Wijziging Wetboek van Strafvordering (verplichte medewerking aan een bloedtest in strafzaken); Memorie van Antwoord
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST134023
 2008-2009
 
 31 241
 Wijziging van het Wetboek van Strafvordering inzake de regeling van
onderzoek naar de mogelijkheid van overbrenging van een ernstige besmettelijke
ziekte bij gelegenheid van een strafbaar feit (verplichte medewerking aan
een bloedtest in strafzaken)
 
 
 
 
 C
 MEMORIE VAN ANTWOORD
 Ontvangen 4 augustus 2009
 Algemeen
 Graag dank ik de leden van de fracties van het CDA en de PvdA voor hun
instemming en waarderende woorden ten aanzien van het onderhavige wetsvoorstel.
Ook de leden van de fracties van GroenLinks, de ChristenUnie en de SGP dank
ik voor hun positieve benadering van het wetsvoorstel. Graag ga ik in het
navolgende in op de vragen en opmerkingen die door de leden van de aan het
woord zijnde fracties zijn gesteld en gemaakt. Voorzover in het navolgende
niet uitdrukkelijk anders is vermeld, hebben alle genoemde artikelen betrekking
op het Wetboek van Strafvordering.
 Commissievraag
 De commissie werpt de vraag op waarom ik mij in het wetsvoorstel bewust
heb beperkt tot het afnemen en onderzoeken van «celmateriaal»,
omdat het volgens haar zo kan zijn dat sommige infectieuze agentia niet aangetoond
kunnen worden in celmateriaal, maar juist of alleen in plasma of sera. Zouden
dan met de keuze voor «celmateriaal» diagnostische vormen worden
uitgesloten die wel mogelijk zouden zijn bij het gebruik van de terminologie «lichaamsvloeistoffen
naast celmateriaal», zo vraagt de commissie.
 In het wetsvoorstel is in het voorgestelde artikel 151e, eerste en tweede
lid, uitdrukkelijk gekozen voor de algemene term celmateriaal.
 Uit gesprekken met diverse deskundigen is gebleken dat voor afname van
celmateriaal ten behoeve van een onderzoek om vast te stellen of de verdachte
of derde drager is van HIV, hepatitis B of hepatitis C dat zijn de ernstige
besmettelijke ziekten, die bij de algemene maatregel van bestuur op basis
van het eerste lid van artikel 151e zullen worden aangewezen , slechts bloed
in aanmerking komt. Ik acht het begrip «celmateriaal» in artikel
151e Sv dan ook een adequate term. Daar komt bij dat plasma of sera ook celmateriaal
is en er geen lichaamsvloeistoffen zijn waarin geen celmateriaal is opgenomen.
Toevoeging van het woord «lichaamsvloeistoffen» in artikel 151e
zou derhalve niet zinvol zijn. 
 Geen rol slachtoffer bij vorderen onderzoek
 De leden van de VVD-fractie wijzen erop dat in Zweden een voorwaarde voor
het uitvoeren van een onderzoek aan lichaamsmateriaal is dat het slachtoffer
daartoe een verzoek doet. Zij vragen waarom niet voor een soortgelijke figuur
is gekozen. Op die manier wordt tevens voorkomen dat een slachtoffer dat onwetend
wil blijven over een mogelijke besmetting, alsnog bekend wordt met een dergelijke
besmetting. In het verlengde daarvan vragen zij of het niet beter is de regie
bij het slachtoffer te laten.
 
 Graag ga ik op deze vragen in teneinde het doel van de voorgestelde regeling
te verduidelijken en de daaraan ten grondslag liggende keuzen toe te lichten.
 Doel van de voorgestelde regeling is het onder voorwaarden mogelijk maken
van onderzoek aan lichaamsmateriaal met het oog op zowel de waarheidsvinding
als het belang van het slachtoffer. Door te kiezen voor het Zweedse model
wordt de waarheidsvinding afhankelijk gesteld van de opstelling van het slachtoffer,
hetgeen ik te eenzijdig vind. Een vergelijkbare voorwaarde kennen wij in het
wetboek alleen in de vorm van het klachtvereiste. Bij enkele delicten in het
Wetboek van Strafrecht (hierna Sr) heeft de wetgever er oog voor gehad dat
het instellen van een vervolging aan het slachtoffer of de klachtgerechtigde
meer schade kan toebrengen dan het belang van behoorlijke rechtshandhaving
rechtvaardigt. In die gevallen kan het slachtoffer zich uitdrukkelijk uitlaten
over de wenselijkheid van het uitvoeren van opsporingshandelingen en het instellen
of voortzetten van vervolging en is zijn oordeel daarover bepalend voor de
verdere voortgang. Bij de vervolging van een klachtdelict moet vaststaan dat
de klachtgerechtigde de vervolging ook daadwerkelijk wenste. Het klachtvereiste
is bij de artikelen 245, 247 en 248a Sr vervallen en vervangen door een verplichting
voor de officier van justitie om het minderjarige slachtoffer in de gelegenheid
te stellen zijn mening over het gepleegde feit kenbaar te maken. Ratio daarvan
was mede dat het gelet op de ernst van deze misdrijven niet alleen aan het
slachtoffer is om te bepalen of opsporing en vervolging moet plaatsvinden.
Dat geldt ook in de overige gevallen: de officier van justitie bepaalt wat
in het belang van de waarheidsvinding en de opheldering van het gepleegde
strafbaar feit noodzakelijk is. Dit kan betekenen dat ook voor het slachtoffer
pijnlijke omstandigheden aan het licht komen of voor het slachtoffer minder
aangenaam onderzoek moet worden verricht, terwijl de resultaten daarvan voor
een evenwichtige oordeelsvorming in het strafdossier moeten worden gevoegd.
Het gaat bij de onderhavige regeling steeds om een afweging van mogelijk tegenstrijdige
belangen. In dit licht voorziet het voorgestelde artikel 151f, tweede lid,
in de mogelijkheid voor het slachtoffer om onwetend te blijven over de uitslag,
maar in het kader van het verzamelen van het aan de rechter te presenteren
bewijsmateriaal kunnen deze gegevens wel betrokken worden. Dan is niet goed
te vermijden dat het slachtoffer tegen zijn wens er alsnog mee geconfronteerd
kan worden. In de voorgestelde regeling is evenwel niet opgenomen dat van
het slachtoffer kan worden verlangd dat hij zelf lichaamsmateriaal afstaat
als hij dat niet wenst. Een weigering impliceert dat in de strafzaak niet
kan worden vastgesteld dat het slachtoffer besmet is geraakt. Dit is weliswaar
een belemmering van de waarheidsvinding, maar het belang van het slachtoffer
om niet verplicht te worden mee te werken aan een inbreuk op zijn lichamelijke
integriteit weegt naar mijn oordeel in dit geval zwaarder. Bij de afweging
van de belangen heb ik derhalve wel in belangrijke mate met het belang van
het slachtoffer rekening gehouden en afgezien van het mogelijk maken van de
toepassing van een dwangmiddel jegens het slachtoffer, indien deze niet tot
medewerking bereid blijkt. 
 Rembrandtzaak
 De leden van de GroenLinks-fractie vragen, waarom er in het onderhavige
wetsvoorstel voor is gekozen de verplichte bloedtest reeds toe te passen op
een verdachte, terwijl het in de zgn. «Rembrandtzaak» (HR 16 juni
1993, NJ 1994, 347) waarnaar in de inleiding op de memorie van toelichting
wordt verwezen, ging om een onherroepelijk veroordeelde. Deze leden veronderstellen
terecht dat een van de redenen hiervoor is de thans bestaande mogelijkheid
voor het slachtoffer om over te gaan tot preventieve medicatie. Een andere
reden is dat het veelal in het belang van de waarheidsvinding is, zo snel
mogelijk over te gaan tot het afnemen van bloed, teneinde zeker te stellen
dat een bepaald type virus zich zo kort mogelijk nadat het strafbaar feit
is geconstateerd in het bloed van de verdachte heeft bevonden. Voorts heeft
het slachtoffer een eigen belang om snel inzicht te verkrijgen in de kans
op besmetting met het oog op het treffen van beschermende maatregelen. Dit
belang kan niet meer worden gediend, indien moet worden gewacht totdat de
rechterlijke uitspraak onherroepelijk is geworden.
 Artikel 8 EVRM
 De leden van de GroenLinks-fractie willen een nadere toelichting op de
opmerking in de memorie van toelichting dat «door de medewerking aan
de test wordt beoogd bij te dragen aan opsporing, vervolging en berechting
van strafbare feiten» en vragen naar een adstructie daarvan.
 Het verrichten van onderzoek naar de aanwezigheid van een besmettelijke
ziekte kan bijdragen aan de opheldering van de feitelijke toedracht van het
strafbaar feit en de juridische waardering daarvan. In het geval van bijvoorbeeld
een incident waarbij de verdachte het slachtoffer heeft gebeten, kan het van
belang zijn te onderzoeken of de verdachte aan een van de aangewezen besmettelijke
ziekten lijdt. Zonder wettelijke regeling kan de verdachte niet worden gedwongen
bloed af te staan en is de waarheidsvinding afhankelijk van zijn bereidheid
tot medewerking. Door deze wettelijke normering worden voorts de voorwaarden
vastgelegd, waaronder het bloedmonster mag worden afgenomen, vervoerd, onderzocht
en bewaard, opdat het op rechtmatige wijze aan het bewijs van het tenlastegelegde
kan bijdragen.
 Indien de verdachte drager blijkt te zijn van een van de aangewezen besmettelijke
ziekten en het slachtoffer heeft besmet, kan dit een rol spelen bij het opstellen
van de tenlastelegging; dan wordt deze toegesneden op mishandeling gevolgd
door zwaar lichamelijk letsel. Blijkt de verdachte niet besmet, dan kan de
tenlastelegging op eenvoudige mishandeling worden gebaseerd. Voorts is denkbaar
dat aan een tenlastegelegde verkrachting nog de strafverzwarende omstandigheid
van het ontstaan van zwaar lichamelijk letsel bedoeld in artikel 248 Sr wordt
toegevoegd, die indien bewezen verklaard tot een verhoging van het strafmaximum
kan leiden. Voor het opstellen van de tenlastelegging kan voorts voldoende
zijn dat is vastgesteld dat de verdachte drager is van de besmetting, omdat
dit van invloed is op de mate van het risico dat de verdachte in het leven
heeft geroepen.
 Deze leden merken terecht op dat voor het daadwerkelijk vaststellen van
het overbrengen van besmetting ook nodig is dat het slachtoffer meewerkt aan
het afnemen van bloed. De vraag of ook het slachtoffer besmet is, behoeft
evenwel niet voor alle beslissingen omtrent vervolging relevant te zijn. In
het hiervoor gegeven voorbeeld kan een negatieve uitslag: de verdachte is
niet besmet, leiden tot vervolging voor een minder ernstig feit (mishandeling
in plaats van mishandeling gevolgd door zwaar lichamelijk letsel). De huidige
verwachting is dat het slachtoffer in het algemeen wel bereid zal zijn bloed
af te staan en dat hij slechts bij hoge uitzondering een beroep
zal doen op het recht om niet mee te werken aan of onbekend te blijven met
de uitslag van het onderzoek.
 Minderjarige derden
 De leden van de fracties van de ChristenUnie en SGP veronderstellen dat
de minister kennelijk van oordeel is dat het bij een derde altijd om een volwassen
persoon gaat. Zij achten het echter niet ondenkbeeldig dat sprake is van een «derde»,
die minderjarig is. Zij vragen zich af of de minister van oordeel is dat in
een dergelijke situatie de belangen van deze derde anders dienen te worden
gewogen dan de belangen van een meerderjarige derde en zo ja of dit gevolgen
voor de afweging van de belangen van deze derde en de belangen van het slachtoffer
dient te hebben.
 Het wetsvoorstel ziet zowel op een derde die meerderjarig is als een derde
die minderjarige is. Bij het verzoek om medewerking aan het ondergaan van
de bloedtest zal de wettelijke vertegenwoordiger van de minderjarige schriftelijke
toestemming moeten geven. Indien in de concrete situatie het belang van het
slachtoffer of het belang van het onderzoek evident zwaarder weegt dan het
belang van de minderjarige, acht ik het gerechtvaardigd dat hij, op vrijwillige
basis dan wel gedwongen, zijn medewerking verleent aan het afnemen van zijn
celmateriaal. Ik wijs er in dit verband bovendien op dat in artikel 151e,
eerste lid, voor het benaderen van de derde een hogere eis is gesteld dan
voor het verzoek om medewerking van een verdachte. In het geval van een verdachte
moet sprake zijn van aanwijzingen dat hij drager kan zijn van een besmettelijke
ziekte; in het geval van een derde moet het gaan om aanwijzingen dat besmetting
van die derde door misdrijf op het slachtoffer is overgebracht. Het ligt niet
voor de hand dat zodanige aanwijzingen bestaan zonder dat de minderjarige
of zijn wettelijke vertegenwoordiger geheel onbekend zijn met de desbetreffende
aandoening. Voor een zorgvuldige afweging van de in het geding zijnde belangen
is ten slotte voorgeschreven dat de machtiging tot het afdwingen van onderzoek
wordt verleend door de rechter-commissaris. 
 Gegevensbescherming
 De leden van de VVD-fractie en van de PvdA-fractie informeren naar de
regeling die in een algemene maatregel van bestuur wordt opgenomen ten aanzien
van het verwerken van het celmateriaal en de daarbij behorende gegevens. Zij
willen in dit verband weten hoe lang de gegevens zullen worden bewaard, wie
toegang zal hebben tot de gegevens en hoe de integriteit van de gegevens gegarandeerd
zal worden.
 Het ontwerp van de algemene maatregel van bestuur, dat kan worden aangehaald
als ontwerp-Besluit bloedonderzoek in strafzaken in geval van een ernstige
besmettelijke ziekte, heb ik op 6 juli jl. voor advies aangeboden aan
de betrokken partners in de strafrechtsketen, het College bescherming persoonsgegevens,
GGD Nederland, de Raad van Bestuur van het Academisch Medisch Centrum en de
Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst. Om
de leden van de VVD-fractie en van de PvdA-fractie de gelegenheid te geven
inzicht te verkrijgen in de regeling die in het ontwerpbesluit is opgenomen
over het bewaren en vernietigen van het celmateriaal en de daarbij behorende
identificerende persoonsgegevens en toegang en de beveiliging van het celmateriaal,
zend ik het ontwerpbesluit met de nota van toelichting bij deze memorie van
antwoord ter kennisneming mee. In de toelichting op de artikelen 9 en 12 van
het ontwerpbesluit worden de regels die zullen gelden voor het verwerken van
celmateriaal toegelicht.
 
 Voor de beantwoording van de vragen van de leden van de fractie van GroenLinks
naar de duur en de wijze van bewaring van het celmateriaal verwijs
ik naar mijn hierboven gegeven antwoord op de vragen van de leden van de fracties
van de VVD en de PvdA. Datzelfde geldt voor hun vraag naar de maatregelen
die worden genomen ter bescherming van de integriteit van het materiaal en
de gegevens.
 In antwoord op de vraag van deze leden of de Wet politiegegevens van toepassing
is, merk ik op dat niet die wet, maar de Wet bescherming persoonsgegevens
van toepassing is op het celmateriaal dat met behulp van de in deze regeling
vervatte bevoegdheden wordt verzameld. Op de gegevens die hierover zijn gerelateerd
en in het strafdossier zijn opgenomen is de Wet justitiële en strafvorderlijke
gegevens van toepassing.
 ARTIKELSGEWIJS
 Artikel 151e
 De leden van de CDA-fractie informeren naar de verhouding tussen de eerste
volzin en de tweede volzin van artikel 151e, derde lid, en in het bijzonder
naar de ratio van het onderscheid tussen vrijwillige en niet-vrijwillige medewerking
van de betrokkene die het onderzoek moet ondergaan.
 In artikel XIVe, onder A, van de vijfde nota van wijziging bij het voorstel
van wet tot partiële wijziging van het Wetboek van Strafrecht, Wetboek
van Strafvordering en enkele aanverwante wetten in verband met rechtsontwikkelingen,
internationale verplichtingen en geconstateerde wetstechnische gebreken en
leemten (Kamerstukken II 2008/09, 31 391, nr. 11) heb ik voorgesteld
de tweede volzin van artikel 151e, derde lid, te wijzigen. Deze volzin komt
nu als volgt te luiden: In dat geval wordt ander celmateriaal, dat geschikt
is voor het onderzoek, afgenomen. De reden voor deze wijziging is dat in de
tweede volzin van artikel 151e, derde lid, ten onrechte was geregeld dat de
officier van justitie een afzonderlijk bevel zou moeten geven voor de afname
van ander celmateriaal dan bloed bij een verdachte of derde in het geval dat
de arts of de verpleegkundige heeft geoordeeld dat afname van bloed bij de
verdachte of derde om bijzondere geneeskundige redenen onwenselijk is. Een
dergelijke regeling verhoudt zich niet goed met artikel 151e, tweede lid,
op grond waarvan het bevel van de officier van justitie betrekking heeft op
het afnemen van alle typen celmateriaal. De uitvoering van dat bevel kan vervolgens
aan het oordeel van de arts of de verpleegkundige worden overgelaten. Deze
functionaris is immers bij uitstek geschikt om te bepalen welk type celmateriaal
bij de verdachte of derde dient te worden afgenomen. De tussenkomst van de
officier van justitie is niet verder vereist. In artikel XIVe, onder A, van
de aangehaalde vijfde nota van wijziging is deze gang van zaken nu helder
vorm gegeven.
 Als gevolg van deze wijziging zijn de vragen van de leden van de CDA-fractie
niet meer actueel, omdat het onderscheid tussen vrijwillige en gedwongen medewerking
aan de afname van celmateriaal in de tweede volzin van artikel 151e, derde
lid, is komen te vervallen. Het maken van dit onderscheid was bij nader inzien
niet nodig.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen voorts naar de reden van het onderscheid
dat wordt gemaakt in artikel 151e, vijfde lid, tweede en derde volzin, tussen
een bekende verdachte en een bekende, niet-verdacht persoon.
 In het wetsvoorstel staat als regel voorop dat het onderzoek ter vaststelling
of de verdachte wiens identiteit bekend is, drager is van een aangewezen ernstige
besmettelijke ziekte wordt verricht aan de hand van celmateriaal dat van die
bekende verdachte is afgenomen. Dat komt tot uitdrukking in het eerste en
tweede lid van artikel 151e. Er kunnen echter goede redenen zijn
om zo’n onderzoek te verrichten aan de hand van celmateriaal dat niet
van hem is afgenomen. Daarvoor wordt in het wetsvoorstel ruimte geschapen.
 In de tweede volzin van artikel 151e wordt het mogelijk gemaakt dat de
officier van justitie opdracht kan geven het onderzoek aan ander dan afgenomen
celmateriaal te doen, in het geval de identiteit van de verdachte bekend is,
er naar zijn oordeel sprake is van zwaarwegende redenen en er geen celmateriaal
van die verdachte ter zake van het misdrijf is aangetroffen met behulp waarvan
het onderzoek kan worden verricht. Van zwaarwegende redenen is bijvoorbeeld
sprake als de verdachte voortvluchtig is. In die situatie zou bijvoorbeeld
het bloed dat de bekende verdachte eerder bij de huisarts of het ziekenhuis
heeft afgestaan en dat nog beschikbaar is voor onderzoek, gebruikt kunnen
worden voor het onderzoek.
 Ten aanzien van een derde, dat wil zeggen een persoon die niet verdacht
wordt van een misdrijf komt het mij, gelet op zijn positie in het strafproces,
niet wenselijk voor het mogelijk te maken dat het onderzoek aan ander dan
van hem afgenomen celmateriaal zou kunnen worden gehouden. Om die reden sluit
de derde volzin van artikel 151e uit dat de officier van justitie opdracht
kan geven het onderzoek ten aanzien van een derde te verrichten met behulp
van celmateriaal dat op andere wijze is verkregen dan door afname van betrokkene.
 
 De leden van de CDA-fractie vragen zich af of het uit systematisch oogpunt
niet meer voor de hand liggend en duidelijker zou zijn geweest indien de tweede
en derde volzin van artikel 151e, vijfde lid, in een apart artikellid zouden
zijn ondergebracht.
 Het is juist, zoals deze leden veronderstellen, dat de tweede en overigens
ook de derde volzin op een andere situatie ziet dan de eerste volzin, maar
tegelijkertijd zijn er overeenkomsten en bestaat er samenhang tussen deze
volzinnen. Om die laatste reden zijn de volzinnen dan ook in hetzelfde artikellid
opgenomen en acht ik het wenselijk deze systematiek te handhaven. Gemeenschappelijk
element van de volzinnen is de mogelijkheid om het onderzoek ter vaststelling
of de verdachte of derde drager is van een aangewezen ernstige besmettelijke
ziekte, te kunnen verrichten met behulp van celmateriaal dat niet op grond
van het eerste of tweede lid van artikel 151e is afgenomen. De eerste volzin
van het vijfde lid van artikel 151e maakt het mogelijk het onderzoek te doen
met behulp van celmateriaal dat op de plaats van het misdrijf is aangetroffen.
De tweede volzin schept eveneens ruimte om het onderzoek aan ander dan afgenomen
celmateriaal te doen. In dat geval dient, zoals ik in reactie op de vorige
vraag van de leden van de CDA-fractie heb uiteengezet, – er geen celmateriaal
als bedoeld in de eerste volzin te zijn aangetroffen, – er dienen zich
naar het oordeel van de officier van justitie zwaarwegende redenen voor te
doen en – het dient te gaan om een verdachte wiens identiteit bekend
is. De derde volzin vormt vervolgens een uitzondering op de tweede volzin.
Indien het onderzoek betrekking heeft op een derde wiens identiteit bekend
is, is het niet geoorloofd het onderzoek te verrichten aan de hand van celmateriaal
dat op andere wijze is verkregen dan door afname van betrokkene.
 
 De reikwijdte van het begrip «aanwijzingen dat besmetting kan hebben
plaatsgevonden» in artikel 151e is voor de leden van de fractie van
GroenLinks nog niet duidelijk en zij zagen dit graag nader toegelicht.
 Aan de hand van de omstandigheden in de concrete situatie zal moeten worden
beoordeeld of er een zodanige overdracht van bloed en/of sperma heeft plaatsgevonden
dat in het kader van het onderzoek naar het gepleegde misdrijf of in het belang
van het slachtoffer medewerking aan een bloedtest moet worden verzocht en
eventueel afgedwongen. Naarmate meer bekend is over de achtergrond van de
verdachte kan deze afweging beter worden gemaakt. Dit zal vooral
relevant zijn bij de beslissing of bij een weigerachtige verdachte de procedure
tot het afdwingen van medewerking in gang moet worden gezet. De aanwezigheid
van omstandigheden van welke bekend zijn dat zij risicoverhogend zijn, zullen
daaraan zeker meewegen; daarbij valt te denken aan een verdachte die verblijf
houdt in een pand waar verslaafden hun naalden delen of een verdachte die
risicovolle homoseksuele contacten onderhoudt. Ook de aard van het contact
met het slachtoffer en het opgelopen letsel zal een rol kunnen spelen; in
dit verband is er verschil tussen een gewelddadige verkrachting door een verdachte
die het slachtoffer tevoren niet kende en een verdachte die zijn besmetting
moedwillig heeft verzwegen ten opzichte van een slachtoffer dat vrijwillig
gedurende langere tijd seksueel contact met hem heeft gehad. In beginsel is
voldoende dat de mogelijkheid bestaat dat er aanwijzingen bestaan dat besmetting
is overgedragen. Het is in dit verband niet noodzakelijk dat er ook aanwijzingen
zijn dat de verdachte (of een derde) besmet is met een van de relevante ernstige
ziektes (HIV, hepatitis B of C), zo beantwoord ik deze vraag van deze leden.
 
 Op basis van artikel 151e, tweede lid, kan de officier van justitie bevelen
dat een verdachte aan een verplichte bloedtest wordt onderworpen. De leden
van de fractie van GroenLinks vragen of het juist is dat het voor de verplichte
bloedtest niet noodzakelijk is dat de verdachte is aangehouden.
 De veronderstelling van deze leden is juist, met dien verstande dat aanhouding
geen noodzakelijke voorwaarde is, maar dat dit zich in de praktijk veelal
wel zal voordoen. Voor de hand ligt dat de verdachte zich op het politiebureau
bevindt, waarbij tijdens het verhoor blijkt dat hij niet bereid is mede te
werken aan het afnemen van bloed. Ook de veronderstelling van deze leden dat
artikel 151e, tweede lid, kan worden toegepast reeds voor de eerste rechterlijke
toets over de rechtmatigheid van de aanhouding is juist. Toepassing van deze
dwangmiddelen staat in beginsel los van elkaar, zoals ook andere dwangmiddelen
kunnen worden toegepast in de tijd waarin de verdachte is opgehouden voor
verhoor of daaropvolgend in verzekering is gesteld. Ik noem de doorzoeking
van de woning van de verdachte ter inbeslagneming, een onderzoek naar zijn
telecommunicatiegegevens of onderzoek in de DNA-databank. De voorwaarden voor
toepassing van deze andere dwangmiddelen staan telkens in het Wetboek van
Strafvordering omschreven en aan deze voorwaarden moet zijn voldaan. Indien
achteraf blijkt dat het voortduren van het bevel tot inverzekeringstelling
niet meer in het belang van het onderzoek is of dat de verdachte door de officier
van justitie wordt heengezonden, dan wel dat de vordering tot in bewaringstelling
door de rechter-commissaris wordt afgewezen, kan de bevoegdheid van artikel
151e niettemin terecht zijn toegepast. Voorts dient niet uit het oog te worden
verloren dat ook aan het slachtoffer door snelle toepassing van deze bevoegdheid
de voor hem benodigde informatie kan worden verschaft over de mogelijkheid
van besmetting.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoe de toepassing van het
dwangmiddel van de verplichte bloedtest zich verhoudt met de mogelijkheid
dat een verdachte door de officier van justitie wordt heengezonden. Mag in
dit verband, zo vragen zij, artikel 151e, tweede lid, worden toegepast nadat
de rechter-commissaris de vordering van de officier van justitie tot bewaring
heeft afgewezen, omdat er niet is gebleken van ernstige bezwaren.
 De toepassing van beide dwangmiddelen is gebonden aan verschillende wettelijke
voorwaarden; er behoeft, zoals hiervoor ook is uiteengezet, geen causaal verband
tussen te bestaan. Gelet op de omstandigheid dat een bloedtest zo snel mogelijk
moet worden uitgevoerd, zal de uitslag van de test ook snel bekend worden.
Het gegeven dat een verdachte al dan niet besmet is kan een gegeven zijn dat
een rol speelt bij de vraag of een vordering tot bewaring zal
worden ingediend dan wel toegewezen. De officier van justitie zal bij verdenking
van eenvoudige mishandeling waarbij ten aanzien van de verdachte een negatieve
uitslag van de test bekend is, in de regel geen vordering tot bewaring indienen.
Dat zal wel het geval zijn als de test van de verdachte heeft uitgewezen dat
hij besmet is met een van de genoemde ziekten; dit gegeven kan bijdragen aan
de adstructie van ernstige bezwaren.
 De toepassing van het dwangmiddel van het voorgestelde artikel 151e, tweede
lid, is na afwijzing van de vordering van de bewaring door de rechter-commissaris
niet meer aan de orde omdat de noodzaak daartoe al in een eerder stadium is
beoordeeld en de test mogelijk al is uitgevoerd.
 
 De leden van de fractie van GroenLinks begrijpen uit het voorstel dat
de verdachte of derde geen recht heeft om door de rechter-commissaris gehoord
te worden in het kader van toepassing van artikel 151e, tweede lid, en vragen
naar een toelichting op het achterwege blijven van een verplichting voor de
rechter om de verdachte of derde vooraf te horen.
 Het is inderdaad juist dat in het wetsvoorstel geen verplichting voor
de rechter-commissaris is opgenomen om de verdachte of derde te horen voorafgaand
aan het verlenen van de machtiging tot het geven van het bevel tot afname
van bloed. De belangrijkste reden hiervoor is dat het onderzoek naar de besmetting
van het bloed met een aangewezen ziekte zo snel mogelijk dient te worden uitgevoerd
opdat het slachtoffer in overleg met zijn of haar arts in geval van besmetting
de mogelijkheid heeft tijdig postexpositie profylaxe medicatie (kortweg aangeduid
als pep-medicatie) in te nemen. Daarnaast heeft het standaard horen van de
verdachte of derde in casu naar mening weinig toegevoegde waarde, omdat de
officier van justitie in zijn verzoek aan de rechter-commissaris om een machtiging
te geven, in het algemeen op al die zaken zal ingaan die de verdachte of derde
tijdens het horen naar voren zal brengen. Het betreft hier het feit dat hem
de mogelijkheid is geboden op vrijwillige basis zijn bloed af te staan voor
het onderzoek, en dat hij geweigerd heeft van deze mogelijkheid gebruik te
maken, al dan niet met een opgave van de redenen voor zijn weigering. Voorts
zal hij in zijn vordering opnemen waarom het uitvoeren van dit onderzoek in
het belang van het onderzoek met het oog op de belang van het onderzoek (waarheidsvinding)
c.q. het belang van het slachtoffer. Het voorgaande laat evenwel onverlet
dat de rechter-commissaris, die het voor zijn oordeelsvorming wenselijk oordeelt,
de verdachte voor zich kan doen verschijnen en hem over de vordering horen.
Tenslotte wijs ik erop dat ingevolge artikel 3, eerste lid, van het hiervoor
genoemde ontwerpbesluit bloedonderzoek in strafzaken in geval van een ernstige
besmettelijk ziekte, de verdachte het recht heeft om zich bij zijn beslissing
over de vraag of hij zal meewerken aan het afnemen van bloed te laten bijstaan
door een raadsman.
 
 Vervolgens vroegen deze leden om een toelichting op de zinsnede «in
het belang van het onderzoek» in artikel 151e, tweede lid.
 Met deze zinsnede is aangegeven dat het uitvoeren van het onderzoek in
het belang moet zijn van het ophelderen van het strafbaar feit. Daarbij komt
voorts dat een dergelijk onderzoek eveneens kan worden uitgevoerd ten behoeve
van het slachtoffer dat een eigen belang heeft bij het innemen van pep-medicatie,
maar ook een belang bij het indienen van een vorderen tot schadevergoeding
en het bepalen van de omvang daarvan. Ook deze belangen kunnen in de strafrechtelijke
procedure, die mede moet zijn gericht op het recht doen aan de positie van
het slachtoffer, worden gediend. 
 Artikel 151f
 De leden van de VVD-fractie wijzen er terecht op dat het onderzoek aan
lichaamsmateriaal zo snel mogelijk dient te worden uitgevoerd, zodat in het
geval van het risico van besmetting met HIV het slachtoffer in overleg met
zijn of haar arts zo snel mogelijk het besluit kan nemen al dan niet met de
inname van pep-medicatie te starten. Dit betekent dat dat onderzoek, zoals
deze leden terecht opmerken, wanneer nodig ook met spoed in het weekend verricht
dient te worden. Tegen die achtergrond is in artikel 8, eerste lid, van het
ontwerp-Besluit bloedonderzoek in strafzaken in geval van een ernstige besmettelijke
ziekte geregeld dat de deskundige het onderzoek verricht binnen de termijn
die de officier van justitie of de rechter-commissaris na overleg met de deskundige
heeft bepaald. Vooral in geval van besmetting met HIV of hepatitis B is het
van belang dat het onderzoek zo snel mogelijk wordt uitgevoerd en de uitslag
van het onderzoek zo snel mogelijk bekend is. Het slachtoffer moet in geval
van een mogelijke besmetting met HIV uiterlijk binnen 72 uur nadat het misdrijf
heeft plaatsgevonden, met de pep-medicatie beginnen. In geval van een mogelijke
besmetting met hepatitis B is het van belang dat het slachtoffer binnen zeven
dagen na het misdrijf met de pepmedicatie begint. Daarmee kan worden voorkomen
dat het virus zich bij het slachtoffer ontwikkelt. Indien die periode is verstreken,
bijvoorbeeld omdat het slachtoffer heeft gewacht met aangifte of de verdachte
later is opgespoord of aangehouden, is het nemen van medicatie voor de afweer
van het virus niet meer effectief.
 
 De leden van de VVD-fractie merken voorts op dat u is opgevallen dat in
artikel 151f, eerste lid, staat dat de deskundige «zo spoedig mogelijk»
verslag van zijn onderzoek uitbrengt, terwijl in artikel 151g, tweede lid,
ten aanzien van de beslissing van de officier van justitie de termijn van
12 uur wordt genoemd. Zij vragen waarom niet in de wettekst is opgenomen dat
de deskundige binnen 24 uur na ontvangst van het bloedmonster verslag van
zijn onderzoek uitbrengt. De leden van de fracties van ChristenUnie en SGP
zijn van mening dat hierdoor de kans op het te laat uitbrengen van bedoeld
verslag hetgeen gelet op het cruciale belang van de snelheid van handelen
in deze, buitengewoon ernstig zou zijn wordt verkleind.
 Het feit dat in het wetsvoorstel geen termijnen zijn opgenomen ten aanzien
van het handelen van de deskundige betekent niet daarvoor geen termijnen zullen
gelden. Zoals ik in antwoord op de vorige vraag van deze leden heb opgemerkt,
voorziet artikel 8, eerste lid, van het ontwerp-Besluit bloedonderzoek in
strafzaken in geval van een ernstige besmettelijke ziekte erin dat de deskundige
het onderzoek verricht binnen de termijn die de officier van justitie of de
rechter-commissaris na overleg met hem heeft bepaald. Het vijfde lid van artikel
8 bepaalt dat de deskundige het verslag van de resultaten van het onderzoek
terstond na dagtekening daarvan aan de officier van justitie of de rechter-commissaris
stuurt. De officier van justitie of de rechter-commissaris zal bij het bepalen
van die termijn rekening houden met de snelheid die geboden is in verband
met het mogelijk innemen van pep-medicatie door het slachtoffer.
 Artikelen 151f en 151i
 In de artikelen 151f en 151i wordt gesproken over een «deskundige».
De leden van de CDA-fractie willen weten of het hier een deskundige in de
zin van de Wet deskundige in strafzaken (Stb. 2009, 33) betreft.
 Het fylogenetisch onderzoek, bedoeld in artikel 151i Sv, is stellig deskundigenonderzoek
in de zin van deze wet; het onderzoek, bedoeld in artikel 151f, dat doel heeft
om vast te stellen of betrokkene drager is van een aangewezen besmettelijke
ziekte, is, zoals bij navraag is gebleken, sterk gestandaardiseerd
routineonderzoek dat als technisch onderzoek kan worden aangemerkt.
 Algemene maatregel van bestuur
 De leden van de CDA-fractie willen graag kennisnemen van de op de wet
te baseren algemene maatregel van bestuur (amvb) in verband met vragen over
de bewaartermijn van afgenomen celmateriaal en de raadpleegbaarheid van de
onderzoeksresultaten. Zoals ik reeds eerder in antwoord op een vraag van de
commissie heb aangegeven, ben ik graag bereid de concepttekst ter hand te
stellen. Ik zend deze met deze memorie van antwoord mee.
 
 Op vragen van de leden van de GroenLinks-fractie over mijn voornemen tegelijk
met de wet een amvb in werking te laten treden waarin de besmettelijke ziektes
worden aangewezen alsmede een en ander omtrent de uitvoering van artikel 151f
wordt geregeld, antwoord ik bevestigend. De afgelopen maanden is gewerkt aan
de totstandkoming van het ontwerp van deze amvb. Dat is ook de reden geweest
dat ik heb gewacht met het beantwoorden van de vragen uit het voorlopig verslag.
Het leek mij een goede zaak de inzichten die zijn opgedaan bij het opstellen
van de conceptamvb, te betrekken bij het opstellen van deze memorie van antwoord.
Mede naar aanleiding van het verzoek van de leden van de GroenLinks-fractie
is de conceptamvb, zoals hiervoor is aangegeven,
bij deze memorie gevoegd.
 
 De leden van de VVD-fractie en van de PvdA-fractie zijn van oordeel dat
de aangekondigde amvb gelet op het ingrijpende karakter daarvan moet worden
voorgelegd aan de Kamer. Ik verwijs deze leden graag naar de antwoorden die
ik hiervoor op vergelijkbare vragen van de leden van de CDA-fractie en de
GroenLinks-fractie heb gegeven.
 
 Ik hoop dat ik met het voorgaande genoegzaam op de door u gestelde vragen
en gemaakte opmerkingen ben ingegaan.
 
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin 
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd op de afdeling Inhoudelijke Ondersteuning onder griffie
nr. 144632.