omdat dit te veel ten koste van de kwaliteitsbeoordeling zou gaan.In de nota Cultureel ondernemerschap had hij instellingen uitgenodigd
om plannen voor vraaggericht beleid in te dienen. Ook dat beleid wilde hij
immers niet van bovenaf opleggen. Voor goede plannen kan budget worden gereserveerd.
Deze plannen zullen dan vanzelf goed passen binnen het actieplan cultuurbereik.Komende tot de bespreking van de financiële aspecten herinnerde hij
eerst aan de passage in het regeerakkoord dat een bloeiend cultureel leven
en het behoud van het cultureel erfgoed essentieel zijn, enerzijds voor de
integratie en de cohesie in de samenleving, anderzijds voor differentiatie
en individuele ontplooiing. Hij tekende hierbij direct aan dat hij cultuur
niet zag als een soort superlijm waarmee mensen aan elkaar verbonden
kunnen worden; dat is immers een zaak van sociaal beleid. Wel kan een dialoog
of confrontatie ontstaan als ruimte wordt geboden aan verschillend cultureel
aanbod van hoogwaardige kwaliteit, al dan niet vanuit verschillende culturen.
Het regeerakkoord vervolgt met een zinsnede over extra geld voor bevordering
van de kwaliteit van bestaande instellingen, waarbij kan gaan om nu al gesubsidieerde
instellingen, en om instellingen die nu nog niet structureel worden gesubsidieerd.
De extra 60 mln. wordt, aldus verder het regeerakkoord, in ieder geval ingezet
voor jonge beginnende kunstenaars, Cultuur en school, podiumkunst en de noodzakelijke
conservering van audiovisuele collecties en dit is ook gedaan in de begrotingen
1999 en 2000.Hierna wees hij erop dat de 131 mln. een indicatief bedrag is. Dat geldt
ook voor de verdeling van de middelen over de vijf programma's van het actieplan
cultuurbereik. De bedoeling is dat de middelen van het actieplan cultuurbereik
een vliegwieleffect krijgen (dus extra gelden genereren) door samenwerking
met onderwijs, gemeenten, provincies, omroepen, het ministerie van Economische
Zaken enz. In de advisering over de cultuurnota 2001–2004 moet rekening
worden gehouden met een bedrag van 5 mln. als taakstelling uit hoofde van
de Voorjaarsnota 1999, maar daartegenover staat een verruiming van het budget
met circa 16 mln. ten behoeve van de 2%-stimulans. Dit bedrag van 16 mln.
valt onder de eerste drie programma's van het actieplan cultuurbereik. Het
kan echter niet meer verdubbeld worden, maar die afweging is al eerder gemaakt.
Uiteindelijk vindt, ook in de Kamer, een integrale afweging plaats van het
actieplan cultuurbereik met de aanvragen in het kader van de cultuurnota 2001–2004
en met de eventuele noodzaak om iets te doen in de sfeer van arbeidsvoorwaarden.Als dekking voor het actieplan cultuurbereik in het eindbeeld van 2004
zijn beschikbaar: 60 mln. regeerakkoord, 10 mln. in verband met de motie van
de Kamer uit 1998, 3 mln. rente aankoopbudget WBC, 8 mln. aankopen en presentatie
museale collecties, 6 mln. cultuurbudget meerjarencijfers OCW en 10 mln. cultuurbudget
omzetten fondsreserves. Bij elkaar gaat het dan om een hard bedrag van 97
mln. Daarnaast kan een bedrag van 9 mln. komen uit een herschikking van incidentele
budgetten bij OCW, die vaak worden gebruikt om nieuw beleid een soort van
gidsfunctie te laten vervullen. Voorts wordt gedacht aan enige verschuivingen,
in de eerste plaats een verschuiving van 5,5 mln. in kunst in openbare ruimte,
waarover al gesprekken worden gevoerd met de Mondriaanstichting en het Fonds
voor de beeldende kunsten. In de tweede plaats kan een bedrag van 10 mln.
vrijkomen bij verschuivingen in bestaande afnamefaciliteiten podiumkunsten.
Deze verschuivingen zullen onderwerp van discussie met het veld zijn; de staatssecretaris
wilde dat niet van bovenaf opleggen, want dan mislukt het toch. Alles bijeen
genomen is er op die manier een dekking aanwezig van 121,5 mln., voor een
indicatief bedrag van 131 mln. De nog ontbrekende 9,5 mln. zou eventueel gevonden
kunnen worden in een verschuiving van aanbod- naar vraagsubsidies, maar ook
dat wilde hij laten afhangen van de vraag of het veld daarin wil meegaan.Los hiervan kunnen nog vliegwieleffecten verwacht worden. Er zijn op dit
moment al voorlopige vliegwieleffecten behaald bij de vouchers voor Cultuur
en school, convenanten, het ministerie van Economische Zaken, Belvedère,
archieven en monumentensteunpunten, tot een bedrag van zeker 30 mln.Een aantal bestedingen ten laste van het indicatieve bedrag van 131 mln.
is al eerder besproken en staat al in de steigers. Dat geldt bijvoorbeeld
voor de 16 mln. ten behoeve van de 2%-stimulans, voor de reservering van 10
mln. ten behoeve van jonge kunstenaars en nieuwe media, voor de vouchers in
het kader van Cultuur en school, voor Belvedère en voor aankopen museale
collecties en WBC. Bij het laatste gaat het om circa 11 mln. en 3 mln. daarvan
gaat vanaf 1999 naar de Mondriaanstichting, terwijl de resterende 8 mln.
vanaf 2002 beschikbaar komt. Ook kunnen bestedingen totstandkomen
naar aanleiding van beleidsplannen van culturele organisaties.In dit verband zegde de bewindsman toe dat geen enkele instelling haar
aanbodsubsidie zal zien sneuvelen om het actieplan cultuurbereik te kunnen
financieren. Verder zegde hij toe de zojuist genoemde financiële gegevens
geordend op papier te laten zetten en in de loop van volgende week aan de
Kamer te zenden.In reactie op enige nadere vragen vanuit de commissie merkte hij op dat
een individuele aanvrager voor 15 december a.s. een aanvraag zal moeten doen,
met een realistische begroting die is gebaseerd op de nulvariant, waar de
5 mln. taakstelling uit de Voorjaarsnota 1999 in zit. Daarnaast hebben de
aanvragers de mogelijkheid om een plusvariant in te dienen. Hierna zal half
januari een adviesaanvraag aan de Raad voor cultuur worden gericht. Hij zegde
toe een kopie van deze aanvraag ter kennisname aan de Kamer te zenden. De
Raad voor cultuur zal vervolgens de aanvragen moeten beoordelen, in de zekerheid
dat de 16 mln. ten behoeve van de 2%-stimulans beschikbaar is, en tenslotte
vindt de integrale afweging plaats van het actieplan cultuurbereik met de
aanvragen van de instellingen en de eventuele noodzaak om iets te doen aan
de arbeidsvoorwaarden. Bij die integrale afweging is niet uitgesloten dat
instellingen die activiteiten verrichten welke naadloos passen in het actieplan
cultuurbereik, een tweede kans krijgen. De bewindsman voerde al overleg met
de Raad voor cultuur over de best mogelijke vormgeving van de advisering door
deze raad. Uiteindelijk kan ook de Kamer de integrale afweging maken, aan
de hand van de dan inmiddels uitgebrachte cultuurnota.Het verwijt dat het indicatieve bedrag van 131 mln. een slag in de lucht
is, wierp hij verre van zich. Hij had al aangegeven dat er een harde dekking
is van 97 mln. en daarnaast had hij zeer aannemelijk gemaakt dat er nog 24,5
mln. beschikbaar is of komt. Er is dan nog een verschil van bijna 10 mln.
en daar moet inderdaad nader naar worden gezocht, maar dan kan er, zo meende
hij, niet gesproken worden van een «slag in de lucht».Hij had bij de schets van de dekking bewust gewezen op de mogelijkheden
die geboden kunnen worden door incidentele budgetten op het ministerie van
OCW, juist om een en ander voor de Kamer helder te maken. Anderzijds moet
er wel altijd énig geld in reserve worden gehouden voor het kunnen
oplossen van onvoorziene problemen of het honoreren van wensen vanuit de Kamer.Ter afronding van zijn antwoord ging hij in op een aantal meer losstaande
onderwerpen. Op de beleidsinstrumenten om de museale en archiefcollecties
zichtbaarder te maken, wilde hij terugkomen in zijn brief over dit onderwerp
die begin 2000 kan worden verwacht. Er zijn hierover een aantal conferenties
met het veld gepland, waarvoor de Kamer een uitnodiging zal ontvangen.Over de vraag of ook shockerende kunst in een openbare ruimte kan worden
getoond, kan een interessante discussie worden gevoerd. Overigens moet bedacht
worden dat het bij kunst in een openbare ruimte niet alleen gaat om bijvoorbeeld
een beeldhouwwerk of schilderijen; ook bijvoorbeeld de Erasmusbrug in Rotterdam
is echt een openbaar kunstwerk. Gelukkig kent Nederland niet zoiets als «Sensations».In reactie op de vragen over aankopen wees hij erop dat de Mondriaanstichting
al beschikt over een budget van 7 mln., waar nog het zojuist genoemde extra
geld bijkomt. Hij overwoog om daar nog een bedrag ten behoeve van intercultureel
verzamelen aan toe te voegen een wens vanuit het veld die past binnen de prioriteiten.
De Mondriaanstichting zal, ter vervanging van de huidige versnipperde regelingen,
een nieuwe integrale aankoopregeling opstellen. Daarnaast blijft bij het ministerie
van OCW een deel van het fonds van 100 mln. beschikbaar voor aankopen in het
kader van de Wet behoud cultuurbezit en andere aankopen van bijzonder belang. Hij was het ermee eens dat niet zo maar overal collectiefilialen moeten
worden neergezet. Er moet altijd een relatie worden gelegd met het beleid
tot het zichtbaarder maken van collecties, liefst ten behoeve van een breed
en divers publiek. Bij collectiefilialen moet het dus gaan om een selectieve
aanpak en om het proberen te honoreren van goede initiatieven van de musea
zelf.De commissie cultuur en belastingen zal op 10 november haar rapport aanbieden
aan de staatssecretarissen van Financiën en van OCW. Hij zegde toe de
Kamer direct na 10 november een afschrift van dit rapport toe te zenden. Hij
had van de ambtelijke vertegenwoordigers in deze commissie begrepen dat er
tevens zal worden geadviseerd over het fiscaal belasten van kunstwerken door
middel van de rendementsheffing in de derde box. Ook hij maakte zich daar
zorgen over.Aan het volgrecht, zoals dat in een aantal EU-lidstaten bestaat, kleven
meer nadelen dan voordelen. In de eerste plaats komen de voordelen van het
volgrecht vooral ten goede aan een kleine groep toch al succesvolle kunstenaars;
de meerderheid profiteert er niet of nauwelijks van. Daarnaast zal de handel
in moderne beeldende kunst zich, bij invoering van het volgrecht in Nederland,
naar verwachting verplaatsen naar landen waar het volgrecht niet geldt, vooral
de Verenigde Staten.Het eventueel gratis openstellen van musea dient in relatie te worden
gebracht met de museumjaarkaart en de gesprekken over convenanten met gemeenten
en provincies. De bewindsman was in dat kader bereid om na te gaan of er mogelijkheden
zijn om de musea (niet alleen de rijksgesubsidieerde, maar ook andere) gedurende
een dag of een dagdeel in de week gratis open te stellen.De suggestie om accommodaties als een soort «vrije ruimte»
te laten gebruiken, is al in de gesprekken over convenanten ter tafel gekomen.
Bij die convenanten gaat het mede om stimulering van nieuw aanbod, vaak van
jongeren of uit andere culturen. Hij zou het toejuichen als bestaande instellingen
in dat verband een coachingfunctie zouden willen vervullen, door hun ervaringen
ten dienste van het nieuwe aanbod te stellen. De verantwoordelijkheid voor
accommodaties ligt in het algemeen bij gemeenten en in de gesprekken is al
gebleken dat er wel zaken met gemeenten gedaan kunnen worden. Het is de bedoeling
dat het rijk vooral de exploitatie subsidieert en lagere overheden zijn dan
vaak bereid om te investeren in podia en ruimtes voor kunstenaars. Hij was
bereid om zo nodig een steuntje in de rug te geven.Naar aanleiding van de opmerking dat binnen de joods-christelijke traditie
een hoogwaardige cultuur kon worden ontwikkeld, wees hij erop dat juist het
belangrijke Bijbels museum doende is om naast veel aandacht voor de joods-christelijke
traditie ook ruimte te bieden voor de islam. Van daaruit kan er weer meer
inzicht in en waardering voor de joods-christelijke traditie ontstaan, en
andersom.Ten slotte zei de staatssecretaris, in reactie op de beeldspraak over
een rode en een blauwe draad dat bij een stopcontact de energie uit de rode
draad komt, terwijl de blauwe draad de energie weer afvoert. Vervlechting
van de rode en de blauwe draad is bij elektriciteit levensgevaarlijk, maar
als één van de draden ontbreekt, is er geen elektriciteit. Vooral
toneelknechten moeten hier altijd goed op letten! Discussie in tweede termijnMevrouw Belinfante (PvdA) had geen antwoord
gekregen op haar slotvraag of bij iedere verdere uitwerking in de komende
tijd steeds aangegeven kan worden hoe die uitwerking wordt opgenomen in de
cultuurnota.Zij vroeg of zij goed had begrepen dat de beschikbare gelden niet in één
keer worden besteed en dat, als in de integrale afweging blijkt dat er geld vrijgemaakt moet worden voor verbetering van de arbeidsvoorwaarden,
dit geld moet worden gevonden binnen de gelden voor het actieplan.De heer Nicolaï (VVD) vroeg een nadere
reactie op het punt van de selectiviteit, zeker nu de vorige keer slechts
een geringe verschuiving is opgetreden.Hij was verheugd dat het belang van de deskundigheid bij de beoordeling
opnieuw is beklemtoond. Ook had hij met genoegen gehoord dat de staatssecretaris
bij de beoordeling wel streeft naar vergroting van diversiteit, maar daarbij
niet de term «representativiteit» heeft gebruikt. Hij vroeg in
dit verband of in «Cultuur als confrontatie» met ínstemming
het citaat is opgenomen over de wisselwerking tussen publiek en kunst waarbij
het zelfs meer lijkt te gaan om de kunst dan om het publiek.Hij zou graag meer duidelijkheid krijgen over de distributieproblematiek
in de podiumkunstsector. Dat het geld niet klakkeloos naar de accommodaties
gaat, is snel gezegd en zal door eenieder worden onderschreven, maar de vraag
blijft dan wie nog waarover gaat. Zelf vond hij dat er sprake moet zijn van
een evenwichtige samenwerking tussen aanbieder en afnemer, waarbij hij een
organisatie als het Nederlands impresariaat als een goede tussenschakel tussen
aanbod en afname zag.Hij had een reactie gemist op zijn vragen over het fonds scheppende toonkunst
en het muziekensemblesrapport. Ook had hij geen expliciete reactie gehoord
op zijn pleidooi voor zorgvuldige uitbouw van publieksbereik inplaats van
richten op willekeurige doelgroepen.Bij het belangrijkste criterium, namelijk dat van kwaliteit, had hij begrepen
dat een aanvraag die laag scoort op kwaliteit en wel hoog op de andere criteria
niet gehonoreerd zal worden. Die andere criteria zullen, zo had hij gehoord,
vooral een rol spelen als het gaat om de kwaliteit van het totale aanbod.Op zichzelf vond hij het positief dat in de nota vrij uitvoerig is ingegaan
op de werking van het cultuurbeleid op een ander beleidsterrein, namelijk
ruimtelijke ordening, maar anderzijds is het jammer dat het tot dat ene beleidsterrein
beperkt is gebleven. Verder wees hij erop dat de culturele component niet
hetzelfde is als cultuurbehoud. Het gaat weliswaar om een belangrijk aspect,
maar het is niet het enige.Bij het onderwerp financiën benadrukte hij nogmaals dat de extra
middelen voor een belangrijk deel naar bestaande kwaliteit dienen te gaan,
zoals het regeerakkoord ook zegt. De staatssecretaris heeft dat niet weersproken,
maar ook niet zo duidelijk bevestigd. Overigens was «bestaande kwaliteit»
ook voor de heer Nicolaï niet synoniem met «de bestaande instellingen».
Het gaat er bij «bestaande kwaliteit» om dat erkende kwaliteit
meer ruimte wordt gegeven.Op de procedure was hij nog niet gerust. Zo is het de vraag hoe de vele
aangekondigde nota's precies worden verwerkt. Er zal toch volledige politieke
duidelijkheid moeten zijn over een kader op het moment dat de Raad voor cultuur
zich aan het opstellen van zijn advies zet? Anders worden immers tijdens het
spel de regels veranderd.De opmerking van de staatssecretaris over de rode en de blauwe draad vond
de heer Nicolaï dermate aardig dat hij op dit punt alleen nog de vraag
had of de staatssecretaris inderdaad vertrouwen in burger en kunstenaar en
in de wisselwerking als uitgangspunt wil hanteren.De heer Atsma (CDA) had geen antwoord gekregen
op zijn opmerkingen over het bibliotheekwerk in de regio, over de beoordeling
van programmering van orkesten door de Raad voor cultuur en over de invulling
van het beleid ten aanzien van de regio en de amateurkunst. Verheugd was hij
met de toezegging dat de staatssecretaris zich sterk zal maken voor compensatie,
wanneer instellingen getroffen worden door gevolgen van overheidsbeleid. Hij
ging ervan uit dat daarbij de term «instellingen» breed mag worden
opgevat, zodat hier ook de korpsen en de amateurkunst onder vallen.
Hij vond overigens dat die compensatie niet ten laste mag komen van de 131
mln.Hij drong erop aan dat de staatssecretaris afstand neemt van de plannen
in het kader van het Belastingplan 2001 over kunst als beleggingsobject. Hem
leken die plannen in de praktijk nauwelijks of niet uitvoerbaar.Hij vroeg een nadere uiteenzetting over het punt van het kunstvakonderwijs.
Hoe gaat de staatssecretaris daarmee om?Verheugend is dat bij de staatssecretaris kwaliteit centraal staat, maar
kennelijk worden er vervolgens ook nog tal van randvoorwaarden gesteld. De
heer Atsma was daar beducht voor en wees op de bruikbare suggesties van de
VNG, waar de staatssecretaris helaas kennelijk weinig voor voelt.De typering «slag in de lucht» van het bedrag van 131 mln.
hield hij staande. Het antwoord op dit punt had voor hem nog geen helderheid
gegeven. Voor een deel gaat het om herschikkingen en verder, zo had hij begrepen,
zal een mogelijke verbetering van arbeidsvoorwaarden direct ten laste van
de 131 mln. komen. Bovendien heeft de heer Nicolaï een andere invulling
van het bedrag van 60 mln. voor ogen dan de staatssecretaris heeft.Het op afstand van de overheid kunnen staan is een belangrijke verworvenheid
van de cultuursector. De heer Atsma vond dat dit zo moet blijven. De term
«toneelknecht» (iemand die weliswaar onzichtbaar, maar ook onmisbaar
is) moet de staatssecretaris dan ook niet opvatten als een karikatuur.De heer Dittrich (D66) betreurde het, zeker
nu het algemeen overleg al enige tijd geleden gepland is dat er nog steeds
geen duidelijk inzicht is in de financiële kant van de zaak. Er is alleen
een kattebelletje met wat cijfers rondgedeeld en de staatssecretaris heeft
er enige opmerkingen over gemaakt, maar duidelijkheid heeft dat nog niet gebracht.
De staatssecretaris behoort niet op die manier om te gaan met de Kamer die
het beleid moet controleren. De heer Dittrich wachtte de toegezegde brief
met geordende cijfers af, maar wilde dan wel in die brief ook een nadere toelichting
op die cijfers aantreffen.Op het punt van de 15%-norm was hij nog niet gerustgesteld. Het is immers
de bedoeling om alleen de zuivere publieksinkomsten mee te tellen en voor
instellingen die nauwelijks zicht of invloed op kaartverkoop hebben, kan dat
bijzonder nadelig uitwerken.Hij beklemtoonde nogmaals dat in het beoordelingsproces een eigenstandige
positie ingeruimd dient te worden voor plannen die onafhankelijk en vanuit
een artistieke noodzaak zijn opgezet. De stukken zwijgen daarover, maar de
staatssecretaris is er in de beantwoording wel op ingegaan. De heer Dittrich
leek het wellicht nodig om dit punt in een motie vast te leggen. Hij stelde
zich daarom voor het verslag van dit overleg op de plenaire agenda te laten
plaatsen.Mevrouw Halsema (GroenLinks) bleef bevreesd
dat door het streven naar een groter bereik de huidige grote variatie in het
gedrang kan komen. Zij had dan ook nog steeds moeite met de uitgangspunten
en een aantal maatregelen in de nota Cultuur als confrontatie. Verder kon
zij ook na de verstrekte cijfers nog steeds niet anders dan concluderen dat
er een tekort is van zo'n 18 mln. tot 23 mln., ook rekening houdend met allerlei
PM-posten en mogelijke herschikkingen. De staatssecretaris stelt in feite
dat de Kamer er maar op moet vertrouwen dat het goed komt, maar dat vond mevrouw
Halsema toch onvoldoende nu het erom gaat het beleid voor de komende jaren
vast te leggen. Ook haar leek daarom een plenaire discussie nodig.Nu er vandaag niet al te veel tijd beschikbaar was voor het bespreken
van de vele stukken, waaronder twee belangrijke nota's, zou zij graag zien
dat de nota Cultureel ondernemerschap in de komende tijd nogmaals wordt geagendeerd, in samenhang met het rapport van de commissie cultuur
en fiscus. Zij drong erop aan dat dan alsnog in deze nota een actieplan, een
prioritering en een financiële paragraaf worden opgenomen.Zij had een antwoord gemist op haar vraag over het zeer magere budget
voor het scholingsbeleid.De argumenten over het volgrecht hadden haar niet overtuigd. Zij begreep
niet, zeker niet gezien de uitgangspunten die de staatssecretaris zelf hanteert,
welk bezwaar ertegen zou zijn dat succesvolle kunstenaars profijt hebben van
het volgrecht. Verder had zij niet de indruk dat in de elf EU-lidstaten waar
wel het volgrecht geldt, op grote schaal een verschuiving naar de Verenigde
Staten is opgetreden.Ten slotte veronderstelde ook zij dat het fonds voor de scheppende toonkunst
opgeheven zal worden. Zij was daar bezorgd over en had begrepen dat de staatssecretaris
zich baseert op een achterhaald beeld van dit fonds. Juist bij dit fonds is
er immers een rechtstreekse relatie tussen maker en uitvoerder en daar is
de staatssecretaris in het algemeen juist enthousiast over. Bovendien gaat
het weliswaar om een klein fonds, maar het weet met weinig geld wel veel aardige
dingen te doen. Zij kon dan ook niet inzien waarom juist dit fonds zou moeten
worden opgeheven.De heer Poppe (SP) vond het jammer dat de
discussie grotendeels is gegaan over de boekhouding van de staatssecretaris,
die trouwens nog steeds niet duidelijk is geworden, terwijl hij graag een
discussie over cultuur als confrontatie had gevoerd. Daar is het nauwelijks
of niet van gekomen en hij wist dan ook nog steeds niet wat hij moest denken
van de twee door hem geciteerde passages uit «Cultuur als confrontatie».
Verder had hij geen reactie gehoord op zijn voorstel om verroeste structuren
open te breken zonder het bestaande te laten vallen. Ook hij overwoog een
plenaire afronding van dit overleg, om te bereiken dat de discussie alsnog
over iets méér gaat dan alleen maar centen.De heer Van der Vlies (SGP) sloot zich aan
bij de opmerking van de heer Nicolaï over de muziekensembles en bij het
pleidooi van de heer Atsma om de ecotaks terug te sluizen.De staatssecretaris zag geen tegenstelling
tussen de twee door de heer Poppe geciteerde passages. In de ene passage staat
dat de commercie niet mag bepálen wat de kunstenaar gaat doen. Als
de commercie dat wel zou mogen doen, zou de vraag voorop worden gesteld in
plaats van het aanbod. In de andere passage is aangegeven dat betrokkenen
wel moeite moeten doen om het publiek te winnen voor hun producten, ook als
die producten moeilijk toegankelijk zijn.Over de muziekensembles is recent een rapport binnengekomen dat nu op
het ministerie wordt bestudeerd. De conclusies hiervan zullen ter kennis van
de Kamer worden gebracht en worden meegenomen in de adviesaanvraag aan de
Raad voor cultuur.In reactie op de vraag naar het fonds scheppende toonkunst merkte hij
op dat het de bedoeling is om ter versterking van het cultureel ondernemerschap
een groter deel van de middelen van dit fonds in te zetten voor enerzijds
compositieopdrachten die vervolgens ook worden uitgevoerd, en anderzijds projecten
waardoor componisten weer middenin de muziekpraktijk gaan functioneren. Dat
wil niet zeggen dat het fonds scheppende toonkunst opgeheven zal worden of
dat erop bezuinigd zal worden. Tot nu toe is het fonds er nog niet helemaal
in geslaagd om voor deze twee prioriteiten een voldoende plan op tafel te
leggen, maar er vindt constructief overleg met dit fonds plaats.Een lagere subsidie per instelling vond hij niet altijd slecht. Het is
trouwens juist de heer Nicolaï die pleit voor verhoging van de eigen
inkomstennorm. Daardoor kan meer nieuw talent worden gesubsidieerd. De
bewindsman was het wel met de heer Nicolaï eens dat doorstroming ook
doorgroei kan inhouden. Het hoeft dus niet altijd om een nieuwe instelling
te gaan; het kan ook gaan om een bestaande kwalitatief goede instelling die
in de gelegenheid wordt gesteld om nog verder door te groeien. Naarmate meer
gewicht wordt toegekend aan kwaliteit en daar ook consequenties aan worden
verbonden, kan meer ruimte worden geschapen voor nieuwe creativiteit. De in
het regeerakkoord gebruikte term «bestaande instellingen» zou
hij willen lezen als «bestaande kwaliteit». Dat kan bestaande
kwaliteit zijn die nu structureel wordt gesubsidieerd, maar ook bestaande
kwaliteit die het nu moet zien te rooien zonder structurele subsidie.Amateurkunst valt grotendeels onder de verantwoordelijkheid van andere
overheden. Desondanks voelde ook hij zich verantwoordelijk voor amateurkunst
en hij wilde zijn beleid ten aanzien van landelijke voorzieningen op het vlak
van amateurkunst dan ook op onderdelen bijsturen. Hij noemde als voorbeeld
de sectorinstituten die er niet allemaal voldoende in slagen om allochtone
amateurkunstenaars te bereiken; daar wilde hij iets aan doen. Daarnaast noemde
hij als voorbeeld het dichter bij elkaar brengen van amateurkunst en professionele
kunst. Een advies van de Raad voor cultuur over amateurkunst is op 26 oktober
jl. binnengekomen. Binnenkort zal de Kamer het regeringsstandpunt over dit
advies toegezonden krijgen.Eventuele bezuinigingen op het bibliotheekwerk zijn een autonome bevoegdheid
van gemeentebesturen, maar bij bibliotheken speelt wel steeds het aspect van
de samenhang tussen de lokale, de regionale en de landelijke structuur en
het risico van uitval door bezuinigingen. Een en ander wordt bezien door de
stuurgroep herstructurering bibliotheekwerk onder leiding van de vroegere
CRM-staatssecretaris Meijer, in overleg met VNG en IPO.Uit hoofde van «Cultureel ondernemerschap» komt er geen extra
geld voor het kunstvakonderwijs. Dit hoort namelijk tot de normale activiteiten
van het HBO. Er wordt steeds gelet op mogelijkheden om de kamerbrede motie
voor een bedrag van 10 mln. uit te voeren, maar tot nu toe is daar geen ruimte
voor gevonden.De 15%-regeling was en is een publieksinkomstenmaatregel en dan is het
niet zo eerlijk om daarbij ook rekening te houden met sponsorbijdragen. De
staatssecretaris was een groot voorstander van sponsoring, maar of een sponsorbijdrage
kan worden verkregen, hangt in belangrijke mate af van het type en de grootte
van de instelling. Voor het Concertgebouworkest is dat vrij eenvoudig, voor
kleine theatergezelschappen juist zeer moeilijk. Het stimuleren van sponsorsering
zal dan ook op een andere manier moeten gebeuren, bijvoorbeeld langs de weg
van het initiatief kunst en meerwaarde, waarmee beginnende cultuursponsors
over de streep getrokken kunnen worden. Hij zag niet in dat door het opschonen
van de 15%-maatregel instellingen minder gemotiveerd zullen worden om sponsors
te werven. Verder wees hij erop dat er een aantal uitzonderingen op de 15%-maatregel
zijn, zoals de jeugdtheaters en de werkplaatsen.Hij had in «Cultuur als confrontatie» met instemming het citaat
opgenomen van Paul Schnabel over de wisselwerking tussen kunst en publiek.
Verder wilde hij geen semantische strijd voeren over de betekenis van de termen
«representativiteit» en «diversiteit», want hij had
de indruk dat de heer Nicolaï hier hetzelfde bedoelt als hij, namelijk
een diverse samenstelling van besturen, waarbij overigens in de eerste plaats
naar deskundigheid wordt gekeken.Subsidie-per-bezoek zal zeker niet worden gehanteerd als instrument om
generiek te bezuinigen. Wel geldt dat er, als de percentages sterk uiteen
lopen, reden kan zijn om nader te kijken naar de oorzaken daarvan.De bewindsman bevestigde dat een instelling die laag scoort op kwaliteit,
in het algemeen niet in aanmerking komt voor subsidie, ook niet als die instelling
op de andere criteria wel hoog scoort. In dit verband benadrukte hij
nogmaals dat de criteria geen eisen of normen zijn, maar afwegingscriteria.Bij de doorwerking van het cultuurbeleid naar het beleidsveld ruimtelijke
ordening gaat het inderdaad niet alleen om cultuurbehoud. Behoud van monumenten,
forten e.d. is van groot belang, maar zal ook moeten dienen als inspiratie
voor het creëren van nieuwe cultuur, waarvoor hij als voorbeeld de Erasmusbrug
had genoemd. Hij was hierover in indringend overleg met de ministers van LNV
en van VROM.Hoewel de financiële aspecten breed zijn besproken, hoeven daar vandaag
nog geen besluiten over te worden genomen. Voor de advisering door de Raad
voor cultuur was het wel nodig om indicaties te geven, maar vaststelling van
de uitgaven vindt pas plaats in het kader van de cultuurnota en pas dan komt
ook de precieze dekking aan de orde. Daarbij geldt uiteraard dat uitgaven
pas gedaan kunnen worden als er dekking voor aanwezig is. Het rondgedeelde
stuk met enige cijferopstellingen is dan ook niet méér dan een
indicatie van de mogelijkheden en nog lang geen dekkingsplan, al is het wél
meer dan een slag in de lucht.Hij had zich bereid verklaard om de adviesaanvraag ter kennisname aan
de Kamer te zenden. In dit verband is echter ook gevraagd hoe komende stukken
die wellicht ook financiële implicaties hebben, alsnog verwerkt zullen
worden. Met het oog hierop zegde hij toe dat de Kamer vóór eind
november een brief krijgt waarin de verder te volgen procedure wordt beschreven.
Uiteraard wordt de vandaag gevoerde discussie meegenomen bij de formulering
van de adviesaanvraag. Die discussie wordt immers niet voor niets gevoerd
en wat in de Kamer wordt gezegd, weegt uiteindelijk het zwaarst.Vliegwieleffecten zijn van groot belang en in het kader van integraal
cultuurbeleid is het streven erop gericht om alle andere ministeries hun steentje
te laten bijdragen. Dat begint inmiddels aardig te lukken.Op de vraag of gelden ter verbetering van arbeidsvoorwaarden moeten worden
geput uit het actieplan cultuurbereik, wilde hij vandaag niet vooruit lopen.
Als hier al gelden voor nodig zijn, moet dat integraal worden afgewogen tegen
aanvragen van instellingen en de componenten van het actieplan cultuurbereik.Het was juist niet zijn bedoeling dat het streven naar een groter bereik
ten koste gaat van variatie. Het ging hem, zoals in «Cultuur als confrontatie»
uiteen is gezet, niet om de grootste gemene deler, maar om het kleinste gemene
veelvoud. Uit het citaat uit The New York Timers blijkt ook dat in het buitenland
met enige jaloezie wordt gekeken naar het fijnmazige aanbod met een grote
variëteit. Bovendien valt het aanboren van een diverser publiek, bijvoorbeeld
in de grote steden, eveneens onder het streven naar een groter bereik. Dat
kan hand in hand gaan met meer ruimte voor culturele diversiteit.Inderdaad is in de nota Cultureel ondernemerschap geen financieel kader
opgenomen, omdat de voorstellen worden betaald uit bijvoorbeeld het fonds
voor culturele evenementen. Bovendien betreffen veel elementen van deze nota
niet zozeer extra geld, maar meer andere manieren van werken.Het leek hem ten slotte verstandiger om op een ander moment nog eens over
het volgrecht te spreken, liefst in aanwezigheid van de minister van Justitie
die eerstverantwoordelijke voor dit dossier is. Er vindt nog overleg over
plaats en Nederland staat in EU-verband op zichzelf open voor een compromis,
maar invoering van het volgrecht zal in ieder geval een behoorlijk negatieve
invloed hebben op de markt voor beeldende kunsten.De voorzitter van de commissie,Van der HoevenDe griffier van de commissie,MattijssenXNoot1Samenstelling: Leden: Schutte (GPV), Van der Vlies (SGP),
Van de Camp (CDA), Van der Hoeven (CDA), voorzitter, Rabbae (GroenLinks),
Lambrechts (D66), Dittrich (D66), Cornielje (VVD), De Vries (VVD), Dijksma
(PvdA), Van Zuijlen (PvdA), Cherribi (VVD), Rehwinkel (PvdA), ondervoorzitter,
Passtoors (VVD), Van Bommel (SP), Belinfante (PvdA), Kortram (PvdA), Ross-van
Dorp (CDA), Hamer (PvdA), Nicolaï (VVD), Barth (PvdA), Halsema (GroenLinks),
Örgü (VVD), Wijn (CDA), Eurlings (CDA).Plv. leden: Stellingwerf (RPF), Schimmel (D66), Mosterd (CDA), Atsma (CDA),
Harrewijn (GroenLinks), Bakker (D66), Ravestein (D66), E. Meijer (VVD), Van
Baalen (VVD), Valk (PvdA), De Cloe (PvdA), Udo (VVD), Van der Hoek (PvdA),
Blok (VVD), Poppe (SP), Gortzak (PvdA), Middel (PvdA), Schreijer-Pierik (CDA),
Spoelman (PvdA), Brood (VVD), Arib (PvdA), Vendrik (GroenLinks), Rijpstra
(VVD), Verhagen (CDA), Visser-van Doorn (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26591-11.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl