Aanvullende maatregelen inzake onder meer de terugzending van Antilliaanse en Arubaanse risicojongeren; Advies en nader rapport
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30962, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

20-02-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

30962 nr. 4

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamEuropeesrechtelijke aspectenTerugzending naar buiten Nederland gelegen grondgebied
van het KoninkrijkUitzondering voor ondernemersFamilie- en gezinslevenIndividuele beoordelingGeen bezwaarschriftprocedureGegevensverstrekking sociale voorzieningenOvergangsrechtRedactionele opmerkingenOndertekeningLichaamOndertekeningBijlage I bij het advies van de Raad van State betreffende no. W03.06.0566/I
met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.Bijlage II bij het advies van de Raad van State betreffende
no. W03.06.0566/IBijlage bij het advies van de Raad van State betreffende
no. W03.06.0156/I met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging
geeft.
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30962Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 108 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 962Aanvullende maatregelen inzake onder meer de terugzending van Antilliaanse
en Arubaanse risicojongerennr. 4ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT1Hieronder is opgenomen het advies van de Raad van State d.d. 26 januari
2007 met als bijlage het advies van de Raad d.d. 1 september 2006 en
het nader rapport d.d. 9 februari 2007, aangeboden aan de Koningin door
de minister voor Integratie, Jeugdbescherming, Preventie en Reclassering,
mede namens de ministers van Justitie en voor Bestuurlijke Vernieuwing en
Koninkrijksrelaties. Het advies van de Raad van State is cursief afgedrukt.Bij Kabinetsmissive van 27 december 2006, nr. 06.004738, heeft
Uwe Majesteit, op voordracht van de minister voor Integratie, Jeugdbescherming,
Preventie en Reclassering, mede namens de ministers van Justitie en voor Bestuurlijke
Vernieuwing en Koninkrijksrelaties, bij de Raad van State ter overweging aanhangig
gemaakt het gewijzigd voorstel van wet houdende aanvullende maatregelen inzake
onder meer de terugzending van Antilliaanse en Arubaanse risicojongeren, met
memorie van toelichting.Het wetsvoorstel beoogt de problematiek van overlastveroorzakende Antilliaanse
en Arubaanse jongeren in Nederland aan te pakken. De memorie van toelichting
spreekt van een groep Antilliaanse en Arubaanse jongeren zonder perspectief
op onderwijs en werk, die in Nederland voor overlast zorgt, weinig honkvast
is, regelmatig van verblijfplaats wisselt in de onderscheiden landen van het
Koninkrijk, geen of irreguliere inkomsten heeft en in een criminele omgeving
leeft. Het wetsvoorstel beoogt onder meer te voorkomen dat kansloze jongeren
uit de andere Koninkrijksdelen Nederland inreizen zonder perspectief op werk
of opleiding.Het wetsvoorstel houdt in dat zulke jongeren, als aan bepaalde voorwaarden
is voldaan, kunnen worden teruggestuurd bij besluit van de minister en als
bijzondere voorwaarde bij vonnis van de strafrechter.De Raad van State heeft op 1 september 2006 advies uitgebracht over
het bij kabinetsmissive van 15 mei 2006, nr. 06.001740, aanhangig
gemaakte wetsvoorstel houdende aanvullende maatregelen inzake onder meer de
terugzending van Antilliaanse en Arubaanse risicojongeren en inzake inburgering
van Antilliaanse en Arubaanse Nederlanders. Dat advies is als bijlage II hierbij
gevoegd. De Raad kwam in dat advies tot de conclusie dat de voorgestelde behandeling
van de Antilliaanse en Arubaanse jongeren niet voldoende gerechtvaardigd was
en dat de voorgestelde maatregelen niet passend waren om de beoogde doelen
te bereiken. Voorts ging de Raad kort in op alternatieve mogelijkheden om
het probleem van Antilliaanse risicojongeren aan te pakken. De Raad was van
oordeel dat over het voorstel niet positief kon worden geadviseerd.Het wetsvoorstel is mede naar aanleiding van het advies van de Raad op
een aantal punten gewijzigd. Voortijdige terugkeer naar Nederland van teruggezonden risicojongeren zal nu niet strafbaar worden gesteld en er zal
geen inburgeringsplicht worden opgelegd aan Antillianen en Arubanen. Ook wordt
niet langer bepaald dat tegen een door de minister genomen beslissing tot
terugzending geen bezwaarschrift kan worden ingediend. Aan de criteria voor
de bestuurlijke maatregel van terugzending is het nieuwe criterium «evident
maatschappelijk ongewenst gedrag» toegevoegd. Bij de strafrechtelijke
maatregel is toegevoegd dat de bijzondere voorwaarde bij een strafrechtelijke
veroordeling wordt opgelegd «teneinde deel te nemen aan een door de
rechter aan te wijzen opvangprogramma».In de adviesaanvraag heeft de regering de Raad voorgelegd of de aanpassingen
voldoende tegemoetkomen aan het advies van 1 september 2006.De Raad is van oordeel dat het wetsvoorstel met deze aanpassingen is verbeterd.
Tegelijkertijd constateert de Raad dat de kern van het voorstel – de
bestuurlijke en de strafrechtelijke maatregel van terugzending – is
gehandhaafd en slechts op onderdelen is gewijzigd. De Raad ziet zich daarom
genoodzaakt de hoofdbezwaren te handhaven die hij in zijn advies van 1 september
2006 heeft gemaakt met betrekking tot de gerechtvaardigdheid en passendheid
van de maatregelen en het daarmee gemaakte onderscheid.Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 15 mei
2006, nr. 06.001740, machtigde Uwe Majesteit de Raad van State zijn advies
inzake het bovenvermelde voorstel van wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen.Dit advies, gedateerd 1 september 2006, nr. W03.06.0156/l, bied ik
U hierbij aan.Ook een naar aanleiding van dit advies gewijzigd voorstel van wet is aan
de Raad van State voorgelegd. Blijkens de mededeling van de Directeur van
Uw kabinet van 27 december 2006, nr. 06.004738, machtigde Uwe Majesteit
de Raad van State zijn advies inzake het bovenvermelde gewijzigde voorstel
van wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen. Dit advies, gedateerd 26 januari
2007, nr. W03.06.0566/II, bied ik U hierbij eveneens aan.De beide adviezen van de Raad van State worden hierna gezamenlijk behandeld.1. Doeltreffendheid van het wetsvoorstelIn zijn vorige advies heeft de Raad opgemerkt dat tussen 1995 en 2002
een grote uittocht uit de Nederlandse Antillen plaatsvond, waardoor de sociale
samenhang in de gemeenschap op met name Curaçao ernstig werd aangetast.
Na 2002 is deze uittocht tot stilstand gekomen. Het overgrote deel van de
groep die wordt bestempeld als Antilliaanse risicojongeren is derhalve al
langer dan drie jaar in Nederland en kan niet worden teruggezonden.1 De Raad was van oordeel dat de maatregel van terugzending
een groot deel van de doelgroep niet treft en daardoor niet een geschikt middel
is voor het beoogde doel. De Raad voegt daar thans aan toe dat recente cijfers
een aanwijzing vormen dat er sprake is van een daling van het aantal misdrijven
ook onder Antilliaanse jongeren.2Bovendien constateert de Raad dat de bestuurlijke maatregel nu vanwege
het gewijzigde artikel 9 nog minder personen treft. Artikel 9 bepaalt dat
de bestuurlijke maatregel van terugzending uitsluitend van toepassing zal
zijn op de personen die zes maanden na de datum van indiening van dit wetsvoorstel
bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal nog niet als ingezetene zijn ingeschreven
in de Gemeentelijke Basisadminstratie Persoonsgevens (GBA). De toelichting
meldt dat deze wijziging is aangebracht om te voorkomen dat het recht op verblijf
wordt aangetast voor reeds in Nederland ingeschreven Antilliaanse en Arubaanse
jongeren.3 De Raad onderschrijft de wenselijkheid
van een dergelijk overgangsrecht. Daardoor treft de bestuurlijke maatregel
echter nog minder personen bij wie de in de toelichting beschreven problematiek
zich voordoet.Gelet op het voorgaande twijfelt de Raad sterk aan de doeltreffendheid
van het voorstel.1. AchtergrondDe Raad acht het op grond van de in de memorie van toelichting genoemde
gegevens aannemelijk dat de groep jonge Antilliaanse Nederlanders die thans als risicojongeren wordt aangemerkt reeds voor 2002 naar Nederland
is gereisd en derhalve buiten het bereik van de bestuurlijke maatregel blijft.
Het is waar dat de instroom van personen uit de Nederlandse Antillen daalt,
ook voor wat betreft jongeren tussen 16 en 25 jaar (van 2564 in 2000 tot 1226
in 2004). Opvallend is evenwel ook dat het aantal personen uit de groep 18
tot 25 jarigen dat zich niet bij de GBA registreert sterk is gestegen (van
559 in 2000 tot 3280 in 2003). Het aantal niet-GBA geregistreerden (alle leeftijden)
dat in aanraking komt met politie stijgt ook sterk: van 318 in 1999 tot 902
in 2004.Volumecijfers AA jongeren tussen 16 en 25 jaar GBA geregistreerdNiet
GBA geregistreerd (18 tot 25 jr)1Percentage niet GBA geregistreerdInstroom (18 tot 25 jr)2Instroom niet GBA3200014 3785593,92 564100200115 5711 2978,32 231185200215 8462 03912,91 854239200315 6023 280211 509317200414 899onbekend4onbekend1 226onbekend1 Rapport «Schatting van aantal in Nederland verblijvende
Antillianen die niet ingeschreven zijn in de GBA», IOPS Utrecht, februari
2006.2 Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen
2006-07-31 http://statline.cbs.nl/StatWeb/start.asp?lp=Search/Search. Het
aantal personen dat is ingestroomd maakt deel uit van het aantal GBA geregistreerden
in een bepaald jaar, zoals opgenomen in de eerste kolom.3 Gebaseerd op het procentuele verschil wel/niet GBA geregistreerden.
Het aantal personen dat vermoedelijk is ingestroomd zonder GBA-registratie
maakt deel uit van het aantal niet-GBA geregistreerden in een bepaald jaar,
zoals opgenomen in de tweede kolom.4 Het aantal niet GBA-geregistreerden is onbekend over
het jaar 2004. Het in voetnoot 1 genoemde rapport verstrekt cijfers tot en
met het jaar 2003. Volumecijfers niet GBA geregistreerden in aanraking met politie,
alle leeftijden1JaarNiet GBA 1999318 20002942001523 2002806 2003976 20049021 HKS, bewerkt door KLPD/DNRI.***Deze cijfers wijzen erop dat met name het percentage jongeren in een
problematische situatie (niet-geregistreerden) groeit en dat ook het aantal
inreizende jongeren zonder geregistreerde verblijfplaats groeit. Het aantal
niet-geregistreerden dat met de politie in aanraking komt, is eveneens aanzienlijk
gestegen. Uit recent onderzoek, verricht in opdracht van de gemeente Rotterdam,
komt een deel van de Antilliaanse jongeren eveneens als risicojongeren naar
voren.1 De kans op terugval in de criminaliteit
is relatief groot. De Raad van State wijst in zijn tweede advies weliswaar
op cijfers van de politie Haaglanden waaruit een daling van het aantal verdachte
Antilliaanse jongeren zou blijken, maar van een duidelijke neerwaartse trend
lijkt geen sprake. In zijn eerste advies is door de Raad gesignaleerd dat
de criminaliteit onder Antillianen na het 24e levensjaar slechts in geringe
mate daalt. Dat is zeker geen reden om aanvullende maatregelen voor Antilliaanse
probleemjongeren achterwege te laten.De Raad merkt in zijn tweede advies op dat de bestuurlijke maatregel van
terugzending ten gevolge van een wijziging van de overgangsregeling van artikel
9 nog minder personen raakt dan daarvoor. De overgangsregeling, waarvan de
wenselijkheid door de Raad wordt onderschreven, is aangepast ten behoeve van
de rechtszekerheid van de reeds in Nederland verblijvende jongeren. De voorgestelde
regeling zal uitsluitend betrekking hebben op personen die zich nieuw in Nederland
vestigen. Omdat een deel van de laatstgenoemde jongeren – zo leren de
ervaringen uit het verleden – het risico loopt tot criminaliteit te
vervallen, bestaat er behoefte aan om ten aanzien van hen de bevoegdheid tot
terugzending te hebben. Van geval tot geval zal moeten worden bezien of de
terugzending van een bepaalde jongere proportioneel is. Het gaat derhalve
niet om de vraag of een groot aantal jongeren voor terugzending
in aanmerking zal kunnen komen, maar om de vraag of terugzending in een individueel
geval gepast is. Elke jongere die van een criminele carrière wordt
afgehouden is winst.De Raad van State heeft in zijn eerste advies opgemerkt dat de in verscheidene
gemeenten bestaande ernstige problematiek nauwelijks wordt veroorzaakt door
Arubaanse Nederlanders. Dat laat evenwel onverlet dat ook voor de Arubaanse
jongeren geldt dat wanneer zich gevallen voordoen van onvoldoende opleiding,
ook zij problemen kunnen ondervinden om zich staande te houden in de Nederlandse
samenleving. Wanneer zij voorts evident maatschappelijk ongewenst gedrag vertonen
nadat zij in Nederland zijn aangekomen, kan het voor hun verdere ontwikkeling
beter zijn wanneer zij terug gaan naar de voor hun vertrouwde omgeving van
Aruba dan dat zij in Nederland blijven.2. Gerechtvaardigdheid en geschiktheid van de voorgestelde maatregelena. Bestuurlijke maatregel tot terugzendingDe maatregel van terugzending is – kort gezegd – van toepassing
op jongeren tussen 16 en 24 jaar die op de Nederlandse Antillen en Aruba (NAA)
zijn geboren en opgegroeid, of daar zijn genaturaliseerd, of van wie een ouder
op de NAA is geboren, en die nog geen drie jaar in de Nederlandse GBA staan
ingeschreven. De Minister voor Integratie, Jeugdbescherming, Preventie en
Reclassering neemt het besluit tot terugzending. In zijn advies van 1 september
2006 constateerde de Raad dat deze maatregel op twee manieren onderscheid
maakt. Zij treft Nederlanders uit de NAA, terwijl andere Nederlandse risicojongeren
in vergelijkbare situaties niet kunnen worden verplicht om Nederland te verlaten.
Voorts leidt de maatregel tot onderscheid tussen Antillianen enerzijds en
niet-Nederlandse EU-burgers en vreemdelingen uit niet-EU-staten in vergelijkbare
posities anderzijds.De Raad was van oordeel dat het gemaakte onderscheid niet gerechtvaardigd
was omdat het geen passend middel was voor het beoogde doel. De beoordeling
en argumentatie zoals neergelegd in het advies van 1 september 2006 blijven
ook in het onderhavige advies van kracht.1 De
Raad voegt daar het volgende aan toe.In het gewijzigde voorstel is terugzending mogelijk indien de betrokkene «niet
voldoet aan bij algemene maatregel van bestuur te bepalen opleidingseisen
en evident maatschappelijk ongewenst gedrag vertoont dat blijkt uit een ernstige
verdenking van het plegen van een strafbaar feit onderscheidenlijk het zich
onttrekken aan een overheidsprogramma terzake opleiding, arbeidsparticipatie
of integratie». Over deze criteria merkt de Raad het volgende op.1°. Onduidelijk is of, en zo ja waar, een ernstig verdachte persoon
die in aanmerking komt voor terugzending, berecht wordt: in Nederland of op
de NAA. Berechting op de NAA van een Antilliaan of Arubaan die in Nederland
een strafbaar feit heeft gepleegd, is alleen mogelijk als hij ingezetene is
van de NAA en bovendien als het om bepaalde misdrijven gaat.2 Indien de verdachte in Nederland wordt berecht, ligt het niet voor
de hand dat hij via de bestuurlijke maatregel teruggestuurd wordt. Bij een
veroordeling van een misdrijf waarop gevangenisstraf is gesteld, kan de strafrechter
volgens het voorgestelde artikel 6 de bijzondere voorwaarde opleggen dat de
veroordeelde terugkeert naar de NAA. In dat geval rijst de vraag hoe de bestuurlijke
maatregel van artikel 1 (in geval van een ernstige verdenking) zich verhoudt
tot de strafrechtelijke maatregel van artikel 6 van het voorstel. De Raad
merkt nog op dat afzien van berechting meestal onwenselijk zal zijn, zeker
wanneer het gaat om een verdenking van een ernstig strafbaar feit. De maatregel
van terugzending zou niet tot gevolg moeten hebben dat een ernstig verdachte
persoon op vrije voeten wordt gesteld op de NAA en niet wordt berecht.2°. Onder het criterium «strafbaar feit» vallen niet
alleen misdrijven, maar ook overtredingen: ernstige verdenking van één
eenvoudige verkeersovertreding zou al voldoende zijn voor de conclusie dat
men evident maatschappelijk ongewenst gedrag vertoont, en kan dan voldoende
grond zijn voor terugzending. De Raad is van oordeel dat de ingrijpende maatregel
van terugzending in zo’n geval niet proportioneel is. 3°. Wat het tweede element betreft, «zich onttrekken aan
een overheidsprogramma», neemt de Raad aan dat gedoeld wordt op programma’s
en projecten in het kader van de Wet werk en bijstand, de Wet werk en inkomen,
en de Werkloosheidswet – programma’s en projecten die bedoeld
zijn om de kansen op de arbeidsmarkt van de uitkeringsgerechtigde te vergroten –
en de Leerplichtwet 1969 (voorzover betrokkenen de leerplichtige leeftijd
hebben). De Raad is van oordeel dat het niet deelnemen aan verplichte overheidsprogramma’s
op zichzelf niet ernstig genoeg is om te rechtvaardigen dat de betrokkene
teruggezonden wordt naar de NAA. Bovendien wijst de Raad erop dat niet duidelijk
is wat onder de term «zich onttrekken aan» moet worden verstaan:
moet er bijvoorbeeld sprake zijn van opzet, is het voldoende als een persoon één
keer verstek laat gaan, of moet het gaan om het stelselmatig niet nakomen
van bepaalde verplichtingen.4°. Uit de voorgestelde wettekst blijkt niet of het vertonen
van «evident maatschappelijk ongewenst gedrag» slechts een kwalificatie
is die als het ware van rechtswege wordt verbonden aan een van de twee daarna
genoemde elementen («ernstige verdenking van het plegen van een strafbaar
feit» en «het zich onttrekken aan een overheidsprogramma ..»),
of dat het criterium cumulatief is bedoeld, zodat daaraan afzonderlijk moet
worden getoetst. De wettekst zou, zo meent de Raad, op dit punt duidelijkheid
moeten bieden. Ook gelet op de hiervoor gemaakte opmerkingen meent de Raad
dat het criterium cumulatief zou moeten werken.Uit het voorgaande volgt dat de gerechtvaardigdheid van de voorgestelde
bestuurlijke maatregel van terugzending, ook in de gewijzigde vorm, zoveel
bedenkingen oproept en dat de effectiviteit ervan op zoveel punten onzeker
is, dat de maatregel, en daarmee het gemaakte onderscheid, per saldo niet
kan worden beschouwd als een passend middel om het beoogde doel te bereiken.b. Bijzondere voorwaarde bij strafrechtelijke veroordelingDe strafrechter krijgt in het voorstel de bevoegdheid om bij een veroordeling
bij wege van bijzondere voorwaarde te bepalen dat de veroordeelde terugkeert
naar de NAA teneinde aldaar deel te nemen aan een door de rechter aan te wijzen
opvangprogramma. Het moet gaan om een misdrijf waarop gevangenisstraf is gesteld.
Deze maatregel is van toepassing op Nederlanders die afkomstig zijn van de
NAA en die ten tijde van het plegen van het feit minder dan twee jaar ingeschreven
zijn geweest in de GBA. Hier zijn geen leeftijdsgrenzen gesteld.Ook hier is sprake van onderscheid tussen groepen Nederlanders, omdat
de maatregel niet geldt voor Nederlanders die niet afkomstig zijn uit de NAA,
en evenmin kan worden toegepast op vreemdelingen en niet-Nederlandse Unieburgers.1De vraag is ook hier of de maatregel en daarmee het gemaakte onderscheid
een passend middel is voor het beoogde doel.In het oorspronkelijke wetsvoorstel werd geen rekening gehouden met opvang
ter plaatse van de persoon die wordt teruggestuurd. In zijn vorige advies
leidde de Raad daaruit af dat er gerede twijfel was over de effectiviteit
van de maatregel, en dat daarom het risico bestond dat de maatregel niet een
passend middel zou zijn voor het beoogde doel2.
Nu wordt bepaald dat de veroordeelde die terugkeert naar de NAA dient deel
te nemen aan «een door de rechter aan te wijzen opvangprogramma».
Dat nu wordt uitgegaan van deelname aan een opvangprogramma, is in zoverre
een verbetering ten opzichte van het eerdere wetsvoorstel.Over het doel van de maatregel stelt de toelichting: «De bijzondere
voorwaarde staat in de sleutel van speciale preventie: gedragsverbetering
van de betrokkene met als neveneffect dat de Nederlandse samenleving verschoond
blijft van verder crimineel gedrag»3. In
de toelichting wordt terecht opgemerkt dat bij de toepassing van deze voorwaarde
een belangrijke rol toekomt aan het Openbaar Ministerie (OM). Het OM zal vertrouwen
moeten hebben in de opvang ter plaatse via de sociale vormingsplicht of door
de plaatselijke reclasseringsambtenaren. Er zal, zo wordt gesteld, worden
onderzocht hoe de samenwerking met de Antilliaanse en Arubaanse autoriteiten
op dit punt nader kan worden vormgegeven4.De Raad signaleert twee problemen.1°. Ten eerste zal het OM nauwkeurige en actuele informatie moeten
hebben over de sociale vormingsplicht in de praktijk. Die informatie moet
voldoende zijn om de rechter ervan te overtuigen dat de opvang voor de betrokkene
voldoende kansrijk is, zodat het opleggen van de ingrijpende voorwaarde van
terugkeer naar het oordeel van de rechter gerechtvaardigd is.Ten tweede brengt de constructie dat het vonnis door de Nederlandse rechter
wordt uitgesproken, maar op de NAA ten uitvoer moet worden gelegd1, complicaties mee. Als de veroordeelde, na te zijn teruggekeerd,
de bijzondere voorwaarde niet naleeft, kan de strafrechter gelasten dat de
niet ten uitvoer gelegde straf alsnog ten uitvoer zal worden gelegd. Dit dient
te geschieden door de Nederlandse strafrechter, na ontvangst van een vordering
van het Nederlandse OM.2 Het OM zal informatie
moeten ontvangen van de Antilliaanse of Arubaanse autoriteiten om zijn verantwoordelijkheid
voor de tenuitvoerlegging van het strafvonnis te kunnen waarmaken.3Het OM heeft immers geen bevoegdheden op de NAA. De informatie
zal volledig, actueel en betrouwbaar moeten zijn. Bevindt de veroordeelde
zich op het moment van de tenuitvoerlegging van de straf op de NAA, dan ontbreekt
een rechtsgrond om hem tegen zijn wil terug te voeren naar Nederland. Dit
betekent dat de straf alsnog ten uitvoer moet worden gelegd op de NAA. Hiervoor
zijn concrete afspraken en een adequate samenwerking met de autoriteiten van
de NAA onontbeerlijk.Nu alleen nog is toegezegd dat onderzocht zal worden hoe de samenwerking
met de Antilliaanse en Arubaanse autoriteiten kan worden vormgegeven, is het
prematuur om al te voorzien in deze bijzondere strafrechtelijke voorwaarde.
Zonder een adequate samenwerking met de NAA is de strafrechtelijke terugkeerregeling
niet uitvoerbaar.2°. De effectiviteit van de maatregel zal ook gering zijn doordat
de betrokkene de voorwaarde kan omzeilen door via een andere EU-lidstaat terug
te reizen.4 Hij kan dan tenuitvoerlegging van
de hem opgelegde straf voorkomen door onzichtbaar te blijven voor de instanties.
Dat zal echter leiden tot een gemarginaliseerd bestaan, dat gepaard kan gaan
met overlevingscriminaliteit, en overlast voor de omgeving. Bovendien is het
aannemelijk dat het zal leiden tot een toename van andere strafbare feiten,
zoals identiteitsfraude en mensensmokkel.5De Raad constateert dat ook nu nog gerede twijfel bestaat over de effectiviteit
van de maatregel, zodat nog steeds het risico bestaat dat de maatregel niet
een passend middel zal zijn voor het beoogde doel.2. Gerechtvaardigdheid en geschiktheid van de voorgestelde maatregelena. Bestuurlijke maatregel tot terugzendingDe Raad van State bevestigt dat het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden
geen beletselen opwerpt tegen een toelatings- of terugzendregeling, maar merkt
op dat zo’n regeling wel resulteert in het maken van onderscheid tussen
Nederlanders onderling. De Raad wijst op een aantal elementen voor de beoordeling
van de vraag of het onderscheid gerechtvaardigd is en een passend middel voor
het beoogde doel. De Raad veronderstelt dat het doel van de regeling is dat
een jongere kan worden teruggestuurd omdat dat de kans kan vergroten dat hij
of zij zich goed ontwikkelt en niet omdat Nederland een probleem wil overdragen
aan de Nederlandse Antillen of Aruba. Deze weergave doet slechts ten dele
recht aan het doel van het wetvoorstel. Het voorstel richt zich in het bijzonder
op jongeren die zich onttrekken aan het bestaande opleidings- en vormingsaanbod
en veelal als gevolg daarvan kansloos zijn op de arbeidsmarkt en kwetsbaar
voor criminele invloed. Dat probleem is door de Antilliaanse regering onderkend
en is ook aanleiding voor de inspanningen van Antillianen Gemeenten om schooluitval,
werkloosheid en criminaliteit onder deze groep tegen te gaan.De voorgestelde maatregel beoogt, zoals in de memorie van toelichting
onder «Algemeen» aangegeven, te voorkomen dat een kansloze jongere
uit een ander Koninkrijksdeel inreist zonder perspectief op werk of opleiding
en, vaak als gevolg daarvan, in een neerwaartse spiraal terecht komt, leidend
tot overlast en criminaliteit. Het betreft hier geen generieke maatregel,
maar een maatregel die zich specifiek richt op die individuele jongeren die
crimineel gedrag vertonen, zich (consequent) onttrekken aan maatregelen
tot opleiding of tot toeleiding naar de arbeidsmarkt en integratie of een
zwervend bestaand leiden (ook tussen de Nederlandse Antillen en Aruba en Nederland).
In de beslissing tot terugzending zal de aanwezigheid van deze omstandigheden
moeten worden verantwoord, hetgeen door de rechter kan worden getoetst.De veronderstelling van de Raad dat de doelgroep van de maatregel veel
groter is dan door de maatregel wordt getroffen, is dan ook niet juist. Het
gaat om een aanvullende maatregel, niet in het algemeen gericht op een bepaalde
groep met een bepaalde afkomst, maar een maatregel waarbij telkens het individuele
gedrag van de betrokken persoon aanknopingspunt is, onder andere gekenmerkt
door het zich consequent onttrekken aan de in Nederland aangeboden opleiding-
en hulpverleningstrajecten. Het zijn naar de ervaring van Antillianen Gemeenten
juist deze jongeren die overlast veroorzaken en crimineel verdrag vertonen.
De omstandigheid dat ook personen ouder dan 24 jaar criminaliteit veroorzaken,
is geen reden om niet reeds op jongere leeftijd in te grijpen.De Raad merkt in zijn eerste advies op dat onvoldoende opleiding onvoldoende
rechtvaardiging voor de bestuurlijke maatregel tot terugzending is. Hij oordeelt
dat in plaats daarvan de bevoegdheid tot terugzending zou moeten worden gekoppeld
aan maatschappelijk evident ongewenst gedrag van de persoon ten aanzien van
wie deze bevoegdheid wordt uitgeoefend. Voorts meent de Raad dat denkbaar
is dat deze bevoegdheid wordt uitgebreid tot gevallen waarin zich duidelijk
risico voordoet op zulk gedrag (Paragraaf 2, onder a, tweede aandachtspunt).
Het gebrek aan opleiding kan daarbij, aldus de Raad, mede in het licht van
alle andere relevante omstandigheden in aanmerking worden genomen. Deze benadering
van de Raad, die spoort met de overwegingen die ten grondslag liggen aan het
voorstel, is in het gewijzigde wetsvoorstel gevolgd. In het gewijzigde voorstel
is terugzending mogelijk indien de betrokkene niet voldoet aan bij algemene
maatregel van bestuur te bepalen opleidingseisen en evident maatschappelijk
ongewenst gedrag vertoont dat blijkt uit een ernstige verdenking van het plegen
van een strafbaar feit onderscheidenlijk het zich onttrekken aan een overheidsprogramma
terzake opleiding, arbeidsparticipatie of integratie.In zijn tweede advies vraagt de Raad verduidelijking van de verhouding
tussen de bestuurlijke maatregel en de strafrechtelijke maatregel. Voor de
toepassing van de strafrechtelijke maatregel ligt de verantwoordelijkheid
bij het OM en de rechter in Nederland. Bij de bestuurlijke maatregel rust
de verantwoordelijkheid bij de minister. Wanneer de rechter de terugzending
als bijzondere voorwaarde voor een voorwaardelijke straf stelt, en de veroordeelde
zich houdt aan de voorwaarde, dan behoeft de minister niet op te treden. Het
kan ook zijn dat de rechter slechts een gedeeltelijk voorwaardelijke straf
oplegt. Het onvoorwaardelijke deel van de straf – bijvoorbeeld gevangenisstraf –
zal dan voorafgaand aan de terugkeer naar de NAA moeten worden uitgezeten.
De door de Raad geschetste situatie dat een persoon die van een ernstig misdrijf
wordt verdacht, op vrije voeten wordt gesteld op de NAA, doet zich niet voor.
Een besluit tot terugzending vergt een zelfstandige afweging van de omstandigheden
van het geval, waarbij getoetst moet worden of op dat moment wordt voldaan
aan de voorwaarden van een onvoldoende opleiding en evident maatschappelijk
ongewenst gedrag. Dat laat echter onverlet dat aan een strafrechtelijke vervolging
voorrang zal worden verleend boven de terugzending. Voordat het besluit tot
terugzending ten uitvoer zal worden gelegd, zal worden nagegaan of de persoon
in kwestie beter nog enige tijd in Nederland kan blijven, teneinde het OM
in de gelegenheid te stellen tot vervolging over te gaan.Met de Raad ben ik van mening dat een enkele verkeersovertreding of een
enkele onttrekking aan een overheidsprogramma een besluit tot terugzending
niet kan rechtvaardigen. In verband met de proportionaliteit van een besluit
tot terugzending moeten alle omstandigheden van het geval telkens worden gewogen.
Wanneer de persoon in kwestie echter meer structureel verdacht wordt van strafbare
feiten of zich meer stelselmatig onttrekt aan programma’s die zijn functioneren
in de maatschappij moeten ondersteunen, kan terugzending een laatste redmiddel
zijn. Dan zal ook sprake zijn van evident maatschappelijk ongewenst
gedrag. Zoals de Raad terecht opmerkt, dient derhalve getoetst te worden of
er sprake is van een ernstige verdenking van een strafbaar feit en/of onttrekking
aan een overheidsprogramma, maar ook of de desbetreffende omstandigheden kunnen
kwalificeren als evident maatschappelijk ongewenst gedrag. Het gaat hier om
cumulatieve vereisten. De memorie van toelichting is in deze zin aangepast.De veronderstelling van de Raad dat het voorstel onvoldoende effectief
is omdat opvang op de Antillen niet gegarandeerd kan worden en omdat teruggezonden
jongeren zonder problemen naar Nederland zouden kunnen terugkeren, wordt niet
gedeeld. De regering van de Nederlandse Antillen onderkent de problemen (zie
de invoering van de Sociale Vormingsplicht). Recent heeft de minister van
Onderwijs van de Nederlandse Antillen het DELTA plan aangekondigd om jeugdwerkloosheid
en schooluitval constructief aan te pakken. In dit DELTA plan heeft handhaving
een belangrijke plaats. Met onverminderde aandacht voor de problematiek in
Nederland en op de Nederlandse Antillen, kan het voorstel een bijdrage leveren
aan de oplossing van een hardnekkig probleem. Het is uiteraard waar dat de
categorie jongeren waarop de maatregel zich richt ook het meest geneigd zal
zijn zich daaraan te onttrekken – ook door zich te begeven naar andere
Koninkrijksdelen – maar dat mag geen reden zijn deze maatregel achterwege
te laten.Zoals hiervoor aangegeven, zijn de opmerkingen van de Raad aanleiding
om het wetsvoorstel en de memorie van toelichting ingrijpend te wijzigen.
Het is wenselijk, zoals de Raad voorstelt, de bevoegdheid tot terugzending
als bestuurlijke maatregel te koppelen aan maatschappelijk evident ongewenst
gedrag of het duidelijke risico op dergelijk gedrag. Er is geen reden, gelet
op het doel van het voorstel, de bestuurlijke maatregel uit te breiden tot
alle overlastveroorzakende Antillianen of Arubanen. Het gaat om een maatregel
die complementair is aan andere maatregelen voor de bedoelde categorie personen.
Onvoldoende opleiding en leeftijd begrenzen de kring van personen waarop de
maatregel zich kan richten.De mogelijkheid dat personen zich aan de maatregel kunnen onttrekken,
hetgeen zou afdoen aan de effectiviteit, is mede tegen de achtergrond van
de Antilliaanse aanpak van deze groep onvoldoende grond deze maatregel achterwege
te laten.b. Strafbaarstelling van illegaal verblijf in NederlandBij de voorbereiding van de invoering van het voorstel zijn ook door het
openbaar ministerie vraagtekens gezet bij de effectiviteit en uitvoerbaarheid
van de strafbaarstelling. Deze adviezen zijn aanleiding het desbetreffende
artikel te schrappen. Een en ander laat overigens onverlet dat de toegang
tot Nederland kan worden geweigerd aan een persoon die voortijdig naar Nederland
terugkeert (artikel 3).c. Bijzondere voorwaarde bij strafrechtelijke veroordelingNaar aanleiding van de opmerkingen van de Raad van State ten aanzien van
de effectiviteit van de bijzondere voorwaarde bij een strafrechtelijke veroordeling
zie ik aanleiding om de voorgestelde regeling meer uitdrukkelijk te doen aansluiten
bij de Sociale Vormingsplicht dan wel een ander programma om risicojongeren
op te vangen op de Nederlandse Antillen of Aruba. Wanneer een rechter een
voorwaardelijke straf overweegt en daaraan een bijzondere voorwaarde wil verbinden,
namelijk dat de desbetreffende persoon terugkeert naar de Nederlandse Antillen,
zal hij daartoe laten meewegen of de desbetreffende persoon aldaar goed kan
worden opgevangen. Die opvang is onder meer verzekerd wanneer de jongere in
aanmerking komt voor de Sociale Vormingsplicht. De rechter kan vervolgens
als voorwaarde bepalen dat de jongere zich bij terugkeer in de Nederlandse
Antillen onderwerpt aan de Sociale Vormingsplicht. Het wetsvoorstel en de
memorie van toelichting zijn in deze zin aangepast. De voorwaarde kan uiteraard
slechts worden opgelegd indien het gaat om een persoon die recht op verblijf
heeft in de Nederlandse Antillen of Aruba (artikel 6 lid 1). Ditzelfde geldt
voor de bestuurlijke maatregel op grond van artikel 2 lid 1.Zou een jongere niet handelen in overeenstemming met de opgelegde bijzondere
voorwaarde, dan kan de rechter gelasten dat het voorwaardelijk opgelegde deel
van de straf overeenkomstig artikel 14g van het Wetboek van Strafrecht alsnog
ten uitvoer wordt gelegd.De Raad merkt terecht op dat samenwerking met de Antilliaanse en Arubaanse
autoriteiten onontbeerlijk is. Deze samenwerking staat inderdaad in de sleutel
van artikel 40 van het Statuut van het Koninkrijk, dat bepaalt dat vonnissen
door de rechter in Nederland, de Nederlandse Antillen of Aruba gewezen in
het gehele Koninkrijk ten uitvoer kunnen worden gelegd. Ik heb dan ook het
vertrouwen dat deze samenwerking tot stand zal komen en meen niet dat er thans
grond is de voorgestelde regeling niet in werking te doen treden. Indien een
betrokkene zich op de NAA aan de maatregel onttrekt door naar Nederland terug
te reizen via een andere EU-lidstaat, valt hij weer binnen het bereik van
de Nederlandse autoriteiten en zullen in Nederland de maatregelen moeten worden
getroffen zoals die gelden voor een ieder die zich aan de tenuitvoerlegging
van zijn straf onttrekt.d. InburgeringsplichtHet wetsvoorstel zoals voorgelegd aan de Raad van State sloot aan bij
de Wet inburgering voor wat betreft een inburgeringsplicht voor personen tussen
de 16 en 65 jaar die afkomstig zijn van de Nederlandse Antillen of Aruba.
Inmiddels heeft het kabinet in het kader van de Wet inburgering beslist dat
er geen algemene inburgeringsplicht voor personen met de Nederlandse nationaliteit
wordt ingevoerd (vgl. Kamerstukken II, 2005/06, 30 308, nr. 105
en 106 en Kamerstukken I, 2005/06, nr. 30 308, C, in reactie op
het advies van de Raad van State van 3 augustus 2006). Daarmee is ook
de grondslag voor een inburgeringsplicht voor personen uit de Nederlandse
Antillen en Aruba weggevallen.Op grond hiervan wordt afgezien van een categorale inburgeringsplicht,
overeenkomstig het advies van de Raad van State. Het desbetreffende artikel
en het daarmee samenhangende artikel tot aanpassing van de Beroepswet zijn
geschrapt.3. Overige opmerkingenTen overvloede maakt de Raad nog een aantal opmerkingen die betrekking
hebben op onderdelen van het wetsvoorstel of de toelichting.a. Europeesrechtelijke aspectenIn de toelichting bij het wetsvoorstel wordt ingegaan op de Europeesrechtelijke
aspecten van de terugkeerregeling; deze passage ontbrak in de toelichting
bij het oorspronkelijke wetsvoorstel.1Gesteld
wordt dat het wetsvoorstel niet raakt aan de vrije vestiging of het vrije
werknemers- en dienstenverkeer, omdat de personen waarop het voorstel betrekking
heeft niet de hoedanigheid van werknemer of zelfstandige hebben. Het EG-Verdrag
en de regeling van het burgerschap van de Unie vormen dan ook geen absoluut
beletsel voor het wetsvoorstel, ook al brengt het burgerschap van de Unie
mee dat de betrokkenen vrijelijk andere EU-lidstaten kunnen inreizen om daar
hun rechten uit te oefenen. De Raad acht dit betoog niet overtuigend.De bestuursrechtelijke maatregel van terugzending heeft betrekking op
jongeren tussen 16 en 24 jaar die afkomstig zijn uit de NAA, ten hoogste drie
jaar in Nederland verblijven, geen werk hebben, geen opleiding volgen en evident
maatschappelijk ongewenst gedrag vertonen. Ook in de situatie dat deze personen
niet aangemerkt kunnen worden als werknemer of zelfstandige in de zin van
het vrije personen- of dienstenverkeer, kan het EG-recht consequenties hebben
voor hun rechtspositie.Als gevolg van de keuze voor een ongedeelde nationaliteit beschikken Antillianen
en Arubanen over het burgerschap van de Unie (zie artikel 17, eerste lid,
tweede volzin, van het EG-Verdrag). Het feit dat zij de nationaliteit van
een EU-lidstaat bezitten is voldoende voor het zijn van Unieburger. Het doet
in dit verband niet ter zake dat zij woonachtig zijn in een gebied dat behoort
tot de Landen en Gebieden Overzee als bedoeld in artikel 299, derde lid, van
het EG-Verdrag. Antillianen en Arubanen genieten de rechten en zijn onderworpen
aan de plichten die bij het EG-Verdrag zijn vastgesteld (zie artikel 17, tweede
lid, van het EG-Verdrag).2 Eén van de
rechten die in het EG-Verdrag is opgenomen, is het recht om vrij
te reizen en te verblijven op het grondgebied van de lidstaten, onder voorbehoud
van de beperkingen en voorwaarden die bij het EG-Verdrag en bepalingen ter
uitvoering daarvan zijn vastgelegd (artikel 18, eerste lid, van het EG-Verdrag).
Dit recht geldt echter alleen voor situaties waarin sprake is van een grensoverschrijdend
element. Antillianen en Arubanen die rechtstreeks naar Nederland reizen bevinden
zich in een interne situatie. Een aanknoping met het gemeenschapsrecht ontbreekt.
Zij vallen derhalve niet onder de werking van artikel 18, eerste lid, van
het EG-Verdrag.Antillianen en Arubanen die via een andere EU-lidstaat naar Nederland
reizen, bevinden zich echter in een andere positie. Een aanknoping met het
gemeenschapsrecht is in hun geval wel aanwezig. Zij zouden dus, mits geen
sprake is van rechtsmisbruik, wel binnen de werking van artikel 18, eerste
lid, van het EG-Verdrag kunnen vallen.Een terugkeerregeling voor deze onderdanen is niet in overeenstemming
met het EG-recht, omdat de criteria voor terugzending niet stroken met die
in het EG-recht. Volgens het EG-recht is uitzetting van een Unieburger alleen
dan mogelijk, als het gedrag van de betrokken persoon een actuele, werkelijke
en voldoende ernstige bedreiging vormt voor een fundamenteel belang van de
samenleving.1De Raad is van oordeel dat in het wetsvoorstel onvoldoende rekening wordt
gehouden met deze aspecten van het EG-recht.b. Terugzending naar buiten Nederland gelegen grondgebied van het
KoninkrijkHet voorgestelde artikel 2, eerste lid, bepaalt dat terugzending geschiedt
naar het grondgebied van het Koninkrijk waar de desbetreffende persoon recht
op verblijf heeft. Voorafgaand aan de besluitvorming wordt de gemeente waar
de desbetreffende persoon verblijft, geraadpleegd. De toelichting meldt dat
deze raadpleging is gericht op het nemen van een besluit dat rekening houdt
met de specifieke omstandigheden van de persoon in kwestie.2De Raad merkt op dat het begrip «het grondgebied van het Koninkrijk
waar de desbetreffende persoon recht op verblijf ... heeft» onvoldoende
bepaald is, omdat Nederlanders verblijfsrechten kunnen hebben in zowel de
Nederlandse Antillen als Aruba. De Raad is van oordeel dat het zal moeten
gaan om het deel van het Koninkrijk waarmee betrokkene bovendien de sterkste
sociale banden heeft. Dit laatste is temeer van belang, omdat het oogmerk
van terugzending volgens de toelichting steeds zal zijn terugkeer naar een
vertrouwde omgeving waar opvang van de jongere is verzekerd. Dit kan ook Nederland
zijn3; het kan ook zijn dat sociale banden in
het geheel ontbreken. Teneinde te kunnen bepalen waar sociale opvang het beste
verzekerd is en waar betrokkene betere mogelijkheden tot opleiding en werk
heeft, is niet alleen raadpleging van de gemeente in Nederland noodzakelijk,
maar ook raadpleging van de NAA. De Raad adviseert het wetsvoorstel op deze
punten aan te vullen.Daarnaast rijst de vraag hoe de maatregel van terugzending zich verhoudt
tot de toekomstige staatkundige verhoudingen binnen het Koninkrijk.De Raad adviseert hierop in de memorie van toelichting in te gaan.c. Familie- en gezinslevenDe Raad heeft in zijn advies van 1 september 2006 gemotiveerd uiteengezet
dat het voorstel in bepaalde gevallen een niet te rechtvaardigen aantasting
kan inhouden van het gezinsleven, dat wordt beschermd door artikel 8 van het
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden.4 Het wetsvoorstel is op dit punt
niet aangepast. De Raad adviseert dit alsnog te doen.3. AlternatievenDe Raad van State heeft gewezen op het grote aantal activiteiten dat reeds
op Rijks- en gemeentelijk niveau wordt ontplooid om het probleem van kansarme
Antilliaanse jongeren aan te pakken. De Raad wijst in aanvulling daarop op
de mogelijkheid na te gaan of op de Nederlandse Antillen en Aruba een te soepel
naturalisatiebeleid wordt gevoerd, omdat uit criminaliteitscijfers naar voren
komt dat personen van Dominicaanse afkomst vaak slechter scoren dan Antillianen.
De uitvoering van het naturalisatiebeleid in de Nederlandse Antillen en Aruba
is een Koninkrijksaangelegenheid en geschiedt dus onder verantwoordelijkheid
van de minister voor Integratie, Jeugdbescherming,Preventie en
Reclassering. De voorbereiding van beslissingen in de Nederlandse Antillen
en Aruba wordt reeds periodiek aan de orde gesteld in het overleg met de lokale
autoriteiten en wordt thans in overeenstemming gebracht met de huidige beleidslijnen.
Voorts stelt de Raad voor dat Nederland de effectieve handhaving van de Sociale
Vormingsplicht met meer nadruk bepleit bij de Antilliaanse regering. Dit voorstel
zal onderdeel gaan uitmaken van het DELTA plan dat momenteel door de Antilliaanse
regering wordt vorm gegeven. De doelstelling van dat plan is om de kwaliteit
van het onderwijs te vergoten. Dit initiatief van de minister van Onderwijs
van de Nederlands Antillen wordt door mij derhalve ondersteund. In dit verband
wil ik erop wijzen dat onder meer vanuit de Antillianen Gemeenten hiervoor
op velerlei wijze inhoudelijke expertise wordt geleverd. De opmerking van
de Raad dat een stevige en consistente aanpak van veelplegers, ongeacht hun
afkomst, van wezenlijk belang is, onderschrijf ik gaarne.4. Voor redactionele kanttekeningen verwijst de Raad naar de bij
het advies behorende bijlage.4. Overige opmerkingenTen aanzien van overige opmerkingen die de Raad heeft geplaatst bij het
wetsvoorstel of de memorie van toelichting het volgende:Europeesrechtelijke aspectenDe Raad acht het betoog dat het wetsvoorstel zich met het EG-Verdrag verdraagt
niet overtuigend. De betrokken Antilliaanse en Arubaanse jongeren beschikken,
als gevolg van de keuze voor een ongedeelde nationaliteit van het Koninkrijk,
over het burgerschap van de Unie (artikel 17 EG-Verdrag). Het ingezetenschap
van de in deel IV van het EG-Verdrag bedoelde landen en gebieden overzee staat,
aldus de Raad, niet vanzelf in de weg aan de uitoefening van de in het EG-Verdrag
omschreven rechten als burger van de Unie. Daartoe behoort het recht vrij
op het grondgebied van de lidstaten te reizen en te verblijven, onder voorbehoud
van de beperkingen en voorwaarden die bij het EG-Verdrag en de bepalingen
ter uitvoering daarvan zijn vastgesteld (artikel 18, eerste lid, EG-Verdrag).Zoals de Raad terecht opmerkt wordt in het Besluit van de Raad van 27 november
2001 betreffende de associatie van de LGO met de EEG (PbEG 2002, L 314) bij
de definitie van «inwoners van een LGO» vastgelegd dat deze definitie
onverlet laat de rechten die voortvloeien uit het burgerschap van de Unie
(artikel 45, eerste lid, onderdeel b, van het LGO-besluit). De rechten die
aan het burgerschap van de Unie ontleend kunnen worden, bepalen uiteraard
de grenzen die bij de vormgeving van dit voorstel in acht moeten worden genomen.
Hetzelfde geldt voor de Antilliaanse en Arubaanse Nederlanders die als ingezetene
van de Unie de rechten genieten van het EG-Verdrag. Van belang daarbij is
de ten tijde van zijn advisering nog bij het Hof van Justitie aanhangige zaak
C300/04 (Eman en Sevinger), waarin het Hof op 12 september 2006 uitspraak
heeft gedaan. Antilliaanse en Arubaanse Nederlanders die Nederlandse ingezetenen
zijn geworden, zijn trouwens geen «inwoners van een LGO» meer.In de genoemde uitspraak heeft het Hof bevestigd dat burger van de Unie
is eenieder die de nationaliteit van een lidstaat heeft (artikel 17 EG) en
dat het in dit verband niet ter zake doet dat de onderdaan van een lidstaat
ingezetene van of woonachtig is in een gebied dat behoort tot de LGO bedoelde
in artikel 299 lid 3 EG-Verdrag. Van belang in dit verband is voorts dat,
zoals het Hof overweegt, het beginsel van gelijke behandeling of non-discriminatie
dat deel uitmaakt van de algemene beginselen van het gemeenschapsrecht vereist,
dat behoudens objectieve rechtvaardiging, vergelijkbare situaties niet verschillend
en verschillende situaties niet gelijk worden behandeld.In het licht hiervan dient de vraag te worden beantwoord of ten aanzien
van de EU-burgers die tot de doelgroep van het wetsvoorstel behoren, beperkingen
kunnen worden gesteld aan het recht Nederland of andere landen behorende tot
de EU in te reizen en daar te verblijven. In de memorie van toelichting is
uiteengezet dat het voorstel een problematiek betreft die niet goed oplosbaar is zonder aanvullende maatregelen in de vorm van de voorgestelde terugzendregeling.
De problemen van inreizende jongeren zonder opleiding behoeven zowel hier
als op de Antillen een aanpak die deze jongeren aanzet tot opleiding en werk.
Het voorstel houdt niet een algemene reisbeperking, maar een maatregel die
telkens aangrijpt bij het individuele gedrag van de betreffende persoon. De
afbakening van de kring van personen in het voorstel brengt normaal gesproken
met zich dat deze personen niet de hoedanigheid van werknemer of zelfstandige
in communautaire zin hebben: zou dat het geval zijn, dan zouden zij immers
buiten de termen van het wetsvoorstel vallen. Om die reden raakt het wetsvoorstel
niet aan de vrije vestiging of het vrije werknemers- en dienstenverkeer. Naar
het oordeel van het kabinet vormen het EG-Verdrag en de regeling van het burgerschap
van de Unie geen absoluut beletsel voor het onderhavige voorstel, ook al brengt
het burgerschap van de Unie mee dat de betrokkenen vrijelijk andere EU-lidstaten
kunnen inreizen om daar hun rechten uit te oefenen. Ik onderken dat, zoals
de Raad opmerkt, de feitelijke terugkeer via een andere EU-lidstaat niet kan
worden belet. Verwacht mag echter worden dat – zeker na herhaalde terugzending –
de animo op termijn zal ontbreken. De memorie van toelichting is in deze zin
aangevuld.De Raad constateert in zijn tweede advies dat Antillianen en Arubanen
die rechtstreeks naar Nederland reizen zich in een interne situatie bevinden,
waardoor een aanknoping met het gemeenschapsrecht ontbreekt en zij buiten
de reikwijdte van artikel 18, eerste lid, van het EG-Verdrag vallen. Dat ligt
anders, aldus de Raad, als men via een andere lidstaat van de Europese Unie
naar Nederland reist. In dat geval acht de Raad wel aan aanknoping met het
gemeenschapsrecht aanwezig en kan, behoudens rechtsmisbruik, wel een beroep
worden gedaan op het reis- en verblijfrecht van artikel 18, eerste lid, EG-Verdrag.
In deze omstandigheden acht de Raad de terugkeerregeling niet verenigbaar
met het EG-recht, omdat uitzetting van een Unieburger slechts is toegestaan
als het gedrag van de betrokken persoon een actuele, ernstige en voldoende
ernstige bedreiging vormt voor een fundamenteel belang van de samenleving
(artikel 27 van Richtlijn nr. 2004/38/EG).Artikel 18 EG-Verdrag, waaraan de Raad refereert, heeft betrekking op
reizen naar en verblijven in een andere lidstaat dan die waarvan men de nationaliteit
bezit (artikel 3, eerste lid, van de Richtlijn). Om deze redenen mist artikel
27 van de Richtlijn, waarnaar de Raad verwijst en inhoudende dat uitzetting
alleen is toegestaan om redenen van openbare orde, openbare veiligheid en
volksgezondheid, toepassing. Van reizen naar of verblijven in een andere lidstaat
dan die waarvan men de nationaliteit heeft is bij de door het wetsvoorstel
bestreken doelgroep geen sprake. De betrokken jongeren hebben de Nederlandse
nationaliteit en verplaatsen hun verblijf uiteindelijk binnen het Koninkrijk.
Het gemeenschapsrecht verzet zich bovendien niet tegen verblijfsbeperkingen
van eigen onderdanen binnen het grondgebied van een lidstaat van de Unie (HvJEG
zaak C-348/96, Calfa, 19 januari 1999, Jur. I-11).Overigens zij opgemerkt dat, zelfs als toepassing van het EG-Verdrag zou
moeten worden aangenomen, het gemeenschapsrecht zich niet verzet tegen de
voorgestelde terugkeerregeling vanwege het loutere feit dat men via een andere
lidstaat naar Nederland is gereisd. Antilliaanse en Arubaanse jongeren die
via een andere lidstaat van de Unie naar Nederland reizen zullen dat veelal
doen met het doel of het beoogde gevolg om zich te onttrekken aan de terugzendregeling.
Daartoe komt hen echter geen beroep op het gemeenschapsrecht toe in geval
van een eventuele terugzending. Volgens vaste rechtspraak van het EG-Hof mogen
de door het EG-Verdrag geschapen mogelijkheden er namelijk niet toe leiden,
dat degenen die daarvan profiteren, deze kunnen misbruiken om zich aan de
werking van hun nationale recht te onttrekken, en dat zij de lidstaten niet
beletten om de nodige maatregelen te nemen om dergelijke misbruiken te voorkomen
(HvJEG zaak 115/78, Knoors, 7 februari 1979, Jur. 1979, blz. 399, ro.
25, onder meer bevestigd in HvJEG zaak C-109/01, Akrich, 23 september
2003, Jur. 2003, I-9665, ro. 41). Als gevolg hiervan kan de terugzendregeling
toepassing vinden, ook als men via een andere lidstaat van de Unie naar Nederland
is gereisd. Het enkele feit van transit via een andere lidstaat leidt op grond
van het gemeenschapsrecht niet tot niet-toepasselijkheid van de terugzendregeling
op eigen onderdanen.Terugzending naar buiten Nederland gelegen grondgebied
van het KoninkrijkOnder omstandigheden kan het zich voordoen dat een persoon ten aanzien
van wie een besluit tot terugzending is genomen, recht op verblijf heeft in
verschillende landsdelen van het Koninkrijk. Met de Raad van State ben ik
van mening dat in dat geval moet worden bezien met welk deel van het Koninkrijk
de betrokkene de sterkste sociale banden heeft. Dat kan bevorderen dat hij
in een meer stabiele situatie terecht komt dan bij voortzetting van zijn verblijf
in Nederland.Voorafgaand aan een besluit tot terugzending wordt de gemeente geraadpleegd
waar de jongere verblijft. De gemeente kan derhalve adviseren ten aanzien
van de vraag of de jongere evident maatschappelijk ongewenst gedrag vertoont.
De Raad stelt voor in het wetsvoorstel te bepalen dat ook de NAA worden geraadpleegd,
teneinde vast te stellen waar de jongere de beste sociale opvang kan verwachten
en waar hij de beste kansen heeft op opleiding en werk. Naar mijn mening zijn
de bestaande en in ontwikkeling zijnde opvangprogramma’s op de NAA genoegzaam
bekend in Nederland. Veelal wordt ten aanzien van die projecten door Nederland
(financiële) steun verleend. Wel dient de achtergrond van een mogelijk
terug te zenden jongere, in het kader van de voorbereiding van het terugzendbesluit,
te worden onderzocht. Indien nodig zal daarvoor met de NAA autoriteiten contact
worden gezocht. Dit behoeft echter geen nadere regeling in het wetsvoorstel.De staatkundige verhoudingen binnen het Koninkrijk zullen veranderen.
De eilanden die thans deel uitmaken van de Nederlandse Antillen zullen een
andere status krijgen. Sommige eilanden kiezen naar verwachting voor de status
van een gemeente, andere geven de voorkeur aan een status aparte. Gewijzigde
staatkundige verhoudingen kunnen uiteraard consequenties hebben voor de inhoud
van de voorgestelde regeling en de uitvoering ervan. Dat vergt een afzonderlijke
afweging met inachtneming van de dan bestaande verhoudingen en omstandigheden.
Het wetsvoorstel kan daarop thans nog niet vooruitlopen. Het wetsvoorstel
gaat overigens uit van een neutrale omschrijving van de gebieden overzee:
terugzending vindt plaats naar het buiten Nederland gelegen grondgebied van
het Koninkrijk waar de desbetreffende persoon recht op verblijf heeft. Deze
omschrijving behoeft geen aanpassing. De memorie van toelichting is in deze
zin aangevuld.Uitzondering voor ondernemersZoals hiervoor ook is opgemerkt heeft de afbakening van de kring van personen
in het voorstel tot gevolg dat de terugzendregeling geen betrekking heeft
op personen die de hoedanigheid van werknemer of zelfstandige in communautaire
zin hebben. Voor personen die geen ongeclausuleerd recht op verblijf hebben,
merkt de Raad van State terecht op dat ook een kleine zelfstandige of ondernemer
die via zijn activiteiten in het eigen levensonderhoud kan voorzien, niet
met terugzending behoort te worden geconfronteerd. Dit was ook beoogd met
de voorgestelde regeling in artikel 1 lid 4. De formulering van de genoemde
regeling kan echter worden verduidelijkt. Zij kan beter aansluiten bij de
omstandigheid dat het verrichten van arbeid als zelfstandig ondernemer vereist
dat inschrijving als eigenaar of vennoot van een onderneming in het handelsregister
plaatsvindt (artikel 11–13 Handelsregisterbesluit), dan dat wordt aangesloten
bij het handelen op basis van een overeenkomst tot opdracht. Dat laatste leidt
tot een te enge formulering. Wanneer geen uittreksel uit het handelsregister
kan worden overgelegd waaruit blijkt dat een persoon optreedt als eigenaar
of vennoot van een onderneming, wordt aangenomen dat geen sprake is van het
verrichten van arbeid als ondernemer. Het wetsvoorstel en de memorie van toelichting
zijn in deze zin aangepast.Familie- en gezinslevenHet wetsvoorstel sluit uit dat terugzending plaatsvindt van een persoon
die een beroep kan doen op een recht van gezinshereniging (artikel 1 lid 3,
onderdeel c). De door de Raad geschetste situatie dat een lid van een gezin
in de zin van artikel 8 EVRM voor terugzending in aanmerking zou komen, zou
in deze zin daarvan zijn te onderscheiden dat de desbetreffende
persoon niet inreist in het kader van gezinshereniging, maar in Nederland
al deel uitmaakt van een gezin. Daarbij zij wel aangetekend dat het, gelet
op het doel van de regeling en de categorie van personen waarop de maatregel
zich richt, niet bijzonder voor de hand ligt dat zich het door de Raad geschetste
geval zal voordoen. Er is evenwel geen dwingende reden om hier te onderscheiden
tussen de twee situaties, hetgeen – gelet op het doel van de regeling –
uiteraard ook niet bedoeld is. In de door de Raad geschetste situatie zal
terugzending niet plaatsvinden. Naar aanleiding van de beide adviezen van
de Raad is in de toelichting op artikel 1 verduidelijkt dat een besluit tot
terugzending vanzelfsprekend niet in strijd met artikel 8 EVRM mag worden
genomen.Individuele beoordelingEen besluit tot terugzending heeft telkens de individuele omstandigheden
van een betrokken persoon als aanknopingspunt. Dit wordt bevestigd door de
omstandigheid dat de tekst van artikel 1 wordt aangepast zoals hiervoor aangekondigd;
de bestuurlijke maatregel tot terugzending wordt uitdrukkelijk beperkt tot
en gekoppeld aan maatschappelijk evident ongewenst gedrag of het risico daarop.
In de memorie van toelichting wordt nader ingegaan op de relevante omstandigheden
van het geval. Teneinde meer inzicht te geven in de omstandigheden die aanleiding
kunnen zijn voor een besluit tot terugzending, zullen zo spoedig mogelijk
beleidsregels worden opgesteld.Geen bezwaarschriftprocedureHet aan de Raad van State voorgelegde wetsvoorstel sloot een bezwaarschriftprocedure
ten behoeve van de persoon ten aanzien van wie een besluit tot terugzending
is genomen, uit. Achterliggende gedachte was dat het wenselijk is dat zo spoedig
mogelijk onherroepelijk vaststaat of een besluit tot terugzending terecht
is genomen, mede vanwege de mogelijkheid dat de persoon in kwestie in bewaring
wordt gesteld dan wel zijn vrijheid van beweging wordt beperkt. Naar aanleiding
van de desbetreffende opmerkingen van de Raad is de uitsluiting van de bezwaarschriftprocedure
heroverwogen. Daarbij is mede van belang dat de bezwaarschriftprocedure geen
schorsende werking heeft. Er is bij nader inzien onvoldoende aanleiding om
de beoogde snelheid van de procedure te laten prevaleren boven de behoudens
uitzonderingen verplichte bezwaarschriftprocedure, alvorens de toegang tot
de rechter wordt opengesteld. Het wetsvoorstel en de memorie van toelichting
zijn in deze zin aangepast.Gegevensverstrekking sociale voorzieningenAnders dan de Raad uit de genoemde passage in de memorie van toelichting
afleidt, is niet beoogd dat gemeenten een beroep op bijstand melden aan de
minister voor Integratie, Jeugdbescherming, Preventie en Reclassering. Bij
de beoordeling van de vraag of een persoon in aanmerking komt voor terugzending
zullen uiteraard zijn of haar persoonlijke omstandigheden gewogen moeten worden.
Duur van verblijf, bron van inkomsten (arbeid, studiebeurs) zullen daarvan
enkele zijn. De uiteindelijke beslissing over terugzending zal in sterke mate
afhankelijk zijn van de informatie over de betrokken persoon die de gemeente
verstrekt. Het voornemen is deze informatieverstrekking voorwerp van bestuurlijke
afspraken te maken. Ter verduidelijking van de te onderscheiden rollen zal
in het wetsvoorstel worden bepaald dat de minister beslist na raadpleging
van de gemeente waar de desbetreffende jongere verblijft.OvergangsrechtDe Raad meent dat er strijd is met de rechtszekerheid en het vertrouwensbeginsel
wanneer de voorgestelde bestuurlijke maatregel van toepassing is op alle relevante
jongeren die zich inschrijven in de GBA vanaf de datum van indiening van het
wetsvoorstel bij de Tweede Kamer. De Raad stelt daarom voor om aan te sluiten
bij de duur van het feitelijke verblijf van jongeren in Nederland, zodat jongeren
die reeds meer dan drie jaar in Nederland verblijven, maar verzuimd hebben
om zich in te schrijven in de GBA, buiten de voorgestelde regeling
kunnen vallen. De toepassing van een criterium dat gebaseerd is op feitelijk
verblijf is overwogen. Daarvan is echter afgezien omdat de toepassing in de
praktijk zeer gecompliceerd is. Om tegemoet te komen aan het bezwaar van de
Raad is het overgangsrecht wel aangepast. Bepaald is dat de regeling van artikel
1 uitsluitend van toepassing is op personen die als ingezetene worden ingeschreven
in de GBA vanaf het tijdstip van zes maanden na de datum van indiening van
het wetsvoorstel. Dit betekent dat jongeren die op de datum van de indiening
van het wetsvoorstel ten onrechte nog niet als ingezetene staan ingeschreven
in de gemeente waar zij woonachtig zijn, nog gedurende zes maanden de gelegenheid
hebben om tot inschrijving over te gaan, met als gevolg dat zij alsdan buiten
de reikwijdte van het wetsvoorstel zullen vallen.Redactionele opmerkingenMet de redactionele opmerkingen van de Raad van State is rekening gehouden.Van de gelegenheid is gebruik gemaakt om voorts enkele andere wijzigingen
van technische aard in het wetsvoorstel en de memorie van toelichting aan
te brengen.De Raad van State heeft mitsdien bezwaar tegen het voorstel van wet en
geeft U in overweging dit niet aldus te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal.De Vice-President van de Raad van State,H. D. Tjeenk WillinkIk moge U, mede namens de ministers van Justitie en voor Bestuurlijke
Vernieuwing en Koninkrijksrelaties, verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde
voorstel van wet en de gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer
der Staten-Generaal te zenden.De Minister voor Integratie, Jeugdbescherming, Preventie en Reclassering,M. C. F. VerdonkBijlage I bij het advies van de Raad van State betreffende no. W03.06.0566/I
met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging geeft.– In de artikelen 1, tweede lid, onder b, en 7, eerste lid, onder
b, waar sprake is van het buiten Nederland gelegen grondgebied van het Koninkrijk,
verduidelijken dat het gaat om het huidige grondgebied. Daarmee wordt voorkomen
dat de maatregelen van toepassing zouden zijn op een kind van wie een ouder
vóór 1975 in Suriname is geboren. Suriname behoorde voor 1975
tot het buiten Nederland gelegen grondgebied van het Koninkrijk.– In artikel 2, eerste lid, de woorden «de gemeente»
vervangen door: het college van burgemeester en wethouders van de gemeente.– Artikel 5 (ambtenaren met de uitvoering belast) invoegen direct
voor artikel 9.– Het wetsvoorstel voorzien van een citeertitel.– In artikel 9 het woord «mogelijkheid» vervangen door:
bevoegdheid.Bijlage II bij het advies van de Raad van State betreffende
no. W03.06.0566/IBij Kabinetsmissive van 15 mei 2006, no. 06.001740, heeft Uwe
Majesteit, op voordracht van de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie,
mede namens de minister van Justitie en de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing
en Koninkrijksrelaties, bij de Raad van State ter overweging aanhangig gemaakt
het voorstel van wet houdende aanvullende maatregelen inzake onder meer de
terugzending van Antilliaanse en Arubaanse risicojongeren en inzake inburgering
van Antilliaanse en Arubaanse Nederlanders, met memorie van toelichting.Het wetsvoorstel beoogt de problematiek van overlastveroorzakende Antilliaanse
en Arubaanse jongeren in Nederland aan te pakken. De toelichting spreekt van
een groep Antilliaanse en Arubaanse jongeren zonder perspectief op onderwijs
en werk, die in Nederland voor overlast zorgt, weinig honkvast is, regelmatig
van verblijfplaats wisselt in de onderscheiden landen van het Koninkrijk,
geen of irreguliere inkomsten heeft en in een criminele omgeving leeft. Het
wetsvoorstel beoogt onder meer te voorkomen dat kansloze jongeren uit de andere
Koninkrijksdelen Nederland inreizen zonder perspectief op werk of opleiding.Het voorstel omvat vier maatregelen.Ten eerste gaat het om een bestuurlijke maatregel: terugzending van risicojongeren.
Jongeren tussen 16 en 24 jaar die afkomstig zijn uit de Nederlandse Antillen
of Aruba (NAA) en die minder dan drie jaar in Nederland hebben gewoond, kunnen
worden teruggezonden naar de NAA als zij geen werk of diploma’s hebben
en geen opleiding volgen. Terugzending heeft als rechtsgevolg dat de betrokkene,
hoewel Nederlander, gedurende een door de Minister voor Vreemdelingenzaken
en Integratie te bepalen periode geen recht op toegang tot en verblijf in
Nederland heeft.Ten tweede wordt illegaal verblijf in Nederland (verblijf in Nederland
nadat de minister tot terugzending heeft besloten) strafbaar gesteld als misdrijf.Ten derde krijgt de strafrechter de bevoegdheid om als bijzondere voorwaarde
bij een voorwaardelijke veroordeling te bepalen dat de veroordeelde zijn verblijf
in Nederland beëindigt. Het moet gaan om een misdrijf waarop gevangenisstraf
is gesteld. Deze maatregel is van toepassing op Nederlanders die afkomstig
zijn van de NAA. Hier zijn geen leeftijdgrenzen gesteld.Ten vierde worden Antillianen en Arubanen van 16 tot 65 jaar inburgeringsplichtig.
Het voorstel van Wet inburgering wordt, behoudens een aantal artikelen, van
overeenkomstige toepassing verklaard.De Raad van State onderkent de ernst van de problematiek die verband houdt
met de aanwezigheid van sommige Antilliaanse jongeren in Nederland en het
belang van een daadkrachtige aanpak daarvan. Het gaat om een hardnekkig probleem,
dat een zware last legt op verscheidene gemeenten in Nederland. Overigens
geldt dit alles nauwelijks voor de Arubaanse Nederlanders, voor wie de beoogde
maatregelen ook zullen gelden. De Raad stelt in dit advies de vraag aan de
orde of de voorgestelde behandeling van de Antilliaanse en Arubaanse jongeren
voldoende gerechtvaardigd is en of de voorgestelde maatregelen passend zijn
om de beoogde doelen te bereiken. Voorts gaat de Raad kort in op alternatieve
mogelijkheden om het probleem van Antilliaanse risicojongeren aan te pakken.De Raad is van oordeel dat in verband met zijn opmerkingen over het voorstel
in deze vorm niet positief kan worden geadviseerd.1. AchtergrondAllereerst schetst de Raad de situatie betreffende de immigratie en emigratie
van personen uit de NAA.In de periode 1995 tot 2002 vond er een uitzonderlijk grote exodus plaats
uit de Nederlandse Antillen, in het bijzonder vanuit Curaçao. Een totaal
van 51 506 personen immigreerde in Nederland, terwijl 16 956 personen
zich vanuit Nederland vestigden op de eilanden.1
De totale bevolking van de NA nam af tot ongeveer 180 592 personen.2 Ongeveer 20% van de bevolking van de NA is in
deze periode geëmigreerd en wel voornamelijk uit het actieve segment
van de bevolking. Hierdoor is de sociale samenhang in de gemeenschap
ernstig aangetast.1 Dit verschijnsel van verbroken
samenhang wordt vaak gezien als een van de oorzaken voor de ontsporing van
de jeugd en het gebrek aan normen en waarden bij deze groep.De cijfers die in de memorie van toelichting zijn vermeld over criminaliteit
bij Antilliaanse jongeren gaan tot 2002. De periode van de grote exodus eindigt
in juist dat jaar; in de periode na 2002 is er sprake van een emigratieoverschot
naar de Antillen. Het is aannemelijk dat de eerste generatie Antilliaanse
jongeren, die in 2002 al in de justitiële dossiers voorkomen (tweede
en derde generatie Antilliaanse jongeren worden niet getroffen door de maatregelen
uit het wetsvoorstel) onderdeel is geweest van de grote exodus. Het overgrote
deel van de groep die wordt bestempeld als Antilliaanse risicojongeren, is
derhalve al langer dan drie jaar in Nederland en kan niet worden teruggezonden.Verder is opvallend dat de criminaliteit onder Antillianen in Nederland
slechts in beperkte mate samenhangt met jeugdige leeftijd: na het 24e levensjaar
daalt de criminaliteit slechts in geringe mate.2
Dit zou verband kunnen houden met het feit dat stabiele gezinsvorming onder
Antillianen niet altijd goed verloopt.Tegen deze achtergrond maakt de Raad de volgende opmerkingen.2. Gerechtvaardigdheid en geschiktheid van de voorgestelde maatregelena. Bestuurlijke maatregel tot terugzendingDe maatregel van terugzending is – kort gezegd – van toepassing
op jongeren tussen 16 en 24 jaar die op de NAA zijn geboren en opgegroeid,
of daar zijn genaturaliseerd, of van wie een ouder op de NAA is geboren, en
die nog geen drie jaar in de Nederlandse gemeentelijke basisadministratie
(GBA) staan ingeschreven. De minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie
neemt het besluit tot terugzending. Een jongere kan niet worden teruggezonden
indien hij kan aantonen dat hij in Nederland door het verrichten van arbeid
in zijn levensonderhoud kan voorzien, aan bepaalde opleidingseisen voldoet,
een opleiding of studie volgt, voor gezinshereniging naar Nederland is gekomen
of voor maximaal drie maanden in Nederland zal verblijven.3Deze maatregel maakt op twee manieren onderscheid.Ten eerste treft de maatregel alleen Nederlanders uit de NAA. Andere Nederlandse
risicojongeren in vergelijkbare situaties kunnen niet worden verplicht om
Nederland te verlaten.De toelichting stelt dat Nederland zich steeds de mogelijkheid heeft voorbehouden
om de toelating van Antillianen tot Nederland te reguleren. Dit speelde bijvoorbeeld
bij de totstandkoming van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden
en bij de goedkeuring van twee mensenrechtenverdragen, waarin de vrijheid
van beweging en het recht op toegang tot het eigen land werden erkend.4 Het is op zichzelf waar dat het Statuut geen beletselen
opwerpt tegen een toelatings- of terugzendingsregeling. Een terugzendmaatregel
maakt echter wel onderscheid tussen Nederlanders onderling en behoeft, mede
in het licht van het ongedeelde Nederlanderschap van artikel 3, eerste lid,
onder c, en de officiële toelichting daarop5,
een overtuigende rechtvaardiging. Daarvoor dient aan minimumvoorwaarden te
worden voldaan. Deze voorwaarden zijn dat de criteria voor het onderscheid
aansluiten bij het beoogde doel en dat het gemaakte onderscheid effectief
is. Met andere woorden, het onderscheid moet in elk geval een passend middel
zijn voor het beoogde doel.Bij de grondwetsherziening 1983 heeft de regering gesteld dat de Nederlandse
wetgever niet iedere denkbare toelatingsregeling voor Antillianen kan maken.
De wetgever, zo stelde zij, «zal zich er stellig rekenschap van moeten
geven of de situatie een toelatingsregeling rechtvaardigt en of de te bereiken
doeleinden niet langs andere, betere weg kunnen worden verwerkelijkt. Tevens
zal de wetgever erop moeten toezien dat de toelatingsregeling niet discriminatoir
is of anderszins grondrechten ongeoorloofd beperkt. Dit betekent dat in feite
de ruimte die aan de wetgever is toegemeten, beperkt is»6.De Raad van State van het Koninkrijk beschouwde bij die grondwetsherziening «het
recht op toelating en verblijf in het land waarvan men onderdaan is als een
fundamenteel recht. Uit dat oogpunt bezien ware het te betreuren als een grondwettelijke
verankering van dat recht, hetwelk ook in internationale verdragen
is erkend, geheel achterwege zou blijven». Wel meende de Raad dat een
eventueel wenselijke toelatingsregeling voor uit de Nederlandse Antillen afkomstige
Nederlanders mogelijk moest blijven.1Ten tweede leidt de maatregel ook tot onderscheid tussen Antillianen enerzijds
en niet-Nederlandse EU-burgers en vreemdelingen uit niet-EU-staten in vergelijkbare
posities anderzijds. Niet-Nederlandse EU-burgers kunnen niet op de gronden,
genoemd in het wetsvoorstel, naar hun eigen land worden teruggestuurd; het
Europese recht zou dat ook niet toelaten. Voor vreemdelingen die rechtmatig
verblijf hebben in Nederland, is uitzetting op die gronden evenmin mogelijk.De Raad gaat hierna in op de vraag of de maatregel, en daarmee het gemaakte
onderscheid, gerechtvaardigd is en of het een passend middel is voor het beoogde
doel.Volgens de toelichting is het doel van de maatregel, te voorkomen dat «kansloze»
jongeren uit de NAA zonder perspectief op werk of opleiding zich in Nederland
vestigen. Uitgangspunt is dat men een voldoende opleidingsniveau moet hebben
om een redelijke kans te maken op het verkrijgen van werk in Nederland.2 De toelichting meldt ook dat het oogmerk van de terugzending
steeds zal zijn dat jongeren terugkeren naar een voor hen vertrouwde omgeving
waar opvang verzekerd is en waar zij betere mogelijkheden hebben om een voor
hen passende opleiding of werk te vinden.3 De
Raad leidt hieruit af dat de jongere moet kunnen worden teruggestuurd omdat
dat de kans kan vergroten dat hij of zij zich goed ontwikkelt en niet omdat
Nederland een probleem wil overdragen aan de NAA.Voor het antwoord op de vraag of de maatregel, en daarmee het gemaakte
onderscheid, gerechtvaardigd is en passend is om het doel te bereiken zijn
de volgende elementen van belang.1°. Indien het wetsvoorstel kracht van wet zou krijgen, zou slechts
een klein deel van de risicojongeren kunnen worden teruggestuurd. Zoals uit
de in punt 1 genoemde gegevens blijkt, is het aannemelijk dat een groot deel
van de doelgroep onderdeel is geweest van de grote exodus in de periode 1995–2002
en reeds langer dan drie jaar in Nederland verblijft. Bovendien is, zoals
ook in punt 1 naar voren kwam, de criminaliteit onder Antillianen niet beperkt
tot jongeren van 16 tot 24 jaar. Dit betekent dat de maatregel, en daarmee
het gemaakte onderscheid, maar ten dele geschikt is om het gestelde doel te
bereiken, omdat ze een groot deel van de doelgroep niet treft.2°. Ten tweede wordt als eerste criterium voor de afbakening
van de groep personen die kunnen worden teruggezonden, gelet op de opleiding
die de betrokkene heeft genoten (voorgesteld artikel 1, eerste lid). De rechtvaardiging
voor deze verstrekkende maatregel is blijkens de memorie van toelichting evenwel
niet het gebrek aan opleiding op zichzelf maar veleer crimineel gedrag en
het risico daarop bij Antilliaanse jongeren met weinig opleiding. De Raad
is van oordeel dat in plaats daarvan de bevoegdheid tot terugzending zou moeten
worden gekoppeld aan maatschappelijk evident ongewenst gedrag van de persoon
ten aanzien van wie deze bevoegdheid wordt uitgeoefend. Denkbaar is dat deze
bevoegdheid wordt uitgebreid tot gevallen waarin zich duidelijk risico voordoet
op zulk gedrag. Daarbij zou gebrek aan opleiding, mede in het licht van alle
andere relevante omstandigheden van het geval, in aanmerking kunnen worden
genomen. Uitsluitend gebrek aan onderwijs is echter onvoldoende. Dat het voorstel
in artikel 1, derde lid, bepaalt dat in de daar genoemde situaties een persoon
niet kan worden teruggezonden, ook al is hij onvoldoende opgeleid, doet aan
het voorgaande niet af. De uitzondering rechtvaardigt de regel niet.3°. Voor de kansarme jongeren die wél in aanmerking komen
voor terugzending is er op de NAA een tekort aan structuur voor sociale opvang.4 Voorts is het de vraag of er voor de uitvoering van
de Landsverordening Sociale Vormingsplicht, die op 23 juni 2005 door
de Antilliaanse Staten is aanvaard, toereikende middelen en expertise voorhanden
zijn. Het oogmerk van de terugzending zoals dat in de toelichting staat –
dat jongeren terugkeren naar een voor hen vertrouwde omgeving waar opvang
verzekerd is en waar zij betere mogelijkheden hebben om een voor hen passende
opleiding of werk te vinden – is een veronderstelling waarvan
het realiteitsgehalte niet kan worden gegarandeerd. De kans bestaat dus dat
de teruggezonden jongeren juist vanwege gebrek aan deugdelijke opvang en perspectieven
op de NAA opnieuw naar Nederland zullen komen; en als zij intussen ouder dan
24 jaar zijn geworden, kunnen zij niet opnieuw worden teruggestuurd. Dat zij
zich niet op andere staten zullen richten, maar op Nederland, ligt voor de
hand, gelet op de banden tussen Nederland en de NAA in het Koninkrijk en de
aanwezigheid van een Antilliaanse en Arubaanse gemeenschap in Nederland. De
maatregel zal dan ook naar redelijke verwachting niet leiden tot hetgeen daarmee
is beoogd. De maatregel is daarom niet een geschikt middel, omdat ze onvoldoende
effectief is.4°. Aan de effectiviteit van de maatregel wordt ook grote afbreuk
gedaan doordat ze structureel slechts beperkt handhaafbaar is: Antillianen
die zijn teruggezonden kunnen zonder problemen terugkeren naar Nederland via
een lidstaat van de Europese Unie (EU). Zij beschikken over een Nederlands
paspoort; de douane-autoriteiten van EU-lidstaten hebben geen mogelijkheid
te bepalen welke Nederlanders zij geacht worden niet toe te laten. Bovendien
is een staat volgens ongeschreven volkenrecht ten opzichte van andere staten
verplicht zijn eigen burgers toe te laten.1Uit het voorgaande volgt dat de gerechtvaardigdheid van de voorgestelde
bestuurlijke maatregel van terugzending zoveel bedenkingen oproept en dat
de effectiviteit ervan op zoveel punten onzeker is, dat de maatregel en daarmee
het gemaakte onderscheid per saldo niet kan worden beschouwd als een passend
middel om het beoogde doel te bereiken. De maatregel is bovendien niet geschikt,
omdat ze de eigenlijke doelgroep slechts ten dele treft: de groep waarop de
maatregel van toepassing zal zijn, is in sommige opzichten te ruim, in andere
te krap.b. Strafbaarstelling van illegaal verblijf in NederlandWie in Nederland verblijft terwijl de minister jegens hem een besluit
tot terugzending heeft genomen, maakt zich schuldig aan een misdrijf waarvoor
een gevangenisstraf geldt van ten hoogste zes maanden of een geldboete van
de derde categorie. Ook ten aanzien van deze maatregel is er sprake van onderscheid
zoals hiervoor, in onderdeel a, is beschreven. De strafbedreiging betreft
immers de personen die met gebruikmaking van de bestuurlijke maatregel zijn
teruggestuurd.Daar komt bij dat illegaal verblijf van vreemdelingen in Nederland niet
strafbaar is.In het Strategisch Akkoord van 2002 was opgenomen dat illegaal verblijf
van vreemdelingen strafbaar zou worden gesteld. Het kabinet heeft hier bij
nadere beschouwing van afgezien.2 Een van de
overwegingen was dat strafbaarstelling zal leiden tot een verdere marginalisering
van de illegale vreemdelingen en daardoor tot mogelijk verdere criminalisering.
Illegale vreemdelingen zullen, zo stelde het kabinet, nog meer aangewezen
zijn op overlevingscriminaliteit, hetgeen ook leidt tot meer overlast. Bovendien
is het aannemelijk dat het zal leiden tot een toename van andere strafbare
feiten, zoals identiteitsfraude en mensensmokkel.3De Raad meent dat deze overwegingen ook gelden voor Antillianen van wie
het illegaal verblijf strafbaar wordt gesteld. Ook in dat opzicht kan aan
de effectiviteit van de strafbaarstelling getwijfeld worden; het kan het realiseren
van het doel dat met de maatregel wordt beoogd zelfs bemoeilijken.De memorie van toelichting besteedt aan dit alles geen aandacht en biedt
daardoor onvoldoende rechtvaardiging voor wat wordt voorgesteld. Omdat gerede
twijfel mogelijk is aan de effectiviteit van de maatregel, bestaat het risico
dat ook deze maatregel niet passend kan worden geacht in relatie tot het beoogde
doel.c. Bijzondere voorwaarde bij strafrechtelijke veroordelingDe strafrechter krijgt in het voorstel de bevoegdheid om als bijzondere
voorwaarde bij een voorwaardelijke veroordeling te bepalen dat de veroordeelde
zijn verblijf in Nederland beëindigt. Het moet gaan om een misdrijf waarop
gevangenisstraf is gesteld. Deze maatregel is van toepassing op Nederlanders
die afkomstig zijn van de NAA en die ten tijde van het plegen van
het feit minder dan twee jaar ingeschreven zijn geweest in de GBA. Hier zijn
geen leeftijdgrenzen gesteld.Ook hier is er sprake van onderscheid tussen groepen Nederlanders, omdat
de mogelijkheid tot het opleggen van een bijzondere voorwaarde zoals neergelegd
in artikel 6 van het wetsvoorstel niet geldt voor Nederlanders die niet afkomstig
zijn uit de NAA.In de toelichting wordt een parallel getrokken met maatregelen in het
kader van de Strafrechtelijke Opvang van Verslaafden (SOV), die eveneens alleen
aan een bepaalde groep personen kan worden opgelegd.De Raad voor de Rechtspraak (RvdR) meent dat deze vergelijking minder
gelukkig is. Bij een SOV-maatregel wordt een bepaalde maatregel toegepast
op personen, ongeacht hun afkomst, die een bepaald gedrag(spatroon) hebben
vertoond. Het onderscheidend kenmerk is hier het gedrag van betrokkene. In
het wetsvoorstel betreft het een bijzondere voorwaarde die, ongeacht het gedrag,
alleen kan worden opgelegd aan personen van één bepaalde etnische/geografische
afkomst. Hier betreft het onderscheidende kenmerk derhalve de etnische/geografische
afkomst van betrokkene, hetwelk een direct onderscheid naar afkomst impliceert,
aldus de RvdR.1De toelichting stelt daar tegenover dat weliswaar de doelgroep naar geografische
afkomst is afgebakend, maar de grond voor het opleggen van de maatregel is
gelegen in het plegen van een misdrijf binnen een relatief korte periode van
verblijf in Nederland.2Dat laatste moge juist zijn, maar het doet, zo meent de Raad, er niet
aan af dat de maatregel alleen mogelijk is ten aanzien van personen met een
bepaalde herkomst. Overigens dient een bijzondere voorwaarde gericht te zijn
op en haar rechtvaardiging te vinden in gedragsbeïnvloeding (het voorkomen
van recidive). Eerder gedrag (het hebben gepleegd van een misdrijf) is niet
rechtstreeks relevant; was dat wel zo, dan zou de maatregel moeten kunnen
worden genomen ten aanzien van alle veroordeelden.De bijzondere voorwaarde kan evenmin worden toegepast op vreemdelingen
en niet-Nederlandse Unieburgers; ook in dat opzicht is sprake van onderscheid.
Er zijn in het vreemdelingenrecht en het EU-recht wel mogelijkheden om vanwege
zwaarwegende belangen (zoals de openbare orde en veiligheid) het verblijf
van een Unieburger of een vreemdeling in Nederland te beëindigen.3 In het algemeen geldt voor vreemdelingen een glijdende
schaal: naarmate de vreemdeling langer verblijft in Nederland, dient sprake
te zijn van een veroordeling voor een zwaarder misdrijf, om tot beëindiging
van rechtmatig verblijf te kunnen overgaan. Voor burgers van de Unie gelden
striktere voorwaarden in vergelijking met artikel 6 van het wetsvoorstel:
er dient – kort gezegd – een individuele afweging te worden gemaakt
en zij moeten een actuele bedreiging vormen. Dit geldt ook voor langdurig
ingezetenen. Het voorgestelde artikel 6 gaat verder door het karakter als
bijzondere voorwaarde bij een voorwaardelijke veroordeling, waarbij slechts
de eis wordt gesteld dat het om een Antilliaan of Arubaan gaat die wordt veroordeeld
voor een misdrijf waarop gevangenisstraf is gesteld. Beëindiging van
het rechtmatige verblijf is dus mogelijk eerder aan de orde dan ten aanzien
van burgers van de Unie en vreemdelingen het geval is. Het gaat hier om een
ingrijpende maatregel. De vrijheid van de betrokken persoon wordt ingeperkt:
hij kan gedurende de proeftijd (maximaal drie jaar) niet terugkeren naar Nederland
op straffe van tenuitvoerlegging van de straf. Verder kan betrokkene de toegang
tot Nederland worden geweigerd voor het einde van de proeftijd.De vraag is ook hier of de maatregel en daarmee het gemaakte onderscheid
een passend middel is voor het beoogde doel.Over het doel van de maatregel stelt de toelichting: «De bijzondere
voorwaarde staat in de sleutel van speciale preventie: gedragsverbetering
van de betrokkene met als neveneffect dat de Nederlandse samenleving verschoond
blijft van verder crimineel gedrag»4.Voor het antwoord op de vraag of de maatregel passend is om dat doel te
bereiken is het volgende van belang. Volgens de toelichting zal de rechter
de sanctie alleen opleggen als hij van oordeel is dat betrokkene in de Nederlandse
Antillen of Aruba beter op zijn plaats is en verzekerd is van voldoende opvang
(door familie, de plaatselijke reclasseringsambtenaren of anderszins).5 De Raad wijst erop dat het voor de strafrechter
niet eenvoudig zal zijn zich een goed beeld te vormen van de opvangmogelijkheden
die de betrokkene heeft in de NAA; dit is temeer een probleem omdat –
zoals eerder gesteld – die mogelijkheden doorgaans ontbreken. De toelichting
onderkent dit probleem, maar biedt nog geen oplossing.1Daarin schuilt dus een risico voor de effectiviteit van het voorgestelde.
De effectiviteit van de maatregel zal ook gering zijn doordat – zoals
hiervoor gesteld – de betrokkene de voorwaarde kan omzeilen door via
een andere EU-lidstaat terug te reizen. Hij kan dan tenuitvoerlegging van
de hem opgelegde straf voorkomen door onzichtbaar te blijven voor de instanties,
hetgeen kan leiden tot de hiervoor, onder b, besproken marginalisering en
criminalisering van de betrokkene.Nu er gerede twijfel is over de effectiviteit van de maatregel, bestaat
het risico dat de maatregel niet een passend middel zal zijn voor het beoogde
doel.d. InburgeringsplichtHet wetsvoorstel wil een inburgeringsplicht voor Antillianen en Arubanen
invoeren. De Wet inburgering wordt vrijwel geheel van overeenkomstige toepassing
verklaard. Volgens het wetsvoorstel inburgering geldt de inburgeringsplicht
voor personen van wie, op grond van algemene criteria, wordt vermoed dat zij
behoefte hebben aan inburgering.2 Omdat niet
kan worden uitgesloten dat personen die duidelijk niet inburgeringsbehoeftig
zijn toch tot de groep inburgeringsplichtigen behoren, wordt in dat wetsvoorstel
echter vrijgesteld degene die heeft aangetoond te«beschikken over voldoende
mondelinge en schriftelijke vaardigheden in de Nederlandse taal en evidente
kennis van de Nederlandse samenleving».3De toelichting op het nu voorliggende wetsvoorstel meldt dat in de lijn
van het advies van de Raad van 1 juli 2005 aan het voorstel van wet inburgering
een specifieke vormingsplicht voor Nederlanders uit de NAA wordt voorgesteld.
De Raad oordeelde destijds dat voor een onderscheid tussen Nederlanders onderling4 onvoldoende rechtvaardiging bestond en adviseerde alle
Nederlanders op dezelfde voet als de overige burgers van de EU vrij te stellen
van de inburgeringsplicht. De Raad merkte ten aanzien van de Nederlanders
uit de NAA het volgende op:«Indien de Nederlanders aldus uitgezonderd worden van de inburgeringsplicht,
blijft het maatschappelijk probleem van onvoldoende inburgering van –
relatief kleine – groepen Nederlanders van Nederlands-Antilliaanse of
Arubaanse afkomst voortbestaan; dat ziet de Raad niet over het hoofd. Hij
is echter van oordeel dat het oplossen van dit probleem buiten het bestek
van het voorliggend voorstel behoort te worden gehouden en dat het een gemeenschappelijk
aanpak behoeft door de drie landen van het Koninkrijk».De Raad wees daarbij op de invoering van de Sociale-Vormingsplicht.5De toelichting meldt dat met het nu voorliggende wetsvoorstel aan bijzondere
categorieën Antillianen en Arubanen een op hun situatie toegespitste
inburgeringsvoorziening wordt aangeboden.6De Raad merkt op dat het enige verschil met het wetsvoorstel inburgering
is, dat de inburgeringsplicht voor Antillianen en Arubanen niet bij die wet
is geregeld, maar in een afzonderlijke wet, en dat de inburgeringsplicht voor
die Antillianen en Arubanen geldt welke een bepaalde band hebben met de NAA
(zie artikel 7, eerste lid, van het wetsvoorstel). Dat de inburgeringsplicht
in een afzonderlijke wet wordt geregeld is niet meer dan een wetstechnisch
verschil: de Wet inburgering zal immers in hoofdzaak gelden voor Antillianen
en Arubanen. Er blijft dus een verschil in behandeling bestaan tussen Nederlanders
onderling7 en ten opzichte van de niet-Nederlandse
Unieburgers en personen die met hen zijn gelijkgesteld.De Raad is van oordeel dat het gemaakte onderscheid niet in een redelijke
verhouding staat tot het doel van het aanpakken van het probleem van de maatschappelijke
en culturele achterstandssituatie van bepaalde groepen Antillianen en Arubanen
in Nederland.De groep die onder de inburgeringsplicht valt is, gelet op het doel van
de maatregel, te eng, omdat de maatregel niet zal gelden voor andere Nederlanders
die zich in Nederland (willen) vestigen en die geen kennis hebben van de Nederlandse
taal en samenleving. Het gemaakte onderscheid kan daarom niet als passend
worden beschouwd om het doel te bereiken.8Er is voorts niet voldaan aan de geschiktheidseis, omdat het gemaakte
onderscheid niet noodzakelijk is om het beoogde doel te bereiken. Het probleem
betreft een relatief kleine groep, die in een maatschappelijke en culturele
achterstandspositie verkeert. Voor dit probleem en voor deze specifieke groep
mensen kunnen andere, meer op hen toegespitste, maatregelen worden genomen.
In dit verband wordt ook verwezen naar de hiervoor aangehaalde passage uit
het advies van de Raad over het voorstel van Wet inburgering en naar punt
3 van dit advies.De Raad voegt daaraan toe dat wel toelaatbaar zou zijn een inburgeringsplicht
die geldt voor iedere ingezetene – zonder onderscheid op grond van nationaliteit
of herkomst – van wie op basis van een individuele beoordeling is vastgesteld
dat hij behoefte heeft aan inburgering.1De Raad adviseert daarom op dezelfde gronden als die welke hij uiteenzette
in zijn advies van 1 juli 2005, om de voorgestelde, categorale inburgeringsplicht
achterwege te laten.Uit het voorgaande volgt dat de voorgestelde inburgeringsplicht niet behoort
te worden opgelegd op de wijze als voorgesteld en dat de overige maatregelen
onvoldoende de eigenlijke doelgroep raken, terwijl de effectiviteit ervan
naar verwachting hooguit zeer beperkt zal kunnen zijn. Onder deze omstandigheden
is het naar het oordeel van de Raad niet gerechtvaardigd de voorgestelde maatregelen
door te voeren.3. AlternatievenIn het vorige punt heeft de Raad uiteengezet dat sterke twijfel bestaat
of de voorgestelde maatregelen effectief zijn. Dit laat onverlet dat het probleem
van kansarme Antilliaanse jongeren om een oplossing vraagt. In de toelichting
worden tal van maatregelen genoemd die al worden toegepast.2 De plaatselijke overheid heeft in samenwerking met de Antilliaanse
en Arubaanse gemeenschap projecten opgezet, zoals taal- en opvoedingscursussen
voor jonge alleenstaande Antilliaanse moeders, intensieve gezinsbegeleiding
en handhaving van de leerplicht. Met de 21«Antillianengemeenten»
zijn afspraken gemaakt om schooluitval, werkloosheid en criminaliteit terug
te dringen.3 Op de Nederlandse Antillen is de
Sociale Vormingsplicht ingevoerd. Ook wordt daar, veelal met Nederlandse steun,
gewerkt aan preventieprogramma’s op het gebied van drugs en veilige
scholen, stimulering van volwasseneneducatie, naschoolse opvang en aandacht
voor het school- en buurtklimaat.4 Antilliaanse
jongeren die naar Nederland willen reizen, worden benaderd met inburgeringscursussen
en realistische voorlichting. Voor minderjarigen is de voogdijregeling aangescherpt.5De Raad acht het van groot belang dat deze en soortgelijke maatregelen
met kracht worden voortgezet. Daarnaast wijst hij op de volgende mogelijkheden.– Bij de criminaliteitscijfers die in de toelichting worden genoemd
valt op dat personen van Dominicaanse afkomst gemiddeld slechter scoren dan
Antillianen.6 Nagegaan zou kunnen worden of
op de NAA geen te soepel naturalisatiebeleid wordt gevoerd en, als dat zo
is, of dat beleid niet kan worden aangescherpt.– Nederland zou daarnaast met meer nadruk bij de Antilliaanse regering
kunnen pleiten voor een effectieve handhaving van de Sociale Vormingsplicht.
Voorts zou Nederland de Nederlandse Antillen kunnen bijstaan bij het verbeteren
van de kwaliteit van het onderwijs.– Voorts acht de Raad een stevige en consistente aanpak van veelplegers,
ongeacht hun afkomst, van belang.De Raad merkt nog op dat oplossing van de problemen niet mogelijk is zonder
goede samenwerking tussen Nederland en de regering van de Nederlandse Antillen.7 De nu voorgestelde terugkeerregeling is op verzet gestuit
bij de regering en de Staten van de Nederlandse Antillen; het vasthouden aan
de terugkeerregeling zet de zo noodzakelijke samenwerking onder druk. De problemen
met Antilliaanse jongeren zijn niet snel en eenvoudig op te lossen; ze vergen
een langdurige inzet van uiteenlopende instrumenten door alle betrokkenen,
zowel bij de overheid als binnen de Antilliaanse gemeenschap in Nederland
en de Nederlandse Antillen. 4. Overige opmerkingenTen overvloede maakt de Raad nog een aantal opmerkingen die betrekking
hebben op onderdelen van het wetsvoorstel of de toelichting.a. Europeesrechtelijke aspectenIn de toelichting bij het wetsvoorstel wordt ingegaan op de Europeesrechtelijke
aspecten van de terugkeerregeling.1De Raad acht het betoog
dat het wetsvoorstel zich met de bepalingen van het EG-Verdrag verdraagt,
niet overtuigend. Gesteld wordt dat de voorgestelde maatregelen geen beperking
inhouden van het vrije personen- en dienstenverkeer, omdat de toegang tot
en het verblijf in Nederland van personen die met dat oogmerk naar Nederland
afreizen, niet door de voorgestelde maatregelen worden geraakt.De Raad is van oordeel dat deze redenering te eenzijdig is. De bestuursrechtelijke
maatregel van terugzending heeft betrekking op jongeren tussen 16 en 24 jaar
die afkomstig zijn uit de NAA, ten hoogste drie jaar in Nederland verblijven,
geen werk hebben en geen opleiding volgen. Ook in de situatie dat deze personen
niet aangemerkt kunnen worden als werknemer of zelfstandige in de zin van
het vrije personen- of dienstenverkeer, is niet uit te sluiten dat het EG-recht
consequenties kan hebben voor hun rechtspositie.Als gevolg van de keuze voor een ongedeelde nationaliteit beschikken Antillianen
en Arubanen over het burgerschap van de Unie (zie artikel 17, eerste lid,
tweede volzin, van het EG-Verdrag). Hoewel over de omvang van de aan dit burgerschap
verbonden rechten voor Antillianen en Arubanen op bepaalde punten nadere jurisprudentie
van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen moet worden afgewacht,2 merkt de Raad op dat naar geldend recht het ingezetenschap
van de in deel IV van het EG-Verdrag bedoelde Landen en Gebieden Overzee (hierna:
LGO) niet vanzelf in de weg staat aan de uitoefening van de in het EG-Verdrag
omschreven rechten als burger van de Unie. Dit blijkt onder meer uit artikel
45, eerste lid, aanhef en onder b, van het LGO-besluit.3Evenmin kent het Schengen-acquis een bijzondere regeling voor inwoners
van een LGO.4De Raad is van oordeel dat in het wetsvoorstel onvoldoende rekening wordt
gehouden met deze aspecten van het EG-recht. Afgezien hiervan zal de regeling
in elk geval nauwelijks handhaafbaar zijn bij terugkeer via andere Schengen-staten.b. Uitzondering voor ondernemersArtikel 1, derde lid, geeft een limitatieve opsomming van de uitzonderingen
op de bestuurlijke maatregel tot terugzending. Onder meer wordt genoemd het
verrichten van arbeid waardoor in het eigen levensonderhoud kan worden voorzien.
Het vierde lid van artikel 1 bepaalt dat betrokkene als bewijs voor het verrichten
van arbeid moet beschikken over een werkgeversverklaring of overeenkomst tot
opdracht. De Raad is van oordeel dat betrokkene ook in zijn bewijsopdracht
slaagt als hij aantoont een kleine ondernemer of zelfstandige te zijn en op
die wijze in het eigen levensonderhoud kan voorzien.c. Familie- en gezinslevenBestuurlijke terugzending is niet mogelijk als sprake is van gezinshereniging.
Uit de toelichting blijkt dat het gaat om de situatie dat een minderjarige
Antilliaan of Arubaan naar Nederland reist om zich te voegen bij het gezin
waarvan hij deel uitmaakt.5De Raad merkt op dat het grondrecht van eerbiediging van het familie-
en gezinsleven (artikel 8 van het Europees Verdrag tot bescherming van de
rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM)) ook op andere manieren
in het geding kan zijn. Wanneer een lid van een gezin (ouder of kind) in aanmerking
komt voor terugzending terwijl de andere gezinsleden wel verblijfsrecht in
Nederland hebben, betekent het besluit tot terugzending dat het gezinsleven
wordt verstoord, of dat de andere gezinsleden hun verblijfsrecht in Nederland
moeten opgeven om mee te reizen. Onder omstandigheden kan dat ook gelden voor
een familiebetrekking buiten gezinsverband.Zo’n beperking van artikel 8 EVRM kan, voorzover hier relevant,
alleen worden gerechtvaardigd als de maatregel noodzakelijk is in een democratische
samenleving in het belang van het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare
feiten.6 In punt 2 van dit advies betoogde de
Raad dat de effectiviteit van de bestuurlijke maatregel van terugzending op
veel punten onzeker is. Bij een maatregel die waarschijnlijk niet effectief
is kan bezwaarlijk worden gesteld dat die voldoet aan een «pressing
social need» als bedoeld in artikel 8 EVRM in de zin die daaraan in
de Straatsburgse jurisprudentie wordt gegeven. Het voorstel sluit derhalve
niet uit dat een besluit tot terugzending kan worden genomen, ook al zou dat
leiden tot een schending van het recht op eerbiediging van het familie- en
gezinsleven. In zoverre is het voorgestelde artikel 1, derde lid, ontoereikend.d. Individuele beoordelingArtikel 1, eerste lid, samen met artikel 2, eerste lid, geeft de minister
de bevoegdheid een persoon terug te zenden indien deze behoort tot de groep
als omschreven in artikel 1 juncto de algemene maatregel van bestuur krachtens
artikel 1, eerste lid. Uit het algemene bestuursrecht volgt dat het enkele
behoren tot die groep niet kan leiden tot de maatregel van terugzending; van
geval tot geval zal de minister zich ervan hebben te vergewissen dat het gerechtvaardigd
is de maatregel op de betrokkene toe te passen.Het ligt voor de hand dat daarvoor beleidsregels zullen worden opgesteld.
Dat is ook van belang om de voorzienbaarheid van het risico van een zo ingrijpende
maatregel als die van terugzending te verzekeren. De Raad is van oordeel dat
in de toelichting dient te worden aangekondigd dat het bij de terugzending
om individuele beoordeling zal gaan en dat daarvoor zo spoedig mogelijk beleidsregels
zullen worden vastgesteld.e. Geen bezwaarschriftprocedureIngevolge het tweede lid van artikel 4 wordt de bezwaarschriftprocedure
bij de beslissing van de minister tot terugzending (bestuurlijke maatregel)
overgeslagen. Het bestreden besluit kan alleen rechtstreeks aan de rechter
worden voorgelegd. In de toelichting is niet gemotiveerd waarom afgeweken
wordt van het uitgangspunt in de Algemene wet bestuursrecht (Awb) dat eerst
bezwaar moet worden ingediend alvorens beroep bij de rechter kan worden ingesteld.
De procedure van de Awb beoogt waarborgen te bieden voor een adequate en toereikende
vorm van rechtsbescherming. Gelet hierop, en gelet op het feit dat het een
verstrekkende maatregel betreft, acht de Raad de voorgestelde beperking van
de rechtsbescherming en afwijking van de Awb niet gerechtvaardigd als daarvoor
niet een overtuigende motivering wordt gegeven.f. Gegevensverstrekking sociale voorzieningenIn de toelichting op artikel 2 wordt vermeld dat een beroep op sociale
voorzieningen aanleiding kan zijn om onderzoek in te stellen naar al dan niet
toegestaan verblijf van een persoon uit de NAA. Dit onderzoek kan leiden tot
terugzending van betrokkene. Een en ander houdt in dat vooral de 21 Antillianen-gemeenten
maatregelen kunnen treffen om te bevorderen dat informatie over relevante
jongeren in hun gemeente ter beschikking komt van de Minister voor Vreemdelingenzaken
en Integratie ten behoeve van een besluit tot terugzending.1 De Raad merkt hierover het volgende op. In artikel 65 van de Wet werk
en bijstand is een geheimhoudingsplicht neergelegd. Het eerste lid van artikel
65 houdt – kort gezegd – een verbod in om gegevens uit of in verband
met enige werkzaamheid bij de uitvoering van de Wet werk en bijstand verder
bekend te maken dan voor de uitvoering van die wet noodzakelijk is. Daarop
is in het tweede lid een uitzondering gemaakt voor het geval enig wettelijk
voorschrift tot bekendmaking van die gegevens verplicht. Voor het nu voorliggende
wetsvoorstel betekent dit dat verstrekking van persoonsgegevens aan de minister
met betrekking tot bijstand bij wettelijk voorschrift moet worden geregeld.
De Raad merkt hierover nog op dat dit als effect kan hebben dat geen beroep
wordt gedaan op de Wet werk en bijstand.g. OvergangsrechtHet wetsvoorstel voorziet in overgangsrecht: de bestuurlijke bevoegdheid
om Antillianen en Arubanen terug te zenden wordt van toepassing op personen
die in de GBA worden ingeschreven vanaf de datum van indiening van het wetsvoorstel
bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal.2 Relevant
is dus niet of de jongere feitelijk in Nederland woonde; het gaat er alleen
om of hij bij de GBA stond ingeschreven.De terugzendbevoegdheid is van toepassing op Antilliaanse en Arubaanse
jongeren die nog niet drie jaar als ingezetene in de GBA staan ingeschreven.
De terugzendregeling in combinatie met de overgangsregeling betekent dat Antilliaanse en Arubaanse jongeren die reeds drie jaar of langer in
Nederland verblijven, maar zich (nog) niet hebben ingeschreven in de GBA,
kunnen worden teruggestuurd. Deze jongeren verliezen dus hun verblijfsrecht
in Nederland, omdat zij niet al eerder stonden ingeschreven in de GBA; die
consequentie was echter nog niet bekend op het tijdstip dat zij nalieten zich
in te schrijven. Dat is in strijd met de rechtszekerheid en met het vertrouwensbeginsel.
Die strijdigheid kan worden weggenomen door niet aan te sluiten bij inschrijving
in de GBA, maar bij feitelijk verblijf in Nederland.5. Voor redactionele kanttekeningen verwijst de Raad naar de bij
het advies behorende bijlage.De Raad van State heeft mitsdien bezwaar tegen het voorstel van wet en
geeft U in overweging dit niet aldus te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal.De Vice-President van de Raad van State,H. D. Tjeenk WillinkBijlage bij het advies van de Raad van State betreffende
no. W03.06.0156/I met redactionele kanttekeningen die de Raad in overweging
geeft.– In het wetsvoorstel en de toelichting «de Nederlander waarvan»
telkens wijzigen in: de Nederlander van wie.– In de artikelen 1, tweede lid, onder b, en 7, eerste lid, onder
b, waar sprake is van het buiten Nederland gelegen grondgebied van het Koninkrijk,
verduidelijken dat het gaat om het huidige grondgebied. Daarmee wordt voorkomen
dat de maatregelen van toepassing zouden zijn op een kind van wie een ouder
vóór 1975 in Suriname is geboren. Suriname behoorde voor 1975
tot het buiten Nederland gelegen grondgebied van het Koninkrijk.– Artikel 8 (wijziging van de Beroepswet) invoegen direct voor artikel
12 (overgangsrecht).– De citeertitel («Wet houdende aanvullende maatregelen inzake
onder meer de terugzending van Antilliaanse en Arubaanse risicojongeren en
inzake inburgering van Antilliaanse en Arubaanse Nederlanders») beknopter
formuleren (aanwijzing 185 van de Aanwijzingen voor de regelgeving).XNoot1De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van
toelichting zoals voorgelegd aan de Raad van State is ter inzage gelegd bij
het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Punt 1 van het advies van 1 september 2006 (Achtergrond).XNoot2Zie het rapport van politie Haaglanden «criminaliteitskaart 2005
Haaglanden», bladzijde 94.XNoot3Artikelsgewijze toelichting op artikel 9, eerste alinea.XNoot1M. van San, J. de Boom, A. van Wijk, Verslaafd aan een flitsende levensstijl,
Criminaliteit van Antilliaanse Rotterdammers, Risbo/EUR, februari 2007.XNoot1Punt 2a van het advies van 1 september 2006. De tekst onder 2°
is niet meer relevant.XNoot2Zie onder meer de artikelen 2 en 5 van het Wetboek van Strafrecht van
de NA.XNoot1In punt 2c van het advies van 1 september 2006 wordt uiteengezet
welke mogelijkheden tot uitzetting het Europese recht biedt: die zijn beperkter
dan wat nu wordt voorgesteld voor Antillianen en Arubanen. Ook wordt daar
uitgelegd waarom de toelichting ten onrechte een parallel trekt met de maatregel
Strafrechtelijke Opvang van Verslaafden.XNoot2Punt 2c, voorvoorlaatste alinea, van het advies van 1 september 2006.XNoot3Paragraaf 5 (Bijzondere voorwaarde bij strafrechtelijke veroordeling),
vierde en zesde alinea.XNoot4Toelichting op artikel 6, vierde alinea.XNoot1Volgens artikel 40 van het Statuut voor het Koninkrijk kunnen vonnissen,
die door de rechter in Nederland zijn gewezen op de NAA ten uitvoer worden
gelegd, met inachtneming van de wettelijke bepalingen van het land, waar de
tenuitvoerlegging plaatsvindt.XNoot2Artikel 14g, eerste lid, van het Wetboek van Strafrecht.XNoot3Artikel 14d van het Wetboek van Strafrecht.XNoot4Punt 2a, onder 4°, van het advies van 1 september 2006.XNoot5Dit waren argumenten van de regering om af te zien van het strafbaar stellen
van illegaal verblijf in Nederland van vreemdelingen (zie Kamerstukken II
2004/05, 29 537, nr. 23, blz.4).XNoot1Zie paragraaf 4 (Juridisch kader mogelijkheid van terugzending),
zesde en zevende alinea, van de toelichting.XNoot2Zie r.o. 27 en 28 van zaak C-300/04 (Eman en Sevinger/gemeente Den Haag).XNoot1Zie artikel 27 van richtlijn 2004.38/EG.XNoot2Artikelsgewijze toelichting op artikel 2, tweede alinea.XNoot3Zie punten 1 en 2.a, onder 3°, van het advies van 1 september
2006.XNoot4Punt 4c van het advies van 1 september 2006.XNoot1Zie paragraaf 4 (Juridisch kader mogelijkheid van terugzending),
vijfde alinea, van de toelichting.XNoot1Centraal Bureau voor de Statistiek, 25 juli 2006, http://statline.cbs.nlXNoot2Central Bureau of Statistics, The Netherlands Antilles,
Statistical Orientation,2003.XNoot1Zie onder meer H. George, W. Hoogbergen, S. Huybregts, D. Kruijt, W. de
Luca en R. Wijngaarde, Atakando probesa: armoedebestrijding
door integrale wijkaanpak, Amsterdam 2003: Rozenberg publishers,
bladzijde 36.XNoot2De percentages verdachten onder mannen afkomstig uit de NAA voor het jaar
2002 zijn, uitgesplitst naar leeftijdsgroepen: 12–17 jaar: 10,1%,
18–24 jaar: 13,0%, 25–44 jaar: 11,9% (CBS, WODC, Verdacht van criminaliteit. Allochtonen en autochtonen nader bekeken, cahier 2005–2, bladzijden 115, 116).XNoot3Voorgesteld artikel 1, eerste tot en met vierde lid; artikel 2, eerste
lid.XNoot4Paragraaf 4 (Juridisch kader mogelijkheid van terugzending) van de
toelichting.XNoot5W. H. van Helsdingen, Het Statuut voor het Koninkrijk
der Nederlanden. Wordingsgeschiedenis, commentaar en praktijk, ’s-Gravenhage
1957, bladzijde 262. De drie Rijksdelen waren toen Nederland, Suriname en
de Nederlandse Antillen.XNoot6Kamerstukken II 1976/77, 14 200, nr. 3, blz. 5; Naar een nieuwe Grondwet, Algehele grondwetsherziening
deel 1b, bladzijde 182.XNoot1Kamerstukken II 1976/77, 14 200, nr. 4, blz. 15; Naar een nieuwe Grondwet, Algehele grondwetsherziening
deel 1b, bladzijde 191.XNoot2Paragraaf 1 van de toelichting, negende alinea.XNoot3Paragraaf 4 van de toelichting, negende alinea.XNoot4Zie Kamerstukken Staten-Generaal, 2004/05, 29 965, B en nr. 2,
blz. 3.XNoot1J. P. A. François, Grondlijnen van
het volkenrecht, 2e druk 1957, bladzijde 253. H. F. van Panhuys, The Rôle of Nationality in International Law, Leiden
1959, bladzijden 55–56.XNoot2Kamerstukken II 2003/2004, 29 537, nr. 2 (Illegalennota), blz. 7.XNoot3Kamerstukken II 2004/2005, 29 537, nr. 23, blz. 4.XNoot1Advies van 19 april 2006, kenmerk UIT 8560/ ONTW AK, bladzijde 10.XNoot2Paragraaf 5 (Bijzondere voorwaarde bij strafrechtelijke veroordeling),
achtste alinea.XNoot3Artikel 67 van de Vreemdelingenwet 2000 en de artikelen 27 en 28 van Richtlijn
2004/38/EG van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende
het recht van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de lidstaten
voor de burgers van de Unie en hun familieleden (Pb EU L 229).XNoot4Paragraaf 5 (Bijzondere voorwaarde bij strafrechtelijke veroordeling),
eerste en vijfde alinea.XNoot5Paragraaf 5 (Bijzondere voorwaarde bij strafrechtelijke veroordeling),
zesde alinea.XNoot1paragraaf 5 (Bijzondere voorwaarde bij strafrechtelijke veroordeling),
laatste alinea.XNoot2Volgens artikel 5, eerste lid, van het voorstel van Wet inburgering (Kamerstukken
I 2005/2006, 30 308, A) is vrijgesteld degene die:– jonger is dan 16 jaar, of 65 jaar of ouder,– ten minste acht jaren tijdens de leerplichtige leeftijd in
Nederland heeft verbleven,– beschikt over een bij algemene maatregel van bestuur aangewezen
diploma, certificaat of ander document,– volledig leerplichtig is, of– een opleiding volgt waarvan de afronding leidt tot uitreiking
van het vorengenoemde diploma, certificaat of ander document.XNoot3Artikel 5, eerste lid, onderdeel f, van het voorstel van Wet inburgering;
Kamerstukken II 2005/2006, 30 308, nr. 7, blz. 30–31,
en nr. 16, blz. 22–23. De vrijstelling was aanvankelijk een
overgangsregeling, maar heeft door aanvaarding van een amendement-Huizinga-Heringa
en Lambrechts (nr. 70) een permanent karakter gekregen.XNoot4Volgens het voorstel van Wet inburgering zoals dat aan de Raad was voorgelegd
gold een algemene inburgeringsplicht waarvan Nederlanders uit de NAA niet
waren uitgezonderd.XNoot5Kamerstukken II 2005/2006, 30 308, nr. 4, punt 2a en b.XNoot6Paragraaf 6 (Inburgering), derde en vierde alinea.XNoot7Bijvoorbeeld: een Nederlandse Antilliaan die op het Franse deel van Sint
Maarten zijn hoofdverblijf heeft gehad is niet inburgeringsplichtig.XNoot8Zie ook L. Besselink, Juridische aspecten van de invoering
van een inburgeringsplicht in het voorontwerp van een wet houdende aanvullende
maatregelen inzake het verblijf in Nederland van Antilliaanse en Arubaanse
risicojongeren en inzake inburgering van Antilliaanse en Arubaanse Nederlanders, mei 2006, bladzijden 9–10.XNoot1Onverplicht advies van de Raad van State van 3 augustus 2006 inzake
het wetsvoorstel houdende regels inzake inburgering in de Nederlandse samenleving
(Wet inburgering), nr. W03.06.0236/I, punt 1.XNoot2Een uitgebreidere bespreking van maatregelen is te vinden in Kamerstukken
II 2004/ 2005, 26 283, nr. 19.XNoot3Paragraaf 1 (Algemeen), derde en vijfde alinea, van de toelichting.XNoot4Paragraaf 2 (De problematiek van Antilliaanse en Arubaanse risicojongeren
in Nederland), tweede en derde alinea, van de toelichting.XNoot5Paragraaf 3 (Geen generieke toelatingsregeling), eerste alinea, van
de toelichting.XNoot6Paragraaf 2 (De problematiek van Antilliaanse en Arubaanse risicojongeren
in Nederland), vierde alinea, van de toelichting.XNoot7Ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten heeft hiervoor gepleit, waar
zij spreekt over een sluitende aanpak (advies van 9 maart 2006, kenmerk
SEZ/U200600340, bladzijden 2–3.XNoot2Zaak C-300/04 (Eman en Sevinger/gemeente Den Haag).XNoot3Besluit van de Raad van 27 november 2001 betreffende de associatie
van de LGO met de Europese Economische Gemeenschap, Pb. 2001, L 314/1. Artikel
45, eerste lid, aanhef en onder b, van dit besluit luidt als volgt: «Voor
de toepassing van dit besluit gelden de volgende definities: (....) b. «inwoners
van een LGO»: gewoonlijk in een LGO verblijvende personen die onderdanen
zijn van een lidstaat of wier juridische status specifiek is voor een LGO.
Deze definitie laat de rechten die voortvloeien uit het burgerschap van de
Unie in de zin van het Verdrag onverlet».XNoot4Artikel 1 van de Schengenuitvoeringsovereenkomst definieert een vreemdeling
als een persoon die geen onderdaan is van één der lidstaten
van de Europese Gemeenschappen (Pb. 2000, L 239/19). Op grond van deze definitie
kan ingevolge de Schengenuitvoeringsovereenkomst dus geen visum worden geëist
van inwoners van een LGO en kunnen de gegevens over inwoners van een LGO niet
worden opgenomen in het Schengeninformatiesysteem.XNoot5Artikel 1, derde lid, onderdeel c, en de toelichting op artikel 1.XNoot6Artikel 8, tweede lid, EVRM.XNoot1Artikelsgewijze toelichting op artikel 2, tweede alinea.XNoot2Voorgesteld artikel 12. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30962-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl