Nederlands voorzitterschap van de OVSE in 2003; Verslag van een Algemeen Overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2002-2003
 
 
 
 KST66443
 2002-2003
 
 28 687
 Nederlands voorzitterschap van de OVSE in 2003
 
 
 
 
 Nr. 
 3
 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
 Vastgesteld 28 januari 2003
 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken
heeft op 18 december 2002 overleg gevoerd met minister De Hoop Scheffer van
Buitenlandse Zaken over:
 
 – de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 21 november 2002 inzake de vooruitblik op het Nederlands voorzitterschap
van de OVSE in 2003 (28 687, nr. 1);
 
 
 – de brief van de minister van Buitenlandse Zaken
d.d. 9 december 2002 inzake de ministeriële raad van de OVSE in
Porto, 6 en 7 december 2002 (28 687, nr. 2).
 
 Van dit overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. 
 Vragen en opmerkingen uit de commissie
 De heer Koenders (PvdA) spreekt zijn waardering
uit voor de brief van de minister en voor de voorbereidingen voor het voorzitterschap
van de OVSE. Er moet met 55 landen naar consensus worden gezocht en de besluiten
moeten vervolgens worden omgezet in serieuze acties. Voor een voorzitter zijn
er echter wel mogelijkheden om een stempel op bepaalde zaken te drukken.
 De positie van de OVSE ten opzichte van de NAVO en de Europese Unie is
iets gewijzigd door de uitbreiding van deze organisaties. Voor een zekere
groep landen is er minder direct aanleiding lid te worden van de OVSE. Zij
geven de voorkeur aan het lidmaatschap van organisaties die zij als harder
en serieuzer beschouwen. De OVSE kan nog wel betekenis hebben voor bijvoorbeeld
Turkije, het voormalig Joegoslavië en de Kaukasus, gezien de ontwikkelingen
in die regio en het probleem van het terrorisme. In de OVSE zou sprake zijn
van een politieke crisis vanwege de perceptie van Rusland. In de parlementaire
assemblee was er toenemende druk van de Russen. De vraag is hoe hiermee om
moet worden gegaan. De OVSE kent comperatieve voordelen op het vlak van conflictvoorkoming
en de post-conflict reconstruction. Daarnaast kan de OVSE een kader scheppen
om verder te komen met zaken die ook in de VN aan de orde zijn.
 Strategische sturing is erg belangrijk en moeilijk. Is overwogen om te
komen tot een «lessons learned unit» die de missies volgt en die
zaken plant, zodat ze kunnen worden overgedragen naar een volgend voorzitterschap?
Bepaalde oostelijke landen van de OVSE hebben het gevoel gepaternaliseerd
te worden. Hoe moet daarmee worden omgegaan zonder de principes te verlaten?
Is het mogelijk en zinnig om een aantal discussies die in het westen worden
gevoerd over minderheden, vluchtelingen en discriminatie aan de orde te stellen?
 Het bestrijden van vrouwenhandel en «human trafficking» is
een speerpunt voor Nederland. Welke sturing kan de OVSE op dit punt bieden?
 Voor het functioneren van de Hoge commissaris voor de nationale minderheden
is een nieuwe impuls nodig. Hoe kan ervoor worden gezorgd dat dit instituut
adequaat blijft functioneren? De HCNM zal achter de schermen moeten blijven
opereren, want daar zit de kracht. Het commissariaat moet de «early
warning»-capaciteit blijven houden. Het is de vraag om welke conflicten
het gaat in relatie tot nationale minderheden. Turkije zou een belangrijk
aandachtspunt kunnen worden, omdat dit land opteert voor het lidmaatschap
van de EU, en de positie van nationale minderheden in dit proces een rol speelt.
De kennis en kunde van de HCNM zouden hierbij kunnen worden ingezet.
 In Porto is het actieprogramma inzake terrorisme en mensenrechten aangenomen.
Waar ligt op dit terrein precies de niche voor de OVSE? In de strijd tegen
het terrorisme moet een middenweg worden gevonden tussen obsessie en naïviteit.
Waar ligt de kracht van de strijd tegen het terrorisme in de OVSE-landen?
Hoe kan ervoor worden gezorgd dat deze strijd niet alle publieke vrijheden
om zeep helpt, met name in een aantal Centraal-Aziatische landen? Het risico
bestaat dat de versterkte staat leidt tot grotere tegenstand en tot fundamentalisme.
 De veldactiviteiten zijn cruciaal voor de OVSE. Wie is verantwoordelijk
voor de helderheid van de commandostructuur en hoe kan deze worden verbeterd?
Wellicht kan een relatie worden gelegd met de «lessons learned unit».
De chairman in office (CIO) zal hier een grote kluif aan krijgen. Wellicht
wordt er een prioriteit gelegd bij Moldavië, maar Georgië moet niet
worden vergeten vanwege het risico inzake de relatie met Rusland. Er moet
alles worden gedaan om de missie in Wit-Rusland weer open te krijgen. Hier
is sprake van een dilemma: volledige isolatie werkt niet, maar voor men het
weet heeft het «engagement» verkeerde gevolgen.
 De heer Duve heeft op een goede wijze aandacht aan de positie van de media
geschonken, maar de indruk bestaat dat hij niet altijd de benodigde steun
van de regeringen heeft gekregen. Kan de regering hier een punt van maken
en ook ingaan op de situatie in Italië? De heer Duve heeft een aantal
brieven aan premier Berlusconi geschreven waarin hij zijn zorg uitspreekt
over de concentratie. Deze brieven zijn niet beantwoord.
 Er is gesproken over «pockets of lawlessness». Kan de minister
samen met de staatssecretaris voor Ontwikkelingssamenwerking en wellicht met
een aantal gelijkgezinde landen bezien of de OVSE kan worden ondersteund met
de kennis over «security sector reform» in ontwikkelingslanden?
Het gaat in de kern over de micro-onveiligheid die het voor investeerders
en dergelijke onmogelijk maakt om ergens aan het werk te gaan.
 Het is een goed idee om jaarlijks een veiligheidsconferentie te houden,
zoals de VS ook wil. Het is echter de vraag wat de kern ervan moet zijn. Naast
de kleine wapens en de munitievoorraden, zou ook de politie aan de orde kunnen
komen op deze conferentie. De Russische ideeën met betrekking tot vredesmissies
zijn minder interessant, al zou er uit beleefdheid wel naar moeten worden
gekeken.
 De parlementaire vergadering van de OVSE in de kern een belangrijk orgaan,
omdat hierin met verschillende landen de invulling van de democratisering
kan worden bezien. De voorzitter moet de parlementaire vergadering actiever
betrekken bij eventuele missies die betrekking hebben op democratisering en
parlementaire versterking. Wat is de positie van ODIHR in Warschau nu de verkiezingswaarnemingsmissies
aflopen? Zou ODIHR niet een veel belangrijker rol moeten spelen bij de consolidatie
van de democratie en dus ook moeten meedenken over de versterking van de rol van politieke partijen, de relatie tussen politieke partijen en
de media en hun achterban?
 
 De heer Van Winsen (CDA) dankt de minister
ervoor dat hij zo snel een verslag van de bijeenkomst in Porto naar de Kamer
heeft gezonden. De agenda voor 2003 ziet er ordentelijk uit en er kan een
goede start worden gemaakt. Het ambitieniveau voor het voorzitterschap is
hoog. De OVSE is aan een nieuwe impuls toe, want zij kan op verschillende
terreinen een meer dan symbolische functie vervullen. Een voorwaarde is echter
dat de 55 deelnemende landen het eens worden over een aantal zaken. Het voorzitterschap
kan daarin een belangrijke functie vervullen.
 Het secretariaat in Wenen zou een meer sturende rol moeten krijgen, omdat
anders de resultaten te veel afhankelijk zijn van het succes en de inbreng
van het voorzitterschap en van individuele missies en projecten. Het secretariaat
moet echter niet al te zwaar opgetuigd worden, want dat zou de daadkracht
van de OVSE niet ten goede komen. Er moet een balans worden gevonden tussen
de aansturende functie van het secretariaat en het voorzitterschap. Moet de
versterking van de centrale organisatie op de agenda worden geplaatst in 2003
of is deze al op de agenda geplaatst in Porto? De voorzitter kan de jaaragenda
beïnvloeden, eigen accenten leggen en initiatieven nemen. Nederland heeft
al een actieve rol gespeeld, met name op het gebied van humanitaire aspecten,
mensenrechten en ontwikkeling van de democratische rechtsstaat.
 De samenwerking binnen de OVSE is de afgelopen jaren onder druk komen
te staan. Rusland en een aantal voormalige Sovjetrepublieken hebben de kritiek
dat de aandacht voor economische en ecologische zaken wat achterblijft en
dat de humanitaire zaken worden overgeaccentueerd. Er moet aandacht blijven
voor mensenrechten, illegale handel in bijvoorbeeld mensen en wapens, de stagnatie
van de ontwikkeling naar een democratische rechtsstaat en de positie van de
media, met name in voormalige Sovjetrepublieken als Tsjetsjenië, Kazachstan,
Transdnestrië, Moldavië en Wit-Rusland. Hoe denkt de regering deze
probleemsituaties op de agenda te zetten en welke instrumenten wil zij hiervoor
inzetten? Om doelmatig als internationaal platform te kunnen blijven opereren,
moet een tweedeling worden voorkomen. De OVSE zou een bindmiddel kunnen vinden
in bestrijding van het internationaal terrorisme en versterking van de gemeenschappelijke
veiligheid. De positie van Rusland is hierin cruciaal. Welke mogelijkheid
heeft de voorzitter van de OVSE om de betrokkenheid van Rusland te versterken
in 2003? Kunnen er verdere bilaterale relaties tussen Nederland en Rusland
worden ontwikkeld?
 De OVSE kan een bijdrage leveren aan post-conflict wederopbouw en het
vestigen van civil societies. Lokale NGO's kunnen daarbij van betekenis zijn.
Kan de regering nadrukkelijk aandacht geven aan de betrokkenheid van de NGO's,
bijvoorbeeld bij het opzetten van programma's en het uitvoeren van projecten?
 De samenwerking met andere internationale organisaties is een punt van
grote aandacht. Er zou afstemming en misschien zelfs integratie van taken
kunnen plaatsvinden. Hoe kan de OVSE zich positioneren tussen organisaties
als de NAVO, de EU, de Raad van Europa en de WEU? Voor de positionering van
de OVSE onder het Nederlandse voorzitterschap is interdepartementale afstemming
noodzakelijk. De bekendheid van de OVSE bij de Nederlandse bevolking is niet
groot. De Nederlandse regering heeft nu de kans om de bekendheid van de doelstellingen
en de taken van de OVSE wat de versterken. Wellicht kan de OVSE onder de aandacht
van jongeren worden gebracht door middel van bijvoorbeeld websites en lesmateriaal.
Daarnaast moet de parlementaire betrokkenheid bij de OVSE worden versterkt.
 
 Mevrouw Karimi (GroenLinks) hecht groot belang
aan de OVSE. De vraag is welke plek de OVSE gaat innemen in het totale regionale
veiligheidsbeleid in relatie tot de NAVO en de EU. In de brief wordt geconstateerd
dat de OVSE intern niet vlekkeloos functioneert. Waarom komt het functioneren
niet terug in de prioriteiten? Wat zijn de consequenties van de OVSE-conferentie
in Porto voor de prioriteitstelling voor het Nederlandse voorzitterschap?
Een van de thema's waar Nederland voor heeft gekozen is illegale handel, bijvoorbeeld
wapenhandel, vrouwenhandel en drugshandel. Welke mogelijkheden zijn er om
hier concreet iets aan te doen? Wat heeft de conferentie over wapenhandel
in mei opgeleverd en wat is het vervolg hierop geweest?
 In het AIV-advies komt de verbetering van de efficiency van besluitvorming
als belangrijk punt naar voren. Waarom kiest Nederland dit niet als prioriteit?
De onvrede van Rusland en andere Oost-Europese landen en de positie van Rusland
in de OVSE zijn belangrijke punten voor de toekomst van de organisatie. De
Nederlandse regering zegt hier niets over, terwijl in het AIV-advies heel
expliciet staat dat hier werk van moet worden gemaakt en dat er moet worden
geluisterd naar de wensen van deze landen. Thema's als de positie van de Roma,
het antisemitisme, de islamofobie in westerse landen en de vreemdelingenhaat
moeten ook aan de orde worden gesteld. Hiermee kan ook tegemoet worden gekomen
aan de wens van bijvoorbeeld Rusland. Waarom laat de minister dat liggen?
Waarom kiest de Nederlandse regering niet als prioriteit dat de tweedeling
in de OVSE moet worden voorkomen?
 Antwoord van de minister
 De minister zegt dat Nederland zijn activiteiten
als voorzitter moet concentreren omdat de OVSE een groot terrein bestrijkt.
Als CIO is Nederland echter niet de baas van de OVSE. Het unieke van de OVSE
is dat zij 55 landen omvat, waaronder de VS en de Russische Federatie. Dat
brengt ook beperkingen met zich, want als de Amerikanen en de Russen niet
willen meewerken, is de organisatie politiek vleugellam. De CIO moet er vooral
voor zorgen dat de organisatie goed draait en hij moet proberen de belangrijkste
spelers erbij te houden. Dat is een behoorlijke klus omdat de balans tussen
de drie dimensies in stand moet blijven, terwijl tegelijkertijd niet mag worden
geaccepteerd dat mensenrechten minder aandacht krijgen.
 Het is echter wel belangrijk dat de westelijke landen in de OVSE bereid
zijn hun eigen integratiebeleid en zaken zoals xenofobie en racisme in onze
samenleving ter discussie te stellen, ook om de tweedeling te voorkomen. Dat
kan helpen politieke mogelijkheden te creëren in de relatie met de Russische
Federatie, ook waar het gaat om Tsjetsjenië en de toekomst van de veldmissie
van de OVSE daar. De missie in Wit-Rusland moet worden heropend. In Porto
zijn daar stappen voor gezet, maar het is de vraag of het Portugese voorzitterschap
er in zal slagen dit nog te realiseren. Het zijn twee formidabele taken voor
de voorzitter van een organisatie die op basis van consensus opereert en waarbinnen
men voor zijn acties de lidstaten achter zich moet hebben. Als een CIO door
zijn wijze van opereren in bijvoorbeeld Wit-Rusland of Tsjetsjenië definitief
de steun van de Russische Federatie verliest, is hij vleugellam.
 Bij het stellen van prioriteiten moet de parlementaire assemblee zoveel
mogelijk worden betrokken. De minister heeft intensieve contacten gehad met
de voorzitter van de assemblee en hij zal in de parlementaire assemblee ook
zijn opwachting maken. Het is een goed idee om parlementariërs of hoge
ambtenaren en diplomaten te betrekken bij de activiteiten van de OVSE, omdat
zij een koevoetfunctie kunnen vervullen. Er is bijvoorbeeld een ex-diplomaat
aangewezen als vertegenwoordiger van de voorzitter om samen met het hoofd
van de OVSE-missie te proberen het bevroren conflict in Moldavië/Transdnestrië
vlot te trekken. Er moet ook een poging worden gedaan om iets
te doen aan conflicten in Georgië (Zuid-Ossetië en Abchazië).
Minister Sjevarnadze heeft ervoor gewaarschuwd dat conflicten als Zuid-Ossetië
en Abchazië kunnen uitmonden in een tweede Tsjetsjenië. De mogelijkheden
van de OVSE moeten echter niet worden overschat. De trojka (voorzitter Nederland,
ex-voorzitter Portugal en aankomend voorzitter Bulgarije) moet hieraan werken
door stille en minder stille diplomatie en door een goede relatie met de minister
van buitenlandse zaken van de Russische Federatie.
 De uitbreiding van de Europese Unie en de uitbreiding van de NAVO missen
hun gevolgen voor de OVSE niet. De nieuwe leden van de NAVO en de kandidaat-lidstaten
van de EU zullen hun problemen eerder adresseren aan deze organisaties dan
aan de OVSE. Er moet dus betere afstemming ontstaan tussen de EU, de NAVO,
de OVSE en de Raad van Europa. De uitvoerende capaciteiten van de OVSE zijn
relatief gering; zij kan niet uitgebreid aan peacekeeping doen. Er zullen
met politiek duw- en trekwerk achter en voor schermen een aantal doelstellingen
moeten worden bereikt. Het vormgeven van de afstemming met de EU, de Raad
van Europa en de NAVO is een belangrijk punt. Wellicht moet er een gemeenschappelijke
bijeenkomst worden georganiseerd om dit soort zaken af te stemmen. De meerwaarde
van de OVSE is gelegen in de veldmissies en het brede lidmaatschap. Er kan
een relatie worden gelegd tussen de steun die NAVO wil geven aan militaire
hervorming en principes en procedures met betrekking tot de strijd tegen het
terrorisme. Er is een antiterrorisme-charter getekend dat het stimuleren van
samenwerking, politiegrenscontrole en maatregelen tegen trafficking behelst.
De toegevoegde waarde van dit charter naast de actieplannen is relatief beperkt
in operationele zin. De OVSE moet echter wel actief blijven op dit terrein.
 Het Nederlandse voorzitterschap zal proberen een hoofdpunt te maken van
mensenhandel, in het bijzonder die in jonge vrouwen. Trafficking is het centrale
thema voor het economische forum van de OVSE in 2003. De handel in wapens
en drugs wordt niet veronachtzaamd. Er is al een seminar gehouden over trafficking
in small arms. De handel in vrouwen, voor een groot deel afkomstig uit het
OVSE-gebied, is een groot schandaal. Voor een punt als trafficking ontstaat
makkelijk een brede politieke consensus. De OVSE kan belangrijke stimulansen
bieden in samenwerking met andere organisaties op punten zoals border control.
Uiteraard moet ook worden geprobeerd de grensoverschrijdende samenwerking
te stimuleren, maar hierover moet ook naar overeenstemming worden gezocht
met andere organisaties. Er wordt een seminar gehouden over human trafficking
in samenwerking met ODIHR, het stabiliteitspact en de OVSE-missies in de Balkan.
De «informal working group of gender and anti-trafficking» coördineert
dit. De OVSE moet aanzetten geven voor de operationalisatie. Er zou bijvoorbeeld
kunnen worden voorgesteld om een deel van de EU-pre-accessiesteun aan Bulgarije
en Roemenië aan te wenden voor het bestrijden van mensenhandel in die
landen. Ook de Raad van Europa zou hier een rol in kunnen spelen.
 Het lastige is dat de OVSE alleen kan handelen als de 55 leden consensus
hebben bereikt. De consensusregel mag niet worden misbruikt. Er is al een
afspraak over «consensus minus one». Moet er een fundamenteel
debat over de consensusregel worden gevoerd, waarin ook consensus min twee
of min drie aan de orde komt? Als er één land is dat consensus
kan blokkeren op uitermate belangrijke thema's, raakt de organisatie vleugellam.
 De heer Ekéus is een goede Hoge commissaris voor de nationale minderheden.
Met zijn beperkte mogelijkheden zal hij in conflictgebieden grotendeels achter
de schermen moeten werken. Het is niet helder of een nieuwe impuls nodig is.
Max van der Stoel zal overigens op zijn eigen verzoek nog actief zijn voor
de OVSE in Macedonië.
 De HCNM heeft een eigen verantwoordelijkheid en een eigen mandaat. Het
mandaat is uitgebreid, zodat hij ook in de Kaukasus en verder in Centraal-Azië
kan opereren. De HCMN heeft tot nu toe geen functie gehad bij minoriteitenconflicten
in West-Europa. De kern van zijn activiteiten moet liggen in de gebieden waar
zijn voorganger ook actief was. Turkije moet niet worden uitgesloten, maar
het land kan ook worden beschouwd als kandidaat-lid van de EU. De EU heeft
in de pre-accessiefase van Turkije mogelijkheden die wellicht effectiever
en efficiënter zijn dan die van een HCNM. De minister verschilt van mening
met de heer Koenders over een mogelijke rol van de HCNM in Turkije, omdat
naast de EU ook de Raad van Europa een rol zou kunnen spelen in deze zaak.
De HCNM moet zijn werkterrein wel geografisch uitbreiden. De OVSE kan een
belangrijke rol spelen in Kazakstan. De minister verschilt van mening met
mevrouw Karimi over het bezoek van president Nazarbajev van Kazachstan aan
Nederland. Tijdens dit bezoek is uitgebreid over mensenrechten gepraat. Als
CIO zou Nederland op dit terrein iets kunnen bereiken.
 De OVSE hoeft zich niet alleen te richten op de positie van de media in
Oost-Europese landen. Het behoort ook tot de mogelijkheden om zich bezig te
houden met de positie van de media in Italië. Het Nederlandse voorzitterschap
wil de communicatie met de heer Duve en de betrokken organisaties te verbeteren.
 Het is belangrijk jaarlijks een veiligheidsconferentie te houden. Peacekeeping
moet echter worden overgelaten aan andere organisaties.
 De behoefte aan interne hervormingen bij de OVSE wordt breed gedragen.
De organisatie moet worden versterkt. De wisselende voorzitterschappen drukken
een te groot stempel op de effectiviteit en de dynamiek. De minister zal een
betere communicatie met alle instanties bevorderen. Er zal een «chairman
support unit» worden opgericht die moet zorgen voor meer continuïteit
tussen de voorzitterschappen en voor de versterking van de centrale aansturing
van de missies van de OVSE. Er wordt geprobeerd met publiciteit en voorlichting
de bekendheid van de OVSE te vergroten. De belangrijke zaken die nu aan de
orde zijn rechtvaardigen een publiciteitscampagne als Nederland voorzitter
is.
 De minister nodigt de Nederlandse leden van de parlementaire assemblee
van de OVSE uit voor een gesprek. Bezien moet worden hoe de assemblee beter
en effectiever kan worden ingezet. Er zal regelmatig worden gerapporteerd
aan het parlement. Overigens staat de deur van de minister altijd open voor
alle leden.
 Er zal veel aandacht uitgaan naar de actualiteit. Als het Portugese voorzitterschap
er niet in slaagt het eens te worden met Wit-Rusland, zal de minister van
Buitenlandse Zaken naar Minsk moeten om dit te regelen. Een vraag is ook hoe
het verder gaat in Tsjetsjenië. Minister Ivanov van de Russische Federatie
heeft aangegeven dat hij hierover niet meer wil praten met de CIO. Hij wil
alleen met de key players praten, onder meer met de Amerikaanse minister.
De Russen zien het liefst een drastisch gereduceerd mandaat in Tsjetsjenië,
namelijk zonder de mensenrechtenmonitoring. De CIO kan dat niet alleen oplossen,
daar heeft hij de Amerikanen bij nodig. De VS eisen dat het mandaat de politieke
en mensenrechtencomponent houdt, dat de monitoring- en reportingtaak behouden
blijft en dat er bewegingsvrijheid voor de stafleden bestaat in en buiten
Tsjetsjenië. De Russen stellen zich keihard op. Er zijn nog geen aanwijzingen
dat de VS akkoord zijn met het laten vallen van de politieke en de mensenrechtencomponent.
Nederland zal zijn uiterste best doen om het mandaat niet verder te laten
verwateren.
 De prioriteiten van het Nederlandse voorzitterschap zijn de bestrijding
van trafficking, de situatie in Moldavië/Transdnestrië en de actualiteit.
Dat is gezien de tijd en mogelijkheden van een CIO redelijk veel.
Als Nederland aan het eind van het voorzitterschap hieraan een kleine bijdrage
heeft geleverd, is er al veel bereikt.
 
 De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
 De Haan
 De griffier van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
 Van Oort
 
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Terpstra (VVD), Blaauw (VVD), Vos (GroenLinks), De Graaf (D66),
Dijksma (PvdA), Van Oven (PvdA), De Haan (CDA), voorzitter, Koenders (PvdA),
Karimi (GroenLinks), Timmermans (PvdA), Van Bommel (SP), Eurlings (CDA), Wilders
(VVD), Van Aartsen (VVD), Janssen van Raay (LPF), ondervoorzitter, Zvonar
(LPF), Smulders (LPF), Palm (LPF), Ormel (CDA), Ferrier (CDA), Teeven (Leefbaar
Nederland), Huizinga-Heringa (ChristenUnie), De Nerée tot Babberich
(CDA), Van Dijk (CDA) en Haverkamp (CDA).
 Plv. leden: Geluk (VVD), Van den Doel (VVD), Dittrich (D66), Bussemaker
(PvdA), Arib (PvdA), Hessels (CDA), Albayrak (PvdA), Van den Brand (GroenLinks),
Netelenbos (PvdA), Van Velzen (SP), Sterk (CDA), Monique de Vries (VVD), Jorritsma-Lebbink
(VVD), De Jong (LPF), Wiersma (LPF), Herben (LPF), Smilde (CDA), Rambocus
(CDA), Jense (Leefbaar Nederland), Van der Staaij (SGP), Eski (CDA), Van Winsen
(CDA) en Çörüz (CDA).