Enquête Bouwnijverheid; Verslag algemeen overleg over onder meer de verstrekking van informatie tussen de NMa en het openbaar ministerie
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28244, nr. 70

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

15-04-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

28244 nr. 70

06-04-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissiesAntwoord van de regeringNadere gedachtewisselingOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28244Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 51 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 244Enquête Bouwnijverheidnr. 70VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 6 april 2004De vaste commissies voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1, voor Economische Zaken2
en voor Justitie3 hebben op 16 maart 2004
overleg gevoerd met de heer Brinkhorst, minister van Economische Zaken, en
de heer Donner, minister van Justitie, over:– de brief van de ministers van Economische Zaken
en van Justitie d.d. 20 februari 2004 over het verlenen van openheid
van zaken door bouwbedrijven vóór 1 mei 2004 (28 244,
nr. 64);– de brief van de minister van Economische Zaken
d.d. 10 maart 2004 over de verstrekking van informatie tussen de NMa
en het openbaar ministerie (WJZ 4017217).Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit.Vragen en opmerkingen uit de commissiesMevrouw Vos (GroenLinks) heeft grote problemen
met de inhoud van de brief van 20 februari 2004 (28 244, nr. 64).
De brief van 10 maart 2004 van de minister van Economische Zaken (WJZ
4017217) lijkt strijdig met de brief van 20 februari en heeft haar fractie
verbaasd. Waarom is niet alle informatie meteen verstrekt?Aan de Kamer is een regeling toegezegd die het voor bedrijven mogelijk
maakt om hun schaduwadministratie voor 1 mei 2004 in te leveren; doen
zij dat niet en wordt bij hen later toch een schaduwadministratie aangetroffen,
dan kunnen zij worden uitgesloten van opdrachten door de rijksoverheid. Daarbij
vindt de Kamer het van belang dat zowel de NMa (Nederlandse mededingingsautoriteit)
als het OM op basis van de ingeleverde administraties onderzoek kan verrichten.
In de brief van 20 februari vermeldt de regering echter dat de NMa een
geheimhoudingsplicht heeft voor gegevens omtrent een onderneming die zij heeft
verkregen in het kader van de uitvoering van haar wettelijke taak. Die gegevens
kunnen daardoor niet aan het OM worden doorgegeven, wat juist niet de bedoeling
was van de Kamer en wat in strijd lijkt met de toezegging van de regering
aan de Kamer. Het kan nooit de bedoeling zijn dat de regering een regeling
opstelt waardoor bouwbedrijven die hun schaduwadministraties voor 1 mei
2004 inleveren, wel boetes kunnen krijgen, maar worden uitgesloten van strafvervolging.In de brief van 10 maart lijkt het kabinet van koers te veranderen:
door de artikelen 160 en 162 van het Wetboek van Strafvordering zijn openbare
colleges en ambtenaren, evenals de NMa, in een aantal gevallen zelfs verplicht
om informatie door te geven aan het OM en ook op basis van artikel 90 van
de Mededingingswet (MW) kan in een aantal gevallen informatie aan het OM worden
doorgegeven. Het kabinet noemt hierbij corruptie door ambtenaren, afpersing
of omkoping van ambtenaren en ernstige geweldsdelicten. Betekent dit dat bijvoorbeeld
valsheid in geschrifte of het vormen van een criminele organisatie door bouwbedrijven
niet leidt tot het verstrekken van gegevens aan het OM? Mevrouw Vos vindt
juist dat álle strafbare feiten die de NMa in de dossier aantreft,
aan het OM moeten kunnen worden doorgegeven. De belastingdienst is immers
ook verplicht om alle strafbare feiten te melden aan het OM. De NMa zou op
dezelfde wijze moeten opereren.Bedrijven die zich bij de NMa melden, kunnen in aanmerking komen voor
de clementieregeling van de NMa, wat kan leiden tot een gematigde boete en
zelfs tot immuniteit. Is het juist dat ook de bedrijven die zich niet voor
1 mei 2004 melden, in aanmerking komen voor de clementieregeling? Dat
lijkt haar geen goede zaak. Worden de bedrijven die na 1 mei 2004 worden
betrapt op het in bezit hebben van een schaduwboekhouding op een lijst geplaatst?
Hoe wil de regering de uitsluiting van deze bedrijven vormgeven?De gegevens van de informant waarover de Volkskrant begin maart berichtte,
zijn kennelijk wel aan het OM doorgegeven, terwijl volgens de informant was
afgesproken dat dit niet zou gebeuren. Welke afspraken zijn hierover daadwerkelijk
met de NMa gemaakt? De klokkenluider die de administratie heeft ingeleverd,
wordt met een dilemma geconfronteerd omdat hij zelf door het OM als verdachte
kan worden gezien. Kan voor klokkenluiders geen speciale regeling worden getroffen
waardoor zij meer bescherming genieten dan anderen?Wordt de boekhouding van Boele & Van Eesteren nog onderzocht of beperkt
het OM zich tot de acht projecten die voortvloeien uit de Bos-administratie?
Mevrouw Vos vindt dat ook nieuwe administraties moeten kunnen leiden tot vervolging
door het OM. Kan het kabinet in een overzicht aangeven hoeveel financiële
fraudezaken inmiddels zijn aangemeld en wat de stand van zaken daarbij is?De heer Depla (PvdA) vindt dat bedrijven die
hun boekhouding vrijwillig bij de NMa inleveren, niet mogen worden gevrijwaard
van een strafrechtelijke vervolging van gepleegde strafbare feiten. Uit de
brieven van de bewindslieden van 20 februari en 10 maart 2004 blijkt
naar zijn mening niet dat het OM geen eigenstandig onderzoek meer mag doen
als een bedrijf zijn schaduwboekhouding bij de NMa heeft ingeleverd. Dat betekent
dat het OM bij een gerede verdenking de boekhouding bij het bedrijf of,
als die is ingeleverd bij de NMa, bij de NMa kan opvragen. Het enige dat de
NMa niet mag, is de ingeleverde schaduwboekhouding altijd en vrijwillig meteen
doorgeven aan het OM. Is deze redenering juist en als dat zo is, had dat dan
niet duidelijker in de brieven van de bewindslieden gezegd moeten worden?
Nu wekken deze brieven de indruk dat een bedrijf gevrijwaard wordt van strafvervolging
als het de schaduwboekhouding inlevert bij de NMa. Uit artikel 162 Wetboek
van Strafvordering blijkt immers dat strafbare feiten gepleegd door ambtenaren,
moeten worden doorgegeven aan het OM, maar als bedrijven strafbare feiten
plegen, is de NMa niet verplicht deze gegevens aan het OM door te geven. Het
lijkt de heer Depla duidelijk dat eigenstandig onderzoek door het OM niet
is uitgesloten als een bedrijf de boekhouding bij de NMa inlevert, maar door
de brieven van de bewindslieden is onduidelijkheid ontstaan en dat is niet
goed als de overheid juist probeert zoveel mogelijk bedrijven over te halen
hun schaduwboekhouding in te leveren. Hebben de bewindslieden het idee dat
de regeling effect heeft?De PvdA vindt het van belang dat directeuren en commissarissen zich niet
alleen aan de wet houden, maar ook integer zijn. In de bouwwereld zijn directeuren
en commissarissen tekortgeschoten doordat zij vrijwel niets hebben gedaan
om de onderste steen boven te krijgen. Deze commissarissen zijn veelal maatschappelijk
vooraanstaande personen. Er is daarom gerede twijfel over het goed functioneren
van enkele raden van commissarissen en besturen. Kan de minister van Justitie
de Ondernemerskamer van het gerechtshof in Amsterdam vragen hiernaar onderzoek
te doen en de Kamer berichten over het gesprek hierover? Het is immers de
taak van deze kamer om bij wanbeleid onderzoek te verrichten, opdat corrigerend
kan worden opgetreden. De Nederlandsche Bank geeft geen toestemming tot het
aanstellen van een commissaris of bestuurder bij een vermoeden van integriteitsschending.
Is het niet mogelijk om deze fiattering uit te breiden tot alle beursgenoteerde
ondernemingen?De heer Hofstra (VVD) is verheugd over het
feit dat nu een aantal belangrijke peildata zijn vastgesteld. Bedrijven worden
opgeroepen openheid van zaken te geven over hun verleden bij handelen in strijd
met het mededingingsrecht in de periode 1 januari 1998 – de datum
waarop de NMa bevoegd is geworden om dergelijke zaken af te doen – tot
1 januari 2003. Wat gebeurt er met de gevallen van voor 1 januari
1998? Kunnen bedrijven dan nog terugvallen op de periode waarin dit werd gedoogd
of moeten ook oudere gevallen in de beschouwing worden betrokken? Het kabinet
roept de bedrijven op zich te melden voor 1 mei 2004, maar wat moet gemeld
worden en hoe kan worden vastgesteld of de overgelegde bescheiden authentiek
zijn? Wat gebeurt er met de informatie die op deze manier wordt verstrekt?
De heer Hofstra verzoekt de bewindslieden aan de Kamer een overzicht te geven
van de gedane aanmeldingen en het vervolg daarop.Bedrijven die de schaduwboekhouding overleggen hoeven niet te duchten
voor uitsluiting bij aanbestedingen door Rijkswaterstaat (RWS) en de Rijksgebouwendienst
(RGD). Waarom worden ProRail en Defensie daarbij niet genoemd, terwijl dit
ook belangrijke rijksopdrachtgevers van bouwwerken zijn? Kunnen de bewindslieden
de clementieregeling nader uitleggen? Kan worden gegarandeerd dat de informatie
die nu door bouwbedrijven wordt aangeleverd, niet in de publiciteit verschijnt,
zodat privaatrechtelijke claims kunnen worden uitgesloten? Langdurige processen
waarbij de totale kosten van de advocaten de baten voor de burger overschrijden,
moeten immers voorkomen worden. In de brief van 20 februari wordt gesproken
over nemo-tenetur-problemen. Wat wordt hiermee bedoeld?De artikelen 160 en 162 verplichten de NMa tot melding aan het OM bij
kennisname van misdrijven begaan door ambtenaren of bij kennisname van de
in deze artikelen genoemde ernstige misdrijven zoals mensenroof en
verkrachting. Is bijvoorbeeld de rekenvergoeding die in de bouw is gebruikt,
ook een misdrijf in de zin van deze artikelen? Hoe wordt daarmee omgegaan
en welke sancties gelden hiervoor? Hoe denkt het kabinet deze regeling in
de praktijk te kunnen afhandelen? Kan de minister van Economische Zaken ingaan
op de eventuele veranderingen in de aanbestedingsregels?De heer Slob (ChristenUnie) vraagt zich af
of de brief van 10 maart van de minister van Economische Zaken het uiteindelijke
kabinetsstandpunt verwoordt. In de brief van 20 februari wordt de indruk
gewekt dat bedrijven die vrijwillig gegevens aan de NMa verstrekken, erop
kunnen rekenen dat die gegevens niet worden doorgegeven aan het OM. In de
brief van 10 maart wordt gewezen op de geheimhoudingsplicht volgens artikel
90 Mededingingswet, maar deze blijkt toch minder absoluut dan de heer Slob
dacht. Onduidelijk blijft of een valsheid in geschrifte die uit een schaduwboekhouding
blijkt, ook moet worden doorgegeven aan het OM. Valsheid in geschrifte is
een strafbaar feit, maar valt dit nu wel of niet onder de artikelen 160 en
162 Wetboek van Strafvordering? Als de bij de NMa ingeleverde schaduwboekhouding
niet zelfstandig door het OM mag worden onderzocht, verdwijnen veel strafbare
feiten in de doofpot.Zijn de problemen die kunnen ontstaan door het nemo-tenetur-beginsel opgelost
door de verwijzing naar de aangifteplicht door NMa-beambten en het feit dat
door de NMa verkregen informatie in beginsel niet zal worden gedeeld met het
OM? Toch kan bewijsmateriaal dat vrijwillig aan de NMa is verstrekt, worden
gebruikt voor strafrechtelijke vervolging. Waarom is dat niet in strijd met
het nemo-tenetur-beginsel?De richtsnoer clementietoezegging geldt niet slechts voor bedrijven die
zich voor 1 mei 2004 bij de NMa melden; de regeling is permanent en geldt
al enkele jaren. Het enige voordeel voor bedrijven die zich voor 1 mei
2004 melden, is dat zij «in beginsel» niet worden uitgesloten
van opdrachten van de rijksoverheid. Wat hebben deze bedrijven daaraan? Worden
bedrijven die niets inleveren dan wel «in beginsel» uitgesloten?Mevrouw Vietsch (CDA) zegt dat de mededeling
in de brief van 10 maart dat de NMa en het OM nauw met elkaar samenwerken
bij de bestrijding van onregelmatigheden in de bouw, de CDA-fractie heeft
gerustgesteld. Het is alleen de vraag waar daarbij precies de grens ligt.
Kan de minister nader ingaan op de clementieregeling die in de brief van 20 februari
wordt genoemd? Wat gebeurt er als ondernemers zich wel melden, maar geen documenten
meer hebben? Zij neemt overigens aan dat de capaciteit van het OM en de NMa
nog steeds voldoende is om een adequate aanpak te garanderen. Kan de minister
aangeven hoeveel bedrijven zich inmiddels hebben gemeld, en melden zich alleen
bouwbedrijven of ook andere bedrijven? Heeft het kabinet de indruk dat de
mededingingsregels nog steeds worden overtreden?In de brief van 20 maart 2004 maakt de minister van Economische Zaken
duidelijk dat de NMa op geen enkele wijze anonimiteit aan een informant heeft
gegarandeerd. Wat is het oordeel van het kabinet over het aangekondigde initiatiefwetsvoorstel
van GroenLinks, dat van klokkenluiden een burgerplicht maakt?Al met al ligt de bouwsector nog steeds onder vuur. De resultaten van
de enquête dreigen een verlammende werking op de bouw te hebben. Mevrouw
Vietsch vindt het daarom goed dat ondernemers die over de schreef zijn gegaan,
zich vrijwillig kunnen melden. Bedrijven die zich voor 1 mei melden,
kunnen op de clementieregeling rekenen. Dit bekent niet dat de NMa geen boetes
kan opleggen of dat het OM en de belastingdienst niet in actie kunnen komen,
maar wat houdt het dan wel in? Zij vraagt de ministers in hun uitleg zo duidelijk
te zijn dat de bouwsector hen begrijpt.De heer Van der Staaij (SGP) benadrukt dat
een vrijwillige melding bij de NMa niet met zich mag brengen dat bedrijven
linksom of rechtsom worden vrijgesteld van strafvervolging. De brieven van
de ministers bevestigen dit, maar wat dan wel het voordeel is van melding
voor 1 mei 2004 is niet helemaal duidelijk. Kunnen de bewindslieden dat
nog eens uitleggen?Het is de heer Van der Staaij duidelijk dat onregelmatigheden waarbij
ambtenaren zijn betrokken ingevolge de artikelen 160 en 162 Wetboek van Strafvordering
worden doorgegeven aan het OM, ook na een vrijwillige melding bij de NMa.
Welke type relevante onregelmatigheden worden niet gedekt door deze bepalingen?Hoewel de brieven van 20 februari en 10 maart wat verwarrend
zijn, lijken ze toch met elkaar in overeenstemming doordat in de brief van
20 februari wordt gezegd dat de door de NMa verkregen informatie «in
beginsel» niet wordt gedeeld met het OM. Is de interpretatie juist dat
«in beginsel» slaat op de artikelen 160 en 162 Wetboek van Strafvordering
of zijn nog andere regels hierop van toepassing? Gaat de geheimhoudingsplicht
van de NMa die voortvloeit uit artikel 90 Mededingingswet nog verder dan het
nemo-tenetur-beginsel en is het mogelijk om binnen de grenzen van dit beginsel
de uitwisselingsmogelijkheden te verruimen? Dat zou de fractie van de SGP
toejuichen. Is de situatie van nu in dit opzicht een stap terug vergeleken
met de situatie van voor 1998? Zijn door de scheiding tussen de NMa en de
strafrechtelijke handhaving ook de mogelijkheden om tegen relevante strafrechtelijke
gedragingen op te treden, beperkt?Is de capaciteit van de NMa voldoende als massaal aan de oproep van het
kabinet gehoor wordt gegeven?De heer De Wit (SP) duidt erop dat sinds het
laatste debat over de bouwfraude nieuwe onthullingen zijn gedaan. Zo werd
in het VPRO radioprogramma Argos bekendgemaakt dat in de particuliere bouw
nog steeds afspraken worden gemaakt. Ook zijn onthullingen gedaan over afspraken
bij de bouw van het ministerie van Sociale Zaken en de betrokkenheid van de
top van een aantal bedrijven bij het maken van die afspraken. Is dit voor
de bewindslieden aanleiding om stappen te ondernemen of worden deze zaken
voor kennisgeving aangenomen? De heer De Wit hoopt dat dit laatste niet het
geval is.Welke ruimte laat de artikelen 160 en 162 Wetboek van Strafvordering voor
het aanpakken van strafbare feiten zoals valsheid in geschrifte en criminele
vereniging? Als deze feiten niet onder de genoemde artikelen vallen, is er
dan toch nog een plicht tot aangifte? De geheimhouding volgens artikel 90
Mededingingswet heeft naar zijn indruk slechts betrekking op gegevens of inlichtingen
omtrent een onderneming. Als het om bedrijfsgeheimen gaat, kan een naam dus
wel worden doorgegeven aan het OM en heeft de geheimhoudingsplicht een beperkte
betekenis. Is dat juist?Het convenant tussen het OM en de NMa biedt een ruime mogelijkheid tot
het uitwisselen van informatie. Welke informatie wordt daadwerkelijk uitgewisseld
en kan die informatie bijvoorbeeld leiden tot actie van het OM?Antwoord van de regeringDe minister van Justitie erkent dat situatie
in juridisch opzicht niet eenvoudig is en hij vindt het dan ook goed dat hierover
met de Kamer wordt overlegd. De brief van 10 maart 2004 is geschreven
omdat over de brief van 20 februari 2004 verwarring is gerezen. Wellicht
is deze na het overleg met de Kamer iets te haastig geschreven. De minister
stelt voorop dat het de bedoeling is om zoveel mogelijk schoon schip te maken
in de bouwsector, en wel zonder dat dit leidt tot een generaal pardon in strafrechtelijke
zin of in de zin van de Mededingingswet. Het is de bedoeling relevante
informatie te verkrijgen zonder dat strafrechtelijke bevoegdheden worden doorkruist
en zonder dat daarbij voor de rechter een beroep kan worden gedaan op het
nemo-tenetur-beginsel, dat inhoudt dat niemand is gehouden om aan zijn eigen
veroordeling mee te werken. De minister herinnert eraan dat informatie afdwingen
via het opstellen van een zwarte lijst nou juist de dreiging inhoudt dat deze
informatie in rechtszaken niet meer kan worden gebruikt.Het wel of niet inleveren van een schaduwboekhouding voor 1 mei 2004
heeft geen consequenties in strafrechtelijke zin noch consequenties voor de
toepassing van de Mededingingswet. Het enige gevolg van een melding voor 1 mei
2004 is dat het desbetreffende bedrijf wordt uitgezonderd van een eventuele
uitsluiting bij aanbestedingen. Dat is de prikkel die wordt gegeven om informatie
te krijgen. In de brief van 20 februari 2004 is daarom aangegeven dat
gegevens of inlichtingen omtrent een onderneming die de NMa heeft verkregen
in het kader van de uitvoering van haar wettelijke taak – artikel 90
Mededingingswet – vallen onder de geheimhoudingsplicht. Deze gegevens
kunnen niet worden doorgegeven. Dat laat volstrekt onverlet dat het OM op
basis van de eigen bevoegdheden dezelfde informatie kan verkrijgen. Het OM
kan die niet bij de NMa opvragen, maar zal deze, op basis van een verdenking,
bij het bouwbedrijf moeten opvragen. Ligt die informatie op dat moment bij
de NMa, dan kan het OM die informatie wel bij de NMa opvragen. Dan geldt immers
niet meer de geheimhoudingsplicht voor informatie die de NMa uit hoofde van
haar functie heeft verkregen. Het zou een détournement de pouvoir zijn
als de NMa het OM naar aanleiding van een via een informant verkregen boekhouding
zou aanraden om maar eens bij een bepaald bedrijf te gaan kijken.Bevat een boekhouding uitsluitend informatie over de verrekeningsregeling,
dan heeft deze informatie doorgaans betrekking op de bedrijven. Geeft deze
informatie blijk van ambtelijke corruptie of feiten die onder de artikelen
160 en 162 Wetboek van Strafvordering vallen – en dus niet onder de
categorie bedrijfsgegevens of ondernemersinformatie – dan moet de NMa
conform de artikelen 160 en 162 Wetboek van Strafvordering de informatie aan
het OM geven. Een aantal zaken zoals valsheid in geschrifte valt daar niet
onder, want die worden niet in de artikelen 160 en 162 Wetboek van Strafvordering
genoemd. De informatie die niet valt onder artikel 90 Mededingingswet, is
voorwerp van het convenant dat het OM en de NMa in 2002 hebben opgesteld.
Heeft de valsheid in geschrifte betrekking op gegevens die niet vallen onder
artikel 90 Mededingingswet, en dus geen intrinsieke bedrijfsgegevens zijn,
dan kan de desbetreffende informatie door de NMa aan het OM worden doorgegeven
op basis van de afspraken in het convenant. Het convenant heeft juist betrekking
op de samenwerking tussen het OM en de NMa, die ieder gegevens kunnen hebben
die voor de ander relevant zijn. Met het oog op de bruikbaarheid en de bewijskracht
van de gegevens is wel sprake van een beperking. Anders kan de rechter of
de advocaat opwerpen dat gegevens onterecht zijn verkregen. De minister kan
daarom niet in het algemeen aangeven welke informatie wel of niet kan worden
gebruikt. Voor de praktische oplossing van dit probleem is gekozen voor het
convenant. Overigens geeft dit convenant alleen een omschrijving van de procedure
die bij de informatie-uitwisseling wordt gevolgd. De regering vond de brief
van 10 maart nodig om niet de indruk te wekken dat onder geen denkbare
omstandigheid informatie wordt doorgegeven aan het OM. De minister zegt hierover
niet meer duidelijkheid te kunnen geven omdat hij anders treedt in de afweging
en de beoordeling van concrete gevallen door de rechter. Hoe sterker de regering
aangeeft dat gegevens moeten worden ingeleverd, hoe groter het risico dat
vervolgens strafrechtelijk niet kan worden opgetreden.Concludeert de belastingdienst op basis van informatie dat mogelijk sprake
is van een strafbaar feit, dan kan de belastingdienst die informatie wel doorgeven aan het OM. Een burger of onderneming verstrekt immers
informatie aan de belastingdienst, niet omdat hij of zij gehouden is mee te
werken aan de kennisgeving van een strafbaar feit, maar omdat hij of zij in
het algemeen gehouden is de voor de belastingdienst relevante informatie te
verstrekken.De minister wijst erop dat de sector keer op keer heeft benadrukt dat
men er belang bij heeft dat schoon schip wordt gemaakt. Dat aspect ziet de
minister als een pressie achter de 1-mei-regeling.De Mededingingswet is op 1 januari 1998 in werking getreden. Vanaf
dat moment gelden de bevoegdheden van de NMa. Voor die tijd werden belastende
feiten strafrechtelijk vervolgd. In de zaak van Boele & Van Eesteren wordt
nagegaan of het zwaartepunt van de overtreding voor of na 1 januari 1998
ligt. Afhankelijk van de uitkomst daarvan wordt bepaald of het OM of de NMa
de meest gerede instantie is om tot vervolging over te gaan.In 2003 zijn 1195 financiële fraudezaken aangespannen. Het veroordelingspercentage
bij dit financieel-economisch functioneel pakket is 92. Verder blijkt uit
de meldingen ongebruikelijke transacties (MOT) dat de aanpak in een aantal
sectoren opnieuw moet worden bekeken.Een groot aantal bepalingen, ook de regelingen van de Wet op de ondernemingsraden
en de Wet op de jaarrekeningen, kunnen mede gehandhaafd worden via de Ondernemerskamer.
Het gaat daarbij om civielrechtelijke geschillen. Komt een overheid tot de
conclusie dat een bedrijf of commissaris heeft gefaald omdat er strafbare
feiten zijn gepleegd, dan is het aan de overheid om de vervolging in te zetten
of om een boete op te leggen. Kan dit individuele commissarissen of bestuurders
worden toegerekend, dan kan in het kader van de bijkomende straffen worden
bezien of dit consequenties moet hebben voor een beroep. Vervolgens kan de
Wet bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Wet BIBOB)
voor de betrokkene van invloed zijn als hij of zij in aanmerking wil komen
voor een functie. Op de vraag van de heer Depla of de Ondernemerskamer geen
onderzoek moet uitvoeren naar het wanbeleid van commissarissen en bestuurders,
antwoordt de minister dat wanbeleid in dezen niet aan de orde is. In de onderhavige
kwestie is door alle ondernemingen gehandeld op een wijze die niet aanvaardbaar
was, maar er was geen sprake van wanbeleid vanuit een economische of bedrijfskundige
optiek.De Nederlandsche Bank heeft inderdaad de bevoegdheid om bepaalde commissarissen
en bestuurders te weren. Deze bevoegdheid hangt specifiek samen met de Wet
toezicht financiële instellingen. Voor andere instellingen bestaat dit
DNB-toezicht niet. De Autoriteit financiële markten oefent wel toezicht
uit op alle ondernemingen. Als de Kamer een dergelijke bevoegdheid ook aan
de Autoriteit FM wil geven, moet daarover in dat kader worden gediscussieerd.Als een bedrijf in het kader van de clementieregeling bij de NMa een boekhouding
inlevert, is de vraag of de stukken authentiek zijn, minder relevant. Het
gaat erom dat er sprake is van een bekentenis. De kern van de regeling is
dan ook dan men overgaat tot melding. In hoeverre deze melding met stukken
wordt gestaafd, is een tweede. Overigens kan het kabinet niet garanderen dat
niet weer bijzondere informatie naar boven komt. Dat kan immers op ieder moment
gebeuren. Op de vraag van mevrouw Vietsch of het kabinet een oordeel kan geven
over het initiatiefwetsvoorstel van GroenLinks inzake klokkenluiders antwoordt
de minister dat het primair aan de Kamer is om daarover een oordeel te geven.
Het is niet aan het kabinet om daarover een prejudiciële beslissing te
nemen en dat wil de minister dan ook niet doen.De garantie van anonimiteit valt niet onder artikel 90 Mededingingswet.
De NMa zal daarom steeds aangeven dat zij niet kan garanderen dat een naam
anoniem blijft.De minister van Economische Zaken legt uit
dat de regering de omslag in de bouw via drie lijnen wil bereiken. De eerste
is de lijn van de mededinging. Op het moment houdt 10% van de NMa, 40 fte,
zich bezig met de bouwfraude. De vraag of dat voldoende is, laat zich pas
beantwoorden als een analyse is gemaakt van de karrenvrachten die momenteel
bij de NMa binnenkomen. De minister geeft hieraan in ieder geval prioriteit,
net als de NMa, en wil de zaken zo snel en zorgvuldig mogelijk afwikkelen.
Niet alleen de inzet van de NMa is echter belangrijk, maar ook het aanscherpen
van de Mededingingswet, waardoor de bevoegdheden en het sanctie-instrumentarium
van de NMa worden verstevigd. De aanscherping van de wet houdt in 1. dat het
mogelijk wordt om privé-woningen binnen te dringen en 2. dat de boetes
op het niet meewerken worden verzwaard. De minister verwacht de Kamer binnen
een week de resterende antwoorden te kunnen geven over de evaluatie. De tweede
lijn is de aanbestedingsprocedure. Het is nodig om een verandering van cultuur
te bewerkstelligen bij de bouw, maar een cultuurverandering bij de aanbestedende
instanties is evenzeer belangrijk. Dit houdt enerzijds in dat frauderende
bedrijven moeten worden uitgesloten van overheidsopdrachten. Dit aspect is
voor het Rijk neergelegd in de beleidsregels inzake integriteit en uitsluiting
bij aanbesteden die op 20 februari zijn gepubliceerd. Anderzijds wordt
een belangrijke herziening voorbereid van de aanbestedingswetgeving en het
aanbestedingsbeleid. De minister gaf aan dat op het moment niet meer dan 12%
van de Nederlandse gemeenten voldoet aan de normale regels van de aanbestedingswetgeving,
die overigens grotendeels Europees worden bepaald. Ook daarmee houdt het ministerie
zich bezig. De derde lijn is de Regieraad. De Perspectiefschets voor de bouw,
die door EZ, VROM en V en W gezamenlijk tot stand is gebracht, moet door de
Regieraad worden uitgewerkt.Over de normerende rol van de leden van de raden van commissarissen sluit
de minister zich aan bij de minister van Justitie. De corporate governance
en de betrokkenheid van de raden van bestuur en de raden van commissarissen
zal worden aangescherpt. Daarbij wordt gewerkt aan een grotere aanspreekbaarheid
en publieke verantwoording. Thans kunnen bestuurders van ondernemingen die
de Mededingingswet overtreden niet persoonlijk worden aangesproken. De gedragsnorm
uit de Mededingingswet richt zich tot nu toe primair op de ondernemingen.
Bij de bestuursrechtelijke handhaving wordt de bestuurlijke boete opgelegd
aan de overtreder, zijnde de onderneming. Het kabinet wil een persoonlijke
bestraffing introduceren voor opdrachtgevers of feitelijk leidinggevenden
bij het overtreden van het kartelverbod, het verbod op misbruik van economische
machtspositie of de verplichting tot het aanmelden van een voorgenomen concentratie.
Daarbij acht het kabinet een maximumboete van 450 000 euro per persoon
wenselijk. Een degelijke regeling bestaat al bij de OPTA. De minister wil
deze regeling ook voor de NMa volgen. Het is de bedoeling dat van deze boete
een afschrikwekkende werking uitgaat, maar het belangrijkste aspect daarvan
is dat de bestuurder van een onderneming daardoor een hoge reputatieschade
oploopt. Tegelijkertijd wil het kabinet de moraliteit van het publieke bestuur
aanpakken.De clementieregeling is ontleend aan de praktijk van de Europese Commissie
en vormt nu een onderdeel van de beleidsregels van de NMa. De regeling heeft
tot doel alle deelnemers aan een kartel er belang bij te geven om als eerste
te klikken en is gebaseerd op het feit dat mensen zich laten prikkelen door
eigenbelang. Langdurig kartelgedrag wordt daardoor onaantrekkelijk en onzeker.
De clementieregeling is dus geen tegemoetkoming aan het bedrijfsleven, maar
een instrument ter ondersteuning van het mededingingsbeleid. Op grond van
de clementieregeling kunnen ondernemingen strafvermindering of soms zelfs
immuniteit verkrijgen, maar dat zal lang niet altijd het geval zijn. Overigens
houdt de clementieregeling niet per 1 mei 2004 op. Alleen al het bestaan
van zo'n regeling geeft een prikkel. Naarmate bedrijven zich later melden
bij de NMa, en er dus al meer bekend is, zal ook de boetevermindering
lager zijn. De clementieregeling heeft drie hoofdregels. 1. De onderneming
verschaft als eerste informatie over het kartel. De NMa beschikt nog niet
over deze informatie en heeft nog geen onderzoek gestart. Immuniteit is dan
mogelijk. 2. Een onderneming geeft als eerste informatie over een kartel.
De NMa is wel al een onderzoek gestart, maar heeft de evidente informatie
nog niet van het bedrijf ontvangen. Dan is een boetevermindering mogelijk
van ten minste 50%. 3. De onderneming verschaft aanvullende waardevolle informatie
over het kartel. De NMa beschikt nog niet over deze informatie, maar is wel
al een onderzoek gestart. In dit geval is een boetevermindering van 10% tot
50% mogelijk.Klokkenluiders worden door de NMa zeer zorgvuldig behandeld. De informant
waarover de Volkskrant onlangs berichtte, is zeker niet onterecht behandeld
en heeft van de NMa niet de garantie gekregen dat zijn gegevens of zijn naam
niet bekend zouden worden gemaakt. De minister zegt dit persoonlijk bij de
NMa te hebben nagevraagd. De uitspraak die in die krant is gedaan, is dan
ook onjuist.Een onderneming die zich niet voor 1 mei 2004 bij de NMa meldt en
achteraf wordt beboet, kan worden uitgesloten van aanbestedingen door Rijkswaterstaat
en de Rijksgebouwendienst. De minister roept andere aanbestedende bedrijven
zoals ProRail en Defensie op, deze algemene stelregel ook toe te passen. De
minister maakt zich zorgen over de eigen gedragscode van de bouwsector, die
op 1 januari 2004 in werking is getreden. Tot nu toe hebben slechts 250
van de 30 000 bedrijven de code onderschreven. Hij roept de sector bij
dezen op, de gedragscode in bredere zin te hanteren.De Kamer zal voor de zomer een visiedocument ontvangen over de nieuwe
aanbestedingswet. De tijd tot de zomer wil de minister gebruiken om met externe
partijen te overleggen. In dit document zal expliciet aandacht worden besteed
aan de aanbestedingspraktijken die kartelvorming kunnen vergemakkelijken.
De minister hoopt hierop spoedig een reactie van de Kamer te ontvangen.Uit recente schaduwboekhoudingen blijkt dat nog steeds veelvuldig prijsafspraken
worden gemaakt, en niet alleen bij de grote ondernemingen, maar ook bij de
kleinere bedrijven. Het NMa-onderzoek is in eerste instantie gericht op alle
spelers in de grond-, weg- en waterbouw. In december heeft de NMa nog kleine
aannemers beboet voor een klein kartel in Amsterdam-Noord. Ook het midden-
en kleinbedrijf moet worden aangepakt. De grootste bedrijven dragen echter
de grootste verantwoordelijkheid en kunnen een signaal geven aan de kleinere
bedrijven.Nadere gedachtewisselingMevrouw Vos (GroenLinks) heeft nog steeds
problemen met de laatste zin van de brief van 20 februari: «Door
de NMa verkregen informatie zal in beginsel niet worden gedeeld met het OM».
Zij vindt dat ingeleverde schaduwboekhoudingen zowel door het OM als de NMa
moeten worden bekeken. Deze zin suggereert dat de NMa het voortouw heeft en
dat onderzoek door het OM meer uitzondering dan regel is. Dat vindt zij niet
goed.Kan de minister het nemo-tenetur-beginsel relateren aan het Saunders-arrest?
Het Europese Hof voor de rechten van de mens heeft in dit arrest uitgesproken
dat iemand die wordt gevraagd of wordt opgelegd actief mee te werken aan het
overleggen van boekhouding, wel op basis van die boekhouding kan worden vervolgd.
Dan moet dat bij de overgelegde administraties toch ook mogelijk zijn?Kan de minister in een brief aan de Kamer nog eens precies aangeven hoe
de onderhavige regeling in elkaar zit, hoe de afstemming tussen OM en NMa
wordt vormgegeven en wanneer het OM en wanneer de NMa vervolgt?De heer Depla (PvdA) stelt voor om niet alleen
ProRail en Defensie, maar ook de gemeenten, provincies en de waterschappen
op te roepen om de regeling te volgen.Dat bedrijven die hun schaduwadministratie inleveren niet worden gevrijwaard
van strafrechtelijke vervolging van strafbare feiten, vindt de heer Depla
prima. Hij kan bijna niet geloven dat beide ministers van mening zijn dat
geen sprake is van disfunctioneren van de raden van commissarissen als deze
slecht toezicht houden. Dat is een aanmoediging om de andere kant op te kijken
als veel geld wordt verdiend met iets wat in strijd is met de wet of met het
goede gedrag.Bij de heer Hofstra (VVD) leeft nog onduidelijkheid
over de praktische toepassing van de artikelen 160 en 162 Wetboek van Strafvordering
en artikel 90 Mededingingswet. Artikel 160 ziet naar zijn mening op theoretische
gevallen zoals vrijheidsberoving en dergelijke. Artikel 162 gaat over ambtenaren.
Als nu uit een schaduwboekhouding blijkt dat 10% te veel in rekening is gebracht,
is dat dan een bedrijfsgeheim dat onder artikel 90 Mededingingswet valt?Kunnen de bewindslieden de Kamer statistieken toezenden over de uitwerking
van deze regeling? Kunnen de NMa en het OM de afhandeling van alle gevallen
in de praktijk wel aan?Als na 1 januari 2003 nog dingen gebeuren die niet mogen, moet een
hard beleid worden gevoerd. Is daar genoeg capaciteit voor bij de NMa?De heer Slob (ChristenUnie) wil graag weten
of hoe dan ook wordt opgetreden als uit de ingeleverde boekhoudingen strafbare
feiten naar voren komen. Hij sluit zich aan bij het verzoek van mevrouw Vos
om een afsluitende brief. Kunnen ook de toezeggingen die vandaag zijn gedaan,
daarin worden opgenomen?Mevrouw Vietsch (CDA) vraagt de ministers
of zij de indruk hebben dat de overtredingen nog steeds doorgaan.Als een bedrijf van nieuwe aanbestedingen wordt uitgesloten, geldt deze
uitsluiting dan ook voor een zusterbedrijf of voor een dochter- of moederbedrijf?De heer Van der Staaij (SGP) vindt het positief
dat inmiddels karrenvrachten bij de NMa binnenkomen. Hij hoopt dat dit zo
blijft als er meer duidelijkheid is over de regeling.Kunnen de bewindslieden nog eens ingaan op de uitwisseling van informatie
tussen het OM en de NMa? De mededeling in de brief van 20 februari dat
de door de NMa verkregen informatie in beginsel niet zal worden gedeeld met
het OM, staat naar zijn gevoel haaks op de conclusie die hij uit dit debat
trekt, namelijk dat handelen in strijd met het Wetboek van Strafrecht in principe
wel kan en zal worden doorgegeven aan het OM. De vraag of er strafrechtelijk
relevante gedragingen zijn die niet door de NMa aan het OM kunnen worden doorgegeven,
hebben de ministers niet beantwoord. Houdt dit in dat alles wat strafrechtelijk
relevant is op grond van de bestaande wettelijke bepalingen kan worden doorgegeven
aan het OM?De minister van Justitie verwijst inzake de
laatste zin van de brief van 20 februari naar het convenant. Met dit
convenant wordt enerzijds beoogd dat het OM en de NMa elkaar, voorzover rechtens
toegestaan, desgevraagd informatie verschaffen die bijdraagt aan het welslagen
van hun respectievelijke taakuitoefening. Anderzijds wordt beoogd dat het
OM en de NMa elkaars onderzoeks- en opsporingshandelingen afstemmen teneinde
nadelige interferentie te voorkomen. Gegevens die vallen onder de artikelen
90 en 91 Mededingingswet mogen door de NMa niet worden doorgegeven. De overige
zaken vallen onder het convenant. Welke afweging precies wordt
gemaakt ten aanzien van strafbare feiten, weet de minister niet, maar als
het relevant is, zal het OM worden ingelicht. In beginsel zal worden opgetreden
als er strafbare feiten zijn, in ieder geval in alle gevallen van corruptie.
Thans wordt een aantal bedrijven in de bouwsector aangesproken op de strafrechtelijke
verantwoordelijkheid. In het licht van de uitkomst daarvan zal worden bezien
hoe verder wordt opgetreden.In de brief van 21 december 2001 (stuk nr. 28 176) wordt uitvoerig
ingegaan op de uitspraak in de zaak-Saunders en de onderzoeksbevoegdheden
van overheidsdiensten. In deze brief wordt ook op andere relevante jurisprudentie
van het Europese Hof ingegaan. Stuit men via een algemene inlichtingenbevoegdheid
op strafbare feiten – zoals bij de belastingdienst– dan kan geen
beroep worden gedaan op het nemo-tenetur-beginsel. Een probleem ontstaat pas
als mensen worden opgeroepen om alleen de informatie te geven waaruit hun
strafbaar handelen blijkt.Overtredingen van de Mededingingswet die na 1 januari 1998 zijn opgetreden
vallen onder de NMa. In principe kan ook voor deze zaken een constructie onder
de strafwet worden bedacht, maar volgens het «ne bis in idem»-beginsel
kan men niet twee keer voor hetzelfde feit worden veroordeeld. Individuele
delicten vallen onder het strafrecht.Het lijkt de minister van Economische Zaken
van belang dat de regeling algemene praktijk wordt. In het bestuurlijk overleg
dat binnenkort plaatsvindt, zal hij de vraag van de heer Depla of andere overheden
en lagere overheden zich moeten aansluiten bij de regeling, inbrengen.De prijsverhoging van 10% waarnaar de heer Hofstra vraagt, valt onder
het kartelverbod en is daardoor een zaak voor de NMa. Die informatie blijft
bij de NMa omdat het OM daar niet over gaat. Dit staat echter los van artikel
90 Mededingingswet en de artikelen 160 en 162 Wetboek van Strafvordering.
Zodra er meer cijfers bekend zijn, zal de minister de Kamer statistieken toezenden.
Tot nu toe kan de NMa de toevoer van administraties aan.Bedrijfsleiders hebben tegenover de minister aangegeven dat met het verleden
is afgerekend en dat schoon schip wordt gemaakt. Zekerheid kan de minister
niet geven. Als een moederbedrijf 100% van de aandelen van een dochterbedrijf
in handen heeft, zal een overtreding van het dochterbedrijf ook het moederbedrijf
worden toegerekend. De NMa zal daarbij een eigen plan trekken.De voorzitter concludeert dat de volgende
vier toezeggingen zijn gedaan.1. De Kamer ontvangt het visiedocument aanbestedingsregels voor de zomer.2. De bevoegdheden van de NMa worden aangescherpt; het tempo waarin dit
plaatsvindt, is afhankelijk van de behandeling van deze wetgeving door de
Kamer.3. De Mededingingswet wordt aangescherpt op het gebied van de persoonlijke
betrokkenheid.4. De Kamer ontvangt in mei een cijfermatig overzicht van de ingediende
boekhoudingen en de afhandeling daarvan.De voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,BuijsDe voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,HofstraDe voorzitter van de vaste commissie voor Justitie,De Pater-van der MeerDe griffier van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,Van der LeedenXNoot1Samenstelling:Leden: Duivesteijn (PvdA), Hofstra (VVD), Buijs (CDA), voorzitter, Schreijer-Pierik
(CDA), Van Gent (GroenLinks), Geluk (VVD), Örgü (VVD), Dijsselbloem
(PvdA), ondervoorzitter, Snijder-Hazelhoff (VVD), Depla (PvdA), Van Oerle-van
der Horst (CDA), Van As (LPF), Van den Brink (LPF), Van Bochove (CDA), De
Ruiter (SP), Duyvendak (GroenLinks), Huizinga-Heringa (ChristenUnie), Koopmans
(CDA), Spies (CDA), Van Lith (CDA), Van der Ham (D66), Van Velzen (SP), Timmer
(PvdA), De Krom (VVD), Verdaas (PvdA), Kruijsen (PvdA) en Samsom (PvdA).Plv. leden: Crone (PvdA), Dezentjé Hamming (VVD), Mastwijk (CDA),
Ormel (CDA), Van den Brand (GroenLinks), Luchtenveld (VVD), Oplaat (VVD),
Boelhouwer (PvdA), Schippers (VVD), Dubbelboer (PvdA), Algra (CDA), Kraneveldt
(LPF), Varela (LPF), Ten Hoopen (CDA), Vergeer (SP), Vos (GroenLinks), Van
der Staaij (SGP), Vietsch (CDA), Sterk (CDA), Haverkamp (CDA), Giskes (D66),
Gerkens (SP), Verbeet (PvdA), Balemans (VVD), Waalkens (PvdA), Van Heteren
(PvdA) en Wolfsen (PvdA).XNoot2Samenstelling:Leden: Crone (PvdA), Hofstra (VVD), voorzitter, Schreijer-Pierik (CDA),
ondervoorzitter, Atsma (CDA), Timmermans (PvdA), Vendrik (GroenLinks), Blok
(VVD), Ten Hoopen (CDA), Slob (ChristenUnie), Van den Brink (LPF), Duyvendak
(GroenLinks), Kortenhorst (CDA), Hessels (CDA), Gerkens (SP), Van Velzen (SP),
Varela (LPF), Algra (CDA), Van Fessem (CDA), Aptroot (VVD), Blom (PvdA), Smeets
(PvdA), Douma (PvdA), De Krom (VVD), Van der Laan (D66), Heemskerk (PvdA),
Van Dam (PvdA) en Dezentjé Hamming (VVD).Plv. leden: Tichelaar (PvdA), Örgü (VVD), De Nerée tot
Babberich (CDA), Van Hijum (CDA), Koenders (PvdA), Vos (GroenLinks), Weekers
(VVD), Jan de Vries (CDA), Van der Vlies (SGP), Hermans (LPF), Van den Brand
(GroenLinks), Verburg (CDA), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Lazrak (Groep Lazrak),
De Ruiter (SP), Eerdmans (LPF), De Haan (CDA), Van Dijk (CDA), De Grave (VVD),
Samsom (PvdA), Van Dijken (PvdA), Van Heteren (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD),
Giskes (D66), Tjon-A-Ten (PvdA), Waalkens (PvdA) en Szabó (VVD).XNoot3Samenstelling:Leden: Van de Camp (CDA), Klaas de Vries (PvdA), Van Heemst (PvdA), Vos
(GroenLinks), Rouvoet (ChristenUnie), Adelmund (PvdA), De Wit (SP), Albayrak
(PvdA), Luchtenveld (VVD), Wilders (VVD), Weekers (VVD), De Pater-van der
Meer (CDA), voorzitter, Çörüz (CDA), Verbeet (PvdA), ondervoorzitter,
Wolfsen (PvdA), Tonkens (GroenLinks), Jan de Vries (CDA), Van Haersma Buma
(CDA), Eerdmans (LPF), Van Vroonhoven-Kok (CDA), Van Fessem (CDA), Straub
(PvdA), Nawijn (LPF), Griffith (VVD), Van der Laan (D66) en Visser (VVD).Plv. leden: Van Hijum (CDA), Dijsselbloem (PvdA), Timmer (PvdA), Halsema
(GroenLinks), Van der Staaij (SGP), Kalsbeek (PvdA), Van Velzen (SP), Tjon-A-Ten
(PvdA), Van Baalen (VVD), Blok (VVD), Hirsi Ali (VVD), Aasted Madsen-van Stiphout
(CDA), Jager (CDA), Van Heteren (PvdA), Vergeer (SP), Arib (PvdA), Karimi
(GroenLinks), Buijs (CDA), Sterk (CDA), Varela (LPF), Joldersma (CDA), Ormel
(CDA), Van Dijken (PvdA), Hermans (LPF), Örgü (VVD), Lambrechts
(D66) en Rijpstra (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28244-70.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl