Ondernemen tegen armoede; Notitie 'Aanvulling op Ondernemen tegen Armoede': notitie over economie en ontwikkeling
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 27467, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

15-10-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

27467 nr. 6

08-10-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamAanvulling op Ondernemen tegen ArmoedeNotitie over economie en ontwikkelingInhoudsopgave blz. 1. Inleiding2. Focus op pro-poor economische ontwikkeling2.1 Inkomen en werkgelegenheid2.2 Speciale aandacht voor vrouwen3. Praktische uitwerking van de Nederlandse inzet 3.1 Goed bestuur 3.2 Markttoegang en marktwerkingInternationale markttoegang (handel)Internationale grondstoffenketensMarktwerking in ontwikkelingslanden3.3 Financiële sector ontwikkelingMicro-financiering/informele sectorDe formele sector3.4 Fysieke infrastructuurTabel 1. Nederlandse bilaterale inzet in 2000 voor specifieke
fysieke infrastructuurprojecten (in miljoenen guldens) 3.5 Kennisontwikkeling en capaciteitsopbouwTabel 2. Nederlandse inzet in 2000 op kennisontwikkeling
en capaciteitsopbouw (miljoenen guldens) 3.6 Samenvattend overzicht van de Nederlandse inzet in
2000Tabel 3. Thematische verdeling van de Nederlandse inzet
voor pro-poor economische ontwikkeling (in 2000, in miljoenen guldens) 4. ActieplanGoed bestuurMarkttoegang en marktwerkingFinanciële sector ontwikkelingFysieke infrastructuurKennisontwikkeling en capaciteitsopbouwBIJLAGE Afkortingen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 27467Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 97 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
27 467Ondernemen tegen armoedenr. 6BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKINGAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 8 oktober 2001Als antwoord op de motie Karimi/Dijksma, kamerstuknr. 27 467, nr. 2,
d.d. 22 februari 2001 treft u hierbij de «Aanvulling op de Notitie Ondernemen
tegen Armoede» aan. In de «Aanvulling» staat de praktische
uitwerking van de Nederlandse inzet in 2000 en het Actieplan voor Ontwikkelingssamenwerking.
Deze «Aanvulling» is afgestemd met het ministerie van Economische
Zaken.De Minister voor Ontwikkelingssamenwerking,E. L. Herfkens Aanvulling op Ondernemen tegen ArmoedeNotitie over economie en ontwikkelingInhoudsopgave blz. 1.Inleiding3   2.Focus op pro-poor economische ontwikkeling32.1Inkomen en werkgelegenheid42.2Speciale aandacht voor vrouwen5   3.Praktische uitwerking van de Nederlandse inzet63.1Goed bestuur6 3.2Markttoegang en marktwerking9 3.3Financiële sector ontwikkeling123.4Fysieke infrastructuur17 3.5Kennisontwikkeling en capaciteitsopbouw18 3.6Samenvattend overzicht van de Nederlandse inzet
in 200021   4.Actieplan22   Bijlage 1.Afkortingen281. InleidingDeze aanvulling op de notitie Ondernemen tegen Armoede (OtA) geeft antwoord
op de motie Karimi/Dijksma (27 467/2) die op 22 februari 2001 met algemene
stemmen is aangenomen. De Kamer vroeg de regering om «een nadere praktische
uitwerking van de notitie OtA op het terrein van het bevorderen van de lokale
werkgelegenheid in ontwikkelingslanden en de mogelijkheden daartoe voor de
informele sector, met speciale aandacht voor vrouwen hierin». De Kamer
vroeg ook «om het bestaande instrumentarium door te lichten op effecten
voor de werkgelegenheid en het zo nodig beter te richten op het creëren
van duurzame productieve werkgelegenheid in ontwikkelingslanden».In deze aanvulling ligt de nadruk op de verantwoording van- en toelichting
op de betreffende Nederlandse ODA-inzet in ontwikkelingslanden en op sub-Sahara
Afrika in het bijzonder. Dit laatste ingevolge een toezegging van de Minister
voor Ontwikkelingssamenwerking tijdens het Algemeen Overleg op 10 april 2001.
Via een gecoördineerde Nederlandse inzet van onder meer de ministeries
van Buitenlandse Zaken, Economische Zaken en Financiën streeft Nederland
naar een samenhangend beleid dat in ontwikkelingslanden een pro-poor economische
groei ondersteunt en de integratie van ontwikkelingslanden in de wereldeconomie
bevordert. Dit gebeurt bijvoorbeeld tezamen met Financiën in het kader
van het IMF.De aanvulling op de notitie OtA is als volgt ingedeeld:• In hoofdstuk 2 wordt de focus op pro-poor economische ontwikkeling
verder uitgewerkt. Daarbij wordt ingegaan op het door de Kamer genoemde uitgangspunt
van werkgelegenheidsbevordering, met nadruk op de informele sector, en speciale
aandacht voor vrouwen.• Hoofdstuk 3 geeft de praktische uitwerking van de Nederlandse inzet
in met name de 20 Structurele Samenwerkingslanden1
(11 van deze landen liggen in Afrika). De drie niveau's die in OtA werden
onderscheiden – de internationale enabling environment, de nationale
enabling environment voor het ondernemerschap in die landen en het rechtstreeks
stimuleren van ondernemers – worden nu bezien vanuit het perspectief
van de ondernemer in ontwikkelingslanden, aan de hand van de thema's goed
bestuur, markttoegang en marktwerking, financiële sector ontwikkeling,
infrastructuur, kennisontwikkeling en capaciteitsopbouw, en macro-economische
stabiliteit.• Hoofdstuk 4 bevat het actieplan. Het bestaat uit zowel de algemene
actiepunten van het gestelde beleid als ook de beleidsspecifieke actiepunten
van de inzet in de komende jaren.Nog meer dan de oorspronkelijke notitie Ondernemen tegen Armoede is deze
aanvulling vooral geschreven vanuit het perspectief van het lokale bedrijfsleven.
Deze aanvulling gaat dan ook niet in op de plaats van het Nederlands bedrijfsleven
in het Nederlands beleid op ontwikkelingslanden.2. Focus op pro-poor economische ontwikkelingHet structureel terugdringen van armoede is de hoofddoelstelling van het
Nederlandse OS-beleid. Duurzame economische groei – duurzaam in de zin
van bestendig, milieuverantwoord en door zoveel mogelijk mensen gedragen –
is daarvoor onontbeerlijk. Zonder economische groei komt beleid om armoede
in ontwikkelingslanden te reduceren in feite neer op het verdelen van de bestaande
armoede. Groei van het inkomen verruimt de keuzemogelijkheden van mensen en
wordt door OESO/DAC2 gezien als één
van de vijf capabilities van belang voor armoedebestrijding.
Door het verbeteren van de economic capability kunnen
arme mensen meer consumeren en extra beschikken over productiemiddelen, die
de sleutel zijn tot voedselzekerheid, materieel welzijn en sociale
status. De andere vier capabilities kunnen deze economic
capability aanzienlijk versterken. Door het verbeteren van de human capability (gezondheidszorg en scholing) nemen de
kansen op werk en arbeidsproductiviteit toe. Door het vergroten van political capability kunnen arme mensen weer meer invloed
uitoefenen op bijvoorbeeld het overheidsbeleid en de leefomgeving. Door het
verbeteren van de protective capability (via conflictpreventie,
veiligheidsbeleid en sociale verzekeringen), zijn individuen en bedrijven
beter in staat externe schokken op te vangen. Arme mensen zijn in het bijzonder
kwetsbaar voor onzekerheden in de voedselvoorziening, voor ziekten, voor misdaad
en voor conflicten. Daarnaast onderkent OESO/DAC nog de socio-cultural capability, het vermogen om als gewaardeerd lid van
de gemeenschap te participeren en uitsluiting te voorkomen. In deze uitwerking
gaan we met name in op de economic capabilities
en de raakvlakken daarvan met de human, political, protective
en socio-cultural capabilities.2.1 Inkomen en werkgelegenheidBij goed sociaal-economisch beleid van de overheid dat ruimte laat voor
particulier initiatief, investeert in mensen en zorg draagt voor goede voorzieningen,
zullen ondernemers, van gevestigde bedrijven tot ondernemende armen, hun kansen
grijpen. Het zijn ondernemers die zorgen voor productieve werkgelegenheid,
dat wil zeggen werkgelegenheid die gericht is op de productie van goederen
en diensten waarnaar effectieve vraag bestaat en die niet van structurele
subsidies en protectie afhankelijk is. De overheid moet er op toezien dat
de markt zijn werk doet. Erkende bedrijven – de formele sector –
dienen volwaardig werk te bieden met voldoende arbeidsbescherming. Van «volwaardig»
wordt gesproken als tenminste aan door de ILO vastgelegde minimum arbeidsnormen
wordt voldaan. Dit vraagt van de overheid gericht beleid ter opbouw van «countervailing
power» zoals vakbonden. Ook kan de overheid stimuleren dat ondernemingen
zoveel mogelijk gebruik maken van – behoorlijk opgeleide – lokale
beroepskrachten, lokale onderzoekers, en lokale toeleveranciers, waarin zij
ook investeren. Maar het zijn niet alleen formele ondernemingen die werk verschaffen,
in veel arme landen zijn het ondernemende armen die voor zichzelf en hun familie
werk scheppen in kleine informele bedrijven, met name in de nijverheid en
in de landbouw. Vele armen doen dat in de eerste plaats om bestaanszekerheid
te krijgen, maar als zij succes hebben ondernemen zij om te investeren in
een beter toekomstperspectief en in het vergroten van inkomen. Het gaat erom
de goede kanten van de informele sector te benutten, eerder dan de negatieve
tegen te gaan. Positief stimuleren betekent bijvoorbeeld de ondersteuning
van activiteiten die rechtszekerheid over productiemiddelen bevorderen (zie
ook kader over De Soto) of de aanleg van wegen, marktplaatsen en het verschaffen
van elektriciteit.Hernando de Soto:«De sleutel voor armoedeverlichting ligt bij die mensen die een
beetje kapitaal hebben verzameld en ondernemer zijn. Dat zijn de mensen die
werk hebben voor de armsten der armen. In een land als Peru zorgt dit soort
informele ondernemers voor driekwart van de banen. Hun bedrijven zijn arbeidsintensief.
De allerarmsten zullen nooit werk vinden bij buitenlandse bedrijven. Die informele
ondernemers zijn belangrijker dan alle buitenlandse investeringen en hulp
bij elkaar.»«In de laatste 10 jaar hebben ook arme mensen eigendomscertificaten
gekregen. Sinds 1995 geven veertig financiële instellingen in Peru kredieten
op basis van zo'n officiële registratie. Dat heeft geleid tot investeringen,
een half miljoen nieuwe banen en 1,3 miljard dollar aan extra belastinginkomsten
voor de overheid. Het is een win-win situatie geweest.»(Internationale Samenwerking, juli/augustus 2001)De ontwikkeling van de bedrijvigheid in arme landen is gebaat bij de inbreng
van technologie, management- en marktkennis. In eerste instantie zal Nederland
de activiteiten op dit vlak afstemmen op de lokale ondernemer. Wanneer een
ontwikkelingsland een goed ondernemersklimaat creëert voor de eigen ondernemers
is het ook aantrekkelijk voor buitenlandse investeerders, het omgekeerde is
niet altijd het geval. Aan het verbeteren van de enabling
environment kunnen ondernemers overigens in belangrijke mate bijdragen,
door te investeren in de financiële sector of in de energievoorziening
bijvoorbeeld. Waar het gaat om het stimuleren van bedrijven in de formele
sector zal Nederland veel aandacht geven aan het MKB, dat positieve uitstralingseffecten
heeft op lokale economie en relatief arbeidsintensief is. Een extra stimulans
kan uitgaan van een MKB-sector met sterke banden naar de informele sector. In midden- en kleinbedrijven die ondersteuning kregen van Project Development
Facilities (IFC) genereerde elke nieuwe arbeidsplaats 3-7 nieuwe arbeidsplaatsen
in de micro of informele sector.Bron: Evaluation of APDF (1994), AMSCO (1994, 1996, 1997) en MPDF (Mekong)Nederland zal het bevorderen van werkgelegenheid en daarmee van de mogelijkheden
van mensen om inkomen te verwerven stimuleren door overheden en zoveel mogelijk
ook bedrijven te helpen bij het tot stand brengen van een goed ondernemersklimaat.
Daarbij zal worden bevorderd dat ook armen van de nieuwe mogelijkheden gebruik
kunnen maken, door bijvoorbeeld (beroeps)onderwijs en het wegnemen van belemmeringen
voor informele ondernemers. Bijzondere aandacht verdient de werkgelegenheid
voor jongeren. Dit wordt gerechtvaardigd door de hoge en toenemende jeugdwerkloosheid
in met name Afrika, die criminaliteit in de hand werkt, kan leiden tot destabilisatie
van samenlevingen en zelfs tot gewapende conflicten. Bovendien kan de benutting
van een groot creatief potentieel aan arbeidskrachten de economische ontwikkeling
stimuleren. Bijzondere aandacht verdienen ook de economische kansen van vrouwen.2.2 Speciale aandacht voor vrouwenEffecten van genderongelijkheid doen zich veel sterker voelen bij armen.
Arme vrouwen en meisjes zijn doorgaans slechter gevoed en daardoor ongezonder,
minder geschoold en krijgen minder betaald voor hetzelfde werk dan arme mannen
en jongens. De negatieve effecten van armoede zijn dus groter voor vrouwen
dan voor mannen. Daar komt nog bij dat vrouwen naast hun inkomenswervende
taken vaak belast zijn met de zorgtaken binnen de familie. Daardoor is de
tijdsbelasting van vrouwen gemiddeld 1 à 2 uur meer per dag dan van
mannen. Door deze «tijdsarmoede» hebben vrouwen ook minder opties
voor het vinden van goed betaald werk met goede perspectieven. De extra tijdsbelasting
leidt tot geringere deelname van vrouwen aan het productieproces en aan (politieke)
besluitvorming. Uit onderzoek van de Wereldbank1
blijkt dat door deze aspecten van genderongelijkheid vrouwen een lagere dan
gewenste arbeidsproductiviteit hebben, waardoor de economische groei aantoonbaar
wordt vertraagd (in sub Sahara Afrika met ca 1–2 procent per jaar).Een andere belemmering voor vrouwen is het gebrek aan toegang tot productiemiddelen.
In een groot aantal landen hebben vrouwen geen zelfstandig recht op land,
waardoor ze moeilijk bankkrediet kunnen krijgen. Ook kennen veel landen regels,
arbeids- en/of milieunormen die tegengaan dat mensen thuis een beroep uitoefenen.
Zulke regels hebben een negatief effect op de mogelijkheden voor armen –
vooral van met kinderzorg belaste vrouwen – om hun arbeid productief
aan te wenden. Het hierboven genoemde onderzoek van de Wereldbank toont aan dat landen
met grotere gendergelijkheid een grotere economische groei kennen. Activiteiten
gericht op verhoging van de arbeidsproductiviteit en het inkomen van arme
vrouwen leveren een relatief grotere bijdrage aan het totale welzijn en de
welvaart van het gezin en daarmee indirect aan de economische groei van het
land. Vrouwen geven in het algemeen minder geld uit voor eigen consumptie
en meer aan verbetering van de familieomstandigheden, voeding en scholing.
Daarnaast sparen en investeren zij in het algemeen meer. Bij de implementatie
van het pro-poor economisch beleid is het daarom van groot belang om rekening
te houden met de gevolgen van genderongelijkheid en speciale aandacht te geven
aan de rol van vrouwen in het ontwikkelingsproces.3. Praktische uitwerking van de Nederlandse inzet New African InitiativeOp de OAE-top in juli 2001 is het New African Initiative (NAI) gepresenteerd.
Zowel anglofoon als francofoon Afrika committeert zich aan het NAI. Het NAI,
een Afrikaans initiatief, is het fusieproduct van het Millenium Action Platform
(Zuid Afrika, Nigeria en Algerije) en het OMEGA plan van Senegal. De NAI-doelstellingen
komen overeen met de zeven internationale ontwikkelingsdoelen en 7% jaarlijkse
economische groei. • Voorwaarden: vrede, veiligheid, democratie,
mensenrechten, gezond economisch beleid, regionale samenwerking, economische
integratie • Prioriteitssectoren: infrastructuur,
ICT, gezondheidszorg, onderwijs, cultuur, landbouw, export • Financieringsmogelijkheden: toename
besparingen, toename kapitaalstromen, incl. verhogen ODA en uitbreiden HIPC.De Nederlandse inzet in de afgelopen jaren (met name in 2000) wordt, vanuit
het perspectief van lokale ondernemers, belicht aan de hand van de volgende
beleidsthema's:• goed bestuur• markttoegang en marktwerking• financiële sector ontwikkeling• fysieke infrastructuur• kennisontwikkeling & capaciteitsopbouw.Deze thema's sluiten goed aan bij het New African Initiative. Het uitwerken van het NAI staat op de agenda van de ECA-Big Table
2, het Afrika/OESO ministeriele overleg van 14–16 oktober 2001, die
samen door ECA en Nederland wordt georganiseerd.Aan het eind van het hoofdstuk staat een samenvatting van de Nederlandse
inzet in 2000.3.1 Goed bestuur «Afrikaanse ondernemers vinden goed bestuur in al zijn dimensies
de belangrijkste factor voor het creëren en uitbreiden van een goed ondernemersklimaat.
Beperkingen moeten worden aangepakt, zoals conflicten en instabiliteit, zwakke
instituties, corruptie, inefficiënties en eigenmachtige besluitvorming,
onvoldoende en dure infrastructuur, onderontwikkelde financiële systemen
en onvoldoende geschoolde werknemers.»Bron: Global Coalition for Africa, maart 2001In de notitie OtA werden transparantie, democratische verhoudingen, zorg
voor sociale verhoudingen en de strijd tegen corruptie, evenals het belang
van een juridisch stelsel (eigendomsrecht, faillissementswetgeving, kadaster)
dat rechtszekerheid biedt aan bijvoorbeeld ondernemers als wezenlijke elementen
van goed bestuur aangeduid. In 2000 bedroeg de Nederlandse inzet
op een aantal elementen van goed bestuur die cruciaal zijn voor private sector
ontwikkeling 259 miljoen gulden. Figuur 1 geeft de onderverdeling per element.• Wet en regelgeving (33,2 miljoen gulden) betreft voornamelijk de
versterking van het juridisch apparaat. Enkele voorbeelden zijn: training
van docenten van de Law Faculty Ethiopian Civil Service, verbetering efficiëntie
en toegang rechtssysteem in Zuid Afrika, versterking instituut openbare aanklager
en steun voor strategisch plan Justice/ Law and Order Sector (Uganda) en steun
aan juridische hervormingen (Indonesië).• Hervorming overheidsadministratie (66 miljoen gulden bilateraal,
13 miljoen particulier en 109,6 miljoen gulden multilateraal) richt zich o.a.
op de herziening van de rol van de overheid ((local) government reform) en
een betere dienstverlening (public service delivery). Ongeveer de helft van
de bilaterale inzet is via de bilaterale samenwerking besteed aan ondersteuning
van decentralisatie programma's op nationaal en districtsniveau in Tanzania,
Uganda en Mali. Het restant ging grotendeels naar het partnershipprogramma
voor bestuurlijke hervorming in Indonesië. Via de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) heeft Nederland 13 miljoen gulden besteed. Van de multilaterale
steun ging 105,5 miljoen gulden als co-financiering naar Wereldbankprogramma's.
Daarnaast ging 4,1 miljoen gulden naar internationale organisaties (IULA en
UNCDF) die lokale overheden versterken.• Economisch en financieel management (9,3 miljoen gulden) ging voornamelijk
naar landen die niet tot de Samenwerkingslanden horen. De steun wordt in het
algemeen gegeven via multilaterale organisaties zoals het UNDP. Enkele voorbeelden
zijn de ondersteuning van de algemene accountantsdienst in Rwanda, hervorming
van aanbestedingsprocedures in Guinee Bissau en versterking van gedecentraliseerde
financiële systemen in Cambodja.• Beleidsondersteuning en administratief management (15,5 miljoen
gulden) is voornamelijk besteed aan beleidsontwikkeling en steun aan hervormingprocessen
in de landbouwsector. Voorbeelden zijn steun aan het secretariaat van het
Agriculture Consultative Forum (Zambia), verbetering van het algemeen landbouwbeleid/
PASAII (Burkina Faso), steun aan de Egyptian Investment Authority, steun aan
het Centre for Policy Dialogue (Bangladesh) en verzelfstandiging Institute
of Policy Studies in Sri Lanka.• Rechtszekerheid/kadaster (9,6 miljoen gulden) betreft voornamelijk
de steun aan de verbetering van de kadasters in Bolivia en Guatemala. Ook is ondersteuning gegeven aan de Commission on Restitution of Land
Rights (Zuid Afrika). Daarnaast zal Suriname in het kader van het bilaterale
programma steun krijgen voor kadasterontwikkeling.Focus van ILO-partnershipprogramma (2001-2002):• Promotie van de «Declaration on Fundamental Principles and
Rights at Work»• Ontwikkeling van indicatoren en concepten voor werkgelegenheidsbevordering
in het MKB• Onderzoek naar (on)veiligheid bij werknemers en naar innovatieve
plannen voor sociale zekerheid• Bevorderen van gender gelijkheid in werk.• Arbeidsrecht en -verhoudingen (28 miljoen gulden).
De Nederlandse bijdrage loopt via het partnershipprogramma met ILO (5 miljoen
gulden wereldwijd) en het medefinancieringsprogramma met vakbonden (23 miljoen
gulden), waarvan 7,2 miljoen gulden aan het CNV en 16,8 miljoen gulden aan
het FNV.• Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO).
De MVO discussie is volop in beweging gekomen met de in 2000 herziene OESO
richtlijnen voor multinationale ondernemingen, het SER rapport en de Kabinetsreactie
daarop. Zoals aangekondigd in de instrumentenbrief1
wordt ondernemers die gebruik wensen te maken van het export- en investeringsbevorderende
instrumentarium voortaan gevraagd de OESO richtlijnen naar vermogen toe te
passen en zullen aanvragen, waar mogelijk, op 3 specifieke criteria worden
getoetst: corruptie, milieu en sociale omstandigheden. De OESO richtlijnen
bieden eveneens een handvat voor ondernemingen op het gebied van lokale capaciteitsopbouw,
lokale belastingafdracht en het nastreven van eerlijke concurrentie. Aan MVO
wordt op meerdere deelterreinen gewerkt: mensenrechtenbeleid, versterking
maatschappelijk middenveld (vakbonden en civil society) in ontwikkelingslanden,
milieu, uitbannen van kinderarbeid, bestrijding van corruptie, en uiteraard
het verbeteren van goed bestuur en wet- en regelgeving.Bijdragen aan MVOOndergetekende:• is in gesprek met een aantal ondernemingen met hoofdkantoor in
Nederland over samenwerking bij de bestrijding van HIV/AIDS en andere in ontwikkelingslanden
veel voorkomende ziekten. Doel is om in betrokken landen op dat vlak te komen
tot effectieve samenwerking tussen deze bedrijven , het gastland en de Nederlandse
overheid.• organiseert samen met haar collega van EZ op 15 november aanstaande
een congres waarop best practices op het vlak
van MVO kunnen worden uitgewisseld.In multilateraal verband zet Nederland zich in om de verschillende initiatieven –
van de VN, van de Wereldbank, van (groepen van ) ondernemingen – beter
op elkaar te laten aansluiten.Ook met Nederlandse NGO's die actief zijn op het vlak van MVO wordt inmiddels
overlegd over de beste manier waarop hun rol – die door het kabinet
conform het SER-advies als zeer belangrijk wordt gezien – kan worden
ingevuld.• Corruptiebestrijding (1,5 miljoen gulden in specifieke
projecten, 117 miljoen gulden indirect van 2000 tot mei 2001). Een groot deel
van de Nederlandse steun aan corruptiebestrijding vindt indirect plaats via
bijdragen aan de hiervoor genoemde elementen van goed bestuur of als onderdeel
van activiteiten op het gebied van MVO. Verder heeft een aantal activiteiten
corruptiebestrijding als onderdeel in het programma, zoals bijvoorbeeld de
training van journalisten. Bilaterale steun direct gericht op corruptiebestrijding
blijft voorlopig beperkt. Zo werd in 2000 0,8 miljoen gulden bilaterale steun
gegeven aan Kenya Anti Corruption Authority en een bijdrage geleverd voor
het opzetten van een Partnership for Governance Reform in Indonesië.3.2 Markttoegang en marktwerkingIn de notitie OtA is dit beleidsthema uitgewerkt voor zowel de internationale
als de nationale enabling environment. Op internationaal
niveau zet Nederland zich in voor verdergaande marktopening voor produkten
uit ontwikkelingslanden en betere integratie van de ontwikkelingslanden in
de wereldeconomie. Op nationaal niveau ondersteunt Nederland initiatieven
die marktwerking en mededinging bevorderen. Dit vraagt onder meer om sequencing en ex-ante sociale impact analyses bij markthervormingen
(liberalisering en privatisering) en om flankerend beleid. Dit beleidsthema
is opgedeeld in drie stukken: internationale markttoegang, internationale
grondstoffenketens en marktwerking in ontwikkelingslanden.Internationale markttoegang (handel)In relevante internationale fora (WTO, EU, Wereldbank, OESO, etc.) bepleit
Nederland het wegnemen van handelsbelemmeringen voor ontwikkelingslanden.
Hierdoor krijgt de private sector in deze landen meer kansen en stimuli om
gebruik te maken van hun comparatieve voordelen. Twee voorbeelden:• Nederland heeft zich hard gemaakt voor volledig vrije markttoegang
voor de Minst Ontwikkelde Landen (MOLs) en ziet het EBA (Everything but Arms)-initiatief
van de Europese Unie als een belangrijke eerste stap, die aan betekenis kan
winnen als ook andere landen dergelijke maatregelen nemen. Nederland zet zich
in voor het (contractueel) vastleggen van de toegekende preferenties in handelsverdragen
en voor versoepeling van de oorsprongsregels, beide van belang voor een grotere
zekerheid van de vrije markttoegang. Ook voor de niet-MOLs staat een betere
markttoegang hoog op de Nederlandse agenda, vooral voor landbouw- en textielproducten.• Nederland heeft een aantal malen met succes de WTO-agenda beïnvloed
zodat deze meer rekening houdt met belangen van ontwikkelingslanden. Bijvoorbeeld
bij de uitwerking van relevante bepalingen in het TRIPs-verdrag om negatieve
gevolgen voor de volksgezondheid in ontwikkelingslanden te voorkomen. Andere
voorbeelden zijn de relatie tussen de bescherming van intellectuele eigendomsrechten,
voedselzekerheid en biodiversiteit alsook de effecten van de toenemende voedselveiligheidsnormen
op de export uit ontwikkelingslanden.Het handelsbeleid is een belangrijk terrein waarop het streven van de
Nederlandse regering naar beleidscoherentie concreet wordt gemaakt. Beleidscoherentie
betekent hier het voorkomen dat de met hulpgelden ondersteunde ontwikkeling
van de particuliere sector belemmerd wordt doordat de rijke landen hun markten
gesloten houden. Deze ontwikkeling moet juist versterkt worden door producenten
en exporteurs afzetkansen te bieden. Daarnaast geeft Nederland directe steun voor de opbouw van onderhandelingscapaciteit
en van handelscapaciteit, waardoor ontwikkelingslanden zelf beter voor hun
handelsbelangen opkomen en specifieke knelpunten op het gebied van hun productie-
en exportcapaciteit op kunnen lossen. Gezien het toenemend belang van handelsgerelateerde
technische assistentie bepleiten Nederland en andere donoren de opname van
een specifiek hoofdstuk over handel in de PRSP. In financiële termen
komt (gemiddelde van 1999–2000) komt de Nederlandse steun op het volgende
neer:• WTO-akkoorden: 1,3 miljoen gulden is voor trainingen
en workshops over WTO-akkoorden gefinancierd via het Global Trustfund for
Technical Cooperation van de WTO.• Onderhandelingscapaciteit: Nederland heeft 6,1
miljoen gulden via multilaterale organisaties gefinancierd voor vergroting
van de onderhandelingscapaciteit van ontwikkelingslanden. Vanaf 2001
komt hier een jaarlijkse bijdrage aan de WTO rechtswinkel bij. Daarnaast is
ook 3,8 miljoen gulden steun gegeven aan academische instellingen en niet-gouvernementele
organisaties, zoals Consumer International. In 2001 is bijvoorbeeld steun
toegezegd aan een organisatie van Afrikaanse economen, het African Economic
Research Consortium (AERC). Het doel van deze steun is het bevorderen van
geïnformeerde discussie in de samenleving van ontwikkelingslanden over
handel.• Multilaterale handelsgerelateerde technische assistentie
(1 miljoen gulden). Multilaterale organisaties werken samen in twee
initiatieven: het Integrated Framework for Trade-related Technical Assistance
en het Joint Integrated Technical Assistance Programme (JITAP). Terwijl het
Integrated Framework uitsluitend voor de Minst Ontwikkelde Landen bedoeld
is, richt JITAP zich specifiek op acht Afrikaanse landen, waarvan overigens
ook vier MOLs. De Nederlandse bijdrage aan dit programma is voor deze MOLs
bestemd (Burkina Faso, Benin, Uganda en Tanzania) en wordt gebruikt voor onder
meer het in samenspraak met de private sector opzetten van sectorstrategieën
en voor het versterken van de zogenaamde National Enquiry Points, die informatie
over internationale en nationale productnormen verzamelen en beschikbaar maken.• Exportcapaciteit lokaal bedrijfsleven (jaarlijks 23 miljoen
gulden, waarvan 3 miljoen voor het International Trade Centre): Het
Centrum ter Bevordering van de Import uit Ontwikkelingslanden (CBI) helpt
(veelal kleinere) ondernemers uit ontwikkelingslanden bij het doordringen
op de Europese en de regionale markt. Het CBI werkt direct met bedrijven in
ontwikkelingslanden en instanties belast met handelsbevordering, en ondersteunt
hen met name in de vorm van marktverkenningen, cursussen over exportvereisten
en deelname in trade fairs. Een voorbeeld hiervan is de CBI steun aan de bloemensector
in Zambia. Daarnaast helpt het CBI geselecteerde bedrijven uit ontwikkelingslanden
en Europese landen met elkaar in contact te brengen. Het werkterrein van het
CBI behelst de niet-traditionele exportproducten. Nieuwe uitvoer leidt onmiddellijk
tot meer werkgelegenheid. Daar komt nog bij dat een aantal van de agrarisch
georiënteerde bedrijven veelal ook met contractboeren werkt. In 2000
organiseerde het CBI 17 introductieworkshops, bezocht het 250 bedrijven, en
gaf het 18 nieuwe marktverkenningen en andere publicaties uit. Het Internationaal
Trade Centre (ITC) bevordert onder meer de toepassing van e-commerce. Twee e-commerce toepassingen:• Omdat de lokale markten steeds meer inkrompen begonnen 775 weefsters,
verenigd in 50 kleine weverijen in geïsoleerde dorpen in Marokko en Tunesië
met steun van lokale NGO's een website («Virtual Souk») om hun
tapijten direct aan klanten wereldwijd te verkopen. Tijdens de eerste 4 maanden
van de website werd voor USD 10.000 producten verkocht. Nu behouden de producenten
80% van de verkoopprijs, hetgeen hun inkomen heeft verdubbeld. De «Virtual
Souk» is uitgebreid met 350 micro-ondernemingen in Libanon (Bron: Wereldbank)• Een voorbeeld van Nederlandse steun (120.000 gulden in 2000) betreft
steun aan PEOPlink, een (van oorsprong Amerikaanse) NGO die zich toelegt op
de marketing van handnijverheid en kunst op internet. Het beschikt over een
mondiaal netwerk van handelspartners (meestal de producenten zelf) die m.b.v.
digitale camera's een grote diversiteit aan producten op het internet te koop
aanbieden.Internationale grondstoffenketensTen aanzien van grondstoffenketens (cacao, koffie, katoen en jute) zet
Nederland actief in op een rechtvaardiger verdeling van de opbrengsten voor
de producenten in ontwikkelingslanden.• In 2000 is samen met andere donoren een begin gemaakt met de hervorming
van internationale grondstoffenorganisaties zodat ze zich meer richten op
economische duurzaamheid in de keten, meer samenwerken met de private sector
en de dienstverlening verbeteren. Deze ideeën zijn weerspiegeld in de
nieuwe internationale koffie en cacao overeenkomsten. Voor jute is de internationale
overeenkomst niet verlengd, maar is een mandaat overeengekomen voor de oprichting
van een internationale jute studiegroep. Ook is in 2001 begonnen met ondersteuning
van het hervormingsproces van het Common Fund for Commodities dat grondstoffenprojecten
financiert.• Ook zijn relevante beleidsstudies uitgevoerd, zoals de mogelijke
effecten van de EU-richtlijn over cacao-boter substitutie, nieuwe toepassingen
van jute-halffabrikaten en de monitoring van katoensector in West Afrika.• Op het gebied van «fair trade» is in 2000 steun verleend
aan de Max Havelaar advertentie-campagne (6 miljoen gulden), de professionalisering
van de wereldwinkels (0,75 miljoen gulden) en ondersteuning van het Kuyichi
International (Jeans-kleding) initiatief (0,5 miljoen gulden).• Ten aanzien van marktconforme prijsrisicoverzekeringen voor grondstoffen
speelt Nederland op internationaal niveau een actieve rol, zowel binnen de
Wereldbank als de EU. Nederland droeg 0,8 miljoen gulden bij aan de Wereldbank
in 2000 voor de uitvoering van haalbaarheidsstudies om dergelijke internationale
instrumenten toegankelijk te maken voor boerenorganisaties, handelaren en
overheden in ontwikkelingslanden. Voor de coördinatie van dit initiatief
heeft de Wereldbank de International Task Force on Commodity Risk Management
opgericht, waaraan internationale organisaties, private sector en universiteiten
deelnemen. Bovendien heeft de Wereldbank op Nederlands verzoek een interne
stuurgroep opgericht, waarin ook het IFC deelneemt. Daarnaast heeft Nederland
in de Cotonou Agreement (2000) laten opnemen dat de Europese Gemeenschap marktconforme
verzekeringsinstrumenten voor ACP landen ondersteunt, zodat zij zich kunnen
indekken voor de risico's die voortvloeien uit prijsfluctuaties van exportgewassen.Marktwerking in ontwikkelingslandenSpecifieke hulp wordt gegeven aan de bevordering van de werking van nationale
markten. Het gaat hierbij in West en Zuidelijk Afrika om marktinformatiesystemen
die veelal voortbouwen op de «early warning systems»
gericht op voedselzekerheid. Ook is een informatiesysteem voor de kunstmestmarkt
in West-Afrika opgezet en is ondersteuning verleend voor de liberalisering
van binnenlandse markten (Ghana, Bolivia, Pakistan, Bangladesh, Sri Lanka,
Ethiopië). In een aantal landen is tevens ondersteuning gegeven aan de
opzet van marktfaciliteiten bijvoorbeeld voor de verhandeling van graan in
bulk (silo's in Egypte en Zimbabwe) en voor de verhandeling van fruit en groente
via een veiling (Yemen). In de meeste landen waar Nederland de productieve
sector steunt wordt gewerkt aan de versterking van boerenorganisaties mede
ten aanzien van de inkoop van inputs en de commercialisering van producten.
Illustratief voor de bevordering van algemene marktwerking en flankerend marktbeleid
is een nieuw initiatief in Tanzania. Nederland steunt samen met andere donoren
dit nieuw sectorbreed programma (BEST) gericht op versterking van het ondernemersklimaat
met daarin aandacht voor:• betere marktregulering door minder verstorende regels over nationale
en regionale belastingen• versterken van de ondernemingskamers: anti-corruptie programma• verder uitbouwen van «one-stop» investeringscentrum:
aantrekken van buitenlandse investeringen• verbeteren publieke dienstverlening naar private sector: private
sector cursussen voor ambtenaren• verbeteren organisatievorming tussen bedrijven (met name het kleinbedrijf).3.3 Financiële sector ontwikkelingEen goed functionerende financiële sector met onder meer goed en
onafhankelijk toezicht kan helpen het vertrouwen in financiële instellingen
te vergroten. Hierdoor kunnen deze instellingen extra besparingen mobiliseren,
die ze nodig hebben voor de financiering van investeringen. Een bijkomende
gevolg is dat kapitaal minder gauw wegvloeit naar het buitenland of ongebruikt
en niet toegankelijk blijft liggen. Maar vertrouwen winnen is niet het enige
dat belangrijk is. Veel banken in Afrika verstrekken – zelfs bij voldoende
middelen – weinig kredieten aan lokale ondernemers. Kennelijk zijn de
financiële impulsen te laag en de kredietrisico's te hoog. Daarnaast
geldt natuurlijk ook in Afrika dat kredietverlening aan de informele sector
inherent risicovoller is en dat de lokale Centrale Bank kredietverlening alleen
toestaat aan kredietnemers uit de formele sector. Ondernemers, inclusief boeren
en vrouwen in de handel, financieren hun werkkapitaal en investeringen daarom
vaak met eigen spaargeld, met een lening van een spaar- en kredietgroep of
met een dure lening van een geldschieter uit het informele geldcircuit, waardoor
ze onvoldoende snel kunnen groeien. Het is daarom zowel van belang dat overheden
de drempels voor ondernemers om toe te treden tot de formele economie verlagen
en dat financiële instellingen in ontwikkelingslanden zich richten op
het aanbieden van een breder pakket financiële diensten in combinatie
met risicomanagement. Hierbij wordt bijvoorbeeld gedacht aan groepskrediet,
leasing en verzekeringsproducten. Hierna staat de inzet op microfinanciering/
informele sector, daarna de formele sector.Micro-financiering/informele sectorDe Nederlandse bijdrage in 2000 aan instanties op het gebied van micro-financiering
was ongeveer 45 miljoen gulden, waarvan het grootste gedeelte naar de armste
landen ging. Het gaat daarbij vaak om financiering van behandelingskosten
en kennisopbouw.Enkele voorbeelden op het gebied van micro-financiering zijn:• CGAP (1,0 miljoen gulden)• WWB (3,1 miljoen gulden) • IFAD – reguliere programma financiering (10,3 miljoen gulden)• ILO -Self managed guarantee fund (0,5 miljoen gulden)• Medefinancieringsorganisaties (MFO's) – nieuwe leningen (ongeveer
20 miljoen gulden)• Bolivia – lokaal vrouwenfonds voor «female headed»
MKB (0,2 miljoen gulden)• Mali – Programme de crédit aux femmes (1,2 miljoen
gulden)• Yemen – Support to the Association for the Economic Empowerment
of Women (50 000 gulden)• Yemen – Small Enterprise Development Units (0,2 miljoen gulden)• India – Credit programme for poor rural women (Working Women's
Forum – 0,6 miljoen gulden)• Zambia – Women's access to credit for Economic development
(1,7 miljoen gulden over 4 jaar)• Burkina Faso – Association de Développement de la
Région du Kaya (335 000 gulden)De multilaterale Consultative Group to assist the Poorest (CGAP), opgericht in 1995 door een consortium van donoren, waaronder
Nederland, heeft zich ontwikkeld tot «Centre of Excellence» voor
het versterken van dienstverlening op het gebied van microfinanciering. Inmiddels
hebben zich 29 donoren bij CGAP aangesloten, waarmee het een voorbeeld van
donorcoördinatie is geworden. Nederland heeft in totaal 8,7 miljoen gulden
bijgedragen aan CGAP, waarvan 1 miljoen in 2000. CGAP richt zich met name
op technische ondersteuning van micro-financieringsinstellingen in ontwikkelingslanden.
Voor alle aspecten zijn best practices ontwikkeld
(rentebeleid, kwaliteit van de leningenportefeuille, geleidelijk terugdringen
van schenkingsgelden ten gunste van andere financieringsinstrumenten zoals
aandelenparticipaties, leningen en garanties). In die zin draagt CGAP direct
bij aan een verbeterde toegang van armen tot financiële producten. Een
naar verwachting volgende uitdaging van CGAP is om een bijdrage te leveren
aan de verdere «upscaling» van de micro-financieringsactiviteiten.Women's World Banking (WWB) stelt zich als
doel de bevordering van de economische participatie van «low income»
vrouwelijke ondernemers en producenten. Nederland is de belangrijkste donor
van het WWB met een totale bijdrage van 40 miljoen gulden, waarvan 3 miljoen
in 2000. WWB steunt de opbouw van een netwerk van «affiliates»:
organisaties actief op het gebied van micro-financiering, waarvan vrouwen
leidinggevende posities innemen. Van de ongeveer 40 affiliates hebben naar schatting 15 à 20 duidelijke doorgroeipotenties.SNV en de medefinancieringsorganisaties (MFO's) zijn in toenemende mate
actief op het gebied van ondersteuning van de private sector en spaar- en
kredietcoöperaties. SNV geeft ondermeer directe steun voor economische
activiteiten en stimulering van de private sector. Eén derde van de
veldstaf is hierbij betrokken. De MFO's zijn actief op het gebied van leningen,
garanties en participaties. Hun uitstaande portefeuille op dit terrein beliep
eind 1999 ongeveer 45 miljoen gulden. Het nieuw uitgegeven krediet was in
2000 ongeveer 20 miljoen gulden. MFO's ondersteunen daarnaast een groot aantal
kleinschalige economische activiteiten van hun partnerorganisaties in ontwikkelingslanden.
In 1999 was dit in totaal 127 miljoen gulden. De MFO's werken ondermeer samen
met financiële instellingen, zoals de Triodos Bank (HIVOS), Algemene
Spaarbank Nederland (NOVIB) en Oikocredit (ICCO). Oikocredit, voortgekomen
uit een initiatief van de Wereldraad van Kerken, ondersteunt veelal op coöperatieve
leest geschoeide organisaties alsmede microfinancieringsinstellingen. In 2000
droeg Nederland ongeveer 0,8 miljoen gulden bij aan ondersteunende
diensten van Oikocredit, zoals training en ontwikkeling van voorlichtingsmateriaal
in diverse talen. Regeling sociaal-ethisch beleggenHet doel van de regeling sociaal-ethisch beleggen is het stimuleren van
beleggingen van particulieren in bepaalde fondsen voor projecten in ontwikkelingslanden,
via fiscale vrijstelling. De nieuwe belastingwet biedt hiervoor mogelijkheden.
Samen met het Ministerie van Financiën wordt de laatste hand gelegd aan
de concept uitvoeringsregeling, de toelichting hierop en de aanvraagprocedure.
Voorgesteld wordt om het merendeel van de uitgangspunten, van toepassing op
de groenregeling, ook te hanteren voor de regeling sociaal-ethisch beleggen.De formele sectorNederland is aandeelhouder in verschillende Internationale Financiële
Instellingen (IFI's)1 die o.a. actief zijn op
het terrein van financiële sector ontwikkeling. Deze ondersteuning geschiedt
voornamelijk door middel van bijdragen (inclusief cofinanciering) en in mindere
mate door deelnemingen in kapitaalverhogingen. Via voornamelijk leningen maar
ook door middel van participaties en garanties ondersteunen IFI's lokale financiële
instellingen (o.a. krediet lijnen). Ook wordt in een selecte groep van landen
door het verstrekken van leningen in lokale valuta lokale kapitaalmarkten
versterkt. De IFI's beschikken over een grotere capaciteit, meer implementatiekracht
en meer fondsen om de Financiële sector in ontwikkelingslanden te ondersteunen
dan het bilaterale kanaal.• De «International Bank for Reconstruction and Development» (IBRD) en de «International Development Association» (IDA) en de «Multilateral Investment Guarantee Agency» (MIGA); oftewel Wereldbank (WB). De WB vervult, in samenwerking
met het IMF, een belangrijke analytische rol bij het identificeren van de
zwakke punten in de financiële sector van een lenend land en bij het
identificeren van prioriteiten voor institutionele ontwikkeling van de financiële
sector. In het boekjaar 2000 verstrekte de IBRD voor USD 1,4 miljard aan leningen
ten behoeve van hervormingen in de financiële sector (vooral in Latijns
Amerika en het Caribische gebied) en de IDA voor USD 0,4 miljard. Hiermee
is het aandeel van deze sector in het totaal van de verstrekte leningen door
de WB toegenomen van 8% (92–97) naar 12% (2000). Een voorbeeld van de
Nederlandse bijdrage is de co-financiering van het FESALII programma in Macedonië
gericht op financieel management en economische hervormingen (36 miljoen gulden).
Daarnaast verstrekte MIGA in het fiscale jaar 2000/2001 voor USD 1,6 miljard
aan garanties op politieke risico's bij directe investeringen (USD 5,2 miljard)
in OS-landen.Afrikaans initiatief voor het verzekeren van politieke
risico'sZeven Afrikaanse landen hebben in augustus 2001 een nieuwe instelling
opgezet voor het verzekeren van politieke risico's. De African Trade Insurance
Agency (ATIA) richt zich op importeurs en exporteurs in Burundi, Kenya, Malawi,
Rwanda, Tanzania, Oeganda en Zambia. De ATIA verzekert politieke risico's
zoals contract breuk door de overheid, oorlog, opstanden en embargo risico's.
De Wereldbank heeft ATIA een lening van USD 105 miljoen gegeven. Bron: Worldbank development news, 21-8-2001• De activiteiten van de «International Finance Corporation»
(IFC) vormen een essentiële aanvulling op die van de Wereldbank. Voor
IFC is financiële dienstverlening het afgelopen decennium uitgegroeid
tot verreweg de belangrijkste sector: van 20 % in 1990 tot 46 % in 2000. Het
beleid van IFC is gericht op ontwikkeling en ondersteuning van lokale
financiële instellingen, ontwikkeling van lokale financiële markten
zoals de aandelenmarkten en de invoering van financiële instrumenten.
Belangrijkste doelgroep daarbij is het midden-, klein- en microbedrijf. In
dat kader werkt IFC nauw samen met lokale financiële intermediairs maar
ook met instellingen zoals FMO. In 2000 investeerde IFC (excl. cofinanciering)
USD 1,6 miljard in de financiële dienstverlening van de lenende landen.
De Nederlandse bijdrage aan IFC in 2000 was 7,6 miljoen gulden. Daarnaast
adviseerde de Foreign Investment Advisory Service (FIAS), een dochter van
Wereldbank en IFC, in 51 activiteiten overheden in ontwikkelingslanden over
wetgeving, beleid, reguleringen en procedures om buitenlandse investeringen
aan te trekken. Hiermee was een bedrag van USD 6,9 miljoen gemoeid, waaraan
Nederland 0,5 miljoen gulden bijdroeg. Nederland heeft Uganda aangeboden FIAS
op zijn kosten in te schakelen.Nieuw partnershipprogramma met het IFC (ongeveer 20 miljoen gulden) legt
nadruk op het MKB, o.a.: • uitbreiding ondersteuning aan Project Development Facilities• meer aandacht voor creatie van blijvende werkgelegenheid• capaciteitsopbouw van NGO's bij commerciële activiteiten• onderzoek, monitoring & evaluatie van MKB gericht op pro-poor
economische groei.• De «Inter-American Development Bank»
(IDB). Binnen de IDB-groep verleent ook de Inter-American Investment Corporation
(IIC) steun aan de private sector in de vorm van technische assistentie, leningen
en deelnemingen in risicodragend kapitaal. De financiële sector nam in
2000 met 38% verreweg het grootste deel van de projecten voor zijn rekening.
Nederland zal toetreden tot het Multilateraal Investeringsfonds van de IDB.
Uit dit fonds worden activiteiten gefinancierd ten behoeve van het klein-
en microbedrijf in de regio, waaronder het verstrekken van microkredieten.
Nederland zal 5 miljoen gulden bijdragen aan het fonds.• De «Asian Development Bank» (AsDB)
verstrekte in 2000 USD 185 miljoen aan leningen ten behoeve van de financiële
sector: 3% van de totale leningenportefeuille.• De «African Development Bank» (AfDB)
verstrekte in 2000 USD 251 miljoen aan leningen ten behoeve van de financiële
sector: 18% van de totale portefeuille.Bilateraal loopt de Nederlandse steun op dit gebied voornamelijk via de
FMO. Nederland droeg in 2000 ruim 107,2 miljoen gulden bij aan financiële
instrumenten van het FMO: 65 miljoen gulden aan het ontwikkelingsfonds, 19,7
miljoen gulden aan het seed capital fund, 10 miljoen
aan het kleinbedrijffonds en 12,5 miljoen gulden aan het Balkanfonds. Het
beleid van de FMO ten aanzien van lokale banken is aanzienlijk veranderd.
In het verleden werden lokale banken als doorgeefluik gebruikt naar de doelgroep.
De lokale banken kunnen alleen een directe zakelijke relatie onderhouden met
de doelgroep. Tegenwoordig ziet de FMO de lokale bank als spil in het web
die versterking nodig heeft. Mede daarom ondersteunt FMO ook nieuwe financiële
diensten met een katalyserende functie, zoals leasemaatschappijen. De FMO
streeft ernaar ongeveer 60% van haar financieringen via lokale financiële
instellingen te kanaliseren.Voorbeelden Kleinbedrijffonds in 2000:• Vietnam: Lokale valutalening aan VILC Leasemaatschappij voor kleine
ondernemers (2,0 miljoen gulden)• Togo: Multi-currency faciliteit voor lokale kleinbedrijf via commerciële
Ecobank (22 miljoen gulden)Voorbeelden Seed Capital fonds in 2000: • Mozambique: Participatie in microbank Novobanko (0,5 miljoen gulden)• Burkina Faso: Leasemaatschappij Burkina Bail. Dit is pas de 2de
lease maatschappij in Burkina (0,5 miljoen gulden)• Ghana: Participatie in Savings and Loans Company en lokale valuta
lening (samen 1 miljoen gulden).• Sri Lanka: Participatie in 1ste Sri Lankaanse particuliere financieringsmaatschappij
gericht op woninghypotheken.Voorbeelden FMO-Balkanfonds in 2000:• Kosovo: steun voor de oprichting Micro Enterprise Bank of Kosovo.
Eerste formele bankinstelling in deze regio.• Participatie in de Balkans SME Facility van IFC (een faciliteit
vergelijkbaar met APDF).FMO heeft uitstaande leningen en participaties ten bedrage van bijna 4
miljard gulden. Het grootste deel van de FMO fondsen zijn in Latijns Amerika
en Azië geïnvesteerd. FMO concentreert zich op 44 focuslanden, waarvan
13 Samenwerkingslanden zijn. Tussen de 20–30% van de FMO-fondsen is
in de Samenwerkingslanden belegd. Ongeveer 50% van de portefeuille ging naar
steun aan financiële instellingen, lease maatschappijen en investeringsfondsen
(zie Figuur 2). Voor wat betreft de directe financiering heeft de FMO het
meeste uitstaan in de industrie, gevolgd door transport, energie en delfstoffenwinning
(met name Afrika). De FMO zal zich meer richten op energie, telecommunicatie,
infrastructuur en informatie- en communicatietechnologie.Het FMO beheert het Kleinbedrijffonds (inmiddels gegroeid tot 150 miljoen
gulden), het Seed Capital fonds (inmiddels gegroeid tot 66 miljoen gulden),
het Balkanfonds en binnenkort ook het Nederlands Investerings Matching Fonds
(NIMF). Het Kleinbedrijffonds, Seed Capital en NIMF opereren in een markt
met relatief meer risico en richten zich exclusief op het micro, midden- en
kleinbedrijf. Het aandeel van de investeringen in Afrika uit het Kleinbedrijffonds
en Seed Capital nam in 2000 toe met respectievelijk 100% en 160%. De FMO concentreert
de Afrikaanse beleggingen van deze fondsen in een paar Samenwerkingslanden
zoals Tanzania en Uganda. Het FMO-Balkanfonds is gericht op het versterken
van de private sector in de Balkanregio, in het bijzonder van het MKB. Dit
gebeurt primair door het versterken van lokale financiële instellingen
en door het geven van technische assistentie bij het versterken
van de lokale enabling environment.3.4 Fysieke infrastructuurGoede infrastructuur is van het grootste belang voor pro-poor economische
ontwikkeling. Gebrekkige infrastructuur zoals slecht onderhouden wegen, gebrekkig
functionerende telefoons, zwakke infrastructuur voor de landbouw, ontbrekende
of zeer gebrekkig aanwezige ICT faciliteiten en havens vormen belangrijke
knelpunten waardoor economische vooruitgang beperkt blijft. Het verbeteren
van infrastructuur is een uiterst effectief middel voor het verwijderen van
belemmeringen voor armen om deel te nemen aan het economisch verkeer.Nederland is van oordeel dat de fysieke infrastructuur, gezien de omvang
van de benodigde financiële middelen het best multilateraal, d.w.z. door
de EC en de IFI's kan gebeuren, waar mogelijk in samenwerking met de private
sector. In 2000 heeft Nederland het Europese OntwikkelingsFonds met 223 miljoen
gulden ondersteund. Een groot deel van dit fonds gaat naar infrastructuur,
zoals wegenaanleg.Hierna volgt een overzicht van de IFI financieringen voor fysieke infrastructuur
in 20001:• Door de IBRD/IDA is in totaal voor USD 4,2 miljard
geïnvesteerd in de fysieke infrastructuur; waarvan 38% in de transportsector,
17% in stedelijke ontwikkeling, 15% in «watersupply» en sanitatie
en 3% in telecommunicatie.• IFC investeerde (exclusief cofinanciering ) USD
817 miljoen aan infrastructuur.• De IDB investeerde USD 435 miljoen in de sector.
Via het Fund for Special Operations is USD 27,7 miljoen geïnvesteerd.
Door IIC is voor USD 143 miljoen geïnvesteerd.• De AsDB verstrekte USD 3,6 miljard aan leningen
ten behoeve van fysieke infrastructuur: 42,5% van het totaal.• De AfDB verstrekte USD 382,3 miljoen aan leningen
ten behoeve van fysieke infrastructuur: 27,6% van het totaal: voornamelijk
transport, water en sanitaire voorzieningen en energie.Om publiek-private samenwerking verder uit te bouwen, ook in de armere
ontwikkelingslanden, heeft Nederland zich in 2001 aangesloten bij het multilaterale
Public Private Infrastructure Advisory Facility (PPIAF) dat helpt feasibility
studies te financieren en financiële constructies te bedenken, die voor
het betreffende land een optimale mix van publiek en private financiering
oplevert. PPIAF helpt ook in het voortraject, waarbij zij overheden adviseert
over voorwaardenscheppend beleid voor publiek-private samenwerking.Bilateraal zet Nederland in op verbetering van de fysieke infrastructuur
via:• Streekontwikkelingsprogramma's• Specifieke infrastructuurprojecten gefinancierd het ORET/Miliev
programma (gedeelte fysieke en sociaal-economische infrastructuur)• FMOVeel streekontwikkelingsprogramma's hebben een infrastructuurcomponent.
Deze component is vaak gericht op de verbetering van ontsluitingswegen, irrigatiestelsels,
management van regenwater, verwerking van producten en sanitaire voorzieningen.
Zonder aanvullend onderzoek is de kwantificering van de infrastructuurcomponent
als onderdeel van streekontwikkelingsprojecten niet mogelijk. De totale inzet
in 2000 op programma's voor streekontwikkeling was 134,5 miljoen
gulden. Een goed voorbeeld van een geïntegreerd streekontwikkelingsproject
met een forse infrastructuurcomponent is het project ARPON/Office du Niger
in Mali, waaraan Nederland sinds 1982 heeft bijgedragen: in 2000 4,5 miljoen
gulden (zie kader). ARPON/Office du Niger (Mali)Het project ARPON/Office du Niger (1982-heden) heeft het inkomen en de
voedselzekerheid van vele boerengezinnen aanzienlijk verbeterd. De inzet was
gericht op irrigatiestelsels en de introductie van kleine rijstdorsmachines.
Door de liberalisering van de rijstmarkt werd de vorming van boerencoöperaties
mogelijk, die vervolgens ook werden gebruikt voor voorlichting en inkoop van
inputs. De rijstopbrengst per ha verdrievoudigde. Het succes van dit project
maakte de hervorming van de overheidsdienst, Office du Niger, mogelijk.(Bron: IOB evaluatie no.285 van november 2000).De totale Nederlandse inzet in 2000 voor specifieke fysieke infrastructuurprojecten
transport, infrastructuur voor de landbouw, energie en communicatie bedroeg
185 miljoen gulden (zie Tabel 1). Ongeveer 46% hiervan kwam ten goede aan
de Samenwerkingslanden. In 2000 is 97,5 miljoen gulden uitgegeven aan transportactiviteiten,
zoals wegaanleg, watertransport en luchttransport (o.a. Mozambique, Ghana
en Bangladesh). In Nampula (Mozambique) bijvoorbeeld werd steun verleend aan
de verbetering van secundaire en tertiaire wegen (1,3 miljoen gulden). De
inzet op het gebied van landgebruik en watervoorziening voor de landbouw was
in 2000 bijna 35 miljoen gulden (o.a. Egypte, India en Bangladesh). In de
andere landen, zoals Tanzania en Peru lopen verschillende programma's op het
gebied van kleinschalige irrigatie. Voor telecommunicatie en energie is 52,5
miljoen gulden ingezet.Tabel 1. Nederlandse bilaterale inzet in 2000 voor specifieke
fysieke infrastructuurprojecten (in miljoenen guldens)  Totaal Transport (wegen, spoor, water en lucht)97,5 Infrastructuur voor de landbouw (land+water)34,8 Telecommunicatie en energie52,5Totaal184,83.5 Kennisontwikkeling en capaciteitsopbouwIn de notitie OtA werd het belang van investeringen in onderwijs voor
private sector ontwikkeling al benadrukt: landen die investeren in onderwijs
bereiken een hogere groei. De Nederlandse ODA-inzet voor kennisontwikkeling
en capaciteitsopbouw vindt plaats via bilaterale samenwerking maar ook via
specifieke bedrijfsleveninstrumenten. De totale Nederlandse inzet in 2000
bedroeg 322 miljoen gulden:• Beroepsonderwijs. Voor beroepsonderwijs werd in
2000 in totaal 32 miljoen gulden uitgegeven in 2000. Hiervan ging 16 miljoen
gulden naar technisch onderwijs en 10 miljoen gulden naar agrarisch onderwijs.
Gezien het belang van beroepsonderwijs op pro-poor economische ontwikkeling
is dit bedrag aan de lage kant. Goede vakmensen zijn schaars. Vakmensen hebben
meer kans op volwaardig werk en betere mogelijkheden een bedrijf op te zetten.
Voorbeelden zijn:• Mali: verbeteren technisch onderwijs Institut Polytechnique Katibougou
(0,8 miljoen gulden)• Zuid Afrika: training van marginale jongeren voor opzetten bedrijf
(2,6 miljoen gulden)• Ondernemersvoorlichting en landbouwkundig onderzoek. In 2000 werd
voor bijna 19 miljoen gulden uitgegeven aan ondernemersvoorlichting en ongeveer
45 miljoen gulden aan landbouwkundig onderzoek. Bij de voorlichting is vooral
aandacht besteed aan de ontwikkeling en uitvoering van participatieve voorlichtingsprogramma's,
bijvoorbeeld op het gebied van gewasbescherming. Het grootste gedeelte van
het agrarisch onderzoek (46%) ging naar 12 wereldwijd opererende instellingen
behorend tot de Consultative Group on International Agricultural Research
(CGIAR). Zij voeren landbouwkundig onderzoek uit in samenwerking met nationale
instellingen die gericht zijn op technologieontwikkeling waarvan veel boeren
in ontwikkelingslanden profijt hebben. Voorbeelden van capaciteitsopbouw van
lokale bedrijven zijn:• Bolivia: lokaal bedrijfsontwikkelingsfonds voor marketing activiteiten
(0,2 miljoen gulden)• Mali: training en technische assistentie aan dorpssmeden (65 000
gulden)• Mozambique: versterking rurale ondernemersgroepen (0,6 miljoen
gulden)• Sri Lanka: ondersteuning vrouwencollectieven met marketing kokosproducten
(124 000 gulden)• Tanzania: Private Sector Development (1,3 miljoen gulden)• Vietnam: Capacity Building voor MKB in houtsector (0,5 miljoen
gulden)• Landbouw ontwikkelingsprogramma's. In totaal werd
in 2000 ongeveer 75 miljoen aan landbouw ontwikkelingsprogramma's uitgegeven,
waarvan 42% in de Samenwerkingslanden, waarvan de volgende landen het meest
ontvingen: Bolivia, Nicaragua, Mozambique, Tanzania, Zambia, India, Vietnam.
Ter illustratie van de gevarieerdheid worden hier enkele voorbeelden van landbouw
ontwikkelingsprogramma's genoemd: duurzaam beheer van natuurlijke hulpbronnen
door de plaatselijke bevolking (Bolivia); terugdringen verwoestijning door
productieverhoging en -verbetering (Senegal); ontwikkeling van duurzame en
geïntegreerde visserijsector (Nicaragua); ontwikkeling van veeteelt en
zuivelverwerking (Tanzania); ondersteuning Seed Certification Agency (Bangladesh)
en tuinbouwontwikkeling (Egypte).• Kleinschalige economische activiteiten. Medefinancieringsorganisaties
ondersteunen een groot aantal kleinschalige economische activiteiten van hun
partnerorganisaties in ontwikkelingslanden. De totale bijdrage van de MFO's
aan dit type activiteiten in 1999 was 127 miljoen gulden: Cordaid 26 miljoen
gulden, HIVOS 17 miljoen gulden, ICCO 15 miljoen gulden en NOVIB 69 miljoen
gulden. Het grootste gedeelte hiervan wordt door OS gefinancierd. Deze activiteiten
hebben doorgaans een forse capaciteitsopbouw component.Tabel 2. Nederlandse inzet in 2000 op kennisontwikkeling
en capaciteitsopbouw (miljoenen guldens)  Totaal Beroepsonderwijs32,1 Ondernemersvoorlichting18,6 Landbouwkundig Onderzoek44,7 Landbouw ontwikkelingsprogramma's75,0 Kleinschalig economische activiteiten (MFO's)127,01Specifieke instrumenten24,1 Totaal321,5 1 Dit cijfer geldt voor 1999 (2000 is niet beschikbaar). Wat betreft de specifieke instrumenten voor
capaciteitsopbouw bij ondernemingen wordt ingegaan op het multilaterale AMSCO
en APDF, en bilateraal op PUM, IBTA en PSOM:• African Management Services Company (AMSCO) faciliteerde
in 2000 de uitzending van ongeveer 225 managers naar ongeveer 125 bedrijven,
waarvan ongeveer 70% tot het kleinbedrijf behoren. In de eerste helft van
2001 is het aantal managers met bijna 9% toegenomen. Tot de meest actieve
landen behoren Kenya, Madagascar, Zimbabwe, Ghana, Zuid Afrika, Mauritius
en Nigeria. AMSCO gaat steeds meer vanuit de regionale kantoren in Afrika
werken en minder vanuit het hoofdkantoor in Amsterdam. De Nederlandse bijdrage
in 2000 was 1 miljoen gulden.• De African Project Development Facility (APDF)
verleent technische assistentie aan ondernemers in Africa gedurende de investeringsfase.
De Nederlandse inzet in 2000 was 1,3 miljoen gulden. ADPF investeerde van
juli 2000-maart 2001 in totaal USD 34 miljoen in Afrika: de additionele werkgelegenheid
wordt geschat op ongeveer 2200 arbeidsplaatsen, waarvan 1/3 voor vrouwen.• Het aan het VNO-NCW gelieerde Programma Uitzending Managers (PUM) stelt gepensioneerde of vervroegd uitgetreden managers voor
korte tijd ter beschikking aan organisaties en bedrijven (ook MKB) in ontwikkelingslanden.
De ontvangende instellingen en bedrijven dragen bij aan de kosten van de uitzending.
In 2000 werden uit 903 uitzendingen gerealiseerd, waarvan 330 in de Samenwerkingslanden
en 270 in Afrika. Totale uitgaven voor het PUM-programma in 2000 bedroegen
13,3 miljoen gulden. Een nieuwe PUM-coördinator tracht het aantal uitzendingen
van vrouwelijke managers te vergroten, alsmede het aantal door vrouwen geleide
bedrijven dat van PUM-ondersteuning profiteert. Het PUM programma zal in 2002
worden geëvalueerd.• Het programma Investeringsbevordering en Technische Assistentie
programma (IBTA) van de FMO voorziet in de financiering van technische
assistentie voor bedrijven en MKB-ondersteunende organisaties: tijdelijk management,
lokale training, arbeidsgerelateerde opleidingen, korte adviesdiensten, branche
trainingen en dienstencentra. In 2000 werden 70 financieringen goedgekeurd,
waarvan 24 in de Samenwerkingslanden. De FMO zet IBTA meestal als aanvulling
in bij financiële instrumenten. De totale uitgaven in 2000 bedroegen
6,1 miljoen gulden. Het IBTA programma zal worden geëvalueerd in 2003.• Het door Senter uitgevoerde Programma Samenwerking Opkomende
Markten (PSOM) moedigt Nederlandse investeringen in ontwikkelingslanden
aan. PSOM stimuleert proefinvesteringen in ontwikkelingslanden. In 2000 werd
in totaal 5,4 miljoen gulden aan PSOM uitgezet. Het programma samenwerking
met Indonesië (PSI) wordt met het PSOM samengevoegd. In 2002 wordt PSOM
geëvalueerd. Het aantal direct gecreëerde banen in de lopende 50
PSOM projecten wordt geschat op 3000, overeenkomend met een investering 18 500
gulden per gecreëerde arbeidsplaats.PSOM-Voorbeelden in 2000:• Ghana: productie van biologisch geteelde mango's voor afzet op
de Europese markt.• China: Demonstreren Nederlandse technologie op het gebied van kassen
en koelopslag van bloembollen en bloemen.• China: Opzetten Chinees/Nederlandse joint venture die multimodale
transportdiensten aanbiedt aan schippers.3.6 Samenvattend overzicht van de Nederlandse inzet in
2000In 2000 heeft Nederland in totaal 2,5 miljard gulden1 ingezet voor pro-poor economische ontwikkeling in ontwikkelingslanden
(Tabel 3). Hiervan ging 1,2 miljard gulden naar activiteiten die passen binnen
de genoemde beleidsthema's (de directe inzet) en 1,3 miljard gulden naar aanverwante
programma's, die de economische groei positief beïnvloeden (indirecte
inzet). Aanverwante programma's betreffen vooral macrosteun, lager onderwijs,
basisgezondheidszorg, aidsprogramma's, mensenrechten, gender en multisector
programma's. De inzet genereert bovendien additionele financiering van andere
donoren en commerciële partijen en heeft aanzienlijke economische uitstralingseffecten. Zoals te zien in Figuur 3 werd 17% van de totale Nederlandse inzet in
2000 besteed aan de verbetering van de fysieke infrastructuur. Daarnaast werd
aanzienlijk ingezet op kennisontwikkeling en capaciteitsopbouw: 13%. Naar
goed bestuur voor economische ontwikkeling ging 11% van de inzet. Van de totale
inzet ging 6% naar financiële sector ontwikkeling, inclusief financiële
dienstverlening. De financiële inzet voor markttoegang en marktwerking
is uiteraard relatief gering; evenwel is dankzij de beleidsinzet internationaal
veel bereikt op dit dossier (bijvoorbeeld EBA). Van de indirecte inzet ging
het grootste gedeelte naar macro-economische stabiliteit.De verdeling over de verschillende landen is slechts voor een gedeelte
van de inzet gedaan. Zoals al gezegd was het niet goed mogelijk de multilaterale
inzet voor financiële sector ontwikkeling en voor fysieke infrastructuur
toe te rekenen. Van de bestedingen voor economische ontwikkeling, waarvan
de toerekening bekend is, ging bijna de helft (46%) direct naar Afrika en
62% naar de Samenwerkingslanden. Een relatief groot deel van de uitgaven voor
macro-economische stabiliteit kwam in Afrika en in de Samenwerkingslanden
terecht. De uitgaven voor infrastructuur in Afrika en in de Samenwerkingslanden
zijn relatief laag, maar zullen door de nieuwe fondsen aanzienlijk toenemen.
De toerekening van de totale uitgaven voor «markttoegang en marktwerking»
en financiële sector ontwikkeling aan individuele landen is zonder verder
onderzoek niet vast te stellen. Tabel 3. Thematische verdeling van de Nederlandse inzet
voor pro-poor economische ontwikkeling (in 2000, in miljoenen guldens)  Totaal% Afrika% Samenwerkingslanden Goed bestuur258,831%58%Markttoegang en -werking36,0  Financiële sector ontwikkeling160,7  Fysieke infrastructuur407,724%46%Kennisontwikkeling en capaciteitsopbouw321,545%40% Directe inzet (subtotaal)1 211,6  Macrosteuna726,457%73%Lager onderwijsb206,4  Basisgezondheidszorg84,4  Aidsprogramma75,0  Mensenrechten22,7  Gender27,3  Streekontwikkelingc134,5  Indirecte inzet (subtotaal)1 276,7  TOTALE INZETb2 488,446%62%N.B. Bij de berekening van de percentages zijn de ontbrekende waarden
niet meegenomen.a Macrosteun voor begroting, betalingsbalans, sociale fondsen
en schuldverlichtingb Beroepsonderwijs is meegerekend onder «kennisontwikkeling
en capaciteitsopbouw»c Streekontwikkeling is niet bij fysieke infrastructuur opgenomen
omdat die zich ook uitstrekt over andere sectoren (zoals gezondheidszorg,
ondernemerschap in de landbouw en onderwijs).4. ActieplanHet overzicht van activiteiten dat in het vorig hoofdstuk is gegeven laat
zien dat er al veel wordt gedaan ter bevordering van economische ontwikkeling.
Bijna de helft van de inzet komt in Afrika terecht. Uitbreiding van het ODA-instrumentarium
of verhoging van het budget ligt niet erg voor de hand. Omdat het instrumentarium
gesegmenteerd is, ook vanuit verschillende optieken is ontstaan, is het wel
nodig de samenhang te verbeteren.Het verbeteren van de internationale enabling environmentheeft naar alle waarschijnlijkheid het grootste structurele effect
voor de economische toekomst van ontwikkelingslanden. De realiteit is echter
dat de effecten van het beleid daarop gericht even waarschijnlijk pas op de
lange termijn merkbaar zullen zijn. Het stimuleren van individuele ondernemingen
kan vrij onmiddellijk effect hebben, maar heeft weinig zin als de nationale enabling environment ontbreekt. Van structurele betekenis
is daarom de bevordering van een levensvatbaar bedrijfsleven middels een goede
beleidsomgeving (waaraan dat bedrijfsleven ook zelf bijdraagt). Het verbeteren
van dit laatste zal daarom meer aandacht krijgen in het Nederlandse OS-beleid
en de beleidsdialoog met overheid (in het kader van PRSP, sectorale benadering,
ex-ante sociale impact analyse, etc.), waarbij niet getornd wordt aan het ownership principe: het ondernemersklimaat is een eerste
verantwoordelijkheid van het ontwikkelingsland zelf. Daarbij is het van belang
om op brede basis maatschappelijk geledingen (zoals Kamers van Koophandel,
brancheverenigingen, vakbonden, ondernemingskamers, NGO's, etc.) te involveren.De diversiteit aan beleidsterreinen die van invloed zijn op pro poor growth
behoeven een coherente aanpak van het Nederlandse inzet, zowel tussen als
binnen de betrokken departementen. De publicatie van de notitie OtA in 2000
is daarvan niet het eindpunt geweest, eerder een handvat om de interdepartementale
coördinatie van de Nederlandse inzet op ontwikkelingslanden verder te
versterken. Het is zaak op nationaal en internationaal niveau voortdurend
te letten op de samenhang (coherentie) tussen de verschillende beleidsterreinen. Een coherent Nederlands beleid
is voornamelijk van belang voor de beoogde integratie van ontwikkelingslanden
in de wereldeconomie. Via de Nederlandse inzet in multilaterale fora en via
een government-to-government ontwikkelingssamenwerking, ook in samenspel met
het bedrijfsleven, zal de komende jaren aan deze integratie de volle aandacht
worden gegeven. Hierbij zal de samenwerking met andere departementen, zoals
Financiën, Economische Zaken en LNV met kracht worden voortgezet. De
bereikte resultaten (o.a. EBA, MVO) laten onverlet dat er nog vele uitdagingen
bestaan voor de integratie van ontwikkelingslanden in de wereldeconomie: markttoegang,
aanpak van de «digital divide», effecten van de globalisering
op de verschillen tussen arm en rijk, inperking speelruimte nationale overheden,
voedselveiligheid en milieu. De maatschappelijke belangstelling bij het globaliseringsproces
zal naar verwachting eerder toe- dan afnemen.Binnen BZ/DGIS wordt het streven naar meer coherentie ondersteund door
de vormgeving van de nieuwe Directie Duurzame Economische
ontwikkeling (DDE). De capaciteit van DDE zal worden vergroot. Uitbreiding
zal vooral plaats vinden op het gebied van handel, pro-poor economische ontwikkeling,
maatschappelijk verantwoord ondernemen, private sectorontwikkeling en publiek-private
samenwerking. Bovendien zal er een verschuiving plaatsvinden van kennisontwikkeling
op deelterreinen naar een gerichtheid op voorwaardenscheppend beleid, kennismanagement
en netwerken. Van groot belang is het opzetten van een monitoring systeem
(via het nieuwe management informatiesysteem van BZ-OS), niet alleen ter bewaking
van de voortgang in de beleidsuitvoering, maar om best
practices op te sporen, en de ervaringen bij de uitvoering te gebruiken
ter voeding van het beleid.Voor alle beleidsthema's geldt dat ingezet wordt op pro-poor economische
ontwikkeling, met speciale aandacht voor werkgelegenheid (via de markt) in
zowel de formele als de informele sector.Goed bestuurDoel is het creëren van de juiste randvoorwaarden voor private sector
ontwikkeling in de Samenwerkingslanden, de nationale enabling
environment:• Publieke sector hervormingen en decentralisatie,
ter ondersteuning van «local governance». Het werk dat op zowel
bilateraal als multilateraal niveau op dit gebied wordt gedaan wordt ondersteund.
Nederland zal bijzondere aandacht vragen voor afstemming van hervormingen
op het tempo van ondernemende armen en op het optimaal gebruiken door de lokale
overheid van de (lokale) private sector, onder meer door uitbesteding van
overheidstaken en publiek-private samenwerking. VNG ondersteunt reeds veel
lokale overheden in ontwikkelingslanden en zal voor de uitvoering van de activiteiten
meer gaan samenwerken met SNV en de medefinancieringsorganisaties.• Vergroting van de toegang tot en rechtszekerheid over productiefactoren: Hierbij wordt met name gedacht aan het vergroten van de transparantie
en zekerheid door ondermeer steun aan kadasters, vereenvoudiging van regelgeving
bij het opzetten van bedrijven (één loket), rechtshandhaving
voor contractnaleving en herziening van het familierecht/arbeidsrecht, waar
rechten van vrouwen specifiek bekeken worden (rechtswinkels).• Corruptiebestrijding: Corruptie werkt verlammend
op de ontwikkeling van de private sector. Van 28–31 maart 2001 heeft
in Den Haag het «Global Forum on Fighting Corruption and Safeguarding
Integrity II» plaatsgevonden. Dit heeft geleid tot nadere inzichten
op het gebied van corruptiebestrijding. Hierop zal Nederland met andere landen verder voortbouwen. Op bilateraal niveau zal meer aandacht worden
gegeven aan corruptiebestrijding als onderdeel van goed-bestuur programma's.
In Utstein1 -verband is voor corruptiebestrijding
een actieplan opgesteld. Ook wordt ingezet om samen met het bedrijfsleven
«best practices» op het gebied van corruptiebestrijding te ontwikkelen.• Bevordering van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Nederland verwacht van zowel lokale als buitenlandse bedrijven dat
zij hun steentje bijdragen aan de opbouw van de maatschappij in ontwikkelingslanden,
door het bieden van goede arbeidsomstandigheden aan werknemers, door technologieoverdracht
en een «faire» lokale belastingafdracht. Inzet op bilateraal niveau
is met name gericht op een verbetering van de dialoog tussen de overheid,
sociale partners en maatschappelijk middenveld in ontwikkelingslanden. Daarnaast
wordt ingezet op versterking van vakbonden en maatschappelijk middenveld op
dit gebied. Van buitenlandse ondernemingen zal de integrale naleving van de
OESO richtlijnen worden aangemoedigd en bevorderd. Met name van hen mag ook
worden verwacht dat ze iets extra's doen en bijdragen aan de ontwikkeling
van de samenleving in de landen waar ze investeren. Het overleg hierover wordt
geïntensiveerd (zie het kader op pagina 5).Markttoegang en marktwerkingDoel is het bevorderen van verdere liberalisering van de wereldhandel
voor met name landbouw- en verwerkte producten die voor ontwikkelingslanden
belangrijk zijn en het bevorderen van marktwerking in de Samenwerkingslanden.
De Nederlandse inzet zal worden geïntensiveerd op de volgende elementen:• Integratie van ontwikkelingslanden in de wereldeconomie. Nederland zet in op het bewegen van de niet EU-landen in de OESO
om soortgelijke maatregelen te nemen als het Everything But Arms-initiatief.
Daarnaast wordt ingezet op het contractueel vastleggen van toegekende preferenties
en voor versoepeling van de oorsprongsregels. Om gebruik te maken van de toegekende
preferenties wordt de technische handels- en onderhandelingscapaciteit in
ontwikkelingslanden versterkt. Bovendien gaat Nederland pleiten voor een verhoging
van het reguliere WTO-budget voor technische assistentie en pleiten voor opname
van een hoofdstuk over handel en midden en kleinbedrijf in PRSPs.• Voortgaande pogingen tot ontbinding van de hulp. De
afspraken over de ontbinding van de hulp aan MOLs zijn het resultaat van een
jarenlange inspanning in multilateraal verband. Het is zaak deze afspraken
daadwerkelijk te implementeren en er voor te waken dat OESO-donoren gecommitteerd
blijven aan een ontbonden ODA-inspanning op MOL's. Voor wat Nederland betreft
geldt dat een nieuw infrastructuurfonds voor de MOL's wordt opgezet. Nederland
zal zich inspannen om ook volgende ontbindingsstappen te zetten. Met onder
meer de Utstein partners wordt gezocht naar een gezamenlijke strategie hiervoor.
Zo zou als eerste stap de afspraak over ontbinding van de hulp aan MOL's kunnen
worden doorgetrokken naar ontwikkelingslanden die een PRSP opstellen. De Europese
Commissie is gevraagd na te gaan of binding door de lidstaten niet in strijd
is met de Europese regelgeving.• Rechtvaardiger verdeling van de opbrengsten van agrarische
grondstoffenketens. Nederland zal meer ondersteuning verlenen aan
initiatieven in Samenwerkingslanden gericht op kwaliteitsverbetering van grondstoffen,
verhoging van toegevoegde waarde door verwerking voor export, marktontwikkeling
(bijv. jute), markthervorming (bijv. katoen+inputs in Mali en jute in Bangladesh)
en tot slot aan versterking van boerenorganisaties bij het proces
van verdergaande internationale marktintegratie en toegang tot prijsrisicoverzekeringen.• Versterken van instituties in de Samenwerkingslanden die
marktwerking bevorderen en flankerend marktbeleid implementeren.
Dat kunnen publieke, private en publieke-private instituties zijn, op het
gebied van mededinging, sequencing, verbetering van rechtszekerheid bij commerciële
transacties, controle op normen en standaarden, verbetering van fysieke marktplaatsen,
informatieverschaffing over producten en prijzen, investeringsbevordering
(bedrijventerreinen, utiliteitsvoorziening, belastingprikkels, beschikbaarheid
van venture capital), handelsbevordering, vereenvoudiging van douaneafhandeling
en vereenvoudiging van buitenlands betalingsverkeer.Financiële sector ontwikkelingDoel is het versterken van deze cruciale dienst voor ondernemers. Versterking
van deze sector en van het toezicht daarop is ook van groot belang bij het
beheersen van de schulden aan het buitenland, het monitoren van de kapitaalvlucht
naar het buitenland en voor bijvoorbeeld het bestrijden van corruptie.• Versterking van de lokale financiële sector en het
toezicht daarop. Nederland zal dit bevorderen via de Internationale
Financiële Instellingen en de FMO. Het gaat hier zowel om het verruimen
van de mogelijkheden van lokale banken en financieringsmaatschappijen (met
name ten behoeve van kleine lokale ondernemers: spaarrekeningen, betalingsfaciliteiten,
handelskrediet, leasing van bedrijfsmiddelen en prijsrisicoverzekeringen),
als om het verbeteren van het pakket aan verzekeringen (mede bijvoorbeeld
met het oog op de financiering van de gezondheidszorg). Nederland zal WWB
ondersteunen bij de doorgroei van affiliates tot levensvatbare financiële
instellingen en CGAP bij verdere «upscaling» van microfinancieringsinstellingen.
Nederland zal een partnership aangaan met IFC, vooral ten behoeve van het
midden en kleinbedrijf. Om de Nederlandse particuliere investeringen in ontwikkelingslanden
aan te moedigen zal een fiscale regeling sociaal-ethisch beleggen worden ingesteld.• Versterking van financiële dienstverlening, als deel
van sectorale programma's. In veel Samenwerkingslanden is gekozen
voor een productieve sector, zoals landbouw, plattelandontwikkeling, midden-
en kleinbedrijf, private sector en economische ontwikkeling. Financiële
dienstverlening is daarin vaak als component opgenomen. In samenhang met vorige
actiepunt zal worden bezien of specifiek op bepaalde sectoren toegesneden
dienstverlening benodigd is.Fysieke infrastructuurDoel van verbetering van de fysieke infrastructuur is het verbeteren van
de toegang tot markten en het vergroten van de productiecapaciteit en productiviteit.
De Nederlandse bijdrage, met name via multilaterale organisaties, zal worden
voortgezet en worden ondersteund op specifieke punten:• Verbetering van aanbestedingsprocedures bij infrastructurele
voorzieningen: vergroten van de inkoop capaciteit, stimuleren van
aanbestedingen die lokale ondernemers niet bij voorbaat uitsluiten (aanbesteden
in pakketten van zulke omvang dat ook kleine lokale aannemers kunnen bieden),
versterken van publiek-private samenwerking op lokaal niveau en bevorderen
van meer lokale verantwoordelijkheid voor onderhoud aan infrastructurele voorzieningen
met een grote rol voor gebruikersgroepen.• Invulling van nieuw infrastructuurfonds via de FMO.
In het voorjaar van 2001 hebben de leden van de OESO afgesproken om de hulp
aan de MOL's te ontbinden. Als gevolg daarvan zal 100 miljoen
gulden uit ORET/Miliev ondergebracht worden in een nieuw infrastructuurfonds
voor de MOL's1. Dit fonds zal zich richten op
publiek-private financiering van investeringen in de infrastructuur. Het ongebonden
karakter van het nieuwe fonds zal Nederland in staat stellen actiever te participeren
in multilaterale initiatieven op het gebied van de infrastructuur en direct
te participeren in lokale aanbestedingen en andere projecten. Eén van
de multilaterale initiatieven die zal worden ondersteund is het in 2001 op
te richten African Private Infrastructure Financing Facility (APIFF). Het
fonds zal langlopende leningen (tot 10 jaar) verstrekken voor infrastructurele
projecten en krijgt een duidelijke pro-poor focus. Het wordt gefinancierd
door donoren, ontwikkelingsbanken en commerciële banken. Bij de inzet
zal ook worden samengewerkt met het multilaterale Public Private Infrastructure
Advisory Facility (PPIAF). Met name Afrika heeft een grote behoefte aan verbetering
van de infrastructuur.• Ondersteuning van coherente strategieën en beleid
voor verbeterd waterbeheer: Tijdens het Tweede Wereld Waterforum
(maart 2000) heeft Nederland bekend gemaakt additioneel 100 miljoen gulden
per jaar beschikbaar te stellen voor aan water gerelateerde activiteiten in
ontwikkelingslanden. Het accent ligt op de ondersteuning van coherente strategieën
en beleid, en op de opbouw van institutionele capaciteit voor integraal waterbeheer
(landbouw, transport, energie, industrie, natuurbehoud en drinkwater). Voorbeelden
van multilaterale activiteiten die worden ondersteund zijn de «Dialogue
on Water, Food and Environment» en het «Nile Basin Initiative».
De Kamer heeft hierover reeds informatie ontvangen (zie voortgangsnotitie
Water: 28 februari 2001, DSI-14/01).Kennisontwikkeling en capaciteitsopbouwDoel is het verhogen van de kansen van (jonge) mannen en vrouwen in de
Samenwerkingslanden om deel te nemen aan de arbeidsmarkt of om met succes
een bedrijf te runnen.• Verbetering van beroepsonderwijs via het bilaterale programma: In Samenwerkingslanden waar onderwijs of een productieve sector
is gekozen wordt via het bilaterale programma, waar mogelijk, ingezet op meer
steun aan beroepsonderwijs voor jongeren: technisch, economisch-administratief
en financieel beroepsonderwijs. Daarbij zal de samenwerking tussen overheid,
private ondernemingen en brancheorganisaties worden bevorderd.• Verbetering van ondernemersvoorlichting via het bilaterale
programma: De aanpassing van voorlichtingsprogramma's aan de behoeften
van verschillende doelgroepen zal worden gesteund via het bilaterale programma
in de Samenwerkingslanden. Naast vaktechnisch aspecten zal de voorlichting
relatief meer onderwerpen bevatten als algemene bedrijfsvoering en ondernemersvaardigheden:
marketing (inclusief e-trade), onderhandelingstechnieken, toegang tot krediet,
financieel beheer, (personeels)management, etc. Hierbij zal publiek private
samenwerking een grote rol spelen.• Bevordering van ICT-toepassingen: Om ontwikkelingslanden
ook te laten profiteren van de wereldwijde ontwikkelingen in de informatie
en communicatie technologie (ICT) wordt in overleg met het Ministerie van
Economische Zaken een actieplan «ICT en ontwikkeling» opgesteld,
waarbij ook visies uit ontwikkelingslanden worden betrokken. Dit actieplan
zal worden afgerond in de tweede helft van 2001 (zie brief nr. 41 d.d. 17-10-2000
van ondergetekende aan de Tweede Kamer).• Verbeteren van relevante technologieontwikkeling voor kleine
ondernemers: Via de CGIAR en de bilaterale programma's zet Nederland
in op het zoeken naar duurzame en locatiespecifieke oplossingen, waarbij rekening wordt gehouden met risico-aversie van arme ondernemers. Hierin
kunnen (lokale) onderzoeksinstellingen, maar ook Westerse investeerders behulpzaam
zijn. Nederland zal zich sterk maken voor actieve betrokkenheid van de doelgroep
en toegang van arme ondernemers tot resultaten van het onderzoek. Dat geldt
zowel voor het MKB als voor landbouw. Wat de landbouw betreft wordt meer gekeken
naar de afzet van producten en op het algemene rendement van het familiebedrijf
(en niet op de fysieke productiviteit van het gewas). BIJLAGE AfkortingenADBAsian Development
BankAfDBAfrican Development
Bank AMSCOAfrican Management
Services Company APDFAfrican Project Development
FacilityAPIFFAfrican Private
Infrastructure Financing FacilityBNPBruto Nationaal Produkt BZ/OSMinisterie van Buitenlandse
Zaken/Ontwikkelingssamenwerking CBICentrum voor Bevordering
van Import uit ontwikkelingslanden CGAPConsultative Group
to Assist the Poorest DACDevelopment Assistance
Committee, onderdeel van de OESO DDEDirectie Duurzame
Economische Ontwikkeling (BZ/OS) DGBEBDirectoraat Generaal
voor de Buitenlandse Economische Betrekkingen DGISDirectoraat Generaal
Internationale Samenwerking DOBDirectie Ontwikkelingssamenwerking
en Bedrijfsleven DRUDirectie Rurale en
Urbane Ontwikkeling EIBEuropese InvesteringsbankEOFEuropees Ontwikkelings
Fonds EUEuropese UnieEZMinisterie van Economische
Zaken FAOFood and Agriculture
Organization FIASForeign Investment
Advisory Service, onderdeel van IFC FMONederlandse Financierings-Maatschappij
voor Ontwikkelingslanden NVHIPCHeavily Indebted
Poor Countries IBRDInternational Bank
for Reconstruction and DevelopmentIBTAInvesteringsBevordering
en Technische AssistentieICTInformatie en Communicatie
TechnologieIDAInternational Development
AssociationIDBInter-American Development
Bank IFADInternational Fund
for Agricultural Development IFCInternational Finance
Corporation IFIInternationale Financiële
InstellingIICInter-American Investment
CorporationILOInternational Labour
Organization IMFInternational Monetary
Fund ITCInternational Trade
CentreIULAInternational Union
of Local AuthoritiesMFOMedefinancieringsorganisatie MIGAMultilateral International
Guarantee Agency MKBMidden- en kleinbedrijfMOLMinst Ontwikkeld Land MVOMaatschappelijk Verantwoord
Ondernemen NGONiet Gouvernementele
OrganisatieNIMFNederlands Investerings
Matching FondsNIONederlandse Investeringsbank
voor OntwikkelingslandenOESOOrganisatie voor
Economische Samenwerking en OntwikkelingORET/MilievOntwikkelingsRelevante
Export Transacties/Milieu en Economische Verzelfstandiging OtAOndernemen tegen Armoede:
Notitie over Economie en Ontwikkeling (2000)PPIAFPublic Private Infrastructure
Advisory FacilityPRSPPoverty Reduction
Strategy Paper PSOMProgramma Samenwerking
Opkomende Markten PUMProgramma Uitzending
van Managers TRIPTrade Related Intellectual
Property rightsUNCDFUnited Nations Capital
Development FundUNCTADUnited Nations
Conference on Trade And DevelopmentUNDPUnited Nations Development
Programme VNGVereniging van Nederlandse
Gemeenten WTOWorld Trade OrganizationWWBWomen's World BankingXNoot1In deze aanvulling wordt met Samenwerkingslanden de groep van 20 Structurele
Samenwerkingslanden bedoeld, waarmee Nederland een langdurige samenwerking
onderhoudt (voorheen 17+3 landen genoemd).XNoot2OESO/DAC, 2001, Guidelines on Poverty Reduction.XNoot1Wereldbank, 2001, Engendering Development.XNoot1EZ, mei 2001, Instrumentenbrief van de Staatssecretaris van EZ (Kamerstuk
26 485, d.d. 4 mei 2001).XNoot1In 2000 heeft Nederland 552,5 miljoen gulden aan de zachte loketten van
de IFI's bijgedragen en 8,5 miljoen gulden aan kapitaalsverhogingen bij de
IFI's. De toerekening van de Nederlandse bijdrage aan specifieke thema's of
landen is niet goed mogelijk (Bron: Rapportage VN-organisaties en IFI's, 16-7-2001,
DGIS/DVF-097/01).XNoot1Ook hier geldt eerdergenoemde beperking t.a.v. het toerekenen van de Nederlandse
inleg in de instellingen aan thema's en landen.XNoot1Exclusief de bijdrage van 552,5 miljoen gulden aan de zachte loketten
van de IFI's en 8,5 miljoen gulden kapitaalsverhogingen.XNoot1Utstein is een informeel samenwerkingsverband op het terrein van ontwikkelingssamenwerking
van Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Nederland.XNoot1ORET/Miliev is gebonden hulp, hetgeen beperkingen met zich meebrengt voor
ontvangende landen. Van het beschikbare budget was jaarlijks ongeveer één
derde bestemd voor de MOL's. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27467-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl