Wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en faunawet  in verband met uitbreiding van de werkingssfeer van beide wetten naar de exclusieve economische zone; Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag; Nota naar aanleiding van het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk Nota n.a.v. het (nader, tweede nader, enz.) verslag
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Staten-Generaal
 1/2
 Vergaderjaar 2009-2010 Nr. 6
 
 
 
 KST139354
 2009-2010
 
 32 002
 Wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en faunawet
in verband met uitbreiding van de werkingssfeer van beide wetten naar de exclusieve
economische zone
 
 
 
 
 Nr. 
 6
 NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
 Ontvangen 23 december 2009
 1. Algemeen
 Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag op het voorstel
tot wijziging van de Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en faunawet in
verband met uitbreiding van de werkingssfeer van beide wetten naar de exclusieve
economische zone (hierna: EEZ) dat op 25 september 2009 door de vaste
commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit is vastgesteld. Ik ga
hieronder in op de opmerkingen en vragen waartoe het wetsvoorstel de leden
van de commissie aanleiding heeft gegeven. Daarbij houd ik zoveel mogelijk
de volgorde en indeling van het verslag aan. Waar vragen of opmerkingen van
de leden van de verschillende fracties hetzelfde onderwerp betreffen, worden
deze evenwel zoveel mogelijk tezamen behandeld.
 
 Deze nota gaat vergezeld van een nota van wijziging in verband met enkele
verbeteringen van meer technische aard en een overgangsrechtelijke voorziening
waarop in paragraaf 2 van deze nota nader wordt ingegaan.
 2. Motie Atsma en Koppejan
 
 De leden van de fractie van de CDA vragen naar de stand
van zaken met betrekking tot de motie Atsma en Koppejan over de mogelijke
gevolgen van het van toepassing verklaren van de Natuurbeschermingswet 1998
in de EEZ van Nederland voor de bestaande Nederlandse
visserijactiviteiten en andere activiteiten. In het bijzonder vragen zij naar
de uitkomsten van het onderzoek door het Landbouw Economisch Instituut (LEI).
 
 
 Als gevolg van de uitbreiding van de werkingssfeer van de Natuurbeschermingswet
1998 naar de EEZ wordt het mogelijk om ook buiten de Nederlandse 12-mijlszone
Natura 2000-gebieden aan te wijzen en te beschermen. Om te kunnen vaststellen
welke beschermingsmaatregelen, gelet op de instandhoudingsdoelstellingen voor
de desbetreffende gebieden, met betrekking tot de visserij noodzakelijk zijn,
is voldoende informatie nodig over de aard en de omvang van de visserij in
die gebieden. Hiernaar vindt, zoals ik eerder heb laten weten, op dit moment nader onderzoek plaats door het LEI. De
resultaten van dit onderzoek zijn nog niet bekend. Ik verwacht deze nog dit
jaar.
 Op basis van de uitkomsten van het LEI-onderzoek zal ik, zoals ook in
de motie verzocht, in samenwerking met de partners van het maatschappelijk
convenant Noordzeevisserij, de consequenties voor de visserij nader in kaart
brengen. Dit gebeurt in het kader van het FIMPAS project (Fisheries Measures
in Protected Areas), dat op mijn verzoek wordt uitgevoerd door de International
Council for the Exploration of the SEA (ICES). Hierbij zijn natuurbeschermings-
en visserijorganisaties nauw betrokken. Nederland zal op basis van het advies
van FIMPAS, dat naar verwachting medio 2011 gereed zal zijn, voorstellen doen
aan de Europese Commissie met het oog op vaststelling van de benodigde visserijmaatregelen
in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid.
 
 Over de consequenties van het van toepassing verklaren van de Natuurbeschermingswet
1998 voor andere dan visserijactiviteiten kan ik ten algemene het volgende
melden. Veel activiteiten die nu plaatsvinden in de EEZ zijn reeds vergunningplichtig
op grond van wetgeving die al in de EEZ van toepassing is. In het kader van
het huidige beheer van de Noordzee en de verlening van vergunningen op grond
van die wetten houden de bevoegde gezagen rekening met natuurwaarden en toetsen
zij of voorgenomen activiteiten schadelijke gevolgen hebben voor natuurwaarden
in gebieden met bijzondere ecologische waarden. Deze gebieden komen overeen
met de aan te wijzen Natura 2000-gebieden in de EEZ. Onder andere het Integraal
Beheerplan Noordzee 2015 (IBN 2015) biedt hiervoor een afwegingskader. Bij
activiteiten die mogelijk significante effecten hebben voor die gebieden wordt
een toets van de gevolgen voor de natuurwaarden uitgevoerd die in de praktijk
gelijk is aan de beoordeling die op grond van de Natuurbeschermingswet 1998
plaatsvindt bij een besluit over vergunningverlening. Om die reden is in de
memorie van toelichting aangegeven dat het de verwachting is dat activiteiten
die zijn vergund met inachtneming van het afwegingskader van het IBN 2015
ook na het doorlopen van het afwegingskader van de Natuurbeschermingswet 1998
doorgang zullen kunnen vinden. Niet alleen wordt in het kader van deze vergunningverlening
beoordeeld of een activiteit significante negatieve effecten heeft, tevens
wordt in de praktijk beoordeeld, bijvoorbeeld op grond van de Beleidsregels
inzake toepassing Wet beheer rijkswaterstaatswerken op installaties in de
exclusieve economische zone, of de desbetreffende activiteit de kwaliteit
van de natuurlijke habitats niet verslechtert en deze geen significant verstorend
effect heeft op de soorten waarvoor het gebied is aangewezen. Een nieuwe toetsing
aan de Natuurbeschermingswet 1998 is in die gevallen overbodig. Om die reden
is door middel van een nota van wijziging in het wetsvoorstel opgenomen dat
artikel 19d buiten toepassing blijft voor handelingen in de EEZ waarvoor,
voordat de Natuurbeschermingswet 1998 in de EEZ van toepassing werd, op grond
van andere wetten dan de Natuurbeschermingswet 1998, een vergunning is verleend
met inachtneming van het toetsingskader van artikel 6, derde en vierde lid,
van de Habitatrichtlijn. Deze vrijstelling geldt ook voor wijzigingen van
deze vergunningen, voor zover deze voor 1 januari 2013 zijn aangevraagd
of ambtshalve vastgesteld en voor zover deze – eveneens met inachtneming
van het toetsingskader van artikel 6, derde en vierde lid, van de Habitatrichtlijn –
worden verleend of vastgesteld. Deze overgangsrechtelijke voorziening is getroffen,
zodat aanvragen voor lopende projecten en wijzigingen van bestaande vergunningen
door hetzelfde bevoegde gezag kunnen worden afgehandeld. Dit geldt in het
bijzonder voor de aanleg van windturbineparken waarvoor de vergunning reeds
is verleend of aangevraagd. De procedures in verband daarmee zullen voor 1 januari
2013 zijn afgerond. Deze voorziening maakt het mogelijk dat vertragingen als
gevolg van een nieuwe toetsing aan de Natuurbeschermingswet 1998 worden voorkomen.
Hierbij is wel leidend dat de vergunning ook daadwerkelijk is
of zal worden verleend met inachtneming van het toetsingskader van artikel
6, derde en vierde lid, van de Habitatrichtlijn, zodat aan de verplichtingen
op grond van deze richtlijn is voldaan.
 3. Relatie met Gemeenschappelijk visserijbeleid (GVB)
en 7. uitsluiting visserijactiviteiten
 
 De leden van de fracties van het CDA, de PvdA, de CU,
de SP, GroenLinks en de PvdD wensen een nadere toelichting van de regering
op het regime dat in het wetsvoorstel is opgenomen voor visserijactiviteiten.
Zij vragen of hiermee wordt gehandeld in overeenstemming met de Vogel- en
Habitatrichtlijn en het GVB.
 
 
 De leden van de fracties van de SP en de PvdD vragen
de regering het advies van de Raad van State te volgen.
 
 
 De leden van de CDA-fractie vragen of er op grond van
het Europese recht een verplichting bestaat om nationale maatregelen te treffen
met betrekking tot visserijactiviteiten in de EEZ om te voldoen aan de Vogel-
en Habitatrichtlijn.
 
 
 De leden van de fracties van de PvdA zouden graag de
briefwisseling met de Europese Commissie ontvangen.
 
 
 De leden van de fractie van de CU vragen of het GVB
voldoende basis biedt voor het beheer van de gebieden in de EEZ.
 
 
 In het wetsvoorstel heeft de regering als uitgangspunt genomen dat regulering –
in de EEZ – van visserijactiviteiten ter bescherming van natuurwaarden
via het gemeenschappelijk visserijbeleid zal plaatsvinden. Zoals verwoord
in richtsnoeren van de Europese Commissie zal de Europese Unie deze regels
opstellen. Nederland en – indien nodig –
de andere betrokken Noordzeelidstaten, Duitsland en het Verenigd-Koninkrijk
zullen, na onderlinge afstemming, hiertoe voorstellen doen aan de Europese
Commissie met het oog op vaststelling van de benodigde visserijmaatregelen.
De regering is van oordeel dat de integratie van de natuurbeschermingsmaatregelen
in het gemeenschappelijk visserijbeleid belangrijke voordelen heeft uit het
oogpunt van een effectieve verwezenlijking van de doelstellingen van de Vogelrichtlijn
en de Habitatrichtlijn. Communautaire maatregelen leiden tot een internationaal
level playing field, met gelijksoortige beschermende maatregelen voor gelijksoortige
natuurwaarden, die van toepassing zijn op alle betrokken vissersvaartuigen
in het gebied. Hierdoor bestaat er minder risico op verplaatsing van visserijactiviteiten.
Ook de handhavingsmogelijkheden worden daardoor versterkt.
 De regering onderkent dat er ook een andere benadering denkbaar is. Deze
is door de Raad van State naar voren gebracht in zijn advies op het wetsvoorstel.
De Raad geeft aan dat, omdat het gemeenschappelijk visserijbeleid –
volgens de Raad – niet voorziet in uitputtende regelgeving op het gebied
van milieu- en natuurbescherming, er ruimte is om op nationaal niveau voorschriften
te stellen ter bescherming van het mariene milieu. De Raad stelt verder dat
lidstaten, op grond van het beginsel van de gemeenschapstrouw, ook gehouden
zijn die bevoegdheid uit te oefenen gelet op de verplichtingen op grond van
de Vogel- en Habitatrichtlijn. Deze bevoegdheid zou overigens volgens de Raad
nadrukkelijk alleen bestaan totdat er op communautair niveau passende maatregelen
zijn getroffen. Deze benadering wordt ook in de rechtswetenschappelijke literatuur
verdedigd.
 De Europese Commissie heeft echter aangegeven dat deze benadering in strijd
is met het Europese recht en, bij toepassing daarvan, kan leiden tot een inbreukprocedure.
Volgens de Commissie hebben lidstaten geen eigen bevoegdheid meer om over
visserijactiviteiten regels te stellen ter bescherming van het mariene milieu
buiten de regels van het gemeenschappelijk visserijbeleid om.
De brief van de Europese Commissie treft u bij deze nota aan.
 
 In de uitwerking is het verschil in benadering minder groot dan op het
eerste gezicht lijkt. Immers, zodra passende maatregelen op communautair niveau
tot stand zijn gebracht, bestaat er – ook in de visie van de Raad van
State – geen nationale bevoegdheid meer om dergelijke maatregelen tot
stand te brengen. Nederland streeft naar een snelle totstandkoming van die
regels. Zoals hierboven is aangegeven zal Nederland op basis van het advies
van FIMPAS, dat naar verwachting medio 2011 gereed zal zijn, voorstellen doen
aan de Europese Commissie met het oog op de vaststelling van de benodigde
visserijmaatregelen in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid.
Nadien verliest het verschil in benadering dus zijn praktische betekenis.
Overigens zou ook bij toepassing van de instrumenten van de Natuurbeschermingswet
1998 en de Flora- en faunawet een vergelijkbaar traject noodzakelijk zijn
geweest om te komen tot een goed onderbouwd en samenhangend beleid ten aanzien
van de inzet van de instrumenten van beide wetten.
 Overigens onderschrijft ook de Raad van State het oordeel van de regering
dat het vaststellen van natuurbeschermingsmaatregelen in het kader van het
gemeenschappelijk visserijbeleid belangrijke voordelen heeft boven de uitbreiding
van nationale natuurbeschermingsmaatregelen. De bevoegdheid van de Raad van
de Europese Unie om natuurbeschermingmaatregelen in het kader van het gemeenschappelijk
visserijbeleid vast te stellen is overigens geen onderwerp van discussie.
Dergelijke maatregelen bestaan ook al, waaronder regels voor het gebruik –
in bepaalde gebieden – van sleepnetten die in contact komen met de bodem
van de zee. Zie bijvoorbeeld verordening (EG) nr. 1475/2003 inzake de bescherming
van koudwaterkoraalriffen tegen de gevolgen van de trawlvisserij in een gebied
ten noodwesten van Schotland (PbEU L 211).
 De regering wenst te benadrukken dat het gekozen regime voor visserijactiviteiten
dus niet leidt tot een minder goede bescherming van in de EEZ voorkomende
natuurwaarden. Het tegendeel is het geval. Juist door regulering op communautair
niveau kan een effectievere bescherming van deze natuurwaarden worden gerealiseerd.
Ook de andere Noordzeelidstaten, waarmee wordt samengewerkt om deze communautaire
maatregelen tot stand te brengen, ondersteunen deze benadering.
 Het is ook moeilijk voorstelbaar dat Nederland in de EEZ eenzijdig maatregelen,
waaronder een vergunningplicht, zou willen treffen. In voorkomend geval zou
Nederland dan ook handhavend moeten optreden tegen buitenlandse vissers die
niet over de vereiste vergunning of ontheffing op grond van de Natuurbeschermingswet
1998 en de Flora- en faunawet beschikken. Gelet op de visie van de Europese
Commissie en andere lidstaten zou een dergelijk optreden grote weerstand oproepen
en tot procedures leiden, hetgeen niet bijdraagt aan een effectieve bescherming
van natuurwaarden in de EEZ. Een vergunningensysteem zou er verder toe leiden
dat vissersvaartuigen in de wateren van alle lidstaten waar zij actief zijn,
in voorkomend geval, over een vergunning zouden moeten beschikken. Dit zou
voor Nederlandse en buitenlandse vissers in de Nederlandse EEZ gelden, maar
ook voor Nederlandse vissers in de EEZ’s van de diverse andere lidstaten.
 
 
 De leden van de fractie van de PvdA willen dat er in
de beheerplannen voor de natura 2000-gebieden aandacht wordt besteed aan de
visserijactiviteiten. De leden van de CU-fractie willen weten hoe in de beheerplannen
wordt omgegaan met het feit dat de visserij is uitgezonderd.
 
 
 Zoals aangegeven, vindt vaststelling van de benodigde visserijmaatregelen
plaats in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid. De voorbereiding
van de voorstellen voor algemene regels over visserijactiviteiten
in de Natura 2000-gebieden in de EEZ zal zoveel mogelijk plaatsvinden in samenhang
met de formulering van de overige maatregelen voor andere activiteiten in
het kader van de opstelling van het beheerplan voor die gebieden. Hierdoor
zal in het beheerplan rekening kunnen worden gehouden met de cumulatieve effecten
van activiteiten, zodat het mogelijk is een integrale weging van die effecten
te maken met het oog op het realiseren van de instandhoudingsdoelstellingen
van de Natura 2000-gebieden. In het beheerplan voor de Natura 2000-gebieden
in de EEZ kan, omwille van de transparantie, aandacht worden besteed aan de
Europese visserijregels door het opnemen van een beschrijving van de Europese
visserijmaatregelen. Het beheerplan voor de Natura 2000-gebieden wordt uiterlijk
drie jaar na aanwijzing van deze gebieden vastgesteld (artikel 19a, zevende
lid, Natuurbeschermingswet 1998). Aanwijzing van de Natura 2000-gebieden in
de EEZ zal volgens planning in 2010 plaatsvinden. Dat betekent dat het bevoegde
gezag dat het beheerplan voor beschermde gebieden in de EEZ vaststelt, zijnde
de minister van Verkeer en Waterstaat, als verantwoordelijke bewindspersoon
voor het beheer van de Noordzee, in overeenstemming met de minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, ruim vóór de termijn waarbinnen
het beheerplan moet worden vastgesteld, inzicht heeft in de te treffen visserijmaatregelen.
 4. Bescherming mariene milieu
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen of Nederland
met het wetsvoorstel op effectieve wijze kan voldoen aan EU- en internationale
afspraken en verplichtingen om het mariene milieu en de Natura 2000-gebieden
te beschermen en biodiversiteitverlies tegen te gaan. Zij geven in overweging
om met de behandeling van het wetsvoorstel te wachten tot de voorstellen voor
de integratie van natuurwetgeving. Volgens hen biedt de rechtstreekse werking
van de Habitatrichtlijn voldoende waarborgen. De leden van de fractie van
de VVD vragen of de wijzing wel noodzakelijk is, gelet op communautaire regulering
van de visserijactiviteiten en de toetsing die nu al plaatsvindt op basis
van het afwegingskader van het IBN 2015. De leden van de fractie van de PvdD
zijn van mening dat deze juridische bescherming hard nodig is.
 
 
 Een keuze voor wettelijke regeling van uitbreiding van de werkingssfeer
van de Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en faunawet in het kader van
het aangekondigde voorstel tot integratie van de natuurwetgeving leidt tot
een aanzienlijke vertraging. Indiening van dat wetsvoorstel bij de Tweede
Kamer is voorzien in maart 2011, zoals gemeld in het plan van aanpak voor
de integratie van de natuurwetgeving. Inwerkingtreding
van dat wetsvoorstel is dan op zijn vroegst in 2012 aan de orde. Deze vertraging
zou ertoe leiden dat tot die tijd geen afdoende bescherming kan worden geboden
aan Natura 2000-gebieden. Zonder dat de Natuurbeschermingswet 1998 van toepassing
is in de EEZ, kunnen immers geen Natura 2000-gebieden worden aangewezen, instandhoudingsdoelen
worden bepaald en beheerplannen worden vastgesteld. Zonder dat de Flora- en
faunawet van toepassing is in de EEZ, kan geen afdoende bescherming worden
geboden aan individuele diersoorten die in de EEZ voorkomen.
 Dit staat haaks op de uitgangspunten zoals geformuleerd in het Beleidsprogramma
Biodiversiteit 2008–2011, waar de regering aan de bescherming van het
zeemilieu een hoge prioriteit heeft gegeven. Hierdoor zou evenmin uitvoering
worden gegeven aan de verplichtingen die voortvloeien uit de Habitatrichtlijn
en de Vogelrichtlijn. De gebieden en soorten moeten worden beschermd volgens
het regime zoals opgenomen in de richtlijnen en geïmplementeerd in respectievelijk
de Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en faunawet. Nu is komen vast te
staan dat de werkingssfeer van de beide richtlijnen zich ook uitstrekt
tot de EEZ, is het – evenals op land – noodzakelijk om de implementatie
van de Vogel- en Habitatrichtlijn in de EEZ te verzekeren door uitbreiding
van de werkingssfeer van beide wetten naar de EEZ.
 De bescherming van natuurwaarden via de rechtstreekse werking van de Habitatrichtlijn
is onvoldoende. In dit verband kan worden gewezen op de ingebrekestelling
in 2007 van Nederland door de Europese Commissie, omdat het beschermingsregime
van de Natuurbeschermingswet 1998 – op land – destijds niet van
toepassing was op gebieden die op de communautaire lijst waren geplaatst,
maar nog niet naar Nederlands recht waren aangewezen. Dit gebrek in de Natuurbeschermingswet
1998 is destijds hersteld met het wetsvoorstel bestaand gebruik, waardoor ook aangemelde, maar nog niet aangewezen Habitatrichtlijngebieden,
onder de bescherming van de wet zijn gebracht. De Europese Commissie heeft
de inbreukprocedure daarna beëindigd. Ook in dat licht is het van belang
dat de door Nederland aangemelde Habitatrichtlijngebieden in de EEZ, die naar
verwachting in december 2009 door de Europese Commissie op de lijst van gebieden
van communautair belang worden geplaatst, een adequate bescherming worden
geboden op grond van de Natuurbeschermingswet 1998.
 
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen zich hierbij
af wat het streefbeeld voor de EEZ is en of daarbij teruggegrepen wordt op
een historisch referentiepunt.
 
 
 Nederland is op grond van artikel 3, eerste lid, van de Habitatrichtlijn
verplicht om de op grond van de richtlijn beschermde soorten en habitats in
een gunstige staat van instandhouding te behouden of te herstellen. De gunstige
staat van instandhouding voor een natuurlijke habitat wordt vastgesteld aan
de hand van onder meer het natuurlijke verspreidingsgebied van de habitat
en de oppervlakte van die habitat binnen dat gebied, de aanwezigheid van de
voor behoud op lange termijn benodigde specifieke structuren en functies en
de staat van instandhouding van de voor die habitat typische soorten (artikel
1, onderdeel e, van de Habitatrichtlijn).
 De Habitatrichtlijn verplicht er dus toe om een gunstige staat van instandhouding
te behouden of te bereiken en niet om een bepaald historisch niveau van instandhouding
te behouden of opnieuw te bereiken.
 
 
 De leden van de CDA-fractie vragen hoe om te gaan met
het voorzorgsbeginsel in relatie met het bestaand gebruik.
 
 
 Het regime dat in de EEZ zal gelden voor bestaand gebruik wijkt niet af
van het regime zoals dat al geldt op het land. Activiteiten die plaatsvinden
in of nabij een gebied in de EEZ op het moment van aanwijzing van dat gebied
op grond van de Vogelrichtlijn of op het moment van aanmelding van dat gebied
bij de Europese Commissie op grond van de Habitatrichtlijn worden aangemerkt
als bestaand gebruik. Zolang voor dat gebied geen beheerplan is vastgesteld,
geldt voor bestaand gebruik in beginsel een vrijstelling van de vergunningplicht
en kan de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit ten aanzien van
dat gebruik zijn zogenoemde aanschrijvingsbevoegdheid toepassen, wanneer dat
nodig is ter bescherming van het desbetreffende gebied. Het gaat dan om het
opleggen van de verplichting om bepaalde informatie te verstrekken, om de
verplichting om preventieve of herstelmaatregelen te nemen en om de verplichting
om het bestaande gebruik te staken of te beperken. Dit regime is in overeenstemming
met het voorzorgsbeginsel dat aan het tweede en het derde lid van artikel
6 van de Habitatrichtlijn ten grondslag ligt. Voor zover de desbetreffende
activiteiten zijn aan te merken als project met mogelijk significante gevolgen
geldt een uitzondering op de vrijstelling en is wél een
vergunning op basis van een voorafgaande passende beoordeling vereist.
 Voor activiteiten die geen significante gevolgen kunnen hebben, is artikel
6, tweede lid, van de Habitatrichtlijn van belang dat een algemene op de overheid
rustende beschermingsverplichting bevat om verslechtering en significante
verstoring te voorkomen. Een toetsing vooraf door middel van een vergunningplicht
is hier niet voorgeschreven. Voor bestaande activiteiten, waarbij –
juist omdat zij al sinds jaar en dag plaatsvinden – per definitie geen
sprake is van toetsing vooraf, is daarom gekozen voor het instrument van de
aanschrijvingsbevoegdheid. Met deze aanschrijvingsbevoegdheid kan voor bestaand
gebruik hetzelfde worden bereikt als met een vergunningstelsel, maar dan op
een wijze die passender wordt geacht dan een algemeen verbod om behoudens
vergunning activiteiten te verrichten.
 Overigens acht de Europese Commissie de voorziening voor bestaand gebruik
in overeenstemming met het gemeenschapsrecht. In dit verband zij gewezen op
de opmerkingen over die wetswijziging van de heer Dimas namens de Europese
Commissie, in antwoord op de vragen van het lid van het Europees Parlement
mevrouw Corbey (PSE). Hij meldde dat de Commissie «in dit stadium (...)
nog geen reden [ziet] tot bezorgdheid in verband met eventuele strijdigheden
van de ontwerpwijzigingen met het Gemeenschapsrecht».
 
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen hoe het
overleg tussen de lidstaten verloopt om te komen tot maatregelen op Europees
niveau.
 
 
 Om te komen tot samenhangende maatregelen ter bescherming van het mariene
milieu vindt overleg en afstemming plaats met andere lidstaten en de Europese
Commissie, onder andere over de selectie van de te beschermen Natura 2000-gebieden
en de instandhoudingsdoelen en -maatregelen voor de gebieden. Over de selectie
van de te beschermen gebieden is in maart 2009 onder verantwoordelijkheid
van de Europese Commissie een zogenaamd «bioregionaal seminar»
gehouden, om vast te stellen of de lidstaten in het kader van de Habitatrichtlijn
voldoende Habitatrichtlijngebieden van voldoende kwaliteit aanmelden. Het
seminar had ook het doel om de internationale coherentie van de aangemelde
gebieden in een Europees netwerk te verzekeren. Op initiatief van Nederland
vindt daarnaast overleg plaats met het Verenigd Koninkrijk en Duitsland, om
voor de Doggersbank, die deels ook in de EEZ van deze landen ligt, een gezamenlijke
basis voor het vaststellen van de instandhoudingsdoelstellingen te formuleren.
Dit is nodig met het oog op vaststelling van de benodigde visserijmaatregelen
in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid. In verband met de totstandkoming
van die visserijmaatregelen vindt in het kader van het hierboven genoemde
FIMPAS project eveneens internationale afstemming plaats.
 
 
 De leden van de fractie van de SP vragen de regering
of deze het wenselijk vindt dat het (zee)milieu een betere wettelijke bescherming
krijgt of enkel wil voldoen aan een internationale verplichting.
 
 
 De regering is van mening dat de bescherming van het zeemilieu een hoge
prioriteit heeft. Dit is onder meer tot uitdrukking gebracht in het Beleidsprogramma
Biodiversiteit 2008–2011: Biodiversiteit werkt: voor natuur, voor mensen,
voor altijd. In dit beleidsprogramma is behoud
en duurzaam gebruik van biodiversiteit van de zeeën en oceanen als één
van de vijf prioriteiten aangemerkt. Het van toepassing verklaren van de Natuurbeschermingswet
1998 en de Flora- en faunawet en het aanwijzen en beschermen van Natura 2000-gebieden
in de EEZ maken onderdeel uit van dit beleidsprogramma.
 
 
 De leden van de fractie van de CU vragen wat de belangrijkste
activiteiten zijn waarmee rekening gehouden moet worden bij het in stand houden
van het betreffende Habitattype 1110 en 1170 in de EEZ.
 
 
 De belangrijkste activiteiten in relatie tot de habitattypen H1110 (Permanent
overstroomde zandbanken) en H1170 (Riffen van open zee) in de EEZ zijn bodemberoerende
visserijactiviteiten.
 5. Uitspraak Europese Hof van Justitie
 
 De leden van de fractie van het CDA vragen of de uitbreiding
van de werkingssfeer noodzakelijk is, gelet op de uitspraak van het Europese
Hof van Justitie en of deze uitspraak ook voor de Vogelrichtlijn geldt.
 
 
 Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen heeft op 20 oktober
2005 geoordeeld dat de werkingssfeer van de Habitatrichtlijn
zich ook uitstrekt tot de EEZ. Het Hof overwoog daarbij dat uit de doelstellingen
van de Habitatrichtlijn volgt dat deze ook van toepassing is buiten de territoriale
zee, immers uit artikel 2, eerste lid, van de Habitatrichtlijn, volgt dat
de richtlijn tot doel heeft bij te dragen tot het waarborgen van de biologische
diversiteit door het instandhouden van de natuurlijke habitats en de wilde
flora en fauna op het Europese grondgebied van de lidstaten waarop het EG-Verdrag
van toepassing is. Het Hof heeft zich in deze zaak weliswaar niet uitgelaten
over de toepassing van de Vogelrichtlijn in de EEZ, maar uit de doelstelling
van deze richtlijn en het feit dat de Vogelrichtlijngebieden onderdeel zijn
van Natura 2000 moet evenwel worden geconcludeerd dat de Vogelrichtlijn ook
van toepassing is in de EEZ. Dit wordt ook algemeen aanvaard. Het oordeel
van het Hof van Justitie leidt er toe dat de Vogel- en Habitatrichtlijn ook
geïmplementeerd moeten worden in de EEZ.
 
 
 De leden van de CDA-fractie stellen dat het erop lijkt
dat de nieuwe lidstaten de richtlijnen een op een in de nationale wetgeving
implementeren en vragen of dat een optie is voor Nederland.
 
 
 Een wettelijke implementatie die niet verder gaat dan op grond van de
Vogel- en Habitatrichtlijn en andere internationale regelgeving is verplicht
is ook voor de regering het uitgangspunt. Daar waar betere aansluiting met
de Vogel- en Habitatrichtlijn mogelijk was, is daarin voorzien door de wettelijke
voorziening voor bestaand gebruik en in de voorgestelde
voorzieningen in de Crisis- en herstelwet. In
de brief van de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 30 juni
2009 is dit uitgangpunt ook verwoord en aangegeven
welke stappen worden gezet om rek en ruimte binnen nationale en Europese regelgeving
te benutten, uiteraard voor zover daarmee de realisering van de doelstellingen
van de regelgeving niet in gevaar worden gebracht. Ook in het kader van de
integratie van de natuurwetgeving is het bovenstaande, in lijn met de aanbevelingen
van de evaluatie van de natuurwetgeving, het uitgangspunt.
 Er is geen specifiek onderzoek uitgevoerd naar de implementatiepraktijk
van de nieuwe lidstaten. Uit eerder rechtsvergelijkend onderzoek blijkt overigens
niet dat Nederland zich in vergelijking met andere onderzochte landen, waaronder
ook de nieuwe lidstaat Hongarije, onderscheidt door een implementatie die
verder gaat dan waartoe Nederland internationaal verplicht is.
 
 
 De leden van de CDA-fractie vragen of de toepassing
van de Flora- en faunawet in de EEZ ertoe leidt dat ook artikel 6, derde lid,
van de Habitatrichtlijnen en artikel 19 van de Natuurbeschermingswet 1998
(voorzorgbeginsel) van toepassing worden op de soorten uit de Flora- en faunawet.
 
 
 Artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn, zoals geïmplementeerd
in artikel 19d e.v. van de Natuurbeschermingswet 1998, is alleen van toepassing
op gebieden met bepaalde natuurlijke habitats en gebieden met habitats van
bepaalde dier- of plantensoorten, die op grond van de Habitatrichtlijn zijn
aangewezen. Daartoe behoren ingevolge artikel 7 van de Habitatrichtlijn ook
de op grond van de Vogelrichtlijn aangewezen speciale beschermingszones die
zijn aangewezen ter bescherming van daar levende vogelsoorten.
 Daarnaast verplichten de Vogel- en Habitatrichtlijn tot bescherming van
de genoemde gebieden ook tot bescherming van alle vogelsoorten en bepaalde
andere dier- en plantensoorten. Het gaat om de artikelen 5 e.v. van de Vogelrichtlijn
en de artikelen 12 e.v. van de Habitatrichtlijn. Deze bescherming geldt zowel
binnen als buiten de Natura 2000-gebieden. Implementatie hiervan heeft plaatsgehad
in de Flora- en faunawet.
 
 
 De leden van de CDA-fractie vragen wat de gevolgen
zijn als de Europese Gemeenschap op basis van Verordening 2371/2002 visquota
heeft vastgesteld, en deze – ondanks zorgvuldige afweging – strijdig
zouden kunnen zijn met art. 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn.
 
 
 Het gemeenschappelijk visserijbeleid heeft onder meer als doelstelling
de effecten van visserijactiviteiten op de mariene ecosystemen zo gering mogelijk
te houden en maatregelen te treffen die er op gericht zijn de milieu-effecten
van visserij te beperken. De Raad van de Europese Unie zal hiermee derhalve
bij zijn besluiten in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid rekening
moeten houden. Dit vloeit ook voort uit artikel 6 EG-Verdrag, op grond waarvan
de eisen inzake milieubescherming moeten worden geïntegreerd in de omschrijving
en de uitvoering van het beleid en van het optreden van de Gemeenschap. Het
is overigens niet goed voorstelbaar dat een besluit over visquota in strijd
zou zijn met artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn. Mocht een dergelijke
strijdigheid toch aan de orde zijn, dan is het uiteindelijk aan het Hof van
Justitie om hierover in voorkomend geval een oordeel te geven.
 6. Aanwijzing Natura 2000-gebieden
 
 De leden van de fracties van het CDA en de VVD zijn
bezorgd over de externe werking en vragen naar de gevolgen voor bestaand gebruik.
 
 
 De leden van de CDA-fractie vragen in het bijzonder
naar de gevolgen voor visserijactiviteiten, bestaande scheepvaartroutes en
nieuwe en maatschappelijk gewenste activiteiten zoals windturbineparken, mosselzaadinvanginstallaties
en wellicht ook bestaande en/of nieuwe recreatieactiviteiten als kitesurfen,
zeilen, zwemmen en wadlopen. De leden van de fractie van de PvdD vragen naar
de verwachte gevolgen voor scheepvaart en vliegoefeningen.
 
 
 Externe werking betekent dat ook projecten of andere handelingen die buiten
de beschermde gebieden plaatsvinden (in de EEZ, de territoriale zee of op
land), maar wel negatieve gevolgen hebben voor die gebieden, vergunningplichtig
kunnen zijn op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. Een algemene ruimtelijke
grens voor externe werking bestaat niet; bepalend zijn de effecten op de instandhoudingsdoelstellingen
van de soorten en habitattypen in het desbetreffende Natura 2000-gebied, ongeacht
de afstand tot het beschermde gebied.
 Of en in welke mate er sprake zal zijn van externe werking van bestaand
gebruik wordt duidelijk in het beheerplanproces dat zal volgen op de definitieve
aanwijzing van de mariene Natura 2000-gebieden. Dan vindt concrete toetsing
plaats van de mogelijke negatieve effecten van bestaand gebruik buiten de
beschermde gebieden op de doelrealisatie binnen die gebieden. In de periode
totdat het beheerplan is vastgesteld, geldt voor dergelijk gebruik
alleen een vergunningplicht voor activiteiten die als projecten met mogelijk
significante gevolgen kunnen worden aangemerkt. Voor andere activiteiten kan
de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, totdat het beheerplan
is vastgesteld, gebruik maken van zijn aanschrijvingsbevoegdheid om verslechtering
en significante verstoring van het gebied te voorkomen. Hierboven is reeds
geschetst dat het regime voor bestaand gebruik ook zal gelden in de EEZ. Voor
nieuwe activiteiten vindt die toetsing plaats in het kader van de vergunningverlening.
 Het bevoegd gezag biedt de initiatiefnemer zoveel mogelijk duidelijkheid
over de reikwijdte van de externe werking. In algemene zin was en blijft de
verwachting dat er slechts in een gering aantal gevallen sprake is van negatieve
gevolgen als gevolg van externe werking voor het huidig bestaand gebruik.
Van een aantal genoemde activiteiten, zoals het oprichten van mosselzaadinvanginstallaties
en recreatieactiviteiten als kitesurfen, zeilen, zwemmen en wadlopen, is het
de verwachting dat het wetsvoorstel daarvoor in het geheel geen gevolgen zal
hebben aangezien deze activiteiten zo ver uit de kust – de EEZ strekt
zich uit vanaf de 12-mijlszone – niet voorkomen.
 Zoals in paragraaf 2 is aangegeven, is in het wetsvoorstel inmiddels
een voorziening opgenomen die regelt dat gebruik waarvoor een vergunning is
verleend met inachtneming van de artikelen 6, derde en vierde lid, van de
Habitatrichtlijn niet opnieuw de vergunningprocedure op grond van de Natuurbeschermingswet
1998 behoeft te worden doorlopen. Deze voorziening is van belang voor het
realiseren van windturbineparken. Dergelijke parken zijn vergunningplichtig
op grond van de Wet beheer rijkswaterstaatswerken, zodat voor reeds vergunde
activiteiten het afwegingskader van het IBN 2015 zal zijn doorlopen. Dit jaar
heeft de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat inmiddels negen vergunningen
op grond van de Wet beheer rijkswaterstaatswerken verstrekt voor windturbineparken
op zee. Binnenkort zal zij naar verwachting nog drie vergunningen verstrekken.
 Een en ander ligt anders voor activiteiten die nog niet zijn beoordeeld
op grond van het afwegingskader van het IBN 2015 en artikel 6, derde en vierde
lid, van de Habitatrichtlijn. Dit zijn activiteiten die niet vergunningplichtig
waren of vergunningplichtig zijn en waarvoor geen verplichting tot het opstellen
van een milieueffectrapportage geldt. Deze zullen in het kader van een mogelijke
vergunningplicht op basis van de Natuurbeschermingswet 1998 voor het eerst
aan een toets van de gevolgen voor de natuurwaarden in een Natura 2000-gebied
moeten worden onderworpen. In zoverre dekt het IBN2015, zoals de leden van
de PvdD stellen, niet geheel de habitattoets die op grond van de Natuurbeschermingswet
1998 moet plaatsvinden.
 De effecten van scheepvaart op Natura 2000-gebieden zijn naar verwachting
gering. Aan de zuidrand van het Habitatrichtlijngebied de Klaverbank loopt
weliswaar een scheepvaartroute, waarover ook vervoer van gevaarlijke stoffen
plaatsvindt, maar deze route wordt betrekkelijk weinig gebruikt. Bovendien
maakt de aard van de te beschermen natuurwaarden (riffen van open zee) in
de Klaverbank dat er geen significante effecten van scheepvaart worden verwacht.
Het Vogelrichtlijngebied het Friese Front wordt doorsneden door enkele diepwater-scheepvaartroutes
waarover vervoer van gevaarlijke stoffen plaatsvindt. Ook de intensiteit van
het scheepvaartverkeer op deze routes is niet groot. Vogels ondervinden overigens
slechts in geringe mate hinder van schepen. De effecten die een ongeval op
zee kan hebben, waardoor verontreiniging met bijvoorbeeld olie kan plaatsvinden,
kunnen binnen en buiten Natura 2000-gebieden – zoals bekend –
natuurlijk aanzienlijk zijn. De terzake geldende regels met betrekking tot
scheepvaart zijn erop gericht om deze risico’s zo klein mogelijk te
maken en – indien zich een ongeval op zee voordoet – tijdig in
te grijpen zodat de effecten op de natuurwaarden op de Noordzee worden beperkt.
 Het Vogelrichtlijngebied het Friese Front valt deels samen met een militair
oefengebied waar regelmatig vlieg- en schietoefeningen worden gehouden. Vanwege
het grote maatschappelijke belang zijn vliegoefeningen noodzakelijk, maar
zoals de staatssecretaris van Defensie en ik eerder hebben aangegeven, moeten ook vliegoefeningen voldoen aan de wettelijke
bepalingen ten aanzien van natuurbescherming. In verband met vliegoefeningen
boven Natura 2000-gebieden op land is om die reden een aanvraag voor een vergunning
op grond van de Natuurbeschermingswet 1998 in voorbereiding. In hoeverre ook
voor de effecten van de vliegoefeningen boven het Friese Front vergunningplicht
onder de Natuurbeschermingswet 1998 aan de orde is, zal nader moeten worden
bezien.
 
 
 De leden van de fractie van de PvdA en van de SP zijn
van oordeel dat ook andere gebieden (Bruine Bank, Borkumer Stenen, Friese
Front, Zeeuwse Banken en Centrale Oestergronden) de status van Natura 2000-gebied
verdienen.
 
 Zoals is vastgelegd in het ontwerp-Nationaal Waterplan, zal de regering uiterlijk in 2012 beslissen of er nog meer gebieden
in aanmerking komen voor specifieke bescherming in het kader van de Vogel-
en Habitatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Mariene Strategie. Het onderzoek
dat die besluitvorming mogelijk moet maken is inmiddels gestart en beslaat
alle door de leden van de fracties van de PvdA en de SP genoemde gebieden.
 
 
 De leden van de fractie van de SP willen één
totaal bestemmingsplan voor de hele Noordzee en vragen naar de uitvoering
van de motie die daarover gaat.
 
 
 Met de structuurvisiekaart en bijbehorend afwegingskader voor bestaand
en nieuw gebruik in de gehele Nederlandse Noordzee, zoals geformuleerd in
het ontwerp-Nationaal Waterplan, is de afweging tussen de activiteiten van
de diverse gebruikers en de natuurwaarden op de Noordzee in de planperiode
tot 2015 naar de mening van de regering voldoende geborgd. Verwacht wordt
evenwel dat de ruimtedruk op de Noordzee verder zal toenemen. Het Rijk zal
daarom verkennen of de wijze waarop de ruimtelijke afweging nu wordt geborgd,
ook op de lange termijn nog steeds effectief zal zijn. Op voorhand kan nog
niet worden geconcludeerd dat het rijksbestemmingsplan, binnen de context
van internationale regelgeving en de wijze waarop de zee wordt gebruikt, daartoe
het meest effectieve instrument is. De regering zal de voor- en nadelen van
de verschillende opties in 2011 in beeld brengen en daarbij ook de plan-verplichtingen,
die voortvloeien uit de Vogel- en Habitatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Mariene
Strategie betrekken.
 8. Vergunningplicht
 
 Volgens de leden van de VVD-fractie verplichten de
Vogel- en Habitatrichtlijn niet tot een vergunningplicht en vinden zij daarvoor
steun in het advies van de Raad van State. Naar de mening van diezelfde leden
vragen de Vogel- en Habitatrichtlijn niet om een toets op andere handelingen,
maar alleen om een toets op plannen en projecten die een significante verstoring
geven. Daarbij dient volgens de leden van de VVD-fractie het uitgangspunt
bij het hanteren van de Vogel- en Habitatrichtlijn te zijn het «ja,
mits»-principe en niet het «nee, tenzij»-principe.
 
 
 Zoals hierboven in paragraaf 3 is aangegeven, heeft het advies van
de Raad van State betrekking op de verhouding tussen de Vogel- en Habitatrichtlijn
en het gemeenschappelijk visserijbeleid. De Raad geeft in dat verband aan
dat, omdat het gemeenschappelijk visserijbeleid – volgens de Raad –
niet voorziet in uitputtende regelgeving op het gebied van milieu- en natuurbescherming,
er ruimte is om over visserij op nationaal niveau voorschriften
te stellen ter bescherming van het mariene milieu, inclusief een vergunningplicht
op grond van de Natuurbeschermingswet 1998. De Raad stelt verder dat, omdat
het gemeenschappelijk visserijbeleid daartoe ruimte laat, lidstaten, mede
gelet op grond van het beginsel van de gemeenschapstrouw, ook gehouden zijn
die bevoegdheid tot het treffen van die nationale maatregelen uit te oefenen
gelet op de verplichtingen van de Vogel- en Habitatrichtlijn. De Raad stelt
dus niet dat de vergunningplicht een eigen – niet op grond van de Vogel-
en Habitatrichtlijn verplichte – nationale invulling betreft.
 Overigens is het juist dat de Vogel- en Habitatrichtlijn niet voor alle
situaties een vergunning vereisen. Een vergunninglicht is alleen vereist voor
projecten met mogelijk significante gevolgen voor Natura 2000-gebieden. Deze
moeten ingevolge artikel 6, derde lid, van de Habitatrichtlijn, eerst aan
een passende beoordeling worden onderworpen voordat daarvoor toestemming wordt
verleend. Dit artikellid kan alleen worden geïmplementeerd door toetsing
vooraf verplicht te stellen. Toestemming wordt alleen verleend als uit de
passende beoordeling ervan de zekerheid is verkregen dat de natuurlijke kenmerken
van het gebied niet zullen worden aangetast. Deze verplichting geldt inderdaad
niet voor andere handelingen.
 Voor zover het gaat om instandhoudingsmaatregelen in de zin van artikel
6, eerste lid, en passende maatregelen in de zin van artikel 6, tweede lid,
van de Habitatrichtlijn, staat het de lidstaten vrij de instrumenten te kiezen
die zij aangewezen acht, mits deze effectief zijn. Artikel 6, eerste en tweede
lid, beperken zich uitdrukkelijk niet tot plannen of projecten. Ook andere
handelingen moeten aan beperkingen kunnen worden onderworpen voor zover dat
nodig is voor de instandhouding van de habitats of soorten die in die gebieden
voorkomen (artikel 6, eerste lid). Of voor zover dat nodig is om ervoor te
zorgen dat de kwaliteit van de natuurlijke habitats en de habitats van soorten
in de aangewezen gebieden niet verslechtert en er geen significante verstoring
optreedt voor de soorten waarvoor het gebied is aangewezen (artikel 6, tweede
lid). Nederland heeft in dit verband voor nieuwe activiteiten die schadelijke
gevolgen kunnen hebben, gekozen voor een preventieve toets in het kader van
vergunningverlening; dit als sluitstuk van het totale instrumentarium om bescherming
te bieden, zoals effectgerichte maatregelen, planologische maatregelen, instrumenten
van de generieke milieuwetgeving, gebiedsgericht beleid in het kader van de
Wet inrichting landelijk gebied et cetera. Voor bestaand gebruik heeft Nederland
de ruimte die de richtlijn biedt voor een alternatief instrumentarium gebruikt
en is niet gekozen voor een vergunningstelsel, maar is gekozen voor een ander
regime, omdat daar per definitie geen sprake is van een toetsing vooraf en
het hanteren van een vergunningensysteem daar derhalve geen toegevoegde waarde
heeft. In dat geval kan dezelfde bescherming worden bereikt met de daar genoemde
aanschrijvingsbevoegdheid.
 9. Internationale jurisprudentie
 
 De leden van de fractie van de VVD vragen naar de hiërarchische
verhouding tussen een EG-verordening en een EG-richtlijn.
 
 
 Er bestaat tussen beide communautaire rechtsinstrumenten geen specifieke
hiërarchische verhouding. Het verschil tussen beide instrumenten bestaat
hierin dat een verordening verbindend in al haar onderdelen en rechtstreeks
toepasselijk is in elke lidstaat. Een richtlijn is verbindend ten aanzien
van het te bereiken resultaat voor elke lidstaat waarvoor zij bestemd is.
Zij moet in de nationale rechtsorde worden omgezet. Op welke wijze deze omzetting
plaatsvindt, wordt aan de nationale instanties overgelaten, mits de doelstellingen
van de richtlijn daarmee kunnen worden gerealiseerd.
 10. Samenloopregeling
 
 De leden van de CDA-fractie missen een samenloopregeling:
wat als er een samenloop van beleid en/of regelgeving is, bijvoorbeeld bij
conflicterend ruimtegebruik of besluiten van bevoegd gezag in relatie tot
het gemeenschappelijk visserijbeleid? Graag in een enkel voorbeeld uitgewerkt.
 
 
 In de gevraagde coördinatie van beleid op de Noordzee wordt voorzien
door het hierboven genoemde Integraal Beheerplan Noordzee 2015 (IBN 2015)
en in het kader van het beheerplanproces. Het IBN 2015 heeft de status van
een beleidsregel en verplicht de Rijksoverheid om overeenkomstig het plan
te handelen. Het IBN 2015 bevat een overzicht van het huidige beleid en beheer
aan de hand van drie thema’s (gezonde zee, veilige zee en rendabele
zee), een analyse van de ruimtelijke gevolgen van de inhoudelijke ontwikkelingen
per thema en een visie op ruimtelijke sturing door middel van beheer. Zoals
hierboven is aangegeven, bevat het IBN 2015 ook een integraal afwegingskader
voor vergunningverlening. Dit kader draagt bij aan efficiënt ruimtegebruik
en de bescherming van gebiedsgebonden natuurwaarden. Besluiten in het kader
van vergunningverlening voor voorgenomen activiteiten dienen in overeenstemming
te zijn met de beleidsdoelen, die in het IBN 2015 zijn opgenomen. Het Integraal
Beheerplan Noordzee 2015 zal overigens in 2010 partieel worden herzien vanwege
het geformuleerde nieuwe beleid in het hoofdstuk Noordzee van het ontwerp-Nationaal
Waterplan. Het ontwerp van het Nationaal Waterplan is in december 2008 gepubliceerd,
de definitieve versie van het Nationaal Waterplan wordt naar verwachting in
december 2009 vastgesteld. Ook in het kader van het opstellen van het beheerplan
voor de Natura 2000-gebieden in de EEZ zullen – bij het formuleren van
de benodigde instandhoudingsmaatregelen – de verschillende vormen van
gebruik, die in een gebied plaatsvinden, in onderlinge samenhang worden bezien.
Dit geldt ook voor de afstemming tussen visserijmaatregelen die in het kader
van het gemeenschappelijk visserijbeleid worden vastgesteld en de maatregelen
voor andere activiteiten.
 11. Coördinatie en regie
 
 De leden van de CDA-fractie vragen hoe de coördinatie
en regie bij dit specifieke dossier zijn geregeld. Zij vragen naar de betrokkenheid
van andere departementen, de visserijsectoren en andere lidstaten. Voorts
vragen zij of ook het Engelse deel van de Klaverbank beschermd is.
 
 
 De coördinatie en regie bij dit specifieke dossier krijgen op verschillende
manieren vorm en is in een aantal gevallen ook wettelijk voorgeschreven. Zo
neemt de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit op grond van artikel
10a van de Natuurbeschermingswet 1998 het besluit tot aanwijzing van gebieden.
Het besluit wordt genomen in overeenstemming met de minister van Verkeer en
Waterstaat, omdat die minister verantwoordelijk is voor het beheer van de
Noordzee (artikel 10a, vijfde lid, in samenhang met artikel 10, tweede lid,
van de Natuurbeschermingswet 1998). Het bevoegd gezag dat het beheerplan voor
beschermde gebieden in de EEZ vaststelt, is op grond van artikel 19b, eerste
lid, van de Natuurbeschermingwet 1998 de minister van Verkeer en Waterstaat,
als verantwoordelijke bewindspersoon voor het beheer van de Noordzee. De vaststelling
vindt plaats op grond van voornoemd artikellid in overeenstemming met de minister
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
 Daarnaast worden in samenwerking met de partners van het maatschappelijk
convenant Noordzeevisserij de consequenties voor de visserij nader in kaart
gebracht. Dit gebeurt in het kader van de regiegroep Visserijmaatregelen Beschermde
Gebieden (VIBEG) en het hierboven genoemde FIMPAS project. Voorts
vindt reguliere interdepartementale afstemming plaats in het kader van de
genoemde regiegroep, het interdepartementaal projectteam Mariene Beschermde
Gebieden en in breder verband het Interdepartementaal Directeuren Overleg
Noordzee (IDON), waarin de ministeries van Verkeer en Waterstaat, Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Economische Zaken, Defensie, Buitenlandse Zaken en Financiën vertegenwoordigd.
Met andere lidstaten en de Europese Commissie vindt regelmatig overleg en
afstemming plaats, onder andere over de grenzen van de Natura 2000-gebieden,
de te beschermen natuurwaarden en de wijze waarop visserijmaatregelen in deze
gebieden kunnen worden genomen (zie paragraaf 3). Het streven is erop
gericht om te komen tot een uniform regime in aansluitende beschermde gebieden
als deze in de EEZ van verschillende lidstaten liggen met een gezamenlijke
basis voor het vaststellen van de instandhoudingsdoelen, zoals bij de Doggersbank.
Lidstaten zijn op grond van de Habitatrichtlijn echter niet verplicht om alle
gebieden waar beschermde soorten of habitats van soorten voorkomen als Habitatrichtlijngebied
aan te melden, zo lang voldoende verzekerd is dat de aangemelde gebieden groot
genoeg zijn om op landelijk niveau de gunstige staat van instandhouding van
de desbetreffende habitattypen of soorten te kunnen bereiken en er een voldoende
geografische dekking ontstaat binnen het natuurlijke verspreidingsgebied van
de habitattypen en soorten. Ook Nederland heeft deze selectie toegepast bij
de aanmelding van Habitatrichtlijngebieden. Hoewel ernaar wordt gestreefd
om grensoverschrijdende gebieden zo goed mogelijk te laten aansluiten, kan
het dus voorkomen dat dit niet altijd het geval is. De Klaverbank is in de
Nederlandse EEZ een uniek gebied, dat zich karakteriseert door een grindbodem,
specifieke begroeiing, bijzondere bodemfauna en de aanwezigheid van riffen
(habitattype 1170). Het is vooralsnog het enige gebied in het Nederlandse
deel van de EEZ waarvoor is vastgesteld dat dit habitattype aanwezig is. Aan
de Britse zijde wordt de Klaverbank vooralsnog niet beschermd. Reden hiervoor
is dat op het Britse deel van de Noordzee ook in veel andere gebieden het
habitattype H1170 voorkomt. Het Verenigd Koninkrijk heeft ervoor gekozen die
andere gebieden aan te melden.
 II. ARTIKELSGEWIJS
 Artikel 1a, D
 
 De leden van de CDA-fractie vragen wie is aangewezen
als bevoegd gezag. De EEZ en territoriale zee zijn immers niet decentraal
(provinciaal en gemeentelijk) ingedeeld.
 
 
 De EEZ is inderdaad een niet-provinciaal ingedeeld gebied. Op grond van
artikel 3, onderdeel b, van het Besluit vergunningen Natuurbeschermingswet
1998 is de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit dan ook het bevoegd
gezag voor de verlening van vergunningen voor projecten of andere handelingen
die schadelijke gevolgen kunnen hebben voor beschermde gebieden in de EEZ.
 Art 1a E
 
 De leden van de fracties van het CDA en de VVD vragen
of dit onderdeel gaat leiden tot een extra nationale kop en of de bewegingsvrijheid
wordt versmald.
 
 
 Zij vragen voorts naar de risico’s als de instandhoudingdoelstellingen
niet goed worden beargumenteerd (waarom welke gebieden voor welke soorten
met welke doelstellingen en met welke gevolgen)?
 
 
 De wijziging van artikel 19a, derde lid, onderdeel a, van de Natuurbeschermingswet
1998 is juist opgenomen om een goede aansluiting met de Habitatrichtlijn te
verzekeren en onnodig strikte interpretaties te voorkomen. De huidige redactie
wekt ten onrechte de suggestie dat de gunstige staat van instandhouding op
gebiedsniveau zou moeten worden gerealiseerd. De gunstige staat van instandhouding
moet echter op landelijk niveau worden gerealiseerd. De verbeterdoelen kunnen
daardoor, volgens het principe van strategisch lokaliseren vooral aan die
gebieden worden toegedeeld waar met zo gering mogelijke inspanning het grootste
rendement (bijdrage aan het realiseren van de Natura 2000 doelen op landelijk
niveau) bereikt kan worden. Met deze wijziging wordt mogelijke onduidelijkheid
daarover weggenomen. De instandhoudingsdoelstellingen nemen een centrale plaats
in bij de bescherming van de Natura 2000-gebieden, zodat het van belang is
deze doelen goed te onderbouwen. Deze doelen vormen immers de basis voor de
te nemen instandhoudingsmaatregelen en staan centraal bij het toetsen van
projecten en plannen die significante gevolgen voor een gebied kunnen hebben.
 Artikel 1a, F
 
 De leden van de CDA-fractie merken op dat de territoriale
zee niet wordt meegenomen, terwijl het gemeenschappelijk visserijbeleid hier
wel geldt. Met de huidige definitie lijkt een deel van de visserijzone buiten
de regelgeving te vallen (zie ook artikel II, B). Klopt deze veronderstelling?
 
 
 Het wetsvoorstel heeft betrekking op de uitbreiding van de werkingssfeer
van de Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en faunawet naar de EEZ. Het
regime op land en in de territoriale zee blijft ongewijzigd, ook voor visserijactiviteiten.
De achtergrond hiervan is dat op grond van het gemeenschappelijk visserijbeleid
lidstaten in de territoriale zee, anders dan in de EEZ, over toereikende nationale
bevoegdheden beschikken om regels te stellen met betrekking tot visserijactiviteiten.
Deze regels behoeven in de 12-mijlszone, anders dan in de EEZ, niet op Europees
niveau te worden vastgesteld.
 Artikel 1a, G
 
 De leden van de fracties van het CDA en de VVD vragen
of beide wetten in dezelfde mate gelden voor buitenlandse schepen en organisaties.
 
 
 In paragraaf 3 van de memorie van toelichting is geschetst dat Nederland
op grond van het VN-Zeerechtverdrag over voldoende bevoegdheden beschikt om
in de EEZ regelend en handhavend op te treden ter bescherming van gebieden
en soorten, zoals door de Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en faunawet
beoogd. Hierbij gaat het ook om bevoegdheden om regels te stellen die anderen
binden, onder wie andere staten en de onderdanen van die staten, en om de
bevoegdheid om die regels te handhaven. Hierbij moeten wel de vrijheden die
andere staten in de EEZ genieten, waaronder de vrijheid van scheepvaart, in
acht worden genomen. Dit laat onverlet dat de Nederlandse autoriteiten toezicht
kunnen uitoefenen op de naleving van de Nederlandse wetten in de EEZ en overtredingen
kunnen opsporen. Artikel 73, eerste lid, van het VN-Zeerechtverdrag stelt
namelijk dat de kuststaat – in de uitoefening van zijn soevereine rechten
om de levende rijkdommen in de EEZ te behouden en te beheren – de maatregelen
kan nemen die nodig kunnen zijn voor de naleving van de door de kuststaat
overeenkomstig het verdrag aangenomen wetten en voorschriften. Artikel 73
noemt als mogelijke maatregelen het aan boord gaan, de inspectie, de aanhouding
en het instellen van gerechtelijke procedures. Artikel 73, tweede en derde
lid, stelt vervolgens wel beperkingen aan het strafvorderlijk optreden door
de kuststaat: aangehouden schepen en hun bemanning worden onverwijld
in vrijheid gesteld na het verschaffen van zekerheid en de straffen die voor
overtredingen worden opgelegd, mogen in de regel niet bestaan uit vrijheidsbeneming
(zie ook artikel 230 VN-Zeerechtverdrag). De Nederlandse justitiële autoriteiten
zullen bij de uitoefening van hun bevoegdheden deze beperkingen uit het volkenrecht
in acht moeten nemen.
 
 De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
 G. Verburg
 
 
 
 
 Kamerstukken II 2007/08, 26 407, nr. 33.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 700 XIV, nr. 137.
 
 
 Kamerstukken 2008/09, 31 536, nr. 10, bijlage 6.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Guidelines for the establishment of the Natura 2000 network in the marine
environment – Application of the Habitats and Birdsdirective, mei 2007,
p. 19, 105 t/m 111, http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/marine/docs/marine_guidelines.pdf
 Fisheries measures for Marine Natura 2000 sites. A consistent approach
to requests for fisheries management measures under the Common Fisheries Policy,
http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/marine/docs/fish_measures.pdf
 
 
 Kamerstukken II 2006/07, 31 038.
 
 
 Antwoord van 3 september 2008, P-4090/2008, te vinden op: http://www.europarl.europa.eu/sides/getAllAnswers.do?reference=P-2008–4090&language=NL
 
 
 Kamerstukken II, 2007/08, 26 407, nr. 28.
 
 
 Arrest van 20 oktober 2005, in de zaak C-6/04 van de Commissie van
de Europese Gemeenschappen tegen het Verenigd Koninkrijk.
 
 
 Wet van 29 december 2008 tot wijziging van de Natuurbeschermingswet
1998 (regulering van bestaand gebruik en enkele andere zaken), Stb. 2009,
18;
 
 
 Kamerstukken II 2009/10, 32 127.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 700 XIV, nr. 160.
 
 
 Kamerstukken II 2005/06, 30 192, nr. 2.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 2162, Aanhangsel.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 31 710, nr. 3, bijlage.
 
 
 Kamerstukken II 2008/09, 29 675, nr. 54.