Wijziging van de Wet op de bedrijfsorganisatie en enige andere wetten; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25695, nr. 3

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

29-10-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25695 nr. 3

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Toekomstige rol PBO2. Enkele historische noties over de PBOOntwikkelingen in de gedachtevorming sinds 19923. Aanleiding tot evaluatie PBO en proces ter uitvoering4. Advies Sociaal-Economische Raad5. De plaats van de PBO in het staatsbestel6. Autonome verordenende bevoegdheden6.1. Regelgevende bevoegdheden6.2. Heffingsverordeningen7. Toezicht 7.1. Wijziging Wbo in 19927.2. De praktijk7.3. Andere benadering7.4. Medebewindstaken7.5. Autonome verordenende taken7.6. Toetsingskader7.7. Benoeming voorzitters7.8. Financieel toezicht7.9. Toezichtsinformatie8. Aanpassing regelgeving 8.1. Bestaande regelgeving8.2. Medebewindstaken8.3. Naleving verordeningen9. Hergroepering en inrichting van het PBO-stelselARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING Artikel I (wijziging van de Wet op de bedrijfsorganisatie) Onderdeel A (artikelen 2 en 71)Onderdeel B (artikel 14)Onderdeel C (artikel 32)Onderdeel D (artikel 38)Onderdelen E en F (artikelen 41 en 43)Onderdelen G en H (artikelen 67 en 68)Onderdeel I (artikel 70)Onderdeel J (artikel 70A)Onderdeel K (artikel 72)Onderdelen L, M en N (artikelen 73–76)Onderdelen O en P (artikelen 78 en 79)Onderdeel Q (artikel 84)Onderdeel R (artikel 88a)Onderdeel S (artikel 93)Onderdeel T (artikel 94)Onderdeel U (artikel 95)Onderdeel V (artikel 98)Onderdeel W (artikel 100)Onderdelen Y en Z (artikelen 104 en 105)Onderdeel AA (artikel 106)Onderdeel BB (artikel 109)Onderdeel CC (artikel 110)Onderdeel DD (artikel 111)Onderdeel EE (artikel 113)Onderdeel GG (artikel 126)Onderdeel HH (artikel 137)Onderdeel II (artikelen 138 en 139)Artikel II (wijziging van de Meststoffenwet)Artikel III (wijziging van de Landbouwwet) Onderdelen A en COnderdeel FArtikel IV (wijziging van de Noodwet voedselvoorziening) Onderdeel DArtikel V (wijziging van de Diergeneesmiddelenwet) Onderdeel BOnderdeel DArtikel VI (wijziging van de Landbouwkwaliteitswet) Onderdeel AOnderdeel BArtikel VII (wijziging van de Visserijwet 1963)Artikel VIII (wijziging van de Plantenziektenwet)Artikel IX (wijziging van de Bestrijdingsmiddelenwet 1962)Artikel XIII (In- en uitvoerwet)Artikel XIV (overgangsrecht m.b.t. bestaande bedrijfslichamen)OndertekeningBIJLAGEToetsingskader samenhangend met de Aanwijzingen voor de
regelgevingAlgemene aandachtspunten bij het opstellen van verordeningen
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25695Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 92 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 695Wijziging van de Wet op de bedrijfsorganisatie en enige andere wettennr. 3MEMORIE VAN TOELICHTING 1. Toekomstige rol PBODe publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie (PBO) behelst een vorm van functionele
decentralisatie en stimulering van zelforganisatie van het bedrijfsleven op
verschillende niveaus ten behoeve van de sociaal-economische ontwikkeling
op die niveaus, die zowel bezien vanuit de verantwoordelijkheid van de overheid
voor het algemeen belang als vanuit de gemeenschappelijke belangen van de
betrokken sectoren wenselijk wordt geacht. Naast de Sociaal-Economische Raad
(SER), wiens taak het gehele bedrijfsleven omvat, bestaat de PBO uit een aantal
bedrijfslichamen in de vorm van (hoofd)productschappen en (hoofd)bedrijfschappen.
De Wet op de bedrijfsorganisatie (Wbo) omschrijft de taak van de SER respectievelijk
de bedrijfslichamen als volgt:Artikel 2. De Raad heeft, onverminderd de hem bij de vijfde titel van
dit hoofdstuk opgedragen adviserende functie, tot taak een het algemeen belang
dienende werkzaamheid van het bedrijfsleven te bevorderen, alsmede het belang
van het bedrijfsleven en de daartoe behorende personen te behartigen.Artikel 71. De bedrijfslichamen hebben tot taak een het algemeen belang
dienende bedrijfsuitoefening door de ondernemingen, waarvoor zij zijn ingesteld,
te bevorderen, alsmede het gemeenschappelijk belang van die ondernemingen
en van de daarbij betrokken personen te behartigen.De bedrijfslichamen beogen overeenkomstig de bedoeling van de wetgever
in 1950 gewenste ontwikkelingen in de sector te bevorderen en vervullen daarnaast
een intermediaire functie tussen het betrokken bedrijfsleven en de rijksoverheid
en andere overheden. De schappen bieden een platform voor overleg tussen ondernemers-/werkgevers-
en werknemersorganisaties waardoor – met inachtneming van het algemeen
belang – hun belangen systematisch op elkaar kunnen worden afgestemd.
Aldus kunnen gemeenschappelijke belangen ook op langere termijn vorm worden
gegeven en uitgevoerd. De schappen kunnen in dat kader een bijdrage leveren
aan de verbetering van de sociaal-economische structuur en van de werking
van hun deel van het bedrijfsleven. Dat kan onder andere betrekking hebben
op het bevorderen van productkwaliteit en ketenbeheer, het verbeteren van
het ondernemerschap, het stimuleren van moderne bedrijfsvoering,
het entameren van scholingsprojecten, het verrichten van sectoronderzoek,
het aanpakken van arbeidsmarktvraagstukken in de sector, het verbeteren van
arbeidsomstandigheden en het verstrekken van marktinformatie.Daarnaast maken de rijksoverheid en andere overheden gebruik van de bij
de schappen aanwezige expertise en mogelijkheden tot maatwerk bij de uitvoering
van overheidsregelgeving in de vorm van medebewindstaken. De intermediaire
functie krijgt voorts gestalte door overleg en informatieverstrekking over
de sector.De schappen dienen ten opzichte van de organisaties van ondernemers en
werknemers een complementaire rol te vervullen en alleen activiteiten op sectorniveau
te ontplooien waartoe deze organisaties op zich niet toe in staat zijn. Dat
is met name van belang in sectoren waar vooral kleine ondernemingen of veelal
kleine ondernemersorganisaties werkzaam zijn, zoals de agrarische en aanverwante
sectoren, de ambachtelijke sectoren, de detailhandel en horeca. Vooral in
deze sectoren zijn bedrijfslichamen te vinden. De schappen vervullen bovendien
staffuncties waarin de bedrijven zelf en hun (branche)organisatie(s) niet
kunnen voorzien.Het kabinet is van mening dat de organisatievorm van de PBO in de sectoren
waar zij tot stand is gekomen zowel economisch als maatschappelijk nog immer
duidelijke meerwaarde heeft. Gewijzigde opvattingen over de verhoudingen tussen
de rijksoverheid en de organen van het stelsel en het functioneren van het
stelsel brengen echter wel de noodzaak met zich het stelsel op een aantal
punten aan te passen. Het kabinet kiest dan ook voor handhaving van een, zij
het gemoderniseerd, publiekrechtelijk stelsel van bedrijfslichamen. Deze modernisering
komt tot uiting in een aangepaste inbedding in het totale staatsbestel, aanpassing
onderscheidenlijk een zekere beperking van autonome bevoegdheden, duidelijke
afbakening van autonome en medebewindstaken mede in relatie tot internationale
kaders (Europese Unie (EU)), alsmede in vergroting van de doelmatigheid en
van de democratische verantwoording. Dit impliceert onder andere het substantieel
terugbrengen van het aantal PBO-lichamen en het realiseren van adequate toezichtsmogelijkheden
voor de rijksoverheid.In de paragrafen 5 en volgende worden de punten die tot modernisering
moeten leiden nader beschouwd en de aanpassingen uitgewerkt. Alvorens daartoe
over te gaan wordt aandacht geschonken aan de achtergronden van het stelsel,
de aanleiding tot een nadere positiebepaling door het kabinet en wordt het
advies van de SER naar aanleiding van het voorlopige kabinetsstandpunt samengevat. 2. Enkele historische noties over de PBOSedert de grondwetswijziging van 1922 bestaat op basis van artikel 134
van de Grondwet de mogelijkheid tot de instelling van openbare lichamen van
bedrijf (product- en bedrijfschappen). In 1950 is deze mogelijkheid operationeel
geworden door het van kracht worden van de Wet op de bedrijfsorganisatie (Wbo).De drie politiek-ideologische gedachten die daaraan ten grondslag lagen
zijn:– het uit katholieke kring voortkomende subsidiariteitsbeginsel;– het in protestants-christelijke kring gehuldigde beginsel van
soevereiniteit in eigen kring;– het in sociaal-democratische kring aangehangen beginsel van functionele
decentralisatie.Deze verschillende politiek-ideologische grondslagen1 hebben ook gevolgen gehad voor de vormgeving van de PBO. Geoordeeld
werd dat er in de sectoren van de economie ruimte diende te bestaan voor ordening
van maatschappelijke en economische ontwikkeling door decentrale
functionele verbanden met een relatieve autonomie. Deze autonomie werd tot
uitdrukking gebracht in de vorm van zelfregulering.Sedert de totstandkoming van de Wet op de bedrijfsorganisatie hebben zich
diverse maatschappelijke en politieke ontwikkelingen voorgedaan met betrekking
tot de PBO. In de eerste plaats bleek al vrij snel dat het idee dat de PBO
een blauwdruk was voor het gehele bedrijfsleven niet werd gerealiseerd. Bedrijfslichamen
komen gezien de systematiek van de wet alleen tot stand op basis van vrije
keuze van de bedrijfsgenoten. De PBO kwam in een beperkt aantal bedrijfstakken
tot stand (huidige stand van zaken: 37 bedrijfs- en productschappen). Bedrijfslichamen
blijken vooral voor te komen in sectoren met veel kleine aanbieders, zoals
de primaire agrarische sector, de groot- en kleinhandel, de horeca en de ambachten
waarin vrijwel uitsluitend zeer kleine tot middelgrote bedrijven werkzaam
zijn.Sedert 1950 is de Wbo lange tijd vrijwel ongewijzigd gebleven.In 1992 werd de Wbo gewijzigd waarbij de afstand tussen de regering en
de PBO werd vergroot: de instelling van bedrijfslichamen geschiedde sedertdien
bij verordening van de Sociaal-Economische Raad, het toporgaan van de PBO,
met een goedkeuringsvereiste door de betrokken ministers. De SER kreeg, naast
de reeds bestaande bevoegdheid ten aanzien van financiële verordeningen,
ook de bevoegdheid om de inhoudelijke verordeningen van de schappen goed te
keuren. De minister beperkte zich in beginsel tot repressief toezicht door
de mogelijkheid verordeningen van bedrijfslichamen te schorsen of te vernietigen.
In een tweetal situaties bleef preventief toezicht door de minister gehandhaafd,
met name indien de verordening niet voor haar vaststelling door het bestuur
van het bedrijfslichaam openbaar is gemaakt en indien de verordening overtreding
daarvan strafbaar stelt.In de periode na de wetswijziging is de discussie rondom de positie van
de PBO in het staatsbestel doorgegaan. Ontwikkelingen in de gedachtevorming sinds 1992In het regeringsstandpunt van 25 september 1990 Functioneel bestuur,
Waarom en hoe?2– dat ziet op het vraagstuk van het opdragen van taken aan tot het
openbaar bestuur behorende functionele bestuursorganisatie in juridisch-bestuurlijke
zin – wordt vastgesteld dat naast in de Grondwet geregelde vormen van
functioneel bestuur (openbare lichamen) vele andere functionele organen waaraan
bestuurstaken zijn opgedragen bestaan: de zelfstandige bestuursorganen (ZBO's).
Daarbij wordt wel aangetekend dat dit onderscheid juridisch en bestuurlijk
niet van betekenis is en in de bestuurspraktijk lang niet altijd wordt gemaakt.
Functionele decentralisatie dient volgens het genoemde regeringsstandpunt
aanvullend te zijn op de grondwettelijke hoofdstructuur van het bestuurlijk
bestel (rijk, provincies, gemeenten). Overweging om tot functionele decentralisatie
te komen kan de politieke wenselijkheid zijn bepaalde belangengemeenschappen
binnen de samenleving zichzelf te laten besturen, bij voorbeeld de waterschappen
en de PBO's. Bij deze twee klassieke vormen van functionele decentralisatie
gaat het om taken die van openbaar belang zijn, doch alleen of in hoofdzaak
een bepaalbare groep direct belanghebbenden raken en als zodanig zonder grote
bezwaren (deels) aan de invloed van het integraal bestuur onttrokken kunnen
worden. De democratische legitimatie wordt in deze soort van gevallen niet
noodzakelijk problematisch geacht.In het rapport Verantwoord verzelfstandigen, rapportage van
de Commissie Sint3 van 14 september 1994, wordt
de PBO in andere zin ter sprake gebracht. Het rapport handelt over de verzelfstandiging
van overheidstaken als één van de middelen om de relaties tussen
beleid en uitvoering te verbeteren en kleinere beleidsdepartementen tot stand
te brengen. Eén van de drie door de Commissie Sint toelaatbaar
bevonden principiële argumenten/overwegingen voor externe verzelfstandiging
van overheidstaken is de directe medebetrokkenheid van maatschappelijke geledingen.
De Commissie Sint acht externe verzelfstandiging verantwoord indien
taken betrekking hebben op een specifiek terrein, waarbij het gewenst wordt
geacht dat maatschappelijke instanties/groeperingen directe (mede-)verantwoordelijkheid
dragen voor het bestuur. De PBO wordt daarbij, zonder verdere precisering
van het takenpakket van de PBO, als voorbeeld aangehaald.De SER en bedrijfslichamen worden, kennelijk als vormen van zbo beschouwd,
door de Algemene Rekenkamer in zijn rapport van 30 maart 1995 «Zelfstandige
bestuursorganen en ministeriële verantwoordelijkheid» mede
betrokken doch zij gaven geen aanleiding tot een nadere beschouwing of commentaar
van de Rekenkamer.In de notitie «Herstel van het primaat van de politiek bij de aansturing
van zelfstandige bestuursorganen» van de Ministers van Binnenlandse
Zaken en van Financiën van 3 mei 19954 naar
aanleiding van dat rapport van de Algemene Rekenkamer, worden vervolgens ook
de grondwettelijk verankerde organen van de openbare lichamen voor beroep
en bedrijf tot de zelfstandige bestuursorganen gerekend.De PBO als onderdeel van het staatsbestel komt aldus expliciet in het
proces van bestuurlijke vernieuwing aan de orde. Gedurende lange tijd is de
aandacht voor de PBO beperkt gebleven. De vraag was dan ook hoe deze past
in het openbaar bestuur, hoe deze bestuursvorm functioneert en welke aanpassingen
daarbij nodig zijn. De constitutionele positie van de PBO is neergelegd in
het wetsvoorstel tot wijziging van artikel 134 van de Grondwet5. 3. Aanleiding tot evaluatie PBO en proces ter uitvoeringIn het rapport van 17 februari 1993 van de bijzondere commissie vraagpunten
Adviesorganen, Raad op maat6, adviseert de commissie
scheiding tussen advies en overleg. Daarbij wordt wel de vraag gesteld of
deze scheiding wel overal kan worden doorgevoerd, met name in sfeer van het
sociaal-economisch beleid waar de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het
formuleren en uitvoeren van beleid groot is. Verwezen wordt naar de (dan nog)
te voeren discussie over het SER-advies inzake convergentie en overlegeconomie.
De daaruit te trekken conclusies vielen buiten het bestek van het rapport.
In verband met bedoelde discussie was de commissie tevens van oordeel dat
een evaluatie van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie gewenst was. Hoewel
bij de behandeling van dit rapport in de Tweede Kamer werd aangegeven dat
advisering een beperkt deel van de taak van de PBO is, nam de Kamer de opvatting
van de commissie over.In juni 1993 is tijdens de behandeling in de Tweede Kamer van het genoemde
rapport Raad op maat van de Commissie De Jong de motie-Wiebenga ingediend,
waarin de regering werd verzocht «het functioneren van de publiekrechtelijke
bedrijfsorganisatie te doen onderzoeken en de Kamer voor Prinsjesdag 1995
van haar bevindingen op de hoogte te stellen». Op 24 juni 1993 heeft
de Tweede Kamer deze motie aanvaard7.Teneinde inzicht te verkrijgen in het feitelijke functioneren van de publiekrechtelijke
bedrijfsorganisatie heeft het IVA Tilburg in opdracht van het kabinet een
evaluatie-onderzoek uitgevoerd. De hoofdconclusie van het onderzoek is dat
het huidige functioneren van schappen geen dwingende redenen geeft het PBO-stelsel
af te schaffen. Wel zijn er voldoende redenen het stelsel op een aantal cruciale
onderdelen te moderniseren. Mede aansluitend bij kritiek uit het veld, zou
volgens de onderzoekers modernisering betrekking kunnen hebben op het vergroten van de meerwaarde door het expliciteren van taken en resultaten alsmede
het maken van keuzen in de afbakening van taken tussen enerzijds het schap
en anderzijds de dragende organisaties, waarbij het primaat van de belangenbehartiging
bij de dragende organisaties ligt. Voorts zou de modernisering betrekking
kunnen hebben op het verzakelijken van de bestuurlijke verhoudingen door toetsing
van het functioneren en voortbestaan, alsmede op verbreding van de belangenvertegenwoordiging
met milieu- en consumentenbelangen.Het onderzoeksrapport «Het schap de maat genomen» is op 31
augustus 19958 naar het parlement gestuurd. Vervolgens
heeft het kabinet nog nader feitenmateriaal verzameld over het functioneren
van de bedrijfslichamen en contacten gelegd met de schappen en met de Sociaal-Economische
Raad als toporgaan van het PBO-stelsel. Een en ander heeft niet alleen het
inzicht in het functioneren versterkt, maar – zeker zo belangrijk –
ook het draagvlak voor het besef dat het PBO-stelsel gemoderniseerd moet worden
verbreed: de vormgeving, de taken en de werkwijze moeten bezien worden vanuit
de eisen die de huidige tijd stelt. Dit heeft onder meer geleid tot het memorandum
«Aan de slag» van 16 februari 19969,
waaruit blijkt dat ook het PBO-veld zèlf ervan overtuigd is dat vernieuwing
nodig is.Aan de hand van drie thema's, te weten marktwerking, democratische verantwoording
en functionaliteit, wordt in dat memorandum een gezamenlijke agenda voor politiek
en de schappen voor vernieuwing van het stelsel gepresenteerd en vertaald
in een aantal actiepunten. Op het vlak van marktwerking wordt opgemerkt dat
het bevorderen van marktwerking en mededinging als veel maatgevender wordt
beschouwd voor de ontwikkelingsmogelijkheden van het bedrijfsleven dan tijdens
de beginperiode van de PBO met een toen (ook overigens) sterk sturende overheid.
Dat betekent een andere oriëntatie op scheiding van publiek en privaat
domein en het kritisch bezien van de bevoegdheidsgebieden en de uitwerking
daarvan in de praktijk. De externe en interne legitimering kan worden versterkt
door meer eigentijdse publieke verantwoording, betrokkenheid van andere belangen
en duidelijkheid over ongewenste belangenverstrengeling van taken en functies.
Voorts wordt aangegeven dat de gegroeide structuur met veel verschillende
schappen wellicht niet meer zo functioneel is en clustering van verwante schappen
moet worden onderzocht mede in het licht van de veranderende economische structuur.De kritiek op het PBO-stelsel zoals blijkt uit het IVA-rapport en het
Memorandum kan in de volgende punten worden samengevat:– de niet steeds duidelijke taakafbakening tussen de schappen en
de dragende organisaties, met name in de sfeer van belangenbehartiging en
dienstverlening;– legitimatie van beleid en uitvoering door het schap zowel in-
als extern: de verantwoording van activiteiten en daartoe te heffen bijdragen
is veelal beperkt tot de formeel voorgeschreven vorm en leidt tot onduidelijkheid
naar de betrokken bedrijfsgenoten, met name ook over de relatie tussen kosten
en opbrengsten;– regelgeving: de indruk bestaat dat een zeker automatisme optreedt
die leidt tot onnodig voortgezette of verouderde regelgeving;– versnippering van het stelsel over te veel, soms marginaal functionerende
bedrijfslichamen;– de betrokkenheid van derden-belangen, zoals consumenten- en milieubelangen
is niet bij alle schappen gewaarborgd en het is onduidelijk welke rol zij
in de belangenafweging spelen;– democratische legitimatie: de besturen van de schappen worden
gekozen door de representatieve organisaties van ondernemers en werknemers.
De vraag is of de niet of anders georganiseerde bedrijfsgenoten invloed kunnen
krijgen op de samenstelling van het bestuur. De aanpassingen die het kabinet in dit wetsvoorstel voorlegt sluiten mede
aan bij deze kritiekpunten. Zoals in paragraaf 1 is aangegeven is het kabinet
van oordeel dat het stelsel in grote lijnen kan worden gehandhaafd met inachtneming
van een aantal aanpassingen op het terrein van inrichting, bevoegdheden, regelgeving,
toezicht en verantwoording.Het kabinet heeft bij brief van 28 oktober 1996 het parlement in kennis
gesteld van zijn (voorlopige) standpunt inzake de PBO en meegedeeld dat het
kabinet besloten had advies te vragen aan de Sociaal-Economische Raad10. 4. Advies Sociaal-Economische RaadDe Sociaal-Economische Raad heeft op 17 januari 1997 zijn advies uitgebracht.
Voor de raad geldt als uitgangspunt dat de product- en bedrijfschappen zelfstandige
functionele lichamen van openbaar bestuur zijn. De schappen zijn in het leven
geroepen om het bedrijfsleven, voor eigen rekening, zelf zijn zaken ter hand
te laten nemen. Daarbij dienen zij rekening te houden met het algemeen belang.
Naar hun aard, functie en achtergrond verschillen bedrijfslichamen naar het
oordeel van de SER dan ook wezenlijk van ZBO's. Gelet op de zelfstandigheid
van openbare lichamen, is de raad van oordeel dat de ministeriële verantwoordelijkheid
voor het functioneren van bedrijfslichamen zich in beginsel dient te beperken
tot een toets aan het recht en het algemeen belang. De betrokken minister
heeft vooral tot taak erop toe te zien dat de schappen het wettelijk kader
niet te buiten gaan en zo nodig in te grijpen en is daartoe ook adequaat geïnstrumenteerd.De raad onderschrijft de keuze van het kabinet voor een gemoderniseerd
publiekrechtelijk stelsel van bedrijfsorganisatie. Bij de uitwerking van deze
keuze plaatst de raad echter enkele kritische kanttekeningen. De raad constateert
dat de voorstellen niet zozeer zijn gebaseerd op geconstateerde knelpunten
maar veeleer worden bepleit vanuit de wens het politieke primaat te herstellen
op grond van de ZBO-discussie. Daardoor krijgen veel van de voorstellen een
centralistische strekking, die naar het oordeel van de raad onvoldoende recht
doet aan het eigen, decentrale karakter van bedrijfslichamen. Deze kanttekeningen
nemen niet weg dat de raad met een aantal voorstellen van het kabinet instemt.Het kabinet beschouwt het advies van de raad in algemene zin als een ondersteuning
van zijn beleidsvoornemen tot modernisering van het stelsel. Het advies heeft
geen aanleiding tot een fundamentele wijziging van zijn eerdere standpunt
gegeven.Wel heeft op een aantal punten aanpassing, nadere precisering respectievelijk
onderbouwing plaatsgevonden, neergelegd in het nader standpunt van het kabinet
zoals dat op 3 april 1997 aan het parlement is gezonden11.In de vervolgparagrafen wordt aan specifieke elementen van het advies
van de raad de nodige aandacht besteed. 5. De plaats van de PBO in het staatsbestelDe publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie is gebaseerd op artikel 134
van de Grondwet dat de mogelijkheid biedt om bij of krachtens de wet openbare
lichamen voor beroep of bedrijf in te stellen.De product- en bedrijfschappen zijn openbare bedrijfslichamen in de zin
van dat grondwetsartikel en kennen een geclausuleerde autonomie binnen het
taakgebied dat aan hen bij of krachtens de wet is toegekend. Naast deze bedrijfslichamen
zijn ook openbare lichamen voor een aantal beroepen ingesteld, zoals bij voorbeeld
de Nederlandse Orde van Advocaten, het Nederlands Instituut van
Registeraccountants, de Nederlandse Orde van Accountants-administratieconsulenten.
Deze openbare lichamen vallen buiten het bestek van dit wetsvoorstel.De PBO is geen verzelfstandigde rijksdienst of primair een uitvoerder
van rijkstaken. Wel kunnen aan bedrijfslichamen taken in medebewind worden
opgedragen. Hierop wordt in paragraaf 6 nader ingegaan. Zij zijn bestuursorganen
in de zin van de Algemene wet bestuursrecht.De essentie van het PBO-stelsel is dat het bedrijfsleven een eigen verantwoordelijkheid
draagt voor het inrichten van de sector en het bevorderen van sociaal-economische
ontwikkeling van ondernemingen en werkenden in het eigen veld, met daarbij
zowel het publieke (algemene) belang als het sectorbelang voor ogen. De totstandkoming
en het voortbestaan van bedrijfslichamen berusten (dan ook) primair op de
overeenstemming tussen een representatieve meerderheid van ondernemers- en
werknemersorganisaties.Om de bedoelde eigen verantwoordelijkheid waar te kunnen maken heeft de
wetgever aan bedrijfslichamen een in algemene termen gevatte taak en daarvoor
benodigde bevoegdheden toegekend. Zij kunnen in geclausuleerde autonomie uitvoering
geven aan de taken die aan hen zijn overgelaten krachtens de Wet op de bedrijfsorganisatie.
Met betrekking tot het gebruik van de bevoegdheden moeten de schappen zich
verantwoorden, zowel naar de eigen sector toe als naar de rijksoverheid. Dit
is in de eerste plaats van belang met het oog op de legitimering van het stelsel
als zodanig. Zonder voldoende legitimering en draagvlak bij betrokkenen ontbreekt
de bestaansgrond voor de PBO. In de tweede plaats is dit van belang omdat
de rijksoverheid de politieke verantwoordelijkheid draagt voor het functioneren
van de PBO-organen. 6. Autonome verordenende bevoegdhedenDe autonome bevoegdheden van bedrijfslichamen komen tot uitdrukking ina. bestuursbesluiten die alle bedrijfsgenoten binden in de vorm van verordeningen,
ofb. besluiten ter vervulling van de algemene taakstelling die in vrijwilligheid
kunnen worden opgevolgd (de zogenaamde vrije bestuursdaden), te weten ten
aanzien van onderwerpen die naar hun aard niet voor regelgeving in aanmerking
komen of waarvoor het bestuur een verordening niet noodzakelijk acht om het
gestelde doel te bereiken.De autonome regelgevende bevoegdheden en de bevoegdheid heffingen op te leggen zijn ontleend aan de artikelen 93 en 126 van
de Wet op de bedrijfsorganisatie. Een bestuursbesluit tot vaststelling van
een verordening vereist conform artikel 89 juncto artikel 26 van de Wbo een
tweederde meerderheid van uitgebrachte stemmen, een ander bestuursbesluit
een gewone meerderheid. 6.1. Regelgevende bevoegdhedenIn artikel 93 Wbo worden de potentiële bevoegdheden opgesomd die
een bedrijfslichaam bij zijn instelling kunnen worden toegekend. Het aantal
in artikel 93 omschreven terreinen waarop de verordenende bevoegdheden betrekking
kunnen hebben is ruimer dan de verordenende bevoegdheden die elk afzonderlijk
schap feitelijk nodig heeft. Dat hangt samen met het karakter van de Wbo die
een kader schept voor toepassing in sectoren met verschillende economische
activiteiten en de verschillende behoeften die daaruit voortvloeien. De feitelijk
toegekende bevoegdheden verschillen ook thans van schap tot schap. Het kabinet acht het voor het functioneren van een gemoderniseerde PBO
van belang dat verordenende bevoegdheden – zoals neergelegd in artikel
93 en 126 Wbo – zij het onder een gewijzigd toezichtsregiem (zie hierover
paragraaf 7) in grote lijnen gehandhaafd blijven. Verordeningen zijn een noodzakelijk
instrument om allebedrijfsgenoten – indien de noodzaak daartoe
wordt aangetoond – te kunnen binden. De binding van alle bedrijfsgenoten
kan in bepaalde gevallen noodzakelijk zijn voor een evenwichtige ontwikkeling
van de sector. Ongebondenheid van een minderheid zou deze ontwikkeling kunnen
frustreren en kunnen leiden tot negatieve effecten. De activiteiten van schappen
die alle bedrijfsgenoten ten goede komen rechtvaardigen een bijdrage van alle
bedrijfsgenoten. Dit impliceert de beschikbaarheid van een heffingsinstrument.Het kabinet onderstreept dat de activiteiten en voorzieningen van de schappen
nadrukkelijk een publiekrechtelijk karakter moeten hebben. Privaatrechtelijke
afspraken tussen de organisaties van ondernemers en van werknemers hebben
in beginsel de voorkeur boven toepassing van dwingend publiekrecht door schappen
of een ander overheidsorgaan. Het is dan ook van groot belang dat van concrete
verordeningen naast het sectorale belang ook het publieke belang helder is.
Dit betekent dat de schappen het publieke belang van een verordening in de
toelichting daarop nadrukkelijk(er) moeten motiveren. Daarbij moet duidelijk
tot uiting komen dat een PBO-orgaan zich qua taken onderscheidt van private
ondernemers- en werknemersorganisaties.Het kabinet is van mening dat de redactie van artikel 93 dient te worden
gemoderniseerd en stelt de volgende aanpassingen voor:1. Drie bevoegdheden uit art. 93 kunnen worden geschrapt, omdat zij niet
meer passen binnen de mogelijkheden die de EU biedt of binnen de eisen die
aan hedendaags algemeen overheidsbeleid worden gesteld.Het kabinet stelt voor uit artikel 93 Wbo te schrappen de toekenning van
bevoegdheden ten aanzien van:– de mededinging;– mechanisatie en rationalisatie van ondernemingen;– vaststelling van de getalsverhouding in ondernemingen.Hierbij moet vooral gedacht worden aan verordeningen ter vaststelling
van uniforme leverings- en betalingscondities, regeling van minimum prijzen
en dergelijke. Het schrappen van «mededinging» ligt in de lijn
van het beleid ter bevordering van marktwerking en concurrentie, terwijl de
twee andere onderwerpen stammen uit de naoorlogse opbouwperiode en zich niet
meer lenen voor autonome regelgeving door schappen.2. Op de overige terreinen kunnen naar het oordeel van het kabinet de
bevoegdheden in artikel 93 in aangepaste redactie worden gehandhaafd. Dit
betekent dat in beginsel op de volgende terreinen in autonomie taken met gebruikmaking
van de verordenende bevoegdheid kunnen worden uitgevoerd:– de registratie van ondernemingen en daarin werkzaam personeel,
verstrekking van benodigde gegevens en inzage in boeken en bescheiden en bezichtiging
van de onderneming;Deze elementen zijn van administratieve aard en noodzakelijk voor het
functioneren van een bedrijfslichaam.– de voortbrenging, de afzet, de verdeling en aanwending van
goederen, waaronder mede begrepen opslag en de be- en verwerking van goederen,
en het verlenen van diensten;Het gaat hier bijvoorbeeld om normalisatie of standaardisatie van producten
en productieprocessen, met name in relatie tot arbeidsomstandigheden, milieu,
kwaliteitszorg, om statiegeldregelingen, en om afzetbevordering op de binnenlandse
en buitenlandse markten;– de bevordering van professionele bedrijfsvoering;Het gaat hier bijvoorbeeld om scholingsprogramma's en voorlichting, zowel
op bedrijfseconomisch, technologisch als op sociaal terrein, zoals op het
terrein van veiligheid c.q. criminaliteitsbestrijding, logistiek, kwaliteitsbeleid,
milieu- en energiebeleid, arbeidsomstandigheden.– lonen en andere arbeidsvoorwaarden;Het betreft lonen en arbeidsvoorwaarden voor de werknemers in de sectoren
waar een collectieve arbeidsovereenkomst niet tot stand kan komen, onverminderd
dat aan een dergelijke overeenkomst de voorkeur moet worden gegeven. Voor
het eigen personeel van het bedrijfslichaam geldt een interne arbeidsvoorwaardenverordening;
het personeel heeft een arbeidsovereenkomst naar burgerlijk recht.– onderzoek op sociaal, economisch en technisch terrein;Het gaat hier om algemene basisgegevens en kengetallen, brancheonderzoek,
strategisch verkennend onderzoek, trendonderzoek en studies actuele beleidsthema's,
teneinde de sectorkennis te vergroten en beschikbaar te stellen.– arbeidsmarktvoorzieningen;Het gaat hierbij met name om projecten gericht op– vakopleiding en scholing van werknemers,– arbeidsparticipatie van achterstandsgroepen, zoals vrouwen, allochtonen,
laaggeschoolden,– voorkoming van een tekort aan arbeidskrachten, zoals personeelsplanning,
arbeidspools voor flexibele arbeidsinzet,– verruiming van de werkgelegenheid en voorkoming van werkloosheid
(w.o. bevordering flexibiliteit),– voorziening in de gevolgen van werkloosheid (exclusief sociale
verzekeringen), zoals herplaatsing, bemiddeling naar elders. Nadrukkelijk
zij hierbij opgemerkt dat de publieke arbeidsbemiddeling voorbehouden is aan
de Arbeidsvoorzieningsorganisatie.– fondsen en andere instellingen in het belang der bedrijfsgenoten;Betreft fondsen en andere instellingen in algemene zin zoals die voor
specifieke financiering van hierboven genoemde activiteiten. 6.2. HeffingsverordeningenHeffingsverordeningen op basis van artikel 126 kunnen worden onderscheiden
in algemene heffingen en bestemmingsheffingen. De algemene heffingen betreffen
het functioneren van het schap als zodanig en dienen tot financiering van
apparaatskosten en algemene activiteiten die door het schap worden verricht.
Daarnaast worden voor specifieke doeleinden heffingen opgelegd, zogenaamde
bestemmingsheffingen, zoals ten behoeve van de financiering van specifieke
activiteiten of van een activiteit betrekking hebbend op een specifieke groep
binnen de onder het schap vallende bedrijfsgenoten. Uiteraard worden deze
specifieke fondsen als zodanig in de begroting en jaarrekening toegewezen
respectievelijk verantwoord. Er is geen aanleiding tot wijziging van de bevoegdheid
heffingsverordeningen vast te stellen.In de praktijk is gebleken dat de besluitvorming ten aanzien van heffingsverordeningen
soms problemen oproept als gevolg van de stemverhoudingen binnen het bestuur.
Bij bestemmingsheffingen die gericht zijn op de bedrijfsuitoefening en geen
sociale aangelegenheid is als bedoeld in artikel 90, eerste lid, is er aanleiding
aan de geleding van door ondernemersorganisaties benoemde leden een gekwalificeerde
meerderheidsvereiste in te voeren. Door de bestaande stemprocedure kan er
voor een dergelijke bestemmingsheffing onvoldoende steun aan ondernemerszijde
ontstaan ondanks het vereiste van tweederde meerderheid van stemmen voor een
verordening. Gezien het feit dat de heffing ten laste komt van de ondernemer
ligt het voor de hand dat binnen die geleding gezien de bestemming van de
heffing voldoende steun voor de verordening dient te zijn. In
dat geval wordt in artikel 126nader bepaald dat bij een dergelijke verordening
een tweederde meerderheid van de uitgebrachte stemmen aan ondernemerszijde
vereist is. Parallel aan artikel 90 wordt in het bestuur bepaald of er sprake
is van een bestemming die geen sociale aangelegenheid is.Zoals hiervoor aangegeven moet duidelijk tot uiting komen dat een bedrijfslichaam
zich qua taken onderscheidt van private ondernemers- en werknemersorganisaties.
Met dit onderscheid als uitgangspunt, dient naar de mening van het kabinet
de mogelijke aftrek op heffingen voor werkgevers die lid zijn van een werkgeversorganisatie
(art. 126 lid 1 Wbo) te vervallen. De SER is van oordeel dat deze aftrekmogelijkheid
niet is ingegeven door een doublure in taakstelling van de schappen en private
organisaties maar door de cumulatie van kosten voor georganiseerde ondernemers,
waardoor het draagvlak van de private organisaties negatief kan worden beïnvloed.
De raad wijst erop dat het niet ongebruikelijk is dat leden van privaat-rechtelijke
organisaties, die geacht worden mede te functioneren in het algemeen belang,
bij voorbeeld een tegemoetkoming in fiscale zin ontvangen, om zo het lidmaatschap
van deze organisaties te bevorderen. Een meerderheid van de raad adviseert
het kabinet het laten vervallen van deze aftrekmogelijkheid te heroverwegen.Het kabinet is echter van oordeel dat door bedrijfslichamen opgelegde
heffingen moeten uitgaan van het gelijkheidsbeginsel voor individuele ondernemingen
binnen de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie. Daarin past in beginsel
niet een individuele compensatie voor inspanningen van hun organisatie door
middel van een directe korting op heffingen.Het Kabinet handhaaft dan ook het voornemen deze korting af te schaffen.
Wel stelt het kabinet voor een voorziening in de wet treffen die het mogelijk
maakt dat de kosten die de in een bedrijfslichaam participerende organisaties
maken voor het leveren van de bestuurlijke inspanningen in het algemene c.q.
publieke belang kunnen worden vergoed door een bijdrage terzake van het schap
aan die organisaties. De vergoeding moet in een redelijke verhouding staan
tot de gemaakte kosten en mogen deze nimmer overstijgen.Evenals de huidige voorziening schept de nieuwe bepaling een faciliteit
waarvan het bestuur bepaalt of en in hoeverre hij daar gebruik van zal maken.
Het toezicht op deze voorziening valt binnen het kader van de Verordening
financiën bedrijfslichamen van de SER, die regels stelt voor het financiële
beleid en uitvoering de begroting en de rekening en verantwoording van de
schappen. Hierin zullen regels worden opgenomen ten aanzien van bedoelde vergoeding. 7. Toezicht 7.1. Wijziging Wbo in 1992De wijziging van de Wbo in 1992 berustte op de toen algemene opvatting
dat de verdere ontwikkeling van de PBO vooral een zaak van het georganiseerde
bedrijfsleven zelf diende te zijn12. Daarmee
werden de dualistische elementen in de oorspronkelijke vormgeving van de PBO,
met name met betrekking tot instelling en regelgevende bevoegdheden beperkt.
De positie die de PBO inneemt wordt immers, zo werd gesteld, in de eerste
plaats bepaald door de visie die ondernemers en werknemers daarop gezamenlijk
hebben. Daarbij was de wetgever van oordeel dat het bedrijfsleven waar dat
mogelijk is de eigen zaken zoveel mogelijk zelf moest kunnen regelen. De Wbo
is, zo werd geconstateerd, geen instrument om de visie van de centrale overheid
op de sociaal-economische ordening op te leggen13.
Door de instellingsregeling per algemene maatregel van bestuur (amvb) of wet
had de centrale overheid hiertoe wel mogelijkheden. De gekozen
constructie en de praktijk van advisering en voorbereiding van instellingsregelingen
had er echter toe geleid dat de instelling van bedrijfslichamen materieel
beschouwd een zaak van het georganiseerde bedrijfsleven was en dat de rijksoverheid
daarbij slechts een louter formele rol speelde. De instelling van bedrijfslichamen
kon volgens de toenmalige visie aan de SER worden overgedragen, zij het met
een eindverantwoordelijkheid van de betrokken ministers door het goedkeuringsvereiste,
waardoor het parlement zijn controlerende functie kon blijven uitoefenen.14.Het dualistische karakter ten aanzien van verordeningen komt tot uitdrukking
in de preventieve goedkeuring door de minister van autonome verordeningen.
Op grond van de opvatting dat het overheidstoezicht op de zelfregulerende
activiteiten van het georganiseerde bedrijfsleven niet meer moest omvatten
dan strikt noodzakelijk was en op grond van het SER-advies om toch een preventieve
toets te handhaven, werd de preventieve goedkeuringstaak naar de SER overgeheveld.
De beoordeling van verordeningen door de betrokken ministers kon via de adviserende
stem van hun vertegenwoordigers volgens de bestaande praktijk in de ontwerpfase
plaatsvinden, zodat het bestuur bij de vaststelling met eventuele opmerkingen
rekening kon houden. Daarmede kon zowel in de oude als in de nieuwe constellatie
worden voorkomen, dat het instrument van schorsing en vernietiging van verordeningen
ingeval van strijd met het recht of het algemeen belang zou moeten worden
gehanteerd.Sinds de wetswijziging van 1992 geschiedt de instelling van bedrijfslichamen
bij verordening van de Sociaal-Economische Raad, met een goedkeuringsvereiste
door de betrokken ministers. De SER kreeg tevens de bevoegdheid naast de reeds
bestaande bevoegdheid ten aanzien van financiële verordeningen ook de
inhoudelijke verordeningen van de schappen preventief goed te keuren. De rijksoverheid
beperkt zich tot repressief toezicht door de mogelijkheid verordeningen van
bedrijfslichamen te schorsen of te vernietigen met uitzondering van een tweetal
situaties (ingeval van niet publiceren in ontwerpstadium en ingeval overtreding
van verordeningen als strafbaar feit werd aangemerkt) waarin preventief toezicht
door de minister gehandhaafd bleef. 7.2. De praktijkDe wetswijziging van 1992 heeft materieel in beperkte mate geleid tot
een reductie van de bemoeienis van de betrokken ministers. Nogal wat heffingsverordeningen
worden in EU-verband beschouwd als steunmaatregelen en dienen boven een bepaald
bedrag ter toetsing aan de Commissie van de Europese Gemeenschappen te worden
voorgelegd. Dat geldt met name de heffingsverordeningen op het agrarische
terrein. Voor dergelijke verordeningen op niet-agrarische terrein wordt het
normbedrag waarboven een toets is voorgeschreven (50 000 ECU) vrijwel
nooit overschreden zodat die toets achterwege kan blijven.De bemoeienis van de betrokken ministers geldt ook de verordeningen die
technische voorschriften inhouden. Deze moeten op grond van de Richtlijn Notificatie
eveneens worden voorgelegd aan de Commissie van de Europese Gemeenschappen.De meeste inhoudelijke verordeningen worden vastgesteld door de agrarische
productschappen vooral in verband met uitvoering van EU-beleid. Gezien de
vereiste specifieke kennis terzake die bij het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij aanwezig is, is er intensief contact met de SER ten behoeve van
de goedkeuring door de SER op basis van bilaterale afspraken tussen hen beide.
Er wordt derhalve door dat departement in materieel opzicht een aanzienlijke
medeverantwoordelijkheid gedragen voor de formele goedkeuring van die verordeningen. Voorts is bij de wetsherziening duidelijk aangegeven dat de usance van
ministeriële betrokkenheid in het ontwerpstadium van verordeningen zou
dienen te worden gecontinueerd teneinde te voorkomen dat het ultieme instrument
van schorsing c.q. vernietiging zou moeten worden gehanteerd15. Deze stellingname beperkte in feite materieel reeds de beoogde vermindering
van de betrokkenheid van de rijksoverheid tot de bedrijfslichamen.Het verschil tussen de formele en materiële betrokkenheid is dan
ook beperkt gebleven.Bij afwijking van het bekendmakingsvoorschrift (artikel 100, Wbo) en verordeningen
die overtreding van de voorschriften als strafbaar feit aanmerken (artikel
104, Wbo) bleef de ministeriële goedkeuring van de verordening gehandhaafd.
Er is hier derhalve sprake van een tweeledige goedkeuring, deels door de SER
en deels door de betrokken minister. Aangezien de meeste verordeningen een
dergelijke bepaling kennen was er dus eveneens geen sprake van de beoogde
verminderde ministeriële betrokkenheid. 7.3. Andere benaderingGelet op het voorgaande is het kabinet van oordeel dat het gewenst is
met betrekking tot het toezicht op de PBO te komen tot een situatie die vergelijkbaar
is met van de bestuurlijke verhoudingen van vóór de wetswijziging
in 1992. Het kabinet stelt hierbij overigens vast dat dit niet ingegeven is
door onvrede met de uitvoering van het toezicht door de SER. De SER heeft
zich op zorgvuldige en adequate wijze van zijn taak gekweten.Het kabinet is echter in het licht van de huidige opvattingen van mening
dat de democratische legitimatie van zowel het stelsel als zodanig als van
de regelgeving van PBO-organen zowel formeel als materieel versterkt dient
te worden. Immers, bij de toetsing aan het recht en het algemeen belang gaat
het niet om een technische aangelegenheid maar om een beoordeling tegen een
brede maatschappelijk beleidsmatige achtergrond. Derhalve is het kabinet van
oordeel dat de beoordeling of een verordening strijdig is met het recht en
het algemeen belang zowel formeel als materieel primair aan het Rijk i.c.
de minister toekomt. De vormgeving van de bestuurlijke relaties tussen het
Rijk en PBO dient daarin te voorzien. Dit komt tot uiting in een hernieuwde
toezichtsrelatie.Met inachtneming van de eigen ruimte van de PBO-organen is het kabinet
uiteindelijk politiek verantwoordelijk voor het functioneren van de publiekrechtelijke
bedrijfsorganisatie. Het toezicht moet toegesneden zijn op de aard, functie
en activiteiten van het orgaan waar het op wordt uitgeoefend. Daarbij dient
onderscheid te worden gemaakt tussen taken in medebewind en autonome verordenende
taken respectievelijk tussen inhoudelijk en financieel toezicht.Ook in het nieuwe toezichtsregime blijft de figuur van ministerieel vertegenwoordiger
gehandhaafd conform artikel 28, eerste lid, en artikel 91, eerste lid. Deze
vertegenwoordigers hebben een raadgevende stem. Daardoor kan in het voortraject
reeds gewezen worden op eventuele discrepantie van voorgenomen bestuursbesluiten
met elementen van het toezichtskader. Dit laat uiteraard onverlet de bevoegdheid
van het bestuur doch daarmee kan de noodzaak worden beperkt dat goedkeuring
van een verordening zou moeten worden onthouden of schorsing of vernietiging
van een bestuursbesluit op basis van artikel 133 van de Wbo zou moeten worden
bevorderd.7.4. MedebewindstakenTaken in medebewind zijn taken die door de rijksoverheid worden opgedragen
ter uitvoering van rijkstaken op grond van nationale regelgeving. Bedrijfslichamen
zijn op grond van artikel 96 Wbo gehouden hieraan hun medewerking te verlenen.
Voorzover bedrijfslichamen (schappen) belast zijn met de uitvoering van medebewindstaken
berust deze op delegatie door de wetgever of de minister op grond van specifieke
wetgeving en staat deze onder direct toezicht (goedkeuringsvereiste) van de
betrokken minister met inachtneming van de Aanwijzingen voor de regelgeving
met betrekking tot ZBO's.De inhoudelijke en heffingsverordeningen in dat kader moeten vooraf worden
goedgekeurd. Dit zal zo blijven. Overigens zal de goedkeuring door de vakminister
van door de schappen nader vastgestelde regels, de begroting en jaarrekening
in relatie tot medebewind – voorzover nog nodig – in desbetreffende
wetgeving worden vastgelegd (zie voorts §8).Waar nodig zal ook de bevoegdheid van de vakminister tot het geven van
aanwijzingen bij de uitvoering van medebewind wettelijk worden geregeld. 7.5. Autonome verordenende takenDaar waar de bedrijfslichamen gebruik maken van de binnen de Wbo toegekende
autonome verordenende bevoegdheden is het kabinet van mening dat – gezien
de aard en functie van de schappen – meer terughoudendheid van de rijksoverheid
geboden is bij de vormgeving van het toezicht op de bedrijfslichamen dan bij
de medebewindstaken. Immers de essentie van het PBO-stelsel is dat het bedrijfsleven
een eigen verantwoordelijkheid draagt voor de inrichting van het eigen veld,
met daarbij zowel het publieke (algemeen) belang als het sectorbelang voor
ogen.De preventieve toets op regelgeving van de schappen aan het recht en het
algemeen belang zal voortaan weer door de minister geschieden. Daarmee boet
het repressieve toezicht in de vorm van schorsing en vernietiging aan betekenis
voor de autonome regelgevende bevoegdheid in, maar blijft gehandhaafd op andere
besluiten van PBO-organen. Het instrument blijft echter wel gehandhaafd, daar
het betrekking heeft op alle bestuursbesluiten en kan derhalve worden uitgeoefend
ten aanzien van heffingsverordeningen en overige, niet verordenende bestuursbesluiten.Herstel van de preventieve toets van de minister betekent tevens dat de
tweeledige goedkeuring, ingeval van een verkorte procedure op basis van artikel
100 en bij toepassing van artikel 104, wordt opgeheven. 7.6. ToetsingskaderHerstel van het preventieve toezicht door de minister impliceert een herstel
van de bestuurlijke verhoudingen van vóór de wetswijziging in
1992. De minister toetst de PBO-regelgeving derhalve vooraf aan het recht
en aan het algemeen belang. Met deze toets wordt in feite het publieke belang
benadrukt dat aan de regelgeving van schappen ten grondslag moet liggen. Het
kabinet ziet het rijksbeleid in algemene zin ten dienste staan van het algemeen
belang. Bij de toetsing aan het algemeen belang gaat het derhalve ook om mogelijke
strijdigheid met het algemene rijksbeleid.De SER is van oordeel dat het kabinet hiermee verder gaat dan herstel
van de situatie van vóór 1992, maar juicht het toe als de rijksoverheid
haar toetsingscriteria voor het algemeen belang expliciteert. De raad acht
het ongewenst dat het toezicht wordt gebaseerd op criteria die noch hun grond
vinden in de wettelijke taken van bedrijfslichamen, noch in door het parlement
aangenomen wetten. Voor de toetsing aan het algemeen rijksbeleid als onderdeel van de toetsing
aan het algemeen belang heeft het kabinet overwogen dat het in de rede ligt
dat de zorgvuldigheidseisen die in het algemeen gesteld worden aan de regelgeving
van de rijksoverheid tevens van toepassing dienen te zijn op de PBO-regelgeving.
Dit betekent dat verordeningen in het algemeen dienen te voldoen aan de Aanwijzingen
voor de regelgeving, met name de Aanwijzingen 6 t/m 18 die betrekking hebben
op het gebruik van regelgeving en kunnen worden beschouwd als een nadere (gedeeltelijke)
specificering van het algemeen belang. In de bijlage wordt een overzicht gegeven
van algemene aandachtspunten bij het opstellen van PBO-verordeningen die uit
deze Aanwijzingen voortvloeien. Deze aandachtspunten moeten worden beschouwd
als beleidsregels die de minister hanteert bij de toetsing van verordeningen
aan het recht en algemeen belang.Naar het oordeel van het kabinet wordt met dit overzicht een bruikbaar
algemeen toetsingskader geschapen voor de toetsing aan het algemeen belang
bij de totstandkoming van verordeningen en bestemmingsheffingen. Voor de PBO-organen
betekent dit een expliciete opdracht tot motivering van doel en bestaansgrond
van de voorgenomen regelgeving. De overheid toetst derhalve in het kader van
het algemeen belang onder meer of de PBO-organen voldoen aan de opdracht tot
«motivering bij de totstandkoming van PBO-regelgeving» aan de
hand van het in de bijlage geformuleerde toetsingskader.Voorts is het mogelijk dat de rijksoverheid in haar eigen wet- en regelgeving
desgewenst opneemt dat op het desbetreffende terrein nadere regels in casu
door PBO's niet toegestaan zijn. Daarmee strijdige verordeningen zijn in zo'n
geval in strijd met het recht.Het kabinet is tenslotte van opvatting dat aan een toetsing aan strijdigheid
met het algemeen belang ook inhoud wordt gegeven door te bezien of verordeningen
in strijd zijn met expliciet en duidelijk kenbaar gemaakte hoofdlijnen van
vastgesteld kabinetsbeleid. Dat wil zeggen hoofdlijnen van kabinetsbeleid
dat alle fasen van besluitvorming met inbegrip van parlementaire instemming
heeft doorlopen en expliciet als zodanig is vastgelegd in beleidsnota's aan
het Parlement. Voor toepassing binnen het toetsingskader dient de betrokken
Minister(s) aan bedrijfslichamen expliciet te laten weten dat deze aldus vastgestelde
hoofdlijn van kabinetsbeleid onderdeel van het toetsingskader zal vormen.
Als voorbeeld kan hier worden genoemd het beleid op het terrein van de mededinging.
Reeds vanaf de start van de PBO was bepaald dat geen verordening aan de gezonde
mededinging in de weg mocht staan (artikel 93, vijfde lid), doch de uitgangspunten
van het mededingingsbeleid zijn inmiddels gewijzigd: voor misbruikwetgeving
is verbodswetgeving in de plaats gekomen. Als invulling van de toetsing aan
strijdigheid met het algemeen belang zal op het terrein van de mededinging
het normenstelsel van de Mededingingswet als uitgangspunt worden genomen. 7.7. Benoeming voorzittersHet kabinet vindt het noodzakelijk dat niet alleen de voorzitters van
productschappen maar ook die van de bedrijfschappen worden benoemd. Dit houdt
verband met het belang van deze functie voor de bestuurskracht van het PBO-orgaan.
Bovendien wordt daarmee de benoemingsprocedure ten aanzien van voorzitters
van de product- en bedrijfschappen gelijkgetrokken. Gezien het belang van
de functie, de positie van de voorzitter ten opzichte van de diverse geledingen
binnen het bestuur en de gebleken wens bij de bedrijfslichamen, zal benoeming
door de Kroon geschieden. Daar het functioneren van plaatsvervangende voorzitters
van tijdelijk aard is bij afwezigheid van de voorzitter, wil het kabinet bij
nader inzicht geen wijziging aanbrengen ten opzichte van de huidige situatie,
waarin de plaatsvervangende voorzitters uit het midden van het
bestuur worden verkozen.Bij deze benoemingsprocedure wil het kabinet ook zijn beleidsvoornemens
betrekken ten aanzien van het binden van aansluitende benoemingstermijnen
aan een maximum. Gezien de elders gebruikelijke beperking tot twee herbenoemingen
van vier jaar, zoals bijvoorbeeld bij de voorzitters van adviesraden (Kaderwet
adviescolleges), acht het kabinet ook bij bedrijfslichamen een beperking van
gelijke orde (12 jaar) in de rede liggen. 7.8. Financieel toezichtDe SER heeft van oudsher het directe financiële toezicht op de bedrijfslichamen
en dit dient in de visie van het kabinet zo te blijven. Er wordt financieel
toezicht uitgeoefend op heffingsverordeningen (huishoudelijke en bestemmingsheffingen),
begrotingsverordeningen en rekeningen. Het ligt in de lijn van de nadere inkadering
van bevoegdheden dat de bestemmingsheffingen aan preventief toezicht van de
desbetreffende vakminister onderworpen worden. Vakministers zullen bestemmingsheffingen
dan ook preventief moeten toetsen aan de hand van het algemene toetsingskader
zoals hiervoor vermeld. Daarnaast is bedoelde goedkeuring nuttig in verband
met de toetsing van bestemmingsheffingen aan het Europese steunbeleid. De
financieel-technische afwikkeling en het financiële beheer kan aan de
SER worden overgelaten binnen het algemene financiële toezichtskader.
In het SER-toezicht wordt immers niet alleen naar de afzonderlijke verordeningen
gekeken, maar ook en vooral naar heffingsverordeningen in samenhang met begrotingsverordeningen,
in casu naar het totale financiële beeld. Juist deze samenhang maakt
het directe financiële toezicht door de SER efficiënt en doelmatig.
Gezien deze samenhang zal in betrokkenheid van de SER bij de goedkeuring van
bestemmingsheffingen worden voorzien.Daarnaast houdt de coördinerend minister indirect, repressief toezicht
op de toezichthoudende activiteit van de SER op financieel terrein. Dit betreft
zowel de kwaliteit van het door de SER gehanteerde financiële toetsingskader
als de uitvoerende taken op dit gebied. 7.9. ToezichtsinformatieDe Wet op de bedrijfsorganisatie kent voor het zicht op het functioneren
van de bedrijfslichamen reeds een aantal voorschriften en mogelijkheden, zoals
openbaarheid van vergaderingen, publicatievoorschriften, informatierecht,
ministerieel waarnemerschap, goedkeuringsvoorschrift voor verordeningen. Naar
de huidige inzichten en opvattingen acht het kabinet het noodzakelijk dat
het inzicht in het functioneren van de schappen wordt versterkt en dat tevens
wordt aangesloten bij elementen die ingevolge de Aanwijzingen voor de regelgeving
algemeen gelden voor zelfstandige bestuursorganen.Ten aanzien van de informatievoorziening gaat het dan aanvullend om de
volgende informatie:– een jaarlijks op te stellen beleidsplan, toe te zenden aan de
betrokken ministers en de SER;– toezending van de jaarverslagen via de coördinerend minister
mede aan het parlement;– een periodieke evaluatie: iedere 4 jaar;Deze evaluatie betreft de doeltreffendheid en doelmatigheid van het functioneren
van de bedrijfslichamen. Ten behoeve van deze evaluatie zal telkens een plan
van aanpak met de SER en de bedrijfslichamen worden afgesproken, waarvan in
ieder geval onderdeel uitmaakt: de doelstelling van de evaluatie,
de criteria waaraan zal worden getoetst en de verantwoordelijkheid voor (delen
van) de uitvoering. De eindverantwoordelijkheid zal liggen bij de ministers
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
en van Economische Zaken.Tenslotte wordt een algemene inlichtingenplicht opgelegd, dat wil zeggen
dat schappen verplicht zullen zijn aan een minister op diens verzoek (nadere)
inlichtingen te verschaffen. 8. Aanpassing regelgeving 8.1. Bestaande regelgevingHet kabinet heeft de indruk dat sommige PBO-regelgeving verouderd is en
niet meer past binnen de huidige ideeën over ordening, marktwerking,
mededinging en deregulering. De bestaande regelgeving van PBO-organen moet
worden doorgelicht en opgeschoond. Het kabinet is van mening dat de doorlichting
en opschoning primair een taak van de schappen zelf is, waarbij het hiervoor
genoemde algemene toetsingskader als richtsnoer moet dienen. Het kabinet is
verheugd dat een aantal schappen deze taak reeds eigener beweging ter hand
heeft genomen. Het kabinet zal de voortgang op dit punt nauwlettend monitoren.In het overgangsrecht wordt bepaald dat bestaande verordeningen van schappen
vier jaar na inwerkingtreding vervallen. Daarmee wordt beoogd de doorlichting
en opschoning te stimuleren en tijdig af te doen sluiten. Tevens worden wijzigingen
die uit deze wet voortvloeien tijdig doorgevoerd, zoals de wijziging van artikel
93-onderwerpen en de wijzigingen in het kader van de handhaving. Zie de toelichting
op artikel XIII, derde en vierde lid.In dit kader neemt het kabinet de suggestie van de SER over om de PBO-regelgeving
voortaan eens per vier jaar door de schappen op dit punt te laten evalueren.
Het kabinet kiest niet voor een collectieve heroverweging op één
moment, maar voor een heroverweging per verordening elke vier jaar na de inwerkingtreding
daarvan. Het bestuur rapporteert zijn besluit op grond van die heroverweging
aan de betrokken ministers. De periodieke heroverweging door het bestuur laat
onverlet dat regelgeving van bedrijfslichamen kan worden betrokken bij initiatieven
van het kabinet zoals nu bij voorbeeld gebeurt naar aanleiding van het MDW-project
levensmiddelen. 8.2. MedebewindstakenTaken in medebewind zijn zoals hiervoor aangegeven taken die door de rijksoverheid
worden opgedragen ter uitvoering van rijkstaken op grond van nationale regelgeving.
In de meeste gevallen zijn deze medebewindstaken een uitvloeisel van EG-regelgeving
die een basis hebben gekregen in nationale regelgeving. Eind 1995 was er sprake
van 52 medebewindsverordeningen, vrijwel alle vastgesteld door de productschappen.Daarnaast waren er eind 1995 54 verordeningen van kracht (waarvan 40 afkomstig
van productschappen) die weliswaar voortvloeien uit EG-regelgeving, maar waarvoor
geen specifieke delegatiebevoegdheid op nationale wettelijke basis bestaat.
De verordeningen van de bedrijfslichamen zijn door de Commissie van de Europese
Gemeenschappen als adequaat instrument voor uitvoering van EG-regelgeving
erkend. Strikt genomen is hier derhalve geen sprake van medebewind, waartoe
de bedrijfslichamen op grond van artikel 96 Wbo hun medewerking verlenen,
maar van verordeningen in autonomie. Materieel kan de voorgeschreven uitvoering van EG-regelgeving echter niet tot de autonome bevoegdheden
van een bedrijfslichaam gerekend worden. Er wordt in deze gevallen dan ook
wel gesproken van «indirect medebewind».Het publieke belang van medebewindstaken is evident. Het kabinet stelt
voor dat voor de uitvoering van EG-regelgeving in alle gevallen een (nationale)
wettelijke basis wordt gecreëerd, waardoor het onderscheid tussen «medebewind»
en «indirect medebewind» komt te vervallen. In het licht van het
voorgaande worden thans in de Meststoffenwet, de Plantenziektenwet en de Bestrijdingsmiddelenwet
voorzieningen opgenomen, die het mogelijk maken bepaalde taken in medebewind
op te dragen aan bedrijfslichamen. 8.3. Naleving verordeningenMomenteel is veelal het strafrecht van toepassing bij niet naleving van
de verordeningen.Het kabinet heeft onderzocht of het voor het toezicht op de naleving van
verordeningen efficiënter en effectiever is dat de schappen primair zelf
daarvoor verantwoordelijk zijn, met name door toepassing van het tuchtrecht.
Een snelle en effectieve bestraffing van overtredingen staat daarbij voorop.
In het onderzoek is met name gekeken naar de mogelijkheid van uitbreiding
van het gebruik van tuchtrecht, omdat de mogelijkheid van toepassing daarvan
reeds in de wet is opgenomen. Het kabinet is van mening dat het gebruik van
tuchtrecht zeer wel toepasbaar is bij het merendeel van de PBO-verordeningen.
Strafrechtelijke handhaving zou dan ook alleen aan de orde moeten zijn als
het belang dat het betrokken voorschrift beoogt te beschermen daartoe noopt.
Het strafrecht vervult in die situatie een vangnetfunctie. Het kabinet is
dan ook van mening dat in de wet het uitgangspunt moet worden neergelegd dat
handhaving van PBO-verordeningen door middel van tuchtrecht plaatsvindt tenzij
strafrechtelijke handhaving geboden is. Het kabinet is voorts van mening dat,
om de toepassing van tuchtrecht effectief en efficiënt te laten zijn,
enkele geconstateerde manco's in het huidige tuchtrechtelijke regime van de
wet moeten worden weggenomen. Dit betreft in de eerste plaats de in artikel
105 opgenomen beperking van het tuchtrecht tot de groep van ondernemingen,
waarvoor een productschap is ingesteld. Deze beperking vloeit voort uit het
gegeven dat tuchtrechtspraak zich niet verder dient te richten dan tot de
kring der bedrijfsgenoten. Het kabinet is – zonder afbreuk te willen
doen aan dit principe – van mening dat argumenten aanwezig zijn om deze
kring van bedrijfsgenoten te verbreden tot alle onder een productschap ressorterende
ondernemingen. Was tot medio jaren tachtig veelal een horizontale georiënteerdheid
te bespeuren, in de afgelopen jaren is in toenemende mate een ketenbenadering
te zien. Meer en meer is sprake van integratie van ondernemingen dwars door
de geledingen heen. Deze ketenbenadering maakt dat men de groep van bedrijfsgenoten
niet alleen meer ziet in degenen die in hetzelfde segment van de branche opereren
maar vaak in degenen die zich ergens in de keten met hetzelfde product bezighouden.Een andere maatregel die het kabinet voorstelt om tot vergroting van de
effectiviteit van het gebruik van tuchtrecht te komen is de mogelijkheid voor
bedrijfslichamen om toezichthouders aan te wijzen met het in de derde tranche
van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) neergelegde bevoegdhedeninstrumentarium.
Deze bevoegdheid zal ook omvatten de mogelijkheid van aanwijzing van de in
de PBO niet ongebruikelijke constructie om privaat-rechtelijke controlediensten
met het toezicht op de naleving te belasten. Deze diensten dienen uiteraard
een onafhankelijke en objectieve taakuitoefening te waarborgen. Voorts mag
er geen sprake zijn van concurrentieverstoring met andere controlediensten.
Met name vanwege deze mogelijkheid om private diensten met toezicht te belasten wordt bepaald dat het besluit tot aanwijzing van toezichthouders ministeriële
goedkeuring behoeft. Bij deze ministeriële goedkeuring zal vooral worden
gelet op de bovengenoemde aspecten van onafhankelijkheid, objectieve uitoefening
van bevoegdheden en mogelijke concurrentieverstoring. 9. Hergroepering en inrichting van het PBO-stelselMomenteel zijn er 37 product- en bedrijfschappen. Geconstateerd kan onder
meer worden dat verschillende schappen sterk verwant zijn en voor een groot
deel met dezelfde problemen bezig zijn, dat delen van het bedrijfsleven te
maken hebben met verschillende schappen en dat een aantal schappen een marginaal
bestaan lijkt te leiden.Een hergroepering van het PBO-stelsel als zodanig heeft een breed draagvlak.
Er zijn in dit opzicht ook feitelijk al bewegingen gaande. Een vermindering
van het aantal schappen kan worden gerealiseerd door samenvoeging van bestaande
schappen en daarnaast door opheffing van marginaal opererende schappen. Het
eerdergenoemde Memorandum «Aan de slag» ziet mogelijkheden voor
een functioneler en compacter stelsel, met als belangrijke ijkpunten: minimale
omvang voor goede taakuitoefening, de omvang van het takenpakket, de mate
van homogeniteit en het voorkomen van onnodige overlap. Het kabinet onderschrijft
deze uitgangspunten.Vanuit zijn politieke verantwoordelijkheid voor de doelmatigheid van het
openbaar bestuur, acht het kabinet een substantieel kleiner aantal schappen
mogelijk. Schaalvergroting kan leiden tot een doorzichtiger structuur met
een voldoende mate van bestuurlijke spankracht, waarmee de doelmatigheid wordt
gediend. Hiermee is ook het bedrijfsleven zelf gediend en wordt de betekenis
van een schap voor de sector alleen maar groter. Er kunnen binnen een schap
de nodige voorzieningen worden getroffen, zodat specifieke bedrijven en sectoren
zich zullen kunnen blijven herkennen in de breder opgezette schappen.Het kabinet acht daarom een substantiële hergroepering van de product-
en bedrijfschappen noodzakelijk. Het kabinet is met de SER van oordeel dat
in eerste instantie de schappen verantwoordelijk zullen zijn voor de hergroepering.
De product- en bedrijfschappen is gevraagd daartoe passende voornemens binnen
een termijn van zes maanden kenbaar te maken. Onder leiding van de SER en
met inschakeling van een begeleidingscommissie van externen is de uitvoering
van dit verzoek ter hand genomen. Aan de hand van de uitkomsten daarvan zal
het kabinet in overleg treden met de schappen. Vervolgens de voortgang van
de hergroepering monitoren en zo nodig bevorderen.Bedrijfslichamen worden opgericht en opgeheven op verzoek van het georganiseerd
bedrijfsleven. Sinds de wetswijziging van 1992 gebeurt het instellen en opheffen
van bedrijfslichamen bij verordening door de SER, die door de betrokken ministers
moet worden goedgekeurd. Het kabinet acht de inrichting van het staatsbestel
c.q. de instelling van zelfstandige bestuursorganen de primaire verantwoordelijkheid
van de centrale overheid en de democratische controle op de inrichting van
het stelsel beter gewaarborgd als deze verantwoordelijkheid bij de wetgever
zelf komt te liggen. Het kabinet is daarom van mening dat de instelling en
opheffing van PBO-lichamen bij of krachtens de wet in casu bij amvb moet plaatsvinden.De SER heeft het kabinet in overweging gegeven dit voornemen te heroverwegen,
daar naar zijn oordeel de huidige procedure toegesneden is op
de aard van de PBO, een heldere scheiding in verantwoordelijkheden geeft en
er ook geen staatsrechtelijk bezwaren tegen bestaan. De huidige procedure
is ook krachtens de wet, terwijl de ministeriële verantwoordelijkheid
tot uitdrukking komt in preventieve goedkeuring. Hoewel de SER terecht opmerkt
dat de huidige procedure geen staatsrechtelijk bezwaren oproept, is het kabinet
evenwel van oordeel dat vastgehouden moet worden aan instelling op een hoger
wetsniveau dan bij verordening van de SER. Zoals dat vóór 1992
ook gold, zal de SER bij de instelling en opheffing van bedrijfslichamen worden
betrokken.Met de instelling van bedrijfslichamen bij amvb en het preventieve toezicht
van rijkswege op de regelgeving door schappen, zijn naar de mening van het
kabinet voldoende mogelijkheden voor democratische controle geschapen. Het
kabinet acht directe verkiezingen van de besturen van de bedrijfslichamen
derhalve niet opportuun. Verkiezing binnen het bestuur op voordracht van de
representatieve organisaties acht het kabinet niet mogelijk, daar het bestuur
periodiek in zijn geheel aftreedt. Alleen bij tussentijds terugtreden respectievelijk
toetreden is een dergelijke figuur technisch denkbaar, doch toepassing uitsluitend
in een dergelijke situatie is onverenigbaar met de doelstelling die daarmee
wordt beoogd. Overigens hecht het kabinet er wel aan dat derde organisaties
(consumenten, milieu) bijtijds en zorgvuldig bij het besluitvormingsproces
van de schappen worden betrokken. Dit kan – zo is reeds in veel gevallen
de praktijk – door deelname van desbetreffende organisaties in voorbereidende
commissies. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING Artikel I (wijziging van de Wet op de bedrijfsorganisatie) Onderdeel A (artikelen 2 en 71)De term «belang van het Nederlandse volk» wordt vervangen
door de thans meer gebruikelijke term «algemeen belang». Onderdeel B (artikel 14)Met deze wijziging wordt uitsluitend beoogd, het derde lid op een meer
moderne wijze te formuleren. Onderdeel C (artikel 32)Niet alleen de strafrechtelijk gesanctioneerde verordeningen van de Raad,
maar alle algemeen verbindende verordeningen die de Raad maakt, moeten door
de betrokken ministers (en niet langer door de Kroon) worden goedgekeurd.
Dat wordt geregeld in het gewijzigde artikel 38; het derde lid van artikel
32 kan dan vervallen. Onderdeel D (artikel 38)De eerste wijziging houdt verband met de wijziging van artikel 67. De
tweede wijziging houdt in, dat alle verordeningen van de Raad, die algemeen
bindende regelen inhouden, door de betrokken ministers moeten worden goedgekeurd,
en niet alleen meer die, waarvan het ontwerp niet openbaar is gemaakt. Onderdelen E en F (artikelen 41 en 43)Artikel 20 van de Kaderwet adviescolleges (Stb. 1996, 378) bevat een regeling over de totstandkoming van adviezen, terwijl in de Wet op
de bedrijfsorganisatie een enigszins andere regeling is opgenomen (zie de
artikelen 20, 27 en 45). Zo moet, gelet op de onafhankelijkheid van de voorzitter,
diens stem niet de doorslag kunnen geven zoals in artikel 20 van de Kaderwet
wordt bepaald. Om duidelijk te maken, dat de regeling in de Wet op de bedrijfsorganisatie
een beoogde afwijking van de Kaderwet is, zijn de betrokken leden van artikel
20 van die wet niet van toepassing verklaard.Hoewel de artikel 43-commissies onder omstandigheden zelfstandig kunnen
adviseren, zijn zij een onderdeel van de Raad en niet aparte adviescolleges
als bedoeld in de Kaderwet. Om alle onzekerheid daarover te voorkomen, is
in artikel 43 tot uitdrukking gebracht, dat de instelling van zo'n commissie
door de Raad niet strijdig is met de Kaderwet (waar instelling bij wet wordt
voorgeschreven).Indien overeenkomstig artikel 23 van de Kaderwet adviescolleges aan de
Raad wordt verzocht om gezamenlijk met een ander adviescollege advies uit
te brengen, is hij verplicht om aan dat verzoek te voldoen. Gezien de doelstelling
van gezamenlijke advisering om de problematiek vanuit verschillende disciplines
te doen bezien en wederzijds daaruit voortvloeiende inzichten in de beoordeling
te betrekken ziet dit verzoek in eerste instantie op de voorbereiding van
het gezamenlijk advies. De betrokken raden bepalen onderling op welke wijze
die voorbereiding wordt vormgegeven, alsmede in welke vorm een gezamenlijk
advies plaatsvindt. Dat laat onverlet de bevoegdheid van de Raad, indien een
gezamenlijk advies niet mogelijk is gezien de bijzondere samenstelling en
werkwijze van de Raad, die immers niet zoals vele andere adviescolleges een
deskundigenraad is, zijn advies zelfstandig vast te stellen. Artikel 23 van
de Kaderwet adviescolleges verzet zich er niet tegen dat de adviezen afzonderlijk
kunnen worden vastgesteld, mits zij gezamenlijk worden aangeboden. Onderdelen G en H (artikelen 67 en 68)Zoals reeds is toegelicht in paragraaf 9 van deze toelichting, worden
de bedrijfslichamen voortaan niet meer bij SER-verordening ingesteld, om de
daar vermelde redenen, maar bij algemene maatregel van bestuur.Gelet op de aard van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie ligt het
voor de hand dat het initiatief tot het instellen van bedrijfslichamen in
beginsel door het betrokken bedrijfsleven zelf wordt genomen. De Raad vervult
daarbij (zoals dat ook vóór 1992 gold) een sleutelrol; hij verzorgt
het overleg tussen de betrokken organisaties (waarbij de regels omtrent representativiteit,
gesteld krachtens artikel 74, eerste lid, van belang zijn) en draagt zorg
voor de openbaarheid van plannen tot instelling van een bedrijfslichaam. Indien
de Raad om advies wordt gevraagd over voornemens tot het treffen of wijzigen
van een instellingsregeling, wordt daarbij een redelijke termijn van advisering
gesteld, waarbij rekening wordt gehouden met de in artikel 68, tweede lid,
voorgeschreven procedures. Onderdeel I (artikel 70)Artikel 70, dat betrekking heeft op de opheffing van bedrijfslichamen,
is aangepast aan de gewijzigde vorm waarin de instelling plaatsvindt. In de
tweede volzin van artikel 70, eerste lid, is bepaald dat artikel, tweede lid,
en 68 van overeenkomstige toepassing is. Dat betekent, dat de SER de sociale
partners (dat zijn in elk geval die organisaties, op voordracht van wie de
bestuursleden van het betrokken bedrijfslichaam zijn benoemd) moet raadplegen
over een aan hem voorgelegd concept van een amvb waarbij een bedrijfslichaam
wordt opgeheven. Het oude vijfde lid van artikel 70, dat betrekking heeft
op een opheffingstermijn van een jaar indien het op te heffen
bedrijfslichaam medebewindstaken uitvoert, kan vervallen, aangezien de opheffings-amvb
daar zelf rekening mee kan houden. Onderdeel J (artikel 70A)Gelet op de in gang gezette hergroeperingsoperatie ligt het voor de hand,
dat bij één amvb krachtens het nieuwe artikel 67 verschillende
«oude» bedrijfslichamen (geheel of gedeeltelijk) zijn betrokken,
waarvan de rechtsgrondslag verschillend kan zijn. Daarom moet de betrokken
amvb kunnen bepalen, welke instellingsregelingen komen te vervallen en welke
bedrijfslichamen worden opgeheven. Ook bestaande bedrijfslichamen, ingesteld
bij SER-verordening, kunnen door deze bepaling bij amvb worden opgeheven.De instellingsregeling moet om dezelfde reden kunnen bepalen welke verordeningen
van de samengevoegde oude bedrijfslichamen van kracht blijven en tot welk
tijdstip. Het nieuwe bedrijfslichaam moet in de gelegenheid worden gesteld
om nieuwe verordeningen te maken.Ook dient een instellingsregeling te kunnen voorzien in de overgang van
de bestaande bedrijfslichamen naar het nieuwe bedrijfslichaam wat betreft
personeel, rechten, verplichtingen, vermogensbestanddelen, archiefbescheiden,
wettelijke procedures en rechtsgedingen, de toerekening van (individuele)
besluiten van de bestaande bedrijfslichamen aan het nieuwe bedrijfslichaam
en de uitoefening door het nieuwe bedrijfslichaam van medebewindstaken van
de bestaande bedrijfslichamen. Het is, gelet op de hergroeperingsoperatie
die pas na de inwerkingtreding van deze wet wordt geformaliseerd, niet doenlijk
om deze aspecten thans reeds in de wet te regelen.Er is voor gekozen, om dit alles in de Wbo zelf te regelen en niet in
het overgangsrecht, omdat het hier niet gaat om overgangsrecht als gevolg
van de inwerkingtreding van deze wijzigingswet, maar om overgangsrecht dat
speelt wanneer een instellingsregeling krachtens het nieuwe artikel 67 tot
stand komt. Onderdeel K (artikel 72)Krachtens artikel 95, tweede lid, kan het bestuur van een bedrijfslichaam
zijn bevoegdheden delegeren aan een ander orgaan van het bedrijfslichaam.
Op grond van artikel 72 worden de secretarissen ook als orgaan aangemerkt.
Krachtens artikel 10:14 van de Algemene wet bestuursrecht is delegatie aan
ondergeschikten echter niet toegestaan. Daarom is ervoor gekozen, om de secretarissen
van een bedrijfslichaam niet meer aan te merken als orgaan van dat lichaam;
de vermelding van de secretarissen in artikel 72, eerste lid, wordt daartoe
geschrapt. In artikel 86 staat reeds, dat er een of meer secretarissen moeten
zijn. Onderdelen L, M en N (artikelen 73–76)Als centraal orgaan binnen de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie kan
de Raad het beste de representativiteit beoordelen van organisaties van ondernemers
en van werknemers in een sector van het bedrijfsleven. Het periodiek nagaan
van de representativiteit blijft dan ook opgedragen aan de Raad. De regels,
aan de hand waarvan de Raad de representativiteit beoordeelt, moeten worden
vastgelegd in een SER-verordening. Gelet op het belang van zo'n verordening
behoeft zij ministeriële goedkeuring. Dat geldt ook met betrekking tot
de Raadsverordening inzake de functieaanvaarding. Ten aanzien van de concrete
besluiten van de Raad, bedoeld in artikel 74, eerste lid, geldt reeds een
bezwaar- en beroepsprocedure; daarom kan ten aanzien van die besluiten worden
volstaan met het in artikel 58 voorziene repressieve toezicht. Onderdelen O en P (artikelen 78 en 79)Door de voorgestelde wijziging wordt bereikt, dat de voorzitters van alle
bedrijfslichamen (en niet langer alleen de voorzitters van (hoofd)productschappen)
van overheidswege worden benoemd, en wel bij koninklijk besluit. Dit is toegelicht
in paragraaf 7.7 van deze toelichting. Artikel 79, handelend over de benoeming
van de voorzitters van de (hoofd)bedrijfschappen kan daarom vervallen. De
zittingstermijn van de voorzitter is gekoppeld aan die van de rest van het
bestuur. Uiteraard dient het (nieuwe) bestuur in de gelegenheid te worden
gesteld om zijn oordeel over de invulling van het voorzitterschap te geven. Onderdeel Q (artikel 84)Zie de toelichting bij onderdeel B. Onderdeel R (artikel 88a)Deze wijziging houdt verband met de voorgestelde wijzigingen met betrekking
tot de instelling van bedrijfslichamen. Onderdeel S (artikel 93)De wijziging van dit artikel is reeds toegelicht in paragraaf 6 van deze
toelichting. De Wet op de bedrijfsorganisatie regelt voortaan zelf, welke
onderwerpen tot de (autonome) taak en bevoegdheden van de bedrijfslichamen
behoren. Het instellingsbesluit kan regels stellen, die het lichaam in acht
moet nemen, indien het overgaat tot regeling van de hier genoemde onderwerpen.
Het instellingsbesluit kan voorts bepalen, dat het bedrijfslichaam met betrekking
tot bepaalde onderwerpen of onderdelen daarvan géén regeling
mag treffen. Uiteraard mag een regeling ook niet worden getroffen, indien
bij of krachtens een andere wet is bepaald, dat slechts anderen bevoegd zijn
tot regeling of nadere regeling van de hier genoemde onderwerpen. Onderdeel T (artikel 94)In paragraaf 7 van deze toelichting is reeds toegelicht, waarom de goedkeuring
van álle schapsverordeningen, genomen krachtens artikel 93, voortaan
door de betrokken ministers moet worden verleend.Het voorschrift, dat verordeningen moeten worden voorzien van een toelichting,
is nieuw. Daarmee wordt beoogd om, aansluitend bij de in paragraaf 7 besproken
in het Toetsingskader neergelegde beleidsregels, de bedrijfslichamen zichzelf
rekenschap te laten geven van en aan anderen (zowel de ministers ten behoeve
van hun goedkeuring als de betrokken bedrijfsgenoten) inzicht te verschaffen
in het publieke belang dat met het treffen van een verordening is gediend. Onderdeel U (artikel 95)Het nieuwe derde lid van artikel 95 bepaalt, dat geen delegatie door het
bestuur van een bedrijfslichaam aan een ander orgaan van dat lichaam mag plaatsvinden
van de bevoegdheid tot het treffen van een verordening. Ook het stellen van
nadere regels omtrent bij een verordening geregelde onderwerpen is voortaan
verboden. Deze bevoegdheden dienen toe te komen aan het hoogste besluitvormende
orgaan binnen het bedrijfslichaam. De praktijk van delegatie van het stellen
van nadere regels door middel van de zogenoemde voorzittersbesluiten (die
daarmee eigenlijk de status hebben van verordeningen) wordt hiermee voor de
toekomst onmogelijk gemaakt. Onderdeel V (artikel 98)Verordenende bevoegdheden dienen, zoals dat ook in artikel 95 is bepaald,
slechts toe te komen aan het bestuur van een bedrijfslichaam. Daarom is ook
in artikel 98, handelend over medebewind, bepaald, dat dergelijke bevoegdheden
niet door het bestuur mogen worden gedelegeerd aan een ander orgaan. In de
bepaling, die het bedrijfslichaam in medebewind roept, kan anders worden bepaald. Onderdeel W (artikel 100)Artikel 100, derde lid, kan vervallen. Uit het gewijzigde artikel 94 vloeit
immers voort, dat alle verordeningen van bedrijfslichamen, genomen krachtens
artikel 93, door de betrokken ministers worden goedgekeurd, ook indien zij
overeenkomstig het eerste lid van artikel 100 in ontwerp zijn bekend gemaakt.
Ten aanzien van verordeningen in medebewind zal de wet waarin medebewind wordt
gevorderd de noodzakelijke goedkeuring regelen. Onderdelen Y en Z (artikelen 104 en 105)In paragraaf 8 van deze toelichting is reeds ingegaan op de tuchtrechtelijke
en strafrechtelijke handhaving van de verordeningen van bedrijfslichamen.
In beginsel dienen de verordeningen tuchtrechtelijk te worden gehandhaafd.
Dat staat in het – overigens ook gemoderniseerde – artikel 104
voorop. De bestaande mogelijkheid tot «dubbele bedreiging» (dat
een overtreding kan worden aangemerkt als een strafbaar feit en tegelijk als
een tuchtrechtelijk bedreigd feit) komt te vervallen, doordat in artikel 104,
eerste lid, de term «dan wel» wordt gebruikt en doordat artikel
105 vervalt. Dit enerzijds om tot uitdrukking te brengen dat de bedrijfslichamen
zelf, via hun tuchtrechtelijke circuit, moeten zorgen voor naleving van hun
verordeningen, en anderzijds om te grote belasting van de overheidsopsporingsdiensten
(de Algemene Inspectiedienst, de Economische Controledienst) en het openbaar
ministerie tegen te gaan.Uitdrukkelijk wordt bepaald, dat aanwijzing als strafbaar feit slechts
in aanmerking komt, als dat nodig is voor de bescherming van de belangen,
die te betrokken bepaling beoogt te beschermen (dus als tuchtrechtelijke handhaving
te kort zou schieten om een goede naleving van een verordeningsbepaling te
verzekeren). Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn, indien de overtreden bepaling
gevaar met zich brengt voor personen (volksgezondheid), indien zij in betekenende
mate andere belangen dan die van de betrokken bedrijfsgenoten beschermt, of
indien het door de overtreding te verkrijgen economisch voordeel de ten hoogste
op te leggen tuchtrechtelijke boete in betekenende mate kan overschrijden.In de verordeningen kan worden bepaald, dat «eenvoudige» overtredingen
(ten aanzien waarvan bedreiging met tuchtrechtelijke maatregelen op zich voldoende
zou zijn), in bepaalde gevallen niet tuchtrechtelijk, maar strafrechtelijk
zullen worden afgedaan, door aan de delictsomschrijving nadere kwalificaties
toe te voegen (bijvoorbeeld gevaarzetting of een bepaald wederrechtelijk genoten
voordeel). Indien een toezichthouder een overtreding op het spoor komt, ten
aanzien waarvan niet aan de nadere kwalificatie in de delictsomschrijving
wordt voldaan, wordt de overtreding ter afdoening voorgelegd aan het bevoegde
tuchtgerecht; indien wel aan de kwalificatie wordt voldaan wordt zij voorgelegd
aan de officier van justitie. Dit systeem dwingt ertoe, om zich reeds bij
de delictsomschrijving rekenschap te geven van de ernst van een overtreding;
reeds in de formulering van een verordening moet de keuze voor hetzij tuchtrecht,
hetzij strafrecht (als ultimum remedium) worden gemaakt. De in het huidige
artikel 105 opgenomen regeling, dat de officier van justitie in bepaalde
gevallen een keuze moet maken voor tuchtrechtelijke of strafrechtelijke afdoening,
komt dan ook te vervallen.Overeenkomstig de derde tranche van de Algemene wet bestuursrecht wordt,
in het derde lid van het nieuwe artikel 104, thans bepaald, dat bij besluit
van het bedrijfslichaam toezichthouders kunnen worden aangewezen; deze toezichthouders
beschikken daarmee over het in de derde tranche geregelde toezichtsinstrumentarium.
Via artikel 106 wordt de bekendmaking van zo'n besluit geregeld. Verder is
nog bepaald, dat een besluit tot aanwijzing van toezichthouders ministeriële
goedkeuring behoeft; dit omdat het gewenst is om een preventief instrument
te hebben in verband met de kwaliteitseisen, die aan toezichthouders dienen
te worden gesteld. Ook de in de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie niet
ongebruikelijke constructie om (personen verbonden aan) privaatrechtelijke
(keurings)instellingen met toezicht te belasten maakt de mogelijkheid tot
preventief overheidsoptreden gewenst. Deze instellingen dienen te voldoen
aan de eisen van onafhankelijkheid en onder toezicht staan; zij moeten daarom
voldoen aan de criteria van de Europese Norm EN/45011. Omdat een blijvende
goede uitoefening van het toezicht van groot belang is (mede omdat de toezichthouders
ook een rol vervullen in de toepassing van strafrecht), is bepaald dat een
ministeriële aanwijzing kan worden gegeven over de aanwijzing van toezichthouders
(bijvoorbeeld omdat zij niet meer voldoen aan de criteria die bij de goedkeuring
een rol hebben gespeeld) en over de wijze van uitoefening van het toezicht. Onderdeel AA (artikel 106)Aan artikel 106 wordt een nieuw tweede lid toegevoegd, dat beoogt te bewerkstelligen
dat de verordeningen van een bedrijfslichaam aan stelselmatige heroverweging
zullen worden onderworpen. De bedrijfslichamen dienen zelf te voorzien in
een periodieke heroverweging (elke vier jaar na de inwerkingtreding van de
verordening) en van het bestuursbesluit terzake, inclusief toelichting, aan
de betrokken ministers verslag te doen.In de praktijk zijn nog moeilijkheden gebleken in verband met de beschikbaarheid
van doorlopende teksten van verordeningen nadat zij zijn gewijzigd. Overwogen
wordt om in de algemene maatregel van bestuur, die krachtens het eerste lid
van artikel 106 de bekendmaking regelt, op te nemen dat behalve de wijziging
van een verordening ook de integrale tekst daarvan moet worden gepubliceerd.Verder wordt in het eerste lid, in overeenstemming met de derde tranche
van de Algemene wet bestuursrecht, bepaald dat ook de besluiten van een bedrijfslichaam
tot het aanwijzen van toezichthouders gepubliceerd moeten worden (zie de toelichting
bij de artikelen 104 en 105). Onderdeel BB (artikel 109)Gekozen is voor de term «bedrijfslichamen», welke term in
de hele Wet op de bedrijfsorganisatie gebruikelijk is.Omdat het gaat om gemeenschappelijke voorzieningen tussen bedrijfslichamen,
blijft de goedkeuring vereist van de Raad als centraal orgaan binnen de publiekrechtelijke
bedrijfsorganisatie. Indien de voorziening de vorm heeft van een verordening,
kan daarbij een nieuwe rechtspersoon worden opgericht (artikel 110), aan het
bestuur waarvan verordenende bevoegdheden kunnen worden gemandateerd (artikel
113); deze mogelijkheden zijn organisatorisch en wat derdenwerking betreft
zo ingrijpend, dat daarvoor niet alleen goedkeuring nodig is van de SER, maar –
in lijn met de andere voorstellen – ook van de betrokken ministers. Onderdeel CC (artikel 110)Een gemeenschappelijke voorziening waarbij een nieuwe rechtspersoon wordt
opgericht, moet de vorm hebben van een verordening. Zo'n verordening behoeft
ministeriële goedkeuring; zie de toelichting bij artikel 109. Onderdeel DD (artikel 111)Gekozen is voor de term «bedrijfslichamen», welke term in
de hele Wet op de bedrijfsorganisatie gebruikelijk is. Onderdeel EE (artikel 113)Het is niet langer gewenst, dat een bij een voorziening ingestelde rechtspersoon
zelfstandige verordenende bevoegdheid heeft. Bij de verordening waarbij een
rechtspersoonlijkheid bezittend lichaam wordt ingesteld (zie artikel 110)
kan slechts de verordenende bevoegdheid van de betrokken bedrijfslichamen
worden gemandateerd, en wel uitsluitend aan het bestuur van dat lichaam; die
verordeningen blijven dus verordeningen, door de betrokken bedrijfslichamen
genomen krachtens artikel 93, eerste lid, zodat zij krachtens artikel 94 ministeriële
goedkeuring behoeven. Doordat wordt gekozen voor de mandaatconstructie, kan
hetgeen thans overigens in artikel 113 wordt geregeld, vervallen: het daar
geregelde wordt daardoor beheerst door de gewone bepalingen van titel IV.
Omdat het gaat om mandaat kunnen de besturen van de betrokken bedrijfslichamen,
binnen de grenzen van hún bevoegdheden, beperkingen aanbrengen in de
verordenende bevoegdheden van het bestuur van het nieuwe lichaam, wat betreft
onderwerpen, inhoud en kring der gebondenen. Onderdeel GG (artikel 126)De wijziging met betrekking tot de zgn. «Schilthuiskorting»
is toegelicht in paragraaf 6 van deze toelichting. De stemprocedure van bestemmingsheffingen
is reeds toegelicht in paragraaf 6.2 van deze toelichting en die en de wijze
van goedkeuring van bestemmingsheffingen in paragraaf 7.8.Gelet op de samenhang met de jaarlijkse begrotingscyclus is thans in het
eerste lid van artikel 126 bepaald, dat heffingsverordeningen jaarlijks moeten
worden vastgesteld. Onderdeel HH (artikel 137)In dit artikel zijn neergelegd de nieuwe verplichtingen van de bedrijfslichamen
m.b.t. het jaarlijkse beleidsplan en m.b.t. de informatieverstrekking aan
de SER en aan de betrokken ministers. Zie daarover paragraaf 7 van deze toelichting.
Bij de formulering is rekening gehouden met de Aanwijzingen voor de regelgeving
nrs. 124s en 124t. Onderdeel II (artikelen 138 en 139)Teneinde zicht te kunnen houden op de dwarsverbanden tussen bedrijfslichamen
en andere rechtspersonen is voorzien in ministeriële toestemming, indien
de Raad of een bedrijfslichaam een rechtspersoon wil oprichten of daarin wil
deelnemen. Uiteraard zal daarbij acht worden geslagen op het oordeel daarover
van de Raad. De nieuwe evaluatiebepaling is ontleend aan de Aanwijzingen voor
de regelgeving, nr. 124ij. Artikel II (wijziging van de Meststoffenwet)In de Meststoffenwet wordt een nieuw artikel 61a ingevoegd. Door middel
van dit artikel wordt het thans mogelijk in het kader van deze wet taken in
medebewind aan bedrijfslichamen op te dragen. Artikel III (wijziging van de Landbouwwet) Onderdelen A en CDe terugtredingsbepalingen in artikel 13, vierde lid, en artikel 18, derde
lid, van de Landbouwwet worden geschrapt. Een dergelijke terugtredingsbepaling
ten nutte van de PBO-regelgeving past niet in de huidige bestuurlijke verhoudingen. Onderdeel FArtikel 23 is gewijzigd met het oog op de versterking van het toezicht
op de bedrijfslichamen bij het verrichten van medebewindstaken. Voor een nadere
toelichting zij verwezen naar het Algemene deel.Het tweede lid van artikel 23 van de Landbouwwet is in die zin gewijzigd,
dat krachtens de verordening van een bedrijfslichaam vastgestelde nadere voorschriften
en genomen besluiten nu ook goedgekeurd moeten worden, mits dit bij de overdracht
van taken aan het bedrijfslichaam is bepaald.Voorts is een nieuw vierde lid aan artikel 23 toegevoegd, waarin bepaald
is dat het bedrijfslichaam in het kader van de in medebewind overgedragen
taken jaarlijks een begroting en een jaarrekening moet vaststellen. Artikel IV (wijziging van de Noodwet voedselvoorziening) Onderdeel DIngevolge het tweede lid van artikel 15 is ten behoeve van in het kader
van het medebewind opgestelde verordeningen in het vervolg te allen tijde
de goedkeuring van de Minister en zo nodig ook de Minister van Economische
Zaken noodzakelijk. Voor wat betreft krachtens de verordeningen te nemen besluiten
wordt goedkeuring door een door de Minister aangewezen autoriteit voorgeschreven.
Deze bepaling vloeit voort uit de aanscherping van het toezicht op de bedrijfslichamen
bij medebewind. Artikel V (wijziging van de Diergeneesmiddelenwet) Onderdeel BDit artikel bepaalt dat, voorzover dit bij de vordering van medewerking
van het bedrijfslichaam bepaald is, krachtens de verordeningen genomen besluiten
de goedkeuring van een door de Minister aangewezen autoriteit behoeven. Deze
bepaling vloeit voort uit de aanscherping van het toezicht op de bedrijfslichamen
bij medebewind. Onderdeel DHet derde lid van dit artikel is aldus aangepast dat, voorzover dit bij
de vordering van de medewerking van het bedrijfslichaam bepaald is, krachtens
de verordeningen genomen besluiten de goedkeuring van een door de Minister
aangewezen autoriteit behoeven. Deze bepaling vloeit voort uit de aanscherping
van het toezicht op de bedrijfslichamen bij medebewind. Artikel VI (wijziging van de Landbouwkwaliteitswet) Onderdeel ADe terugtredingsbepaling in artikel 2, vierde lid, van de Landbouwkwaliteitswet
wordt geschrapt. Een dergelijke terugtredingsbepaling ten nutte van de PBO-regelgeving
past niet in de huidige bestuurlijke verhoudingen. Onderdeel BAangezien ingevolge de artikel 95 jo 98 van de Wet op de bedrijfsorganisatie
uitsluitend het bestuur bevoegd is tot het vaststellen van algemeen verbindende
voorschriften behoeft geen voorziening meer te worden getroffen voor de goedkeuring
van gedelegeerde regelgeving. Artikel VII (wijziging van de Visserijwet 1963)Voortaan bepaalt artikel 2, derde lid, van de Visserijwet 1963 dat, voorzover
dit bij de goedkeuring van de verordening van het bedrijfslichaam bepaald
is, krachtens die verordening genomen besluiten de goedkeuring van een door
de Minister aangewezen autoriteit behoeven. Deze bepaling vloeit voort uit
de aanscherping van het toezicht op de bedrijfslichamen bij medebewind. Artikel VIII (wijziging van de Plantenziektenwet)In de Plantenziektenwet wordt een nieuw artikel 8a ingevoegd. Door middel
van dit artikel wordt het thans mogelijk in het kader van deze wet zaken in
medebewind aan bedrijfslichamen op te dragen. Artikel IX (wijziging van de Bestrijdingsmiddelenwet 1962)In de Bestrijdingsmiddelenwet 1962 wordt een nieuw artikel 16b ingevoegd.
Door middel van dit artikel wordt het thans mogelijk in het kader van deze
wet zaken in medebewind aan bedrijfslichamen op te dragen. Artikel XIII (In- en uitvoerwet)Op basis van artikel 11 van de In- en uitvoerwet zijn bedrijfslichamen
in medebewind belast met de uitvoering van het gemeenschappelijk landbouwbeleid
terzake van onder meer de uitkering van exportrestituties en de oplegging
van invoerheffingen. Met het oog op een adequate uitoefening van toezicht
is het wenselijk dat jaarlijks een begroting en een jaarrekening door de besturen
van de bedrijfslichamen wordt opgesteld met betrekking tot de uitvoering van
medebewindstaken. De begroting en de jaarrekening dienen door de betrokken
minister te worden goedgekeurd. Een vergelijkbare bepaling is opgenomen in
de Landbouwwet. Artikel XIV (overgangsrecht m.b.t. bestaande bedrijfslichamen)Dit artikel bevat enkele bepalingen van overgangsrecht, die de rechtsgevolgen
regelen van de inwerkingtreding van de wijziging van de Wet op de bedrijfsorganisatie
ten aanzien van de bedrijfslichamen, die reeds op het tijdstip van inwerkingtreding
van deze wet zijn ingesteld (dat kan dus zijn bij formele wet, bij algemene
maatregel van bestuur of bij verordening door de SER). Het betreft bepalingen
op de volgende terreinen:– de instelling en de opheffing (lid 2) – de bestaande verordeningen (de leden 3–4)– de gedelegeerde bevoegdheden (lid 5)– de voorzieningen (lid 6)– de heffingsaftrek (lid 7)– de nieuwe verplichtingen in het kader van het toezicht (lid 8).Er zij nog gewezen op de samenhang met het nieuwe artikel 70A, dat overgangsrecht
bevat niet verband houdend met de inwerkingtreding van deze wijzigingswet
zelf, maar verband houdend met de vervanging van de bestaande instellingsregelingen
door een instellingsregeling met toepassing van het nieuwe artikel 67 (zie
de toelichting bij artikel 70A).Het tweede lid. Bestaande bedrijfslichamen blijven gehandhaafd,
zij worden beheerst door de instellingsregeling, zoals die geldt op het tijdstip
van inwerkingtreding van deze wet. Gaandeweg dient de grondslag van alle bedrijfslichamen
te worden aangepast overeenkomstig het nieuwe artikel 67 van de Wbo; dat geschiedt
zodra in de betrokken instellingsregeling voor de eerste maal een wijziging
moet worden aangebracht. Op dat tijdstip wordt dus in beginsel in een algemene
maatregel van bestuur een volledig nieuwe regeling van het bedrijfslichaam
opgenomen. Dat ligt te meer voor de hand, nu de herziening van het aantal
bedrijfslichamen en hun beoogde clustering in volle gang is. Om in dat proces
de nodige vaart te houden, is bepaald dat een nieuwe regeling van elk bedrijfslichaam
uiterlijk binnen vier jaar na inwerkingtreding van deze wet moet worden gemaakt.
Dat is een termijn van orde: bedrijfslichamen, ten aanzien waarvan dat onverhoopt
niet mocht lukken, verdwijnen niet automatisch na dat tijdstip (dat zou een
te zware maatregel zijn).Het derde en vierde lid. In de rechtskracht van bestaande verordeningen
komt geen wijziging door het inwerkingtreden van deze wet. In het nieuwe artikel
93 zijn drie onderwerpen geschrapt uit de opsomming van onderwerpen, waarover
de bedrijfslichamen bij verordening regels kunnen stellen: de mededinging,
de mechanisatie en rationalisatie van ondernemingen en de vaststelling van
de getalsverhouding in ondernemingen. Ook bepalingen, die met deze onderwerpen
verband houden, blijven van kracht; het is niet goed doenlijk om dergelijke
bepalingen van rechtswege te laten vervallen. Daarom is bepaald, dat dergelijke
bepalingen worden ingetrokken indien de betrokken verordening voor de eerste
maal na de inwerkingtreding van deze wet wordt gewijzigd of, uiteraard, indien
zij vervangen wordt door een nieuwe verordening. Daarop zal bij het verlenen
van de goedkeuring aan nieuwe (wijzigings)verordeningen worden toegezien.Hetzelfde is het geval met die bepalingen in een bestaande verordening,
die overtredingen zowel strafrechtelijk als tuchtrechtelijk bedreigen. Tot
het tijdstip, waarop deze bepalingen worden geschrapt, geldt een procedure
overeenkomstig het oude artikel 105: de officier van justitie beslist of een
feit strafrechtelijk of tuchtrechtelijk wordt afgedaan. Van belang is nog,
dat de bedrijfslichamen, telkens wanneer zij in hun verordeningen wijziging
aanbrengen in de (delicts)omschrijving van de overtredingen en in de keuze
voor straf- of tuchtrecht, goed zullen moeten aangeven, a) wat rechtens is
met betrekking tot overtredingen, gepleegd vóór de inwerkingtreding
van die wijziging en b) of die wijziging een verandering van inzicht betekent
in de strafwaardigheid van de overtreding (dit is van belang met het oog op
artikel 1, tweede lid, van het Wetboek van strafrecht, waar is bepaald dat
bij verandering in de wetgeving na het tijdstip waarop een feit is begaan
de voor de verdachte gunstigste bepalingen worden toegepast).In dit artikel is bepaald dat bestaande verordeningen vervallen vier jaar
na de datum van inwerkingtreding van deze wet; de bestaande bedrijfslichamen,
of het bedrijfslichaam waarin zij met toepassing van het nieuwe artikel 67
opgaan, dienen er dus voor te zorgen, dat binnen die termijn zo nodig
nieuwe verordeningen tot stand komen. Met betrekking tot verordeningen in
medebewind geldt deze vervaltermijn van vier jaar niet, tenzij in de medebewindswetgeving
anders is bepaald.Het vijfde lid. Gelet op het feit, dat in het nieuwe artikel
95, derde lid, delegatie van verordenende bevoegdheid en overdracht van de
bevoegdheid tot het stellen van nadere regels niet meer is toegestaan, is
in het vijfde lid bepaald, dat de op basis van het oude artikel 95, derde
lid, gestelde nadere voorschriften van kracht blijven, tot het tijdstip waarop
de verordening ten aanzien waarvan zij nadere voorschriften geven voor de
eerste maal wordt gewijzigd of wordt vervangen door een nieuwe verordening.
Hoewel een verordening als bedoeld in artikel 95, tweede lid, (welke verordening
blijft gelden overeenkomstig het vierde lid) een delegatie van de bevoegdheid
tot het stellen van nadere voorschriften kan blijven bevatten, is in de tweede
volzin bepaald, dat van die bevoegdheid na inwerkingtreding van de wet geen
nieuw gebruik kan worden gemaakt; die bevoegdheid wordt als het ware bevroren.
Indien er aanleiding is om de nadere voorschriften te wijzigen of nieuwe nadere
voorschriften vast te stellen, dient dat in de betrokken verordening zelf
te worden geregeld. Met betrekking tot verordeningen in medebewind geldt artikel
98: de medebewindswetgeving kan bepalen, of de bevoegdheid tot het stellen
van nadere regelen door het bestuur van een bedrijfslichaam kan worden gedelegeerd
aan een ander orgaan.Het zesde lid. De wijziging van de Wet op de bedrijfsorganisatie
bevat ook wijzigingen in het systeem van de zogenoemde voorzieningen (artikelen
109–114 van die wet). De voorziening, waarbij een rechtspersoonlijkheid
bezittend lichaam in het leven wordt geroepen, moet voortaan de vorm van een
verordening hebben; de bevoegdheid van organen van zo'n lichaam om bij verordening
regelen te stellen, wordt voortaan niet meer aan hen opgedragen, maar aan
het bestuur van het lichaam kan voortaan mandaat worden verleend van de verordenende
bevoegdheid van de deelnemende bedrijfslichamen. In het zesde lid wordt daarom
bepaald dat lichamen, die niet bij verordening zijn ingesteld, blijven bestaan,
evenals de verordeningen die zij overeenkomstig het oude artikel 113 hebben
getroffen. Het maken van nieuwe verordeningen door (organen van) zo'n lichaam
of het aanbrengen van wijzigingen in bestaande verordeningen kan echter na
de inwerkingtreding van deze wet niet meer plaatsvinden op basis van het oude
artikel 113; wel kunnen de deelnemende bedrijfslichamen daartoe mandaat verlenen,
en wel uitsluitend aan het bestuur van het lichaam. Indien de voorziening
(die na de inwerkingtreding van deze wet de vorm moet hebben van een verordening)
wordt gewijzigd of wordt vervangen, moet bij die gelegenheid worden bezien,
welke verordenende bevoegdheden aan het bestuur van een lichaam worden gemandateerd;
de bestaande verordeningen van dat lichaam vervallen dan immers. Evenals in
het derde lid wordt ook hier bepaald, dat bestaande verordeningen in elk geval
na vier jaar na inwerkingtreding van deze wet vervallen; deze vervaltermijn
geldt niet voor verordeningen in het kader van medebewind, tenzij in de medebewindswetgeving
anders is bepaald.Het zevende lid. In artikel 126, eerste lid, is de mogelijkheid
tot aftrek op heffingen (de zogenoemde Schilthuiskorting) vervallen. Zodra
de verordening, die de aftrek toestaat, voor de eerste maal na inwerkingtreding
van deze wet wordt gewijzigd of vervangen, worden de daarop betrekking hebbende
bepalingen ongedaan gemaakt. Daarbij is van belang, dat in het gewijzigde
artikel 126, eerste lid, is bepaald, dat heffingsverordeningen jaarlijks moeten
worden vastgesteld. Het achtste lid. Om de bedrijfslichamen de tijd te gunnen om
een beleidsplan als bedoeld in artikel 137 op te stellen, is bepaald dat indien
deze wet in de tweede helft van een kalenderjaar in werking treedt, nog geen
beleidsplan behoeft te worden opgesteld voor het volgende kalenderjaar, maar
pas voor het kalenderjaar daarna. Teneinde een overzicht te krijgen van de
dwarsverbanden tussen bedrijfslichamen en andere rechtspersonen is voorts
voorzien in een meldingsplicht door de bedrijfslichamen van alle rechtspersonen,
die zij hebben opgericht of waarin zij deelnemen.Met betrekking tot de nieuwe artikelen 137, derde lid, en 138 is geen
overgangsrecht nodig: de verplichting tot het verschaffen van inlichtingen
werkt meteen vanaf de datum van inwerkingtreding van deze wet, evenals de
verplichting om voor het oprichten van of deelnemen in een andere rechtspersoon
na die datum toestemming te vragen.Met betrekking tot de samenstelling van het bestuur van bedrijfslichamen
is geen overgangsrecht nodig: de op het tijdstip van inwerkingtreding van
de wet geldende samenstelling (al dan niet met toepassing van het in 1992
vastgestelde overgangsrecht) blijft onverlet; wijziging van de samenstelling
geschiedt via artikel 74; de in dat artikel bedoelde verordeningen, opgesteld
na de inwerkingtreding van deze wet, behoeven ministeriële goedkeuring.Evenmin is overgangsrecht nodig terzake van de gewijzigde bepalingen over
de preventieve toetsing van besluiten en verordeningen (de goedkeuring); op
alle bestaande verordeningen en besluiten (waarvan de rechtskracht ongewijzigd
blijft) is het oude goedkeuringsrecht toegepast; de nieuwe bepalingen terzake
worden toegepast ten aanzien van besluiten en verordeningen, die na de inwerkingtreding
van deze wet worden genomen en ter goedkeuring worden voorgelegd. Zo kunnen
instellingsbesluiten van de SER genomen worden tot de datum van inwerkingtreding
van deze wet. Een dergelijk besluit moet op grond van de oude wet worden goedgekeurd.Een verslag als bedoeld in artikel 139 van de Wet op de bedrijfsorganisatie
wordt voor de eerste maal aan de Staten-Generaal gezonden uiterlijk vier jaar
na de datum van inwerkingtreding van deze wet. De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,A. P. W. MelkertDe Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,J. J. van AartsenDe Minister van Economische Zaken,G. J. Wijers BIJLAGEToetsingskader samenhangend met de Aanwijzingen voor de
regelgevingAlgemene aandachtspunten bij het opstellen van verordeningenVerordeningen dienen, met inachtneming van het overigens gestelde in 7.6
van deze Memorie van Toelichting, in het algemeen te voldoen aan criteria,
zoals het kabinet die voor de regelgeving van het Rijk heeft ontwikkeld, te
vinden in m.n. de Aanwijzingen voor de regelgeving, m.n. de Aanwijzingen 6
t/m 18, die betrekking hebben op het gebruik van regelgeving.Toegepast op de toetsing van PBO-wetgeving kunnen deze als volgt worden
weergegeven.I. Tot het totstandbrengen van nieuwe verordeningen wordt alleen besloten,
indien– de noodzaak daarvan is vast komen te staan;– voldoende inzicht bestaat in de relevante feiten en omstandigheden; – de doelen die worden nagestreefd zo concreet mogelijk zijn vastgesteld;– de doelstellingen niet kunnen worden bereikt door gebruik te maken
van het zelfregulerend vermogen in de sector, in de vorm van bijvoorbeeld
collectieve afspraken tussen werkgevers- en werknemersorganisaties;– de gekozen doelstellingen niet kunnen worden bereikt door aanpassing
of beter gebruik van bestaande instrumenten;– alle mogelijkheden tot interventie goed tegen elkaar zijn afgewogen.II. Bij de afweging van verschillende mogelijkheden om een doelstelling
te bereiken wordt in ieder geval gelet op de volgende aspecten:– de mate waarin verwacht mag worden dat een verordening het beoogde
doel zal helpen verwezenlijken;– de neveneffecten van een verordening, waaronder begrepen de sociaal-economische
effecten, de ongelijke belemmeringen voor het economisch verkeer, de beperkingen
voor nieuwe toetreders, belemmeringen voor innovatie en beperking van concurrentie;– de lasten van een regeling, waaronder mede begrepen de administratieve
belasting, voor het Rijk en de schappen enerzijds en burgers en bedrijven
anderzijds;– op het terrein van de mededinging wordt het normenstelsel van
de Mededingingswet als uitgangspunt genomen.III. De voor één of meer belanghebbenden nadelige gevolgen
van een verordening mogen niet onevenredig zijn in verhouding tot de met de
regeling te dienen doelen.IV. Gestreefd wordt naar duidelijkheid en eenvoud van regelingen en naar
een bestendig karakter daarvan, onverlet latend periodieke heroverweging.V. Tot het treffen van een regeling wordt niet overgegaan als niet een
behoorlijke naleving is te verwachten, respectievelijk een behoorlijke uitvoering
en handhaving kan worden gerealiseerd. De sanctionering wordt zoveel mogelijk
in handen van de sector zelf gelegd, dat wil zeggen tuchtrechtelijke handhaving
verdient de voorkeur boven bestuursrechtelijke en bestuursrechtelijke boven
strafrechtelijke, waarbij alle relevante omstandigheden in beschouwing dienen
te worden genomen.VI. Een verordening wordt zo ingericht dat zij zo weinig mogelijk conflicten
oproept. Daartoe wordt onder meer aan het volgende voldaan: – het aantal beslismomenten waartoe toepassing van de verordening
aanleiding geeft, wordt tot een minimum beperkt;– ingeval administratieve boetes mogelijk worden gemaakt, worden
daarvoor bindende tarieven vastgesteld;– de aard en de omvang van uitkeringen, voorzieningen en andere
voordelen worden zo duidelijk mogelijk omschreven.VII. De uitoefening van bestuursbevoegdheden wordt in de verordening zoveel
mogelijk genormeerd. Met het oog hierop worden discretionaire bevoegdheden
en bevoegdheden met vage toepassingscriteria niet toegekend, tenzij daarvoor
goede gronden zijn. XNoot1Opgemerkt kan worden dat het subsidiariteitsbeginsel en de functionele
decentralisatie ook heden ten dage belangrijke factoren zijn bij de publieke
inrichting, zelfs over de grens heen (vgl. het Verdrag van de Europese Unie
van Maastricht). XNoot2Kamerstukken II, 1990/91, 21 042, nr. 4. XNoot3Kamerstukken II, 1994/95, 21 042, nr. 15. XNoot4Kamerstukken II, 1994/95, 24 130, nr. 5.XNoot5Kamerstukken II, 1997/98, 25 629, nr. 3.XNoot6Kamerstukken II, 1992/93, 21 427, nr. 30.XNoot7Kamerstukken II , 1992/93, 21 427, nr. 45. XNoot8Kamerstukken II, 1994/95, 21 427, nr. 110.XNoot9Aan de Slag, Naar een gezamenlijke agenda voor de toekomst van de product-
en bedrijfschappen, memorandum samengesteld door de (ad hoc) Werkgroep Bedrijfsorganisatie
uit verschillende geledingen van de PBO. Uitgave SER, februari 1996. XNoot10Kamerstukken II, 1996/97, 25 091, nr. 1.XNoot11Kamerstukken II, 1996/97, 25 091, nr. 2. XNoot12Kamerstukken II, 1990/91, 21 657, nr. 3, blz. 2.XNoot13Kamerstukken II, 1990/91, 21 657, nr. 6, blz. 1. XNoot14Kamerstukken II, 1990/91, 21 657, nr. 3, hoofdstuk II, onder A. XNoot15Kamerstukken II, 1990/91, 21 657, nr. 3, blz. 5. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25695-3.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl