Zelfstandig ondernemerschap; Brief regering; Microfinanciering in Nederland
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139474
 2009-2010
 
 31 311
 Zelfstandig ondernemerschap
 
 
 
 
 Nr. 
 35
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 23 december 2009
 1. Inleiding
 In mijn brief aan de Tweede Kamer van 11 september 2008, mede namens de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(SZW), heb ik u geïnformeerd over mijn voornemen om microfinanciering
in Nederland verder te versterken en de mogelijke aanpak om dat te realiseren.
Het doel is dat jaarlijks meer potentiële ondernemers de stap kunnen
zetten om een eigen bedrijf te starten. Ik gaf toen aan dat het daarvoor nodig
is dat initiatieven worden genomen op het terrein van
 (i) het bereiken van de (potentiële) ondernemers,
 (ii) coaching en
 iii) kredietverstrekking tot 35 000 euro.
 
 Het afgelopen jaar is hier door diverse belanghebbende partijen zoals
de lokale microfinancieringsinitiatieven, coachingorganisaties, banken, lokale
overheden, kamers van koophandel hard aan gewerkt, met steun van de ministeries
van SZW en Economische Zaken (EZ).
 
 Ik kan u nu berichten dat microfinanciering in Nederland een goede start
heeft gemaakt. Onder microfinanciering in Nederland versta ik: coaching en
krediet tot 35 000 euro voor startende en bestaande ondernemers. Er zijn
op dit moment 35 microfinancierings-ondernemerspunten (MF-ondernemerspunten)
in Nederland die ondernemers begeleiden. Op 4 juni heeft de 2e landelijke
bijenkomst van het Netwerk microfinanciering plaatsgevonden en de website
voor (aspirant) ondernemers www.eigenbaas.nl is dit jaar 56 000 keer
bezocht. En, er zijn dit jaar 500 kredieten verstrekt door Qredits en ruim
50 in het kader van de SZW-borgstellingspilot. 550 mensen hebben dankzij een
krediet hun droom om een onderneming te kunnen starten waar kunnen maken.
 Box met twee voorbeelden van ondernemers die met microfinanciering
een eigen onderneming zijn gestart.
 
 SinS Reiniging
 
 Burhan Dogan werkt sinds 1996 als specialistisch schoonmaker en wilde
voor zichzelf beginnen, maar een BKR-registratie stond een banklening in de
weg. Met een krediet via de borgstellingspilot lukte het wél. Na de
afwijzing van de bank probeerde hij het nog een paar keer tevergeefs bij andere
banken. Het balletje ging pas rollen toen een vriend hem wees op MF-ondernemerspunt
ROZ-Twente, waar hijzelf goed geholpen was. Een persoonlijke coach van het
ROZ hielp Dogan bij het opstellen van een ondernemersplan en het aanvragen
van een microkrediet. Dogan: «De BKR was geen probleem, omdat de staat
garant stond. Uiteindelijk heb ik de lening gekregen bij dezelfde bank als
waar ik in eerste instantie was afgewezen.»
 
 
 Lovechock
 
 Laura de Nooijer produceert raw chocolate, onder de naam Lovechock. Dit
is biologische chocolade gemaakt met koudgemalen cacao. Door deze bereidingswijze
zitten er meer anti-oxidanten en «lovechemicals» in Lovechock
dan in gewone chocolade. «Gewone banken waren niet bereid me een lening
te geven. Ze zeiden dat ik te weinig eigen geld had en dat er te weinig winst
gemaakt zou worden. Klopt allebei niet, maar goed, je moet het er wel mee
doen met zo’n antwoord. Gelukkig ging het bij Qredits heel anders. Met € 23 000
heb ik m’n chocolademachines gekocht en kon ik de grondstoffen groot
inkopen. Het gaat echt super goed, het is niet aan te slepen! Ondanks de crisis.
Mijn repen zijn volgens mij een kleine luxe waarmee mensen zichzelf juist
in deze tijd verwennen.»
 
 In deze brief wil ik u, mede namens de staatssecretaris van SZW, over
een aantal ontwikkelingen informeren. Ten eerste wil ik de brede beleidscontext
schetsen. Ten tweede wil ik ingaan op de stand van zaken, inclusief de evaluatie
van de pilots MF-ondernemerspunten. Het is nog
te vroeg voor een evaluatie van de pilots rond kredietverstrekking. Wel kan
ik u informeren over het bereik van deze pilots tot nu toe, in lijn met mijn
toezegging tijdens het AO op 30 oktober 2008.
 
 Vervolgens wil ik ingaan op een mogelijke toekomstvisie, zoals opgesteld
door organisatieadviesbureau McKinsey & Company. Zij hebben afgelopen
zomer/herfst pro bono een advies opgesteld en dit op 23 november aan
mij aangeboden. In deze brief informeer ik u over de uitkomsten van dit advies
en mijn reactie hierop. Tot slot ga ik in op de monitoring van microfinanciering
in Nederland.
 2. Brede beleidscontext Microfinanciering
 Voordat ik u informeer over de ontwikkelingen over microfinanciering wil
ik de bredere beleidscontext schetsen. Ondernemerschap is een van de sleutels
tot het realiseren van economische groei. De waarde van ondernemerschap zit
vooral in de positieve invloed op werkgelegenheid en arbeidsproductiviteit.
De waarde van ondernemerschap beperkt zich echter niet tot alleen economische
effecten. Ondernemerschap kan ook een positieve invloed hebben op maatschappelijke
en sociale doelstellingen, zoals het bevorderen van de arbeidsparticipatie. Zo biedt het starten van een eigen bedrijf aan mensen
die geen passende baan kunnen vinden, de mogelijkheid om een inkomen te verdienen
dat gelijk of hoger is aan een uitkering en om zelfstandig actief deel te
nemen aan de samenleving. Bovendien blijkt dat ondernemers over het algemeen
meer tevreden zijn over hun werk dan werknemers en dat dit effect mogelijk
het grootst is voor de groep die uit noodzaak een eigen bedrijf start. Daarnaast
kan ondernemerschap ook een belangrijke positieve bijdrage leveren aan de
sociale samenhang in de wijken. Maar dan moeten potentiële ondernemers
wel de ruimte krijgen.
 
 Om die reden is in het Beleidsprogramma van dit kabinet dan ook de ambitie
uitgesproken om het starten van een eigen bedrijf sneller, aantrekkelijker
en eenvoudiger te maken. Mensen die de ambitie hebben om ondernemer te worden
en een goed en levensvatbaar ondernemingsplan hebben, moeten de kans krijgen
om een eigen bedrijf te starten. Drempels voor ondernemerschap moeten worden
weggenomen. Concreet betekent dat, dat regelingen beter moeten worden toegesneden
op de situatie van de ondernemer met grote ambities ten aanzien van innovatie
en groei én op de situatie van de startende en kleine ondernemer. Ook
voor de meer kwetsbare groepen op de arbeidsmarkt, zoals uitkeringsgerechtigden,
moet ondernemerschap een aantrekkelijk alternatief worden. Vanuit deze ambitie
is het kabinet gestart met microfinanciering waarmee specifieke drempels,
onder andere de beperkte toegang tot kapitaal en gebrek aan ondernemerschapsvaardigheden,
kunnen worden geslecht. Daarnaast ondersteunt het kabinet ondernemers door
middel van een totaalpakket aan maatregelen voor ondernemerschap en een excellent
ondernemingsklimaat.
 3. Stand van zaken microfinanciering Nederland
 MF-ondernemerspunten en evaluatie pilots
 Er zijn op dit moment 35 MF-ondernemerspunten (en nog een aantal die nu
worden opgestart) verspreid over heel Nederland. Bij deze punten (loketten,
spreekuren) kunnen aspirant-ondernemers terecht voor begeleiding bij het uitwerken
van hun ondernemersidee en het schrijven van een ondernemersplan. Daarnaast
worden de ondernemers hier ondersteund bij het aanvragen van een krediet en
kunnen ze in contact worden gebracht met een coach.
 Deze MF-ondernemerspunten staan op www.eigenbaas.nl, een website van het
Kenniscentrum Microfinanciering. Via deze website
kunnen ondernemers aan de hand van een postcodemenu zien bij welk MF-ondernemerspunt
in de buurt zij terecht kunnen.
 
 Begin dit jaar heb ik een aantal pilots MF-ondernemerspunten financieel
gesteund. Doel was het testen van drie mogelijke modellen, te weten ondernemershuis
(Groningen, Deventer, Utrecht), ondernemersloket (West-Brabant) en ondernemersnetwerk
(Eindhoven en omgeving, Zeeland) op effectiviteit, duurzaamheid en efficiëntie.
 De pilots lopen op dit moment allemaal, maar zijn helaas niet allemaal
begin dit jaar gestart. Er heeft een evaluatie in september/oktober plaatsgevonden.
Het doel van de evaluatie was om kennis en ervaring in kaart te brengen. De
uitkomsten van de evaluatie bevatten eerste indrukken, maar kunnen voor een
netwerk in opbouw toch interessant zijn. Eerste ervaringen kunnen worden meegenomen
bij de verdere ontwikkeling van bestaande en bij de opstart van nieuwe MF-ondernemerspunten.
 
 Tot eind augustus 2009 hebben 776 aspirant-ondernemers contact gehad met
een adviseur van één van de betreffende pilots MF-ondernemerspunten.
Daarnaast is van 317 aspirant-ondernemers hun ondernemerschapsidee beoordeeld
en zijn 188 mensen geholpen bij het uitwerken van hun ondernemingsplan. Een
deel van deze ondernemers heeft een krediet nodig en is naar Qredits doorverwezen.
De aspirant-ondernemers die via een MF-ondernemerspunt naar Qredits worden
doorverwezen blijken beter voorbereid en het aantal gehonoreerde kredietaanvragen
dat langs die weg binnenkomt, is hoger dan van ondernemers die direct naar
Qredits gaan.
 
 Een belangrijke les uit de pilots is dat draagvlak van een MF-ondernemerspunt
bij lokale relevante organisaties, zoals financiers en mogelijk doorverwijzende
partijen, van belang is voor het succes en ook voor de duurzaamheid.
De meeste pilots zullen volgend jaar ook nog lopen, maar duurzaamheid is niet
gegarandeerd. Een andere les is dat, als het MF-ondernemerspunt is ondergebracht
bij een organisatie die ook andere taken uitvoert, de herkenbaarheid van het
MF-ondernemerspunt extra aandacht behoeft.
 
 De lessen zullen worden opgenomen in de toolbox op www.microfinanciering.com,
zodat andere (startende) MF-ondernemerspunten hiervan kunnen leren bij het
opzetten/runnen van hun eigen punt.
 Microkrediet en voortgang pilots SZW-borgstellingsregeling
en Qredits
 Alvorens in te gaan op de stand van zaken omtrent de microkredietpilots
wil ik vermelden dat er in Nederland reeds een (krediet)infrastructuur bestaat
op het terrein van het stimuleren van ondernemerschap onder uitkeringsgerechtigden.
Voorbeelden zijn het Besluit Bijstandsverlening (BBZ 2004), de mogelijkheden
voor starters uit de WW en mensen met een arbeidsbeperking. In het kader van
de bestrijding van jeugdwerkloosheid wordt door het kabinet daarnaast ingezet
op het stimuleren van ondernemerschap onder jongeren. De Werkplein plus vestigingen
zijn hierbij aangespoord om in hun planvorming en uitvoering alert te zijn
op de kansen die ondernemerschap aan jongeren kan bieden.
 
 Sinds januari 2009 zijn er in Nederland daarnaast twee pilots om twee
manieren te testen voor de verstrekking van kredieten tot 35 000 euro:
de «tijdelijke SZW-borgstellingsregeling ondernemers 2009–2010»
(hierna SZW-borgstellingsregeling) en de pilot «Stichting Microkrediet
Nederland, handelend onder de naam Qredits».
Met deze pilots is het voor ondernemers die bij een bank geen krediet kunnen
krijgen en wel een goed ondernemersplan hebben, mogelijk geworden om een krediet
te verkrijgen tot 35 000 euro met een borgstelling van de Staat of via
kredietverlening door Qredits. Doel van beide pilots is het proefondervindelijk
vaststellen van de meest optimale wijze van kredietverstrekking. Beide pilots
hebben een looptijd van twee jaar, tot eind 2010.
 
 In de regio’s Rotterdam, Twente, Tilburg, Leeuwarden en omgeving
en Flevoland wordt de SZW-borgstellingsregeling uitgevoerd. Het krediet wordt
verstrekt door de deelnemende banken onder borgstelling van het Rijk. De gemeenten
zijn verantwoordelijk voor het screeningproces.
 Daarnaast kunnen niet-uitkeringsgerechtigden, en in een beperkt aantal
gemeenten, uitkeringsgerechtigden een microkrediet verkrijgen via Qredits.
Dit is een stichting die opgericht is met steun van de banken, waarbij de
funding voor de pilotperiode tot nu toe beschikbaar is gesteld door EZ. Qredits
verstrekt het krediet en voert de daarmee samenhangende activiteiten uit,
zoals het screenen van aspirant-ondernemers (ondernemingsplannen) en het beheer
van de leningen. In mijn brief van 11 september 2008 heb ik deze pilots
in meer detail beschreven.
 
 Qredits heeft t/m 30 november 498 kredieten verstrekt voor een totaalbedrag
van € 10,4 miljoen. Het gemiddelde bedrag is 20 000 euro. Van
degene die dit eerste jaar een krediet van Qredits hebben ontvangen is 31%
vrouw en 69% man. Daarnaast is 65% starter en 35% heeft
reeds een bedrijf als hij/zij een krediet krijgt. Verder is 17% van
de ondernemers die een krediet krijgen uitkeringsgerechtigd en 83%
niet. Tot slot is ongeveer drie kwart van deze ondernemers een ZZP-er.
 Onder de SZW-borgstellingsregeling zijn er in 2009 t/m 30 november
52 kredieten verstrekt door banken voor een totaalbedrag van € 1,1
miljoen. Het gemiddelde kredietbedrag van de
SZW-borgstellingsregeling bedraagt € 20 950.
 
 De looptijd van de pilots is twee jaar. Eind 2010 kunnen de pilots worden
geëvalueerd. Voor de evaluatie is het van belang dat beide pilots voldoende
ervaring opdoen met het bereiken van de doelgroep en de vraag die in de beheerfase
zo belangrijk is, namelijk of ondernemers succesvol zijn en hun krediet kunnen
terugbetalen. Het komende jaar is daarvoor de medewerking van alle partijen
(met name gemeenten en banken) cruciaal.
 4. Advies McKinsey
 Advies McKinsey
 McKinsey heeft afgelopen zomer/herfst pro bono een advies aan EZ opgesteld
over de toekomst van microfinanciering. Dit advies richt zich op microfinanciering
in algemene zin en gaat niet in detail in op het algemene beleid voor starten
vanuit de uitkering zoals hierboven beschreven. In het advies spreekt McKinsey
haar waardering uit over de tot nu toe bereikte resultaten en geeft aan dat
de in korte tijd bereikte resultaten vertrouwen geven voor het neerleggen
van een ambitieuze toekomstvisie voor 2015. De ambitie behelst twee elementen,
namelijk een kwantitatieve en een kwalitatieve. Beide ambities zal ik toelichten:
 1. Aanzienlijk ambitie voor 2015 kwantitatief
 In het advies wordt een ambitie neergelegd om jaarlijks 10 000 extra
starters te ondersteunen met microfinanciering, waarvan 5000 starters met
coaching & krediet en 5000 starters met alleen coaching. Dat is aanzienlijk
hoger dan het aantal kredieten waar eerder vanuit werd gegaan, namelijk 2000.
Dit zou een behoorlijk effect hebben op de uitvoeringskosten en de funding
van de kredieten die in de pilots door de banken of Qredits worden verstrekt.
 Vervolgens wordt in het advies een businesscase uitgewerkt voor Qredits.
Voorwaarde daarvoor is een positief besluit over de voortzetting van Qredits
gebaseerd op een positieve evaluatie. De inschatting is dat Qredits vanaf 2011
de operationele kosten en default kan bekostigen
uit de renteopbrengsten, uitgaande van de 15 miljoen euro renteloze lening
die Qredits van EZ heeft ontvangen. Voor 2010 zou voor de exploitatiekosten
nog wel een additioneel bedrag van 200 000 euro nodig zijn. Voor het
verstrekken van kredieten kan tot 2019 een fonds van 200 miljoen euro worden
opgebouwd. Vanaf dat moment zou op basis van de gehanteerde aannames het fonds voldoende omvang moeten hebben om revolverend
te kunnen zijn. McKinsey stelt voor om de funding uit de markt te halen. Qredits
is met de banken en ook met het Europees Investeringsfonds (EIF) in overleg
over extra funding naast de lening van EZ. Het advies gaat niet in op het
businessmodel voor de SZW-borgstellingsregeling.
 2. Ambitie 2015 kwalitatief; voorstel voor een Netwerk
Microfinanciering NL
 Om meer ondernemers te bereiken, constateert McKinsey, dat schaalvergroting
en professionalisering en het onafhankelijk maken van de overheid van het
hele microfinancieringsproces noodzakelijk is. In het advies wordt voorgesteld
een netwerk van MF-ondernemerspunten en kredietverstrekkers (stichting, coöperatie
of vereniging) op te richten die zich richt op de volgende activiteiten:
 – De promotie van en communicatie van microfinanciering
 – De coördinatie en kwaliteitsverbetering MF-ondernemerspunten
 – Het bevorderen samenhang van betrokken partijen (MF-ondernemerspunten
en microkredietverstrekkers)
 – Het beheer van het landelijk coachingplatform
 – De monitoring met betrekking tot het bereiken van beoogde doelen
en doelgroepen.
 Deze activiteiten worden nu (vanwege de aanjaagfunctie) deels uitgevoerd door het Kenniscentrum Microfinanciering en de projectdirectie Microfinanciering
van het Ministerie van Economische Zaken. Deels zou dit een uitbreiding van
activiteiten betekenen, met name op het terrein van kwaliteitsverbetering.
In het advies wordt ook een voorstel gedaan voor de financiering van deze
organisatie door sponsoring, vergoeding van ondernemers voor coaching, bijdragen
van MF-ondernemerspunten en microkredietverstrekkers. De inschatting is dat
vanaf 2014 financiële zelfstandigheid mogelijk is.
 Reactie op advies
 De Raad voor Microfinanciering heeft positief gereageerd op het advies
van McKinsey. De Raad plaatst kanttekeningen bij de hoge aantallen en adviseert
die eerder te zien als «wenkend perspectief» dan als «target»,
maar steunt het idee om te streven naar schaalvergroting en professionalisering.
Vervolgens is het advies 24 november aan de MF-ondernemerspunten gepresenteerd. Zij hebben interesse voor het netwerk en een actieve
participatie daarin.
 
 Ik neem het advies van McKinsey, met de nuancering van de Raad, mee bij
de verdere stimulering van microfinanciering in Nederland. Ik ben daarbij
voornemens om Qredits in 2010 extra exploitatiesubsidie te verlenen. Qredits
overlegt daarnaast met het EIF, diverse Nederlandse banken en EZ over additionele
funding. Ik sta positief tegenover additionele funding door private partijen
en ben in gesprek met Qredits over de voorwaarden waaronder dit mogelijk is.
Daarmee steun ik dat Qredits als pilot volgend jaar doorloopt, naast de SZW-borgstellingsregeling,
zodat met beide pilots meer ervaring kan worden opgedaan. Zoals eerder aangegeven
is het doel van beide pilots het proefondervindelijk vaststellen van de meest
optimale wijze van kredietverstrekking. Beide pilots hebben een looptijd van
twee jaar. Eind 2010 kunnen de pilots worden geëvalueerd, met betrokkenheid
van partijen in het veld en met oog voor de huidige infrastructuur rond kredietverstrekking
en begeleiding van uitkeringsgerechtigden.
 
 Tevens wil ik het nog op te richten Netwerk Microfinanciering NL voor
de komende vier jaar financieel ondersteunen. De inzet vanuit EZ en SZW via
het Kenniscentrum Microfinanciering en de projectdirectie Microfinanciering
wordt in de loop van volgend jaar teruggebracht. De aanjaagfunctie is vervuld
en de overgebleven activiteiten kunnen worden overgenomen door Netwerk Microfinanciering
NL. Het initiatief voor de opzet van het netwerk ligt bij de MF-ondernemerpunten
en microkredietverstrekkers. Er hebben zich daarvoor twee kwartiermakers gemeld
met een voorstel om dit uit te werken met betrokkenheid van andere partijen
in het veld.
 5. Monitoring
 In deze brief heb ik u aan de hand van enkele cijfers de stand van zaken
geschetst van de ontwikkeling van microfinanciering in Nederland. Om periodiek
inzicht te verkrijgen in de implementatie, voortgang en effecten van (het)
microfinanciering(sbeleid) in Nederland heb ik een informatiesysteem uitgewerkt.
Belangrijk uitgangspunt bij de opzet van dit informatiesysteem is dat de administratieve
lasten voor de verschillende microfinancieringsorganisaties en (potentiële)
ondernemers beperkt blijven. Vanaf de eerste helft 2010 zullen microfinancieringsorganisaties
een aantal gegevens over de doelgroep (o.a. man/vrouw, hoger/lager opgeleid)
en hun prestaties (zoals aantal potentiële ondernemers die worden bereikt,
aantal kredieten en defaults, gemiddelde krediet, aantal begeleidingstrajecten)
bijhouden. Het monitoren van microfinanciering wordt ook één
van de activiteiten van het Netwerk Microfinanciering NL. Ik zal de Tweede
Kamer begin 2011 aan de hand van de uitkomsten van het informatiesysteem,
informeren over hoe microfinanciering zich in 2010 heeft ontwikkeld.
 6. Afsluitend
 Microfinanciering kan een belangrijke rol spelen bij het verder stimuleren
van ondernemerschap in Nederland. Belangrijk bij microfinanciering is dat
het om meer gaat dan alleen kredietverstrekking inclusief een goede screening.
Coaching is evenzeer van belang. Daarnaast blijft ook voor de toekomst het
bereiken van (potentiële) ondernemers in de wijken van Nederland een
belangrijk aspect. In de afgelopen periode zijn hiertoe belangrijke stappen
gezet. Ook in de komende periode blijft het kabinet in samenwerking met betrokken
partijen zich inzetten om microfinanciering in Nederland verder op de kaart
te zetten.
 
 De staatssecretaris van Economische Zaken,
 F. Heemskerk
 
 
 
 
 Tweede Kamer der Staten Generaal, vergaderjaar 2007–2008, 31 311,
nr. 20.
 
 
 In mijn brief aan uw kamer van 11 september 2008 noemde ik deze pilots: «pilots
op het gebied van intake en advies». De evaluatie is tussenevaluatie,
uitgevoerd door EIM.
 
 
 Kamerstuk 2008–2009, 31 311, nr. 24, Tweede Kamer.
 
 
 Deze kabinetsdoelstelling is doorvertaald in afspraken met gemeenten en
vastgelegd in het bestuurlijk akkoord met gemeenten, deelakkoord Participatie.
In dit akkoord staat het voornemen om de SZW-borgstellingspilot uit te voeren.
 
 
 Het Kenniscentrum Microfinanciering is tijdelijk ondergebracht bij het
Agentschap NL, onderdeel van EZ.
 
 
 De SZW-borgstellingsregeling is in juli 2007 van start gegaan in Rotterdam,
Leeuwarden en omstreken en Flevoland voor uitkeringsgerechtigden. Per 26 februari
2009 is de pilot uitgebreid met Tilburg en Twente en met niet-uitkeringsgerechtigden.
 
 
 Bron Qredits. Hierbij wordt aangetekend dat hiernaast kredietmogelijkheden
bestaan specifiek voor uitkeringsgerechtigden (Besluit Bijstandsverlening
(BBZ 2004), mogelijkheden voor starters uit de WW en mensen met een arbeidsbeperking).
Dit is een reden dat het aantal uitkeringsgerechtigden laag is. Daarnaast
geldt voor alle specifieke doelgroepen dat de bekendheid van microfinanciering
in Nederland nog verder kan worden vergroot.
 
 
 De cijfers voor de SZW-borgstellingspilot zijn van 26 februari 2009
t/m 30 november 2009 en de cijfers van Qredits van 15 januari 2009
t/m 30 november 2009.
 
 
 De leningen die niet (volledig) terugbetaald worden.
 
 
 Aannames betreffen o.a. totaal aantal kredieten, condities op basis waarvan
Qredits geld kan lenen, personeelskosten.
 
 
 Tijdens een bijeenkomst van de MF-ondernemerspunten, waar 32 van de toen
33 punten aanwezig waren.