Wijziging Wetboek van Strafvordering m.b.t. de betekening van gerechtelijke mededelingen in strafzaken; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29805, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

04-10-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

29805 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Ontvangen commentaren3. Gronden voor het voorstel4. Naar een domiciliestelsel?5. Belangrijkste onderdelen van het wetsvoorstela. Uitbreiding van de gronden voor ophouding voor onderzoek
en inverzekeringstellingb. Gedetineerden en VIPc. Verzending van een afschrift van de dagvaarding6. Gevolgen van de adresopgave bij het instellen van een
rechtsmiddel; verhouding tot het wetsvoorstel OM-afdoening7. Gevolgen voor de uitvoering8. Artikelsgewijze toelichtingArtikel IOnderdelen A en BOnderdeel CDEFG en HIJKLMNPArtikel IIArtikel III en IVArtikel VArtikel VIOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29805Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 83 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 805Wijziging en aanvulling van een aantal bepalingen in het Wetboek van
Strafvordering met betrekking tot de betekening van gerechtelijke mededelingen
in strafzakennr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING11. InleidingIn oktober 2002 bood het eerste kabinet-Balkenende het veiligheidsprogramma
«Naar een veiliger samenleving» aan (Kamerstukken II 2002/2003,
28 684, nr. 1). Hierin noemt het kabinet als een van de te treffen maatregelen
die zien op processuele en procedurele aanpassingen in en rondom het strafproces
«een aanpassing van de betekeningsregeling die moet leiden tot een betere
betekening van dagvaardingen (en derhalve minder nietigverklaringen)»
(p. 45).Met het oog op de uitvoering van deze opdracht is eind oktober 2002 een
gemengde werkgroep ingesteld bestaande uit zowel ambtenaren van het Ministerie
van Justitie als vertegenwoordigers van de uitvoeringspraktijk (het openbaar
ministerie, de zittende magistratuur, de advocatuur, het CJIB en het agentschap
Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties). Doel van het door deze werkgroep
verrichte onderzoek was om vast te stellen hoe verbetering van de betekeningsregeling
kan worden bereikt in die zin, dat de verdachte in meer gevallen daadwerkelijk
op de hoogte is (of redelijkerwijs op de hoogte kan zijn) van de datum van
de terechtzitting.Op 23 juni 2003 is bij brief van de Minister van Justitie het rapport
«Betekening van dagvaardingen. Onderzoek naar wet en uitvoering in strafzaken»
aan de Tweede Kamer aangeboden. Het rapport is gepubliceerd op de website
van het Ministerie van Justitie (www.justitie.nl). De algemene conclusie van
dit rapport is dat binnen het huidige betekeningsstelsel verbetering mogelijk
is. De werkgroep heeft hiervoor een aantal cijfers rond de betekening verzameld.
Ten eerste lijkt het percentage dagvaardingen in persoon de laatste jaren
een licht dalende tendens te vertonen (van 48,9% in 2000 naar 47% in 2002).
Verder blijkt dat in vijf of zes procent van het totaal aantal aanhoudingen
van het onderzoek ter terechtzitting in Nederland een betekeningsprobleem
de reden is. Van een nietige dagvaarding is sprake in iets meer dan drie procent
van het aantal zaken. Vastgesteld kan worden dat dergelijke aanhoudingen en
nietigverklaringen als gevolg van betekeningsproblemen tot capaciteitsverlies
voor de parketten en de gerechten leiden; dit bestaat uit verlies aan zittingscapaciteit
(doordat de geplande behandeling van zaken geen doorgang kan vinden) en capaciteitsverlies
als gevolg van voor dat moment nutteloze voorbereidingstijd. Dit
capaciteitsverlies is moeilijk in fte's te becijferen, maar iedere vermijdbare
nietigheid of aanhouding is er een teveel.De voorstellen die de werkgroep ter verbetering van het betekeningsstelsel
heeft gedaan, betreffen zowel de uitvoering als wijzigingen van de wet. Kort
samengevat zijn de verbeteringsvoorstellen die de uitvoering betreffen de
volgende:– bredere ondersteuning van de praktijk van aanhouden en uitreiken
(AU-praktijk);– betere contacten tussen parketten onderling zodat best practices
kunnen worden vastgesteld en overgenomen;– onderzoek naar de mogelijkheden om meer resultaatgerichte elementen
op te nemen in het contract tussen het Ministerie van Justitie en TPG Post;– onderzoek naar de autorisaties van Justitie en met name van het
openbaar ministerie voor de toegang tot de Gemeentelijke Basisadministratie
(GBA).De voorstellen die wijzigingen van de wet betreffen, kunnen als volgt
worden samengevat:– uitbreiding van de gronden voor ophouding voor onderzoek en inverzekeringstelling,
zodat het nemen van de vervolgingsbeslissing en het uitreiken van de dagvaarding –
in tegenstelling tot de huidige situatie – zelfstandige redenen worden
voor de toepassing van deze twee dwangmiddelen;– aanpassing van artikel 588, eerste lid, onder a Sv, zodat de eerste
stap in de betekeningsprocedure is dat via het systeem VIP wordt nagegaan
of de verdachte ergens is gedetineerd;– codificatie van enkele in de rechtspraak geformuleerde regels,
waaronder die met betrekking tot de verzending van een afschrift van de dagvaarding
aan een ander voorhanden adres dan het GBA-adres;– doorhaling van het vereiste in artikel 370a Sv om de aanvulling
van de dagvaarding te betekenen in geval van oproeping bij misdrijven;– bieden van een wettelijke basis voor de zeven-dagentermijn die
op het postkantoor wordt gehanteerd voor de bewaring van een vergeefs op het
in de dagvaarding genoemde adres aangeboden dagvaarding.Zoals de Minister van Justitie in zijn brief aan de Tweede Kamer al heeft
aangegeven, onderschrijft hij de conclusies van de werkgroep en neemt hij
de voorstellen over. Het onderhavige wetsvoorstel dient ter uitvoering van
de verbeteringsvoorstellen die betrekking hebben op de wet. Daarnaast heeft
de Minister het openbaar ministerie verzocht om een vervolg te geven aan de
voorstellen ter verbetering van de uitvoering. Het onderhavige wetsvoorstel
is onderdeel van de herziening van strafvordering die het kabinet ter hand
heeft genomen als vervolg op het onderzoeksproject Strafvordering 2001 (zie
«Algemeen kader herziening Wetboek van Strafvordering», Kamerstukken
II 2003/04, 29 271, nr. 1 ). Op de relatie met Strafvordering 2001 wordt
nader ingegaan in § 4. Het onderhavige wetsvoorstel bevat voorts
enkele systematische en terminologische verbeteringen in de regeling van de
kennisgeving (waaronder de betekening) van gerechtelijke mededelingen. Deze
verbeteringen zijn voor een deel gebaseerd op voorstellen die de Commissie
herijking Wetboek van Strafvordering (de Commissie-Moons) begin jaren negentig
deed in een van haar rapporten getiteld «Recht in vorm». Aan deze
voorstellen van de Commissie-Moons was nog nooit uitvoering gegeven. Ze zullen
in het artikelsgewijze deel van de toelichting nader worden toegelicht.2. Ontvangen commentarenHet voorstel is voor advies voorgelegd aan het College van procureurs-generaal
van het openbaar ministerie (OM), de Raad voor de Rechtspraak, de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) en de Nederlandse Orde van Advocaten (NovA)1. Deze instanties hebben het voorstel overwegend
positief ontvangen; op onderdelen is er commentaar of kritiek. Het College
meent dat de voorstellen zeker kunnen bijdragen aan het terugdringen van het
verlies aan zittingscapaciteit door aanhoudingen en nietigverklaringen als
gevolg van gebreken in de betekening van dagvaardingen in strafzaken, maar
maakt enkele kritische opmerkingen over het voorgestelde artikel 588a Sv.
De NVvR meent dat het voorstel kan bijdragen tot een verheldering van de betekeningsvoorschriften
en plaatst voorts een aantal nuttige technische kanttekeningen. De Raad voor
de Rechtspraak kan, gegeven de keuze van de regering om thans niet over te
gaan tot invoering van een of andere vorm van een domiciliestelsel, instemmen
met het conceptwetsvoorstel. Naar de mening van de NOvA, ten slotte, zal kwaliteitsverbetering
en meer efficiency in het strafproces met name bereikt worden door voorwaarden
te scheppen waardoor dagvaardingen vaker in persoon kunnen worden uitgereikt.
Volgens de NOvA passen de voorgestelde wijzigingen in dit streven. Bij de
bespreking van de verschillende onderdelen van het voorstel zal, waar nodig,
worden ingegaan op de ontvangen commentaren.De memorie van toelichting is verder als volgt opgezet. Allereerst worden
de gronden voor de voorgestelde wetswijzigingen besproken (§ 3).
Vervolgens wordt kort ingegaan op het zogenoemde domiciliestelsel en op de
redenen waarom invoering van zo'n stelsel thans niet wordt voorgesteld (§ 4).
In §§ 5 en 6 worden de belangrijkste voorstellen weergegeven
en wordt tevens ingegaan op de afstemming met het wetsvoorstel OM-afdoening.
In § 7 worden de gevolgen voor de uitvoering besproken. § 8
Bevat de artikelsgewijze toelichting.3. Gronden voor het voorstelAan het rapport van de in § 1 genoemde werkgroep ontleent de
regering een aantal gronden die pleiten voor wetswijziging.Een belangrijke grond voor het onderhavige wetsvoorstel is het verlies
aan zittingscapaciteit door aanhoudingen en nietigverklaringen als gevolg
van gebreken in de betekening van dagvaardingen in strafzaken. Zowel een nietigheid
van de dagvaarding als een aanhouding vanwege een betekeningsgebrek leveren
voor het justitiële systeem capaciteitsverlies op, in het bijzonder verlies
van zittingscapaciteit: de voor de zaak geplande zittingscapaciteit kan immers
niet voor een inhoudelijke behandeling van de zaak worden gebruikt. Daarnaast
treedt capaciteitsverlies op doordat de betrokken justitiefunctionarissen
voorbereidingstijd in een zaak hebben gestoken die zij, achteraf bezien, beter
in een andere zaak hadden kunnen steken. Bij dit alles moet wel worden bedacht
dat het in de regel zaken betreft van niet-gedetineerde verdachten; het gaat
in de regel dus niet om zeer ernstige strafbare feiten, die relatief veel
capaciteit (zittingscapaciteit en voorbereidingstijd) vragen. Voor zover het
betekeningsgebrek vermeden had kunnen worden, is iedere nietigheid of aanhouding
er echter een teveel en had de tijd en energie die in de desbetreffende zaak
is gestoken, (althans ten dele) nuttiger besteed kunnen worden.Uit onderzoek over het jaar 2002 blijkt dat het percentage aanhoudingen
dat door betekeningsproblemen wordt veroorzaakt, vijf of zes procent van het
totaal aantal aanhoudingen in strafzaken lijkt te zijn. Het percentage nietigverklaringen
ligt op iets meer dan drie procent van het totaal aantal zaken. In de jaren
daarvoor lag dat gemiddelde iets hoger.Het verlies van zittingscapaciteit als gevolg van aanhoudingen om welke
reden dan ook (dus niet alleen om reden van een betekeningsprobleem) is over
de periode april tot en met september 2002 door de Raad van de Rechtspraak
onderzocht. In dit onderzoek is de gerechten gevraagd aan te geven bij hoeveel
van de aanhoudingen daadwerkelijk zittingstijd verloren is gegaan. Volgens
de schatting van de gerechten is hiervan in zeventig tot tachtig procent van
het aantal aanhoudingen sprake geweest. De Raad voor de Rechtspraak
heeft een tentatieve berekening gemaakt van de hiermee gemoeide personele
inzet, welke uitkomt op 22 fte rechters op jaarbasis. Hierbij is geen rekening
gehouden met het tijdverlies dat is gemoeid met de voorbereiding door de rechters
van de aangehouden zaken en met het tijdverlies dat optreedt bij het ondersteunend
apparaat. Grofweg kan dus worden gesteld dat de inzet van 1 fte rechter (vijf
procent van 22 fte) op jaarbasis verloren gaat aan aanhoudingen wegens betekeningsproblemen.
Dit verlies is in werkelijkheid kleiner omdat bij de appointering van zaken
doorgaans rekening wordt gehouden met een redelijkerwijs te verwachten «uitval».De Raad voor de Rechtspraak heeft tevens tentatief berekend hoeveel capaciteit
verloren gaat als gevolg van het aantal nietigverklaringen. Dit blijkt op
jaarbasis ongeveer 4 fte's rechters te bedragen en 5 fte's ondersteunend personeel
(dit betreft, anders dan bij de aanhoudingen, zowel voorbereidings- als zittingstijd).
Deze berekening is gebaseerd op cijfers van het Parket-Generaal over het jaar
2002 met betrekking tot zowel MK-, politierechter-, kinderrechter- als kantonzaken.
Aanname is dat het overgrote deel van de nietigverklaringen het gevolg is
van betekeningsproblemen.Voor uitgebreider cijfermateriaal zij verwezen naar het rapport van meergenoemde
werkgroep.Een tweede grond die voor wetsaanpassing pleit, is gelegen in de rechtspraak
van de Hoge Raad. De regeling van de betekening zoals deze is neergelegd in
de artikelen 586 en verder van het Wetboek van Strafvordering heeft inmiddels
geleid tot een uitgebreide rechtspraak, waarin de betekeningsvoorschriften
nader zijn uitgelegd en aangevuld. Omdat in de praktijk onzekerheid bestond
over deze rechtspraak, heeft de Hoge Raad op 12 maart 2002 een overzichtsarrest
gewezen waarin hij de hoofdlijnen van zijn jurisprudentie over dit onderwerp
heeft samengevat en waar nodig verduidelijkt en geactualiseerd (NJ 2002, 317
m.nt. Sch). Zoals de werkgroep aangeeft hebben deze jurisprudentiële
regels, die de Hoge Raad de afgelopen jaren heeft geformuleerd, de uitvoering
van de betekeningsregeling echter onmiskenbaar bewerkelijker gemaakt. Vanuit
de praktijk is dit bevestigd en is tevens aangegeven dat ondanks het overzichtsarrest
van de Hoge Raad de rechtspraak ingewikkeld is en op sommige punten nog onvoldoende
duidelijk. Een en ander heeft vooral te maken met het feit dat de Hoge Raad
in een aantal gevallen eist dat, naast de wettelijk voorgeschreven betekening
aan het GBA-adres, ook een afschrift van het gerechtelijk schrijven wordt
gezonden aan een ander voorhanden adres van de verdachte. Rond de toepassing
van deze regel bestaat in de praktijk onduidelijkheid. Naar de indruk van
meergenoemde werkgroep betekenen parketten de dagvaarding soms «dubbel»
(dat wil zeggen aan twee adressen), waar met verzending van een afschrift
van de dagvaarding kan worden volstaan, en wordt soms ook een (afschrift van
de) dagvaarding gezonden aan een in het dossier voorkomend ander adres dan
het GBA-adres, waar volgens de Hoge Raad volstaan zou kunnen worden met betekening
aan het GBA-adres. Een wettelijke regel wanneer precies een extra mededeling
aan een ander adres dan het GBA-adres moet worden gezonden (en in welke vorm)
kan eenheid brengen in de door de praktijk gevolgde werkwijze en kan zelfs
enige besparing opleveren.Een derde grond voor dit wetsvoorstel is gelegen in de eisen van het EVRM.
In de literatuur is wel gesteld dat het huidige GBA-stelsel op gespannen voet
staat met het EVRM, in het bijzonder met het in artikel 6 EVRM gegarandeerde
aanwezigheidsrecht van de verdachte. Volgens H.M.E. Laméris-Tebbenhoff
Rijnenberg biedt de regeling te weinig garanties dat de verdachte daadwerkelijk
bekend raakt met de zittingsdatum. Door in de wet de verplichting vast te
leggen dat op het formele GBA-adres moet worden betekend, lijkt de wetgever
volgens haar het doel de verdachte te bereiken onderschikt te hebben gemaakt
aan het doel om een rechtsgeldige betekening te bewerkstelligen.
Dit staat op gespannen voet met de eis van het EHRM dat de overheid zich daadwerkelijk
inspant de verdachte op de hoogte te brengen van de terechtzitting, aldus
mevrouw Laméris-Tebbenhoff Rijnenberg (in: M.S. Groenhuijsen &
G. Knigge (red.), Het onderzoek ter zitting: Eerste interimrapport onderzoeksproject
Strafvordering 2001, Deventer, Gouda Quint 2001, p. 115/116).Bij deze kritiek op het GBA-stelsel plaatst de regering, in navolging
van de werkgroep, enkele kanttekeningen. Ten eerste moet worden opgemerkt
dat de rol die de GBA in het strafproces speelt, niet los kan worden gezien
van de rol die de GBA in meer brede zin speelt bij het functioneren van de
overheid. Uitgangspunt van het overheidsbeleid is dat burgers zich niet aan
enige relatie met de overheid kunnen onttrekken, omdat zij gebruik maken van
veel overheidsvoorzieningen. Daarbij vormen de vanuit de GBA verkregen en
in diverse overheidsinformatiesystemen opgeslagen persoonsgegevens in toenemende
mate de basis voor het beoordelen, toekennen en uitvoeren van specifieke publiekrechtelijke
aanspraken, rechten, veranwoordelijkheden en plichten van de burgers. De GBA
is dan ook van cruciaal belang voor de overheid (en dit belang zal in de toekomst
nog verder toenemen), maar ook voor de burger die een beroep wil doen op overheidsvoorzieningen.
Dit laatste impliceert ook een verantwoordelijkheid voor de burger om zijn
gegevens in de GBA up to date te houden en zich daardoor in enige mate bereikbaar
te houden voor mededelingen van de overheid. Dit wordt niet anders wanneer
die burger verdachte is.Verder meent de regering dat de voorstelling dat de GBA louter een formeel
systeem zou zijn met een fictief in plaats van een werkelijk adres en dat
de GBA om die reden slecht past bij de uitgangspunten van het EVRM, onjuist
is. Uit steekproefsgewijs onderzoek blijkt namelijk dat de GBA als behoorlijk
betrouwbaar kan worden aangemerkt: in 2002 bleek dat op het peilmoment 97,3%
van de in de GBA geadministreerde adressen juist was, dat wil zeggen het werkelijke
adres van de betrokkene weergaf. Of een stelsel dat uitgaat van door de verdachten
zelf opgegeven adressen (een domiciliestelsel) een groter «waarheidsgehalte»
heeft, is twijfelachtig. Men kan immers evengoed stellen dat het een fictie
is dat een historisch opgegeven adres aan de politie nog het werkelijke adres
weergeeft op het moment van uitgaan van de dagvaarding. Er zal doorgaans immers
enige tijd zitten tussen het moment van de adresopgave en de daadwerkelijke
betekening en de kans is dan ook zeker aanwezig dat het adres in de tussentijd
is verouderd.Tot slot zij opgemerkt dat het GBA-stelsel als zodanig nog niet aan het
oordeel van het EHRM is onderworpen. Dit oordeel is veelal sterk afhankelijk
van de omstandigheden van de concrete casus. Dit is ten aanzien van het aanwezigheidsrecht
niet anders, op welk punt de Europese jurisprudentie zeer casuïstisch
is en niet een ondubbelzinnige lijn is vast te stellen. Enerzijds eist het
EHRM voldoende inspanningen van de overheid om de verdachte daadwerkelijk
op de hoogte te stellen van de zitting (zie o.a. Brozicek (19-12-1989, NJ
1994, 25): schending aanwezigheidsrecht omdat autoriteiten de dagvaarding,
ondanks verzoek van de verdachte, niet voor hem hadden vertaald en bovendien
oproepingen voor de zitting slechts ter griffie hadden neergelegd; F.C.B.
tegen Italië (28-8-1991, NJ 1994, 27): schending door verstekveroordeling,
rechter had de behandeling moeten aanhouden omdat hij over informatie beschikte
dat verdachte uit andere hoofde was gedetineerd; Kremzow (11-9-1993, NJ 1994,
359): verdachte kreeg ten onrechte niet de gelegenheid behandeling in appèl
bij te wonen, overheid heeft «positive duty» om het aanwezigheidsrecht
van de verdachte te verwezenlijken). Anderzijds sluit het EHRM niet de mogelijkheid
uit dat de verdachte bij verstek wordt berecht óók wanneer niet
vaststaat dat de verdachte de dagvaarding in persoon heeft ontvangen en evenmin
dat hij expliciet afstand heeft gedaan van zijn recht op berechting in aanwezigheid
(Hennings (16-12-1992, NJCM 1993, p. 566): van een verdachte die voor een
licht misdrijf wordt vervolgd, mag zekere inspanning worden gevraagd
om het recht op toegang tot de rechter te realiseren; De Groot tegen Nederland
(23-2-1999, NJ 1999, 641): geen schending, omdat verdachte bekend was met
vervolging en de overheid voldoende inspanning had verricht om de uitoefening
van verdedigingsrechten te verzekeren, terwijl de aanwezige raadsman kennelijk
akkoord ging met verstekbehandeling). Een en ander betekent niet dat uit jurisprudentie
van het EHRM niets kan worden afgeleid omtrent de wenselijke inrichting van
de betekeningsregeling. Uit deze jurisprudentie kan inderdaad worden afgeleid
dat de overheid bij de betekening van dagvaardingen niet klakkeloos van een
bepaald adres mag uitgaan als er aanwijzingen zijn dat de verdachte daarop
niet of niet meer bereikbaar is. Bij nadere beschouwing van artikel 588 Sv
kan worden opgemerkt dat de Nederlandse betekeningsregeling op dit punt voor
verbetering vatbaar is. Uit artikel 588 volgt immers dat op het GBA-adres
moet worden betekend, zelfs als een andere woon-
of verblijfplaats bekend is. Dit «formalistische» element van
de bestaande regeling kan evenwel door aanpassing van de wet zoals in dit
wetsvoorstel voorgesteld worden ondervangen.De NOvA uit in haar advies kritiek op de motivering van de voorstellen.
Volgens haar lijkt de Minister de efficiency van groter belang te achten dan
de rechtsbescherming. Dit berust op een misverstand. Doel van de betekeningsregeling
is en blijft om in zoveel mogelijk gevallen de verdachte daadwerkelijk op
de hoogte te brengen van de datum van de terechtzitting. Dit draagt zowel
bij aan de rechtsbescherming (de verdachte kan zich in persoon verdedigen)
als aan de efficiency (nietigheden en aanhoudingen worden voorkomen; de strafprocedure
mondt eerder uit in een onherroepelijke uitspraak). Hierdoor kan een verbetering
van de kwaliteit van de strafrechtspleging als geheel worden bereikt. Zoals
de NOvA zelf opmerkt passen de voorgestelde wijzigingen in dit streven.4. Naar een domiciliestelsel?Uit de Nederlandse en Europese jurisprudentie kan worden afgeleid dat
de overheid meer moeite moet doen om de verdachte te bereiken dan het enkel
betekenen op basis van het GBA-adres. Het doel van deze inspanningsverplichting
is om het recht van de verdachte om aanwezig te zijn bij de behandeling van
zijn strafzaak zo goed mogelijk te waarborgen.Ten einde nog meer inhoud te geven aan de bedoelde inspanningsverplichting
van de overheid en het aanwezigheidsrecht van de verdachte is wel voorgesteld
om het bestaande, op de Gemeentelijke Basisadministratie (GBA) gebaseerde
betekeningsstelsel te vervangen door een zogenoemd domiciliestelsel. Het domiciliestelsel
houdt in dat de verdachte bij zijn (eerste) verhoor een adres moet of kan
kiezen, waar de voor hem bestemde stukken betekend kunnen worden. Dit kan
het GBA-adres zijn maar het kan ook een adres zijn waarop de verdachte verblijft
of het adres van een derde, bijvoorbeeld dat van de raadsman. In het door
het Ministerie van Justitie gesubsidieerde Onderzoeksproject Sv 2001 wordt
invoering van een domiciliestelsel bepleit. De werkgroep komt evenwel in haar
rapport tot de conclusie dat de mogelijke voordelen van een domiciliestelsel –
ook bij een gemengd GBA-domiciliestelsel – onvoldoende opwegen tegen
de nadelen ervan en tegen de verbetering die binnen het bestaande betekeningsstelsel
nog mogelijk is. Zo is het twijfelachtig of bij domiciliekeuze door de verdachte
werkelijk de kans wordt vergroot dat de verdachte wordt geïnformeerd
over de behandeling van zijn zaak. Veel «klanten» van justitie
zijn immers zeer mobiel, zodat het door henzelf opgegeven adres snel zal verouderen.
Verder schat de werkgroep de efficiencywinst van een domiciliestelsel minder
hoog in dan de onderzoekers van Sv 2001 doen. Het stelsel brengt een verzwaring
van de administratieve lasten voor politie en justitie mee, doordat zij een
eigen adressenadministratie moeten opzetten en bijhouden, los van de GBA. Verder wordt in een domiciliestelsel de kans op fouten naar de mening
van de werkgroep zeker niet kleiner (bijvoorbeeld door de mogelijkheid van
manipulatie van het domicilie-adres door kwaadwillende verdachten). Tot slot
erkent de werkgroep weliswaar het voordeel dat het domiciliestelsel meer lijkt
te sporen met het uitgangspunt van het Europese Hof voor de rechten van de
mens dat justitie zich dient in te spannen om de feitelijke verblijfplaats
van de verdachte te achterhalen, zodat hij daadwerkelijk kan worden geïnformeerd
over zijn zaak. Dit voordeel acht de werkgroep echter niet doorslaggevend,
terwijl zij de voorstelling dat het GBA-stelsel louter een formeel systeem
zou zijn met een fictief in plaats van een werkelijk adres, onjuist acht.
Over dit vermeend formalistische karakter van het GBA-stelsel zijn in de vorige
paragraaf al wat opmerkingen gemaakt.De regering onderschrijft deze analyse van de werkgroep en is –
net als de werkgroep – er niet van overtuigd dat onverkorte invoering
thans van een domiciliestelsel of een gemengd GBA-domiciliestelsel de gewenste
verbetering in de betekeningsregeling brengt. Alleen op één
specifiek punt acht de regering het wenselijk om gevolgen te verbinden aan
een adresopgave door de verdachte en dus een regeling te treffen die trekken
heeft van een domiciliestelsel, namelijk in de fase van het instellen van
een rechtsmiddel. Dit voorstel zal in § 6 nader worden toegelicht.
Verder laat het afwijzende standpunt ten aanzien van invoering van een domiciliestelsel
onverlet dat de regering – conform een aanbeveling van de werkgroep –
nader onderzoek naar de mogelijke voordelen van een domiciliestelsel wenselijk
acht. Deze voordelen zouden met name kunnen liggen op het terrein van de executie.
Indien aan de opgave van een domicilie de consequentie zou worden verbonden
dat betekening aan dat domicilie gelijkstaat aan een betekening in persoon,
zou dat namelijk in veel gevallen tot een aanmerkelijke bekorting van de appèltermijn
leiden. Uit cijfers blijkt dat thans een flink aantal van de veroordelingen
niet binnen 14 dagen onherroepelijk wordt (12% bij misdrijfzaken en 42% bij
kantonzaken). In opdracht van de Minister van Justitie laat het Wetenschappelijk
Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) onderzoek verrichten naar mogelijke
executieproblemen bij verstekvonnissen en naar de voordelen die het domiciliestelsel
op dit vlak zou kunnen bieden. De uitkomsten van dit onderzoek worden begin
2005 verwacht. Op basis van die uitkomsten zal een nadere beoordeling volgen
of invoering van een domiciliestelsel – in een of andere vorm en voor
bepaalde zaken – winst kan opleveren. Dit staat evenwel los van dit
wetsvoorstel en van de verbeteringen die thans al kunnen worden aangebracht
in de regeling van de betekening.Drie van de vier adviesinstanties laten zich in hun advies uit over een
domiciliestelsel (de Raad voor de Rechtspraak, het OM en de NOvA) en stemmen
in met de beslissing van de regering om thans niet tot invoering van zo'n
stelsel over te gaan.5. Belangrijkste onderdelen van het wetsvoorstelIn deze paragraaf worden de belangrijkste voorstellen nader toegelicht.
De voorstellen van meer technische aard worden hierna in het artikelsgewijze
deel toegelicht. Het voorstel om een wettelijke basis te creëren voor
de zeven-dagentermijn die op het postkantoor wordt gehanteerd voor de bewaring
van een vergeefs op het in de dagvaarding genoemde adres aangeboden dagvaarding
(zie hiervoor § 1), behoeft geen plaats in dit wetsvoorstel, maar
zal worden uitgevoerd door middel van een algemene maatregel van bestuur op
basis van artikel 588, vierde lid, Sv.a. Uitbreiding van de gronden voor ophouding voor onderzoek
en inverzekeringstellingDe beste gelegenheid voor het uitreiken van de dagvaarding is wanneer de verdachte zich (nog) op het politiebureau bevindt na zijn aanhouding:
dit voorkomt betekeningsproblemen en de dagvaarding wordt in persoon uitgereikt.
Dit is ideaal vanuit het oogpunt van het recht op berechting in aanwezigheid
en van het ingaan van appèltermijnen.De mogelijkheid om de dagvaarding nog op het politiebureau aan de verdachte
mee te geven, is er niet bij iedere zaak: deze zogenoemde procedure van aanhouden
en uitreiken (AU) leent zich vooral voor de afdoening van lichtere, min of
meer doorsnee zaken. Er bestaan bij de parketten in het land verschillende
varianten van de AU-procedure. In het rapport van de werkgroep wordt de Arnhemse
variant beschreven, waarbij ten parkette een aparte AU-kamer, bemand door
secretarissen en administratief juridisch medewerkers, aan de hand van een
concept-proces-verbaal en het verhaal van de politie beoordeelt of een zaak
in aanmerking komt voor AU. Bij een positief oordeel van de beoordelaar maakt
deze, mede op basis van de BOS-Polarisrichtlijnen, een tenlastelegging en
een dagvaarding en eventueel aanvullende stukken (zoals een transactievoorstel
of een schadevergoedingsbrief). Deze stukken worden vervolgens langs geautomatiseerde
weg naar het politiebureau gezonden, waarna de politie ze aan de verdachte
in persoon uitreikt. Naast de AU-variant zoals die in Arnhem wordt gepraktiseerd,
bestaat ook het front office bij de politie. Hierbij
houdt het OM met een aantal parketmedewerkers kantoor op het politiebureau.Hoewel de AU-procedure niet in alle zaken kan worden toegepast, is het
een zeer effectieve procedure: de dagvaarding wordt in persoon betekend hetgeen
de executeerbaarheid van het vonnis zeer ten goede komt. Het aantal aanhoudingen
en nietigverklaringen zal met deze procedure kunnen worden teruggebracht.
De snelheid van de procedure stelt wel eisen aan het besluitvormingsproces
bij het openbaar ministerie. De officier van justitie blijft eindverantwoordelijk
voor een deugdelijke vervolgingsbeslissing, hetgeen onder andere meebrengt
dat er een goede mandaatsregeling voor de werkzaamheden van de bij de AU-afdoening
betrokken parketmedewerkers moet zijn. Al met al verdient de AU-praktijk zeker
ondersteuning, zoals ook de werkgroep heeft aangegeven. Hoewel de huidige
wettelijke regeling voldoende aanknopingspunten biedt voor de AU-procedure,
is het wenselijk om haar een duidelijker wettelijke basis te geven. Daartoe
wordt het volgende voorgesteld.In de AU-praktijk worden de ophouding voor onderzoek en de inverzekeringstelling
benut om de verdachte met een dagvaarding op zak heen te zenden. Dit staat
op enigszins gespannen voet met de huidige wettelijke regeling, die deze dwangmiddelen
alleen toelaat «in het belang van het onderzoek» respectievelijk
«voor onderzoek» (artikelen 57, eerste lid, en artikel 61 Wetboek
van Strafvordering). Voorgesteld wordt – in navolging van de werkgroep –
om deze gronden uit te breiden zodat daaronder ook het nemen van de vervolgingsbeslissing
en het uitreiken van de dagvaarding in persoon kan worden begrepen. Aldus
wordt voorkomen dat in de rechtszaal discussie ontstaat over de vraag of het
ophouden of de inverzekeringstelling van de verdachte wel voor het juiste
doel geschiedde en of de vrijheidsbeneming met het oog op de uitreiking van
de dagvaarding niet langer duurde dan strikt genomen door het onderzoeksbelang
werd gerechtvaardigd (zie ook het rapport van de Nationale Ombudsman van 12 april
2002, nr. 2002/103, waarin deze vaststelde dat er geen rechtsgeldige reden
was om verdachte na het laatste verhoor tijdens de ophouding nog bijna vier
uren vast te houden voor het uitreiken van een dagvaarding en een transactievoorstel;
hierbij moet natuurlijk worden bedacht dat de Ombudsman uitging van de (tekst
van de) bestaande wettelijke bepalingen). De werkgroep acht het hierbij niet
zinvol om aan de ophouding of inverzekeringstelling met het oog op de uitreiking
van de dagvaarding, binnen de algemene termijnen die de wet voor deze dwangmiddelen
kent, een termijn te verbinden. De naleving van een dergelijke termijn zal
bijzonder moeilijk te controleren zijn (wanneer hield het onderzoeksbelang in enge zin op te bestaan en ging de termijn voor het uitreiken van
de dagvaarding in?). Net als thans geschiedt bij de toetsing van het onderzoeksbelang
zal per geval kunnen worden beoordeeld wanneer redelijkerwijs de grond aan
verdere vrijheidsbeneming is komen te ontvallen. Wellicht zal de rechtspraak
zelf hier enige normering kunnen aanbrengen. Doorgaans moet het in AU-zaken
mogelijk zijn om binnen een aantal uren (vier tot zes) na het laatste verhoor
een vervolgingsbeslissing te nemen.De Raad voor de Rechtspraak en het OM juichen de voorgestelde wijzigingen
van de artikelen 57 en 61 Sv toe. De NOvA daarentegen stelt voor ze te schrappen
omdat ze het recht op persoonlijke vrijheid ondergeschikt zouden maken aan
het (financiële) belang van het voorkomen van verlies aan zittingscapaciteit.
De regering is dit niet met de NOvA eens. De voorgestelde bepalingen strekken
er mede toe te voorkomen dat de vrijheidsbeneming langer duurt dan noodzakelijk
is. Tegelijk ondersteunen ze de AU-procedure, die ook in het belang van de
verdachte is, namelijk het belang dat hij binnen redelijke termijn wordt berecht.De uitreiking van de dagvaarding is geen reden voor verlenging van de
duur van de ophouding of inverzekeringstelling. Wanneer de geldende termijn
te kort blijkt te zijn voor het opstellen van de (volledige) dagvaarding,
bestaat nog wel de mogelijkheid dat de verdachte wordt heengezonden met een
zogenoemde verkorte dagvaarding, inhoudende een oproeping voor de zitting
en een verkorte omschrijving van het strafbaar feit. Deze mogelijkheid bestaat
indien de verdachte is aangehouden voor een strafbaar feit dat voor de politierechter
wordt vervolgd (artikel 370a Sv, zie hierover nader de artikelsgewijze toelichting
op artikel I onderdeel C). Behalve wanneer de termijn van ophouding of inverzekeringstelling
te kort is voor opstelling van een volledige dagvaarding, kan artikel 370a
ook uitkomst bieden in situaties waarin parketten geen voorzieningen hebben
voor een AU-afdoening, zoals bij sommige parketten in de weekeinden.Conform het standpunt van de werkgroep ziet de regering ervan af om het
belang van het informeren van de verdachte (in zware strafzaken) over de datum
van de terechtzitting als aparte grond voor voorlopige hechtenis in artikel
67a op te nemen. Zoals de werkgroep heeft aangegeven bestaat hieraan in de
praktijk geen behoefte.b. Gedetineerden en VIPArtikel 588, eerste lid, onder a Wetboek van Strafvordering bepaalt dat
de uitreiking geschiedt «aan hem wie in Nederland in verband met de
strafzaak waarop de uit te reiken gerechtelijke mededeling betrekking heeft
rechtens zijn vrijheid is ontnomen: in persoon.» Deze formulering heeft
tot gevolg dat het OM bij de betekening wettelijk gezien niet hoeft na te
gaan of de verdachte wellicht is gedetineerd in verband met een andere strafzaak.
Wel schrijft de Hoge Raad in het overzichtsarrest voor dat bij verdachten
zonder bekende woon- of verblijfplaats in de vrije samenleving wordt nagegaan of hij/zij wellicht verblijft in een penitentiaire
inrichting, ongeacht de titel van vrijheidsbeneming (overweging 3.24, onder
a). Wanneer tijdens de terechtzitting blijkt dat de verdachte op dat moment
uit anderen hoofde is gedetineerd, behoort de rechter volgens de Hoge Raad
de behandeling te schorsen teneinde de verdachte alsnog in de gelegenheid
te stellen op een nadere terechtzitting aanwezig te zijn (overweging 3.34,
onder a). Deze voorschriften van de Hoge Raad houden verband met het feit
dat, waar tot voor kort geen geautomatiseerd systeem beschikbaar was waarin
alle gedetineerden (uit welken hoofde dan ook) centraal geregistreerd stonden,
dit er wel inmiddels wel is.De Verwijsindex Personen (VIP, voorheen Verwijsindex Personen Strafrechtsketen
(VIPS)) is een systeem dat valt onder het beheer van het CJIB. Het doel is
om de informatievoorziening binnen de strafrechtsketen efficiënter en
effectiever te laten verlopen. Vroeger raadpleegden organisaties
uit de opsporing, vervolging, berechting en executie onafhankelijk van elkaar
de GBA om een verdachte of veroordeelde te vinden. Daarnaast was vaak niet
bekend in welke penitentiaire inrichting de betrokkene was geplaatst. Met
de komst van VIP verandert dit: de organisaties kunnen in dit systeem gegevens
over personen binnen de strafrechtsketen opvragen, inclusief het laatst bekende
GBA-adres. Hiermee wordt het traceren van personen binnen de strafrechtsketen
vergemakkelijkt.Binnen vijftien tot dertig minuten wordt de inschrijving van een persoon
bij een penitentiaire inrichting (PI) of de vreemdelingenbewaring doorgegeven
aan VIP. Personen die op het politiebureau verblijven (inverzekeringgestelden
en soms ook verdachten die in bewaring zijn gesteld) of in een buitenlandse
PI zijn gedetineerd worden niet in VIP geregistreerd. De reden dat in het
buitenland gedetineerde personen niet in VIP worden opgenomen, is dat het
niet tot de verantwoordelijkheid van de Nederlandse overheid kan worden gerekend
deze personen actief op te sporen. Vreemdelingen die in vreemdelingendetentie
of een verwijdercentrum zitten, worden via Tulp in VIP geregistreerd. Tbs-inschrijvingen
worden weliswaar geregistreerd, maar deze kunnen enkel schriftelijk (dus niet
elektronisch) aan VIP worden doorgegeven. Mede doordat VIP continu wordt geactualiseerd,
kan op zeer gemakkelijke wijze worden nagegaan of, en zo ja waar iemand is
gedetineerd.Naast het adres dat door de leveranciers wordt aangeleverd, controleert
VIP ook het GBA-adres van de betrokken persoon. Het laatst bekende GBA-adres
wordt in VIP opgenomen. Deze informatiestroom werkt vooralsnog één
kant op: het is niet mogelijk om vanuit VIP een bericht naar de GBA te sturen
dat naast het GBA-adres ook een ander adres van de betrokkene bekend is. Indien
gegevens worden ingevoerd of gewijzigd van iemand die al in VIP is opgenomen,
wordt hiervan automatisch mededeling gedaan aan de organisaties die deze persoon
ook in hun eigen bestanden hebben zitten.In de praktijk wordt door de parketten en de gerechtelijke ondersteuning
van VIP veel gebruik gemaakt. Doorgaans gebeurt dit een aantal dagen voor
de zitting zodat er – indien de verdachte is gedetineerd – tijdig
voor kan worden gezorgd dat de verdachte aanwezig kan zijn bij de behandeling
van zijn zaak (regelen van transport).Daarnaast raadpleegt een deel van de parketten VIP ook al in een eerder
stadium, te weten voordat de dagvaarding wordt uitgestuurd. Indien blijkt
dat de verdachte is gedetineerd (voor deze strafzaak of uit anderen hoofde)
dan wordt de dagvaarding op dat adres in persoon betekend. De werkgroep heeft
voorgesteld om deze werkwijze wettelijk verplicht te stellen. Door tijdig
een controle te doen in VIP kunnen aanhoudingen om de verdachte alsnog op
de zitting te doen verschijnen, worden voorkomen. Het raadplegen van VIP kost
bovendien weinig moeite. De regering voegt hieraan toe dat, waar het gaat
om wettelijke vrijheidsberoving en waar inmiddels een systeem voorhanden is
waarin de meeste gedetineerden kunnen worden getraceerd, het redelijk is om
van de overheid te verlangen dat zij dat systeem raadpleegt met het oog op
de adressering van dagvaardingen. Voor dit uitgangspunt kan steun worden gevonden
in het rapport van de Europese Commissie voor de rechten van de mens in de
zaak Menckeberg tegen Nederland (rapport van 16 oktober 1996, appl. no.
25 514/94). In deze zaak was de verdachte in hoger beroep bij verstek
veroordeeld op basis van een dagvaarding die niet in persoon maar aan de griffier
was uitgereikt, hoewel OM en rechter aanwijzingen hadden dat de verdachte
op het moment van de uitreiking uit andere hoofde was gedetineerd. De Commissie
overwoog: «The Commission finds that informing someone of the date on
which criminal charges against him are to be examined is a legal act of such
importance that it must be carried out in accordance with procedural and substantive
requirements capable of guaranteeing the effective exercise of the accused's
rights .... In this respect the Commission accepts that a person who is lawfully
deprived of his liberty may reasonably expect the authorities
to be aware of this fact and to be able to ascertain his place of detention»
(overweging 49 en 50).Om deze redenen wordt voorgesteld om artikel 588, eerste lid, onder a
Wetboek van Strafvordering aan te passen zodat het OM voorafgaand aan de betekening
standaard controleert of de geadresseerde gedetineerd is en, indien dat het
geval is, de dagvaarding in persoon doet uitreiken. Met deze wijziging wordt
de eerste stap in de betekeningsprocedure dat wordt nagegaan of de verdachte
is gedetineerd. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur zal worden
bepaald tot welke gevallen van vrijheidsbeneming – buiten vrijheidsbeneming
in verband met de betrokken strafzaak – de controle zich zal moeten
uitstrekken. Aldus kan de regeling «meegroeien» met eventuele
toekomstige uitbreidingen van VIP of andere systemen van detentieregistratie.
Hierbij is nog de vraag of de verplichte VIP-controle ook moet gaan gelden
voor kantonzaken. De NVvR heeft in haar advies opgemerkt er voorstander van
te zijn dat op dit punt geen onderscheid wordt gemaakt tussen kantonzaken
en misdrijfzaken. Dit zou een uniforme werkwijze bij het parket ten goede
komen en de kans vergroten dat de dagvaarding ook in kantonzaken de betrokken
gedetineerde daadwerkelijk bereikt. Hoewel deze voordelen duidelijk zijn,
is echter de vraag of zij zich in kantonzaken ook kunnen verwerkelijken. De
werkwijze bij veel parketten lijkt namelijk geheel anders te zijn. Daar wordt
een VIP-controle in kantonzaken (kort voor de zitting of al voorafgaand aan
het uitbrengen van de dagvaarding) níet gedaan om bij een «hit»
de dagvaarding in persoon te kunnen uitreiken, maar om de zaak alsnog van
de zitting te halen of de dagvaarding pas later uit te brengen. Dit gebeurt
vanwege de (in verhouding tot het belang van de zaak) hoge kosten van het
vervoer van de plaats van detentie naar de zitting van de kantonrechter. Het
OM onderzoekt momenteel nader in hoeverre een wettelijk voorgeschreven VIP-controle
in kantonzaken zinvol is en winst kan opleveren.c. Verzending van een afschrift van de dagvaardingZoals in § 3 aangegeven is een van de gronden voor het wetsvoorstel
de onduidelijkheid die in de uitvoeringspraktijk bestaat omtrent de vraag
in welke gevallen het openbaar ministerie, naast de wettelijk voorgeschreven
betekening aan het GBA-adres, een extra inspanning moet doen om de verdachte
te bereiken, in de vorm van verzending van een afschrift van de dagvaarding
of oproeping naar een ander voorhanden adres. De werkgroep heeft geadviseerd
om te bezien of codificatie van de hieromtrent in de rechtspraak geformuleerde
regels, en wellicht zelfs enige stroomlijning daarvan, mogelijk is. De werkgroep
denkt hierbij in het bijzonder aan een regeling waarbij op een aantal vaste
momenten in de procedure (bij het politieverhoor, op de zitting, bij het instellen
van appèl) aan de verdachte de mogelijkheid wordt gegeven om, naast
het eventueel voorhanden GBA-adres, een ander adres op te geven. Het OM zou
vervolgens de dagvaarding aan dit adres moeten betekenen (in geval geen GBA-adres
voorhanden is) dan wel in afschrift daarnaartoe moeten sturen. Een dergelijke
regeling zou volgens de werkgroep waarschijnlijk nagenoeg alle extra betekenings-
en informatieverplichtingen dekken die in de rechtspraak zijn geformuleerd.Zoals de werkgroep zelf aangeeft kleven aan een dergelijke regeling twee
mogelijke nadelen. Ten eerste zou een algemeen geformuleerde regel ruimer
kunnen zijn dan de som van de in de rechtspraak geformuleerde specifieke regels.
Dit nadeel moet echter worden gerelativeerd. Parketten gaan nu al vaak verder
(in het verzenden van afschriften of zelfs dubbel betekenen) dan de Hoge Raad
strikt genomen eist. In zoverre is de formulering van een wettelijke regel
inderdaad codificatie van een bestaande praktijk. Hier kan aan worden toegevoegd
dat wanneer de wetgever op dit punt blijft stilzitten, niet is uitgesloten
dat de rechter nieuwe, aanvullende regels zal formuleren, die
nieuwe verplichtingen voor het OM meebrengen. Het tweede door de werkgroep
genoemde nadeel is dat aan invoering van een extra formaliteit – het
vragen naar een ander adres en het op een of andere wijze vastleggen of bewaren
van dat adres – extra kosten kunnen zijn verbonden (bijvoorbeeld in
verband met opleiding en instructie van politie- en parketambtenaren). Zoals
echter hierna in§ 7 zal worden aangegeven zijn deze kosten beperkt
en binnen de bestaande budgetten op te vangen.Tegenover de mogelijke nadelen staat een aantal voordelen. Een groot voordeel
van de voorgestelde regeling is dat zij bevorderlijk is voor de rechtszekerheid.
Voor de parketten schept ze duidelijkheid en brengt ze eenheid in hun werkwijze.
Voor de burger biedt ze, behalve rechtszekerheid, ook service doordat ze hem
de mogelijkheid geeft om zich op een ander adres dan het officiële woonadres
door justitie te laten berichten over de dagvaarding. Tegelijk geeft een dergelijke
mogelijkheid uitdrukking aan de verantwoordelijkheid van de verdachte om –
wil hij of zij de terechtzitting kunnen bijwonen – zich voldoende bereikbaar
te houden. Tot slot is een voordeel dat een wettelijke regeling als hier bedoeld
duidelijk maakt dat het Nederlandse betekeningsstelsel niet formalistisch
is en voldoende waarborgen biedt voor het recht op berechting in aanwezigheid
zoals neergelegd in artikel 6 EVRM. De regering acht deze voordelen doorslaggevend
en heeft dan ook een nieuw artikel 588a Wetboek van Strafvordering opgenomen,
dat concrete uitvoering geeft aan de ideeën van de werkgroep.Het openbaar ministerie uit in zijn advies over het wetsontwerp kritiek
op artikel 588a. Volgens het OM wordt met de voorgestelde codificering van
de rechtspraak de verkeerde richting gekozen. Het OM stelt dat de overheid
als geheel – en uiteraard het OM – er belang bij heeft dat de
GBA klopt en dat het daarom niet goed is om al te snel uitzonderingen op dit
systeem te institutionaliseren. Het OM doet de suggestie om te bezien of het
mogelijk is te regelen dat het OM bevoegd wordt om, als de verdachte een ander
adres opgeeft, dit ook aan het GBA door te geven. De regering onderschrijft
geheel dat de GBA uitgangspunt voor de betekening moet blijven. Het wetsvoorstel
handhaaft dit uitgangspunt en schrijft alleen voor dat in bepaalde gevallen,
in aanvulling op de betekening aan het GBA-adres (dan wel de woon- of verblijfplaats
van de verdachte), een afschrift aan een ander door de verdachte opgegeven
adres moet plaatsvinden. Deze aanvulling hangt nauw samen met het in artikel
6 EVRM gegarandeerde recht van de verdachte om aanwezig te zijn bij zijn berechting,
welk recht meebrengt dat Justitie in concrete gevallen niet zonder meer mag
uitgaan van het officieel geregistreerde adres van de verdachte. Het door
het OM gesuggereerde alternatief (melding door het OM aan de GBA wanneer de
verdachte een ander adres heeft opgegeven) biedt naar de mening van de regering
geen oplossing. Het GBA-systeem kent slechts een drietal afnemers met een
zogenoemde terugmeldingsverplichting (de Belastingdienst, de Sociale Verzekeringsbank
en de entorganisaties). Het OM past niet in dit rijtje omdat het doorgaans
bij een adresopgave door de verdachte onvoldoende aanknopingspunt zal hebben
om te oordelen dat het GBA-adres niet klopt. Het OM merkt nog op dat als er
toch voor wordt gekozen om artikel 588a te handhaven, het logisch en wenselijk
is om aan de adreskeuze van de verdachte de consequentie te verbinden dat
het versturen van een afschrift van de dagvaarding aan het opgegeven adres
geldt als een betekening in persoon. Zoals hierna in § 6 nader wordt
gemotiveerd komt de regering gedeeltelijk aan deze wens tegemoet, namelijk
voor de fase van het hoger beroep.In de artikelsgewijze toelichting zal artikel 588a nader worden toegelicht.
Op deze plaats zij nog het volgende opgemerkt. Artikel 588a geeft de verdachte
op drie momenten de gelegenheid om een adres op te geven – anders dan
zijn of haar GBA-adres – waaraan mededelingen over de strafzaak kunnen
worden gezonden: bij het eerste verhoor, bij het begin van het
onderzoek ter terechtzitting in eerste aanleg en bij het instellen van een
gewoon rechtsmiddel. Dit behoeft niet het woonadres te zijn maar kan ook een
ander adres zijn waarop de verdachte bereikt kan worden (bijvoorbeeld het
adres van een familielid of dat van zijn advocaat). Indien de verdachte van
deze gelegenheid gebruik heeft gemaakt, is het OM vervolgens verplicht om
een afschrift van de dagvaarding of oproeping van de verdachte om op de (nadere)
terechtzitting te verschijnen aan het laatste door de verdachte opgegeven
adres te zenden. De verdachte heeft de mogelijkheid om in zijn adresopgave
verandering te brengen, maar moet daarvoor wel naar het parket komen om in
persoon een daartoe strekkende verklaring af te leggen. Buiten deze gevallen
behoeft het OM geen rekening te houden met adresopgaven van de verdachte.
De regeling van het eerste lid, in combinatie met het tweede lid, is limitatief.
Een brief gezonden aan het parket met het verzoek stukken (ook) naar adres
X te zenden, brengt voor het OM dan ook niet de verplichting mee om dat te
doen. Hetzelfde geldt voor een adresopgave bij gelegenheid van een verhoor
door de rechter-commissaris, een casus waar de NVvR een vraag over stelt.
De RC zal in zo'n geval de verdachte die wijziging in zijn bij de politie
opgegeven adres wenst te brengen, moeten verwijzen naar de balie van het parket.
Betreft het een kennisgeving van verhuizing dan ligt het nog meer voor de
hand om de verdachte te verwijzen naar de gemeente voor een wijziging in de
GBA. In het licht van deze mogelijkheden voor de verdachte om zich goed bereikbaar
te houden voor justitie, acht de regering het limitatieve karakter van de
regeling van artikel 588a, eerste lid, alleszins redelijk.Op de mogelijkheid van het doorgeven van een adreswijziging is in de consultatieronde
uiteenlopend commentaar gekomen. De NVvR en de NOvA gaat deze mogelijkheid
nog niet ver genoeg. Zij menen dat ook een adreswijziging per post mogelijk
zou moeten zijn. Het OM, daarentegen, adviseert de Minister dringend om de
mogelijkheid geheel achterwege te laten vanwege de administratieve lasten
die de mogelijkheid voor het OM zal meebrengen. Alle voor- en nadelen afwegend
meent de regering het voorstel in de huidige vorm te moeten handhaven. Voorop
dient te staan dat het de verantwoordelijkheid van de burger (in dit geval
tevens verdachte) is om te zorgen dat hij in de GBA op een adres ingeschreven
staat en dat dit adres kloppend blijft. De eerst aangewezen mogelijkheid om
het adres te wijzigen is dan ook de gang naar de gemeente. Door de koppeling
van het betekeningsstelsel aan de GBA komt een adreswijziging bij de gemeente
vanzelf bij justitie terecht. De voorgestelde regeling van artikel 588a is
slechts een aanvullende faciliteit, die vanwege justitie aan de verdachte
wordt geboden. Teneinde te voorkomen dat van deze faciliteit lichtvaardig
gebruik of zelfs misbruik wordt gemaakt, acht de regering het redelijk om
voor te schrijven dat een adreswijziging door de verdachte in persoon bij
het parket moet worden opgegeven. Een verschijning in persoon biedt bovendien
aan het OM de mogelijkheid om te controleren of de adresopgave wel door de
juiste, bevoegde persoon wordt gedaan en niet door een andere persoon dan
de betrokkene opgeeft te zijn. Een dergelijke controle is bij een adreswijziging
per brief niet mogelijk. De regering beseft dat de voorziene mogelijkheid
tot adreswijziging aan de balie van het parket lasten voor het OM meebrengt.
Deze blijven naar het oordeel van de regering echter binnen redelijke grenzen.
Ten eerste schat de regering het aantal keren dat van de mogelijkheid gebruik
wordt gemaakt niet heel hoog in, gelet op de mogelijkheden die de verdachte
al heeft om bij het politieverhoor of bij de gemeente een adres op te geven.
Ten tweede is de baliefunctie in de paleizen van justitie tegenwoordig zodanig
georganiseerd (met bijvoorbeeld een verbinding met het automatiseringssysteem
Compas) dat een adreswijziging op adequate wijze is te registreren.Samenvattend is de regering van oordeel dat de voorgestelde regeling een
goed evenwicht biedt tussen enerzijds de inspanningsverplichting die (mede ingevolge het EVRM) op de overheid rust, en anderzijds de verantwoordelijkheid
van de verdachte om zich voldoende bereikbaar te houden.6. Gevolgen van de adresopgave bij het instellen van een
rechtsmiddel; verhouding tot het wetsvoorstel OM-afdoeningEen dezer dagen zal bij de Tweede Kamer worden ingediend het voorstel
van wet tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering
en enige andere wetten in verband met de buitengerechtelijke afdoening van
strafbare feiten (Wet OM-afdoening). Dit wetsvoorstel creëert in het
Wetboek van Strafvordering een aparte procedure waarbij de officier van justitie
bevoegd wordt om een zogenoemde strafbeschikking uit te vaardigen wegens een
overtreding dan wel een misdrijf waarop niet meer dan zes jaar gevangenisstraf
is gesteld. De strafbeschikking kan onder andere een geldboete of een taakstraf
van maximaal 180 uren inhouden, géén vrijheidsstraf. Deze strafbeschikking
vervangt de transactie. Voor de oplegging van een strafbeschikking is een
aparte procedure voorzien. Een afschrift van de strafbeschikking dient zo
veel mogelijk in persoon aan de verdachte te worden uitgereikt. Kan of lukt
dit niet dan wordt het toegezonden aan het GBA-adres van de verdachte. De
verdachte kan bij zijn verhoor door de politie een postadres opgeven. In dat
geval schrijft het wetsvoorstel OM-afdoening voor dat ook een afschrift aan
dat adres wordt gezonden. Hier valt reeds een parallel met het in het onderhavige
wetsvoorstel voorgestelde artikel 588a Sv op. De verdachte kan binnen veertien
dagen tegen de strafbeschikking verzet aantekenen bij het parket. Het verzet
leidt tot een behandeling door de rechtbank die gelijk is aan een «normale»
behandeling van een strafzaak in eerste aanleg.Zoals uit het voorgaande reeds blijkt spelen in de nieuwe procedure van
het wetsvoorstel OM-afdoening ook voorschriften betreffende de kennisgeving
van (gerechtelijke) mededelingen een rol. De grondgedachten daarbij zijn dezelfde
als bij het huidige betekeningssysteem zoals dat wordt aangevuld door het
onderhavige voorstel: uitgangspunt voor de uitreiking over de post van gerechtelijke
mededelingen blijft de Gemeentelijke Basisadministratie, maar de verdachte
krijgt daarnaast de mogelijkheid om in bepaalde gevallen een alternatief adres
op te geven, waaraan het OM vervolgens een afschrift van de dagvaarding of
oproeping dient te sturen.Op één punt wordt het onderhavige wetsvoorstel meer in lijn
gebracht met het wetsvoorstel OM-afdoening, dit mede naar aanleiding van een
opmerking van het openbaar ministerie in zijn advies over het onderhavige
voorstel. Het OM merkte op het te betreuren dat in het wetsontwerp zoals aan
hem voor advies was voorgelegd, aan de adreskeuze door de verdachte niet de
consequentie was verbonden dat verzending van een afschrift van de dagvaarding
aan dat adres gelijk staat aan een betekening in persoon. De regering acht
invoering over de hele linie van een dergelijke fictie (verzending aan een
bepaald adres betekent niet per se dat de geadresseerde het stuk ook heeft
ontvangen) te ver gaand. Dit zou namelijk dicht in de buurt komen van een
stelsel van verplichte domiciliekeuze (zie voor de redenen waarom de regering
thans afziet van invoering van zo'n stelsel § 4). Wel meent de regering
bij nader inzien dat invoering van zo'n regeling in de fase van het hoger
beroep gerechtvaardigd is. Op dit punt wordt aangesloten bij de regeling die
is getroffen in het wetsvoorstel OM-afdoening. Daarin wordt voor de fase van
het verzet tegen de strafbeschikking voorgesteld dat een rechtsgeldige betekening
aan de verdachte van de oproeping voor de terechtzitting, tezamen met de verzending
van een afschrift van de oproeping aan het opgegeven (post)adres, wordt gelijkgesteld
aan een betekening in persoon. Een en ander moet dan wel geschieden binnen
zes weken nadat verzet is gedaan. Het gevolg van deze regeling
is dat wanneer de rechtbank uitspraak heeft gedaan op het verzet, de termijn
voor hoger beroep onmiddellijk begint te lopen. Deze regeling wordt thans
doorgetrokken naar de fase waarin uitspraak is gedaan op het hoger beroep:
indien de dagvaarding of oproeping voor de terechtzitting in hoger beroep
binnen zes weken na het instellen van appèl door de verdachte rechtsgeldig
aan hem is betekend en bovendien het voorschrift van artikel 588a (verzending
van een afschrift aan het opgegeven adres) in acht is genomen, begint de termijn
voor het instellen van beroep in cassatie onmiddellijk na de einduitspraak
te lopen (zie artikel I, onderdeel D, van het voorstel). Hierbij wordt wel
een beperking aangelegd tot zaken waarbij geen onvoorwaardelijke vrijheidsbenemende
sanctie is opgelegd langer dan zes maanden. De regering acht het, mede in
het licht van de eisen die artikel 6 EVRM stelt, noodzakelijk om een dergelijke
grens te stellen. In zwaardere zaken dient uitgangspunt te blijven dat de
appèltermijn pas begint te lopen wanneer vaststaat dat de verdachte
met de uitspraak op de hoogte is; de eisen van een behoorlijke strafprocedure
verzetten zich er in die zwaardere zaken tegen dat het recht op een nieuwe
beoordeling van de zaak afhankelijk wordt gemaakt van een fictie.De gedachte bij het systeem dat hier en in het wetsvoorstel OM-afdoening
wordt voorgesteld, is de volgende. Wanneer iemand wordt vervolgd wegens een
strafbaar feit en overeenkomstig de daarvoor bestemde procedure tot straf
wordt veroordeeld en deze persoon vervolgens van zijn wettelijk recht op een
rechtsmiddel gebruik wenst te maken, kan van hem redelijkerwijs worden gevergd
om zich gedurende een beperkte periode (in de wetsvoorstellen gesteld op 6
weken) voldoende bereikbaar te houden voor Justitie. Hij is immers op de hoogte
van de uitspraak tegen hem en bij hem ligt het initiatief voor de hernieuwde
beoordeling in appèl. Verschijnt hij vervolgens in appèl niet
ter zitting, niettegenstaande een rechtsgeldig betekende en in afschrift aan
het opgegeven adres gezonden dagvaarding, dan is het gerechtvaardigd dat de
termijn voor een volgend appèl onmiddellijk na de einduitspraak ingaat.7. Gevolgen voor de uitvoeringDoel van de meergenoemde werkgroep die de betekeningsregeling onder de
loep nam, was om te onderzoeken hoe verbetering van die regeling kan worden
bereikt in die zin, dat de verdachte in meer gevallen daadwerkelijk op de
hoogte is (of redelijkerwijs op de hoogte kan zijn) van de datum van de terechtzitting.
Dergelijke verbetering van de effectiviteit van de betekeningsregeling zal,
zo mag worden aangenomen, leiden tot minder aanhoudingen en nietigverklaringen
en daarmee tot een efficiënter gebruik van de capaciteit van de organen
van de strafrechtspleging (zowel de capaciteit voor de zittingen zelf als
de capaciteit benodigd voor de voorbereiding van de zittingen). Het onderzoek
van de werkgroep heeft geleid tot een pakket van maatregelen, die deels betrekking
hebben op de uitvoering van de regeling en deels op de regeling zelf zoals
neergelegd in het Wetboek van Strafvordering. De op de wetgeving betrekking
hebbende voorstellen zijn in het onderhavige wetsvoorstel opgenomen. Wat exact
de winst van de voorstellen zal zijn, valt – zoals ook de werkgroep
heeft aangegeven – niet te becijferen. Weliswaar kan op grond van cijfers
van het OM en de Raad voor de Rechtspraak een berekening worden gemaakt van
het capaciteitsverlies dat is gemoeid met aanhoudingen en nietigverklaringen
als gevolg van betekeningsproblemen (zie § 3 van deze toelichting
en het rapport van de werkgroep), maar de uitkomsten van deze berekening moeten
met enige voorzichtigheid worden behandeld, terwijl het ook niet allemaal vermijdbare aanhoudingen en nietigverklaringen betreft,
die met de voorstellen van de werkgroep in het vervolg zouden kunnen worden
voorkomen. Dit neemt niet weg dat, mèt de werkgroep, kan worden gesteld
dat iedere vermijdbare nietigheid of aanhouding er een teveel
is en dat voorkoming ervan bijdraagt aan een verhoging van de efficiency voor
de strafrechtspleging.De werkgroep heeft ook een aantal efficiencyverhogende voorstellen gedaan
met betrekking tot de uitvoering van de betekeningsregeling. De Minister van
Justitie heeft aan het openbaar ministerie gevraagd aan deze voorstellen zo
veel mogelijk uitvoering te geven. In antwoord hierop heeft het College van
procureurs-generaal bij brief van 27 november 2003 aangegeven de volgende
initiatieven te zullen ontplooien. Ten aanzien van de AU-praktijk wil het
College onderzoeken in hoeverre nog winst is te behalen met het uitbreiden
van de AU-praktijk in kantonzaken. In dat verband wijst het College op initiatieven
in het land (onder andere in het arrondissement Utrecht) waarbij ten aanzien
van de aanpak van veelplegers ook in kantonzaken meer dagvaardingen in persoon
worden betekend. Het College zal erop toezien dat de parketten ook op dit
punt van elkaar kunnen leren. Het College onderschrijft verder het voorstel
van de werkgroep om de informatie en de ervaringen tussen de parketten onderling
uit te wisselen. Er kan volgens het College inderdaad worden geconstateerd
dat de werkwijzen van de parketten verschillen, alsmede de onderlinge resultaten
op het punt van de betekeningen. Naar het oordeel van het College zal deze
uitwisseling het beste te combineren zijn met de implementatie van het onderhavige
wetsvoorstel. Het College zal ook voorstellen dat op de parketten de gebruikers
van de GBA-uitdraaien nadere informatie wordt verstrekt over de werkwijze
van de GBA, alsmede uitleg van de inhoud van de GBA-uitdraai. Het College
onderschrijft verder de behoefte aan uitbreiding van de autorisaties voor
de toegang tot de GBA met de Adresgegevens Buitenland. Tot slot merkt het
College op dat het, teneinde deze uitvoeringsvoorstellen verder vorm te geven
alsmede het OM voor te bereiden op de consequenties van de wijziging van de
betekeningsvoorschriften, voornemens is om een Implementatiepool Betekeningen
in te stellen.Wat betreft de administratieve en financiële gevolgen van de in dit
wetsvoorstel neergelegde voorstellen zij tot slot nog het volgende opgemerkt.
Deze gevolgen zijn beperkt en op te vangen binnen de reguliere processen en
budgetten. Het merendeel van de voorstellen sluit nauw aan bij bestaande ontwikkelingen
in de praktijk of codificeert die (vgl. de wijzigingen van de artikelen 57/61
en 588 in verband met respectievelijk de AU-praktijk en het systeem VIP).
In zoverre zijn de voorstellen ondersteunend. Het nieuwe artikel 588a Sv zal
bij de invoering wel extra lasten meebrengen. Het artikel vereist een extra
handeling van het parket in het kader van de betekeningsprocedure. Hierbij
moet echter worden aangetekend dat het artikel ten dele ook codificatie is
van een praktijk die veel parketten al volgen. Verder vergt de nieuwe bepaling
aanpassingen van de akte van uitreiking, het proces-verbaal van de politie
en de baliefunctie in de paleizen van justitie. Deze aanpassingen zijn echter
zonder noemenswaardige kosten binnen de bestaande automatiseringssystemen
en processen te realiseren. Voor de vereiste educatie van politie en parketmedewerkers
geldt hetzelfde. Tegenover de kosten staat dat artikel 588a voor de praktijk
stroomlijning en duidelijkheid brengt die onnodige aanhoudingen in de toekomst
kunnen voorkomen. De beperkte lastenverzwaring wordt naar verwachting dan
ook – zeker op langere termijn – gecompenseerd door efficiencyverhoging
van de strafrechtspleging.8. Artikelsgewijze toelichtingArtikel IOnderdelen A en BDe onderdelen A en B breiden de gronden voor de dwangmiddelen ophouding
voor onderzoek en inverzekeringstelling uit tot het aan de verdachte
kunnen uitreiken van in het bijzonder een dagvaarding. Het volgende dient
ter aanvulling op hetgeen hierover al in § 5 onder a is opgemerkt.Door zowel in artikel 61 als in artikel 57 het onderzoeksbelang zo te
definiëren dat daaronder ook kan worden verstaan «het belang van
het aan de verdachte in persoon uitreiken van mededelingen over de strafzaak»,
wordt buiten twijfel gesteld dat dit een zelfstandige grond kan zijn voor
onderscheidenlijk de ophouding voor onderzoek en de inverzekeringstelling.
Bij de uit te reiken stukken moet natuurlijk worden gedacht aan de dagvaarding
of oproeping voor de terechtzitting – in de AU-praktijk zal het in de
meeste gevallen om dit stuk gaan –, maar ook andere stukken kunnen worden
uitgereikt, zoals een transactievoorstel, een oproep voor een zogenoemde officierszitting
(waar de mogelijkheid van een taakstraf kan worden besproken) of een brief
met een voorstel tot het vergoeden van de schade aan het slachtoffer. Doorgaans
wordt náást het op voorkoming van vervolging betrekking hebbend
stuk (een transactievoorstel) tevens een voorwaardelijke dagvaarding uitgereikt
(voor het geval dat het transactiebedrag niet tijdig wordt betaald); anders
zou immers het voordeel van de uitreiking in persoon verloren gaan. Wanneer
het wetsvoorstel OM-afdoening wet is geworden, zal dit overigens anders worden.
Met het uitreiken van een strafbeschikking wordt dan immers de procedure ingeleid.Wat de ophouding voor onderzoek betreft kan, wanneer verlenging nodig
is voor het vaststellen van de identiteit van de verdachte, die verlenging
vervolgens mede worden gebruikt voor het uitreiken van de dagvaarding (zie
het voorgestelde artikel 61, derde lid, jo. het tweede lid Sv). Wanneer het
evenwel reeds binnen de eerste termijn van zes uren is gelukt om de identiteit
van de verdachte vast te stellen, is verlenging niet meer mogelijk, ook niet
om de dagvaarding uit te reiken (de verlengingsregeling is namelijk enkel
bedoeld voor die gevallen waarin onzekerheid bestaat over de identiteit van
de verdachte en daarvoor nader onderzoek nodig is, zie Kamerstukken II 1999/2000,
26 983, nr. 3, p. 6 en 2000/2001, nr. 5, p. 15).Overeenkomstig het voorstel van de werkgroep is geen nadere termijn gesteld
waarbinnen het uitreiken van de dagvaarding zou moeten plaatsvinden. Wel acht
de regering het wenselijk in de wet duidelijk te maken dat wanneer het onderzoeksbelang
nog slechts bestaat uit het uitreiken aan de verdachte van een op de zaak
betrekking hebbend stuk en verder dus geen onderzoek meer nodig is, dit stuk
zo spoedig mogelijk wordt uitgereikt (zie het voorgestelde vijfde respectievelijk
negende lid van artikel 57 en 61 Sv). In dat geval dienen bij de ophouding
zo nodig ook de nachtelijke uren (tussen middernacht en negen uur 's morgens)
te worden gebruikt om de dagvaarding klaar te maken en uit te reiken (zie
artikel 61, negende lid, dat het vierde lid buiten toepassing verklaart).
Hetzelfde geldt voor het geval van inverzekeringstelling. De regering acht
het niet redelijk om, wanneer de zaak rond is en alleen nog de dagvaarding
moet worden opgesteld, de verdachte hierop in detentie te laten wachten tot
negen uur 's morgens. Overigens kunnen de parketmedewerkers die met AU zijn
belast, al lopende het politie-onderzoek de uit te reiken stukken zoveel mogelijk
voorbereiden, zodat, wanneer tegen het middernachtelijk uur het onderzoek
is afgerond, de dagvaarding snel kan worden afgemaakt en uitgereikt.Onderdeel CIn 1998 trad artikel 370a Sv in werking, waardoor de mogelijkheid werd
verruimd om in politierechterzaken aan de (aangehouden) verdachte een verkorte
dagvaarding mee te geven. Dit kan bijvoorbeeld nuttig zijn in situaties waarin
de aanhoudingstijd te kort is om een volledige tenlastelegging op te stellen.
De verkorte dagvaarding houdt onder andere een oproeping in om op een bepaald
tijdstip op de terechtzitting voor de politierechter te verschijnen
alsmede een korte omschrijving van het strafbaar feit. Deze verkorte dagvaarding
wordt later aangevuld met een volledige tenlastelegging, die ten minste drie
dagen voor de terechtzitting aan de verdachte moet worden betekend. De werkgroep
heeft erop gewezen dat het nadeel van deze door artikel 370a, derde lid, Sv
voorgeschreven betekening van de aanvulling van de verkorte dagvaarding is,
dat bij een verkeerde betekening de hele dagvaarding nietig moet worden verklaard
(aldus de memorie van toelichting bij bedoelde wetswijziging Kamerstukken
II 1995/96, 24 834, nr. 3, p. 7.). In de ogen van de werkgroep wordt
evenwel aan de rechtspositie van de verdachte geen afbreuk gedaan indien de
aanvulling over de gewone post naar het door de verdachte opgegeven adres
wordt verstuurd. Dit laatste is ook het geval bij de – met artikel 370a
Sv vergelijkbare – oproepingsprocedure bij de kantonrechter (zie artikel
386, derde lid). De verdachte is immers al in persoon op de hoogte gesteld
van de behandeling van zijn strafzaak. In lijn met het voorstel van de werkgroep
wordt dan ook voorgesteld om het vereiste om de aanvulling van de dagvaarding
te betekenen te laten vervallen.Bij het voorgaande zij aangetekend dat de procedure van artikel 370a Sv
in de praktijk niet veel lijkt te worden toegepast. Misdrijfzaken die zich
lenen voor een snelle dagvaarding, worden voor het overgrote deel via de AU-procedure
afgedaan. Dit neemt niet weg dat artikel 370a in bepaalde situaties uitkomst
kan bieden wanneer geen AU-afdoening mogelijk is, zoals bij sommige parketten
in de weekeinden (zie ook § 5 onder a).DIn dit onderdeel is de regeling neergelegd waarbij de toepassing van artikel
588a Sv in de fase van het hoger beroep ertoe leidt dat de termijn voor beroep
in cassatie onmiddellijk na de einduitspraak begint te lopen. Zie hierover
§ 6 van het algemeen deel. Hieraan zij nog toegevoegd dat de regeling
ook werkt in het geval dat de verdachte bij de daarvoor aangewezen gelegenheden
géén gebruik heeft gemaakt van de mogelijkheid om naast zijn
GBA-adres een ander (post)adres op te geven. Essentieel is dat hij die mogelijkheid
heeft en daarmee zijn bereikbaarheid in hoger beroep kan vergroten. De nieuwe
bepaling in artikel 432, eerste lid, laat overigens het derde lid onverlet:
dit houdt in dat wanneer het onderzoek in hoger beroep voor onbepaalde tijd
is geschorst en de aanzegging of oproeping voor de nadere terechtzitting niet
in persoon is gedaan of betekend, de appèltermijn in afwijking van
het eerste lid als regel pas begint te lopen nadat zich een omstandigheid
heeft voorgedaan waaruit voortvloeit dat het arrest de verdachte bekend is.EDit is een technische aanpassing, die voortvloeit uit de nieuwe opzet
en formulering van de regeling van de kennisgeving van gerechtelijke mededelingen.
Zie hierna de toelichting op onderdeel K.FIn de nieuwe regeling van artikel 588a is het instellen van hoger beroep
aangewezen als een van de gelegenheden waarbij de verdachte een adres kan
opgeven waaraan mededelingen over de strafzaak kunnen worden toegezonden.
Deze gelegenheid heeft bovendien aan belang gewonnen nu in het wetsvoorstel
aan de adresopgave in hoger beroep consequenties worden verbonden (zie het
voorgestelde artikel 432, eerste lid, onder d, Sv). Gelet hierop acht de regering
het van belang dat de betrokkene bij het instellen van hoger beroep expliciet
wordt gewezen op de mogelijkheid van een adresopgave. Voorgesteld wordt dan
ook om aan artikel 451, eerste lid, Sv een zin toe te voegen, dat de griffier
aan degene die de verklaring aflegt, vraagt naar het adres in
Nederland waaraan de dagvaarding of oproeping voor de terechtzitting kan worden
toegezonden. G en HIn de regeling van de kennisgeving van gerechtelijke mededelingen aan
rechtspersonen zit een aantal onvolkomenheden, waarop onder anderen A.L.J.
van Strien heeft gewezen (De rechtspersoon in het strafproces, Een onderzoek
naar de procesrechtelijke aspecten van de strafbaarheid van rechtspersonen,
prft. RUL, Den Haag 1996, p. 223 e.v.). De gelegenheid wordt te baat genomen
om die bij dit wetsvoorstel recht te zetten. Hierbij zij aangetekend dat zich
in de praktijk bij de betekening aan rechtspersonen heel weinig problemen
voordoen. Vaak wordt op verschillende adressen mededeling gedaan, zodat de
kans dat bij de rechtspersoon niet bekend is dat de rechtspersoon is gedagvaard
voor een strafbaar feit, heel gering is.In de onderdelen G en H (telkens onderdeel a) wordt het bereik van de
regeling van artikel 529 e.v. Sv – welk bereik nu naar de letter van
de wet niet verder gaat dan de situatie dat een «strafvervolging wordt
ingesteld tegen een rechtspersoon» (dan wel maatschap of vennootschap
zonder rechtspersoonlijkheid) – uitgebreid tot iedere strafrechtelijke
procedure. Aldus zal het niet meer nodig zijn om de regeling van de artikelen
529 en 530 analoog toe te passen op de kennisgeving van een mededeling aan
een rechtspersoon wanneer er (nog) geen sprake is van een strafvervolging
(zie A.L.J. van Strien, a.w., p. 223/224).De wijziging in de onderdelen G en H, telkens onder b, strekt ertoe duidelijk
te maken dat de in het eerste lid van de artikelen 529 en 530 voor de kennisgeving
van gerechtelijke mededelingen voorgeschreven lokaties niet gelden voor de
telkens in het tweede lid bedoelde uitreiking in persoon aan een bestuurder
of gemachtigde van de rechtspersoon. Deze uitreiking in persoon kan dus ook
op een andere lokatie geschieden (A.L.J. van Strien, a.w., p. 225/226).IIn artikel 532 Sv wordt thans ten onrechte de rederij niet genoemd, terwijl
de verwijzing naar artikel 588, derde lid, onder c, achterwege kan blijven
in het licht van de regeling van artikel 531 (A.L.J. van Strien, a.w., p.
227). De verwijzing in artikel 532 wordt ook overigens gecorrigeerd en aangevuld.JDoor de wijzigingen voorgesteld in de onderdelen G en H (telkens onder
a) kan de van-overeenkomstige-toepassingverklaring in artikel 576, tweede
lid, Sv van de artikelen 529–532 achterwege blijven.KVoorgesteld wordt een herordening en herformulering van de voorschriften
met betrekking tot de kennisgeving van gerechtelijke mededelingen aan natuurlijke
personen, in het bijzonder van de voorschriften van de artikelen 585 en 586
Sv. Deze strekt uitsluitend tot verheldering van deze voorschriften; inhoudelijke
wijziging wordt niet beoogd. De voorstellen zijn deels gebaseerd op het uit
1993 daterende negende rapport van de toenmalige Commissie herijking Wetboek
van Strafvordering (naar haar voorzitter Commissie-Moons genoemd), getiteld
«Recht in vorm» (zie G.J.M. Corstens (red.), Rapporten herijking
strafvordering 1993, Arnhem 1993). In dit rapport doet de Commissie onder
andere voorstellen met betrekking tot de vormvoorschriften aangaande informatieverschaffing
in het Wetboek van Strafvordering (a.w., p. 84 e.v.). Heel urgent
kunnen deze voorstellen niet worden genoemd; voor een deel zijn ze naar het
oordeel van de regering ook ingrijpender dan nodig en wenselijk is. Niettemin
neemt de regering deze gelegenheid te baat om enkele voorstellen door te voeren.In lijn met de voorstellen van de Commissie-Moons worden in het nieuw
geformuleerde artikel 585 Sv in het eerste lid de vormen van kennisgeving
vermeld die het wetboek kent, respectievelijk betekening, toezending (over
de post) en de mondelinge mededeling. De betekening wordt vooropgesteld. In
de huidige regeling suggereert artikel 585, eerste lid, dat toezending over
de post de hoofdregel is en betekening de uitzondering, maar keert het derde
lid in combinatie met het tweede dat in feite om, door het voorschrift dat
de kwantitatief bezien belangrijke categorie van dagvaardingen en aanzeggingen
door het OM steeds moet worden betekend. De mondelinge mededeling wordt in
de huidige artikelen 585 e.v. niet genoemd, maar komt wel degelijk op vele
plaatsen in het wetboek voor. Zie bijvoorbeeld de aanzegging aan de verdachte
c.s. van de nadere terechtzitting bij schorsing (artikel 319, eerste lid,
Sv), de uitnodiging van getuigen (375, tweede lid) of om voorwerpen vrijwillig
af te geven (99, eerste lid), alsmede verschillende bepalingen die mededeling
aan de verdachte voorschrijven van bepaalde rechten die hij heeft (151a, derde
lid, 260, derde lid, 578, eerste lid). De Commissie-Moons stelde voor om voor
deze mondelinge informatieverschaffing de term «aanzegging» te
reserveren, maar de regering geeft de voorkeur aan de neutralere term «mondelinge
mededeling». Bovendien zou het voorstel van de Commissie meebrengen
dat op verschillende plaatsen in het wetboek de schriftelijke aanzegging zou
moeten worden vervangen door een andere formulering (onder andere artikelen
400, eerste lid, 433, eerste lid, 435, 447, derde lid, 462, vierde lid).Het nieuwe artikel 586 geeft regels voor de bepaling van welke vorm van
kennisgeving moet worden toegepast. Kortgezegd komen deze neer op: 1°
betekening in de gevallen bij de wet bepaald en 2° in andere gevallen
toezending, 3° tenzij de wet bepaalt of toelaat dat mondelinge mededeling
geschiedt. De Commissie-Moons stelde voor om de betekeningsverplichtingen
in het wetboek door te lichten teneinde te bezien of deze in aantal zouden
kunnen worden teruggebracht. Volgens de Commissie zouden dagvaardingen aan
de verdachte in ieder geval moeten worden betekend en daarenboven mededelingen
aan procesdeelnemers «die de kans lopen rechten te verspelen, indien
ze niet tijdig worden geïnformeerd». Afgezien van de vaagheid van
laatstgenoemd criterium levert een onderzoek naar (overbodige) betekeningsverplichtingen
evenwel weinig op. De meeste betekeningsverplichtingen hebben betrekking op
mededelingen (dagvaardingen, aanzeggingen) aan de verdachte teneinde deze
op te roepen voor de zitting of om anderszins te worden gehoord en mededelingen aan
de verdachte van bepaalde beslissingen, waartegen dan doorgaans een rechtsmiddel
openstaat. In deze gevallen staat de betekeningsverplichting niet ter discussie.
Ook echter onder de betekeningsverplichtingen ten aanzien van andere procesdeelnemers
lijkt weinig dor hout te zitten. Het is dan ook niet zinvol hierin te snoeien.Artikel 585, tweede tot en met vierde lid, bevat enkele vormvoorschriften
met betrekking tot de verschillende vormen van kennisgeving. Toezending geschiedt
«over de post», waaraan wordt toegevoegd: «dan wel op een
bij of krachtens algemene maatregel van bestuur bepaalde wijze» (artikel
585, derde lid). Deze clausule laat ruimte voor toekomstige ontwikkelingen
met betrekking tot elektronische verzending van mededelingen in het strafproces
en voor het stellen van regels daaraan.Bij de formulering van artikel 586, eerste lid, zij verder het volgende
opgemerkt. Door de formulering «behoeft alleen ... te geschieden»
wordt duidelijker dan in het huidige artikel 585, tweede lid, aangegeven dat
het OM buiten de wettelijk verplichte gevallen altijd de vrijheid heeft om
een bepaald stuk te betekenen. In de praktijk kan dit soms nuttig
worden geacht. Verder is in de tweede volzin, die betrekking heeft op de door
het OM verplicht te betekenen stukken, de procureur-generaal bij de Hoge Raad
toegevoegd. Sinds de wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie in
verband met de reorganisatie van het OM behoort de PG bij de Hoge Raad niet
meer tot het openbaar ministerie (zie de hoofdstukken 3 en 4 van de Wet RO).
Niettemin zijn in het Wetboek van Strafvordering ook aan hem een aantal dagvaardingen
en aanzeggingen opgedragen waarvan de wetgever het wenselijk heeft geacht
dat die worden betekend (zie onder andere de artikelen 435, eerste lid, 447,
derde lid, en 462, vierde lid, Sv).LDe wijziging in artikel 587, eerste lid, Sv is van technische aard. Artikel
587, eerste lid, bepaalt dat de uitreiking van een gerechtelijk schrijven
in de zin van de betekening geschiedt «door de post». Op grond
van de Postwet is de concessiehouder, bedoeld in die wet, – in casu
TPG Post – verplicht om deze uitreiking van een gerechtelijk schrijven
te verrichten (artikel 2, eerste lid, Postwet jo. artikel 5, onder a, onder
3°, Postbesluit). In de praktijk verricht TPG Post deze dienst tegen een
met het Ministerie van Justitie overeengekomen prijs. In beginsel is niet
uitgesloten dat andere aanbieders van postvervoerdiensten deze dienst van
uitreiking van gerechtelijke schrijvens zouden verrichten. Er is namelijk
niet sprake van een zogenoemde voorbehouden dienst, ter zake waarvan TPG Post
een monopolie heeft. Van zo'n voorbehouden dienst is globaal sprake bij postvervoer
binnen Nederland ten aanzien van brieven van ten hoogste 100 gram, voor zover
dit postvervoer door de concessiehouder wordt verricht tegen een tarief dat
lager is dan driemaal het basistarief voor brieven tot en met 20 gram (zie
artikel 2a, eerste lid, Postwet jo. artikel 6 Postbesluit). In
verband met de extra inspanningen die TPG Post dient te verrichten voor de
betekening van gerechtelijke mededelingen, is de prijs die hiervoor is afgesproken
echter hoger dan driemaal het basistarief. Hoewel dus strikt genomen andere
postvervoerders niet zijn uitgesloten, is het overigens de vraag of zij deze
dienst (de betekening van gerechtelijke mededelingen) daadwerkelijk zouden
kunnen leveren. Hieraan moeten immers zowel uit een oogpunt van kwantiteit
(het aantal betekeningen en het geografisch bereik) als uit een oogpunt van
kwaliteit (opleiding en niveau van de personen belast met de uitvoering) behoorlijke
eisen worden gesteld.MOnderdeel K wijzigt artikel 588, eerste lid, onder a, Sv zodanig dat ook
wanneer de betrokkene is gedetineerd om andere reden dan de strafzaak waarop
de uit te reiken mededeling betrekking heeft, het stuk aan hem in persoon
wordt uitgereikt. Dit voorstel is in het algemeen deel, § 5 onder
b, toegelicht. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur zal worden
bepaald om welke gevallen van detentie het daarbij precies gaat. Dit is afhankelijk
van het bereik van het systeem VIP, waarin de detentie van personen in Nederland
wordt geregistreerd. Momenteel worden in VIP alle personen geregistreerd die
in een penitentiaire inrichting of in een TBS-inrichting zijn opgenomen, alsmede
alle personen die in vreemdelingenbewaring zijn gesteld. Mocht VIP in de toekomst
tot andere gevallen worden uitgebreid, dan zal de amvb dienovereenkomstig
worden aangepast. Zoals in het algemeen deel aangegeven, wordt nog nagegaan
of de verplichte VIP-controle ook moet gaan gelden voor kantonzaken dan wel
of deze zaken bij amvb moeten worden uitgesloten.NHet nieuw voorgestelde artikel 588a Sv regelt de verzending van een afschrift
van de dagvaarding aan een daartoe door de verdachte opgegeven adres dat afwijkt
van het adres waarop hij in de GBA is ingeschreven. Zie hierover § 5
onder c. In aanvulling hierop zij het volgende opgemerkt.De voorgestelde regeling zoekt het juiste evenwicht tussen enerzijds de
inspanningsverplichting die op de overheid rust om de verdachte op de hoogte
te brengen van het moment van de terechtzitting en anderzijds de verplichting
die op de verdachte rust om die maatregelen te nemen die redelijkerwijs noodzakelijk
zijn om te verzekeren dat hij die kennisgeving van de overheid ontvangt, zeker
wanneer voorzienbaar is dat een strafprocedure tegen hem zal worden gestart.
Beide elementen komen ook in de rechtspraak van het Europese Hof voor de rechten
van de mens naar voren (zie voor het laatste element EHRM 16 december
1992, Hennings vs. Duitsland, Serie A 251-A). In het eerste lid van artikel
588a zijn drie momenten aangewezen waarop de verdachte de gelegenheid krijgt
om een ander adres dan het GBA-adres op te geven waaraan de dagvaarding of
oproeping voor de terechtzitting kan worden toegezonden: het eerste politieverhoor,
bij aanvang van de terechtzitting en bij het instellen van appèl. Bij
de bepaling wat het eerste verhoor is, dient de politie enige flexibiliteit
te worden gegeven. Verschillende situaties zijn denkbaar, afhankelijk van
de zaak en het verloop van het opsporingsonderzoek. Zo zijn er veel zaken
die door de politie eenvoudig op straat kunnen worden afgedaan. Het verhoor,
dat dan vaak heel summier zal zijn, vindt in die gevallen op straat plaats.
Het adres dat de verdachte aldaar opgeeft zal, indien het blijkt af te wijken
van het GBA-adres van de verdachte, kunnen worden aangemerkt als het adres,
bedoeld in het voorgestelde artikel 588a. In wat ernstiger en complexere zaken
zullen weliswaar op straat soms al enkele vragen aan de verdachte worden gesteld,
maar zal het echte politieverhoor op het politiebureau plaatsvinden. Het ligt
dan voor de hand om pas daar aan de verdachte de gelegenheid te bieden om
een adres op te geven. Tot slot zijn er zaken waarin sprake is van meer dan
één (politie)verhoor. In die gevallen zal aan de verdachte in
ieder geval eenmaal de gelegenheid moeten worden gegeven om een adres op te
geven. Wat daarvoor het meest geschikte moment is en of hem bij een vervolgverhoor
nog de gelegenheid wordt geboden om het adres te wijzigen, staat in beginsel
ter beoordeling van de politie. De verdachte heeft er geen aanspraak op dat
hij bij elk verhoor opnieuw een (ander) adres kan opgeven. In sommige gevallen
zal de redelijkheid meebrengen dat aan de verdachte nogmaals expliciet wordt
gevraagd op welk adres hij eventueel een afschrift van de dagvaarding wenst
te ontvangen, bijvoorbeeld wanneer tussen twee verhoren nogal wat tijd is
verlopen. In andere gevallen is het in het geheel niet zinvol om de verdachte
naar een adres te vragen, omdat de verdachte in voorlopige hechtenis zit en
voorzienbaar is, gelet op de ernst van de zaak, dat hij daar tot aan de zitting
zal zitten. Tot slot zij nog vermeld dat op advies van de NVvR in het eerste
lid, onder a, expliciet is opgenomen dat het gaat om het eerste verhoor «in
de desbetreffende strafzaak». Het is niet reëel om van het parket
te verwachten dat het op de hoogte is van een adres dat dezelfde verdachte
in een andere zaak in een ander arrondissment heeft opgegeven.Het tweede lid van artikel 588a biedt de verdachte de mogelijkheid om
in een eenmaal opgegeven adres wijziging te brengen, maar hiervoor dient hij
wel in persoon naar het parket te komen bij hetwelk de zaak in behandeling
is. Het is redelijk om dit laatste te eisen teneinde te voorkomen dat het
administratieve proces op de parketten onevenredig wordt belast en dat kwaadwillende
verdachten door veelvuldige adreswijzigingen de correcte uitvoering van de
betekeningsprocedure zouden kunnen frustreren. De mogelijkheid van artikel
588a, tweede lid, ontstaat overigens pas op het moment dat de
zaak bij het parket «in behandeling» is en dus het dossier bij
het parket is binnengekomen. Voor die tijd is een adequate registratie bij
het parket niet mogelijk. Uiteraard bestaat altijd de mogelijkheid om een
wijziging in het (woon)adres bij de GBA door te geven.De NVvR vroeg in zijn advies naar de rol van de ingevolge artikel 279
Sv gemachtigde raadsman. Naar de mening van de NVvR ligt het in de rede dat
een uitdrukkelijk gemachtigde raadsman voor een verdachte een adreswijziging
moet kunnen doorgeven. De regering deelt deze mening niet. De bevoegdheid
die de raadsman aan artikel 279 Sv in combinatie met een volmacht van zijn
cliënt ontleent, is beperkt tot het voeren van de verdediging ter terechtzitting.
Het is aan de verdachte zelf om zich bereikbaar te houden voor justitie. Indien
hij dit via zijn raadsman wil doen, biedt de regeling van artikel 51 Sv reeds
voldoende waarborg. Ingevolge die regeling krijgt de raadsman immers van elke
dagvaarding of oproeping van de verdachte onverwijld afschrift.De mogelijkheid die artikel 588a biedt, is beperkt tot de opgave van een
adres in Nederland. Voor verdachten die hun woon- of verblijfplaats in het
buitenland hebben, geldt de regeling van artikel 588, tweede lid. Er is van
afgezien om ook voor deze categorie verdachten de mogelijkheid op te nemen
van het opgeven van een alternatief adres in het buitenland, in aanvulling op hun woon- of verblijfplaats. Vanwege taalproblemen
is het risico op fouten bij de uitvoering van zo'n regeling te groot. Een
buitenlandse verdachte heeft wel de mogelijkheid om een adres in Nederland
op te geven.Ingeval de verdachte bij een van de drie in het eerste lid omschreven
gelegenheden een ander adres heeft opgegeven, zijn er drie gevallen waarin
(ingevolge het derde lid) toch geen afschrift van de dagvaarding naar dat
adres behoeft te worden gezonden:– Het opgegeven adres is gelijk aan het adres waaraan de dagvaarding
of oproeping ingevolge artikel 588 moet worden betekend. Hierbij kan het om
het GBA-adres gaan of de feitelijke woon- of verblijfplaats, bedoeld in artikel
588, eerste lid, onder b, onder 2°. Het spreekt vanzelf dat indien aan
het opgegeven adres al moet worden betekend, daaraan niet nog eens een kopie
behoeft te worden gezonden. Overigens zal het opgegeven adres, bij ontbreken
van een GBA-adres, niet altijd zijn aan te merken als de feitelijke woon-
of verblijfplaats van de verdachte. Soms zal het duidelijk zijn dat het slechts
een postadres is en niet de woon- of verblijfplaats van verdachte. Ook waar
elders in het Wetboek het begrip «woon- of verblijfplaats» voorkomt
(zie bijvoorbeeld artikel 67, tweede lid, Sv), is een opgegeven adres als
bedoeld in artikel 588a niet zonder meer als zodanig aan te merken.– De verdachte heeft bijvoorbeeld aan de politie of ter zitting
in eerste aanleg een ander adres opgegeven, maar geeft bij de volgende gelegenheid
uitdrukkelijk te kennen dit adres niet te willen handhaven. De adresopgave
bij de laatste, meest recente gelegenheid is bepalend voor de vraag of het
OM nog een afschrift van de dagvaarding naar een ander adres dan het betekeningsadres
moet sturen. Als de betrokkene te kennen geeft een eerdere adresopgave in
te trekken – en niet een nieuwe opgave doet –, behoeft het OM
uiteraard niet nog een brief naar het eerder opgegeven adres te sturen De
formulering van deze uitzondering is aangescherpt naar aanleiding van een
opmerking van de NOvA in haar advies.– De dagvaarding of oproeping is inmiddels aan de verdachte in persoon
uitgereikt dan wel aan een gemachtigde (op het postkantoor). Ook in deze gevallen
heeft het OM voldoende inspanningen verricht om de verdachte te informeren
en is een aanvullende brief niet nodig. In het oorspronkelijke voorstel was
hier ook als uitzondering op de verzendplicht opgenomen het geval dat de dagvaarding
of oproeping aan een huisgenoot is uitgereikt ingevolge artikel 588, derde
lid, onder a, Sv. Deze is echter op advies van de NVvR geschrapt omdat een
dergelijke uitreiking onvoldoende zekerheid biedt dat de verdachte
het stuk daadwerkelijk heeft ontvangen.Géén uitzondering op de verzendplicht van artikel 588a,
eerste lid, wordt gevormd door het geval dat de verdachte ná zijn adresopgave
bij de politie of justitie zijn inschrijving in de GBA heeft gewijzigd. De
desbetreffende adressen staan los van elkaar: het ingevolge artikel 588 op
te geven adres is een ander adres dan het GBA-adres (is het wel hetzelfde,
dan behoeft daaraan geen afschrift te worden gezonden). Wanneer de verdachte
wijziging brengt in zijn GBA-adres behoeft dat niet te betekenen dat hij er
geen prijs meer op stelt om een afschrift van de dagvaarding te ontvangen
op het andere, speciaal daarvoor door hem opgegeven adres.In het vierde lid van artikel 588a is een termijn gesteld voor het verzenden
van het afschrift van de dagvaarding of oproeping. Het ligt voor de hand deze
te koppelen aan de normale termijn voor de dagvaarding en oproeping (zie artikel
265 Sv). Voor de uitvoering is dit geen probleem nu de verzending gelijktijdig
zal geschieden met de betekening. Van belang is wel dat uit de stukken kan
blijken dat (tijdig) verzending overeenkomstig artikel 588a heeft plaatsgevonden.
Hiertoe zal het model van de akte van uitreiking worden aangepast.De regeling van artikel 588a, eerste lid, ziet alleen op de dagvaarding
of oproeping van de verdachte voor de behandeling van zijn strafzaak ter terechtzitting.
Hierbij is immers het recht van de verdachte om bij zijn berechting aanwezig
te zijn in het geding, zoals onder andere neergelegd in artikel 6 EVRM. Dit
recht brengt mee dat van de strafvorderlijke overheid extra inspanningen kunnen
worden gevergd om de verdachte te informeren over de terechtzitting. In andere
gevallen waarin gerechtelijke stukken aan procesdeelnemers in het strafproces
moeten worden betekend, geldt dit niet en is de huidige regeling van artikel
588 Sv een adequate invulling van de informatieverplichting van de overheid
jegens de betrokkene. Dit laat onverlet dat er binnen het kader van strafvordering
procedures zijn die zozeer op de «echte» berechting lijken, dat
toepassing van artikel 588a is gerechtvaardigd. Dit geldt naar het oordeel
van de regering voor de ontnemingsprocedure (zie voor de procedure artikel
511b e.v. Sv). Het voorgestelde vijfde lid van artikel 588a maakt het mogelijk
om deze procedure onder het bereik van dit artikel te brengen. Artikel 588a
biedt verder een basis om, mocht dit in overleg met het OM en de politie nuttig
worden geacht, landelijk nadere regels voor de uitvoeringspraktijk vast te
leggen.PArtikel 590 Sv, zoals het thans luidt, regelt in het eerste lid het rechtsgevolg
dat de rechter kan verbinden aan de niet-naleving van voorschriften die voor
de uitreiking van een gerechtelijk schrijven gelden, namelijk de nietigverklaring
van de betekening. Het tweede lid regelt de mogelijkheid van een bevel tot
oproeping van de afwezige verdachte, indien bij een geldige betekening op het GBA-adres ter zitting blijkt dat de verdachte
feitelijk op een ander adres verblijft. Voorgesteld wordt aan dit artikel
een lid toe te voegen dat het rechtsgevolg regelt van niet-naleving van de
verzendplicht ingevolge het nieuwe artikel 588a: schorsing van het onderzoek.
Dit is in lijn met de huidige jurisprudentie. Op advies van het OM en de NVvR
is de eerder, naast de aanhouding, voorziene mogelijkheid van nietigverklaring
van de betekening geschrapt. Dit past bij het onderscheid tussen de voorschriften
met betrekking tot de betekening c.q. uitreiking, zoals neergelegd in de artikelen
587, 588 en 590, enerzijds – welker schending met nietigheid kan worden
gesanctioneerd – en het aanvullende voorschrift
van artikel 588a anderzijds.Schorsing van het onderzoek kan geschieden voor bepaalde of voor onbepaalde
tijd. Tegenwoordig worden vaak speciale zittingen vooruit gepland voor aan
te houden zaken, zodat de rechter op het moment van aanhouding
al weet op welke datum het onderzoek kan worden hervat. Dit kan dan ook op
redelijk korte termijn geschieden. Of het onderzoek nu voor bepaalde of voor
onbepaalde tijd wordt aangehouden, de niet op de terechtzitting aanwezige
verdachte dient opnieuw te worden opgeroepen (zie artikel 319, tweede lid,
en 320, eerste lid, Sv). Op deze oproeping voor de nadere terechtzitting is
artikel 588a Sv weer van toepassing.In twee gevallen behoeft de niet-naleving van de verzendplicht van artikel
588a geen consequenties te hebben en kan de behandeling in afwezigheid van
de verdachte worden voortgezet. Dit is allereerst het geval dat op de zitting
blijkt dat de verdachte langs andere weg tevoren op de hoogte was van de dag
van de terechtzitting. Voorts is dit het geval indien zich anderszins een
omstandigheid heeft voorgedaan waaruit voortvloeit dat de verdachte –
ondanks bekendheid met de terechtzitting – kennelijk geen prijs stelt
op berechting in zijn tegenwoordigheid. Dit criterium is ontleend aan de rechtspraak
van de Hoge Raad, waaruit voortvloeit dat aanhouding van de zaak niet behoeft
plaats te vinden wanneer de rechter aannemelijk oordeelt dat de verdachte
geen prijs stelt op berechting in zijn tegenwoordigheid en dus (alsnog) vrijwillig
afstand heeft gedaan van zijn aanwezigheidsrecht (zie het arrest van 12 maart
2002, overweging 40, die specifiek betrekking heeft op de behandeling in appèl).Artikel IIDeze wijziging betreft de in § 6 toegelichte regeling waarbij
aan de adresopgave in de fase van verzet of hoger beroep de consequentie wordt
verbonden dat de appèltermijn tegen de uitspraak op het verzet of hoger
beroep onmiddellijk begint te lopen. De in het wetsvoorstel OM-afdoening voorziene
regeling voor het verzet wordt technisch en terminologisch gelijkgetrokken
met de in het onderhavige voorstel opgenomen regeling in artikel 432 Sv. Dit
betekent dat de fictie van artikel 257f, eerste lid, laatste volzin, van de
OM-afdoening wordt vervangen door een bepaling in de regeling van de hoger-beroepstermijn
van artikel 408 Sv.Artikel III en IVZoals hiervoor onder N aangegeven heeft de regering er bewust voor gekozen
om de nieuwe regeling van artikel 588a Sv te beperken tot de strafprocedure.
Op betekeningen op grond van de Uitleveringswet, de Wet overdracht tenuitvoerlegging
strafvonnissen en de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften
is de regeling dan ook niet van toepassing. De aanwezigheid van de betrokkene
bij de desbetreffende procedures kan vaak op andere wijze worden verzekerd.Artikel VVoor het gros van de hier voorgestelde strafprocesrechtelijke voorschriften
behoeft geen specifiek overgangsrecht te worden geformuleerd. De hoofdregel
van strafprocesrecht – onmiddellijke werking – is hier van toepassing.
Voor de nieuwe regeling van artikel 588a is wel een aparte overgangsregel
opgenomen om verwarring in lopende strafprocedures te voorkomen. Deze regel
houdt in dat wanneer de verdachte vóór de inwerkingtreding van
deze wet een adres heeft opgegeven, bijvoorbeeld bij de politie of aan het
parket, de verplichting van artikel 588a, eerste lid, voor het OM om aan dat
adres een afschrift van de dagvaarding te zenden níet geldt voor het
verdere vervolg van die procedure, ook niet voor zover dat ligt na inwerkingtreding
van de nieuwe wet. In dat geval blijft het oude (jurisprudentie)recht van
toepassing. In sommige gevallen zal overigens ook onder het oude recht een
verplichting bestaan tot het verzenden van een aanvullende brief. Artikel VIHoewel het streven is het wetsvoorstel in zijn geheel in werking te laten
treden, wordt gedifferentieerde inwerkingtreding niet geheel uitgesloten gelet
op de verschillende gevolgen die de onderscheiden onderdelen voor de uitvoeringspraktijk
hebben.De Minister van Justitie,J. P. H. DonnerXNoot1Het advies van de Raad van State wordt niet openbaar gemaakt, omdat het
zonder meer instemmend luidt (artikel 25a, vierde lid, onderdeel b, van de
Wet op de Raad van State).XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29805-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl