Jaarverslag Nationale ombudsman 1995; Verslag van de werkzaamheden in 1995
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24635, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

20-03-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24635 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUDSOPGAVEVOORWOORD 1 Prestaties en problemen PrestatiesProblemen2 Het werkaanbod bij de Nationale ombudsmana De kant van de overheid; de feedbackfunctie van de Nationale
ombudsmanb De kant van de burger; kennis over de Nationale ombudsman3 Het voorlichtingsbeleid van de Nationale ombudsman4 De ontwikkeling van de ombudsmanfunctie in het openbaar
bestuur5 Leeswijzer IndelingAandachtspuntenA AlgemeenB Bestuursorganen 1 Politie2 Justitie3 VolksgezondheidDEEL I BEELD VAN DE OVERHEID 1 DE OVERHEID, GEZIEN DOOR DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 1995 1.1 Inleiding1.2 Veel voorkomende problemen 1.2.1 Inleiding1.2.2 De zes meest voorkomende problemen 1.2.2.1 Algemeen overzicht1.2.2.2 De problemen afzonderlijka. Voldoende voortvarendheidb. Actieve informatieverstrekkingc. Redelijkheid/proportionaliteitd. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriftene. Administratieve nauwkeurigheidf. Correcte bejegening1.3 Bijzondere onderwerpen 1.3.1 De Nationale ombudsman en schadevergoeding 1.3.1.1 Inleiding1.3.1.2 Algemene uitgangspunten a. Bevoegdheidb. Wijze van beoordeling1.3.1.3 Schadevergoeding naar aanleiding van strafvorderlijk
overheidsoptreden a. Ten aanzien van de ex-verdachteb. Ten aanzien van derdenc. Een wettelijke regeling?1.3.1.4 Schadevergoeding in verband met een door de rechter
vernietigde beschikking a. Algemeenb. Belastingenc. Sociale zekerheidd. De rol van de bestuursrechter1.3.1.5 Financiële tegemoetkoming op grond van overwegingen
van coulance a. Inleidingb. Uitgangspunt van de Nationale ombudsman: afhankelijkheid
van de burgerc. Bestuurspraktijkd. Zaken uit 19951.3.2 Klachtbehandeling1.3.2.1 Klachtbehandeling door de politiea. Verdeling van verantwoordelijkheidb. Naleving beginselen van behoorlijke klachtbehandeling1.3.2.2 Klachtbehandeling door de Inspectie voor de Gezondheidszorga. De Wet klachtrecht cliënten zorgsectorb. De rol van de Inspectie voor de Gezondheidszorg en
de toetsing door de Nationale ombudsmanc. Toetsing door de Nationale ombudsmanDEEL II DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 1995 2 WETGEVING; AMBT; BUREAU 2.1 Wetgeving c.a. 2.1.1 De Wet Nationale ombudsman 2.1.1.1 Wijzigingen van de Wet Nationale ombudsman in
19952.1.1.2 Overleg over verdere aanpassingen van de Wet Nationale
ombudsman; Nationale ombudsman in de Grondwet2.1.2 Algemene maatregelen van bestuur 2.1.2.1 Buitengewoon opsporingsambtenaren in dienst van
provincies en gemeenten2.1.2.2 Wijzigingen van het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en WNo2.1.2.3 Openbare universiteiten en hogescholen2.1.2.4 De toekomst van het Aanwijzingsbesluit2.1.3 Toekomstige uitbreidingen van de bevoegdheid van
de Nationale ombudsman 2.1.3.1 Notitie van staatssecretaris KohnstammInhoud van de notitieReactie van de Nationale ombudsmanKamerbehandeling; kostprijsberekening2.1.3.2 Overleg over aansluiting van de provincies2.1.3.3 Ontwikkelingen met betrekking tot de aansluiting
van gemeenten2.1.4 Interne klachtbehandeling bij bestuursorganen2.1.5 Beheersing van de zaaksontwikkeling bij het instituut
Nationale ombudsman2.1.6 Vervolg op toezeggingen aan de Tweede KamerDoorwerking van het werk van de Nationale ombudsman naar
het uitvoerend niveau bij de politieBureaus Sociaal Raadslieden2.1.7 Bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien
van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten2.1.8 Wijziging Reglement voor de Commissie voor de Verzoekschriften
Eerste Kamer2.2 Ambt 2.2.1 Bijstellingen in de werkwijze van de Nationale ombudsman2.2.1.1 Wijziging in de inrichting van rapporten2.2.1.2 Aanpassing van de lijst van beoordelingscriteria2.2.2 Ontwikkeling lange-termijnvisie op het instituut
van de Nationale ombudsman2.2.3 Ambtsdragers: nevenfuncties Nevenfuncties Nationale ombudsmanNevenfuncties substituut-ombudsman2.3 Het Bureau Nationale ombudsman 2.3.1 Personeel FormatieTabel 1 Aantallen mannelijke en vrouwelijke werknemers,
ingedeeld naar omvang van de werktijd* Tabel 2 Verdeling van de medewerkers (omgerekend in full-time
equivalenten) over de beide hoofdcategorieën, onderzoek en ondersteuning* ZiekteverzuimOuderschapsverlof en kinderopvangOpleiding, vorming en loopbaanbegeleidingGeorganiseerd overleg2.3.2 Financiën2.3.3 Huisvesting2.3.4 Automatisering3 HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN IN CIJFERS 3.1 De te behandelen zakenTabel 1a Werkvoorraad verzoekschriften Grafiek 1b Ontvangen verzoekschriften* per gebied3.2 Afgedane zaken 3.2.1 Cijfers afgedane zakenGrafiek 2a Afgedane verzoekschriftenTabel 2b Reden tussentijdse beëindiging onderzoek 3.2.2. Onderzoek uit eigen beweging3.3 Doorlooptijden verzoekschriftenGrafiek 3a Doorlooptijden alle afgedane verzoekschriftenGrafiek 3b Doorlooptijden via onderzoek afgedane verzoekschriften3.4 Afgedane zaken per gebiedGrafiek 4a Aantal rapporten per gebiedGrafiek 4b Afgedaan zonder rapport per gebied3.5 Het oordeel van de Nationale ombudsmanGrafiek 5 Het oordeel van de Nationale ombudsman3.6 Reden voor de klacht; beoordeling door de Nationale
ombudsman 3.6.1 Algemeen3.6.2 De beoordeling in de rapportena. De verdeling van de totaalscore over de beoordelingscriteriab. Het oordeel per beoordelingscriterium3.6.3 De reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zakenTabel 6b Reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zaken* 3.7 De effecten van het werk van de Nationale ombudsman
in cijfersa. Interventieb. «Met instemming»c. AanbevelingGrafiek 7a Aanbevelingen per bestuursorgaanTabel 7b Het resultaat van de aanbeveling* 3.8 Enkele achtergrondkenmerken van de verzoekschriften 3.8.1 Verzoekschriften ingediend via intermediairsGrafiek 8a Afgedane verzoekschriften ingediend door een
intermediair 3.8.2 Verzoekschriften ingedeeld naar provincie verzoeker Grafiek 8b Afgedane verzoekschriften verdeeld naar provincie
verzoeker 4 EFFECTEN VAN HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN 4.1 Soorten effectena. tijdens de besluitvorming over het al dan niet in onderzoek
nemen van de klachtb. tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman:c. na afloop van het onderzoek van de Nationale ombudsman:d. los van het onderzoek van de Nationale ombudsman:4.2 Actie door de overheid4.2.1 Op het gebied van de politie4.2.2 Op het gebied van Justitie4.2.3 Op het gebied van Binnenlandse Zaken4.2.4 Op het gebied van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen4.2.5 Op het gebied van Financiën4.2.6 Op het gebied van Defensie4.2.7 Op het gebied van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer4.2.8 Op het gebied van Verkeer en Waterstaat4.2.9 Op het gebied van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij4.2.10 Op het gebied van Sociale Zaken en Werkgelegenheid 4.2.11 Op het gebied van Volksgezondheid, Welzijn en Sport4.2.12 Op het gebied van de waterschappen5 NATIONALE OMBUDSMAN EN OMGEVING 5.1 Staten-Generaal5.2 Bestuursorganen; andere instanties5.3 Voorlichting; nieuwsmediaNieuwe activiteiten; publikatiesNaamsbekendheidsonderzoekReguliere activiteiten5.4 Voordrachten; publikaties VoordrachtenPublikaties5.5 Buitenlandse betrekkingenBezoekersBezoeken aan het buitenlandDEEL III BEELD VAN HET IN 1995 VERRICHTE ONDERZOEK 6 BEOORDELING VERZOEKSCHRIFTEN OP BEVOEGDHEID EN ONTVANKELIJKHEID;
TELEFONISCHE VERZOEKEN OM INFORMATIE 6.1 Inleiding6.2 Cijfermatig overzicht van de verwerking van verzoekschriften
op Afdeling ITabel 1 Jaarvergelijking nieuw binnengekomen verzoekschriften
per maand Tabel 2 Verdeling afgedane verzoekschriften Grafiek 3 Doorlooptijden door Afdeling I afgedane verzoekschriften6.3 De toetsing van verzoekschriften6.3.1 Artikel 1a: Bevoegdheidsafbakening naar bestuursorgaan Artikel 1a, lid 1Enkele voorbeeldenArtikel 1a, lid 2Enkele voorbeelden6.3.2 Artikel 16: Bevoegdheidsafbakening naar gedraging 6.3.2.1 InleidingGrafiek 4 Verdeling verzoekschriften die op grond van
artikel 16 niet in onderzoek zijn genomen6.3.2.2 Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien
van algemeen verbindende voorschriften (art. 16, onder b)Enkele voorbeelden6.3.2.3 Onbevoegdheid Nationale ombudsman bij openstaan
van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening (art. 16,
onder c)Enkele voorbeelden6.3.3 Artikel 14: Ontvankelijkheid; discretionaire bevoegdheid
Nationale ombudsman 6.3.3.1 InleidingGrafiek 5 Overzicht van de verzoekschriften die op grond
van artikel 14 niet in onderzoek zijn genomen6.3.3.2 Vormvereisten (behoudens het kenbaarheidsvereiste)
en jaartermijn (art. 14, onder a)6.3.3.3 Kennelijke ongegrondheid van het verzoek (art.
14, onder b)Enkele voorbeelden6.3.3.4 Geen gebruik van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening die heeft opengestaan (art. 14, onder f)6.3.3.5 Het kenbaarheidsvereiste (art. 14, onder h)Tabel 6 Kenbaarheidsvereiste van toepassing op verzoekschriften
die zijn ontvangen in 1995 6.4 Buitenwettelijke verzoekschriftenGrafiek 7 Afgedane buitenwettelijke en niet in onderzoek
genomen binnenwettelijke verzoekschriften naar onderwerp van de klachtTabel 8 Afgedane buitenwettelijke verzoekschriften naar
aandachtsgebied* GemeentenFinanciële aangelegenheden6.5 Telefonische behandeling van klachten en verzoeken
om informatie Tabel 9 Overzicht telefonische verzoeken om inlichtingen 7A POLITIE 7A.1 Inleiding 7A.1.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Politie: algemeen overzicht verzoekschriften 7A.1.2 Doorwerking van het werk van de politie: circulaire
van 20 januari 19957A.1.3 Het verstrekken van vertrouwelijke informatie aan
de Nationale ombudsman7A.2 Toepassing van bepalingen uit het Wetboek van Strafvordering 7A.2.1 Bepalingen betreffende de verdachtea. Het aanmerken als verdachteb. Het verhoor van de verdachtec. De bijstand van een raadsman7A.2.2 Dwangmiddelen 7A.2.2.1 Vrijheidsbenemende dwangmiddelen7A.2.2.2 Overige dwangmiddelen a. Binnentreden en huiszoekingb. Handboeien en fouillerenc. In beslag nemen7A.3 Politieoptreden en vrijwilligheid7A.4 Geweldgebruik door de politie7A.5 Controlebevoegdheden7A.6 Politiecellen: verblijfsomstandigheden; verzorging a. Naleving richtlijnen voor ingesloten geïntoxiceerdenb. Uitgebrachte rapporten7A.7 Legitimeren7A.8 Informatie 7A.8.1 Vastleggen van informatie7A.8.2 Signaleringen7A.8.3 Verstrekken van informatie; meewerken aan tv-programma's7A.9 Optreden met betrekking tot aangiften en meldingen7A.10 Bejegening7A.11 Hulpverlening 7A.11.1 Slachtofferhulp7A.11.2 Politieoptreden bij burenruzies7A.11.3 Overige rapporten op het terrein van hulpverlening
door de politie7A.12 Politieoptreden en verkeer 7A.12.1 Aanrijdingen7A.12.2 Wegslepen7A.12.3 Overige rapporten op het terrein van politieoptreden
en verkeer7A.13 Politieoptreden en openbare ordeOpenbare orde en vrijheid van nieuwsgaring7A.14 Vreemdelingendiensten AlgemeenInterventieWachttijdenUitzetting voor desbetreffend kort gedingPresentatie op locatieVreemdelingenbewaring als sanctieSociale cellen7A.15 Minderjarigen7A.16 Tenuitvoerlegging van vonnissen7A.17 Klachtbehandeling 7A.17.1 Klachtenregeling Politiewet 19937A.17.2 Klachtbehandeling door de politie/korpsbeheerderBeginselen van behoorlijke klachtbehandelingEnkele rapporten7A.18 Schadevergoeding AlgemeenRapporten7A.19 Overige verzoekschriften op het terrein van de politie7B OPENBAAR MINISTERIE 7B.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Openbaar ministerie: algemeen overzicht verzoekschriften 7B.2 Openbaar ministerie en het opsporingsonderzoek7B.3 Inbeslagneming7B.4 Inzet arrestatieteams7B.5 Tenuitvoerlegging van straffen7B.6 De Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriftenTelefonische toegankelijkheidOverige zaken: rapportenInterventies7B.7 Seponeren7B.8 Slachtoffers van delicten Slachtofferbeleid en draagkracht verdachteSpanning tussen slachtofferbeleid en doelmatigheidIn 1995 verschenen rapportenDe beklagmogelijkheid ex artikel 12 Sv7B.9 Informatieverstrekking door het openbaar ministerie7B.10 Administratieve organisatie van de parketten7B.11 Klachtbehandeling door het openbaar ministerie8 MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKENTabel 1 Ministerie van Algemene Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften 9 MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN 9.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Ministerie van Buitenlandse Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften 9.2 Ambassades en consulatenUitreiking machtiging tot voorlopig verblijf na interventie9.3 Het ministerie zelfEx-Junglecommando9.4 Het Bureau Visadienst10 JUSTITIE10A MINISTERIE VAN JUSTITIE 10A.1 Algemeen; cijfers IndelingTabel 1 Ministerie van Justitie: algemeen overzicht verzoekschriften 10A.2 Immigratie- en Naturalisatiedienst 10A.2.1 Algemeen Knelpunten in de uitvoeringspraktijkCijfersKlachtenlijn10A.2.2 Visa en machtigingen tot voorlopig verblijfOntvangstbevestigingTelefonische bereikbaarheid10A.2.3 Verzoeken om een vergunning tot verblijf of een
vergunning tot vestiging en asielverzoeken AlgemeenHet «tolken-rapport»Overige zaken betreffende het nader gehoorUitzetting na bezwaarRedelijke termijn voor vertrekAanzegging per aangetekende postOnterechte verwijzing naar de vreemdelingendienst10A.2.4 Naturalisaties AlgemeenTask force; knelpunten10A.2.5 Overige verzoekschriften op het terrein van de
Immigratie- en NaturalisatiedienstBereikbaarheid informatielijnStandaard-ontvangstbevestigingenProceskostenvergoedingen10A.3 Griffies van de gerechten10A.4 Gevangeniswezen en TBS AlgemeenAanbevelingenHuis van bewaring «De Blokhuispoort» te Leeuwarden
(II)Gevangenis «Norgerhaven» te VeenhuizenBevalling tijdens voorlopige hechtenisRaadsman op sokkenRappelsysteem strafonderbrekingInterventiesBezoekregelingTBS-passantTBS-proefverlofHuishoudelijke reglementen TBS-inrichtingen10A.5 Raden voor de KinderbeschermingLandelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen10A.6 Schadevergoeding10A.7 Overige rapporten op het terrein van het ministerie
van JustitieEnkele rapporten10B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN JUSTITIE 10B.1 Raden voor Rechtsbijstand10B.2 Schadefonds Geweldsmisdrijven10B.3 Centraal Orgaan opvang asielzoekers10B.4 Nederlandse orde van advocaten11 BINNENLANDSE ZAKEN11A MINISTERIE VAN BINNENLANDSE ZAKEN 11A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Binnenlandse Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften 11A.2 Binnenlandse Veiligheidsdienst11A.3 Dienst Uitvoering Ontslaguitkeringsregelingen11A.4 Overige zaken op het terrein van het ministerie
van Binnenlandse Zaken11B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN BINNENLANDSE
ZAKEN 11B.1 Algemeen burgerlijk pensioenfonds PrivatiseringCijfersEen voorbeeld11B.2 Overige12 ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN12A MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN 12A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen:
algemeen overzicht verzoekschriften 12A.2 Hoofddirectie Centrale Financiën Instellingen12A.3 Velddirectie Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie12A.4 Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek12A.5 Rijksdienst voor de Monumentenzorg12B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ONDERWIJS,
CULTUUR EN WETENSCHAPPEN 12B.1 Informatie Beheer Groep; OV-Studentenkaart BV 12B.1.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Informatie Beheer Groep (incl. OV-Studentenkaart
BV): algemeen overzicht verzoekschriften 12B.1.2 Produktgroep Studiefinanciering12B.1.3 Produktgroep Bezwaar, Beroep en Juridische Zaken12B.1.4 Steunpunten Studiefinanciering12B.1.5 OV-Studentenkaart BV12.B.1.6 Produktgroep Tegemoetkoming Studiekosten en Lesgeld12B.1.7 Produktgroep Uitkeringen Onderwijspersoneel12B.2 Overige zelfstandige bestuursorganen op het terrein
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen 12B.2.1 Op het terrein van onderwijs en onderzoek12B.2.2 Dienst Omroepbijdragen13 FINANCIËN13A MINISTERIE VAN FINANCIËN 13A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Financiën: algemeen overzicht
verzoekschriften 13A.2 Belastingdienst 13A.2.1 Inleiding13A.2.2 Rentevergoeding; schadevergoedingSchadevergoedingRentevergoeding13A.2.3 Behandelingsduur13A.2.4 InformatieverstrekkingDe positie van derden13A.2.5 Invordering 13A.2.5.1 Verrekening13A.2.5.2 Betalingsregelingen13A.2.5.3 Kwijtschelding13A.2.5.4 Gebruik van dwangmiddelen13A.2.6 Douane13A.2.7 Overige rapporten op het terrein van de Belastingdienst BelastingteruggaafAmbtshalve vermindering aanslagenAdresseringFiscale inlichtingen- en opsporingsdienstOverige zakenGelijkheidsbeginselAutomatisering13A.3 Overige rapporten op het terrein van het ministerie
van Financiën Domeinen13B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN FINANCIËN14 MINISTERIE VAN DEFENSIE 14.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Ministerie van Defensie: algemeen overzicht verzoekschriften 14.2 De Dienst Militaire Pensioenen14.3 De Koninklijke MarechausseeMisbruik van de bevoegdheid als opsporingsambtenaar14.4 De Inspecteur-Generaal der KrijgsmachtInformatieverstrekking bij verzoek om bemiddeling of onderzoek14.5 Overige zaken op het terrein van het ministerie van
DefensieBeroep op gelijkheidsbeginselVeteranenpasAlle gewezen militairen,15A MINISTERIE VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEER 15A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer: algemeen overzicht verzoekschriften 15A.2 Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting 15A.2.1 Algemeen15A.2.2 Geldelijke steun eigen woningen15A.2.3 Individuele huursubsidieIndiening aanvraagUitblijven beslissingTerugvordering en kwijtschelding15A.2.4 Overige zaken15A.3 Directoraat-Generaal Milieubeheer15B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VOLKSHUISVESTING,
RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER 15B.1 Huurcommissies15B.2 Dienst voor het kadaster en de openbare registers15B.3 Overige KIWA N.V.Overige16 VERKEER EN WATERSTAAT16A MINISTERIE VAN VERKEER EN WATERSTAAT 16A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Verkeer en Waterstaat: algemeen
overzicht verzoek- schriften 16A.2 Rijksluchtvaartdienst16A.3 RijkswaterstaatSchadevergoeding16A.4 Scheepvaart en Maritieme Zaken16A.5 Vervoer16A.6 Hoofddirectie Telecommunicatie en Post16A.7 Rijksdienst voor het Wegverkeer16B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VERKEER
EN WATERSTAAT 16B.1 Centraal Bureau RijvaardigheidsbewijzenRijvaardigheidInschrijving in het bestand van rijscholen16B.2 Overige17 ECONOMISCHE ZAKEN17A MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN 17A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Economische zaken: algemeen overzichtverzoekschriften 17.A.2 Afgedane zaken17B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ECONOMISCHE
ZAKEN 17B.1 Kamers van Koophandel en Fabrieken17B.2 Overige18 LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ18A MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ 18A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij:
algemeen overzicht verzoekschriften 18A.2 Behandelingsduur bezwaar- en beroepschriften18A.3 Overige zaken uit 1995Opsporingsmethode; informatieverstrekking over inhoud
tipsTeldatum varkens moet gebruikelijke bezetting weergevenRentevergoeding en vergoeding van accountantskostenInformatieverstrekking aan woonarkbewoner over uitgifte
in erfpacht van ligplaatsgebied18A.4 Zaak uit 1994 Uitleg wettelijke bepaling18B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN LANDBOUW,
NATUURBEHEER EN VISSERIJ Raad van Beroep van de Stichting Nederlandse Algemene
Keuringsdienst voor zaaigoed en pootgoed van landbouwgewassenOverige19 SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID19A MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID 19A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid:
algemeen overzicht verzoekschriften 19A.2 Zaken op het terrein van het ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid19B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN SOCIALE
ZAKEN EN WERKGELEGENHEID 19B.1 Bestuursorganen op het terrein van de sociale zekerheid 19B.1.1 Cijfers Tabel 1 Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de sociale zekerheid: algemeen overzicht verzoekschriften 19B.1.2 Behandelingsduur; informatieverstrekkingGemeenschappelijk AdministratiekantoorBedrijfsvereniging voor Detailhandel, Ambachten en HuisvrouwenBedrijfsvereniging voor de Gezondheid, Geestelijke en
Maatschappelijke BelangenFonds Voorheffing Pensioenverzekering19B.1.3 Dienstverlening; bejegening; klachtbehandeling Gemeenschappelijk AdministratiekantoorGezamenlijk UitvoeringsorgaanSociale Verzekeringsbank19B.1.4 Rentevergoeding; schadevergoeding19B.1.4.1 Wettelijke renteGemeenschappelijk AdministratiekantoorBedrijfsvereniging voor Detailhandel, Ambachten en Huisvrouwen19B.1.4.2 Rentevergoeding en schadevergoeding anderszins Gemeenschappelijk AdministratiekantoorStichting sfb Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering
BouwnijverheidBedrijfsvereniging voor Detailhandel, Ambachten en HuisvrouwenCollege van toezicht sociale verzekeringen19B.1.5 Overige klachten Sociale VerzekeringsbankStichting sfb Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering
Bouwnijverheid19B.2 Arbeidsvoorzieningsorganisatie 19B.2.1 Cijfers Tabel 1 Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de arbeidsvoorzieningsorganisatie: algemeen overzicht verzoekschriften 19B.2.2 Het Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening19B.2.3 De Regionale Besturen voor de Arbeidsvoorziening 19B.2.3.1 Inleiding19B.2.3.2 Ontslagvergunningen InleidingMotiveringHoor en wederhoorOntslaggrondenOntslag om bedrijfseconomische redenenOntslag in verband met ongeschiktheid voor de functie,
al dan niet ontstaan door ziekte of gebreken19B.2.3.3 Bemiddeling en scholing19B.3 Centraal Bureau voor de Grafische Bedrijven in Nederland20 VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT20A MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT 20A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport:
algemeen overzicht verzoekschriften 20A.2 Hiv-besmettingen bij hemofilie-patiënten InleidingBevindingenRol van de overheidOordeel over de klachtonderdelenSlotbeschouwing20A.3 Staatstoezicht op de VolksgezondheidKlachtbehandelingToestemmingOnderzoek20A.4 Overige rapporten op het terrein van het ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en SportDirectie Jeugdbeleid20B Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport 20B.1 Pensioen- en Uitkeringsraad20B.2 Ziekenfondsraad20B.3 Overige21 PUBLIEKRECHTELIJKE BEDRIJFSORGANISATIETabel 1 Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie: algemeen
overzicht verzoekschriften 22 WATERSCHAPPEN 22.1 Algemeen; cijfersTabel 1 Waterschappen: algemeen overzicht verzoekschriften 22.2 Rapporten over de waterschappen 22.2.1 Kwijtschelding22.2.2 Overige rapportenBIJLAGE 1Algemene leiding BIJLAGE 21. Wet Nationale ombudsman 23 780 Wijziging van de Algemene wet bestuursrecht
alsmede nadere aanpassing van een aantal wetten aan de Algemene wet bestuursrecht
(Leemtewet Awb) Tweede Kamer der Staten-GeneraalEerste Kamer der Staten-GeneraalStaatsblad 1995, nr. 25023 855 Partiële wijziging van het Wetboek van
Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering, het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering, het Wetboek van Koophandel en enkele andere
wetten (Leemtewet) Tweede Kamer der Staten-GeneraalEerste Kamer der Staten-GeneraalStaatsblad 1995, nr. 2272. Aanwijzing van bestuursorganen ex art. 1a, lid 1, onderdeel
d van de Wet Nationale ombudsman Staatsblad 1994, nr. 968Staatsblad 1995, nr. 218Staatsblad 1995, nr. 340Staatsblad 1995, nr. 341Staatsblad 1995, nr. 387Staatsblad 1995, nr. 59523 938 Regeling van de organisatie belast met de
inning van onderhoudsbijdragen voor kinderen en met de vaststelling en inning
van ouderbijdragen voor jeugdhulpverlening (Wet Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen) Tweede Kamer der Staten-GeneraalHandelingen Tweede Kamer der Staten-GeneraalEerste Kamer der Staten-GeneraalHandelingen Eerste Kamer der Staten-GeneraalStaatsblad 1995, nr. 1983. Uitbreiding van de bevoegdheden van de Nationale ombudsman 24 206 Bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten
aanzien van mede-overheden Tweede Kamer der Staten-GeneraalHandelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal4. De jaarverslagen van de Nationale ombudsman 24 125 Jaarverslag van de Nationale ombudsman 1994Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal5. De rijksbegroting 24 400 Rijksbegroting voor het jaar 1996 Hoofdstuk II Hoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin Tweede Kamer der Staten-GeneraalHandelingen Tweede Kamer der Staten-GeneraalEerste Kamer der Staten-GeneraalHandelingen Eerste Kamer der Staten-GeneraalStaatsblad 1996, nr. 30Hoofdstuk III tot en met XVI Tweede Kamer der Staten-Generaal Hoofdstuk IIIMinisterie van Algemene ZakenHoofdstuk IVKabinet voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse
ZakenHoofdstuk VMinisterie van Buitenlandse ZakenHoofdstuk VIMinisterie van JustitieHoofdstuk VIIMinisterie van Binnenlandse Zaken Hoofdstuk VIIIMinisterie van Onderwijs, Cultuur en WetenschappenHoofdstuk IXBMinisterie van FinanciënHoofdstuk XMinisterie van DefensieHoofdstuk XIMinisterie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en MilieubeheerHoofdstuk XIIMinisterie van Verkeer en WaterstaatHoofdstuk XIIIMinisterie van Economische Zaken Hoofdstuk XIVMinisterie van Landbouw, Natuurbeheer en
VisserijHoofdstuk XVMinisterie van Sociale Zaken en WerkgelegenheidHoofdstuk XVIMinisterie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport23 900 Rijksbegroting voor het jaar 1995 Hoofdstuk III tot en met XVI Tweede Kamer der Staten-Generaal Hoofdstuk VI Ministerie van JustitieHoofdstuk X Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport6. Kwartaaloverzichten Nationale ombudsman In 1995 heeft de Nationale ombudsman aan de Commissie
voor de Verzoekschriften uit de Tweede Kamer en de vaste Commissie voor Binnenlandse
Zaken uit de Tweede Kamer, op de navolgende data, openbare kwartaaloverzichten
gestuurd met daarin de reacties die van de bestuursorganen werden ontvangen
op aanbevelingen in de rapporten. Eerste kwartaal: 13 april 1995Deze overzichten hebben geen nummering vanwege de Tweede
Kamer. 7. Kamervragen Aanhangsel van de HandelingenAanhangsel van de HandelingenAanhangsel van de HandelingenAanhangsel van de HandelingenAanhangsel van de HandelingenAanhangsel van de Handelingen8. Diverse kamerstukken 19 637 Vreemdelingenbeleid Tweede Kamer der Staten-Generaal22 036 Verwijdering en vernietiging van dossiers
van de Binnenlandse Veiligheidsdienst Tweede Kamer der Staten-GeneraalHandelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal22 999 Gevangeniswezen Tweede Kamer der Staten-Generaal23 000 Slachtofferbeleid Tweede Kamer der Staten-Generaal23 954 Verslagen van de Commissie voor de Verzoekschriften Tweede Kamer der Staten-GeneraalBIJLAGE 33.1 Overzicht rapportnummers per departementaal onderwerpgebied 3.2 Vermelding van rapporten in vakbladen verschenen in
1995 overzicht van 1 januari 1995 tot en met 15 februari 1996 Politie en openbaar ministerieMinisteries Justitie (met uitzondering van politie en openbaar ministerie)FinanciënDefensieVerkeer en WaterstaatVolksgezondheid, Welzijn en SportZelfstandige bestuursorganen Regionaal Bestuur voor de ArbeidsvoorzieningGemeenschappelijk Administratiekantoor3.3. OVERZICHT UITGEBRACHTE RAPPORTEN 1995het oordeel algemeen ministeries Politie Buitenlandse Zaken Justitie Binnenlandse Zaken Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen Financiën Defensie Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Verkeer en Waterstaat Economische zaken Landbouw, Natuurbeheer en Visserij Sociale Zaken en Werkgelegenheid Volksgezondheid, Welzijn en Sport Waterschappen BIJLAGE 44.1 Publikaties van de Nationale ombudsman 4.1.1 Jaarverslagen4.1.2 Artikelen c.a.198819891990199119921993199419954.2 Publikaties over de Nationale ombudsmanBIJLAGE 5LIJST VAN BEOORDELINGSCRITERIA 1. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften2. Geen misbruik van bevoegdheid3. Belangenafweging/redelijkheid 3.1. t.a.v. besluiten (d.w.z. alles wat niet feitelijk
handelen is):3.2. t.a.v. feitelijk handelen: evenredigheid/proportionaliteit 4. Rechtszekerheid/vertrouwen 5. Gelijkheid (voor zover niet vallend onder 1a) 6. Motivering (juistheid, toereikendheid en kenbaarheid;
zie onder meer artt. 3:27, 4:16 – 4:20, 7:12, 7:26 Awb) 7. Zorgvuldigheid A. t.a.v. de procesgang: 7. 1. voortvarendheid7. 2. administratieve nauwkeurigheid 7. 3. actieve/adequate informatieverstrekking:7. 4. actieve opstelling:B. t.a.v. aanwezigheid voorzieningen op het vlak van de
organisatie: 7. 5. voorzieningen ten behoeve van registratie:7. 6. voorzieningen ten behoeve van coördinatie/afstemming 7. 7. voorzieningen ter bescherming van de privacy 7. 8. voorzieningen ter bevordering onpartijdigheid 7. 9. voorzieningen ter bevordering hulpvaardigheid t.o.v.
burgers 7.10. toegankelijkheid7.11. adequate verblijfs- en bewaaromstandigheden C. t.a.v. houding/gedrag actor(es) 7.12. correcte bejegening:7.13. respecteren privacy (voor zover niet vallend onder
1a: grondrechten; zie onder meer ook art. 2:5 Awb) 7.14. onbevooroordeeldheid (zie ook art. 2:4 Awb) 7.15. open oog voor positie/belangen van burgers/inlevingsvermogen/actieve
en hulpvaardige opstelling 7.16. goed vervullen van zorgplicht t.a.v. aan bestuursorganen
toevertrouwde belangen 8. Overige eisen van behoorlijkheid BIJLAGE 66.1 Overzicht van bestuursorganen die vallen binnen de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman 1. Bestuursorganen aangewezen in de Wet Nationale ombudsman2. Bestuursorganen aangewezen bij algemene maatregel van
bestuur ex art. 1a, lid 1, onderdeel d van de Wet Nationale ombudsmanA op het terrein van het ministerie van Buitenlandse ZakenB op het terrein van het ministerie van JustitieC op het terrein van het ministerie van Binnenlandse ZakenD op het terrein van het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en WetenschappenE op het terrein van het ministerie van FinanciënF op het terrein van het ministerie van DefensieG op het terrein van het ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en MilieubeheerH op het terrein van het ministerie van Verkeer en WaterstaatI op het terrein van het ministerie van Economische ZakenJ op het terrein van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en VisserijK op het terrein van het ministerie van Sociale Zaken
en WerkgelegenheidL op het terrein van het ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport6.2 Wet Nationale ombudsman Wet van 4 februari 1981 (Stb. 35), laatstelijk gewijzigd
bij de wet van 26 april 1995 (Stb. 250)ARTIKEL I. WET NATIONALE OMBUDSMAN) BEGRIPSBEPALINGEN Artikel 1Artikel 1aHOOFDSTUK I. DE NATIONALE OMBUDSMAN Artikel 2Artikel 3Artikel 4Artikel 5Artikel 6Artikel 7Artikel 8Artikel 9Artikel 10Artikel 11HOOFDSTUK II. HET ONDERZOEK Artikel 12Artikel 13Artikel 14Artikel 15Artikel 16Artikel 17Artikel 18Artikel 19Artikel 20Artikel 21Artikel 22Artikel 23Artikel 24Artikel 25Artikel 26Artikel 27Artikel 28HOOFDSTUK III. OVERGANGS- EN SLOTBEPALINGEN Artikel 29Artikel 30Artikel 31(Artt. II t/m XV: wijziging van diverse wetten en een
bepaling over de inwerkingtreding; hier niet opgenomen.)
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24635Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 2,3 Mb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 635Jaarverslag Nationale ombudsman 1995nr. 2JAARVERSLAG INHOUDSOPGAVEVOORWOORD7   1Prestaties
en problemen7 2Het werkaanbod bij de Nationale
ombudsman9 3Het voorlichtingsbeleid van de Nationale ombudsman124De ontwikkeling van de ombudsmanfunctie in het openbaar bestuur145Leeswijzer15    Deel IBEELD VAN
DE OVERHEID19   1De overheid, gezien
door de Nationale ombudsman in 199521   1.1Inleiding211.2Veel voorkomende problemen22 1.2.1Inleiding231.2.2De zes meest voorkomende problemen23 1.2.2.1Algemeen
overzicht23 1.2.2.2De problemen afzonderlijk25 1.3Bijzondere
onderwerpen30 1.3.1De Nationale ombudsman en schadevergoeding301.3.1.1Inleiding30 1.3.1.2Algemene uitgangspunten311.3.1.3Schadevergoeding naar aanleiding van strafvorderlijk overheidsoptreden321.3.1.4Schadevergoeding in verband met een door de rechter vernietigde
beschikking36 1.3.1.5Financiële tegemoetkoming op grond
van overwegingen van coulance39 1.3.2Klachtbehandeling421.3.2.1Klachtbehandeling door de politie42 1.3.2.2Klachtbehandeling
door de Inspectie voor de Gezondheidszorg44    Deel
IIDE NATIONALE OMBUDSMAN IN 199549   2Wetgeving;
ambt; bureau51   2.1Wetgeving c.a.512.1.1De Wet Nationale ombudsman51 2.1.1.1Wijzigingen
van de Wet Nationale ombudsman in 199551 2.1.1.2Overleg
over verdere aanpassingen van de Wet Nationale ombudsman; Nationale ombudsman
in de Grondwet51 2.1.2Algemene maatregelen van bestuur522.1.2.1Buitengewoon opsporingsambtenaren in dienst van provincies
en gemeenten52 2.1.2.2Wijzigingen van het Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en WNo52 2.1.2.3Openbare universiteiten
en hogescholen54 2.1.2.4De toekomst van het Aanwijzingsbesluit552.1.3Toekomstige uitbreidingen van de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman56 2.1.3.1Notitie van staatssecretaris Kohnstamm562.1.3.2Overleg over aansluiting van de provincies60 2.1.3.3Ontwikkelingen
met betrekking tot de aansluiting van gemeenten61 2.1.4Interne
klachtbehandeling bij bestuursorganen63 2.1.5Beheersing
van de zaaksontwikkeling bij het instituut Nationale ombudsman63 2.1.6Vervolg
op toezeggingen aan de Tweede Kamer66 2.1.7Bevoegdheid van
de Nationale ombudsman ten aanzien van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten692.1.8Wijziging Reglement voor de Commissie voor de Verzoekschriften
Eerste Kamer70 2.2Ambt71 2.2.1Bijstellingen
in de werkwijze van de Nationale ombudsman71 2.2.1.1Wijziging
in de inrichting van rapporten71 2.2.1.2Aanpassing van de
lijst van beoordelingscriteria73 2.2.2Ontwikkeling lange-termijnvisie
op het instituut van de Nationale ombudsman74 2.2.3Ambtsdragers:
nevenfuncties75 2.3Het Bureau Nationale ombudsman752.3.1Personeel75 2.3.2Financiën772.3.3Huisvesting78 2.3.4Automatisering78   3Het werk van de Nationale ombudsman
in cijfers79   3.1De te behandelen zaken793.2Afgedane zaken82 3.2.1Cijfers afgedane zaken823.2.2Onderzoek uit eigen beweging84 3.3Doorlooptijden
verzoekschriften85 3.4Afgedane zaken per gebied883.5Het oordeel van de Nationale ombudsman90 3.6Reden
voor de klacht; beoordeling door de Nationale ombudsman92 3.6.1Algemeen923.6.2De beoordeling in de rapporten93 3.6.3De
reden voor de klacht in tussentijds afgedane zaken96 3.7De
effecten van het werk van de Nationale ombudsman in cijfers97 3.8Enkele
achtergrondkenmerken van de verzoekschriften100 3.8.1Verzoekschriften
ingediend via intermediairs100 3.8.2Verzoekschriften ingedeeld
naar provincie verzoeker102    4Effecten van
het werk van de Nationale ombudsman103   4.1Soorten
effecten104 4.2Actie door de overheid105 4.2.1Op
het gebied van de politie105 4.2.2Op het gebied van Justitie1074.2.3Op het gebied van Binnenlandse Zaken107 4.2.4Op
het gebied van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen108 4.2.5Op
het gebied van Financiën108 4.2.6Op het gebied van
Defensie109 4.2.7Op het gebied van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer109 4.2.8Op het gebied van Verkeer
en Waterstaat109 4.2.9Op het gebied van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij109 4.2.10Op het gebied van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid109 4.2.11Op het gebied van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport110 4.2.12Op het gebied van de waterschappen110   5Nationale ombudsman en omgeving111   5.1Staten-Generaal111 5.2Bestuursorganen;
andere instanties111 5.3Voorlichting; nieuwsmedia1115.4Voordrachten; publikaties114 5.5Buitenlandse
betrekkingen116    Deel IIIBEELD VAN HET IN 1995
VERRICHTE ONDERZOEK119   6Beoordeling
verzoekschriften op bevoegdheid en ontvankelijkheid; telefonische verzoeken
om informatie121   6.1Inleiding1216.2Cijfermatig overzicht van de verwerking van verzoekschriften
op Afdeling I121 6.3De toetsing van verzoekschriften1246.3.1Artikel 1a: Bevoegdheidsafbakening naar bestuursorgaan1246.3.2Artikel 16: Bevoegdheidsafbakening naar gedraging1266.3.2.1Inleiding126 6.3.2.2Onbevoegdheid Nationale
ombudsman ten aanzien van algemeen verbindende voorschriften (art. 16, onder
b)127 6.3.2.3Onbevoegdheid Nationale ombudsman bij openstaan
van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening (art. 16,
onder c)128 6.3.3Artikel 14: Ontvankelijkheid; discretionaire
bevoegdheid Nationale ombudsman130 6.3.3.1Inleiding1306.3.3.2Vormvereisten (behoudens het kenbaarheidsvereiste) en jaartermijn
(art. 14, onder a)131 6.3.3.3Kennelijke ongegrondheid van
het verzoek (art. 14, onder b)132 6.3.3.4Geen gebruik van
een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening die heeft opengestaan
(art. 14, onder f)133 6.3.3.5Het kenbaarheidsvereiste (art.
14, onder h)134 6.4Buitenwettelijke verzoekschriften1356.5Telefonische behandeling van klachten en verzoeken om informatie139   7Politie en openbaar ministerie141   7APolitie141   7A.1Inleiding1417A.1.1Algemeen; cijfers141 7A.1.2Doorwerking
van het werk van de politie: circulaire van 20 januari 1995142 7A.1.3Het
verstrekken van vertrouwelijke informatie aan de Nationale ombudsman1427A.2Toepassing van bepalingen uit het Wetboek van Strafvordering1437A.2.1Bepalingen betreffende de verdachte143 7A.2.2Dwangmiddelen1477A.2.2.1Vrijheidsbenemende dwangmiddelen147 7A.2.2.2Overige
dwangmiddelen149 7A.3Politieoptreden en vrijwilligheid1517A.4Geweldgebruik door de politie154 7A.5Controlebevoegdheden1567A.6Politiecellen: verblijfsomstandigheden; verzorging1567A.7Legitimeren159 7A.8Informatie160 7A.8.1Vastleggen
van informatie160 7A.8.2Signaleringen160 7A.8.3Verstrekken
van informatie; meewerken aan tv-programma's160 7A.9Optreden
met betrekking tot aangiften en meldingen163 7A.10Bejegening1657A.11Hulpverlening165 7A.11.1Slachtofferhulp1657A.11.2Politieoptreden bij burenruzies166 7A.11.3Overige
rapporten op het terrein van hulpverlening door de politie168 7A.12Politieoptreden
en verkeer168 7A.12.1Aanrijdingen168 7A.12.2Wegslepen1697A.12.3Overige rapporten op het terrein van politieoptreden en
verkeer172 7A.13Politieoptreden en openbare orde1727A.14Vreemdelingendiensten175 7A.15Minderjarigen1777A.16Tenuitvoerlegging van vonnissen178 7A.17Klachtbehandeling1797A.17.1Klachtenregeling Politiewet 1993179 7A.17.2Klachtbehandeling
door de politie/korpsbeheerder180 7A.18Schadevergoeding1827A.19Overige verzoekschriften op het terrein van de politie185   7BOpenbaar ministerie186   7B.1Algemeen;
cijfers186 7B.2Openbaar ministerie en het opsporingsonderzoek1867B.3Inbeslagneming187 7B.4Inzet arrestatieteams1887B.5Tenuitvoerlegging van straffen189 7B.6De
Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften1907B.7Seponeren194 7B.8Slachtoffers van delicten1957B.9Informatieverstrekking door het openbaar ministerie2027B.10Administratieve organisatie van de parketten203 7B.11Klachtbehandeling
door het openbaar ministerie204    8Ministerie
van Algemene Zaken206   9Ministerie van
Buitenlandse Zaken207   9.1Algemeen; cijfers2079.2Ambassades en consulaten207 9.3Het ministerie
zelf208 9.4Het Bureau Visadienst210    10Justitie211   10AMinisterie van Justitie212 10A.1Algemeen;
cijfers212 10A.2Immigratie- en Naturalisatiedienst21310A.2.1Algemeen213 10A.2.2Visa en machtigingen
tot voorlopig verblijf215 10A.2.3Verzoeken om een vergunning
tot verblijf of een vergunning tot vestiging en asielverzoeken217 10A.2.4Naturalisaties22710A.2.5Overige verzoekschriften op het terrein van de Immigratie-
en Naturalisatiedienst229 10A.3Griffies van de gerechten23210A.4Gevangeniswezen en TBS233 10A.5Raden voor
de Kinderbescherming242 10A.6Schadevergoeding245 10A.7Overige
rapporten op het terrein van het ministerie van Justitie248 10BZelfstandige
bestuursorganen op het terrein van Justitie250 10B.1Raden
voor Rechtsbijstand250 10B.2Schadefonds Geweldsmisdrijven25110B.3Centraal orgaan opvang asielzoekers252 10B.4Nederlandse
orde van advocaten253    11Binnenlandse Zaken254   11AMinisterie van Binnenlandse Zaken255 11A.1Cijfers25511A.2Binnenlandse Veiligheidsdienst255 11A.3Dienst
Uitvoering Ontslaguitkeringsregelingen255 11A.4Overige zaken
op het terrein van het ministerie van Binnenlandse Zaken256 11BZelfstandige
bestuursorganen op het terrein van Binnenlandse Zaken258 11B.1Algemeen
burgerlijk pensioenfonds258 11B.2Overige258    12Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen259   12AMinisterie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen260 12A.1Cijfers26012A.2Hoofddirectie Centrale Financiën Instellingen26012A.3Velddirectie Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie26112A.4Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek26112A.5Rijksdienst voor de Monumentenzorg262 12BZelfstandige
bestuursorganen op het terrein van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen26312B.1Informatie Beheer Groep; OV-Studentenkaart BV263 12B.1.1Algemeen;
cijfers263 12B.1.2Produktgroep Studiefinanciering26312B.1.3Produktgroep Bezwaar, Beroep en Juridische Zaken26412B.1.4Steunpunten Studiefinanciering265 12B.1.5OV-Studentenkaart
BV265 12B.1.6Produktgroep Tegemoetkoming Studiekosten en
Lesgeld266 12B.1.7Produktgroep Uitkeringen Onderwijspersoneel26712B.2Overige zelfstandige bestuursorganen op het terrein van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen269 12B.2.1Op het terrein van onderwijs
en onderzoek269 12B.2.2Dienst Omroepbijdragen269    13Financiën271   13AMinisterie van Financiën272 13A.1Cijfers27213A.2Belastingdienst272 13A.2.1Inleiding27213A.2.2Rentevergoeding; schadevergoeding273 13A.2.3Behandelingsduur27413A.2.4Informatieverstrekking276 13A.2.5Invordering27813A.2.5.1Verrekening278 13A.2.5.2Betalingsregelingen27813A.2.5.3Kwijtschelding279 13A.2.5.4Gebruik
van dwangmiddelen280 13A.2.6Douane281 13A.2.7Overige
rapporten op het terrein van de Belastingdienst282 13A.3Overige
rapporten op het terrein van het ministerie van Financiën288 13BZelfstandige
bestuursorganen op het terrein van Financiën289    14Ministerie
van Defensie290   14.1Algemeen; cijfers29014.2De Dienst Militaire Pensioenen290 14.3De
Koninklijke Marechaussee290 14.4De Inspecteur-Generaal der
Krijgsmacht291 14.5Overige zaken op het terrein van het
ministerie van Defensie292    15Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer295   15AMinisterie
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer295 15A.1Cijfers29515A.2Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting296 15A.2.1Algemeen29615A.2.2Geldelijke steun eigen woningen296 15A.2.3Individuele
huursubsidie296 15A.2.4Overige zaken299 15A.3Directoraat-Generaal
Milieubeheer300 15BZelfstandige bestuursorganen op het terrein
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer301 15B.1Huurcommissies30115B.2Dienst voor het kadaster en de openbare registers30115B.3Overige302    16Verkeer en Waterstaat304   16AMinisterie van Verkeer en Waterstaat305 16A.1Cijfers30516A.2Rijksluchtvaartdienst305 16A.3Rijkswaterstaat30516A.4Scheepvaart en Maritieme Zaken306 16A.5Vervoer30716A.6Hoofddirectie Telecommunicatie en Post307 16A.7Rijksdienst
voor het Wegverkeer307 16BZelfstandige bestuursorganen op
het terrein van Verkeer en Waterstaat309 16B.1Centraal Bureau
Rijvaardigheidsbewijzen309 16B.2Overige310    17Economische
Zaken311   17AMinisterie van Economische
Zaken312 17A.1Cijfers312 17A.2Afgedane
zaken312 17BZelfstandige bestuursorganen op het terrein
van Economische Zaken314 17B.1Kamers van Koophandel en Fabrieken31417B.2Overige314    18Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij315   18AMinisterie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij316 18A.1Cijfers316 18A.2Behandelingsduur
bezwaar- en beroepschriften316 18A.3Overige zaken uit 199531718A.4Zaak uit 1994319 18BZelfstandige bestuursorganen
op het terrein van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij320    19Sociale
Zaken en Werkgelegenheid321   19AMinisterie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid322 19A.1Cijfers32219A.2Zaken op het terrein van het ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid322 19BZelfstandige bestuursorganen op
het terrein van Sociale Zaken en Werkgelegenheid324 19B.1Bestuursorganen
op het terrein van de sociale zekerheid324 19B.1.1Cijfers32419B.1.2Behandelingsduur; informatieverstrekking325 19B.1.3Dienstverlening;
bejegening; klachtbehandeling327 19B.1.4Rentevergoeding;
schadevergoeding329 19B.1.4.1Wettelijke rente329 19B.1.4.2Rentevergoeding
en schadevergoeding anderszins330 19B.1.5Overige klachten33219B.2Arbeidsvoorzieningsorganisatie333 19B.2.1Cijfers33319B.2.2Het Centraal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening33319B.2.3De Regionale Besturen voor de Arbeidsvoorziening33419B.2.3.1Inleiding334 19B.2.3.2Ontslagvergunningen33419B.2.3.3Bemiddeling en scholing338 19B.3Centraal
Bureau voor de Grafische Bedrijven in Nederland338    20Volksgezondheid,
Welzijn en Sport340   20AMinisterie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport341 20A.1Cijfers34120A.2Hiv-besmettingen bij hemofilie-patiënten341 20A.3Staatstoezicht
op de Volksgezondheid346 20A.4Overige rapporten op het terrein
van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport348 20BZelfstandige
bestuursorganen op het terrein van Volksgezondheid, Welzijn en Sport35020B.1Pensioen- en Uitkeringsraad350 20B.2Ziekenfondsraad35020B.3Overige351    21Publiekrechtelijke
Bedrijfsorganisatie352   22Waterschappen353   22.1Algemeen; cijfers353 22.2Rapporten
over de waterschappen353 22.2.1Kwijtschelding353 22.2.2Overige
rapporten356    DEEL IVBIJLAGEN359   1Personeelsbezetting per 31 december 1995361 2Kamerstukken
c.a. inzake de Nationale ombudsman364 3Uitgebrachte rapporten3733.1Overzicht rapportnummers per departementaal onderwerpgebied3733.2Vermelding rapporten in vakbladen in 1995374 3.3Klachtsamenvatting
en oordeel per rapport376 4Publikaties Nationale ombudsman4004.1Publikaties van de Nationale ombudsman400 4.2Publikaties
over de Nationale ombudsman402 5Toelichting op de beoordelingscriteria
van de Nationale ombudsman404 6Bestuursorganen binnen de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman; Wet Nationale ombudsman407 6.1Overzicht
van bestuursorganen die vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman4076.2Wet Nationale ombudsman414VOORWOORD 1 Prestaties en problemen PrestatiesHet jaar 1995 was ongekend druk voor de Nationale ombudsman. Er werden
7373 verzoekschriften ontvangen, een stijging van 25% ten opzichte van 1994
(5890). Met deze stijging werd een trend voortgezet die zich ook al in 1994
krachtig voordeed. Ten opzichte van het niveau van 1993 (met 4363 ontvangen
verzoekschriften) is de instroom van verzoekschriften in 1995 gestegen met
69%. Ook het aantal telefonische contacten met het Bureau Nationale ombudsman
steeg in 1995, met 23%, tot 15 029. Alles bijeen wendden 22 402
burgers zich in 1995 telefonisch of schriftelijk tot de Nationale ombudsman.Het aantal afgedane zaken steeg eveneens met 25%, van 5719 in 1994 naar
7129 in 1995. Ten opzichte van het niveau van 1993 (met 4446 afgedane zaken)
is het aantal afgedane zaken in 1995 gestegen met 60%. Dergelijke totaalcijfers over het aantal afgedane zaken krijgen hun inkleuring
door informatie – in deel III van dit jaarverslag – over de inhoud
van het werk. Die vertoont een grote verscheidenheid. Zo waren er omvangrijke
rapporten, met een aanzienlijke doorwerking in de openbaarheid, zoals:– rapport 95/54, over de tolken die worden ingezet bij het nader
gehoor van asielzoekers;– rapport 95/271, over de rol van de overheid met betrekking tot
het probleem van de besmetting met het hiv-virus van bloedprodukten voor hemofiliepatiënten;– rapport 95/340, over de medewerking door politie en openbaar ministerie
aan televisieprogramma's over hun werk (de zogenoemde «reality-tv»);– rapport 95/517, over de dood van een gedetineerde in de penitentiaire
inrichting Norgerhaven.Ook de overige 615 rapporten hadden echter elk voor zich hun betekenis,
door de genoegdoening, rechtvaardiging of uitleg die zij gaven of bevatten.
Alle aanbevelingen uit 1995 waarop intussen al een reactie is ontvangen, zijn
opgevolgd.De interventiemethode is in 1995 op ruime schaal en met succes toegepast.
Deze methode is een effectief middel om relatief eenvoudige zaken snel te
behandelen (zie Jaarverslag 1994, blz. 48–52). Van alle zaken die in
aanmerking werden gebracht voor onderzoek is 70,7% afgedaan zonder dat het
kwam tot een rapport. In de meeste gevallen gebeurde dit doordat toepassing
van de interventiemethode het probleem wegnam dat aanleiding was geweest voor
het indienen van de klacht. Er is hier sprake van een sterke verschuiving
in de wijze van behandeling van zaken (in 1993 was het overeenkomstige percentage
20,7%, en in 1994 44%).De genoemde cijfers geven reden tot erkentelijkheid. Dat betreft in de
eerste plaats de indieners van een verzoekschrift, voor het vertrouwen dat
zij in de Nationale ombudsman hebben gesteld. Daarnaast betreft dat de bestuursorganen
en hun medewerkers, voor de constructieve wijze waarop zij zich in de regel
opstelden in het samenspel met de Nationale ombudsman. Zonder deze samenwerking
zou het niet mogelijk zijn geweest om zoveel zaken te behandelen, op de wijze
waarop dat is gebeurd. Ten slotte, maar niet het minst, de medewerkers van
het Bureau Nationale ombudsman. Zij hebben per slot van rekening gezamenlijk
een berg verzet die groter was dan ooit tevoren, en zich zo goed als zij konden
geweerd om de klagende burger zo min mogelijk de gevolgen te laten ondervinden
van de druk die de sterke stijging van de instroom legde op het Bureau Nationale
ombudsman. Voor die inzet verdienen zij alle lof. ProblemenDe lucht is echter niet onbewolkt. Binnen de gegeven capaciteit van het
Bureau Nationale ombudsman is al het mogelijke gedaan om de voortgaande forse
stijging van de instroom zo goed mogelijk te verwerken. Zo is de interventiemethode
op ruime schaal toegepast, op alle daarvoor in aanmerking komende zaken. Daardoor
is in de wijze van afhandeling van zaken een aanzienlijke verschuiving opgetreden,
met een zeer positief effect op het totaal aantal afgedane zaken. Daarnaast
zijn extra inspanningen geleverd, onder meer via overwerk, om de sterke stijging
van de instroom zo goed mogelijk te verwerken.Toen deze sterke stijging aanhield, moest, gegeven de beschikbare personeelsformatie,
worden gekozen voor het leggen van prioriteiten, met de bijbehorende interne
herschikking van capaciteit. Aldus is, al eind 1994, gekozen voor het leggen
van de eerste prioriteit bij een snelle beoordeling van de binnengekomen verzoekschriften
op bevoegdheid en ontvankelijkheid. Zo bleef gewaarborgd dat de indieners
van verzoekschriften zo snel mogelijk – in de regel binnen enkele weken –
wisten waar zij aan toe waren. Bovendien werd op die wijze snel duidelijk
hoe de werkvoorraad zich ontwikkelde van de zaken die in aanmerking werden
gebracht voor onderzoek. Bij de afhandeling van die categorie zaken werd vervolgens
voorrang gegeven aan de zaken die konden worden afgedaan via de interventiemethode,
omdat anders die methode immers haar zin zou verliezen. Ook werd de bevoegdheid
tot onderzoek uit eigen beweging amper gebruikt; slechts één
onderzoek werd ingesteld dat – overigens nog slechts ten dele –
berustte op deze bevoegdheid.Niettegenstaande al deze maatregelen en inspanningen kon niet worden voorkomen
dat er op één gebied een duidelijk knelpunt is ontstaan: bij
de behandeling van die zaken die niet konden worden behandeld via de interventiemethode.
Deze zaken moesten daarmee worden afgedaan via onderzoek dat leidt tot een
rapport. In de regel zijn dat de meer bewerkelijke zaken. Zo is de werkvoorraad
van de desbetreffende verzoekschriften die langer in behandeling waren dan
zes, negen en twaalf maanden in elk van deze drie categorieën in 1995
ongeveer verdubbeld. Dit heeft uiteraard een steeds sterkere negatieve doorwerking
op de doorlooptijden. In deze bijzondere situatie is in een aantal zaken overgegaan
tot het versturen van vertragingsberichten, met vermelding van de oorzaak
van die vertraging. Dit alles is een ongewenste ontwikkeling, die beslist
moet worden omgebogen. Immers, het gaat hier om een achilleshiel van het instituut
van de Nationale ombudsman (zie voor nadere gegevens hoofdstuk 3, § 3.3).De toegewezen middelen vormen uiteindelijk de grens voor datgene wat de
Nationale ombudsman zelf kan doen om het genoemde knelpunt op te lossen. Zeker
wanneer de instroom blijft op het niveau van 1995, is oplossing van dit knelpunt
dan ook alleen mogelijk wanneer ook op het punt van de capaciteit van het
Bureau Nationale ombudsman passende maatregelen worden genomen. De toewijzing
van personeel aan de Nationale ombudsman gebeurt al jaren op basis van een
rekenmodel, met daarbij een raming van de te verwachten instroom. De begrotingstoewijzing
voor 1995 was, evenals die voor 1994, gebaseerd op een geraamde instroom van
4850 zaken. Het genoemde rekenmodel is begin 1995, in nauw overleg met het
ministerie van Binnenlandse Zaken, bijgesteld. Dit heeft geleid tot verdere
aanscherping van de normen voor de verwerkingscapaciteit van het Bureau Nationale
ombudsman. Met toepassing van dit bijgestelde model heeft de Nationale ombudsman
op 27 februari 1995 gevraagd om extra middelen. Op dat moment
werd daarbij de instroom voor 1995 geraamd op 6500 zaken.Het kabinet heeft in april 1995 besloten om het verzoek om uitbreiding
te honoreren, maar vooralsnog slechts voor de helft. Dit betekent dat de toegestane
personeelsformatie voor 1995 werd verhoogd met zeven formatieplaatsen ten
opzichte van de formatie zoals die gold voor zowel 1993 als 1994, een toename
van 10%. Dat is ook de basis voor de begroting 1996. Tegenover deze groei
van 10% staat echter een instroomstijging over de afgelopen twee jaren van
in totaal 69%. In een toelichting op het kabinetsbesluit heeft de minister
van Binnenlandse Zaken de Nationale ombudsman bij brief van 27 april 1995
laten weten dat het kabinet zal streven naar het terugdringen van het zaaksaanbod
bij de Nationale ombudsman. Dit streven verdient alle sympathie, zo heeft
de Nationale ombudsman geantwoord. Echter, de ervaring heeft geleerd dat met
het effectueren van zo'n voornemen, als het al succesvol is, hoe dan ook de
nodige tijd is gemoeid. Vooralsnog levert deze aankondiging dan ook geen bijdrage
aan het terugdringen van het zaaksaanbod bij de Nationale ombudsman, laat
staan aan het oplossen van het genoemde knelpunt. De Nationale ombudsman ontkomt
daarom niet aan een verzoek om verdere versterking, om hem in staat te stellen
tot een verantwoorde afdoening van zaken (zie verder voor het overleg op dit
punt tussen de Nationale ombudsman en de minister van Binnenlandse Zaken hoofdstuk
2, § 2.1.5). 2 Het werkaanbod bij de Nationale ombudsmanDe sterke stijging van het werkaanbod vraagt nadere aandacht. Die aandacht
is hoe dan ook geboden in verband met de budgettaire gevolgen van deze stijging,
gezien het genoemde knelpunt. Het gaat echter om meer. Immers, het is een
algemeen belang dat de overheid zo min mogelijk reden geeft tot klagen, ook
bij de Nationale ombudsman. Het gaat hier om haar legitimiteit ten opzichte
van de burger. Beperking van het zaaksaanbod bij de Nationale ombudsman heeft
in dit verband hooguit een afgeleid belang.Overigens moet een stijging van aantallen klachten niet leiden tot schrikreacties.
Wanneer in de samenleving ongenoegen bestaat over de overheid is het van groot
belang, ook voor die overheid zelf, dat dit ongenoegen wordt geuit. Daarbij
moet worden onderkend dat een klacht een vorm is van communicatie. Bovendien
is er de – alom erkende – betekenis van klachten als gratis advies.
De behandeling van klachten vervult daarom een wezenlijke functie, ook voor
de zojuist genoemde legitimiteit van de overheid.Voorafgaand aan nadere aandacht voor de Nederlandse situatie kan een vergelijkend
perspectief nuttig zijn. Zo is het zusterinstituut in het Verenigd Koninkrijk
(dat al bestaat sinds 1967) geconfronteerd met precies dezelfde stijging van
de instroom als de Nationale ombudsman: 35% in 1994, en, daaroverheen, 25%
in 1995. Ook in Zweden – de bakermat van het ombudsmaninstituut –
was sprake van groei in 1995 met 8% (tot het daar niet eerder gekende niveau
van 5129). Tenslotte wordt hier Finland genoemd (het tweede land ter wereld
waar een ombudsmaninstituut werd gevestigd), met een stijging van de instroom
in 1995 van 10%. Kennelijk is er sprake van een ontwikkeling die niet uniek
is voor Nederland.Hieronder zal worden ingegaan op een aantal factoren die het werkaanbod
bij de Nationale ombudsman bepalen, en op mogelijkheden om dat werkaanbod
te beïnvloeden, door klachten te voorkomen. In dat verband zal in het
bijzonder worden ingegaan op de mogelijke rol van de Nationale
ombudsman zelf in dat opzicht, en op het voorlichtingsbeleid van de Nationale
ombudsman.Daarbij moet worden onderkend dat het indienen van een klacht bij de Nationale
ombudsman enerzijds wordt bepaald door omstandigheden aan de kant van de (potentiële)
klager, en anderzijds aan de kant van de overheid. Bij de overheid vraagt
zowel de fase van het handelen in eerste aanleg de aandacht, als die van de
interne behandeling van klachten over dat handelen in eerste aanleg. a De kant van de overheid; de feedbackfunctie van de Nationale
ombudsmanWat betreft het handelen in eerste aanleg is de koninklijke weg om klachten –
ook die bij de Nationale ombudsman – te voorkomen door zo te werken
dat er geen reden is tot klagen. Op dat punt hebben de uitvoerende overheidsinstanties
elk hun eigen verantwoordelijkheid. Welke bijdrage kan de Nationale ombudsman
in dat verband leveren? Het gaat dan om de zogenaamde feedbackfunctie van
de Nationale ombudsman, die kan bijdragen aan het voorkomen van klachten.
De Nationale ombudsman hecht grote waarde aan een goed vervullen van deze
functie. Dit kan bijdragen aan de kwaliteit van het uitvoerend overheidsoptreden,
in het belang van de burger.Aan de bedoelde preventie wordt bijgedragen door aanbevelingen in de rapporten
van de Nationale ombudsman, en door inzichten die overheidsinstanties zelf
ontlenen aan deze rapporten en aan de interventies door de Nationale ombudsman,
alsmede aan zijn jaarverslagen. Dit alles veronderstelt uiteraard wel de bereidheid
om dergelijke lering te trekken. Uit ervaring is bekend dat het leren door
organisaties niet vanzelf gaat.Een goed voorbeeld van het streven naar preventie is verder het initiatief
tot het boek Correspondentiewijzer van Wim Daniëls, dat in
november 1995 is verschenen in de Wijzerreeks van Sdu Uitgeverij (zie verder
hoofdstuk 5). Dit boek betreft correspondentie, een veelvoorkomende vorm van
contact tussen burger en overheid. Het ontsluit ervaringen van burgers, aangedragen
via talloze klachten bij de Nationale ombudsman, over tekortkomingen in het
schriftelijk verkeer met de overheid. Het bevat tal van suggesties, ontleend
aan rapporten van de Nationale ombudsman, om soortgelijke klachten te voorkomen.
Intussen is, op initiatief van de Nationale ombudsman, ook zijn werk op het
brede terrein van de politie op journalistieke wijze bewerkt tot een boek,
dat in mei 1996 zal verschijnen (Jeanne Doomen, Behoorlijk blauw?).
Dergelijke publikaties strekken tot lering van wat fout ging, en vormen bronnen
voor maatregelen om klachten te voorkomen. In dit verband moet ook worden
gewezen op andere voorlichtingsinspanningen, gericht op bijzondere doelgroepen
binnen de overheid, zoals een vaste column van de Nationale ombudsman voor
de korpsbladen van de verschillende politiekorpsen.Als het toch komt tot het indienen van een klacht bij de overheid is het
van groot belang dat de betrokken instantie zich inspant om die klacht zelf
zo goed mogelijk te behandelen, zodat er voor de klager zo min mogelijk aanleiding
bestaat om vervolgens nog de Nationale ombudsman te benaderen. Het hiervoor
genoemde streven van het kabinet tot het terugdringen van het aantal klachten
bij de Nationale ombudsman heeft geleid tot een brief, van 6 september 1995,
van staatssecretaris mr. J. Kohnstamm van Binnenlandse Zaken aan alle ministers
waarin wordt aangedrongen op goede voorzieningen voor interne klachtbehandeling
(zie hoofdstuk 2, § 2.1.5). Zover de Nationale ombudsman weet, bevindt
dit project zich nog overwegend in het stadium van intern overleg. In dit verband vraagt ook het kenbaarheidsvereiste van artikel 12, lid
2 van de Wet Nationale ombudsman (Wet N.o.) de aandacht. Dit vereiste betekent
een voorrangsregel voor interne klachtbehandeling, voordat de weg naar de
Nationale ombudsman openstaat. De Nationale ombudsman past dit vereiste actief
toe. Gewaakt moet overigens worden voor het – via aanscherping van het
kenbaarheidsvereiste – opwerpen van zodanige barrières voor de
toegang tot de Nationale ombudsman dat sprake is van een ontmoedigingsslag
voor de burger. Dat keert zich uiteindelijk tegen de overheid zelf.Ook op dit punt kan worden gewezen op bijdragen van de Nationale ombudsman
aan een goede behandeling van klachten direct bij de betrokken instantie zelf,
en daarmee aan het voorkomen van klachten bij de Nationale ombudsman. Zo wordt
intussen algemeen erkend dat de Nationale ombudsman door zijn werk een belangrijke
bijdrage heeft gegeven aan de ontwikkeling van algemene beginselen van behoorlijke
klachtbehandeling, terwijl hij ook toeziet op de naleving van deze beginselen.
De ook door het kabinet voorgestane codificatie van enkele van deze beginselen
in de Algemene wet bestuursrecht kan verder bijdragen aan de kwaliteit van
klachtbehandeling in eerste aanleg, en daarmee aan haar zogenoemde filterwerking
ten opzichte van de Nationale ombudsman. Verder kan hier, als een voorbeeld
uit 1995, worden gewezen op de impuls die de Nationale ombudsman in het Jaarverslag
1994 (blz. 25) heeft gegeven aan de totstandkoming van een Klachtenlijn bij
de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van het ministerie van Justitie.
De Nationale ombudsman heeft intussen al honderden klachten doorgeleid naar
deze Klachtenlijn, voor directe afdoening binnen de IND zelf (zie verder hoofdstuk
10, § 10A.2.1). b De kant van de burger; kennis over de Nationale ombudsmanHet besluit van een burger om een klacht in te dienen is de resultante
van verschillende factoren. Zo is er de klachtgevoeligheid van het soort contacten
die hij met de overheid heeft. Daarnaast is er het punt van de bereidheid
om door het indienen van een klacht uiting te geven aan ongenoegen, en dat
van de bekwaamheid om dat zelf te doen, of althans om daarbij zo nodig hulp
te vinden. Het is hier niet de plaats om deze en dergelijke factoren te analyseren.
Een uitzondering moet echter worden gemaakt voor het punt van de kennis van
de burger over het bestaan van de Nationale ombudsman, als een voorziening
waar hij terecht kan met bepaalde klachten over de overheid. Immers, als hij
die kennis niet heeft, zal hij de Nationale ombudsman niet benaderen, ook
al zou daar reden voor zijn.Verondersteld moet worden dat de sterke stijging van de instroom van zaken
bij de Nationale ombudsman in belangrijke mate een gevolg is van het feit
dat de naamsbekendheid van het – intussen veertien jaar oude –
instituut van de Nationale ombudsman als voorziening steeds verder toeneemt.
Daarnaast heeft de Nationale ombudsman kunnen vaststellen dat overheidsinstanties
er steeds meer toe overgaan om, bij hun interne afdoening van klachten, betrokkenen
te wijzen op de mogelijkheid zich tot de Nationale ombudsman te wenden.Hoe is het precies gesteld met de naamsbekendheid van de Nationale ombudsman?
Begin 1995 heeft de Nationale ombudsman opnieuw een onderzoek laten doen naar
de naamsbekendheid van de Nationale ombudsman, vergeleken met een soortgelijke
meting eind 1991. Dit onderzoek volgde op een voorlichtingscampagne op radio
en televisie in november en december 1994. Deze campagne, via Postbus 51,
vond haar aanleiding in de uitbreiding van de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman, eind 1993, tot de zelfstandige bestuursorganen. Gebleken is dat de passieve naamsbekendheid vrijwel onveranderd is gebleven: 93%,
tegenover 95% in 1991. De actieve naamsbekendheid is gestegen van 22% naar
28%. Deze zogenaamde spontane bekendheid was het grootst bij lezers van landelijke
dagbladen, hoger opgeleiden en mannen. Van de respondenten wist 32% dat de
Nationale ombudsman klachten over ministeries mag onderzoeken, en 11% dat
hij dit mag over de politie.Het stemt tot tevredenheid dat de ontwikkeling doorgaat van de bekendheid
met de Nationale ombudsman als voorziening. Een toename van de actieve naamsbekendheid
van 22% naar 28% is in dit verband een duidelijke stap. Dit neemt echter niet
weg dat uit de weergegeven cijfers kan worden afgeleid dat tallozen nog steeds
niet actief op de hoogte zijn van het bestaan van de Nationale ombudsman,
en van zijn precieze taak. Het is de Nationale ombudsman verder uit ervaring
bekend dat het woord «ombudsman» voor velen onduidelijk is (zie
Jaarverslag 1992, blz. 9–13).Bijzondere aandacht en extra inspanning op voorlichtingsgebied vragen
zij bij wie de spontane bekendheid met de Nationale ombudsman in verhouding
minder groot is. Het is niet gewaagd om te veronderstellen dat juist bij velen
van hen de kans op contacten met de overheid – en daarmee op klachten –
in verhouding wèl groot is. Gedacht kan worden aan contacten op terreinen
als de sociale zekerheid en andere financiële relaties met de overheid,
de arbeidsvoorziening, de politie en het vreemdelingenrecht.Overigens is er ook sprake van een tekort aan kennis bij hen die uit hoofde
van hun functie beter zouden moeten weten. Zo is het de Nationale ombudsman
uit een onderzoek – uitgevoerd door een stagiaire op het Bureau Nationale
ombudsman – bekend dat veel leraren geschiedenis en maatschappijleer
slecht op de hoogte zijn van de aard en de functie van het instituut van de
Nationale ombudsman (zie hoofdstuk 5, § 5.3).Alles bijeen leiden deze gegevens tot de conclusie dat de kennis in de
samenleving over de Nationale ombudsman nog allerminst het eindpunt van haar
ontwikkeling heeft bereikt. Dit betekent een aansporing voor de Nationale
ombudsman om zich te blijven inzetten voor het uitdragen van het instituut
en zijn werk in de samenleving. Daarbij is bijzondere aandacht geboden voor
hen die door opleiding en maatschappelijke positie minder gemakkelijk toegang
hebben tot dit soort informatie, en voor de intermediaire kaders die in dat
verband een brugfunctie vervullen. Immers, het instituut van de Nationale
ombudsman is ingesteld voor de burger, en kan zijn functie alleen vervullen
wanneer iedere burger die op zichzelf de Nationale ombudsman nodig heeft hem
ook kent en weet te vinden. Zoals al opgemerkt, is daarmee ook een duidelijk
belang van de overheid gediend. 3 Het voorlichtingsbeleid van de Nationale ombudsmanDe hiervoor getrokken conclusie moet leiden tot een actief voorlichtingsbeleid
van de Nationale ombudsman. Een dergelijk beleid draagt echter niet bepaald
bij aan een beperking van het zaaksaanbod van de Nationale ombudsman. Gezien
de capaciteitsproblemen die eerder in dit Voorwoord werden behandeld, is daarmee
sprake van een dilemma. Hoe minder burgers op de hoogte zijn van de Nationale
ombudsman, hoe minder klachten. Mag dan van de Nationale ombudsman worden
verwacht dat hij op dit punt een effectieve bijdrage levert aan beperking
van de instroom, door zijn werk te verrichten maar daar naar buiten toe zoveel
mogelijk het zwijgen over te doen? Die vraag is niet geheel irreëel,
in zoverre dat de Nationale ombudsman meer dan eens uit politieke kring een
geluid opving dat leek te wijzen op zo'n verwachting, en op de wens van terughoudende
voorlichting. Het is overigens opmerkelijk dat dergelijke kritische
geluiden pas vallen te horen als er sprake is van mogelijke budgettaire gevolgen
van een toename van de naamsbekendheid van de Nationale ombudsman.Voor zover deze geluiden zouden wijzen op een bewuste opvatting op dit
punt wijst de Nationale ombudsman zo'n opvatting met kracht van de hand. Het
is hoe dan ook volstrekt strijdig met de functie van het instituut in de samenleving
dat de Nationale ombudsman zich niet actief zou inzetten voor het informeren
van de samenleving over het bestaan van dit instituut en over zijn werk. Ook
na veertien jaar blijft dit onverminderd een duidelijke opgave. Elke andere
aanpak zou de Nationale ombudsman ongeloofwaardig maken. Overigens is in toenemende
mate sprake van spontane belangstelling vanuit de media voor het werk van
de Nationale ombudsman.Het uitdragen van het bestaan van de Nationale ombudsman als voorziening
voor de burger voltrekt zich in belangrijke mate via voorlichting over concrete
voorbeelden van het werk, zoals rapporten. Daarbij moet niet alleen worden
gedacht aan «grote» zaken, waarvan het gewicht hoe dan ook nieuwswaarde
betekent. Het gaat daarnaast zeker ook om de ervaringen van burgers met de
overheid die geen voorpaginanieuws zijn, maar die nieuwswaarde hebben vanwege
hun herkenbaarheid voor velen. Verder draagt openbaarmaking van het werk van
de Nationale ombudsman er aan bij dat dit instituut invloed heeft. Aandacht
van en in de nieuwsmedia is daarmee één van de voorwaarden voor
de effectiviteit – en daarmee de geloofwaardigheid – van het ombudsmaninstituut
als zodanig. Tenslotte draagt deze openbaarmaking er aan bij dat openbaar
bestuur ook werkelijk openbaar is. Dat moge binnen de overheid soms misschien
als hinderlijk worden ervaren, in een democratie is het wezenlijk.Zo blijft voor de Nationale ombudsman de conclusie overeind dat een actief
voorlichtingsbeleid een wezenlijk onderdeel is van zijn taak. Daarmee is echter
nog niet gezegd hoe aan dat beleid uitvoering moet worden gegeven. De Nationale
ombudsman streeft op dit punt, in het belang van zijn geloofwaardigheid, naar
een zekere geleidelijkheid. Opgemerkt wordt dat in de periode van ongeveer
vier jaar waarin de actieve naamsbekendheid is gestegen met 6%, de instroom
van klachten meer dan verdubbeld is. In de contacten met de verschillende
nieuwsmedia wordt er daarom zoveel als mogelijk naar gestreefd om onbeheersbare
effecten te voorkomen. Dat geldt met name de televisie, gezien haar bijzondere
impact. Daardoor is «finetuning» van de voorlichting, wat betreft
haar effecten, heel moeilijk. Niemand is er echter bij gebaat dat de Nationale
ombudsman in zeer korte tijd zou worden overspoeld met een stroom van klachten
die hij, door een tekort aan middelen, niet adequaat kan verwerken. Dit neemt
niet weg dat de Nationale ombudsman ten volle openstaat voor de nieuwsmedia
die hem benaderen met een verzoek om informatie, een interview of medewerking
aan een programma. Geconstateerd moet worden dat het beroep dat in dit verband
op de Nationale ombudsman wordt gedaan steeds meer toeneemt. In het voorlichtingsbeleid
spelen overigens niet alleen de algemene nieuwsmedia een rol, maar ook vakbladen
zoals die op allerlei deelterreinen en voor allerlei doelgroepen verschijnen.Wat betreft de inhoud van de voorlichting wordt gestreefd naar een evenwichtige
aanpak. Dit betekent onder meer dat de voorlichting recht moet doen aan eisen
van objectiviteit: zoveel als mogelijk uitdragen van de gezichtspunten van
beide partijen, en van beide soorten oordelen, «niet behoorlijk»
evengoed als «behoorlijk». Daarnaast wordt ernaar gestreefd om
zo duidelijk mogelijk voorlichting te geven over de grenzen van de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman, om zoveel mogelijk te voorkomen dat
burgers zich tot de Nationale ombudsman wenden met een verzoekschrift dat
niet in aanmerking kan komen voor onderzoek.De onafhankelijkheid van de Nationale ombudsman is staatsrechtelijk op
een aantal punten gewaarborgd. Elke onafhankelijkheid kent uiteraard haar
grenzen. Een bijzondere grens is die van de beschikbare middelen. Het leek
de Nationale ombudsman van belang om, door het voorgaande, informatie te geven
over zijn voorlichtingsbeleid. Dat draagt bij aan de openbare verantwoording
van dit ambt zoals die bij uitstek wordt gegeven in het jaarverslag dat, ingevolge
artikel 28, lid 1 van de Wet N.o., moet worden gezonden aan de beide Kamers
der Staten-Generaal en aan de ministers. Het kan daarmee hopelijk ook bijdragen
aan een zuivere discussie met de begrotingswetgever over de middelen die nodig
zijn om de Nationale ombudsman de functie te kunnen laten vervullen die de
wet aan dit instituut heeft opgedragen. 4 De ontwikkeling van de ombudsmanfunctie in het openbaar
bestuurAan het einde van dit Voorwoord past nog een enkel woord over de ontwikkeling
van de ombudsmanfunctie in het openbaar bestuur.Met instemming heeft de Nationale ombudsman kennis genomen van de opvatting
van het kabinet, neergelegd in de nota van staatssecretaris Kohnstamm van
30 mei 1995 (Kamerstukken II, 1994–1995, 24 206, nr. 1), en duidelijk
gesteund in de Tweede Kamer, dat het voor alle onderdelen van de overheid
wezenlijk is dat burgers toegang hebben tot een onafhankelijke voorziening
van klachtbehandeling, en dat op dit punt niet langer sprake kan zijn van
vrijblijvendheid. Wat betreft de lagere publiekrechtelijke lichamen legt de
nota de verantwoordelijkheid op dit punt bij hen zelf. Provincies en gemeenten
is – evenals eerder al de waterschappen – de mogelijkheid geboden
om, als zij dat wensen, in plaats van het treffen van een eigen voorziening,
aansluiting te krijgen bij de bevoegdheid van de Nationale ombudsman (zie
verder hoofdstuk 2, § 2.1.3).Op zichzelf zou de aanpak in de nota moeten leiden tot een dekkend geheel
van voorzieningen: zelf – alleen of in regionaal verband – ingestelde
ombudsmaninstituten dan wel, subsidiair, bevoegdheid van de Nationale ombudsman.
De twaalf provincies hebben op dit punt een keuze bepaald, en een duidelijke
beslissing genomen. Zij hebben, in het verband van het Interprovinciaal Overleg,
op 28 februari 1995 gevraagd om te worden gebracht binnen de bevoegdheid van
de Nationale ombudsman. De Nationale ombudsman heeft zich bereid verklaard
om zich in te zetten voor een nieuwe taak in deze.Wat betreft de gemeenten is echter nog steeds sprake van weinig vordering.
Het – nog steeds zeer bescheiden – aantal gemeenten met een eigen
ombudsmanvoorziening is, voor zover de Nationale ombudsman kan overzien, in
1995 nagenoeg ongewijzigd gebleven. Moet uit de onbeweeglijkheid in een brede
kring van gemeenten worden afgeleid dat men aan onafhankelijke klachtbehandeling,
als complement op een goede interne klachtbehandeling, door een daarvoor toegeruste
instantie onvoldoende belang hecht? Of is het belang dat men, mede gezien
de financiële consequenties, hecht aan klachtbehandeling zo gering dat
men concessies aanvaardbaar acht op het punt van de onafhankelijkheid en de
professionaliteit van de behandeling van klachten van de eigen burgers? Op
welke wijze denkt men dit dan te kunnen uitleggen aan die burgers? Is het
aanvaardbaar dat de vrijheid die decentralisatie biedt per saldo wel degelijk
uitmondt in vrijblijvendheid? En hoe is dan – door wie ook – aan
de burger de rechtsongelijkheid uit te leggen die bestaat zolang de ene gemeente wel, en de andere geen ombudsmanvoorziening heeft? Zal die
het achterblijven van zijn gemeente niet ervaren als een teken van zwakte,
zoals het instellen van een onafhankelijke ombudsman een teken is van kracht?
Het is toch niet aannemelijk dat alleen de gemeenten die wèl kiezen
voor een ombudsmaninstituut hun burgers reden gaven tot klagen?Intussen is, gegeven de kaders van de nota-Kohnstamm, overleg gaande tussen
het ministerie van Binnenlandse Zaken en een groep van – vooralsnog –
vier gemeenten die aansluiting beogen bij de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman. Onder hen is overigens een gemeente met een eigen gemeentelijke
ombudsman. De Nationale ombudsman heeft zich bereid verklaard tot medewerking
aan een project waarin ervaring kan worden opgedaan op dit terrein.Het overleg met de provincies en met de gemeenten in dit project is gevoerd
op basis van het uitgangspunt in de nota-Kohnstamm dat de desbetreffende openbare
lichamen, zoals dat ook geldt voor de waterschappen, zelf de kosten zullen
moeten dragen die zijn verbonden aan aansluiting bij de Nationale ombudsman.
De Nationale ombudsman staat daar op zichzelf buiten: de nota-Kohnstamm heeft,
met het oog op de vereiste onafhankelijkheid van de Nationale ombudsman ten
opzichte van de bestuursorganen binnen zijn bevoegdheid, terecht gekozen voor
overleg van het ministerie van Binnenlandse Zaken met de desbetreffende openbare
lichamen. Inzet van dit overleg is het verkrijgen van dekking voor de uitgaven
die verband zullen houden met een taak van de Nationale ombudsman op dit gebied.Dit overleg bleek niet eenvoudig: het financiële risico dat is verbonden
aan een open-eindemodel bleek een fors obstakel, terwijl het vinden van een
voor beide partijen aanvaardbare berekening veel voeten in de aarde had. Aldus
lijken de kosten van besluitvorming en het bedrag dat inzet was van die besluitvorming
niet in een evenwichtige verhouding tot elkaar te staan. In zo'n geval dreigen
patstellingen, ten nadele van de aandacht voor het achterliggende inhoudelijke
belang. Zo heeft de gemeente die zich als eerste had aangemeld voor aansluiting
zich naderhand teruggetrokken.Intussen is met het IPO overeenstemming bereikt, en is ook uitzicht op
een aanpak wat betreft de vier gemeenten. Wanneer in de toekomst zou worden
overlegd met nieuwe gemeenten bestaat echter het risico van herhaling. Juist
in deze eerste fase moet nog ervaring worden opgedaan. Een startbijdrage van
de rijksoverheid (het ministerie van Binnenlandse Zaken) zou in deze fase
de besluitvorming op dit punt wellicht (hebben) kunnen versoepelen. Naarmate
het aantal deelnemende gemeenten groter is, zal het genoemde risico minder
zwaar behoeven te wegen. Van bijzonder belang daarbij is dat dan intussen
ook ervaring zal zijn verkregen, op grond waarvan betrouwbaarder prognoses
mogelijk zullen zijn dan op dit moment. 5 Leeswijzer IndelingDit jaarverslag volgt de indeling zoals die ook in eerdere jaarverslagen
gebruikelijk was. In de hoofdstukken 7 en volgende wordt elk gebied binnen
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman afzonderlijk behandeld. De daaraan
voorafgaande hoofdstukken 2 tot en met 6 betreffen achtereenvolgens: de wetgeving,
het ambt en het Bureau Nationale ombudsman; cijfermatige gegevens; effecten
van het werk van de Nationale ombudsman; externe contacten; het werk van Afdeling
I. Hoofdstuk 1 bevat, in § 1.2, het gebruikelijke algemene overzicht,
en vervolgens, in § 1.3, twee bijzondere onderwerpen: het werk van
de Nationale ombudsman op het terrein van schadevergoeding, en klachtbehandeling
door de politie en door de Inspectie voor de Gezondheidszorg. AandachtspuntenHet jaarverslag van de Nationale ombudsman pleegt te worden behandeld
door de Tweede Kamer. Het is uiteraard aan de Kamer, en aan de leden van haar
vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken, om te bepalen aan welke onderwerpen
zij aandacht wensen te besteden. Als bijdrage aan de voorbereiding daarvan
volgt hieronder, ter ontsluiting van dit jaarverslag, een aantal aandachtspunten.
Het gaat daarbij om enkele suggesties en aanbevelingen in dit jaarverslag,
en om enkele in het verslag gesignaleerde knelpunten dan wel punten die naar
het oordeel van de Nationale ombudsman anderszins aandacht of actie verdienen.
Voor de goede orde wordt opgemerkt dat de rapporten uit 1995 en de daarin
gedane aanbevelingen, en de actie die daarop is gevolgd, en verdere analyses
niet zijn opgenomen in dit overzicht. A Algemeen1.a. Knelpunt in de capaciteit van het Bureau Nationale ombudsman (Voorwoord,
§ 1; hoofdstuk 3, § 3.3);b. Maatregelen van het kabinet ter beperking van het zaaksaanbod bij de
Nationale ombudsman; interne klachtregelingen (Voorwoord, § 2; hoofdstuk
2, § 2.1.5);c. Voorlichtingsbeleid van de Nationale ombudsman (Voorwoord, § 3);d. Ontwikkeling van de ombudsmanfunctie in het openbaar bestuur; financieringsmodel
(Voorwoord, § 4; hoofdstuk 2, § 2.1.3).2. Prikkels ter bevordering van de voortvarendheid bij de overheid: verslagplicht
inzake de werkvoorraad en de gemiddelde behandelingsduur; financiële
prikkels (hoofdstuk 1, § 1.2.2.2 onder a.).3. Het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo: noodzaak tot het
nemen van een beslissing over de status van zelfstandige bestuursorganen van
een aantal instanties; generieke aanwijzing? (hoofdstuk 2, § 2.1.2.4). B Bestuursorganen 1 Politiea. Uitvoerbaarheid van de richtlijnen voor geïntoxiceerde gedetineerden
(hoofdstuk 7, § 7A.6);b. Wegslepen (hoofdstuk 7, § 7A.12.2):– regeling van de bevoegdheid tot wegslepen in binnensteden met
ernstige parkeeroverlast;– aanpassing van de redactie van de Wegenverkeerswet 1994 (artt.
169–174) aan de Politiewet 1993;c. Wachttijden bij de vreemdelingendiensten (hoofdstuk 7, § 7A.14);d. Interne klachtbehandeling door de politie (hoofdstuk 1, § 1.3.2.1;
hoofdstuk 7, § 7A.17 en § 7B.11):– verantwoordelijkheidsverdeling;– naleving van de beginselen van behoorlijke klachtbehandeling. 2 Justitiea. Regeling inzake schadevergoeding in verband met politieoptreden (hoofdstuk
1, § 1.3.1.3.c; hoofdstuk 7, § 7A.18);b. Telefonische bereikbaarheid van het Centraal Justitieel Incassobureau
(hoofdstuk 7, § 7B.6);c. Slachtofferbeleid (hoofdstuk 7, § 7B.8):– bovengrens voor voegingen als beledigde partij, in verband met
de praktijk van voegen ad informandum;– wettelijke regeling van de bevoegdheid tot voegen ad informandum;d. Immigratie- en Naturalisatiedienst (hoofdstuk 10, § 10A.2):– knelpunten in de uitvoeringspraktijk, zowel ten aanzien van verblijfsdocumenten
als van naturalisaties;e. Wijziging van de huishoudelijke reglementen van TBS-inrichtingen (hoofdstuk
10, § 10A.4). 3 VolksgezondheidDe rol van de Inspectie voor de Gezondheidszorg inzake de behandeling
van klachten over zorgaanbieders op het terrein van de gezondheidszorg (hoofdstuk
1, § 1.3.2.2). DEEL I BEELD VAN DE OVERHEID 1 DE OVERHEID, GEZIEN DOOR DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 1995 1.1 InleidingDe taak van de Nationale ombudsman betreft de overheid. Nagenoeg zijn
gehele werk wordt bepaald door burgers die gebruik maken van hun recht –
neergelegd in artikel 12 van de Wet Nationale ombudsman (Wet N.o.) –
om de Nationale ombudsman te vragen een onderzoek in te stellen. In 1995 ontving
de Nationale ombudsman 7373 verzoekschriften (1994: 5890). Binnen de grenzen die zijn neergelegd in de Wet N.o. heeft de Nationale
ombudsman de plicht om aan het verzoek om onderzoek gehoor te geven. De behandeling
van elk verzoekschrift begint daarom met de beantwoording van de vraag of
dit valt binnen de bedoelde grenzen. Dat was het geval bij 2113 (30%) van
de 7129 verzoekschriften die in 1995 werden afgedaan (1994: 1493 van 5719
= 26%). In het overgrote deel van de 5016 verzoekschriften die niet in aanmerking
kwamen voor onderzoek ging het overigens wel degelijk om klachten over de
overheid. In maar één van de vijf van deze 5016 verzoekschriften
was een zaak aan de orde die viel buiten de overheid, terwijl het in ongeveer
vier van de vijf van deze verzoekschriften wel ging om een klacht over de
overheid. Toch kwam het ook in die gevallen niet tot onderzoek, omdat het
verzoek om onderzoek strandde op de bepalingen in de Wet N.o. over de afbakening
van bevoegdheid van de Nationale ombudsman op het terrein van de overheid
als zodanig, en over de ontvankelijkheid van verzoekschriften. Het leven als
burger met een klacht over de overheid is niet eenvoudig.De verdeling van de verzoekschriften die betrekking hadden op bestuursorganen
binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman was als volgt: ministeries
55%; zelfstandige bestuursorganen 31%; politie 12%; waterschappen 2%.In dit hoofdstuk wordt een beeld gegeven van de overheid zoals de Nationale
ombudsman die in 1995 heeft ontmoet in de 2113 zaken die zijn afgedaan nadat
zij in aanmerking waren gebracht voor onderzoek. In het merendeel van die
zaken (1494: 70,7%) is het niet gekomen tot het uitbrengen van een rapport,
en is de zaak in de regel behandeld volgens de interventiemethode. In 619
gevallen (29,3%) heeft het onderzoek geleid tot een rapport.De interventiemethode wordt met name gebruikt in naar verhouding eenvoudige
zaken, waarin de klager vooral belang heeft bij een snelle oplossing van het
probleem dat aanleiding was tot het indienen van de klacht. Als interventie
door de Nationale ombudsman bij de betreffende instantie heeft geleid tot
de door de klager gewenste duidelijkheid, of tot de door hem gewenste actie,
is er voor de Nationale ombudsman in de regel geen reden meer voor verdere
onderzoeksactiviteiten, en het uitbrengen van een rapport. Het gebruik van
deze methode is medio 1994 geïntensiveerd, zodat 1995 het eerste volle
jaar was waarin met deze nieuwe aanpak is gewerkt (zie voor een toelichting
op deze methode: Jaarverslag 1994, blz. 21 en 48–53). Het in dit hoofdstuk
te tekenen beeld van de overheid over 1995 berust mede op de gegevens en inzichten
die zijn verkregen in de interventiezaken.In § 1.2 van dit hoofdstuk wordt, zoals ook in eerdere jaren,
een overzicht gegeven van veel voorkomende problemen. Dat gebeurt primair
op basis van een kwantitatieve benadering: cijfermatige gegevens over de frequentie
van problemen, en over de oordelen van de Nationale ombudsman. Bij zo'n benadering
passen enkele duidelijke kanttekeningen vooraf. Zo moet – als steeds – worden opgemerkt dat het werk van de
Nationale ombudsman een vertekend beeld geeft van de overheid. Immers, binnen
de overheid bestaan grote verschillen voor wat betreft de contacten met de
burger. Het risico voor een bepaalde overheidsinstantie om in beeld te komen
van de Nationale ombudsman neemt toe naarmate haar contacten met de burger
groter in getal en gevoeliger naar inhoud zijn.Verder moet worden gewaarschuwd tegen een benadering waarin de aantallen
klachten slechts in vergelijkend perspectief worden beoordeeld. Zo kan men
ertoe overgaan om het aantal klachten over een bepaalde overheidsinstantie
vooral te bezien in relatie tot het aantal publiekscontacten waaruit deze
klachten kunnen voortkomen. Als er al betrouwbare schattingen mogelijk zijn
over dergelijke aantallen publiekscontacten, het is niet gewaagd om te veronderstellen
dat het aantal klachten slechts een zeer bescheiden percentage daarvan is.
Echter, de overheid is niet als een aanbieder op een markt, waar ontevreden
klanten een uitweg hebben voor hun ongenoegen, door naar een ander te gaan,
of misschien zelfs af te zien van een bepaald produkt. Alleen al daarom telt
elke klacht, en is het woord «klant» een riskante metafoor wanneer
het gaat om de burger in zijn verhouding tot de overheid.Van een vergelijkend perspectief is ook sprake wanneer men typen klachten
beziet naar de frequentie waarmee zij voorkomen. Dat heeft echter het risico
in zich van het miskennen van de aard van de normen die in het geding zijn,
en van de ernst van hun schending.Alles bijeen vormen aantallen slechts een ingang, en behoeven zij nadere
inhoudelijke beschouwing. Dat is niet alleen nodig om recht te doen aan de
hiervoor genoemde kanttekeningen, maar ook met het oog op het nemen van maatregelen
die moeten voorkomen dat bepaalde klachten zich weer zullen voordoen. Immers,
dat laatste vraagt ook inzicht in de factoren die (kunnen) leiden tot het
ontstaan van klachten. Het bestek van dit jaarverslag laat in dit overzichtshoofdstuk
geen uitgebreide inhoudelijke beschouwingen toe. De Nationale ombudsman vertrouwt
er echter op dat zij die dit hoofdstuk zullen lezen heel goed in staat zullen
zijn om ook zelf de te presenteren gegevens in het juiste perspectief te zien.In het afsluitende gedeelte van dit hoofdstuk zal nader worden ingegaan
op een tweetal specifieke onderwerpen. Het eerste daarvan is de vergoeding
van schade die burgers kunnen lijden als gevolg van handelen of nalaten van
de overheid. Aangegeven zal worden op welke wijze de Nationale ombudsman klachten
op dat punt benadert en heeft behandeld (zie § 1.3.1). Daarna zal
worden ingegaan op het onderwerp klachtbehandeling, meer in het bijzonder
op het terrein van de politie en van de gezondheidszorg (zie § 1.3.2). 1.2 Veel voorkomende problemen 1.2.1 InleidingHet behoort tot de taak van de Nationale ombudsman om een oordeel te geven
over overheidsgedragingen. Met het geven van een oordeel over een onderzochte
gedraging wordt tegelijk een oordeel gegeven over de gegrondheid van de betreffende
klacht. De centrale norm voor de beoordeling door de Nationale ombudsman –
neergelegd in artikel 26, lid 1 van de Wet N.o. – is die van de behoorlijkheid.
De Nationale ombudsman heeft deze norm uitgewerkt in een reeks van vereisten
van behoorlijkheid (zie bijlage 5). De klachten die de Nationale ombudsman
ontvangt kunnen alle worden herleid tot één of meer van deze
vereisten van behoorlijkheid. In die zin leidt het gebruik van deze vereisten
tot inzicht in het soort problemen dat de indieners van de klachten ondervonden
in hun verkeer met de overheid. Het gebruik door de Nationale ombudsman van de lijst met behoorlijkheidsvereisten
in de zaken die in aanmerking zijn gebracht voor onderzoek verschilt al naar
gelang de wijze van afhandeling van de betreffende zaak.Wanneer een klacht leidt tot een onderzoek dat uitmondt in een rapport
moet de Nationale ombudsman in dat rapport een oordeel geven. Dit gebeurt
door toetsing van de onderzochte gedraging aan de beoordelingscriteria in
de genoemde lijst. Al deze toetsingen in de 619 rapporten uit 1995 zijn samengebracht
in grafiek 6a in hoofdstuk 3. Bij elkaar is in deze rapporten 1445 keer zo'n
toetsing uitgevoerd. De bedoelde grafiek laat in de eerste plaats zien hoe
vaak de verschillende vereisten in de toetsing aan de orde waren. Dit geeft
inzicht in de problemen zoals die aan de Nationale ombudsman werden voorgelegd
voor onderzoek. Daarnaast bevat de grafiek per vereiste van behoorlijkheid
informatie over het oordeel van de Nationale ombudsman. Daarmee wordt zichtbaar
hoe vaak de Nationale ombudsman klachten op het desbetreffende punt gegrond
achtte.In 1995 is ertoe overgegaan om de lijst met behoorlijkheidsvereisten ook
te hanteren in de zaken waarin het onderzoek tussentijds is beëindigd,
zonder het uitbrengen van een rapport (zie hoofdstuk 3, § 3.2.1,
tabel 2b). In het bijzonder betreft het hier afdoening via de interventiemethode.
Dat is gebeurd door per klacht vast te leggen op welk vereiste van behoorlijkheid
zij betrekking had. In de 1494 zaken die anderszins zijn afgedaan, heeft 1926
keer zo'n registratie plaatsgevonden. Het resultaat van deze registratie is
neergelegd in grafiek 6b uit hoofdstuk 3. Zo is ook voor de verzameling van
zaken die niet leidden tot een rapport inzicht verkregen in de problemen van
burgers met de overheid zoals die aan de Nationale ombudsman werden voorgelegd.
Het feit dat het in deze zaken niet is gekomen tot een rapport, betekent dat
de Nationale ombudsman niet is toegekomen aan het geven van een oordeel. De
ervaring heeft de Nationale ombudsman echter geleerd dat wanneer deze zaken
wel zouden zijn afgedaan met een rapport, het oordeel in de regel «niet
behoorlijk» zou hebben geluid.Hieronder, in § 1.2.2, zal worden aangegeven welke behoorlijkheidsvereisten
in 1995 in verhouding het meest zijn gebruikt. Dat overzicht is primair gebaseerd
op de informatie in de genoemde twee grafieken, en wordt ingekleurd door informatie
die is ontleend aan de behandeling van het werk van de Nationale ombudsman
op het gebied van de afzonderlijke bestuursorganen, zoals opgenomen in de
hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag. 1.2.2 De zes meest voorkomende problemen 1.2.2.1 Algemeen overzichtIn de 619 rapporten uit 1995 zijn de volgende beoordelingscriteria in
verhouding het meest gebruikt:a.het vereiste van redelijkheid/proportionaliteit (24,9%);b.het vereiste van actieve informatieverstrekking (16,3%);c.het vereiste van overeenstemming met algemeen verbindendevoorschriften
(16,1%);d.het vereiste van voortvarendheid (9,6);e.het vereiste van correcte bejegening (7,7%); f.het vereiste van administratieve nauwkeurigheid (5,5%).Deze lijst voor 1995 omvat dezelfde criteria als die over de voorgaande
jaren. De volgorde is echter veranderd. Dit is een gevolg van het feit dat
het aandeel van de rapporten in de afgedane zaken die in aanmerking zijn gebracht
voor onderzoek is afgenomen. Bij elkaar beslaan de zes vereisten 80,4%
van alle 1445 keren dat in de rapporten één van de beoordelingscriteria
is gebruikt (1994: 81,8%).De aard van de 1494 zaken die anderszins zijn afgedaan, met name via de
interventiemethode, brengt met zich mee dat de rij van behoorlijkheidsvereisten
zoals die in deze zaken aan de orde waren op een aantal punten afwijkt van
de lijst die is ontleend aan de rapporten. De volgende behoorlijkheidsvereisten
waren in de 1926 registraties in deze 1494 zaken in verhouding het meest aan
de orde: a. het vereiste van voortvarendheid (45%); b. het vereiste van actieve
informatieverstrekking (20,6%); c. het vereiste van redelijkheid/proportionaliteit
(9,4%); d. het vereiste van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften
(7,6%); e. het vereiste van administratieve nauwkeurigheid (5,9%); f. het
vereiste van correctheid van bejegening (3,5%).Bij elkaar beslaan deze zes vereisten 92% van alle registraties in de
zaken die anderszins zijn afgedaan.Wanneer de grafieken 6a en 6b worden samengevoegd, geeft dat een totaal
van het aantal keren dat op één van de behoorlijkheidsvereisten
is geregistreerd; dat totaal is 3371. Wanneer vervolgens de scores in de beide
grafieken voor elk van de zes hiervoor genoemde vereisten worden samengevoegd,
en de aldus verkregen totaalscores worden bezien in relatie tot hun aandeel
binnen het totaal van de genoemde 3371 registraties, ontstaat het volgende
beeld:a.het vereiste van voortvarendheid (30,1%);b.het vereiste van actieve informatieverstrekking (18,7%);c.het vereiste van redelijkheid/proportionaliteit (16,2%);d.het vereiste van overeenstemming met algemeen verbindendevoorschriften
(11,2%);e.het vereiste van administratieve nauwkeurigheid (5,7%); f.het vereiste van correcte bejegening (5,3%).Bij elkaar beslaan deze scores 87,2% van het totaal van 3371 registraties.
De vraag kan worden opgeworpen of de samenvoeging van beide grafieken in alle
opzichten verantwoord is. Erkend moet worden dat er een verschil is tussen
het inzicht dat is verkregen in de gedraging die onderwerp was van een klacht
die is afgedaan via een rapport, en het inzicht bij zaken die anderszins zijn
afgedaan. Uiteindelijk is echter in elk van beide gevallen sprake geweest
van een poging om, via het gebruik van de lijst met behoorlijkheidsvereisten,
vast te leggen op welke van deze vereisten de klacht betrekking had.Verder moet worden opgemerkt dat het samengestelde overzicht niet zozeer
zijn betekenis ontleent aan het precieze percentage voor elk vereiste afzonderlijk,
als wel aan het globale beeld dat uit dit overzicht oprijst, met name ook
wanneer de verschillende vereisten in twee clusters worden gegroepeerd:a. de vereisten die vooral betrekking hebben op kenmerken van de administratieve
procesgang in grote, min of meer bureaucratische overheidsorganisaties, bezien
in relatie tot de burger. Het gaat dan om: de behandelingsduur (en het daarmee
corresponderende vereiste van voortvarendheid); de openheid naar de burger
(en het daarmee corresponderende vereiste van actieve informatieverstrekking);
de administratieve nauwkeurigheid. Bij elkaar betreffen de vereisten op deze
drie punten 54,5% van de scores in het samengestelde overzicht, ruim één
van de twee klachten.b. de vereisten die veeleer betrekking hebben op de besluitvorming of
het handelen in afzonderlijke gevallen: in overeenstemming met wat de redelijkheid/proportionaliteit verlangt, met algemeen verbindende
voorschriften en met wat uit een oogpunt van een correcte bejegening geboden
is. Bij elkaar betreft het 32,7% van de scores. Daarmee gaat het hier om omstreeks
één van de drie klachten. 1.2.2.2 De problemen afzonderlijkHieronder zullen de zes vereisten afzonderlijk worden behandeld, in de
volgorde waarin zij zijn geplaatst in het samengestelde overzicht. a. Voldoende voortvarendheidHet vereiste van voortvarendheid was vooral aan de orde in de zaken die
tussentijds zijn afgedaan, zonder rapport, en doorgaans via de interventiemethode.
Dat is ook begrijpelijk, omdat één van de twee situaties waarin
deze methode vooral wordt toegepast de behandelingsduur betreft. Wanneer iemand,
na het nodige wachten op de overheid, zich met een klacht op dit punt tot
de Nationale ombudsman wendt, gaat het in de meeste gevallen om een gegronde
klacht, zo heeft de ervaring de Nationale ombudsman geleerd. Het heeft dan
weinig zin dat betrokkene opnieuw een aantal maanden moet wachten, voordat
hij in een rapport van de Nationale ombudsman hoort of zijn klacht al dan
niet gegrond is. Van veel meer belang is dan dat hij zo snel mogelijk weet
waar hij aan toe is. Juist in dit soort gevallen is de interventiemethode
daarom de aangewezen aanpak. Het gaat hier om een klacht die, in verhouding
tot alle andere, zeer veel voorkomt: in maar liefst 45% van alle anderszins
afgedane zaken. Verder was dit vereiste ook nog aan de orde in 9,6% van de
oordelen in de rapporten. In 83,3% van die gevallen luidde het oordeel «niet
behoorlijk».In de rij van instanties die onderwerp waren van een klacht over een lange
behandelingsduur stond ook in 1995 de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND)
van het ministerie van Justitie ver vooraan. Van alle 1494 zaken die werden
afgedaan zonder dat het kwam tot een rapport betroffen 778 (52%) het ministerie
van Justitie; vrijwel steeds betreft het hier de IND. In de helft van deze
778 zaken ging het om de behandelingsduur, met name van verzoeken om asiel,
om een machtiging tot voorlopig verblijf of om naturalisatie.Het vereiste van voortvarendheid was ook geregeld aan de orde in zaken
die tussentijds werden afgedaan op het terrein van de Informatie Beheer Groep
(39%), van de Belastingdienst (37%) en van de bestuursorganen op het gebied
van de sociale zekerheid (62%).Het is de Nationale ombudsman uit ervaring bekend dat zij die verantwoordelijkheid
dragen voor de uitvoering van overheidstaken over het algemeen grote betekenis
hechten aan goede prestaties van hun organisatie op het punt van de behandelingsduur.
Dat is ook volkomen terecht: het gaat hier om een achilleshiel in het contact
tussen overheid en burger. De metafoor van de ambtelijke molens, die langzaam
malen, is hardnekkig. Bij het functioneren van de overheid gaat het niet om
molens die door hun functioneren energie opwekken. Integendeel, er is juist
energie nodig, om de ambtelijke molens in het goede tempo te laten draaien.Door de automatisering zijn in de loop van de afgelopen jaren de mogelijkheden
in technische zin om een vlotte behandeling te ondersteunen, en de voortgang
te bewaken, sterk verbeterd. Het is van groot belang dat ook voor het overige
steeds alle energie blijft gemobiliseerd die nodig is om aanvragen, verzoeken,
bezwaren of andere aangelegenheden af te handelen binnen de termijnen die
de wetgever heeft gesteld, of anderszins binnen een redelijke termijn. Daarop
behoort een permanente druk te staan. Daaraan kan worden bijgedragen wanneer overheidsinstanties die het aangaat
periodiek gegevens publiceren – bijvoorbeeld in hun jaarverslag, of
in het kader van de begroting – over de ontwikkeling van de werkvoorraad
en de doorlooptijden, zodat zij daar regelmatig in het openbaar op kunnen
worden beoordeeld. Verder wordt in dit verband verwezen naar hetgeen in het
Jaarverslag 1994 (blz. 28) is opgemerkt over financiële prikkels ten
behoeve van een aanvaardbare behandelingsduur, door het invoeren van een aanspraak
van een burger op financiële compensatie in het geval van onaanvaardbare
vertraging, en zeker van overschrijding van wettelijke behandelingstermijnen,
in zijn specifieke geval (zie voor de reactie van de kant van het kabinet:
hoofdstuk 2, § 2.1.4). b. Actieve informatieverstrekkingKlachten over een tekort aan informatieverstrekking door de overheid waren
in 1995 in de beide wijzen van afdoen in ongeveer gelijke mate aan de orde:
in 20,6% van de zaken die zijn afgedaan zonder dat zij hebben geleid tot een
rapport ging het om het vereiste van actieve informatieverstrekking, terwijl
dat vereiste aan de orde was in 16,3% van alle keren dat in de rapporten één
van de beoordelingscriteria werd gebruikt. In die laatstbedoelde zaken luidde
het oordeel in 56,8% «niet behoorlijk».De interventiemethode wordt niet alleen veel toegepast in het geval van
een klacht over een lange behandelingsduur, maar ook wanneer de klacht op
enigerlei wijze betrekking heeft op een tekort aan informatieverstrekking.
Tussen deze twee typen klachten bestaat samenhang: naarmate iemand langer
moet wachten, neemt zijn behoefte aan informatie over de stand van de behandeling
toe. In dat soort situaties is het bijzonder frustrerend wanneer pogingen
om die informatie te verkrijgen op niets uitlopen, omdat de betreffende instantie
niet bereikbaar is, of geen antwoord geeft. «Overheid» en «openheid»
scheelt op papier maar twee letters, maar in de praktijk soms alles.In verband met deze openheid is het onder meer van belang dat overheidsinstanties
telefonisch goed bereikbaar zijn. Op grond van de gegevens uit een steekproefonderzoek
in augustus 1995 concludeerde de Nationale ombudsman dat de telefonische bereikbaarheid
van de IND duidelijk verbeterd was (zie hoofdstuk 10, § 10A.2.5).
Ook de telefonische bereikbaarheid van de Steunpunten Studiefinanciering is
verbeterd (zie hoofdstuk 12, § 12B.1.4). Het Centraal Justitieel
Incasso Bureau komt daarentegen nog steeds niet tegemoet aan de eis van goede
telefonische toegankelijkheid, omdat het niet de financiële middelen
heeft om het daarvoor vereiste voice-responsesysteem aan te schaffen (zie
hoofdstuk 7, § 7B.6).Het vereiste van actieve informatieverstrekking betekent onder meer dat
de overheid in daarvoor in aanmerking komende gevallen een behandelingsbericht
en eventueel een tussenbericht moet sturen. Van de 396 keren dat dit vereiste
aan de orde was in de zaken die niet leidden tot een rapport betrof 38% het
verzenden van de genoemde berichten. Dit punt vraagt permanente aandacht,
in het bijzonder wat betreft het sturen van een tussenbericht wanneer blijkt
dat de behandelingstermijn die was aangekondigd in het behandelingsbericht
niet wordt gehaald.Openbaar bestuur moet zich inspannen om open en toegankelijk te zijn.
In dit verband verdient ook hier de IND nadere aandacht. Het aantal klachten
bij de Nationale ombudsman over de IND was in 1994 sterk gestegen; veel klachten
vonden hun oorsprong in onbereikbaarheid van deze dienst. In het Jaarverslag
1994 (blz. 25) is daarom de suggestie gedaan tot het instellen van een Klachtenlijn
voor de IND. Daarmee zou deze dienst eraan kunnen bijdragen dat
problemen van burgers met de IND, zoals op het punt van de behandelingsduur
en de informatieverstrekking, zoveel mogelijk direct bij de dienst zelf terechtkomen,
om daar te worden behandeld. Het stemt tot tevredenheid dat die suggestie
snel gehoor heeft gevonden, en dat de Klachtenlijn van de IND in juni 1995
operationeel is geworden. Niettemin ontving de Nationale ombudsman ook daarna,
evenals voorheen, een groot aantal klachten over de IND. Over geheel 1995
werden op het terrein van de IND 431 zaken afgedaan via de interventiemethode,
waarvan de meeste in de eerste helft van het jaar. Er werden 307 zaken ter
behandeling overgedragen aan de Klachtenlijn; de Nationale ombudsman bleef
hun wijze van afhandeling overigens wel bewaken.De eis van actieve informatieverstrekking aan de burger – over onder
meer zijn rechten en plichten in relatie tot de overheid heeft bijzondere
betekenis op het terrein van de politie, gelet op de aard van haar taken en
bevoegdheden. Voorbeelden zijn:– het geven van (correcte) informatie over de reden waarom men wordt
uitgenodigd op het politiebureau (95/581), of over de hoedanigheid waarin
men wordt verhoord (95/113);– het wijzen van de verdachte op zijn zwijgrecht (95/482);– het geven van informatie over de vrijheid die men heeft om het
politiebureau te verlaten (het geval van «sociale bewaring» in
rapport 95/6).Ook het openbaar ministerie dient zich in te zetten voor actieve informatieverstrekking,
bijvoorbeeld aan de verdachte over het intrekken van de dagvaarding (95/371),
of aan het slachtoffer dat als beledigde partij de terechtzitting wil bijwonen
(95/231).Het vereiste van actieve informatieverstrekking kan ook met zich meebrengen
dat de wijze waarop de informatie wordt gegeven met bijzondere waarborgen
moet worden omkleed, zoals het gebruik van aangetekende verzending. Op aanbeveling
van de Nationale ombudsman heeft de staatssecretaris van Justitie besloten
om bepaalde beschikkingen aan vreemdelingen voortaan aangetekend te versturen
(zoals de aanzegging aan een vreemdeling om binnen een bepaalde termijn het
land te verlaten; 95/367).Het vereiste van actieve informatieverstrekking betekent dat burgers aanspraak
moeten kunnen maken op een actieve opstelling van de overheid waar het gaat
om het verstrekken van informatie – op verzoek, en soms ook ongevraagd –
die van direct belang is voor hun betrekking tot de betreffende overheidsinstantie.
De medaille heeft echter ook een keerzijde, daar waar de overheid gebonden
is aan een wettelijke plicht om informatie over een burger geheim te houden
tegenover derden. In rapport 95/238 werd geoordeeld dat de Belastingdienst
zijn wettelijke geheimhoudingsplicht had geschonden.Ook zonder een specifieke wettelijke regeling is de overheid gehouden
om het grondrecht van bescherming van de persoonlijke levenssfeer te respecteren.
Dat was aan de orde in het onderzoek naar de medewerking door de politie aan
televisieprogramma's over haar werk, een vorm van zogenoemde «reality-tv».
De Nationale ombudsman heeft in het rapport naar aanleiding van dit onderzoek
(95/430), in het belang van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer,
voorwaarden ontwikkeld voor het verlenen van dergelijke medewerking. c. Redelijkheid/proportionaliteitDe eis van redelijkheid/proportionaliteit betreft de belangenafweging die van de overheid mag worden verwacht voordat zij komt tot een besluit,
of overgaat tot handelen. Deze afweging moet redelijk en billijk zijn.De eis van redelijkheid/proportionaliteit is in 1995 vooral aan de orde
geweest in zaken die hebben geleid tot een rapport. Dat ligt ook voor de hand:
veelal kunnen klachten op dit punt alleen verantwoord worden behandeld langs
de weg van een onderzoek waarin partijen hun zienswijze kunnen geven, en dat
wordt afgesloten met een beoordeling. Die beoordeling betekent in de regel
een marginale toetsing. Het vereiste van redelijkheid/proportionaliteit kwam
aan de orde in maar liefst 24,9% van alle keren dat in de rapporten één
van de beoordelingscriteria werd gebruikt. In 74,8% van de betreffende gevallen
luidde het oordeel «behoorlijk». Het vereiste was daarnaast aan
de orde in 9,4% van de registraties van de zaken die anderszins werden afgedaan.De eis van redelijkheid kan in het werk van de Nationale ombudsman enerzijds
aan de orde zijn in het geval van klachten over een schriftelijke beslissing.
Zo wordt in artikel 3:4, lid 2 van de Algemene wet bestuursrecht aan besluiten
de eis gesteld dat hun eventuele nadelige gevolgen niet onevenredig mogen
zijn in verhouding tot de met het besluit te dienen doelen (het evenredigheidsbeginsel).Geregeld heeft de Nationale ombudsman te maken met klachten over besluiten
waartegen geen voorziening openstaat bij de bestuursrechter. Een voorbeeld
vormen besluiten tot de afgifte van een ontslagvergunning door de Regionaal
Directeur voor de Arbeidsvoorziening (RDA). In het geval van een klacht over
zo'n besluit moet nogal eens de vraag worden beantwoord of de RDA, gelet op
wat door beide partijen is aangevoerd, in redelijkheid tot de gevraagde afgifte
kon komen (zie hoofdstuk 19, § 19B.2.3.2). Eenzelfde benadering
is vaak aan de orde bij de beoordeling van besluiten tot afwijzing van een
verzoek om schadevergoeding (zie daarvoor nader § 1.3.1).Daarnaast kan in het werk van de Nationale ombudsman de redelijkheidseis
aan de orde zijn bij de afweging zoals die vooraf behoort te gaan aan een
bepaald feitelijk handelen, bijvoorbeeld door de politie. Het gaat dan om
de vraag of een bepaalde wijze van handelen gerechtvaardigd is gelet op het
doel dat ermee werd beoogd, en of dit doel niet op een andere, minder vergaande,
wijze kon worden bereikt. Wanneer het politieoptreden betreft, wordt in dit
verband gesproken van de eis van proportionaliteit, respectievelijk subsidiariteit.
Ook hier gaat het om een proces van besluitvorming. Dit proces vindt echter
niet zijn neerslag in een schriftelijke uitkomst, maar in feitelijk handelen,
bestaande uit het gebruik van bepaalde bevoegdheden.Wanneer voor het te beoordelen geval op zichzelf vast staat dat is voldaan
aan de wettelijke voorwaarden waaronder een bepaalde bevoegdheid mag worden
gebruikt, is daarmee nog niet de vraag beantwoord of het daadwerkelijk gebruik
van die bevoegdheid, gegeven de omstandigheden van dat geval, en bezien vanuit
overwegingen van proportionaliteit en subsidiariteit, ook aanvaardbaar is.
Die – aparte – vraag kan aan de orde zijn bij de beoordeling door
de Nationale ombudsman van het gebruik van bepaalde dwangmiddelen, zoals van
de bevoegdheid tot aanhouden van iemand die op zichzelf terecht als verdachte
is aangemerkt, of tot binnentreden in een woning tegen de wil van de bewoner
wanneer op zichzelf aan de wettelijke vormvereisten is voldaan. Overwegingen
van proportionaliteit en subsidiariteit kunnen ook aan de orde zijn wanneer
het gaat om de beoordeling van de aanvaardbaarheid van de toepassing van een
bepaalde vorm van geweld (zie voor voorbeelden hoofdstuk 7, § 7A.2.2
respectievelijk § 7A.4). Soms moet overigens een voorliggende vraag worden beantwoord, namelijk
of de ambtenaar die een bepaalde bevoegdheid heeft gebruikt terecht heeft
geconcludeerd dat de voorwaarden waren vervuld die in de wet zijn neergelegd
voor het mogen gebruiken van deze bevoegdheid. Een voorbeeld daarvan is het
gebruik door de politie van een dwangmiddel als het aanleggen van handboeien,
of het gebruik van geweld als zodanig. De omstandigheden waaronder de politie
daartoe bevoegd is, zijn in algemeen verbindende voorschriften omschreven.
Dit betekent dat de betreffende politieambtenaar pas mag overgaan tot het
gebruik van de bewuste bevoegdheid nadat hij zich ervan heeft vergewist of
die omstandigheden zich voordoen. Een ander voorbeeld is het besluit van een
opsporingsambtenaar tot het gebruikmaken van de bevoegdheid tot het laten
wegslepen van een voertuig waarmee een parkeerovertreding is begaan. Die bevoegdheid
mag alleen worden gebruikt wanneer in de betreffende omstandigheden één
van de belangen wordt geschonden waarop in de Wegenverkeerswet wordt gedoeld,
zoals dat van de vrijheid van het verkeer en de veiligheid op de weg (zie
hoofdstuk 7, § 7A.12.2). In dit soort gevallen betekent de beoordeling
door de Nationale ombudsman toetsing aan het hierna, onder d, te behandelen
vereiste van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften. d. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriftenToetsing op wetmatigheid is een belangrijk aspect van de behoorlijkheidstoetsing
door de Nationale ombudsman. De invoering van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb), per 1 januari 1994, heeft ertoe geleid dat het bereik van de wetmatigheidstoetsing
is uitgebreid, door de codificatie van enkele voordien ongeschreven rechtsbeginselen,
en met het stellen van procedurevoorschriften op punten waar die voordien
niet golden. Deze ontwikkeling stelde de Nationale ombudsman voor de noodzaak
na te gaan op welke wijze de lijst met behoorlijkheidsvereisten – zoals
die sinds 1988 wordt gehanteerd – het best kon worden aangepast aan
de Awb. Immers, deze lijst omvat naast een rubriek inzake de eis van overeenstemming
met algemeen verbindende voorschriften een aantal andere rubrieken waarin
soms sprake is van vereisten die (intussen) ook algemeen verbindend voorschrift
zijn (geworden). In het bijzonder kan dan worden gewezen op wettelijke termijnbepalingen,
die in de lijst van de Nationale ombudsman worden begrepen onder het vereiste
van voortvarendheid. Een complicatie bij dit alles is dat het bereik van sommige
van de voorschriften in de Awb, gegeven het bereik van deze wet, soms beperkter
is dan dat van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. Daarnaast was er
de wenselijkheid om de lijst niet zodanig te veranderen dat vergelijking met
eerdere jaren onmogelijk zou worden.Een oplossing is gevonden door in de lijst onderdeel 1c (inzake vorm-
en procedurevoorschriften) te voorzien van de toevoeging «behoudens
de hierna (dat wil zeggen: in de rest van de lijst) te noemen Awb-voorschriften»,
en om de overige vereisten, waar van toepassing, te voorzien van verwijzingen
naar de Awb. Deze aanpassing is ingevoerd per 1 januari 1996 (in bijlage 5
bij dit jaarverslag is de nieuwe lijst opgenomen; zie ook hoofdstuk 2, § 2.2.1.2).Met inachtneming van de voorgaande kanttekening kan worden opgemerkt dat
het vereiste van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften in
de rapporten uit 1995 aan de orde was in 16,1% van de keren dat één
van de beoordelingscriteria werd gebruikt. In 52,8% van deze gevallen luidde
het oordeel «behoorlijk». Ongeveer één op de vier
van deze gevallen betrof de politie. Het vereiste kwam daarnaast voor in 7,6%
van de registraties van de zaken die anderszins werden afgedaan. Toetsing aan een voorschrift in een specifieke wettelijke regeling vereist
soms tevens toetsing aan de Awb. Dat was aan de orde in rapport 95/434, over
de uitzetting van een vreemdeling zonder dat daadwerkelijk was beslist op
zijn aanvraag om een verblijfsvergunning. Het ging hier om artikel 32, lid
1 sub b van de Vreemdelingenwet, bezien in relatie tot artikel 6:2 van de
Awb. Incidenteel zijn ook bepalingen aan de orde uit het algemene deel van
de Awb, zoals artikel 2:1, in de klacht over de Sociale Verzekeringsbank inzake
een vertegenwoordigingskwestie (95/604). e. Administratieve nauwkeurigheidDe eis van administratieve nauwkeurigheid was incidenteel aan de orde,
zowel in de zaken die leidden tot een rapport als in de zaken die anderszins
werden afgedaan. Zo werd dit vereiste gebruikt in 5,5% van alle keren dat
in de rapporten één van de beoordelingscriteria werd gebruikt;
in 71,3% luidde het oordeel «niet behoorlijk». Het was daarnaast
aan de orde in 5,9% van de registraties van de zaken die anderszins werden
afgedaan.Een tekort aan administratieve nauwkeurigheid kan ernstige gevolgen hebben,
zoals de uitzetting van een vreemdeling als gevolg van een verschrijving (95/109). f. Correcte bejegeningVan alle keren dat in de rapporten één van de beoordelingscriteria
werd gebruikt, betrof 7,7% het vereiste van correcte bejegening. Bijna de
helft van deze oordelen betrof politieklachten. Incidenteel wordt ook over
andere instanties geklaagd over een niet correcte bejegening. Een voorbeeld
hiervan zijn klachten over de bejegening door personeel van Nederlandse vertegenwoordigingen
in het buitenland (zie hoofdstuk 9, § 9.2), of door een verzekeringsgeneeskundige
(zie hoofdstuk 19, § 19B.1.3). In dit soort gevallen is het overigens,
bij ontbreken van getuigen, vaak niet mogelijk om de precieze toedracht van
de gebeurtenis te achterhalen. Dat is anders wanneer er iets zwart op wit
staat, zoals in het geval van een brief van de Rijksdienst voor het Wegverkeer
(95/260). 1.3 Bijzondere onderwerpen 1.3.1 De Nationale ombudsman en schadevergoeding 1.3.1.1 InleidingEvenals in voorgaande jaren kreeg de Nationale ombudsman ook in 1995 meer
dan eens te maken met klachten van burgers die stelden schade te hebben geleden
door handelen of nalaten van de overheid. Deze klachten kunnen betrekking
hebben op afwijzende beslissingen op een verzoek om schadevergoeding. De Nationale
ombudsman kan daarnaast ook te maken krijgen met schadevergoedingsaspecten
als onderdeel van een klacht over schadeveroorzakend optreden als zodanig.
Het gaat hier om een belangrijk onderwerp, dat bij een groot aantal bestuursorganen
aan de orde kwam of kan komen. Dit geeft aanleiding om er in dit overzichtshoofdstuk
nadere aandacht aan te besteden.Op het terrein van het bestuurlijk schadevergoedingsrecht hebben zich
de laatste jaren verschillende belangrijke ontwikkelingen voorgedaan. Deels
gaat het daarbij om ontwikkelingen in de jurisprudentie, deels om wijzigingen
in de wetgeving. In dit verband moet met name worden gewezen op de inwerkingtreding
van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, op 1 januari 1992, en de inwerkingtreding
van de Algemene wet bestuursrecht, op 1 januari 1994. Het is tegen deze achtergrond
dat de Nationale ombudsman de afgelopen jaren zijn oordeelsvorming op dit
gebied verder heeft ontwikkeld. Hieronder wordt op die ontwikkeling ingegaan,
door de wijze te schetsen waarop de Nationale ombudsman omgaat met klachten
op dit terrein. Na het weergeven van enkele algemene uitgangspunten (in § 1.3.1.2)
komen aldus aan de orde: schadevergoeding naar aanleiding van strafvorderlijk
overheidsoptreden (in § 1.3.1.3), en in verband met een door de
rechter vernietigde beschikking (in § 1.3.1.4), en financiële
tegemoetkoming op grond van overwegingen van coulance (in § 1.3.1.5).Onder schadeclaims worden in dit verband ook claims begrepen die strekken
tot verkrijging van een rentevergoeding. Voor een goed begrip wordt er echter
op gewezen dat de heffingsrente en invorderingsrente, zoals deze voorkomen
in de belastingwetgeving (zie respectievelijk artikel 30a en verder van de
Algemene wet inzake rijksbelastingen en artikel 28 en verder van de Invorderingswet
1990), buiten het kader van deze beschouwing zullen blijven. 1.3.1.2 Algemene uitgangspunten a. BevoegdheidAnders dan in situaties waarin nog een beroepsmogelijkheid bij de administratieve
rechter openstaat, is de Nationale ombudsman onverkort bevoegd tot onderzoek
als met betrekking tot het onderwerp van een klacht ook de burgerlijke rechter
kan worden benaderd. Alleen wanneer daadwerkelijk van deze mogelijkheid gebruik
wordt gemaakt, is de Nationale ombudsman, op grond van artikel 16, aanhef
en onder d van de Wet N.o., niet bevoegd tot onderzoek. Het gaat hierbij overigens
om een tijdelijke onbevoegdheid: na beëindiging van de procedure bij
de burgerlijke rechter «herleeft» de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman, zij het dat die bevoegdheid dan, voor zover de civiele procedure
tenminste is geëindigd met een vonnis, een discretionaire is geworden.
Immers, op grond van artikel 14, aanhef en onder g van de Wet N.o. is er geen
verplichting tot onderzoek als ten aanzien van de gedraging waarover wordt
geklaagd, anders dan ingevolge een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening, door een rechterlijke instantie uitspraak is gedaan. Besluit
de Nationale ombudsman in zo'n geval toch tot onderzoek, dan zal hij, op grond
van artikel 26, lid 2 van de Wet N.o., bij zijn oordeelsvorming de rechtsgronden
waarop de uitspraak van de burgerlijke rechter steunt in acht hebben te nemen.Wanneer de burgerlijke rechter niet is ingeschakeld, is de Nationale ombudsman
in beginsel verplicht om klachten over het niet toekennen van schadevergoeding –
en ook klachten die anderszins een schadevergoedingsaspect in zich dragen –
in onderzoek te nemen, voor zover de betreffende klacht ook overigens de –
in hoofdstuk 6 beschreven – toetsing op bevoegdheid heeft doorstaan.
Hierbij wordt echter wel gewezen op wat hierna, onder § 1.3.1.4,
wordt opgemerkt over de, overigens beperkte, taak van de administratieve rechter
op dit punt. Zoals gezegd, is de Nationale ombudsman niet bevoegd tot onderzoek
zolang de mogelijkheid openstaat om de gedraging waarover wordt geklaagd aan
deze rechter voor te leggen. b. Wijze van beoordelingNaast de vraag naar de bevoegdheid van de Nationale ombudsman met betrekking
tot schadevergoedingskwesties is ook de vraag van belang op welke wijze de
Nationale ombudsman klachten die op dit soort kwesties betrekking hebben dient
te beoordelen. Al in het Jaarverslag 1988 (blz. 81–82) is aan deze vraag
aandacht besteed. Zoals daar is aangegeven, stelt de Nationale ombudsman zich
ten aanzien van klachten over schadevergoedingskwesties in beginsel terughoudend
op. Dat hangt samen met het volgende. Meestal wordt door de betrokken verzoeker,
impliciet of expliciet, een beroep gedaan op bepalingen van burgerlijk recht, zoals bijvoorbeeld de in het Burgerlijk Wetboek (BW) opgenomen
bepalingen over schade uit onrechtmatige daad. Het is in ons rechtssysteem
voorbehouden aan de burgerlijke rechter om rechtens bindend te beslissen of
een bestuursorgaan op grond van het burgerlijk recht is gehouden om schade
te vergoeden (ook hier moet echter worden gewezen op wat hierna, onder § 1.3.1.4,
aan de orde komt over de taak van de administratieve rechter op dit punt).In de beoordeling door de Nationale ombudsman van een afwijzende beslissing
op een schadeclaim speelt de mogelijkheid om ter zake de burgerlijke rechter
te benaderen een uitdrukkelijke rol. In dit verband hanteert de Nationale
ombudsman veelal de volgende standaardoverweging (zoals in de hierna te bespreken
rapporten 95/106 en 95/405):«In het geval van een klacht over een besluit van een bestuursorgaan
tot afwijzing van een verzoek om schadevergoeding stelt de Nationale ombudsman
zich terughoudend op. De burgerlijke rechter is immers bij uitsluiting bevoegd
bindend te beslissen over de vraag of een bestuursorgaan is gehouden om op
grond van bepalingen van burgerlijk recht schade te vergoeden. Alleen wanneer
naar het oordeel van de Nationale ombudsman de aanspraak van de betrokkene
op schadevergoeding, gezien de gronden waarop deze aanspraak berust, zo evident
juist is dat het bestuursorgaan niet in redelijkheid tot zijn afwijzende besluit
heeft kunnen komen, wordt dat besluit tot weigering van de gevraagde schadevergoeding
aangemerkt als een niet behoorlijke gedraging.In de overige gevallen gaat de Nationale ombudsman ervan uit dat het in
beginsel vrijstaat aan het bestuursorgaan om te betwisten, dat het gehouden
is tot het vergoeden van de gestelde schade, en om zich in verband daarmee
op het standpunt te stellen dat de vraag naar die gehoudenheid – eventueel –
moet worden beantwoord door de burgerlijke rechter. In die gevallen zal er
voor de Nationale ombudsman geen reden zijn om het besluit tot weigering van
de schadevergoeding aan te merken als een niet behoorlijke gedraging.»Indien de Nationale ombudsman, op basis van de weergegeven benadering,
komt tot het oordeel «niet behoorlijk» leidt dat in de regel tot
de aanbeveling om het afwijzende besluit op het verzoek om schadevergoeding
te heroverwegen.Indieners van een klacht over een afwijzende beslissing op een schadeclaim
worden overigens al direct bij de ontvangst van hun klacht uitdrukkelijk gewezen
op deze vaste benadering. Daarbij wordt hun in overweging gegeven om zich
tot de burgerlijke rechter te wenden. Ziet een verzoeker af van een civiele
procedure, en handhaaft hij zijn verzoek aan de Nationale ombudsman, dan wordt
een onderzoek ingesteld, wanneer het verzoekschrift de hiervoor bedoelde toetsing
op bevoegdheid doorstaat. 1.3.1.3 Schadevergoeding naar aanleiding van strafvorderlijk
overheidsoptreden a. Ten aanzien van de ex-verdachteMet betrekking tot het leerstuk van de schadevergoeding naar aanleiding
van strafvorderlijk overheidsoptreden hebben zich de afgelopen jaren belangrijke
ontwikkelingen voorgedaan. Het gaat daarbij met name om de positie van de
voormalige verdachte.Zowel in het Jaarverslag 1990 (blz. 149–151) als in het Jaarverslag
1991 (blz. 153–159) werd aandacht besteed aan de zaak die aan de orde
kwam in rapport 90/386, en, na heroverweging, in het herziene rapport 91/282.
De zaak betrof een spoedhuiszoeking ter inbeslagneming, waarbij schade was toegebracht aan de eigendommen van betrokkene, de voormalige verdachte.
Betrokkene klaagde er bij de Nationale ombudsman over dat de minister van
Justitie had geweigerd om deze schade te vergoeden. De Nationale ombudsman
oordeelde zowel in het oorspronkelijke als in het herziene rapport dat de
minister niet in redelijkheid tot zijn afwijzende beslissing had kunnen komen.In deze zaak kwam het arrest van de Hoge Raad van 26 januari 1990 (NJ
1990, nr. 794; AB 1990, nr. 251) aan de orde. Het ging daarin om de schade
die was veroorzaakt bij een politie-inval in de woning van een verdachte die,
naar achteraf was gebleken, met geen van de feiten waarvan hij werd verdacht
iets te maken had gehad. Volgens de Hoge Raad moest de ten tijde van het politieoptreden
in beginsel aanwezige rechtvaardigingsgrond achteraf bezien als ongenoegzaam,
want ongefundeerd worden aangemerkt, dit omdat de betrokkene later «onschuldig
bleek aan de gerezen verdenking». Het achteraf ongefundeerd blijken
van de aanvankelijke rechtvaardigingsgrond deed het politieoptreden, voor
zover het schade toebracht, onrechtmatig zijn, met het gevolg dat de Staat
verplicht was de door dat optreden veroorzaakte schade te vergoeden. De schade
moest volgens de Hoge Raad worden aangemerkt als te zijn veroorzaakt door
de schuld van de Staat, omdat de Staat met de mogelijkheid van het achteraf
ongefundeerd blijken van de rechtvaardigingsgrond rekening had moeten houden.In de zaak waarin de hierboven genoemde rapporten werden uitgebracht,
liet de minister weten dat het genoemde arrest van de Hoge Raad naar zijn
oordeel restrictief diende te worden geïnterpreteerd. Alleen als achteraf
ondubbelzinnig was komen vast te staan dat de verdachte onschuldig was, was
er volgens de minister sprake van een ongefundeerde rechtvaardigingsgrond
waardoor het optreden achteraf als onrechtmatig moest worden beschouwd. In
de betreffende zaak was sprake van een sepot wegens gebrek aan bewijs. Zo'n
geval was volgens de minister niet gelijk te stellen met de situatie waarin
de verdachte onschuldig was gebleken.De Nationale ombudsman overwoog in rapport 91/282 dat de opvatting van
de minister in strijd was met de bepaling van artikel 6, lid 2 van het Europees
Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens (EVRM), op grond waarvan
een ieder die wegens een strafbaar feit wordt vervolgd voor onschuldig wordt
gehouden totdat zijn schuld volgens de wet is bewezen. Als een verdachte door
de strafrechter wordt vrijgesproken, dan is daarmee het punt gepasseerd waar
zijn schuld volgens de wet kan worden bewezen. Dat geldt ook wanneer op grond
van gebrek aan bewijs een beslissing tot niet-vervolging wordt genomen. Door
in deze gevallen schadevergoeding te weigeren op grond van de overweging dat
de onschuld aan de gerezen verdenking niet was komen vast te staan met andere
woorden: dat nog steeds sprake was van vermoedelijke schuld – werd de
gewezen verdachte volgens de Nationale ombudsman niet voor onschuldig gehouden.
De opvatting van de minister hield volgens de Nationale ombudsman bovendien
in dat de gewezen verdachte in feite werd belast met een «probatio diabolica»,
te weten het bewijs van feiten of omstandigheden waaruit blijkt dat hij onschuldig
is. Zo'n negatief bewijs is in de meeste gevallen niet of zeer moeilijk te
leveren.De minister bleef in deze zaak echter bij zijn standpunt, en was niet
bereid om de betrokken verzoeker, overeenkomstig de aanbeveling van de Nationale
ombudsman, tegemoet te komen in het door hem geleden financiële nadeel. Zoals aan de orde komt in hoofdstuk 10, § 10A.6, is de Hoge
Raad inmiddels in een tweetal arresten, van respectievelijk 29 april 1994
(RvdW 1994, 104 C) en 23 december 1994 (NJ 1995, 512), nader ingegaan op de
omstandigheden waaronder strafvorderlijk overheidsoptreden in civielrechtelijke
zin als onrechtmatig is te beschouwen. Kort gezegd (hoofdstuk 10, § 10A.6,
bevat een meer uitgebreide bespreking van de genoemde arresten) heeft de Hoge
Raad in het eerste arrest overwogen dat de enkele omstandigheid dat een verdachte
is vrijgesproken van het feit ter zake waarvan hij voorlopige hechtenis heeft
ondergaan, nog niet betekent dat de verdenking ten onrechte heeft bestaan,
en dat de voorlopige hechtenis derhalve onrechtmatig was. In het tweede arrest
overwoog de Hoge Raad onder meer dat degene wiens onschuld niet uit het strafvorderlijke
onderzoek blijkt een vordering uit onrechtmatige daad tegen de Staat voor
de burgerlijke rechter zal moeten gronden op andere feiten dan het enkele
gebruik van een dwangmiddel op grond van een verdenking die ongefundeerd is
gebleken.In 1995 kwam een rapport (95/405) uit waarin de genoemde arresten van
de Hoge Raad een rol spelen (zie hoofdstuk 10, § 10A.6). Ook dit
rapport betrof een weigering van de minister van Justitie tot vergoeding van
schade; de gestelde schade was onder meer het gevolg van strafvorderlijk optreden.
De Nationale ombudsman concludeerde, onder verwijzing naar zijn terughoudende
opstelling in schadevergoedingskwesties zoals hiervoor besproken onder § 1.3.1.2,
dat, gelet op de feiten in deze zaak, de gronden waarop de aanspraak van de
verzoeker op schadevergoeding berustte niet zo evident juist waren dat de
minister van Justitie, gegeven de genoemde jurisprudentie van de Hoge Raad,
niet in redelijkheid had kunnen weigeren om verzoeker een schadevergoeding
toe te kennen.Uit dit voorbeeld blijkt het inhoudelijke belang van de rechtspraak van
de burgerlijke rechter voor de beoordeling van schadevergoedingskwesties door
de Nationale ombudsman. De Nationale ombudsman zal, gegeven zijn terughoudende
benadering, een bestuursorgaan er in beginsel geen verwijt van maken dat het
zijn gehoudenheid tot schadevergoeding betwist wanneer de burgerlijke rechter
in een in alle opzichten vergelijkbaar geval afwijzend heeft beslist op een
vordering tot schadevergoeding. Omgekeerd kunnen uitspraken van de burgerlijke
rechter waarin schadevergoeding is toegekend de Nationale ombudsman onder
bepaalde omstandigheden brengen tot het oordeel dat een bestuursorgaan niet
in redelijkheid heeft kunnen komen tot afwijzing van een verzoek om schadevergoeding
(zie wat hierna, onder § 1.3.1.4, aan de orde komt over door de
rechter vernietigde beschikkingen). b. Ten aanzien van derdenNiet alleen de verdachte zelf, maar ook derden kunnen schade lijden als
gevolg van strafvorderlijk overheidsoptreden. Zo'n situatie was aan de orde
in rapport 90/018, AB 1990, nr. 269 (zie het Jaarverslag 1990, blz. 148–149):
een verhuurder had schade aan een door hem verhuurde woning geleden als gevolg
van politieoptreden tegen een in de woning aanwezige persoon. Rapport 90/144
betrof een soortgelijk geval. Volgens de Nationale ombudsman was in deze gevallen
sprake geweest van rechtmatig politieoptreden. De Nationale ombudsman overwoog
daarbij echter dat een overheidsorgaan gehouden is om bij de beslissing op
een verzoek om de schade te vergoeden die is voortgevloeid uit politieoptreden
mede de algemene beginselen van behoorlijk bestuur te betrekken. Met name
het gelijkheidsbeginsel kan met zich meebrengen dat de overheid, ook wanneer
er sprake is van rechtmatig politieoptreden, de door de burger geleden schade
behoort te vergoeden. Het gelijkheidsbeginsel houdt onder meer in dat burgers
in beginsel op gelijke wijze de lasten dragen die het gevolg
zijn van de behartiging van het algemeen belang, tenzij het kosten betreft
die naar maatschappelijke opvattingen voor risico van de individuele burger
behoren te komen. Door de schade voor rekening van de betrokken verzoeker
te laten, werd volgens de Nationale ombudsman inbreuk gemaakt op het gelijkheidsbeginsel.Overigens wordt ook door de burgerlijke rechter erkend dat het niet altijd
aanvaardbaar is om de gevolgen van op zichzelf beschouwd gerechtvaardigd overheidshandelen
voor rekening te laten van de benadeelde (zie bijvoorbeeld het arrest van
de Hoge Raad van 18 januari 1991, AB 1991, 241).Ook in 1995 kreeg de Nationale ombudsman te maken met schade als gevolg
van politieoptreden, geleden door een derde (zie rapport 95/106; dit rapport
wordt eveneens besproken in hoofdstuk 10, § 10A.6). Anders dan in
de twee hiervoor genoemde rapporten uit 1990, achtte de Nationale ombudsman
in de zaak die leidde tot rapport 95/106 omstandigheden aanwezig die waren
toe te rekenen aan de betrokken verzoeker. Met verwijzing naar zijn terughoudende
opstelling ten aanzien van beslissingen op schadeclaims oordeelde hij dat
de minister van Justitie daarom in redelijkheid had kunnen besluiten om de
door verzoeker geleden schade niet te vergoeden. c. Een wettelijke regeling?In het hiervoor, onder a, genoemde herziene rapport 91/282 deed de Nationale
ombudsman niet alleen de aanbeveling om de betrokken verzoeker alsnog tegemoet
te komen in het voor hem ontstane financiële nadeel, maar gaf hij de
minister van Justitie ook in overweging wetswijziging te bevorderen teneinde
te bewerkstelligen dat het verschil in behandeling zou komen te vervallen
van de diverse vormen van schade die een gewezen verdachte heeft geleden in
het kader van een strafzaak die eindigt zonder oplegging van straf of maatregel.
Het Wetboek van Strafvordering kent immers slechts een regeling voor vergoeding
van schade als gevolg van ondergane verzekering of voorlopige hechtenis. De
minister liet weten dat hij nadere bestudering nodig achtte om een oordeel
te kunnen geven over de mogelijkheid en wenselijkheid van de gevraagde wettelijke
voorziening (zie het Jaarverslag 1991, blz. 158). In het Jaarverslag 1993
(blz. 151) en het Jaarverslag 1994 (blz. 153) is verslag gedaan van de stand
van zaken op dit punt.Op 17 januari 1996 heeft de minister van Justitie de Nationale ombudsman
laten weten dat zij het uit een oogpunt van beleid weliswaar wenselijk acht
dat een specifieke schadevergoedingsregeling voor strafvorderlijk optreden
tot stand wordt gebracht, maar dat zij geen financiële dekking voor de
daarmee gemoeide kosten heeft gevonden. Er zal pas een wetsvoorstel kunnen
worden ingediend als voor dit financieringstekort een oplossing is gevonden.
De Nationale ombudsman heeft de minister op 7 februari gevraagd om nader te
worden geïnformeerd over de raming van de uitgaven die zullen voortvloeien
uit de beoogde schadevergoedingsregeling, met name voor zover deze zouden
uitgaan boven het niveau van wat nu al aan schadeclaims wordt gehonoreerd,
als de minister daar zelf reden voor ziet of wanneer de rechter zulks uitspreekt
(zie ook hoofdstuk 7, § 7A.18, waar de hier bedoelde correspondentie
wordt geciteerd).Intussen is het onbevredigend dat, hoewel ook de minister onderkent dat
de gevraagde wettelijke regeling wenselijk is, deze er vooralsnog niet zal
komen. 1.3.1.4 Schadevergoeding in verband met een door de rechter
vernietigde beschikking a. AlgemeenDe Nationale ombudsman krijgt meer dan eens te maken met klachten over
het afwijzen van een verzoek om vergoeding van schade die voortvloeit uit
het vernietigen van een beschikking door de rechter. Het gaat daarbij veelal
om rechtsbijstandskosten, gemaakt ter bestrijding van die vernietigde beschikking.
In sommige gevallen is er (ook) sprake van gederfde rente.De Hoge Raad heeft in verschillende arresten (bijvoorbeeld het arrest
van 26 september 1986, NJ 1987, 253, en het arrest van 12 juni 1992, rolnummer
14 743, gepubliceerd in Vakstudienieuws van 23 juli 1992) bepaald dat
als een overheidslichaam een beschikking neemt en handhaaft die naderhand
door de rechter wordt vernietigd wegens strijd met de wet of met één
van de algemene beginselen van bestuur, het lichaam daarmee een onrechtmatige
daad begaat, en dat de schuld van dat lichaam daarmee in beginsel is gegeven.
Zelfs wanneer het overheidslichaam geen enkel verwijt treft, moet worden aangenomen
dat deze onrechtmatige daad in beginsel – in de terminologie van artikel
6:162 van het BW – voor rekening van het overheidslichaam komt. b. BelastingenDe staatssecretaris van Financiën nam aanvankelijk het standpunt
in dat de werking van bedoelde arresten zich niet uitstrekte tot het terrein
van de belastingheffing. Voor gedragingen van de Belastingdienst zou volgens
de staatssecretaris het uitgangspunt van schuldaansprakelijkheid, en niet
het in de rechtspraak ontwikkelde uitgangspunt van risico-aansprakelijkheid
moeten gelden. Ook nadat het gerechtshof te 's-Gravenhage, op 21 mei 1992
(rolnummer 90/1211, gepubliceerd in Vakstudienieuws van 23 juli 1992), de
staatssecretaris op dit punt in het ongelijk had gesteld, bleef deze bij zijn
standpunt. Dit leidde ertoe dat op verzoeken aan de betrokken eenheid of aan
de staatssecretaris om vergoeding van de hier bedoelde schade veelal afwijzend
werd beslist. In sommige van dergelijke afwijzende beslissingen werd de Nationale
ombudsman om een oordeel gevraagd.De Nationale ombudsman overwoog dat, gelet op de hiervoor bedoelde jurisprudentie,
de vernietigde aanslag moest worden aangemerkt als een onrechtmatige daad
jegens de betrokken verzoeker, en dat daarmee de schuld – in de zin
van toerekenbaarheid – van de Belastingdienst in beginsel gegeven was.
Wanneer zich in een individuele zaak geen bijzondere omstandigheden voordeden
die zouden moeten leiden tot de conclusie dat in die zaak schuld bij de Belastingdienst
ontbrak, stelde de Nationale ombudsman vervolgens dat er een verplichting
bestond om de schade te vergoeden die redelijkerwijs het gevolg was van de
vernietigde aanslag (zie bijvoorbeeld de rapporten 93/073 en 93/585; zie ook
het Jaarverslag 1992, blz. 284–285). Wordt deze wijze van beoordeling
bezien in samenhang met het hiervoor, onder § 1.3.1.2, beschreven
uitgangspunt, dan kan worden geconcludeerd dat de Nationale ombudsman de gestelde
aanspraak op schadevergoeding in de hier bedoelde gevallen zo evident juist
heeft geacht dat, volgens hem, niet in redelijkheid had kunnen worden gekomen
tot de betwisting daarvan. Dit bracht hem er dan toe om de afwijzing van de
aanspraak «niet behoorlijk» te achten. Dit oordeel leidde tot
de aanbeveling om de afwijzing van het verzoek om schadevergoeding te heroverwegen.
De staatssecretaris van Financiën hield in enkele zaken zijn reactie
op de aanbevelingen aan in afwachting van een uitspraak van de Hoge Raad in
een aanhangige procedure over een soortgelijk geschil. In zijn arrest in deze procedure, van 1 juli 1993 (rolnummer 15 137,
Vakstudienieuws 1993, blz. 2202), heeft de Hoge Raad bevestigd dat de in de
hiervoor genoemde jurisprudentie ontwikkelde regel inzake vernietigde beschikkingen
onverkort ook geldt voor het terrein van de belastingheffing. Sindsdien wordt
schade die (redelijkerwijs) voortvloeit uit de vernietiging van belastingaanslagen
in beginsel door de staatssecretaris van Financiën vergoed; aangehouden
aanbevelingen ter zake werden alsnog opgevolgd (zie het Jaarverslag 1993,
blz. 272–275). Ter zake is op 14 februari 1994 een resolutie uitgevaardigd
(nr. AFZ 94 846 M). Voor zover de geleden schade bestaat uit kosten van
rechtsbijstand, ziet deze resolutie overigens alleen op procedures die voor
1 januari 1994 zijn afgerond. Sinds die datum is namelijk de belastingrechter
(bij uitsluiting) bevoegd om een veroordeling in de proceskosten uit te spreken
(zie artikel 5a van de Wet administratieve rechtspraak belastingzaken). Eenzelfde
regeling is getroffen voor de «gewone» administratieve rechtspraak
(zie artikel 8:75 van de Algemene wet bestuursrecht). De regelingen voorzien
echter niet in vergoeding van kosten die zijn gemaakt in de bezwaarfase (zie
hoofdstuk 13, § 13A.2.2). c. Sociale zekerheidIn 1995 heeft de Nationale ombudsman ook op een ander terrein te maken
gekregen met claims die verband hielden met de vernietiging van een beschikking
door de rechter (zie de rapporten 95/17, 95/242, 95/243, 95/244, en 95/322;
zie ook hoofdstuk 19, § 19 B.1). Het gaat hier om een aantal zaken
waarin het Gemeenschappelijk Administratiekantoor (GAK) een gevraagde uitkering
geheel of ten dele had geweigerd, terwijl deze beslissing – meestal
geruime tijd later – door de rechter was vernietigd, waarna alsnog een
voor de belanghebbende positieve beslissing was genomen. De betrokken verzoekers
hadden het GAK, al dan niet in combinatie met een verzoek om vergoeding van
gemaakte kosten, gevraagd om een rentevergoeding. Het GAK was evenwel slechts
bereid om zogeheten wettelijke rente (zie artikel 1286 van het BW (oud) en
artikel 6:119 van het huidige BW) te betalen indien en voor zover daarop,
na het opeisbaar worden van de uitkering, schriftelijk aanspraak was gemaakt.
Het GAK stelde zich op het standpunt dat pas een opeisbaar recht op uitkering
was ontstaan nadat, naar aanleiding van het oordeel van de rechter, alsnog
een toekenningsbeslissing was genomen. Het GAK beriep zich in dit verband
op het arrest van het gerechtshof te Amsterdam van 22 oktober 1987, RSV 1988,
nr. 152. Het GAK was in de genoemde zaken voorts bereid om (eventuele) daadwerkelijk
geleden renteschade te vergoeden, maar alleen als de aanwezigheid van deze
schade door de betrokkene voldoende aannemelijk was gemaakt. Voor het overige
wees het GAK de renteclaims af. In rapport 95/166, over een beslissing van
de Sociale Verzekeringsbank, was sprake van een vergelijkbare zaak. Dat geldt
ook voor rapport 95/608, waarin een beslissing van de Bedrijfsvereniging voor
Detailhandel, Ambachten en Huisvrouwen (Detam) aan de orde kwam (zie eveneens
hoofdstuk 19, § 19.B.1).De Nationale ombudsman overwoog in deze zaken allereerst dat, nu de aanvankelijk
genomen beslissing door de rechter was vernietigd, de onrechtmatigheid van
deze beslissing daarmee in beginsel was gegeven. Het gevolg van deze onrechtmatige
beslissing was geweest dat de belanghebbende een tijd lang zijn maandelijkse
uitkering had moeten ontberen. De vordering van betrokkene tot vergoeding
van de daardoor geleden schade was opeisbaar geworden op het moment van ontstaan
van de schade, derhalve telkens op het moment waarop aan verzoeker ten onrechte
geen uitkeringstermijn was uitbetaald (vergelijk het arrest van de Hoge Raad
van 11 september 1992; NJ 1992, nr. 746).Vervolgens heeft de Nationale ombudsman onderscheid gemaakt tussen termijnen
die voor 1 januari 1992 hadden moeten worden uitbetaald (hiervan
was sprake in alle genoemde zaken), en termijnen die op of na die datum ten
onrechte niet waren uitbetaald (hiervan was sprake in de rapporten 95/17,
95/242, 95/243 en 95/608). Op termijnen die voor 1 januari 1992 hadden moeten
worden uitgekeerd was, op grond van overgangsrecht, artikel 1286 van het BW
(oud) van toepassing gebleven. Ingevolge deze bepaling bestaat de vergoeding
van schade tengevolge van het niet tijdig uitbetalen van uitkeringstermijnen
in de wettelijke interessen. In dit artikel is voorts bepaald dat indien de
schuldenaar na het opeisbaar worden van een vordering schriftelijk tot betaling
is aangemaand, met de mededeling dat de schuldeiser in geval van verdere vertraging
aanspraak maakt op wettelijke rente, deze rente wordt berekend vanaf de dag
waartegen de schuldenaar tot betaling is aangemaand. Met betrekking tot de
voor 1 januari 1992 ten onrechte niet uitbetaalde termijnen was derhalve alleen
wettelijke rente verschuldigd indien en voor zover aan het bedoelde aanmanings-
en aanzeggingsvereiste was voldaan.Voor de vergoeding van vertragingsschade over de vanaf 1 januari 1992
ten onrechte niet uitbetaalde termijnen gold echter het regime van het huidige
BW. Artikel 6:119 van het BW bepaalt dat de schadevergoeding, verschuldigd
wegens vertraging in de voldoening van een geldsom, bestaat in de wettelijke
rente over de tijd dat de schuldenaar met de voldoening van deze geldsom in
verzuim is geweest. Het vereiste van aanmaning en van aanzegging van de wettelijke
rente is vervallen. Uit artikel 6:83, sub b BW volgt dat de schuldenaar, wanneer
de verbintenis voortvloeit uit onrechtmatige daad, van rechtswege in verzuim
is wanneer de verbintenis niet terstond wordt nagekomen. Over de termijnen
die op of na 1 januari 1992 hadden moeten worden uitbetaald, was volgens de
Nationale ombudsman dan ook steeds, met ingang van genoemde datum tot aan
de dag der voldoening, wettelijke rente verschuldigd. d. De rol van de bestuursrechterMet de inwerkingtreding van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) zijn de
mogelijkheden van de administratieve rechter om zich uit te spreken over schadevergoedingsaspecten
verruimd. Het gevolg hiervan is dat, ingevolge de bevoegdheids- en ontvankelijkheidsbepalingen
in de artikelen 16 en 14 van de Wet N.o. (zie hoofdstuk 6), de bemoeienis
van de Nationale ombudsman met schadevergoedingskwesties zoals in deze paragraaf
beschreven aan het afnemen is.Behalve het al genoemde artikel 8:75 Awb is in dit verband met name artikel
8:73 Awb van belang. Dit artikel bepaalt dat als de rechtbank – in haar
hoedanigheid van administratieve rechter – een bij haar ingesteld beroep
gegrond verklaart, zij, indien daarvoor gronden zijn, op verzoek van een partij
de door haar aangewezen rechtspersoon kan veroordelen tot vergoeding van de
schade die deze partij lijdt. De bewoordingen «aangewezen rechtspersoon»
houden verband met het feit dat bestuursorganen – anders dan het openbare
lichaam waarvan zij deel uitmaken – geen rechtssubjecten zijn naar burgerlijk
recht.De bepaling geldt derhalve in het geval van beroep tegen een besluit in
bestuursrechtelijke zin; schadevergoeding is alleen mogelijk als de rechter
overgaat tot gehele of gedeeltelijke vernietiging van dat bestreden besluit.
Met de onderhavige schadevergoedingsbepaling is, zo blijkt uit de Memorie
van Toelichting (Tweede Kamer 1991–1992, nr. 22 495, nr. 3, blz.
148), geen wijziging van het geldende, materiële schadevergoedingsrecht
beoogd. Waar in artikel 8:73 wordt gesproken van «gronden» voor
de toekenning van schadevergoeding moet derhalve met name worden gedacht aan
de gronden die door de burgerlijke rechter werden en worden gehanteerd bij
de toepassing van artikel 1401 BW (oud) respectievelijk artikel 6:162 BW. Intussen hebben verschillende administratieve rechters al gebruik gemaakt
van de bevoegdheid van artikel 8:73 Awb. Zo heeft de Centrale Raad van Beroep
(ook deze heeft, krachtens artikel 21 van de Beroepswet, met artikel 8:73
Awb te maken) in, onder meer, een uitspraak van 8 november 1995, 94/1586 WZ
uitdrukkelijk aansluiting gezocht bij de in het BW opgenomen bepalingen inzake
wettelijke rente. De Nationale ombudsman verwijst naar deze uitspraak in het
hiervoor, onder c, genoemde rapport 95/608 over een gedraging van de Detam.
De Centrale Raad was van mening dat de gevorderde vertragingsschade het gevolg
was van het feit dat de betrokken bedrijfsvereniging niet aanstonds het besluit
had genomen dat het had behoren te nemen. De vordering tot betaling van de
vertragingsschade was, aldus de Centrale Raad, overeenkomstig artikel 6:83
BW zonder ingebrekestelling opeisbaar geworden vanaf het moment waarop het
onrechtmatig gebleken besluit schade tot gevolg had gehad. De Centrale Raad
volgt daarmee een redenering die vergelijkbaar is met die van de Nationale
ombudsman in de hiervoor genoemde rapporten over het GAK, de Sociale Verzekeringsbank
en de Detam.Volledigheidshalve wordt in dit verband ten slotte nog gewezen op de uitspraak
van de Centrale Raad van Beroep van 28 juli 1994 (nr. AAW/WAO 1994, 336, Jurisprudentie
Bestuursrecht 1994, 221). Deze uitspraak opent de deur naar beoordeling door
de administratieve rechter – althans door de Centrale Raad van Beroep –
van bepaalde zogeheten zuivere schadebesluiten (dat wil zeggen beslissingen
van bestuursorganen die uitsluitend strekken tot het al dan niet toekennen
van schadevergoeding) en heeft daarom gevolgen voor de bevoegdheid van de
Nationale ombudsman ten aanzien van dit soort besluiten. 1.3.1.5 Financiële tegemoetkoming op grond van overwegingen
van coulance a. InleidingZoals hiervoor, onder § 1.3.1.2 b, naar voren komt, beoordeelt
de Nationale ombudsman beslissingen op schadeclaims in beginsel aan de hand
van het burgerlijk recht. Er zijn echter ook gevallen waarin hij van oordeel
is dat overwegingen van coulance nopen tot een financiële tegemoetkoming.
De Nationale ombudsman baseert een dergelijk oordeel dan op de behoorlijkheidsnorm
van artikel 26, lid 2 van de Wet N.o. In het Verenigd Koninkrijk wordt onder
meer gesproken over «botheration», als een aanleiding tot het
betalen van «compensation», die ook wel «time and trouble-payments»
wordt genoemd (zie Jaarverslag 1994, blz. 32).Voor een goed begrip wordt er allereerst op gewezen dat het hier gaat
om een uitzondering op de regel. Als een schadeclaim, bijvoorbeeld, is gebaseerd
op de vernietiging van een beschikking door de rechter, dan is er sprake van
een kwestie met een (uiteindelijk) civielrechtelijk karakter, die ook aan
de hand van het burgerlijk recht dient te worden beoordeeld. Is, ondanks de
rechterlijke vernietiging, de claim op basis van het burgerlijk recht toch
niet (geheel) als (evident) juist te beschouwen, bijvoorbeeld omdat het maken
van bepaalde adviseurskosten kennelijk niet noodzakelijk was of gelet op de
regels inzake wettelijke rente, dan is er in de regel ook geen reden voor
een tegemoetkoming uit coulance-overwegingen.In de tweede plaats wordt hier opgemerkt dat de onder § 1.3.1.2
omschreven terughoudende opstelling van de Nationale ombudsman ten aanzien
van beslissingen op schadeclaims niet aan de orde is bij beoordeling van de
vraag of de coulance noopt tot enige tegemoetkoming. Overwegingen van coulance
kunnen als zodanig immers niet leiden tot een veroordeling tot
schadevergoeding door de burgerlijke rechter. Bij de beantwoording van de
vraag of dergelijke overwegingen tot een financiële tegemoetkoming dienen
te leiden, begeeft de Nationale ombudsman zich dan ook niet op het terrein
van de burgerlijke rechter.Tenslotte wordt opgemerkt dat het resterende deel van deze paragraaf betrekking
heeft op een vergoeding uit coulance in het geval van vertraagde afwikkeling
van een aanvraag om een subsidie, uitkering of teruggave. De Nationale ombudsman
heeft daarnaast ook te maken met een coulancepraktijk die het ministerie van
Justitie volgt op het terrein van het slachtofferbeleid. Wanneer een slachtoffer
van een delict als gevolg van een verzuim van het openbaar ministerie niet
de gelegenheid heeft gehad om zich te voegen als beledigde partij in de betreffende
strafzaak is de minister van Justitie, vanuit overwegingen van redelijkheid
en billijkheid, bereid om een vergoeding – tot dusverre f 215 –
te betalen, mits aannemelijk is dat in de betreffende zaak tot vervolging
zou zijn overgegaan. Gelet op deze praktijk doet de Nationale ombudsman in
daarvoor in aanmerking komende gevallen de aanbeveling tot het toekennen van
deze vergoeding (zie bijvoorbeeld rapport 95/199). b. Uitgangspunt van de Nationale ombudsman: afhankelijkheid
van de burgerDe situaties waarin de Nationale ombudsman in de loop der jaren heeft
geoordeeld dat de coulance noopte tot een financiële tegemoetkoming zijn
van uiteenlopende aard. In het grootste deel van de gevallen waarin een tegemoetkoming
op deze basis op haar plaats is geacht, was echter sprake van een –
aan het betrokken bestuursorgaan verwijtbare – vertraging in de (uiteindelijke)
afwikkeling van een aanvraag om subsidie, uitkering of een andersoortige financiële
bijdrage of teruggaaf. Zo'n vertraging kan zich voordoen in het traject van
de totstandkoming van de beschikking waarop de financiële aanspraak is
gebaseerd, dan wel in het traject van de daadwerkelijke uitbetaling van de
bijdrage.In dit soort situaties komt de afhankelijke positie van de burger ten
opzichte van de overheid bij uitstek naar voren. De burger is voor de verkrijging
van zijn bijdrage immers aangewezen op het betrokken bestuursorgaan, maar
heeft in beginsel geen machtsmiddelen om een spoedige afwikkeling van zijn
aanvraag af te dwingen. Wanneer het bestuursorgaan een eventueel geldende
wettelijke termijn van orde overschrijdt, leidt dat niet tot enige financiële
sanctie. Daarbij komt nog dat de gevraagde bijdrage niet zelden dient om te
voorzien in de noodzakelijke kosten van levensonderhoud.Het is deze afhankelijke positie van de burger ten opzichte van de overheid
die – bezien vanuit overwegingen van behoorlijkheid – in sommige
gevallen rechtvaardigt dat hem een tegemoetkoming wordt verleend.Bijna altijd wanneer in verband met vertragingen als hiervoor bedoeld,
wordt gevraagd om financiële genoegdoening, gaat het overigens om verzoeken
om een rentevergoeding. Over het algemeen is een andere vorm van schadevergoeding
in deze zaken ook niet goed denkbaar. De in het BW opgenomen regels inzake
wettelijke rente bieden in deze gevallen meestal geen soelaas. Dat geldt alleen
al omdat er veelal gedurende een groot deel van de tijd waarin op de bijdrage
is gewacht, omdat er nog geen toekenningsbeslissing is, nog geen opeisbare
vordering tot uitbetaling van die bijdrage aanwezig kan worden geacht (zie
het al genoemde arrest van het gerechtshof te Amsterdam van 22 oktober 1987). c. BestuurspraktijkInmiddels hebben verschillende bestuursorganen beleid ontwikkeld inzake
het – op verzoek – vergoeden van rente bij vertraging in de uitbetaling van geldbedragen. In sommige gevallen gebeurde dat naar
aanleiding van rapporten van de Nationale ombudsman.– De staatssecretaris van Financiën heeft het op het terrein
van de belastingheffing geldende beleid neergelegd in zijn resolutie van 12
december 1990 (nr. AFZ90/8697; laatstelijk gewijzigd bij resolutie van 12
augustus 1994, nr. AFZ94/3896M; zie ook het Jaarverslag 1991, blz. 282, en
het Jaarverslag 1992, blz. 279). De resolutie, die betrekking heeft op gevallen
waarin geen heffings- of invorderingsrente wordt vergoed, vermeldt uitdrukkelijk
dat het daarin neergelegde beleid is gebaseerd op coulance, en voortvloeit
uit het streven naar een klantgerichte behandeling van belastingplichtigen.
Op grond van de resolutie wordt op verzoek een rentevergoeding toegekend bij
trage besluitvorming door de inspecteur – indien deze besluitvorming
heeft geleid tot teruggave van belasting – en bij vertraging bij de
ontvanger met betrekking tot te betalen bedragen. De vertraging moet te wijten
zijn aan een verzuim van de Belastingdienst. Als rentepercentage geldt sinds
1 oktober 1992 het percentage van de heffings- en invorderingsrente (zie voor
rapporten op dit terrein uit 1995 hoofdstuk 13, § 13A.2.2).– De aanpak van de minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
is gebaseerd op de rapporten 92/753 (AB 1993, nr. 80) en 92/824 (zie het Jaarverslag
1992, blz. 346–347 en het Jaarverslag 1993, blz. 325–326), inzake
vertraagde uitbetaling van subsidie. De Nationale ombudsman oordeelde daarin
dat op dusdanig formalistische gronden op verzoekers' verzoek om een rentevergoeding
was beslist, dat deze beslissingen een redelijkheidstoetsing niet konden doorstaan.
Hij deed in beide gevallen de aanbeveling om de genomen beslissing in heroverweging
te nemen. Na een aanvankelijk besluit om de aanbevelingen niet op te volgen,
besloot de minister de betrokken verzoekers uiteindelijk toch tegemoet te
komen, ook al achtte hij zich daartoe rechtens niet gehouden. Hij stelde daarbij
tevens enige in vergelijkbare gevallen in aanmerking te nemen uitgangspunten
vast. Steeds als sprake was van een vertraging, verwijtbaar aan het ministerie,
en was verzocht om een rentevergoeding binnen zes maanden nadat men de beschikking
had ontvangen op grond waarvan men geld van het ministerie ontving, zou zo'n
rentevergoeding worden toegekend. De vergoeding zou 6% op jaarbasis bedragen.
Dit percentage is overigens naar aanleiding van rapport 94/221 (zie Jaarverslag
1994, blz. 278) verhoogd tot het percentage van de wettelijke rente. In dit
verband wordt voorts nog gewezen op rapport 95/339 (zie hoofdstuk 18, § 18A.3).– Op deze plaats wordt verder nog gewezen op het in eerdere jaarverslagen
besproken beleid van de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer om bij een bepaalde mate van verwijtbare vertraging in de
uitbetaling van subsidie in beginsel, en ook hier alleen op verzoek, een rentevergoeding
toe te kennen (zie met name het Jaarverslag 1990, blz. 274–278, en het
Jaarverslag 1991, blz. 308–311). Overigens is in deze gevallen meestal
sprake van schade in de vorm van een boeterente, opgelegd door de bank die
krediet heeft verleend voor de aankoop van de woning waarvoor de subsidie
wordt ontvangen. d. Zaken uit 1995In 1995 heeft de Nationale ombudsman in vier zaken op het terrein van
de sociale zekerheid de aanbeveling gedaan om, op basis van overwegingen van
coulance, een rentevergoeding toe te kennen, dan wel om alsnog in te gaan
op de vraag of dergelijke overwegingen tot vergoeding van rente dienden te
leiden (zie ook hoofdstuk 19, § 19.B.1). In deze vier gevallen was
telkens sprake van een verwijtbare vertraging in de vaststelling of uitbetaling
van een uitkering. Het gaat om twee klachten over het Gemeenschappelijk Administratiekantoor
(GAK) (de rapporten 95/47 en 95/444), een klacht over de Stichting
sfb Uitvoeringsorganisatie Sociale Zekerheid Bouwnijverheid (rapport 95/475),
en een klacht over de Bedrijfsvereniging voor Detailhandel, Ambachten en Huisvrouwen
(Detam) (rapport 95/490). In twee gevallen (95/47 en 95/475) werd ter vergelijking
gewezen op de resolutie van de staatssecretaris van Financiën van 12
december 1990. Het GAK en de Detam hebben intussen de aanbeveling opgevolgd. 1.3.2 KlachtbehandelingHet belang van goede voorzieningen binnen overheidsorganisaties voor de
behandeling van klachten over hun functioneren wordt steeds meer onderkend.
De ontwikkeling van interne klachtvoorzieningen is van direct belang voor
het werk van de Nationale ombudsman. Immers, met deze voorzieningen wordt
op een duidelijke wijze ingespeeld op het kenbaarheidsvereiste in artikel
12, lid 2 van de Wet N.o. Een recent voorbeeld is de wijze waarop de provincies
nadere aandacht hebben gegeven aan hun procedures van interne klachtbehandeling,
in het licht van hun verzoek om te worden gebracht binnen de bevoegdheid van
de Nationale ombudsman (zie verder hoofdstuk 2, § 2.1.3.2). Wanneer
een burger zich wendt tot de Nationale ombudsman na gebruik te hebben gemaakt
van een interne klachtvoorziening, kan ook het functioneren van die voorziening
onderdeel zijn van de klachtbehandeling door de Nationale ombudsman. Aldus
houdt de Nationale ombudsman ook een zeker toezicht op deze voorzieningen,
en draagt hij bij aan het naleven en verder ontwikkelen van vereisten van
behoorlijke klachtbehandeling.In dit verband wordt ook verwezen naar het verzoek van 28 juni 1995 van
staatssecretaris mr. J. Kohnstamm van Binnenlandse Zaken aan de voorzitter
van de Commissie wetgeving algemene regels van bestuursrecht, prof. mr. M.
Scheltema, om advies van de commissie over een nieuwe regeling in de Algemene
wet bestuursrecht met betrekking tot de interne klachtbehandeling door bestuursorganen
(zie hoofdstuk 2, § 2.1.4).In deze paragraaf zal worden ingegaan op aspecten van de klachtbehandeling
door respectievelijk de politie en de Inspectie voor de Gezondheidszorg die
in 1995 onder de aandacht kwamen van de Nationale ombudsman. 1.3.2.1 Klachtbehandeling door de politieOp het terrein van de klachtbehandeling door de politie vragen twee onderwerpen
hier nadere aandacht: a. Verdeling van verantwoordelijkheidIngevolge artikel 61 van de Politiewet 1993 is de afdoening van klachten
opgedragen aan de korpsbeheerder. Uit de wetsgeschiedenis kan worden afgeleid
dat deze verantwoordelijkheid een exclusieve is, en dat het niet de bedoeling
is dat andere gezagsdragers over de politie op dit punt verantwoordelijkheid
dragen. Dit ligt ook voor de hand, gezien de beheersverantwoordelijkheid zoals
die nu eenmaal berust bij de korpsbeheerder. Klachtbehandeling is een wezenlijk
onderdeel van deze verantwoordelijkheid, en een essentieel element in het
door de korpsbeheerder te voeren kwaliteitsbeleid. Van de korpsbeheerder mag
dan ook worden verwacht dat hij deze verantwoordelijkheid serieus neemt. In
dit verband is nadere aandacht geboden voor het vraagstuk van de afbakening
van de bevoegdheid tussen de korpsbeheerder en de andere burgemeesters in
zijn regio, respectievelijk de hoofdofficier van justitie.Wat betreft de overige burgemeesters, de Politiewet 1993 heeft hun de
taak gegeven om klachten te ontvangen, en om eventueel onderzoek te doen naar
aanleiding van de klacht. Er behoeft geen bezwaar tegen te bestaan
wanneer zij de presentatie aan de korpsbeheerder van de bevindingen van hun
onderzoek vergezeld doen gaan van een voorstel aan de korpsbeheerder over
de afdoening. De afdoening zelf is echter voorbehouden aan de korpsbeheerder.
De korpsbeheerder kan eventueel besluiten om de bevoegdheid tot afdoening
te mandateren aan hiërarchisch ondergeschikten binnen zijn korps, zoals
de korpschef of de districtschefs. Mandatering door de korpsbeheerder aan
de burgemeesters in zijn regio – die niet zijn hiërarchisch ondergeschikten
zijn, en met hem deel uitmaken van het regionaal college – past naar
het oordeel van de Nationale ombudsman echter niet in het systeem van de Politiewet.
Daarom heeft hij de korpsbeheerder van het regionale politiekorps Drenthe
aanbevolen om te bevorderen dat de klachtenregeling van dit korps op dat punt
zo wordt veranderd dat een dergelijk mandaat niet langer mogelijk is (95/619;
zie hoofdstuk 7, § 7A.17). Gezien de overwegingen die ten grondslag
liggen aan dit standpunt over mandatering aan de overige burgemeesters moet
delegatie aan die burgemeesters eveneens worden afgewezen, zo heeft de Nationale
ombudsman in een rapport van begin 1996 (96/62) de korpsbeheerder van het
regionale politiekorps Haaglanden laten weten.De hoofdofficier van justitie draagt, ingevolge artikel 13, lid 1 van
de Politiewet 1993, gezag over de politie waar het gaat om haar optreden in
het kader van de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. Een aanzienlijk
deel van de klachten over de politie betreft dergelijk justitieel politieoptreden.
Dit is het terrein waar het openbaar ministerie bij uitstek deskundigheid
heeft. Ingevolge artikel 64, lid 5 van de Politiewet 1993 moet van elke klacht
onverwijld een afschrift worden gestuurd aan de hoofdofficier van justitie.
Daarmee wordt het openbaar ministerie in staat gesteld om na te gaan of de
klacht aanleiding geeft tot strafrechtelijk onderzoek tegen de desbetreffende
politieambtenaar. De Nationale ombudsman acht het echter wenselijk dat de
hoofdofficier van justitie ook buiten dit soort gevallen betrokkenheid heeft
bij de afhandeling van klachten over de politie, voor zover het gaat om justitieel
politieoptreden. Dat zou kunnen door hem voor deze klachten uitdrukkelijk
een adviserende rol te geven ten opzichte van de korpsbeheerder, die de klacht
vervolgens moet afdoen (rapport 95/428; zie hoofdstuk 7, § 7B.11).Het is, gelet op het voorgaande, wenselijk dat de verantwoordelijkheid
van de korpsbeheerder voor de interne afhandeling van klachten over de politie
en de betrokkenheid van de andere gezagsdragers bij de voorbereiding van de
afdoening van dergelijke klachten duidelijke aandacht krijgt bij de evaluatie
van de Politiewet 1993 op dit punt. b. Naleving beginselen van behoorlijke klachtbehandelingHet hebben van een klachtenregeling garandeert nog niet voor alle gevallen
een goede afhandeling van de klachten. Zoals in hoofdstuk 7, § 7A.17.2
wordt aangegeven, heeft de Nationale ombudsman in 1995 vele keren moeten oordelen
dat de interne behandeling van klachten door de politie was te kort geschoten
uit een oogpunt van een aantal beginselen van behoorlijke klachtbehandeling,
en in strijd was geweest met termijnbepalingen in de klachtenregeling van
het betreffende korps. Het betreft hier de volgende punten:– redelijke behandelingsduur;– toepassen hoor en wederhoor;– toereikende motivering van het oordeel waarmee de klacht wordt
afgedaan;– recht doen aan alle aspecten van de klacht.Gezien deze ervaringen is er alle reden om voor de bedoelde beginselen
en hun naleving wederom nadrukkelijk de aandacht te vragen. 1.3.2.2 Klachtbehandeling door de Inspectie voor de GezondheidszorgOp het terrein van de gezondheidszorg is de Wet klachtrecht cliënten
zorgsector (Stb. 1995, 308; hierna: de Klachtwet) van belang, die op 1 augustus
1995 in werking is getreden. Deze wet raakt onder meer de rol van de Inspectie
voor de Gezondheidszorg inzake de behandeling van klachten op het terrein
van de gezondheidszorg. Hieronder zal eerst worden ingegaan op de inhoud van
de Klachtwet op dit punt, en daarna op de rol van de Inspectie voor de Gezondheidszorg,
gegeven deze wet. Immers, deze onderwerpen raken direct het werk van de Nationale
ombudsman ten aanzien van de Inspectie. a. De Wet klachtrecht cliënten zorgsectorVoor de tot het Staatstoezicht op de Volksgezondheid behorende Geneeskundige
Inspectie van de Volksgezondheid, de Geneeskundige Inspectie voor de Geestelijke
Volksgezondheid en de Inspectie van de Volksgezondheid voor de Geneesmiddelen
geldt sinds 1988 een klachtenregeling. Deze is opgesteld naar aanleiding van
een rapport van de Nationale ombudsman (85/336) van 11 december 1985. Deze
regeling, de Leidraad klachtonderzoek Staatstoezicht op de Volksgezondheid
(Stcrt. 1988, nr. 10), bevat een aantal voorschriften met betrekking tot de
procedure die moet worden gevolgd wanneer een klacht wordt ingediend bij één
van de genoemde onderdelen van het Staatstoezicht op de Volksgezondheid. Deze
zijn overigens per 1 januari 1995 verenigd in de Inspectie voor de Gezondheidszorg.In het geval van een klacht over één van de genoemde onderdelen
van het Staatstoezicht zijn de bepalingen van de Leidraad klachtonderzoek
voor de Nationale ombudsman steeds een belangrijk uitgangspunt geweest voor
de toetsing van de handelwijze van de betrokken inspecteur.De nieuwe Klachtwet legt de zorgaanbieders op het terrein van de maatschappelijke
zorg en de gezondheidszorg een aantal verplichtingen op, waaronder het treffen
van een klachtenregeling. Deze klachtenregeling dient er onder meer in te
voorzien dat klachten van cliënten van een zorgaanbieder worden behandeld
door een klachtencommissie. De klachtencommissie dient te bestaan uit ten
minste drie leden, onder wie een voorzitter die niet werkzaam is voor of bij
de zorgaanbieder. Ingevolge de Klachtwet kan worden geklaagd over «enig
handelen of nalaten alsmede het nemen van een besluit dat gevolgen heeft voor
een cliënt».In het ontwerp van de Klachtwet van 8 maart 1993 was, in artikel 3, voorzien
in provinciale en grootstedelijke klachtencommissies. Deze commissies zouden
fungeren als beroepsinstantie; cliënten die het niet eens zouden zijn
met de afhandeling van hun klacht door (de klachtencommissie van) de zorgaanbieder,
zouden hun klacht vervolgens kunnen voorleggen aan een provinciale of een
grootstedelijke klachtencommissie. Uit de memorie van toelichting en de memorie
van antwoord bij het wetsvoorstel blijkt dat het in de bedoeling lag dat deze
klachtencommissies zowel klachten van procedurele als klachten van inhoudelijke
aard in beroep zouden behandelen.Een amendement van 8 februari 1995 van Tweede-Kamerlid Middel leidde er
toe dat het voorgestelde artikel 3 kwam te vervallen, en bracht een bepaling
die de zorgaanbieder verplicht om ieder jaar aan de bevoegde inspecteur een
verslag te zenden met informatie over het aantal en de aard van de klachten
die de klachtencommissie van de zorgaanbieder heeft behandeld. In de toelichting
op het amendement was het volgende gesteld: «De functie van de zogenaamde centrale (dat wil zeggen: de provinciale
en de grootstedelijke; N.o.) klachtencommissie kan voor het grootste deel
worden vervangen door een nadrukkelijker rol van de Inspectie voor de Volksgezondheid.
De Inspectie kan op eigen initiatief uit hoofde van haar functie van het bewaken
van de kwaliteit besluiten op grond van signalen uit de klachtencommissies
in de instellingen en op grond van klachten zoals die aan de Inspectie worden
gerapporteerd actie te ondernemen.»De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft tijdens de behandeling
van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer opgemerkt:«Een burger kan zich altijd met een klacht tot de inspectie wenden.
Als een klacht daartoe aanleiding geeft, zal de inspectie daarop zeker actie
nemen. De inspectie kan dan tot het oordeel komen dat het gaat om een klacht
die door de zorgaanbieder zelf opgelost kan en moet worden. In het laatste
geval zal de inspectie de klager dan ook verwijzen naar de klachtbehandelingsprocedure
van de zorgaanbieder.»De minister heeft op 15 maart 1995, in een toespraak voor de huisartsenvereniging
in de provincie Utrecht, laten weten dat zij het wegvallen van de provinciale
en de grootstedelijke klachtencommissies als beroepsinstanties betreurde.
Tegelijkertijd benadrukte zij echter dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg
géén beroepsinstantie is.Ditzelfde standpunt is ingenomen door de hoofdinspecteur voor de Gezondheidszorg.
In een brief aan de minister van 7 maart 1995 stelde de hoofdinspecteur de
vraag of de Leidraad klachtonderzoek moest blijven bestaan, en zo ja, in welke
vorm.Hij voegde daar het volgende aan toe:«Duidelijk zal in ieder geval dienen te worden, dat de tijd waarin
de inspectie verplicht was alle bij haar ingediende klachten zelf
te behandelen, met de komst van de Klachtwet voorbij zal zijn en dat de inspectie
zich dan kan wijden aan haar eigenlijke taak: toezicht houden op de juiste
en zorgvuldige klachtbehandeling door de daartoe bij wet aangewezen klachtencommissies.
Dit is evenwel iets anders dan het als hoger beroepsinstantie wederom zelf
tot behandeling verplicht zijn, zoals uit het amendement Middel zou kunnen
voortvloeien.» b. De rol van de Inspectie voor de Gezondheidszorg en
de toetsing door de Nationale ombudsmanGezien de wetsgeschiedenis van de Klachtwet moet worden geconcludeerd
dat er op dit moment sprake is van onduidelijkheid ten aanzien van de rol
van de Inspectie voor de Gezondheidszorg op het terrein van de behandeling
van klachten inzake de gezondheidszorg. Enerzijds is uitgesproken dat het
past binnen de toezichthoudende taak van de Inspectie om klachten te ontvangen,
en daar, waar nodig, actie op te ondernemen. In dit opzicht is van belang
dat klachten voor de Inspectie belangrijke signalen kunnen zijn van een mogelijk
kwaliteitsprobleem in de gezondheidszorg. Anderzijds is echter uitgesproken
dat de Inspectie op dat punt niet de rol heeft van beroepsinstantie ten opzichte
van de klachtencommissie van de zorgaanbieder. Deze kwestie is ook van praktisch
belang, gezien het beslag dat een adequate klachtbehandeling legt op de capaciteit
van de Inspectie.Helderheid over de rol van de Inspectie is geboden. Dat raakt allereerst
de burger en de zorgaanbieders, die moeten weten wat zij al dan niet van de
Inspectie kunnen verwachten, en waar zij aan toe zijn. Het raakt ook de interne
verhoudingen binnen de Inspectie, waarvan de medewerkers eveneens moeten weten
tot hoe ver hun taak op dit punt reikt. Tenslotte is het ook voor de Nationale
ombudsman van belang dat hij duidelijkheid heeft over het kader
waarin een klacht over de Inspectie moet worden behandeld en beoordeeld.Het komt de Nationale ombudsman voor dat het in het belang is van de kwaliteit
van de gezondheidszorg dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg – als
toezichthoudster op die kwaliteit – ook onder de nieuwe Klachtwet een
duidelijke rol behoudt wanneer het gaat om klachten over de gezondheidszorg.
Ook de rechtspositie van de cliënten in deze sector van zorg is daarmee
gebaat.Een nadere bepaling van de rol van de Inspectie zou kunnen worden gevonden
in het volgende model, in hoofdlijnen:– burgers behouden het recht om zich met klachten op het terrein
van de gezondheidszorg tot de Inspectie voor de Gezondheidszorg te wenden.
Die klachten kunnen zowel betrekking hebben op een gedraging van een zorgaanbieder
als op de behandeling van een klacht over zo'n gedraging door de klachtencommissie
van de betreffende zorgaanbieder;– de Inspectie is bevoegd, maar niet verplicht, om degenen die hun
klacht over een zorgaanbieder nog niet hebben voorgelegd aan de betreffende
klachtencommissie te verwijzen naar die commissie;– de Inspectie heeft verder de bevoegdheid om een klacht niet in
behandeling te nemen wanneer zij van oordeel is dat deze klacht door de klachtencommissie
adequaat is behandeld, en er geen reden is om te verwachten dat behandeling
door de Inspectie zou leiden tot nieuwe feiten of tot een ander oordeel over
de gegrondheid van de klacht, dan wel wanneer zij van oordeel is dat met behandeling
van de klacht door de Inspectie, gelet op haar toezichthoudende taak, geen
redelijk doel is gediend. Wanneer de Inspectie aldus een klacht afwijst voor
behandeling, behoort zij zo'n besluit toereikend te motiveren, en daarbij
recht te doen aan dat wat de klager heeft aangevoerd, en ook overigens aan
de ernst van de betreffende gedraging en van de klacht. Aangenomen mag worden
dat de Hoofdinspectie in staat zal zijn om voor het gebruik van de hier bedoelde
discretionaire bevoegdheid beleidsregels te ontwikkelen;– wanneer de Inspectie geen gebruik maakt van haar bevoegdheid om
een klacht niet in behandeling te nemen, is zij verplicht deze klacht te behandelen.
Zij behoort daarbij een procedure te volgen die, onder meer ten opzichte van
de klager, recht doet aan beginselen van behoorlijke klachtbehandeling. Daartoe
kan worden gedacht aan de procedurevoorschriften uit de huidige Leidraad klachtonderzoek. c. Toetsing door de Nationale ombudsmanWanneer het voorgaande model wordt bezien op zijn betekenis voor de rol
van de Nationale ombudsman bij klachten over de Inspectie voor de Gezondheidszorg,
zal de rol van de Nationale ombudsman een tweeledige zijn. Enerzijds zal hij
te maken kunnen krijgen met een klacht over een weigering door de Inspectie
om, met gebruik van haar in het model aangegeven discretionaire bevoegdheid
ter zake, een klacht (direct) in behandeling te nemen. In dat geval zal hij
nagaan of dat besluit in redelijkheid had kunnen worden genomen, en of recht
is gedaan aan het motiveringsvereiste.Anderzijds kan het gaan om een klacht over de wijze waarop de Inspectie
een wel in behandeling genomen klacht heeft behandeld. In dat geval zal de
Nationale ombudsman nagaan of de beginselen van behoorlijke klachtbehandeling
zijn nageleefd. In dat kader zal worden beoordeeld of van de Inspectie had
mogen worden verwacht dat zij eigen onderzoek had gedaan, en, zo ja, of zij
dat naar behoren heeft gedaan, en verder of de Inspectie in redelijkheid kon
komen tot het door haar gegeven oordeel, en of dat oordeel naar behoren is
gemotiveerd. Dit oordeel zal betrekking moeten hebben op de gedraging die
aanleiding was tot de klacht. Dit betekent onder meer dat wanneer de klager
zich niet kon vinden in het oordeel van de interne klachtencommissie over
de gedraging van de zorgaanbieder waarover hij zich had beklaagd,
de Inspectie zich zelf een oordeel zal moeten vormen over deze gedraging van
de zorgaanbieder.Op dit moment geldt nog de Leidraad uit 1988, terwijl de minister geen
interne instructies heeft gegeven over de functie en de rol van de Inspectie
op het punt van klachtbehandeling, gegeven de nieuwe Klachtwet. Zoals al opgemerkt,
is het van groot belang dat zo'n instructie er spoedig komt. Tot het zover
is, zal de Nationale ombudsman klachten over gedragingen van de Inspectie
beoordelen op de wijze zoals dat sinds de invoering van de Leidraad steeds
is gebeurd, en met inachtneming van die Leidraad. Die aanpak is ook gevolgd
in een aantal zaken op dit terrein die in 1995 hebben geleid tot een rapport
(zie hoofdstuk 20, § 20A.3). DEEL II DE NATIONALE OMBUDSMAN IN 1995 2 WETGEVING; AMBT; BUREAU 2.1 Wetgeving c.a. 2.1.1 De Wet Nationale ombudsman 2.1.1.1 Wijzigingen van de Wet Nationale ombudsman in
1995De Wet Nationale ombudsman (Wet N.o.) is in 1995 tweemaal gewijzigd.Zoals is gemeld in het Jaarverslag 1994 (blz. 39–40), bevatte de
Algemene wet gelijke behandeling in artikel 30 een bepaling tot wijziging
van de Wet N.o. die zich om technische redenen niet in de geldende tekst van
de laatstgenoemde wet liet verwerken. Dit probleem is opgelost bij de Wet
van 12 april 1995, Stb. 227, tot partiële wijziging van het Wetboek van
Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering, het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering, het Wetboek van Koophandel en enkele andere
wetten. Bij deze wet is artikel 30 van de Algemene wet gelijke behandeling
geschrapt en is artikel 1a, lid 2 van de Wet N.o. zodanig gewijzigd dat daarin
nu tevens wordt bepaald dat de Wet N.o. niet van toepassing is op gedragingen
van de Commissie gelijke behandeling. Deze wijziging van de Wet N.o. is in
werking getreden op 15 mei 1995.Twee dagen later, op 17 mei 1995, trad de Leemtewet Awb (Wet van 26 april
1995, Stb. 250) in werking, waarbij twee kleine technische correcties in de
Wet N.o. zijn aangebracht. Het betreft hier verwijzingen naar andere wetten
in de artikelen 17 en 19 van de Wet N.o.De tekst van de Wet N.o. is opgenomen als bijlage 6.2 bij dit jaarverslag. 2.1.1.2 Overleg over verdere aanpassingen van de Wet Nationale
ombudsman; Nationale ombudsman in de GrondwetHet ambtelijk overleg met de Stafafdeling Constitutionele Zaken en Wetgeving
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken over verdere aanpassingen van de
Wet N.o., waarvan melding is gemaakt in Jaarverslag 1994 (blz. 40), is in
1995 voortgezet. In verband met de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
ten aanzien van de bestuursorganen van provincies en gemeenten (zie hierna,
§ 2.1.3) wordt gewerkt aan een wijziging van de Wet N.o. die het
mogelijk moet maken om deze bestuursorganen bij ministeriële regeling
onder de werking van de Wet N.o. te brengen. Deze wetswijziging zal naar verwachting
uiterlijk 1 januari 1998 in werking treden. Het ligt in het voornemen om de
Wet N.o. bij deze wijziging tevens te herzien op een aantal punten die het
onderwerp zijn van het genoemde ambtelijk overleg. Het gaat hierbij met name
om herformulering van enkele bepalingen die in hun huidige redactie als minder
adequaat worden ervaren.Zoals al was vermeld in het begrotingshoofdstuk van Binnenlandse Zaken
voor 1995 (Kamerstukken II 1994–1995, 23 900 hoofdstuk VII, nr.
2, blz. 6), is begin 1994, bij de behandeling van het wetsvoorstel Incompatibiliteiten
in de Tweede Kamer, door de minister van Binnenlandse Zaken toegezegd dat
een verdere verankering van de positie van de Nationale ombudsman in de Grondwet
bij een eerstvolgende grondwetswijziging zal worden betrokken. Inmiddels wordt
op het ministerie van Binnenlandse Zaken ambtelijk bezien hoe het ambt van
de Nationale ombudsman expliciet in de Grondwet kan worden vermeld. 2.1.2 Algemene maatregelen van bestuur 2.1.2.1 Buitengewoon opsporingsambtenaren in dienst van
provincies en gemeentenMet het Besluit van 10 april 1995, Stb. 218, is een leemte gedicht in
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van buitengewoon opsporingsambtenaren.
Tot 1 april 1994 vielen de opsporingsambtenaren als bedoeld in artikel 142
(oud) van het Wetboek van Strafvordering (Sv) die niet in dienst waren van
een bestuursorgaan waarover de Nationale ombudsman bevoegd was, doorgaans
toch binnen het bevoegdheidsbereik van de Nationale ombudsman, omdat zij als
onbezoldigd ambtenaar van politie deel uitmaakten van een politiekorps. Hun
gedragingen als opsporingsambtenaar konden in de praktijk dan ook steeds worden
toegerekend aan de beheerder van het politiekorps waaraan zij waren verbonden.
Sinds de inwerkingtreding van de Politiewet 1993, op 1 april 1994, bestaan
de onbezoldigd ambtenaren van politie echter niet meer en is – in het
nieuwe artikel 142 Sv – de figuur van de buitengewoon opsporingsambtenaar
(BOA) geïntroduceerd. De BOA's maken in beginsel geen deel uit van de
politie. Als gevolg daarvan kon de Nationale ombudsman niet meer in alle gevallen
gedragingen van BOA's toerekenen aan een bestuursorgaan waarover hij bevoegd
is. Dit probleem deed zich met name voor bij BOA's die in dienst zijn van
een gemeente of een provincie, zoals parkeercontroleurs, sociaal rechercheurs
en milieu-inspecteurs. Deze categorie opsporingsambtenaren was daarmee in
feite buiten de bevoegdheid van de Nationale ombudsman geraakt, wat nooit
de bedoeling is geweest bij de desbetreffende wetswijzigingen. Bij het genoemde
Besluit van 10 april 1995, in werking getreden op 26 april 1995, is dit hiaat
in de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van BOA's gerepareerd.
Dit is gebeurd door aanwijzing als bestuursorganen in de zin van de Wet N.o. –
met terugwerkende kracht tot 1 april 1994 – van de bestuursorganen van
gemeenten en provincies, en wel uitsluitend voor zover het betreft de uitoefening
van de taken die zijn opgedragen aan de voor hen werkzame BOA's. 2.1.2.2 Wijzigingen van het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en WNoIn aanvulling op wat over het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en
WNo is vermeld in het Jaarverslag 1994 (blz. 41), moet allereerst melding
worden gemaakt van het Besluit van 21 december 1994, Stb. 968, waarbij de
rechtspersoon als bedoeld in artikel 90b van het Algemeen militair ambtenarenreglement
is toegevoegd aan de lijst van zelfstandige bestuursorganen die de bijlage
vormt bij het Aanwijzingsbesluit. Daarmee is met ingang van 1 januari 1995
de nieuw opgerichte Stichting ziektekostenverzekering krijgsmacht onder de
werking van de Wet openbaarheid van bestuur en de Wet N.o. gebracht.In 1995 hebben drie besluiten het Staatsblad bereikt waarbij de bijlage
bij het Aanwijzingsbesluit is gewijzigd.Het Besluit van 8 juni 1995, Stb. 340, is een verzamel-amvb, waarbij de
bijlage bij het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo op verschillende
punten is geactualiseerd. Het is, behoudens één onderdeel, op
12 juli 1995 in werking getreden.Bij dit besluit zijn in de eerste plaats de benamingen gewijzigd van de
twee ministeries die bij de kabinetsformatie van 1994 een nieuwe naam hebben
gekregen. Ook zijn de zelfstandige bestuursorganen uit de cultuursector overgeheveld
van het voormalige ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur naar
het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Verder zijn twee instellingen
waarvan de statutaire naam is gewijzigd onder de nieuwe naam opgenomen: KIWA
N.V. en Nederlandse onderneming voor energie en milieu B.V. (NOVEM
B.V.). Met betrekking tot de Nederlandse Orde van Accountants-Administratieconsulenten
is een misstelling verbeterd, en in de omschrijving van het Curatorium als
bedoeld in artikel 75, eerste lid, van de Wet op de registeraccountants is
tot uitdrukking gebracht dat deze instelling tevens een functie vervult voor
de Accountants-Administratieconsulenten.Aan de vermelding op de lijst van De Nederlandsche Bank N.V. is toegevoegd
dat deze aanwijzing niet geldt voor de werkzaamheden van de Bank die voortvloeien
uit of verband houden met haar taken en bevoegdheden ingevolge de Wet inzake
de wisselkantoren. Deze wijziging werkt terug tot 1 januari 1995.Twee groepen instellingen zijn van de lijst geschrapt omdat is vastgesteld
dat hier bij nader inzien geen sprake is van zelfstandige bestuursorganen.
De erkende classificatiebureaus als bedoeld in artikel 2.12 van het Reglement
onderzoek schepen op de Rijn en de onderzoekingsbureaus als bedoeld in artikel
27, vijfde lid, van de Binnenschepenwet, juncto artikel 21 van het Binnenschepenbesluit,
zijn geen rechtspersonen die krachtens publiekrecht zijn ingesteld, terwijl
deze instanties evenmin bevoegd zijn om eenzijdig rechtens bindende beslissingen
te nemen, zodat niet gezegd kan worden dat zij met enig openbaar gezag zijn
bekleed.De inwerkingtreding per 1 januari 1995 van de nieuwe Organisatiewet sociale
verzekeringen (Osv) heeft tot een aantal wijzigingen van de lijst geleid.
Deze wijzigingen werken terug tot 1 januari 1995. De Sociale Verzekeringsraad
en de Gemeenschappelijke Medische Dienst zijn geschrapt. Het Gemeenschappelijk
administratiekantoor en de andere administratiekantoren vallen nu onder de
omschrijving van de uitvoeringsinstellingen. Van de bedrijfsverenigingen en
de Sociale Verzekeringsbank is de nieuwe rechtsgrondslag vermeld. Tot slot
zijn in verband met de nieuwe Osv twee nieuwe namen op de lijst geplaatst:
die van het College van toezicht sociale verzekeringen en van het Tijdelijk
instituut voor coördinatie en afstemming.De reorganisatie van de politie heeft ook haar doorwerking gevonden in
de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit. De bestuursorganen van de regio's als
bedoeld in de Politiewet 1993 en de Raad voor het Korps landelijke politiediensten
(KLPD) zijn als zelfstandige bestuursorganen aan te merken, en konden daarom
aan de lijst worden toegevoegd. Voor wat de politieregio's betreft is daarmee
buiten twijfel gesteld dat de Nationale ombudsman niet alleen bevoegd is ten
aanzien van de korpsbeheerder – welke bevoegdheid ook kon worden gebaseerd
op het bepaalde in artikel 1a, lid 1, onderdeel c van de Wet N.o., zij het
dat deze tekst niet optimaal aansluit bij de huidige Politiewet –, maar
ook ten aanzien van het andere bestuursorgaan van de regio: het regionaal
college. In de Nota van toelichting bij het wijzigingsbesluit van 8 juni 1995
is overigens aangekondigd dat de opneming in de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit
van de politieregio's en van de Raad voor het KLPD een tijdelijke zaak zal
zijn, omdat te zijner tijd alle bestuursorganen die met een taak op het terrein
van de politie zijn belast in de Wet N.o. zullen worden opgenomen.Dit laatste geldt echter niet voor een andere instelling op het gebied
van de politie die nieuw op de lijst is gekomen: het verzelfstandigde Landelijk
selectie- en opleidingsinstituut politie.Met terugwerkende kracht tot 1 juli 1994 is het Centraal orgaan opvang
asielzoekers aangewezen als instelling waarvan de bestuursorganen onder de
werking van de Wob en de Wet N.o. vallen. Met de aanwijzing van de orden van
advocaten in de arrondissementen is een omissie hersteld van de oorspronkelijke
bijlage bij het Aanwijzingsbesluit van 16 oktober 1993, waarop
alleen de – landelijke – Nederlandse orde van advocaten als publiekrechtelijke
rechtspersoon ingevolge de Advocatenwet stond vermeld.Met terugwerkende kracht tot 1 januari 1995 is de Nederlandse Omroep Stichting
aan de lijst toegevoegd, echter uitsluitend voor haar taken op het gebied
van de programmacoördinatie en de zendtijdindeling ten behoeve van de
landelijke omroep. Ook de aanwijzing van de Waarderingskamer als bedoeld in
artikel 4 van de Wet waardering onroerende zaken werkt terug tot 1 januari
1995. De aanwijzing van de Dienst wegverkeer als bedoeld in artikel 4a van
de Wegenverkeerswet 1994 zal pas in werking treden op het moment dat de verzelfstandiging
van de Rijksdienst voor het Wegverkeer een feit is. Ten slotte zijn bij het
wijzigingsbesluit van 8 juni 1995 de exameninstanties als bedoeld in artikel
D.2.2 van het Besluit radio-elektrische inrichtingen geplaatst op de lijst
die de bijlage vormt bij het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo.De tekst van het Aanwijzingsbesluit met bijlage zoals die is komen te
luiden na het aanbrengen van de wijzigingen van het besluit van 8 juni 1995
en van eerdere wijzigingsbesluiten, is – bij beschikking van de minister
van Justitie van 3 juli 1995 – geplaatst in Staatsblad 341 van 1995.Behalve bij de hiervoor besproken verzamel-amvb van 8 juni 1995, is de
bijlage bij het Aanwijzingsbesluit in 1995 tweemaal gewijzigd bij een algemene
maatregel van bestuur die tot stand is gebracht in het kader van de regelgevingsoperatie
tot oprichting of verzelfstandiging van de betrokken instelling. In deze amvb's
zijn, naast de aanwijzing van de bestuursorganen van deze instellingen als
organen waarop de Wob en de Wet N.o. van toepassing zijn, ook nog andere zaken
geregeld in verband met de oprichting of verzelfstandiging van deze instellingen.Bij het Besluit elektromagnetische compatibiliteit (14 augustus 1995,
Stb. 387; in werking getreden op 25 augustus 1995) zijn de bevoegde instanties
op de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit geplaatst die door de minister van
Verkeer en Waterstaat – al dan niet voorlopig – zijn erkend voor
het afgeven van technische verslagen of certificaten als bedoeld in artikel
12 van het Besluit elektromagnetische compatibiliteit.In het Besluit College van toezicht op de kansspelen van 6 december 1995,
Stb. 595, is bepaald dat op de bijlage bij het Aanwijzingsbesluit de vermelding
van de Raad voor de Casinospelen wordt vervangen door die van het College
van toezicht op de kansspelen. Deze wijziging is op 1 januari 1996 in werking
getreden.In bijlage 6.1 van dit jaarverslag is een overzicht opgenomen van de bestuursorganen
die vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. 2.1.2.3 Openbare universiteiten en hogescholenAl op de bijlage bij het oorspronkelijke Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en WNo van 16 oktober 1993, Stb. 535, stonden de openbare universiteiten,
de Open Universiteit en de openbare hogescholen vermeld. Waar het Aanwijzingsbesluit
voor het overige in werking trad op 1 november 1993, werd de inwerkingtreding
voor de genoemde onderwijsinstellingen gesteld op 1 november 1995. Die uitstelperiode
van twee jaar is inmiddels verstreken. De Nationale ombudsman heeft de colleges
van bestuur van deze instellingen in september 1995 van informatie voorzien
om hen en de medewerkers van de instellingen in staat te stellen zich voor
te bereiden op de nieuwe situatie. Daarbij is erop gewezen dat de weg naar
de Nationale ombudsman onder meer in beginsel niet openstaat
wanneer gebruik kan worden gemaakt van een procedure bij het College van beroep
voor de examens of het College van beroep voor het hoger onderwijs. Rond 1
november 1995 is voorts aandacht besteed aan deze bevoegdheidsuitbreiding
in de dagbladpers en in een aantal instellingsen studentenbladen.Er is in 1995 geen klacht ontvangen over het openbaar hoger onderwijs
die voor onderzoek in aanmerking kwam. Dat lag overigens ook niet voor de
hand, gelet op de omstandigheid dat, op grond van artikel 30 van de Wet N.o.,
geen klachten over deze onderwijsinstellingen in onderzoek kunnen worden genomen
die betrekking hebben op gedragingen die zich voor 1 november 1995 hebben
voorgedaan, terwijl met het voldoen aan het kenbaarheidsvereiste in de Wet
N.o. (artikel 12, lid 2, juncto artikel 14, aanhef en onder h) doorgaans enkele
maanden zijn gemoeid. 2.1.2.4 De toekomst van het AanwijzingsbesluitIn de Nota van toelichting bij het Aanwijzingsbesluit is aangegeven (Stb.
1993, 535, blz. 10) dat het nog niet mogelijk werd geacht om zelfstandige
bestuursorganen als categorie aan te wijzen, omdat het begrip zelfstandig
bestuursorgaan nog onvoldoende helder was omlijnd. Daarom is gekozen voor
een limitatieve opsomming in een bijlage bij het besluit. Die werkwijze brengt
met zich mee dat het Aanwijzingsbesluit regelmatig moet worden geactualiseerd.
Zoals in het Jaarverslag 1994 (blz. 42–44) is uiteengezet, zijn daaraan
nadelen verbonden. Tijdige aanwijzing van nieuw in het leven geroepen zelfstandige
bestuursorganen is niet altijd verzekerd. Daarom werd de vraag opgeworpen
of inmiddels niet het stadium is bereikt waarin kan worden overgegaan tot
generieke aanwijzing van de zelfstandige bestuursorganen. Nieuwe zelfstandige
bestuursorganen zouden dan onmiddellijk van rechtswege onder de werking van
de Wob en de Wet N.o. vallen. Het zou niet meer nodig zijn regelmatig wijzigingsbesluiten
tot stand te brengen, wat tot een vermindering van bestuurslasten zou leiden.
Generieke aanwijzing zou overigens wel betekenen dat op het Bureau Nationale
ombudsman regelmatig lastige vraagstukken moeten worden opgelost. Het is lang
niet altijd duidelijk of sprake is van een bestuursorgaan en, als die vraag
al bevestigend kan worden beantwoord, of dat bestuursorgaan als zelfstandig
moet worden aangemerkt.Er kan nog een ander bezwaar worden aangevoerd tegen de enumeratieve aanwijzing
van zelfstandige bestuursorganen zoals die in 1993 heeft plaatsgevonden. Dat
betreft het gevaar van een zekere verstarring en van het vooruitschuiven van
het doorhakken van lastige knopen. Bij de totstandkoming van het Aanwijzingsbesluit
was het uitgangspunt dat in beginsel alle zelfstandige bestuursorganen op
de enumeratieve lijst zouden worden vermeld. Aan dat uitgangspunt kon niet
ten volle worden vastgehouden. Wanneer over de wenselijkheid van aanwijzing
geen overeenstemming kon worden bereikt, lag het – mede als gevolg van
de tijdsdruk die op een zeker moment een rol ging spelen – voor de hand
om vooralsnog niet tot aanwijzing over te gaan. Aldus zijn verscheidene mogelijke
zelfstandige bestuursorganen buiten beeld gebleven.Op talrijke mogelijke hiaten in de lijst van zelfstandige bestuursorganen
is gewezen door de Algemene Rekenkamer in de rapportage van haar onderzoek
naar Zelfstandige bestuursorganen en ministeriële verantwoordelijkheid,
op 30 maart 1994 gepubliceerd als deel 3 van haar Verslag 1994 (Kamerstukken
II 1994–1995, 24 130, nr. 3). In dit verband moet ook de aandacht
worden gevestigd op het standpunt van het kabinet dat, als een terzijde, is
weergegeven in een noot bij de hierna nog nader te bespreken notitie van staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken mr. J. Kohnstamm betreffende de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman ten aanzien van mede-overheden (Kamerstukken II
1994–1995, 24 206, nr. 1, blz. 2, noot 1). Daar wordt zonder voorbehoud
gesteld dat adviescolleges als bedoeld in artikel 79 van de Grondwet zijn
aan te merken als bestuursorganen in de zin van de Algemene wet bestuursrecht,
aangezien zij organen zijn van de rechtspersoon Staat. De daarop volgende
constatering dat deze colleges «(nog) niet» onder de werking van
de Wet N.o. en de Wob vallen, heeft overigens nog niet geleid tot het alsnog
aanwijzen van deze colleges.Generieke aanwijzing van zelfstandige bestuursorganen zal tot gevolg hebben
dat het doorhakken van knopen niet langer kan worden ontlopen. Wanneer dan
de administratieve rechter in het kader van een Wob-procedure of de Nationale
ombudsman in een procedure op grond van artikel 12 van de Wet N.o. wordt geconfronteerd
met een zaak tegen een instantie waarvan niet duidelijk is of die moet worden
aangemerkt als een zelfstandig bestuursorgaan, zal het onvermijdelijk zijn
op dat punt een beslissing te nemen. Het initiatief wordt daarmee overigens
wel verlegd van het bestuur naar de rechter en de Nationale ombudsman (op
aangeven van een verzoekschrift).Een generieke aanwijzing van zelfstandige bestuursorganen zou voor wat
de Wet N.o. betreft kunnen worden geregeld bij de eerstkomende herziening
van deze wet. Aangezien die wetswijziging naar verwachting niet (veel) eerder
dan 1 januari 1998 in werking kan treden (zie hiervoor, § 2.1.1.2),
zou het niet goed zijn om nadere beslissingen over de status van zelfstandig
bestuursorgaan van een aantal instanties daarop te laten wachten. Van de kant
van het kabinet gegeven reacties op de genoemde rapportage van de Algemene
Rekenkamer – waarbij onder meer is toegezegd dat een «catalogus»
van zelfstandige bestuursorganen zal worden samengesteld – houden een
zekere belofte in om, binnen redelijke termijn, duidelijkheid te scheppen
(zie Kamerstukken II 1994–1995, 24 130, nr. 17, blz. 5). 2.1.3 Toekomstige uitbreidingen van de bevoegdheid van
de Nationale ombudsman 2.1.3.1 Notitie van staatssecretaris KohnstammBij brief van 30 mei 1995 bood staatssecretaris van Binnenlandse Zaken
mr. J. Kohnstamm, met machtiging van de ministerraad, aan de Tweede Kamer
een notitie aan over de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien
van mede-overheden (Kamerstukken II 1994–1995, 24 206, nr. 1).
Een dergelijke notitie was de Kamer al door verschillende bewindspersonen
toegezegd, voor het laatst bij gelegenheid van de plenaire behandeling van
het Jaarverslag 1993 van de Nationale ombudsman, op 12 oktober 1994 (zie Jaarverslag
1994, blz. 46–47). Tijdens de voorbereiding van de notitie voerde staatssecretaris
Kohnstamm bestuurlijk overleg met de Nationale ombudsman. Inhoud van de notitieIn de notitie werd als beginsel uitgesproken dat behoorlijke klachtbehandeling
moet worden gerekend tot de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Het
voorzien in een adequate behandeling van klachten kan daarom niet langer worden
beschouwd als een vrijblijvende aangelegenheid voor het bestuur. De verantwoordelijkheid
daarvoor berust echter in eerste instantie bij elk bestuursorgaan zelf, zoals
het ook in de eerste plaats aan het bestuur zelf is om te bepalen op welke
wijze de klachtbehandeling het best kan plaatsvinden. Wat de wijze van klachtbehandeling
betreft, moet overigens onderscheid worden gemaakt tussen interne klachtbehandeling –
door het bestuursorgaan zelf – en externe klachtbehandeling
door een onafhankelijke, onpartijdige en professionele instantie. Met betrekking
tot de interne klachtbehandeling lijkt de tijd rijp om tot enige stroomlijning
te komen. Gedacht kan worden aan het opnemen van een beperkt aantal minimumeisen
in de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Daarbij zou ook een nadere formalisering
kunnen worden gerealiseerd van het – nu nog vormvrije – kenbaarheidsvereiste
zoals dat is neergelegd in de Wet N.o. (art. 12, lid 2 jo. art. 14, aanhef
en onder h). Daardoor zou wellicht een verdere zeefwerking kunnen worden bewerkstelligd
ten aanzien van de klachtenstroom richting de Nationale ombudsman. Deze klachtenstroom
is in de afgelopen jaren fors toegenomen.Met betrekking tot de externe klachtbehandeling werd in de notitie vastgesteld
dat de Nationale ombudsman – ongeacht de eventuele aanwezigheid van
een voorziening van interne klachtbehandeling – inmiddels bevoegd was
voor alle bestuursorganen, behalve die van provincies, gemeenten en gemeenschappelijke
regelingen. De provincies hadden echter intussen, bij monde van het Interprovinciaal
Overleg (IPO), de staatssecretaris verzocht te bevorderen dat de bestuursorganen
van de provincies uiterlijk per 1 januari 1996 onder de werking van de Wet
N.o. zouden worden gebracht. De provincies waren bereid de kosten daarvan
vooralsnog voor eigen rekening te nemen, evenals de waterschappen dat eerder
hadden gedaan. Vooropgesteld dat overeenstemming zou worden bereikt over de
financiële voorwaarden, was de staatssecretaris bereid dit verzoek van
het IPO te honoreren.Gelet op dit verzoek van het IPO zou de Nationale ombudsman binnenkort
in feite alleen nog niet bevoegd zijn voor de bestuursorganen van de gemeenten
en de gemeenschappelijke regelingen, zo merkte de staatssecretaris in zijn
notitie op. Voorzieningen van onafhankelijke, externe klachtbehandeling zijn
nog slechts in een gering aantal gemeenten aanwezig. De kosten die zijn gemoeid
met het in stand houden van een eigen zodanige voorziening vormen ongetwijfeld
een reden waarom lokale ombudsmaninstituten nog slechts in een beperkt aantal
gemeenten tot ontwikkeling zijn gekomen. Gemeenten in een regio zouden ook
gezamenlijk een dergelijke voorziening in het leven kunnen roepen. Een andere
mogelijkheid is dat een gemeente zich aansluit bij een bestaand ombudsmaninstituut
in een naburige gemeente. Om gemeenten die geen mogelijkheid zien om zelfstandig
of samen met andere gemeenten een eigen ombudsmanvoorziening in het leven
te roepen een alternatief te bieden, zullen verzoeken van gemeenten om hun
bestuursorganen onder de werking van de Wet N.o. te brengen worden gehonoreerd.
Omdat gemeenten primair zelf verantwoordelijk zijn voor het treffen van een
ombudsmanvoorziening, zal hun vanwege het Rijk op dit punt niets worden opgelegd.
Zij krijgen echter het recht zich desgewenst aan te sluiten bij het instituut
van de Nationale ombudsman. De kosten daarvan zullen door de gemeenten zelf
gedragen moeten worden.Het recht voor gemeenten om op eigen verzoek onder de bevoegdheid van
de Nationale ombudsman te worden gebracht zal in de Wet N.o. worden vastgelegd.
Hetzelfde geldt voor de hoofdlijnen van de voorwaarden die daarbij van toepassing
zijn, zowel ten aanzien van de procedures van aanmelding en aanwijzing, als
voor de eventuele beëindiging van aanwijzingen en voor de berekening
en doorberekening van de kosten die aan de aanwijzing van gemeenten zijn verbonden.
Tevens zal het wettelijk mogelijk worden gemaakt om bestuursorganen van gemeenten
bij ministeriële regeling aan te wijzen als bestuursorganen waarop de
Wet N.o. van toepassing is, aldus staatssecretaris Kohnstamm. Wat de wijze van kostenberekening betreft, wordt blijkens de notitie gedacht
aan een model volgens hetwelk de aangesloten gemeenten voor de aansluiting
jaarlijks een basisbedrag betalen. Dit bedrag is samengesteld uit een vermenigvuldiging
van de gemiddelde kostprijs per klacht met het op basis van het inwoneraantal
geschatte aantal te verwachten klachten. De kostprijs per klacht zal naar
alle waarschijnlijkheid neerkomen op een bedrag tussen de f 1500 en f 2000.
Dit bedrag zal jaarlijks worden herzien. Wanneer een gemeente het voor een
jaar geschatte aantal klachten met meer dan 10% overschrijdt, zullen –
in aanvulling op het basisbedrag – de kosten van die extra klachten
achteraf in rekening worden gebracht. De feitelijke uitvoering van dit kostenmodel
zal in handen komen van het ministerie van Binnenlandse Zaken. De ontvangsten
zullen op de begroting van dit ministerie worden verantwoord.Mede doordat gemeenschappelijke regelingen onderling zeer verschillen
is nog niet duidelijk hoe de kosten van aansluiting van gemeenschappelijke
regelingen bij het instituut van de Nationale ombudsman zouden moeten worden
berekend en doorberekend. Nadere studie op dit punt is nodig. Daarom wordt
de Tweede Kamer voorgesteld vooralsnog af te zien van het op eenzelfde wijze
als voor de gemeenten openen van de mogelijkheid van aansluiting van gemeenschappelijke
regelingen bij de Nationale ombudsman. De Tweede Kamer zal nader worden geïnformeerd
zodra de genoemde studie is afgerond.Tot aan het moment waarop de voorgestelde wijziging van de Wet N.o. in
werking treedt zullen, zoveel mogelijk in lijn met de in de Wet N.o. vast
te leggen procedure, gemeenten die dit wensen bij amvb kunnen worden aangewezen.
Daarbij is echter wel enige regie nodig, zo merkte de staatssecretaris in
zijn notitie op. Verzoeken van gemeenten die voor 1 januari 1996 zouden worden
ingediend, zouden per 1 juli 1996 kunnen worden gehonoreerd. Voor de periode
daarna zal, in overleg met de Nationale ombudsman en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG), telkens een nieuwe «inschrijfdatum» worden bepaald.De staatssecretaris deelde aan het slot van zijn notitie mee dat een wijziging
van de Wet N.o. als door hem voorgesteld, indien de Tweede Kamer zich met
de gekozen lijn kan verenigen, ten spoedigste in procedure zal worden gebracht. Reactie van de Nationale ombudsmanIn een brief van 7 juni 1995 aan staatssecretaris Kohnstamm maakte de
Nationale ombudsman enkele opmerkingen bij een paar punten uit de notitie.
Allereerst werd instemming betuigd met het uitgangspunt dat behoorlijke klachtbehandeling
een eis is van behoorlijk bestuur, en dat het voor het openbaar bestuur niet
langer een vrijblijvende aangelegenheid is om te voorzien in een adequate
wijze van omgaan met klachten van burgers. De Nationale ombudsman deelde van
harte de hoop van de staatssecretaris dat de notitie een effectieve bijdrage
zal zijn aan de vernieuwing van de bestuurspraktijk op dit punt, waar dat
nog nodig is.Gelet op dit uitgangspunt is het een goede zaak dat wordt gestreefd naar
het opnemen van een aantal minimumeisen voor interne klachtbehandeling door
bestuursorganen zelf in de Awb. Het spreekt voor de Nationale ombudsman echter
niet vanzelf dat dit tegelijkertijd ook een nadere formalisering zou moeten
inhouden van het kenbaarheidsvereiste in de Wet N.o. Dit vereiste is nu vormvrij,
en open geformuleerd, wat een flexibele toepassing mogelijk maakt. De huidige
praktijk van de toepassing van het kenbaarheidsvereiste, waarvan een duidelijke
filterwerking uitgaat, geeft geen reden om tot zo'n nadere formalisering over te gaan. In ieder geval moet worden vermeden dat de Nationale
ombudsman de klager om formele redenen eerst moet terugverwijzen naar de overheid
in gevallen waarin niet valt te verwachten dat langs die weg nog een oplossing
kan worden bereikt. Maatregelen die verdere drempels opwerpen in de toegang
tot de Nationale ombudsman zullen afbreuk doen aan de functie van het instituut
van de Nationale ombudsman voor burger èn overheid.De Nationale ombudsman stelde vast dat de keuze om de lagere publiekrechtelijke
lichamen zelf de verantwoordelijkheid te laten nemen voor het treffen van
een ombudsmanvoorziening een politieke is. Die keuze zal er wat de gemeenten
betreft toe leiden dat er in die toekomst drie typen gemeenten zullen ontstaan,
namelijk gemeenten met een – al dan niet samen met andere gemeenten –
zelf in het leven geroepen ombudsmanvoorziening, gemeenten die door eigen
keuze binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman zijn gebracht, en gemeenten
zonder ombudsmanvoorziening. In zijn algemeenheid is die situatie voor de
burger geen toonbeeld van helderheid. Bovendien levert de categorie gemeenten
zonder enige ombudsmanvoorziening voor de betrokken burgers een zeer onbevredigende
situatie op, wat des te sterker zal worden gevoeld naarmate het aantal gemeenten
in de andere categorieën groter is. Wat de beoogde stadsprovincies betreft,
sluit de in de notitie gekozen benadering niet uit dat de genoemde drieslag
zich zal voordoen binnen één stadsprovincie. Gelet op dit alles
ziet de Nationale ombudsman met grote belangstelling uit naar de doorwerking
in de bestuurspraktijk van het in de notitie opgenomen uitgangspunt dat een
adequate wijze van omgaan met klachten van burgers niet langer een vrijblijvende
zaak is.Ook het doorberekenen aan de betrokken openbare lichamen van de kosten
van de klachtbehandeling door de Nationale ombudsman noemde de Nationale ombudsman
in zijn reactie een politieke keuze. Wanneer deze keuze wordt bezien in het
kader van de financiering van voorzieningen van rechtsbescherming tegen de
overheid meer in het algemeen, zou er op zichzelf zeker reden zijn voor een
principiëlere benadering van (de onderbouwing van) die keuze. Voor het
moment volstond de Nationale ombudsman ermee te wijzen op de besluitvormingslasten
van dit financieringsmodel, met name wanneer deze worden bezien in relatie
tot het geringe aantal waar het hier doorgaans om zal gaan. In ieder geval
moet worden voorkomen dat de principiële kant van de besluitvorming over
een ombudsmanvoorziening wordt overschaduwd door een dispuut over raming en/of
afrekening. De Nationale ombudsman had ten slotte met instemming in de notitie
van de staatssecretaris gelezen dat de feitelijke uitvoering van de aan het
kostenmodel verbonden werkzaamheden in handen zal komen van de minister van
Binnenlandse Zaken. Hij acht het, gelet op zijn onafhankelijkheid, principieel
juist dat hij ook in de toekomst voor de taken die de wetgever hem opdraagt
zijn middelen uitsluitend ontvangt van de begrotingswetgever. Kamerbehandeling; kostprijsberekeningDe Tweede Kamer heeft de notitie van de staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken, tezamen met het Jaarverslag 1994 van de Nationale ombudsman, op 15
juni 1995 in de plenaire vergadering behandeld (Handelingen II 1994–1995,
blz. 5237–5255). Daarbij ontving de staatssecretaris brede steun voor
de hoofdlijnen van zijn notitie. De staatssecretaris zegde de Kamer toe de
in overleg met de Nationale ombudsman te maken berekening van de kosten per
klacht te zullen laten beoordelen door een onafhankelijke deskundige. In nauw overleg met het Bureau Nationale ombudsman heeft het ministerie
van Binnenlandse Zaken, aan de hand van een gedetailleerde berekening, vastgesteld
welk bedrag gemiddeld is gemoeid met de behandeling van een verzoekschrift
door de Nationale ombudsman. Dit bedrag werd bepaald op f 1898. Overeenkomstig
de toezegging die de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken had gedaan aan
de Tweede Kamer, en overigens ook aan de VNG en het IPO, is opdracht verleend
aan het Instituut voor Onderzoek van Overheidsuitgaven (IOO) om de gemaakte
berekeningen te verifiëren. Dit instituut bracht in november 1995 het
rapport «De kosten van een klacht» uit. Daarin werd geconcludeerd
dat de kostprijsberekening op een aantal onderdelen onzekerheidsmarges bevat
die elkaar niet zonder meer wegmiddelen. Het IOO becijferde – met enige
kanttekeningen – dat de kostprijs kan liggen tussen f 1741 en f 1920.
Op grond hiervan besloot de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken het eerder
door hem berekende bedrag van f 1898 te handhaven. 2.1.3.2 Overleg over aansluiting van de provinciesBij brief van 28 februari 1995 aan staatssecretaris Kohnstamm verzocht
het dagelijks bestuur van het IPO de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
uiterlijk per 1 januari 1996 uit te breiden naar de provincies. De staatssecretaris
antwoordde op 8 mei 1995 dat hij dit verzoek graag zou willen honoreren, mits
de daaraan verbonden financiële gevolgen op adequate wijze worden afgedekt.
In ambtelijk overleg was gebleken dat zich op dit punt een probleem voordeed.
Bij de besluitvorming binnen het IPO en in de provincies was uitgegaan van
een te verwachten aantal klachten per jaar voor alle provincies gezamenlijk
van 55, en van het tarief van duizend gulden per klacht dat in 1993 met de
Unie van Waterschappen was overeengekomen. Dit bedrag was echter niet volledig
kostendekkend. Inmiddels werd gewerkt aan een integrale kostprijsberekening,
waarvan het voorlopige resultaat uitkwam op een bedrag van circa tweeduizend
gulden per klacht. Om het IPO tegemoet te komen stelde de staatssecretaris
voor het te verwachten aantal klachten voor het eerste jaar naar beneden bij
te stellen tot 28, zodat het te betalen basisbedrag overeen zou komen met
het bedrag waarop het IPO had gerekend. Zou het gerealiseerde aantal klachten
hoger uitvallen dan deze raming, dan zou achteraf moeten worden bijbetaald.In een brief van 30 juni 1995 maakte het IPO met name bezwaar tegen het
open-eindkarakter van de door de staatssecretaris voorgestelde regeling. Het
IPO achtte enige begrotingszekerheid noodzakelijk.Nader ambtelijk en bestuurlijk overleg leidde vervolgens in december 1995
tot het resultaat dat de provincies zich vooralsnog aansluiten bij de Nationale
ombudsman voor een experimentele periode van anderhalf jaar, te weten 1 juli
1996 tot en met 31 december 1997. De provincies betalen daarvoor aan het ministerie
van Binnenlandse Zaken een vaste bijdrage, die voor alle twaalf provincies
gezamenlijk is gebaseerd op 55 klachten per jaar tegen het op grond van nadere
berekeningen vastgestelde tarief van f 1898 per klacht. Na afloop van
het eerste volle jaar van de experimentele aansluiting zal, op basis van een
open evaluatie van de opgedane ervaringen door een ambtelijke werkgroep van
het ministerie van Binnenlandse Zaken, het IPO en het Bureau Nationale ombudsman,
worden getracht een meerjarige afspraak te maken over de voorwaarden waaronder
een meer structurele aansluiting vanaf 1 januari 1998 kan worden gerealiseerd.
Uitgangspunt is daarbij dat de provincies vanaf die datum de werkelijke kosten
gaan betalen voor de door hen gegenereerde klachten.Met dit resultaat hebben het dagelijks bestuur van het IPO en de IPO-adviescommissie
Bestuur en Financiën op respectievelijk 20 en 21 december
1995 ingestemd. De voorwaarden waaronder de gezamenlijke provincies met ingang
van 1 juli 1996 experimenteel kunnen aansluiten bij de Nationale ombudsman
zijn vervolgens gezonden naar de colleges van Gedeputeerde Staten in de twaalf
provincies, met het verzoek deze voorwaarden ter beoordeling voor te leggen
aan Provinciale Staten. De finale behandeling van het voorstel zal dan vervolgens
plaatsvinden in de vergadering van het algemeen bestuur van het IPO van 25
april 1996.Inmiddels heeft de Nationale ombudsman, op verzoek van het IPO, de provinciebesturen
voorzien van een informatiepakket, waarin met name ook aandacht is besteed
aan de wijze waarop een regeling voor de interne behandeling van klachten
in de provincies zo kan worden ingericht dat een goede aansluiting wordt verkregen
met de externe behandeling van klachten door de Nationale ombudsman. 2.1.3.3 Ontwikkelingen met betrekking tot de aansluiting
van gemeentenIn februari 1995 verzocht het college van Burgemeester en Wethouders van
Heiloo staatssecretaris Kohnstamm om deze gemeente onder de werking van de
Wet N.o. te brengen. Heiloo was daarmee de eerste gemeente die de staatssecretaris
een dergelijk verzoek deed. Na de behandeling in de Tweede Kamer van de notitie
van de staatssecretaris over de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten
aanzien van mede-overheden ondertekenden de staatssecretaris en de burgemeester
van Heiloo op 11 juli 1995 in het gemeentehuis van Heiloo een intentieverklaring
over de aansluiting van Heiloo bij de Nationale ombudsman, onder het voorbehoud
dat nader overeenstemming zou worden bereikt over de voorwaarden van aansluiting.Inmiddels had de gemeentesecretaris van Enschede eind november 1994 contact
opgenomen met een aantal collega's van gemeenten met meer dan honderdduizend
inwoners om te peilen in hoeverre er belangstelling zou bestaan voor het indienen
bij staatssecretaris Kohnstamm van een gezamenlijk verzoek om, bij wijze van
experiment, enkele gemeenten binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
te brengen. Dit initiatief leidde tot ambtelijk overleg van de gemeenten Apeldoorn,
Arnhem, Enschede, Nijmegen en Zaanstad met het ministerie van Binnenlandse
Zaken. Bij dit overleg werden ook betrokken de gemeente Heiloo, en de gemeenten
Roermond en Voorschoten die contact hadden opgenomen met het ministerie van
Binnenlandse Zaken naar aanleiding van een ledenbrief van de VNG van 11 juli
1995 met informatie over recente ontwikkelingen met betrekking tot de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman ten aanzien van gemeenten. Op uitnodiging van het
ministerie van Binnenlandse Zaken is ook het Bureau Nationale ombudsman bij
dit overleg vertegenwoordigd.Tijdens het overleg bleek dat de gemeenten over het algemeen grote moeite
hadden met de financiële voorwaarden voor aansluiting bij de Nationale
ombudsman die het ministerie van Binnenlandse Zaken voorstelde. In overleg
met het Bureau Nationale ombudsman had dit ministerie, onder meer op basis
van gegevens in jaarverslagen van gemeentelijke ombudsmaninstituten, geraamd
dat voor het eerste jaar van aansluiting per duizend inwoners van een gemeente
zou moeten worden gerekend op 0,5 klacht per jaar. Voor volgende jaren zou
kunnen worden uitgegaan van het gerealiseerde aantal klachten in het voorafgaande
jaar. Het voorgestelde basisbedrag voor aansluiting bij de Nationale ombudsman
ging uit van die raming voor het eerste jaar, en van het tarief per klacht
van f 1898. Vrijwel alle betrokken gemeenten waren van mening dat die
raming voor hun gemeente veel te hoog was. De gemeenten hadden voorts bezwaren
tegen het feit dat het tarief per klacht in rekening zou worden
gebracht voor alle verzoekschriften die de Nationale ombudsman over een gemeente
zouden bereiken, ook wanneer zo'n verzoekschrift niet zou leiden tot een onderzoek.
Ook hadden zij moeite met de voorwaarde dat achteraf zou moeten worden bijbetaald
wanneer een gemeente het voor een jaar geraamde aantal klachten met meer dan
10% zou overschrijden. Daardoor zou niet exact kunnen worden begroot welke
kosten gemoeid zouden zijn met de aansluiting bij de Nationale ombudsman.
De gemeenten waren in het bijzonder beducht voor grote aantallen klachten –
bij voorbeeld van querulanten of in het kader van een protestactie, en van
klagers die niet aan het kenbaarheidsvereiste hadden voldaan – die niet
door de Nationale ombudsman in onderzoek zouden worden genomen, maar de betrokken
gemeente, gelet op de wijze van doorberekening, wel voor hoge kosten zouden
kunnen plaatsen. Van de kant van het ministerie van Binnenlandse Zaken is
in dit overleg benadrukt dat het bedrag van f 1898 per klacht is berekend
op grond van de praktijk op het Bureau Nationale ombudsman als gemiddelde
voor de behandeling van een verzoekschrift, met inbegrip van de verzoekschriften
die niet voor onderzoek in aanmerking komen. Voorts is erop gewezen dat de
gemeenten zelf de volledige kosten van aansluiting zullen moeten opbrengen,
aangezien noch de begroting van het ministerie van Binnenlandse Zaken, noch
het budget van de Nationale ombudsman ruimte bieden voor het opvangen van
tegenvallers op dit gebied.In de loop van het overleg is geconcludeerd dat het wenselijk is om in
een experimentele periode van beperkte duur en met een beperkt aantal gemeenten
ervaring op te doen met de behandeling door de Nationale ombudsman van klachten
over gemeenten, waardoor het mogelijk wordt vervolgens, op grond van praktijkgegevens,
nadere afspraken te maken voor een meer definitieve aansluiting. Voor een
dergelijk pilot-project zouden enigszins soepeler voorwaarden kunnen gelden.
De daaraan verbonden risico's zullen overigens – binnen de grenzen van
het redelijke – door het Bureau Nationale ombudsman moeten worden opgevangen.
Door de beperkte duur en omvang van het experiment wordt aangenomen dat dit
risico overzienbaar is.Het pilot-project voor gemeenten zal, zo is de verwachting, – evenals
de experimentele aansluiting van de provincies – op 1 juli 1996 van
start gaan en duren tot en met 31 december 1997. Het laatste halfjaar van
die periode zal worden gebruikt voor evaluatie van de ervaringen en voor het
op basis daarvan treffen van een regeling van de voorwaarden voor een meer
definitieve aansluiting. Voor wat de kosten van aansluiting tijdens het pilot-project
betreft, kunnen gemeenten kiezen tussen hetzij het betalen per jaar van een
vast bedrag op basis van een raming van 0,375 klacht per duizend inwoners,
zonder betaling achteraf, hetzij het betalen van een jaarlijkse basisbijdrage
op basis van een raming van 0,25 te verwachten klacht per duizend inwoners
en, wanneer de raming met meer dan 50% zou worden overschreden, een betaling
achteraf van een bedrag dat overeenkomt met het percentage waarmee het gerealiseerde
aantal klachten de raming te boven ging. Evenals bij de provincies het geval
is, zal geen teruggave van de betaalde vergoeding plaatsvinden indien de Nationale
ombudsman minder klachten ontvangt dan geraamd.Op het moment van afsluiten van de tekst voor dit jaarverslag was het
ministerie van Binnenlandse Zaken nog met vier gemeenten – Apeldoorn,
Enschede, Roermond en Voorschoten – in gesprek over deelname aan het
pilot-project. De besluitvorming over deze deelname was toen in die gemeenten
overigens nog niet afgerond. Andere gemeenten, waaronder Heiloo, haakten vooralsnog
af, vooral op grond van de financiële voorwaarden, en in één
geval omdat de gemeenteraad de voorkeur gaf aan het handhaven van een eigen
ombudsmanvoorziening. Het ministerie van Binnenlandse Zaken zal een concept-amvb in procedure
brengen om de bevoegdheid van de Nationale ombudsman over de bestuursorganen
van de provincies en de betrokken gemeenten te regelen voor de periode van
1 juli 1996 tot 1 januari 1998. Ambtelijk wordt een wijziging van de Wet N.o.
voorbereid die het mogelijk moet maken om vanaf die laatstgenoemde datum bestuursorganen
van provincies en gemeenten bij ministeriële regeling onder de werking
van deze wet te brengen. 2.1.4 Interne klachtbehandeling bij bestuursorganenZoals hiervoor, in § 2.1.3.1, werd vermeld, heeft staatssecretaris
Kohnstamm in zijn notitie van 30 mei 1995 over de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman ten aanzien van mede-overheden tevens de gedachte ontvouwd om met
betrekking tot de interne klachtbehandeling door bestuursorganen een beperkt
aantal minimumeisen in de Awb op te nemen. Na de Kamerbehandeling van de notitie
heeft de staatssecretaris bij brief van 28 juni 1995 aan de voorzitter van
de Commissie wetgeving algemene regels van bestuursrecht, prof. mr. M. Scheltema,
de commissie gevraagd advies uit te brengen over een dergelijke minimumregeling
in de Awb. De commissie werd verzocht om in het advies in te gaan op de vraag
of en in hoeverre zo'n regeling dwingend dan wel aanvullend of op onderdelen
facultatief zou moeten zijn. Verder werd de commissie gevraagd in het advies
aandacht te besteden aan het voorstel van de Nationale ombudsman in zijn Jaarverslag
1994 (blz. 32) om een algemene wettelijke regeling tot stand te brengen voor
het, onder nader te stellen voorwaarden, toekennen van schadevergoeding/compensatie
bij nader te bepalen vormen van verzuim van de overheid.De staatssecretaris achtte het wenselijk dat de commissie haar advies
met enige voorrang zou uitbrengen, «mede gelet op het feit dat het kabinet
van een dergelijke regeling verwacht dat deze enige zeefwerking kan bewerkstelligen
met betrekking tot de (thans uitzonderlijk grote) klachtenstroom richting
Nationale ombudsman».Het advies van de commissie wordt in de loop van 1996 verwacht. 2.1.5 Beheersing van de zaaksontwikkeling bij het instituut
Nationale ombudsmanHet voornemen om in de Awb een minimumregeling op te nemen voor de interne
behandeling van klachten van burgers door bestuursorganen kwam ook in een
ander verband aan de orde. De sterke stijging van de instroom van verzoekschriften
in 1994, die zich in 1995 leek voort te zetten, gaf de Nationale ombudsman
aanleiding om de minister van Binnenlandse Zaken bij brief van 27 februari
1995, uitvoerig gemotiveerd en onderbouwd, te vragen om een substantiële
verhoging van het budget voor 1995, die zou dienen door te werken in de begrotingen
voor 1996 en volgende jaren. De minister van Binnenlandse Zaken liet de Nationale
ombudsman daarop in een brief van 27 april 1995 weten dat het kabinet had
besloten de claim van de Nationale ombudsman vooralsnog voor de helft toe
te kennen. Daarbij werd aangegeven dat het kabinet van mening is dat gestreefd
moet worden naar beperking van het aantal klachten. De beslissing om de claim
slechts voor de helft te honoreren moest in dat licht worden gezien. De minister
van Binnenlandse Zaken kondigde aan op korte termijn de mogelijkheden te zullen
laten onderzoeken die moeten leiden tot vermindering van de zaaksaantallen.In vervolg hierop informeerde de minister van Binnenlandse Zaken de Nationale
ombudsman nader in een brief van 13 juni 1995. De minister liet weten dat
inmiddels binnen zijn ministerie was bezien welke mogelijkheden
konden worden benut voor beheersing van de zaaksaantallen. Daarover had recent
kabinetsberaad plaatsgevonden. De minister stelde vast dat de ontwikkeling
van de zaaksaantallen bij de Nationale ombudsman in de afgelopen jaren met
een enkele golfbeweging een stijging te zien had gegeven die culmineerde in
een aanmerkelijke en niet voorziene stijging in 1994. Uit de cijfers over
het eerste kwartaal van 1995 bleek wederom van een forse stijging ten opzichte
van het eerste kwartaal van 1994. De minister schreef de toename vooral toe
aan de effecten van de extra publiciteit die aan het instituut Nationale ombudsman
was gegeven, waaronder de postbus-51-spots op de televisie in de laatste twee
maanden van 1994. Daarnaast sloot de minister niet uit dat de invoering van
de nieuwe Wet op de rechtsbijstand per 1 januari 1994, waarbij de drempel
van toegang tot gefinancierde rechtshulp was verhoogd, mede aan de extra zaaksontwikkeling
heeft bijgedragen. Voor zover dit het geval was, zou het hier echter naar
verwachting gaan om een tijdelijke groei, gegeven het kabinetsvoornemen om
de eigen bijdrage beter in overeenstemming te brengen met de draagkracht in
het inkomen. De uitbreiding van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
tot de zelfstandige bestuursorganen (per 1 november 1993) en de bestuursorganen
van de waterschappen (per 1 januari 1994) had overigens niet bijgedragen tot
de onvoorziene groei van de zaaksaantallen, aangezien het gerealiseerde klachtenaantal
met betrekking tot deze bestuursorganen niet wezenlijk afweek van de verwachtingen.
De stijging was veeleer toe te rekenen aan de bestuursorganen waarvoor de
Nationale ombudsman van oudsher al bevoegd was. Het grootste deel van de klachten
had nog steeds betrekking op de ministeries.Het kabinet was dan ook van oordeel dat een eerste stap om tot beperking
van de zaaksaantallen te komen gelegen zou kunnen zijn – naast uiteraard
een verbetering van de behandeling van de burgers – in verbetering van
de interne klachtbehandeling op de diverse ministeries. Van een adequate interne
klachtprocedure mocht immers toch de nodige zeefwerking worden verwacht met
betrekking tot het aantal klachten dat uiteindelijk bij de Nationale ombudsman
terecht kan komen. Overigens gold dit natuurlijk ook voor alle andere bestuursorganen
die binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman vallen. Om aan de interne
klachtbehandeling door bestuursorganen meer handen en voeten te geven stelde
het kabinet voor in de Awb in ieder geval enkele minimumregels op te nemen
die bij interne klachtbehandeling door in beginsel alle bestuursorganen in
acht dienen te worden genomen. In de notitie van staatssecretaris Kohnstamm
over de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien mede-overheden
was dit voornemen van het kabinet nader uitgewerkt. Aan de Commissie wetgeving
algemene regels van bestuursrecht zou worden gevraagd met voorrang een ontwerp
voor een dergelijke interne klachtprocedure op te stellen. Overigens behoefde
de invoering van een adequate interne klachtbehandeling uiteraard niet op
de totstandkoming van deze wetgeving te wachten.Er is een nauwe samenhang tussen de interne klachtprocedure van bestuursorganen
en het in de Wet N.o. opgenomen kenbaarheidsvereiste. De minister wees erop
dat dit vereiste (nog) vormvrij is, zodat bij wijze van spreken een enkele
mondelinge mededeling van de verzoeker aan een ambtenaar zou kunnen volstaan.
Het leek het kabinet voor de hand te liggen dat, indien bestuursorganen worden
gebonden aan enkele minimumeisen wat de interne klachtbehandeling betreft,
de Nationale ombudsman – behoudens bijzondere gevallen – een klacht
pas in behandeling dient te nemen wanneer de interne klachtprocedure is afgerond.
Er zou dan ook, in samenhang met de voorgestelde regeling betreffende de interne
klachtenprocedure, worden bezien tot welke aanpassingen in de
Wet N.o die regeling diende te leiden voor de toepassing van het kenbaarheidsvereiste.Het kabinet was van oordeel dat niet moest worden overgegaan tot invoering
van een griffierecht voor de klachtenprocedure bij de Nationale ombudsman,
als middel om tot beheersing van de ontwikkeling van de zaaksaantallen te
komen. Wel was denkbaar om te bezien of, naast de maatregelen die zich richten
op beperking van de klachtenstroom, ook nog efficiencywinst valt te behalen
in de wijze waarop de klachten door de Nationale ombudsman worden behandeld.
De minister van Binnenlandse Zaken schatte de mogelijkheden daartoe vooralsnog
echter niet hoog in, nu de Nationale ombudsman in de afgelopen jaren op dat
vlak al de nodige maatregelen had genomen. De minister stelde evenwel voor
om in overleg met de Nationale ombudsman nader te bezien of er toch meer mogelijkheden
bestaan. Gedacht zou kunnen worden aan ruimere toepassing van het door de
Nationale ombudsman ontwikkelde interventie-instrument, aan beperking van
de wettelijke verplichting voor de Nationale ombudsman om over een in onderzoek
genomen klacht een rapport uit te brengen, en wellicht ook aan het opnieuw
bezien van de (mogelijke) samenloop met andere procedures.De minister stelde ten slotte voor om voor 1 maart 1997 het effect van
de voorgestelde maatregelen te evalueren, voor zover deze niet afhankelijk
zijn van wetgeving. Tegelijkertijd zou dan ook het effect van de maatregelen
gericht op efficiencywinst bij de klachtbehandeling kunnen worden geëvalueerd
en zouden de effecten daarvan op het van toepassing zijnde rekenmodel kunnen
worden bezien.Bij brief van 20 juni 1995 liet de Nationale ombudsman de minister van
Binnenlandse Zaken weten dat hij het uitgangspunt van het kabinet volledig
deelde dat bestuursorganen zich behoren in te spannen om door een goede behandeling
van burgers in eerste aanleg, en door een adequate interne aanpak van klachten
eraan bij te dragen dat burgers niet worden genoodzaakt om zich te wenden
tot een externe instantie als de Nationale ombudsman. In dat perspectief bezien
steunde de Nationale ombudsman dan ook het voornemen om in de Awb enkele minimumeisen
op te nemen voor interne klachtbehandeling door bestuursorganen. Voor wat
de formalisering van het kenbaarheidsvereiste betreft, verwees de Nationale
ombudsman naar zijn brief van 7 juni 1995 aan staatssecretaris Kohnstamm (zie
hiervoor, § 2.1.3.1). Hij wees erop dat tijdens het kamerdebat van
15 juni 1995 was gebleken dat zijn reserves op dit punt werden gedeeld door
verschillende woordvoerders. De Nationale ombudsman was het met de minister
eens dat de mogelijkheden om verdere efficiencywinst te behalen in de werkwijze
van het instituut Nationale ombudsman vooralsnog niet hoog moeten worden ingeschat.
Niettemin bestaat voortdurend aandacht voor alles wat kan bijdragen aan de
doelmatigheid van werken op het Bureau Nationale ombudsman. Randvoorwaarden
daarbij zijn het onaangetast laten van de kerntaak van de Nationale ombudsman –
het onderzoeken en beoordelen van gedragingen van bestuursorganen –
en het handhaven van de kwaliteit van het werk, in het belang van het gezag
van de Nationale ombudsman.De Nationale ombudsman hield de minister voor dat nog geheel onduidelijk
is wat het effect zal zijn van de maatregelen die het kabinet voor ogen staan.
Zo die maatregelen effect zullen hebben, zal dit effect zich in elk geval
pas na verloop van tijd gaan voordoen. In de tussentijd staat het Bureau Nationale
ombudsman voor de noodzaak om de huidige hoge instroom te verwerken. De hiervoor weergegeven zienswijzen van de minister van Binnenlandse Zaken
en de Nationale ombudsman werden nader toegelicht in een bestuurlijk overleg
op 22 juni 1995. Dit leidde niet tot overeenstemming met betrekking tot de
begroting voor 1996 (zie Kamerstukken II 1995–1996, 24 400, hoofdstuk
II, nr. 2, blz. 28–29). Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken mr. J. Kohnstamm vroeg in een
brief van 6 september 1995 de aandacht van alle ministers voor het belang
van een zorgvuldige interne klachtbehandeling op de ministeries. De staatssecretaris
herinnerde eraan dat in de Ministerraad van 19 mei 1995 was gesproken over
het toenemende aantal klachten bij de Nationale ombudsman, en over maatregelen
om deze zaaksontwikkeling en de daarmee gepaard gaande kosten te beheersen.
Van een goede interne klachtbehandeling mag een belangrijke zeefwerking worden
verwacht voor wat betreft het aantal klachten dat bij de Nationale ombudsman
terechtkomt. De Ministerraad had ermee ingestemd om de Commissie wetgeving
algemene regels van bestuursrecht te vragen om een ontwerp op te stellen voor
opneming in de Awb van enkele minimumeisen met betrekking tot interne klachtprocedures.
Invoering van een adequate interne klachtbehandeling behoeft echter niet te
wachten op totstandkoming van deze wetgeving. In de loop van 1995 was gebleken
dat het aantal klachten bij de Nationale ombudsman blijft toenemen. Het in
de Wet N.o. opgenomen kenbaarheidsvereiste biedt de departementen mogelijkheden
om, door een zorgvuldige interne klachtbehandeling, de stroom klachten bij
de Nationale ombudsman enigszins om te buigen.De staatssecretaris verzocht de ministers om ieder voor het eigen departement
en voor de daaronder ressorterende diensten de nodige maatregelen te treffen
om een zorgvuldige behandeling van klachten te verzekeren. Daarbij moest worden
gedacht aan schriftelijke bevestiging van ingediende klachten, het informeren
van de klager over de verdere procedure, het horen van klager door niet bij
de klacht betrokken personen, het stellen van termijnen voor de afdoening
van klachten, en het voorzien in mogelijkheden om recht te doen aan gegronde
klachten. Bij dit laatste kon worden gedacht aan het aanbieden van excuses,
maar ook aan een of andere vorm van materiële of immateriële compensatie
of genoegdoening. De staatssecretaris vroeg de ministers hem voor 1 november
1995 te informeren over de door hen getroffen maatregelen. Hij wees er daarbij
op dat de aangekondigde evaluatie van niet van wetgeving afhankelijke maatregelen
ter beperking van het zaaksaanbod bij de Nationale ombudsman, ten minste het
hele jaar 1996 zou moeten betreffen. 2.1.6 Vervolg op toezeggingen aan de Tweede KamerBij de behandeling van de Jaarverslagen 1993 en 1994 van de Nationale
ombudsman in de Tweede Kamer, op respectievelijk 12 oktober 1994 en 15 juni
1995, heeft staatssecretaris van Binnenlandse Zaken mr. J. Kohnstamm de Kamer
enkele toezeggingen gedaan. Over het vervolg dat aan twee daarvan is gegeven
wordt hieronder nader ingegaan. Doorwerking van het werk van de Nationale ombudsman naar
het uitvoerend niveau bij de politieTijdens het kamerdebat op 12 oktober 1994 naar aanleiding van het Jaarverslag
1993 van de Nationale ombudsman uitten verschillende woordvoerders hun zorg
over de nog te geringe doorwerking van het werk van de Nationale ombudsman
naar het politieveld, met name naar het uitvoerende niveau bij de politie.
Daarvan was onder meer gebleken in het onderzoek van Jaap Timmer en Bert Niemeijer, Burger, overheid en Nationale ombudsman. Evaluatie van het Instituut Nationale
ombudsman ('s-Gravenhage, 1994). De onderzoekers stelden
vast dat het leereffect van de Nationale ombudsman op de onderzochte politiekorpsen
nog tamelijk gering is en incidenteel. Zij constateerden een relatief geringe
bereidheid bij de onderzochte korpsen om te leren van klachten, zowel van
interne klachten als van klachten via de Nationale ombudsman. De mate van
erkenning van de normen van de Nationale ombudsman onder leidinggevenden is
hoger dan onder uitvoerenden. Veel rapporten van de Nationale ombudsman bereiken
de werkvloer van de politie niet, aldus Timmer en Niemeijer.Naar aanleiding van de opmerkingen van de kamerleden deelde staatssecretaris
Kohnstamm mee (Handelingen II 1994–1995, 12 oktober 1994, blz. 366)
in overleg te zijn met het ministerie van Justitie over het opstellen van
een circulaire waarin de korpsbeheerders zullen worden gewezen op de door
de onderzoekers gesignaleerde problemen, en waarin hun zal worden gevraagd
hiervoor maatregelen te treffen.Deze toezegging is ingelost met de circulaire van de ministers van Binnenlandse
Zaken en van Justitie van 20 januari 1995 (kenmerk EA94/U4365/475 403/595/GBJ)
aan de korpsbeheerders van de regionale politiekorpsen en van het Korps landelijke
politiediensten. De circulaire is in afschrift toegestuurd aan de procureurs-generaal
en aan de korpschefs.In deze circulaire worden enkele bevindingen van de onderzoekers Timmer
en Niemeijer weergegeven op het terrein van de politie. De beide politieministers
merken op dat de Nationale ombudsman een rol heeft als bewaker van de kwaliteit
van de betrekkingen tussen overheid en burger, en als adviseur bij het verbeteren
van die betrekkingen. Als zijn oordelen, bevindingen en aanbevelingen niet
ter bestemde plaatse komen, kan van het werk van de Nationale ombudsman geen
maximaal effect worden verwacht.Naar het oordeel van de beide ministers verdient het aanbeveling dat allen
die direct bij een klacht betrokken zijn geweest, het rapport van de Nationale
ombudsman ontvangen. Daarnaast is het aan te bevelen dat in algemene zin (de
kern van) de oordelen van de Nationale ombudsman een brede verspreiding krijgen
binnen het korps, al dan niet aangevuld met nadere maatregelen van de korpsleiding
ter invulling van eventuele aanbevelingen van de Nationale ombudsman. De ministers
verzoeken de korpsbeheerders de noodzakelijke organisatorische maatregelen
te treffen om te bereiken dat de werkzaamheden van de Nationale ombudsman
een maximaal effect binnen de Nederlandse politie kunnen sorteren.In de circulaire deelden de ministers verder mee dat zij, om het leereffect
van de oordelen van de Nationale ombudsman te vergroten, de Bestuursraad van
het Landelijk selectie- en opleidingsinstituut politie hebben verzocht in
het politieonderwijs aandacht te laten besteden aan het belang van het instituut
Nationale ombudsman, en aan oordelen van de Nationale ombudsman die van belang
zijn voor de taakuitoefening van de politie.Tot slot brachten de ministers van Binnenlandse Zaken en van Justitie
in deze circulaire een aanbeveling van de Nationale ombudsman uit het Jaarverslag
1993 onder de aandacht van de korpsbeheerders. Deze aanbeveling had betrekking
op het informeren van burgers door de politie over de mogelijkheid een klacht
in te dienen bij de Nationale ombudsman. Naar de mening van de beide ministers
is het wenselijk om bij de interne klachtafhandeling burgers er in ieder geval
op te wijzen dat zij na de afronding van de klachtenprocedure bij de politie
alsnog een klacht kunnen indienen bij de Nationale ombudsman. Dit is in overeenstemming met de strekking van de Algemene wet bestuursrecht, aldus de ministers
in de circulaire. Bureaus Sociaal RaadsliedenIn het Jaarverslag 1994 (blz. 10–12) is de Nationale ombudsman ingegaan
op de behoefte in de samenleving aan een goede eerstelijns sociaal-juridische
hulpverlening. In dat kader heeft hij aandacht gevraagd voor de positie van
de Bureaus Sociaal Raadslieden, die als een goed werkende, laagdrempelige
eerstelijnsvoorziening («sociaal-juridische EHBO's») onder meer
een belangrijke intermediaire functie vervullen in het verkeer tussen burger
en overheid. Er is alle reden een dergelijke voorziening aan te merken als
een basisvoorziening. Deze bureaus staan echter onder de druk van bezuinigingen
in de gemeenten die hen financieren. De Nationale ombudsman merkte op dat,
voor zover de continuïteit en het goede functioneren van deze bureaus
onvoldoende is gewaarborgd door financiering van de gemeenten, de rijksoverheid
zich nadrukkelijk de vraag zou moeten stellen naar haar medeverantwoordelijkheid
in deze.Tijdens de behandeling van het Jaarverslag 1994 in de Tweede Kamer werd
de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken gevraagd om de bezorgdheid van
Kamer op dit punt over te brengen aan de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. Staatssecretaris Kohnstamm zegde de Kamer toe om de in het
kamerdebat over dit onderwerp gemaakte opmerkingen te zullen toesturen aan
zijn ambtgenote van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De Kamer zou een reactie
tegemoet kunnen zien (Handelingen II 1994–1995, 15 juni 1995, blz. 5254–5255).Bij brief van 23 juni 1995 heeft staatssecretaris Kohnstamm de staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport op dit punt geïnformeerd. Naar
aanleiding daarvan liet staatssecretaris Terpstra de Nationale ombudsman in
een brief van 5 februari 1996 weten dat zij het belang van de sociaal raadslieden
op gemeentelijk niveau kan onderschrijven. Verschillende malen heeft zij burgers
moeten verwijzen naar een sociaal raadsman. Haars inziens onderstreept het
belang en succes van de sociaal raadsman nog eens het succes van de decentralisatie
van het welzijnsbeleid: problemen moeten daar opgelost worden waar dat het
beste kan. Voor het uitvoerende werk op welzijnsgebied is dat de gemeente:
die overheid staat het dichtst bij de burger.Op de vraag, dan wel de zorg die in de Kamer is ontstaan over de continuïteit
van het werk van de raadslieden in de gemeenten, wegens vermeende bezuinigingen,
kon de staatssecretaris vanuit de wettelijk vastgelegde scheiding van verantwoordelijkheden
geen direct antwoord geven. Dat zou geheel indruisen tegen decentralisatieafspraken
op welzijnsgebied tussen rijk, provincies en gemeenten, te meer daar de verantwoordelijkheid
voor de Bureaus Sociaal Raadslieden in 1987 is gedecentraliseerd van het rijk
naar de gemeenten. In 1989 zijn bovendien de bijbehorende geldmiddelen overgeheveld
naar het Gemeentefonds. De begroting van de staatssecretaris voorziet dan
ook niet in financiële middelen hiervoor. Het is aan de gemeenten prioriteiten
te stellen binnen het uitvoerend welzijnswerk in de gemeenten, inclusief het
werk van de sociaal raadslieden. Staatssecretaris Terpstra merkte op dat dit
haar er natuurlijk niet van ontslaat om signalen zoals die in de Kamer naar
voren komen serieus te nemen. Op haar eerstvolgend overleg met de VNG, in
februari 1996, wilde zij dit onderwerp onder de aandacht brengen, en de zorg
van de Kamer mèt die van haarzelf overbrengen. Ook zou zij vragen naar
de inzet van de VNG op dit punt. Zij zegde de Nationale ombudsman toe hem
zo spoedig mogelijk te informeren over de reactie hierop. De Nationale ombudsman beantwoordde deze brief van staatssecretaris Terpstra
op 6 februari 1996. Het deed hem genoegen dat ook de staatssecretaris, mede
op basis van eigen ervaringen, het belang van deze voorziening van eerstelijns
sociaal-juridische hulpverlening ten volle onderschrijft. Ter voorkoming van
een mogelijk misverstand merkte de Nationale ombudsman op dat ook hij zich
uiteraard zeer wel bewust is van het feit dat het werk van de sociaal raadslieden
ligt binnen de gemeenten. In de betreffende passage van zijn Jaarverslag 1994
(blz. 10–12) had hij er echter op gewezen dat in het werk van de sociaal
raadslieden ook de nodige regelingen van de rijksoverheid aan de orde komen.
Daarnaast is er het daar eveneens genoemde algemene belang van de integratie
van alle burgers in de samenleving. In die zin is hij van mening dat een goed
functionerend netwerk van sociaal raadslieden, met een goed bereik in alle
gemeenten, zeker ook de rijksoverheid aangaat. Bezien vanuit een oogpunt van
decentralisatie is het een belangwekkende vraag of er enige rol behoort te
zijn voor de rijksoverheid wanneer of waar zou moeten worden vastgesteld dat
aan het belang van het genoemde netwerk duidelijk afbreuk wordt gedaan als
gevolg van de bezuinigingsnoodzaak waarvoor gemeenten zich gesteld zagen en
zien. Gelet daarop zag de Nationale ombudsman met veel belangstelling uit
naar de informatie die de staatssecretaris had toegezegd over haar overleg
met de VNG op dit punt. 2.1.7 Bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien
van de inlichtingen- en veiligheidsdienstenTwee uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
van 16 juni 1994 (nrs. R01.91 1588 (AB 1995, nr. 238, blz. 669–679,
m. nt. A. A. L. Beers) en R01.91 0306) over inzage van BVD-dossiers plaatsten
het kabinet voor de noodzaak wijziging van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
(Wet IVD) te overwegen. In deze uitspraken werd onder meer ingegaan op de
reikwijdte van de rechtsbescherming die de burger wordt geboden met de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman ten aanzien van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten,
alsmede met de mogelijkheid die de burger heeft om een klacht in te dienen
bij de Commissie voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten uit de Tweede
Kamer. Deze beide mogelijkheden sluiten elkaar volgens de Afdeling bestuursrechtspraak
overigens wederzijds uit. In de uitspraken werd geconcludeerd dat de door
de Nationale ombudsman geboden waarborg niet kan worden aangemerkt als «daadwerkelijk
rechtsmiddel» (effective remedy) in de zin van artikel 13 van het Europees
Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
(EVRM), omdat de klachtmogelijkheid bij de Nationale ombudsman niet in de
Wet IVD zelf is geregeld en omdat de Nationale ombudsman niet bevoegd is tot
het nemen van het bestuur bindende beslissingen. De procedure bij de genoemde
kamercommissie is eveneens niet in de Wet IVD geregeld en voldoet volgens
de Afdeling bestuursrechtspraak ook om andere redenen niet aan de uit het
EVRM voortvloeiende eisen.De vermelde uitspraken van de Afdeling rechtspraak waren het onderwerp
van een nota, die de minister van Binnenlandse Zaken, mede namens zijn ambtgenoten
van Algemene Zaken, Defensie en Justitie, op 18 april 1995 aan de Tweede Kamer
aanbood. In deze nota werden de reikwijdte en de consequenties van de uitspraken
geanalyseerd.In de opvatting van het kabinet is de optelsom van de klachtmogelijkheden
bij de regering, bij de Nationale ombudsman en bij de Commissie voor de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten – welke twee laatstgenoemde mogelijkheden elkaar
overigens, anders dan de Afdeling bestuursrechtspraak meent, niet
uitsluiten – wél te beschouwen als «effective
remedy» in de zin van artikel 13 EVRM. Daarbij is van belang dat evenals
de Zweedse ombudsman – het Zweedse stelsel van controle had in rechtspraak
van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens de toets der kritiek kunnen
doorstaan – de Nederlandse Nationale ombudsman weliswaar geen juridisch
bindende beslissingen kan geven, maar dat beider oordelen groot gezag hebben
en in de praktijk plegen te worden gevolgd. Bovendien oefent de Tweede Kamer
controle uit op de nakoming door het kabinet of de betrokken minister van
de aanbevelingen die door de Nationale ombudsman zijn gedaan. Bij de beoordeling
of sprake is van voldoende waarborgen en van een «effective remedy»
is volgens het kabinet niet van belang dat de klachtmogelijkheden bij de Commissie
voor de inlichtingen- en veiligheidsdiensten en bij de Nationale ombudsman
niet in de Wet IVD zelf zijn geregeld. In dit verband werd onder meer opgemerkt
dat de Wet N.o. voldoende «wet» is in de zin van artikel 8, tweede
lid EVRM.De ministers deelden mee dat het kabinet, hoewel het op verschillende
punten een ander oordeel heeft dan de Afdeling bestuursrechtspraak over de
eisen die de Europese jurisprudentie in deze stelt, niettemin zal zoeken naar
maatregelen om tegemoet te komen aan een deel van de eisen die de Afdeling
bestuursrechtspraak heeft gesteld. Op andere punten wordt door het kabinet
een iets andere inschatting gemaakt, en zijn de voorgenomen maatregelen dan
ook van een andere strekking dan de Afdeling bestuursrechtspraak heeft bedoeld
in haar beide uitspraken.Naar het oordeel van het kabinet vordert het EVRM niet dat de rechter
in alle gevallen de mogelijkheid heeft een inhoudelijke controle uit te oefenen
op een weigering van inzage in dossiers van inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Via een andere weg kunnen voldoende «safeguards» worden ingebouwd.
Een mogelijkheid is om in de Wet IVD te verwijzen naar de klachtmogelijkheid
bij de Nationale ombudsman. Een alternatieve oplossing zou zijn om de klachtmogelijkheid
over te hevelen van de Nationale ombudsman naar een aparte instantie, al dan
niet deel uitmakend van het parlement. Ook kan gedacht worden aan een inspectie,
onder (gedeeltelijke) ministeriële verantwoordelijkheid werkzaam, die
met het oog op de kwaliteitsbewaking niet alleen bij de klachtbehandeling
zou kunnen worden ingeschakeld, maar ook een algemene toezichthoudende taak
op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten zou kunnen vervullen. Het kabinet
zou de verschillende mogelijkheden nader gaan bestuderen, in overleg treden
met de Tweede Kamer, en wijziging van de Wet IVD ter hand gaan nemen.Deze nota van het kabinet is op 23 mei 1995 ter sprake gekomen in de Tweede
Kamer (Handelingen II 1994–1995, blz. 4728–4753). Daarbij is onder
meer de vraag opgeworpen of de Nationale ombudsman, indien deze de toetsende
instantie zou worden, de bevoegdheid zou moeten worden gegeven bindende uitspraken
te doen.Intussen wordt een voorstel tot wijziging van de Wet IVD voorbereid. Indiening
van dat wetsvoorstel zal gelegenheid bieden tot een nadere gedachtenwisseling
(zie ook: T. Barkhuysen en M. L. M. Hertogh, Effectieve bescherming van mensenrechten.
Rechter, ombudsman en artikel 13 EVRM, NJCM-Bulletin 20–6
(1995), blz. 751–766). 2.1.8 Wijziging Reglement voor de Commissie voor de Verzoekschriften
Eerste KamerOp 20 december 1995 heeft de Commissie voor de Verzoekschriften uit de
Eerste Kamer een voorstel voor een nieuw Reglement (Kamerstukken I 1995–1996,
nr. 160a) voor behandeling aangeboden aan de voorzitter van de
Eerste Kamer. De commissie stelt onder meer voor om de bestaande verhouding
tot de Nationale ombudsman in het Reglement vast te leggen.Zo is in het herziene artikel 3, aanhef en onder d, bepaald dat een onderzoek
dat de commissie naar aanleiding van een verzoekschrift kan instellen zich
niet uitstrekt tot de taakvervulling van de Nationale ombudsman en diens ambtenaren
in hun functie als zodanig. In de toelichting is hierover opgemerkt dat de
Nationale ombudsman een onafhankelijk Hoog College van Staat is. De Nationale
ombudsman is aan regering noch parlement verantwoording schuldig over de inhoud
van zijn oordeel of over de wijze waarop dat oordeel tot stand is gekomen.
De burger die zich niet kan verenigen met het onderzoek en/of het oordeel
van de Nationale ombudsman inzake zijn klacht(en), kan zich daarover uitsluitend
met de Nationale ombudsman zelf verstaan. Voor de Kamer is hier geen taak
weggelegd.Verder is in artikel 6 een nieuw onderdeel, f, opgenomen waarbij wordt
bepaald dat de commissie geen onderzoek instelt naar een in een verzoekschrift
aan de orde gestelde aangelegenheid indien de commissie blijkt dat omtrent
de desbetreffende aangelegenheid al een onderzoek is ingesteld door de Nationale
ombudsman, tenzij nieuwe feiten of nieuwe gezichtspunten een hernieuwd onderzoek
rechtvaardigen. Zoals in de toelichting is vermeld, is het niet doelmatig
om een onderzoek van de Nationale ombudsman te dupliceren. In de Wet N.o.
(artikel 14, aanhef en onder e) is vastgelegd dat de Nationale ombudsman op
zijn beurt niet verplicht is een onderzoek in te stellen naar aanleiding van
klachten die al zijn onderzocht door de Commissie voor de Verzoekschriften
uit de Eerste of Tweede Kamer. 2.2 Ambt 2.2.1 Bijstellingen in de werkwijze van de Nationale ombudsmanIn het laatste kwartaal van 1995 heeft de Nationale ombudsman besloten
de werkwijze op het Bureau Nationale ombudsman op twee onderdelen enigszins
aan te passen. Hoewel de veranderingen pas vanaf 1 januari 1996 in praktijk
worden gebracht, is het zinvol er in dit jaarverslag alvast melding van te
maken. 2.2.1.1 Wijziging in de inrichting van rapportenIn artikel 27, lid 1 van de Wet N.o. wordt bepaald dat de Nationale ombudsman,
wanneer hij een onderzoek heeft afgesloten, een rapport opstelt waarin hij
zijn bevindingen en zijn oordeel weergeeft. Ingevolge het derde lid van dit
artikel kan de Nationale ombudsman, zo hij daartoe aanleiding ziet, zijn zienswijze
over eventueel te nemen maatregelen bekend maken. Artikel 26, lid 1 van de
Wet N.o. draagt de Nationale ombudsman op te beoordelen «of het bestuursorgaan
zich in de door hem onderzochte aangelegenheid al dan niet behoorlijk heeft
gedragen».De rapporten van de Nationale ombudsman kennen in beginsel een vaste indeling.
Eerst wordt in een inleidende paragraaf de aanleiding tot het onderzoek uiteengezet.
Tenzij het een onderzoek uit eigen beweging betreft – op grond van artikel
15 van de Wet N.o. –, bestaat die aanleiding uit de ontvangst van een
verzoekschrift met een klacht van een burger. In die inleidende paragraaf
(«Klacht») staat de formulering van de klacht zoals die als grondslag
voor het onderzoek heeft gediend. In regel volgt dan een paragraaf («Achtergrond»)
waarin, als service aan de lezer, de relevante juridische en andere achtergrondinformatie
wordt gegeven. Daarna wordt onder het hoofd «Onderzoek» verantwoording
afgelegd van de wijze waarop het onderzoek is uitgevoerd en van eventuele
bijzonderheden die zich daarbij hebben voorgedaan. Dan volgt een substantieel onderdeel van ieder rapport: de «Bevindingen», waarin
de resultaten van het feitenonderzoek worden weergegeven. In het stramien
zoals dat tot en met 1995 is gevolgd, komen dan de onderdelen «Overwegingen»,
«Oordeel» en – als daartoe aanleiding is – «Aanbeveling».
In de «Overwegingen» stelde de Nationale ombudsman vast op welke
feiten hij het oordeel baseerde, en gaf hij aan welke normen voor het oordeel
van betekenis waren. De verbinding van normen en feiten leidde tot een gemotiveerde
conclusie over de onderzochte gedraging, en daarmee over de gegrondheid van
de klacht. In gevallen waarin de onderzochte gedraging uit verschillende elementen
bestond, werden die elementen in de «Overwegingen» afzonderlijk
behandeld, en werd per element aangegeven of de klacht op dat punt gegrond
was. Onder het kopje «Oordeel» werd dan vervolgens de slotsom
weergegeven, door uit te spreken of de onderzochte gedraging al dan niet «behoorlijk»
was geweest. In geval van een gelede gedraging werd dat oordeel zo nodig per
element van de gedraging gespecificeerd. Wanneer tijdens het onderzoek van
de Nationale ombudsman het desbetreffende bestuursorgaan een maatregel had
genomen die geheel of ten dele tegemoetkwam aan de klacht, werd het oordeel
gevolgd door de opmerking dat met instemming van die maatregel was kennisgenomen.
Zoals gezegd, kan het rapport in voorkomende gevallen worden afgesloten met
een aanbeveling.Het oordeel dat de Nationale ombudsman moet geven (artikel 26, lid 1 Wet
N.o.) laat geen ruimte voor nuances: de onderzochte gedraging is «behoorlijk»,
of «niet behoorlijk». Een tussenweg is er niet. Dat heeft het
voordeel dat het dwingt tot een duidelijke slotsom. Met name door betrokkenen
op wier gedraging een negatief oordeel betrekking heeft kan het «niet
behoorlijk» echter gemakkelijk worden ervaren als een harde diskwalificatie,
die niet altijd in verhouding staat tot het gewicht van de desbetreffende
gedraging en normschending. Dit kon mede gebeuren doordat het behoorlijkheidsoordeel
in de opbouw van het rapport niet direct was gekoppeld aan de motivering van
het desbetreffende punt.De Nationale ombudsman heeft in december 1995 besloten om met ingang van
1 januari 1996 de rapporten enigszins anders in te richten. De verandering
bestaat in hoofdzaak hieruit, dat in het gedeelte van het rapport dat voorheen
de kop «Oordeel» droeg niet langer een slotsom wordt weergegeven
in termen van behoorlijkheid, maar dat daar wordt uitgesproken of de klacht
al dan niet gegrond is. Als het een «gelede» klacht betreft –
dat wil zeggen een klacht over een gedraging waarin zich verschillende onderdelen
laten onderscheiden die apart moeten worden beoordeeld – dan wordt per
onderdeel van de klacht een uitspraak over de gegrondheid gedaan. Dit deel
van het rapport draagt nu de kop «Conclusie». Daarmee wordt recht
gedaan aan de verwachting van klager om duidelijk te horen of de klacht al
dan niet gegrond is.De «Conclusie» wordt voorafgegaan door het gedeelte dat nu
«Beoordeling» wordt genoemd. Dit gedeelte is in hoge mate vergelijkbaar
met wat voorheen de «Overwegingen» waren, echter met dit belangrijke
verschil dat de wettelijk plicht om uit te spreken of de gedraging al dan
niet «behoorlijk» is geweest nu in dit deel van het rapport aan
de orde is. Bij een gelede klacht wordt die uitspraak steeds per element van
de gedraging gedaan. Een belangrijk voordeel van deze werkwijze is dat het
behoorlijkheidsoordeel nu direct wordt geplaatst in het verband van het betoog
waarin – aan de hand van de door de Nationale ombudsman als relevant
aangemerkte feiten, en van de norm die in het geding is – de beoordeling
wordt gemotiveerd. Daardoor wordt meer direct inzichtelijk gemaakt waarom
de Nationale ombudsman een gedraging al dan niet «behoorlijk»
acht. 2.2.1.2 Aanpassing van de lijst van beoordelingscriteriaIn het Jaarverslag 1988 (blz. 68–70) publiceerde de Nationale ombudsman
de lijst met beoordelingscriteria die hij bij de beoordeling van overheidsgedragingen
als checklist gebruikt. Sindsdien is steeds een toelichting op de beoordelingscriteria
als bijlage in ieder jaarverslag opgenomen (zie in dit jaarverslag bijlage
5).De lijst was sinds 1988 nauwelijks gewijzigd. Zij voldeed in de praktijk
goed. De omstandigheid dat zij ook als basis dient voor de vastlegging van
bepaalde statistische gegevens (zie hoofdstuk 3, § 3.6), vormde
een reden te meer om niet lichtvaardig tot wijziging over te gaan, omdat anders
sommige statistische gegevens niet meer goed per jaar zouden kunnen worden
vergeleken.Het feit dat, op 1 januari 1994, de Algemene wet bestuursrecht (Awb) in
werking is getreden, deed echter allengs de noodzaak voelen de checklist met
beoordelingscriteria aan een (beperkte) herziening te onderwerpen. De lijst
laat zich onderverdelen in drie categorieën beoordelingscriteria: regels
van geschreven recht, ongeschreven rechtsnormen zoals die in rechtspraak en
doctrine zijn ontwikkeld, en een derde categorie die wordt aangeduid als oriëntatienormen
voor het bestuur. De eerste categorie betreft de wetmatigheid, de eerste en
tweede categorie samen hebben betrekking op de rechtmatigheid, en de derde
categorie betreft de «eigen ruimte» die de behoorlijkheidsnorm
aan de Nationale ombudsman biedt. De criteria in deze derde categorie zijn
alle aspecten van het begrip zorgvuldigheid (zie verder Jaarverslag 1988 (blz.68–70)
en bijlage 5 van dit jaarverslag).De tweede categorie – die van de ongeschreven rechtsnormen –
bestaat in hoofdzaak uit wat van oudsher wordt genoemd de algemene beginselen
van behoorlijk bestuur. Enkele van de rechtsnormen uit deze categorie, en
overigens ook enkele oriëntatienormen, zijn in de afgelopen jaren gecodificeerd,
met name in de Awb. Daarmee zijn zij ten dele van ongeschreven rechtsnormen
of oriëntatienormen regels van geschreven recht geworden. Dit betekent
dat zij in de oorspronkelijke systematiek van de lijst van beoordelingscriteria
eigenlijk van categorie zouden moeten veranderen. Daaraan kleven echter bezwaren.
Niet alleen zou dan de lijst zoals die op het Bureau Nationale ombudsman wordt
gebruikt zodanig moeten worden veranderd dat daardoor de vergelijkbaarheid
van jaarcijfers wordt aangetast. Ook zou zich het probleem gaan voordoen dat
op eenzelfde soort gedraging verschillende soorten beoordelingscriteria van
toepassing zouden kunnen zijn. Dat doet zich met name voor bij specifieke
wettelijke vorm- en procedurevoorschriften die kunnen worden begrepen onder
een meer algemeen vereiste. Een goed voorbeeld daarvan zijn de door de Nationale
ombudsman veel gehanteerde vereisten van voortvarendheid en van actieve informatieverstrekking.
Voor een deel van de gedragingen waarover de Nationale ombudsman heeft te
oordelen gelden ter zake van deze vereisten wettelijke voorschriften, in de
Awb of in bijzondere wetgeving, bij voorbeeld met betrekking tot de behandelingstermijnen
of een informatieplicht. In andere gevallen is op dit punt sprake van interne
regels, niet zijnde algemeen verbindende voorschriften, terwijl er ook gedragingen
zijn waarvoor dergelijke regels niet zijn gesteld, zodat de Nationale ombudsman
ze rechtstreeks moet brengen onder één van de door hem gehanteerde
beoordelingscriteria.Gelet op het voorgaande is besloten aan de indeling van de checklist zo
weinig mogelijk te veranderen. Het probleem is op praktische wijze opgelost
door van de rubriek vorm- en procedurevoorschriften in de categorie regels
van geschreven recht desbetreffende Awb-voorschriften uit te
zonderen. De beoordelingscriteria waarop die Awb-voorschriften betrekking
hebben, hebben hun oude plaats op de checklist behouden, zij het dat op die
plek nu een verwijzing naar de van toepassing zijnde Awb-bepalingen is opgenomen.Voor het overige is van de gelegenheid gebruik gemaakt om nog enkele kleine
wijzigingen in de lijst aan te brengen. Met name zijn in de categorie oriëntatienormen
(vereisten van zorgvuldigheid) twee nieuwe rubrieken toegevoegd waaraan in
de praktijk behoefte was gebleken: «actief gevolg geven aan rechterlijke
beslissingen» en «goed vervullen van zorgplicht ten aanzien van
aan bestuursorgaan toevertrouwde belangen».Zoals vermeld, is de bijgestelde checklist pas per 1 januari 1996 in gebruik
genomen. In bijlage 5 van dit Jaarverslag 1995 is niettemin al de bijgestelde
lijst opgenomen. 2.2.2 Ontwikkeling lange-termijnvisie op het instituut
van de Nationale ombudsmanHet instituut van de Nationale ombudsman is het vijftiende jaar van zijn
bestaan ingegaan. Sinds de periode waarin de Wet N.o. tot stand kwam, hebben
zich tal van ontwikkelingen voorgedaan in de omgeving van het instituut van
de Nationale ombudsman. Een markant voorbeeld daarvan is de inwerkingtreding
van de eerste twee tranches van de Awb, op 1 januari 1994. Daarnaast kan worden
gewezen op de ontwikkeling van voorzieningen van interne klachtbehandeling
bij overheidsinstanties. Het Bureau Nationale ombudsman heeft intussen ruime
ervaring opgedaan met de uitvoering van de Wet N.o. De ontwikkelingen in de
omgeving gaan door, terwijl ook de eigen organisatie van het instituut de
nodige dynamiek zal blijven vragen, onder meer in verband met de toeneming
van het aantal zaken en de verdere uitbreiding van het werkterrein van de
Nationale ombudsman.Een en ander geeft reden tot bezinning op de toekomstige ontwikkeling –
naar het jaar 2000 en verder – van het instituut van de Nationale ombudsman.
Daarbij is in de eerste plaats aandacht geboden voor de plaats en functie
van de Nationale ombudsman in het geheel van voorzieningen van (rechts)bescherming
van de burger tegen de overheid. Het resultaat van nadenken daarover kan richting
geven aan de verdere ontwikkeling van de Wet Nationale ombudsman, en ook op
concrete punten wijzen waarop deze wet wellicht aanpassing behoeft. In de
tweede plaats komt uit de praktijk van werken met de Wet N.o. een aantal punten
naar voren waarover bezinning gewenst is, met het oog op eventuele aanpassing
van deze wet op specifieke onderdelen. Eén van deze vraagpunten betreft
de vorm van het instituut als eenhoofdig ambt, bezien vanuit overwegingen
van continuïteit.Het waren deze overwegingen die de Nationale ombudsman in de zomer van
1995 aanleiding gaven om, aan de hand van een vraagpuntennotitie, een gedachtenwisseling
aan te gaan, aanvankelijk in eigen huis, en later ook met de stafafdeling
Constitutionele Zaken en Wetgeving (CZW) van het ministerie van Binnenlandse
Zaken. Deze wetgevingsafdeling heeft ambtelijk de zorg voor de Wet N.o. In
een later stadium werd ook prof. mr. J. B. J. M. ten Berge, hoogleraar staats-
en bestuursrecht aan de Universiteit Utrecht, bij het overleg betrokken. De
besprekingen hebben in december 1995 geresulteerd in een opdrachtverlening
van de Nationale ombudsman en CZW gezamenlijk aan de Universiteit Utrecht,
meer in het bijzonder aan een onderzoeksteam van het Instituut voor Staats-
en Bestuursrecht onder leiding van prof. Ten Berge, om onderzoek te verrichten
dat is gericht op de beantwoording van een aantal vraagpunten die
van belang zijn voor de verdere ontwikkeling van het instituut van de Nationale
ombudsman. Het onderzoek zal zich kenmerken door een projectmatige aanpak.
Het zal enerzijds analytisch van aard dienen te zijn, en anderzijds moeten
bijdragen tot de ontwikkeling van een visie, gebaseerd op normatieve uitgangspunten,
over de plaats van het instituut Nationale ombudsman in de verhouding overheid-burger.
Met het onderzoek wordt beoogd om, door middel van het gericht verzamelen
van opinies en inzichten, een samenhangende visie samen te stellen op het
instituut van de Nationale ombudsman, bezien in relatie tot zijn – veranderende
omgeving. Deze visie zal moeten worden uitgewerkt in concrete voorstellen,
die vervolgens aan een extern forum ter toetsing zullen worden voorgelegd.
Het ligt in het voornemen dat het onderzoek, dat in de eerste helft van 1997
moet zijn afgerond, zal uitmonden in een publikatie. 2.2.3 Ambtsdragers: nevenfuncties Nevenfuncties Nationale ombudsmanDe Nationale ombudsman bekleedt de volgende nevenfuncties (onbezoldigd):– president van het International Ombudsman Institute;– voorzitter van de Adviesraad van de gemeenschappelijke studierichting
Bestuurskunde van de Erasmusuniversiteit Rotterdam en de Rijksuniversiteit
Leiden;– voorzitter van het bestuur van de Nederlandse Onderzoekschool
voor de Bestuurskunde;– secretaris van het bestuur van het Wereld Natuur Fonds. Nevenfuncties substituut-ombudsmanDe substituut-ombudsman bekleedt de volgende nevenfuncties (onbezoldigd):– rechter-plaatsvervanger in de arrondissementsrechtbank te Rotterdam;– rechter-plaatsvervanger in de arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage;– juridisch adviseur van de Stichting Kleinnood te 's-Gravenhage. 2.3 Het Bureau Nationale ombudsman 2.3.1 Personeel FormatieDe toegewezen personeelsformatie voor 1995 bedroeg 76 plaatsen (1994:
70). De feitelijke bezetting van het Bureau Nationale ombudsman was op 31
december 1995: 90 medewerkers (zie tabel 1); het aantal medewerkers omgerekend
in full-time equivalenten: 79,07 (zie tabel 2). Het verschil tussen het aantal
full-time equivalenten op 31 december en het aantal voor het begrotingsjaar
toegewezen formatieplaatsen vindt zijn verklaring in het feit dat pas in de
loop van het begrotingsjaar 1995 middelen beschikbaar kwamen om tot uitbreiding
over te gaan. Het aandeel van de personeelsformatie dat is ingezet voor de
onderzoekstaak steeg, van 63% naar 66,8% op 31 december 1995. Van alle medewerkers
werkte, evenals in 1994, 46,7% in deeltijd.Het aantal vrouwelijke medewerkers was 63,3% van het totaal (1994: 64,9%).In 1995 hebben twee medewerkers de dienst verlaten. In dezelfde periode
zijn vijftien nieuwe medewerkers aangetrokken. Voor het grootste deel werd
dat mogelijk gemaakt door een in april 1995 genomen kabinetsbesluit om de
personeelsformatie zoals die was toegewezen in de begroting 1995
te verhogen met zes plaatsen. De betreffende nieuwe medewerkers stroomden
binnen in de loop van de tweede helft van het jaar. Tabel 1 Aantallen mannelijke en vrouwelijke werknemers,
ingedeeld naar omvang van de werktijd*  manvrouwtotaal  <100%100%totaal<100%100%totaal<100%100%totaalSituatie per 31-12-1995          Ondersteunend18915722161531Onderzoek42024221335263359Totaal52833372057424890Situatie per 31-12-1994          Ondersteunend17813821141529Onderzoek41519181129222648Totaal52227311950364177* Exclusief Nationale ombudsman en substituut-ombudsman Tabel 2 Verdeling van de medewerkers (omgerekend in full-time
equivalenten) over de beide hoofdcategorieën, onderzoek en ondersteuning*  31-12-199531-12-1994Onderzoek52,8142,57 Ondersteuning26,2624,94Totaal79,0767,51* Exclusief Nationale ombudsman en substituut-ombudsman ZiekteverzuimHet ziekteverzuim bij de medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman
was 5,1% (exclusief zwangerschaps- en bevallingsverlof en inclusief langdurig
zieken). In 1994 bedroeg dit verzuim 4,5%. Inclusief zwangerschaps- en bevallingsverlof
bedroeg het verzuim 7% (in 1994: 5,3%). Ouderschapsverlof en kinderopvangIn 1995 hebben zes medewerkers gebruik gemaakt van de regeling voor betaald
ouderschapsverlof. Voor medewerkers die daaraan behoefte hadden (9), zijn
kinderopvangplaatsen gekocht in diverse gemeenten. Opleiding, vorming en loopbaanbegeleidingIn 1995 is een bedrag van f 117 581 uitgetrokken voor deskundigheidsbevordering
en loopbaanbegeleiding. Ten opzichte van 1994 (f 98 408) betekende
dit een stijging met 19,5%. Het gaat om 1,6% van de personele uitgaven. Georganiseerd overlegEr vond negenmaal overleg plaats tussen de directeur van het Bureau Nationale
ombudsman en de dienstcommissie. Onderwerpen die daarbij aan de orde kwamen
waren onder andere: opleiding en loopbaanbeleid; huisvesting; werkdruk, overwerk
en vacaturevervulling; besteding begrotingsmiddelen; privacy-reglement voor
de personeelsdossiers; aantrekken personeelsfunctionaris; werkklimaatonderzoek;
positieve actie ten aanzien van minderheidsgroepen; Wet op de ondernemingsraden.In september liep de zittingsperiode van de dienstcommissie ten einde. Medio 1995, bij de start van het voorbereidingstraject om tot vervanging
van de dienstcommissie te komen, bestond er nog geen formele mogelijkheid
om de bevoegdheden van een ondernemingsraad bij de Nationale ombudsman, waar
minder dan 100 medewerkers werkzaam zijn, gelijk te schakelen met de bevoegdheden
van een zogenaamde 100+ onderneming. Het onderwerp maakte deel uit van het
arbeidsvoorwaardenoverleg tussen de minister van Binnenlandse Zaken en de
vakbonden op centraal niveau, waarover pas op 14 september 1995 overeenstemming
werd bereikt. In samenspraak met de directeur heeft de dienstcommissie er
dan ook voor gekozen nieuwe dienstcommissieverkiezingen uit te schrijven.
Uiterlijk in 1997 zal een ondernemingsraad worden ingesteld. Wel is het aantal
dienstcommissieleden uitgebreid, van drie naar vijf.De Nationale ombudsman en de directeur voerden één keer
overleg met vertegenwoordigers van de ambtenarencentrales. De Nationale ombudsman
en de directeur hadden tevens hun jaarlijkse bijeenkomst met de leden van
het College van Advies inzake het overleg met de dienstcommissie. 2.3.2 FinanciënVoor het begrotingsjaar 1995 werd aan de Nationale ombudsman aanvankelijk,
inclusief de middelen bestemd voor post-actieven en exclusief de loonbijstellingen,
een budget toegekend van f 8 027 000.Uitgangspunt voor het budget 1995 was een raming, opgesteld in het voorjaar
van 1994, van 4850 klachten. In 1995 werden echter in totaal 5890 verzoekschriften
ontvangen. De ontwikkeling van de zaaksaantallen noodzaakte tot een bijstelling
van de raming. Deze werd, bij brief van de Nationale ombudsman van 27 februari
1995, vervolgens bepaald op een instroom van 6500 klachten. Met het oog hierop
verzocht de Nationale ombudsman toen voor 1995 om aanvullende middelen. Voor
de onderbouwing van deze claim is gebruik gemaakt van een rekenmodel dat is
ontwikkeld en bijgesteld in samenwerking met het ministerie van Binnenlandse
Zaken. In het rekenmodel zoals dat in februari 1995 werd gebruikt, zijn de
meest recente ervaringsgegevens van de Nationale ombudsman verwerkt, wat heeft
geleid tot een verdere aanscherping van de produktienormen. Het model geeft
een vergaand gespecificeerd inzicht in de berekening van de benodigde personeelsformatie,
en van het daarvoor vereiste budget.Toepassing van het model op een raming van 6500 klachten leidde tot een
aanvullende claim van de Nationale ombudsman voor 1995 van veertien plaatsen.
De minister van Binnenlandse Zaken heeft bij brief van 27 april 1995 de Nationale
ombudsman ervan in kennis gesteld dat het kabinet had besloten om deze claim
slechts voor de helft structureel te honoreren. Daarbij werd aangetekend dat
het kabinet zal streven naar een beperking van de instroom bij de Nationale
ombudsman (zie verder hiervoor, § 2.1.5). Tevens is, tegen de achtergrond
van de doelmatigheidswinst die is bereikt met het aanscherpen van de produktienormen,
de vanaf 1996 te effectueren taakstelling regeerakkoord 1994 voor de Nationale
ombudsman geschrapt. Deze taakstelling bedroeg f 186 000 in 1996,
f 211 000 in 1997, oplopend tot f 234 000 in 1998.Verder heeft de minister van Binnenlandse Zaken de Nationale ombudsman
verzocht om in oktober 1995 en in januari 1996 nadere informatie te verstrekken
over de ontwikkeling van de zaaksaantallen. Op basis daarvan zou worden bezien
of er reden was tot een nadere toewijzing. Zoals blijkt uit hoofdstuk 3, § 3.1,
heeft de Nationale ombudsman in 1995 in totaal 7373 klachten ontvangen, een
stijging van 25% ten opzichte van 1994. Inclusief de bij eerste en tweede suppletoire begroting beschikbaar gestelde
middelen bedroeg het budget van de Nationale ombudsman in 1995 f 9 689 000
(1994: f 8 376 000). In 1995 is f 7 322 665
(75%) besteed aan personele uitgaven en f 2 437 987 (25%) aan
materiële uitgaven. 2.3.3 HuisvestingIn december 1995 vertrok de Nederlandse Taalunie, tot dan medegebruiker
van het pand Stadhoudersplantsoen 2, naar een pand aan het Lange Voorhout.
Met de daardoor beschikbaar gekomen kantoorruimte kon aan de acute huisvestingsbehoefte –
gevolg van de uitbreiding van de personeelsformatie – van het Bureau
Nationale ombudsman tegemoet worden gekomen. Over de duur van de huisvesting
van het Bureau Nationale ombudsman in het huidige pand – een huurpand –
vindt overleg plaats met de Rijksgebouwendienst. 2.3.4 AutomatiseringHet huidige automatiseringssysteem op het Bureau Nationale ombudsman is
in 1988 in gebruik genomen. Dit systeem is intussen aan vervanging toe. De
eerste voorbereidende stappen daartoe zijn in 1995 gezet. 3 HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN IN CIJFERS 3.1 De te behandelen zakenDe Nationale ombudsman ontving in 1995 7373 verzoekschriften. Daarmee
was ten opzichte van 1994 (5890) sprake van een aanzienlijke stijging, met
1480 verzoekschriften (25%). Het aantal afgedane zaken bedroeg 7129. Ten opzichte
van 1994 (5719) betekent dit eveneens een flinke toename, met 1410 verzoekschriften
(25%). Tabel 1a geeft een overzicht van de aantallen te behandelen en afgehandelde
verzoekschriften over 1995 en, ter vergelijking, 1994. Tabel 1a Werkvoorraad verzoekschriften Totalen  in
behandeling per 1 januari19951 0811994910ontvangen + 7 373 + 5890te behandelen 8 454 6 800 afgedaan –
7129 – 5719 in behandeling
per 1 januari19961 32519951 081(De meeste hoofdstukken in deel III bevatten een tabel 1, met daarin onder
meer de werkvoorraad per 1 januari 1995. Dit cijfer komt als regel niet geheel
overeen met de in het Jaarverslag 1994 genoemde cijfers inzake de werkvoorraad
per 1 januari 1995, het einde van het verslagjaar. Dat komt omdat de behandeling
van de zaken die zijn binnengekomen aan het einde van een jaar niet in alle
gevallen al zo ver is gevorderd dat deze zaken per 1 januari van het nieuwe
jaar al zijn ingedeeld per bestuursorgaan).Met de stijging van de instroom in 1995 werd de toename voortgezet die
zich in 1992 inzette en waarvan met name in 1994 krachtig sprake was, toen
de instroom steeg, ten opzichte van 1993, met 35%. Vergeleken met het jaar
1993, met een instroom van 4363, is de instroom in 1994 en 1995 gestegen met
in totaal 3010 zaken, een toename van 69%.Het aantal telefonische contacten met het Bureau Nationale ombudsman bedroeg
15 029 (zie hoofdstuk 6, § 6.5, tabel 9). Ook op dit punt is
sprake van een toename ten opzichte van 1994 (12 210), met 23%. Over
de afgelopen twee jaar steeg het aantal telefonische contacten, dat in 1993 9352
bedroeg, met 61%.Alles bijeengenomen wendden zich in 1995 22 402 burgers telefonisch
of schriftelijk tot de Nationale ombudsman.Aangenomen moet worden dat de bekendheid van het instituut van de Nationale
ombudsman – intussen veertien jaar oud – in de samenleving van
jaar tot jaar toeneemt. Het ligt voor de hand te vermoeden dat stijging van
het aantal burgers dat zich wendt tot de Nationale ombudsman voor een belangrijk
deel kan worden verklaard uit deze toename van de publieksbekendheid van de
Nationale ombudsman als voorziening voor de behandeling van klachten over
de overheid.Het stemt tot voldoening dat het aantal afgedane zaken de stijging van
de instroom voor een groot deel heeft kunnen bijhouden. Immers, stagnatie
in de afhandeling van zaken is een ernstige bedreiging voor het gezag van
het instituut van de Nationale ombudsman. De toegestane personeelsformatie –
70 formatieplaatsen voor de begrotingsjaren 1993 en 1994 – werd in april
1995 structureel verhoogd met 10% (zie verder hoofdstuk 2, § 2.3.1,
alsmede het Voorwoord, § 1). Het rendement van deze
versterking was in 1995 uiteraard nog bescheiden. De stijging van het aantal
afgedane zaken vindt aldus haar belangrijkste verklaring in een andere factor:
het feit dat het gebruik van de zogenaamde interventiemethode sterk verder
is toegenomen, zoals hierna, in § 3.2.1 zal blijken (zie voor een
beschrijving van deze methode nader het Jaarverslag 1994, blz. 48–53).
Dit alles neemt niet weg dat de omstandigheden in 1995 een stijging van het
aantal zaken die wachtten op behandeling onontkoombaar maakten. Zo lag de
werkvoorraad te behandelen zaken op 1 januari 1996 (1325) 236 zaken hoger
dan die aan het begin van 1995 (1081), een stijging van 22%.Van de in totaal 8454 te behandelen verzoekschriften uit 1995 werden 4924
in de loop van het jaar ingedeeld bij een van de bestuursorganen die, ingevolge
artikel 1a, lid 1 van de Wet Nationale ombudsman (verder Wet N.o.), vallen
binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. De overige verzoekschriften
hadden geen betrekking op gedragingen van de bedoelde bestuursorganen (zie
hierna, § 3.2), dan wel waren nog in behandeling bij Afdeling I.
Overigens leidt niet elk verzoekschrift waarvan is vastgesteld dat het gaat
om een gedraging van een bestuursorgaan dat valt binnen de bevoegdheid van
de Nationale ombudsman ook daadwerkelijk tot onderzoek. Dat laatste gebeurt
pas indien het verzoekschrift ook de toetsing aan de bevoegdheidsbepalingen
in artikel 16 en de ontvankelijkheidsbepalingen in artikel 14 van de Wet N.o.
heeft doorstaan (zie hierna, § 3.2, en hoofdstuk 6).Grafiek 1b geeft een overzicht van het genoemde aantal van 4924 verzoekschriften,
ingedeeld per gebied. Grafiek 1b Ontvangen verzoekschriften* per gebiedDe bestuursorganen in grafiek 1b zijn te groeperen in vier categorieën:– ministeries: 2732 verzoekschriften (56%; 1994: 63%));– zelfstandige bestuursorganen en bestuursorganen van de publiek-rechtelijke
bedrijfsorganisatie: 1495 verzoekschriften (30%; 1994: 21%);– politie en burgemeesters: 578 verzoekschriften (12%; 1994: 14%);– waterschappen: 119 verzoekschriften (2%; 1994: 2%).Grafiek 1b en de hiervoor genoemde percentages tonen een verschuiving
naar een groter aandeel van de zelfstandige bestuursorganen (zbo's). Binnen
de categorie zbo's betroffen de meeste klachten de volgende instellingen/sectoren:– Onderwijs: de Informatie Beheer Groep (met inbegrip van de OV-Studentenkaart
BV): 531 (zie verder hoofdstuk 12, § 12B);– Sociale Zaken en Werkgelegenheid: – sociale zekerheid: 507 (GAK: 211; SVB: 119; bedrijfsverenigingen:
177; zie verder hoofdstuk 19, § 19B.1);– arbeidsvoorziening: 121 (zie verder hoofdstuk 19, § 19B.2).De vijf gebieden met het grootste aandeel in de ingekomen verzoekschriften
in 1995 zijn: Justitie (27,4%); Financiën (14,4%); Sociale Zaken en Werkgelegenheid
(13,3%); Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (12,4%); politie (11,5%). Veruit
het grootste aandeel, en tevens de grootste stijging ten opzicht van 1994,
vertoont Justitie. Het betreft hier in het bijzonder de Immigratie- en Naturalisatiedienst
van het ministerie van Justitie. 3.2 Afgedane zaken 3.2.1 Cijfers afgedane zakenIn 1995 zijn 7129 zaken afgedaan. Grafiek 2a geeft de verdeling van het
aantal afgedane zaken. Grafiek 2a Afgedane verzoekschriftenDe afgedane zaken zijn te groeperen in drie categorieën:a. buitenwettelijke verzoekschriften: deze hebben geen betrekking op gedragingen
van bestuursorganen die, ingevolge artikel 1a, lid 1 van de wet N.o., vallen
binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. Hun aandeel daalde, van
28,7% in 1994 naar 26,1% in 1995;b. binnenwettelijke verzoekschriften die niet in onderzoek worden genomen,
op grond van toetsing aan de bepalingen in artikel 16 van de Wet N.o. over
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van bepaalde gedragingen
en op grond van artikel 14 over de ontvankelijkheid van de verzoeker. Ook
hier was sprake van een – lichte – daling, van 45,2% in 1994 naar
44,3%;c. door onderzoek afgedaan. Hier was sprake van een stijging, van 26,1%
in 1994 naar 29,7%.In hoofdstuk 6 wordt nader ingegaan op de toetsing van verzoekschriften
op bevoegdheid en ontvankelijkheid. Bij de behandeling van de 7129 afgedane
zaken waren in verhouding belangrijke gronden voor afwijzing van een verzoek
om onderzoek:– de afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman tot
die van de rechter: alles bijeengenomen 12,3%; – overschrijding van de jaartermijn, of onvolledigheid van het verzoekschrift:
8,2%;– kennelijke ongegrondheid: 6,3%;– kenbaarheidsvereiste: 5,9%;– kennelijk onvoldoende belang: 3,4%.Zeer opvallend is de verschuiving binnen de categorie van zaken die zijn
afgedaan nadat zij in aanmerking waren gebracht voor onderzoek. In 70,7% (1994:
44%) van deze zaken werd het onderzoek tussentijds beëindigd, zonder
dat een rapport werd uitgebracht, een stijging ten opzichte van 1994 van 127%.
Dienovereenkomstig daalde het aandeel van de zaken die eindigden met het uitbrengen
van een rapport: 29,3% (1994: 56%). Ondanks de stijging in absolute zin van
het totaal aantal afgedane zaken was, gezien de genoemde verschuiving, het
aantal rapporten in 1995 (619) lager dan dat in 1994 (836), een daling van
26%.In tabel 2b wordt een overzicht gegeven van de redenen die aanleiding
konden geven om een zaak die in aanmerking was gebracht voor onderzoek tussentijds
te beëindigen, zonder het uitbrengen van een rapport. Tabel 2b Reden tussentijdse beëindiging onderzoek Reden19951. Op initiatief verzoeker niet voortgezet; ver-zoeker
is tevreden gesteld en beschouwt de kwestie als afgedaan25116,82. Op initiatief No niet voortgezet; aan klachtis voldoende
tegemoet gekomen77752,0 3. Op initiatief No niet voortgezet
(geschorst)zonder dat aan verzoeker is tegemoetgekomen563,74. Om verzoeker moverende redenen elders inbehandeling100,75. Verzoeker kan via No zijn doel niet bereiken634,2 6.
Verzoeker laat niets meer van zich horen241,6 7. Niet te
achterhalen reden60,4 8. Voor behandeling doorgegeven
aan deImmigratie- en Naturalisatie Dienst30720,6 1 494100In veruit de meeste gevallen (54,6%) waarin een onderzoek tussentijds
werd beëindigd, was dit op initiatief van de Nationale ombudsman. Dit
gebeurde nadat interventie van de Nationale ombudsman ertoe had geleid dat
het probleem dat de verzoeker aanleiding had gegeven tot het indienen van
de klacht was weggenomen. In de regel was daarmee ook zijn belang bij verder
onderzoek vervallen. Alleen in bijzondere omstandigheden was er dan nog reden
voor verder onderzoek en het uitbrengen van een rapport. Soms namen ook verzoekers
zelf het initiatief: wanneer zij intussen tevreden waren gesteld, lieten zij
de Nationale ombudsman weten dat zij de kwestie als afgedaan beschouwden (16,8%).
In nogal wat van ook deze gevallen was de Nationale ombudsman overgegaan tot
interventie, maar nog net niet toegekomen aan een besluit over het al dan
niet tussentijds beëindigen. In de genoemde cijfers komt het belang van
de interventiemethode voor het afdoen van zaken zeer duidelijk tot uitdrukking
(zie voor een toelichting op deze methode: Jaarverslag 1994, blz. 48–53).
Opgemerkt wordt dat ook op Afdeling I soms al direct wordt overgegaan tot
interventie; in 1995 gebeurde dat in 118 zaken (zie hoofdstuk 6, § 6.3.3). Categorie 8 uit tabel 2b betreft klachten over de Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND) van het ministerie van Justitie die op zichzelf in aanmerking kwamen
voor behandeling door de Nationale ombudsman. Op suggestie van de Nationale
ombudsman in het Jaarverslag 1994 (blz. 25) heeft de IND besloten tot het
instellen van een Klachtenlijn. Na de openstelling daarvan, in juni 1995,
heeft de Nationale ombudsman klachten over de IND die bij hem binnenkwamen
in de regel voor een directe behandeling overgedragen aan de Klachtenlijn,
met bewaking van een vlotte afdoening (zie hoofdstuk 10, § 10A.2.1).
Tot dan toe werden ook deze zaken afgedaan via de interventiemethode. 3.2.2. Onderzoek uit eigen bewegingDe Nationale ombudsman voltooide in 1995 twee onderzoeken die (mede) waren
ingesteld uit eigen beweging, ex artikel 15 van de Wet N.o. Het betreft de
rapporten:– 95/6. Het onderzoek betrof zogenoemde «sociale bewaring»
van zes meisjes uit Slowakije in het hoofdbureau van politie te Rotterdam;
de Nationale ombudsman beoordeelde de onderzochte gedraging als «niet
behoorlijk». Het rapport bevat een aanbeveling aan de burgemeester van
Rotterdam (zie hoofdstuk 7, § 7A.3);– 95/340. Het onderzoek betrof de medewerking door de politie aan
televisieprogramma's over haar eigen werk. Het vond zijn eerste aanleiding
in twee klachten over de toenmalige gemeentepolitie Rotterdam, en werd, op
basis van artikel 15 van de Wet N.o., verbreed tot de regionale politiekorpsen
Amsterdam Amstelland en Haaglanden, en de arrondissementsparketten in de drie
genoemde plaatsen. De Nationale ombudsman oordeelde de onderzochte gedragingen
op een aantal punten «niet behoorlijk». Het rapport bevat een
aanbeveling met betrekking tot de voorwaarden die zouden moeten worden gesteld
aan de genoemde medewerking (zie hoofdstuk 7, § 7A.8.3).De bevoegdheid tot onderzoek uit eigen beweging is een belangrijk onderdeel
van de bevoegdheden van de Nationale ombudsman. Niettemin heeft de Nationale
ombudsman tot dusverre slechts spaarzaam gebruik gemaakt van deze bevoegdheid;
dat gold ook in 1995. Een belangrijke overweging van praktische aard daarbij
betrof de zeer sterke toename van het aantal verzoekschriften, die de beschikbare
onderzoekcapaciteit onder sterke druk zette. Zo'n situatie dwingt tot het
leggen van prioriteit bij de behandeling van deze verzoekschriften.Daarnaast is een meer inhoudelijke reden gelegen in de omstandigheid dat
het geregeld voorkomt dat onderzoek naar aanleiding van een specifiek verzoekschrift
leidt tot informatie en inzicht die verder reiken dan de betreffende zaak.
Op die manier krijgt de Nationale ombudsman ook langs de weg van onderzoeken
ex artikel 12 van de Wet N.o. de mogelijkheid om aandacht te vragen voor bepaalde
problemen in de praktijk van het betreffende bestuursorgaan, en om door het
doen van een aanbeveling er aan bij te dragen dat deze zodanig worden aangepakt
dat soortgelijke klachten voor de toekomst worden voorkomen. Een goed voorbeeld
daarvan uit het werk in 1995 is het onderzoek naar de inzet van tolken bij
het nader gehoor van asielzoekers, dat is uitgemond in rapport 95/54, met
een uitgebreide aanbeveling (zie hoofdstuk 10, § 10A.2.3).Een enkele keer besluit de Nationale ombudsman ook om een bestuursorgaan
te laten weten dat hij overweegt om een onderzoek ex artikel 15 van de Wet
N.o. in te stellen, en dat hij, bij wijze van vooronderzoek, over het betreffende
onderwerp graag informatie zou ontvangen. Die aankondiging in zichzelf, en
het contact waartoe deze leidt, blijkt soms bij te dragen aan een proces van
activiteiten die het uiteindelijk niet langer opportuun maken om daadwerkelijk
tot onderzoek over te gaan. Een goed voorbeeld van een dergelijke
aanpak betreft het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO), belast
met advisering over en inning van kinderalimentaties (zie hoofdstuk 10, § 10A.5).
Ook hier kan worden gewezen op aandacht van de Nationale ombudsman voor problemen
bij de nakoming door de staat van proceskostenveroordelingen in vreemdelingenrechtelijke
procedures (zie hoofdstuk 10A.2.5). 3.3 Doorlooptijden verzoekschriftenHieronder volgen overzichten van de doorlooptijden: van alle afgedane
zaken (grafiek 3a) en van de zaken die zijn afgedaan via onderzoek (grafiek
3b). Grafiek 3a Doorlooptijden alle afgedane verzoekschriftenGrafiek 3b Doorlooptijden via onderzoek afgedane verzoekschriftenGelet op de sterke stijging van de instroom heeft de Nationale ombudsman
destijds besloten om de eerste prioriteit te geven aan de beoordeling van
de binnengekomen verzoekschriften op bevoegdheid en ontvankelijkheid. Doel
daarvan was om de betreffende klagers zo snel mogelijk te laten weten waar
zij aan toe waren: wel of geen onderzoek. Tevens werd op die manier zo snel
mogelijk duidelijk hoe de werklast zich zou ontwikkelen van de zaken die in
aanmerking kwamen voor onderzoek. Deze prioriteitstelling betekende dat Afdeling
I steeds zodanig is versterkt met onderzoekcapaciteit afkomstig van de Afdelingen
II en III dat de doorlooptijden op Afdeling I zoveel mogelijk bleven binnen
de interne streefwaarde: een conclusie binnen drie tot vier weken. Het resultaat
van deze aanpak is zichtbaar in grafiek 3a: 64,1% van alle afgedane verzoekschriften
werd afgehandeld binnen vier weken. Dit betekent eenzelfde niveau als in 1994,
ondanks het feit dat het aantal verzoekschriften in deze categorie met 877
steeg, van 3694 naar 4571. Voor zover enige overloop onvermijdelijk was, bleven
de gevolgen daarvan binnen de perken: 81,7% van alle verzoekschriften werd
afgedaan binnen acht weken, tegen 75,6% in 1994. In totaal 93,2% van alle
verzoekschriften zijn afgedaan binnen een half jaar (1994: 89,6%). De doorlooptijden
op Afdeling I komen aan de orde in hoofdstuk 6, § 6.2 (grafiek 3).
Daar wordt aangegeven dat van de 5016 verzoekschriften die zijn
afgedaan door Afdeling I 78,2% is afgedaan binnen vier weken, en 95% binnen
acht weken.De hiervoor genoemde percentages zijn mede beïnvloed door de tweede
prioriteit, namelijk een snelle afdoening van de daarvoor in aanmerking komende
zaken via de interventiemethode. Dat komt met name goed tot uitdrukking in
grafiek 3b: 30,7% van de zaken die in onderzoek werden genomen, werd afgedaan
binnen vier weken, 50% binnen acht weken, en 77,7% binnen een half jaar. Op
dat punt is er een duidelijke verschuiving ten opzichte van 1994, toen deze
percentages respectievelijk 14,1%, 24,5% en 62,2% waren. Dienovereenkomstig
daalde het aandeel van de zaken die veertig weken of langer in behandeling
waren alvorens te worden afgedaan, van 19,9% in 1994 naar 11,9% in 1995.Bij de twee genoemde prioriteitstellingen past echter wel een kanttekening.
De omvang van de personeelsformatie als geheel bleef in 1994 op het niveau
van 1993, ondanks een instroomstijging in dat jaar van 35%, en groeide in
1995 met 10%, ondanks een instroomstijging in dit jaar van 25%. De toekenning
van enige uitbreiding vond plaats bij brief van 27 april 1995, zodat de nieuwe
medewerkers in de loop van de tweede helft van 1995 binnenkwamen. Dit betekent
dat het rendement van deze versterking in 1995 nog beperkt was. De sterke
stijging van de instroom in de tussentijd kon voor een deel worden opgevangen
doordat een groter aantal zaken werd afgedaan via de interventiemethode. Deze
is minder bewerkelijk dan onderzoek dat leidt tot een rapport, ofschoon ook
zaken die worden afgedaan via de interventiemethode vragen om de nodige zorgvuldigheid,
en daarmee aandacht. Aldus legde ook de toepassing van de interventiemethode,
gezien het grote aantal van de desbetreffende zaken, een aanzienlijk beslag
op de beschikbare capaciteit.Een onvermijdelijk gevolg van de hiervoor beschreven maatregelen en ontwikkelingen
was dat er een duidelijke druk ontstond op de zaken die moesten worden afgedaan
via een onderzoek dat uitmondt in een rapport. Dat wordt in de eerste plaats
zichtbaar in de cijfers over de zaken die leidden tot een rapport. Duurde
in 1994 in 61,1% (510 zaken) van alle rapporten de afhandeling meer dan een
half jaar, in 1995 was dat in 66,4% (411 zaken). Dit is een ongewenste ontwikkeling.
De bedoelde achterstand wordt daarnaast ook duidelijk zichtbaar in het aantal
zaken die op 1 januari 1996 in behandeling waren, vergeleken met de stand
van zaken op 1 januari 1995. Op 1 januari 1996 waren 272 zaken in behandeling
ouder dan zes maanden, 132 ouder dan negen maanden en 51 ouder dan twaalf
maanden. Per 1 januari 1995 waren deze cijfers respectievelijk 139, 57 en
22 zaken. Ook uit deze cijfers spreekt een ongewenste ontwikkeling, die moet
worden omgebogen.Het valt niet te verwachten dat het aandeel van de zaken die worden afgehandeld
via de interventiemethode nog sterk zal verschuiven, nu dit aandeel in 1995
al is gekomen op 70,7%. Intussen is voldoende ervaring opgedaan met deze methode,
en met name met het bepalen van de zaken die wel en niet voor die methode
in aanmerking komen. Daarmee is duidelijk geworden dat een aanzienlijk aantal
zaken zich naar hun aard niet leent voor toepassing van die methode, en alleen
verantwoord kan worden afgedaan via onderzoek dat uitmondt in een rapport.
In de regel zijn dit – daarmee – ook de bewerkelijker zaken.Een en ander betekent dat een effectieve aanpak van de gesignaleerde achterstand
mede zal moeten plaatsvinden langs de weg van uitbreiding van de onderzoekscapaciteit
(zie nader het Voorwoord, § 1). 3.4 Afgedane zaken per gebiedZoals hiervoor is aangegeven, kunnen zaken die in onderzoek worden genomen
op twee manieren worden afgedaan: door het uitbrengen van een rapport of anderszins,
met name via de interventiemethode. Beide wijzen van afdoen komen hierna aan
de orde. Grafiek 4a Aantal rapporten per gebiedDe gebieden waarop in verhouding de meeste rapporten zijn uitgebracht
zijn: Sociale Zaken en Werkgelegenheid (21,3%); Politie (21,1%); Financiën
(14,4%); Justitie (14,1%); Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (10,7%). Op
het terrein van Sociale Zaken en Werkgelegenheid betreft het met name de zelfstandige
bestuursorganen, in de sectoren arbeidsvoorziening (79 rapporten) en sociale
zekerheid (60 rapporten). Op het terrein van Onderwijs betreft het met name
de Informatie Beheer Groep (52 rapporten). Grafiek 4b Afgedaan zonder rapport per gebiedWat betreft de zaken die zijn afgedaan zonder rapport staat Justitie ver
voorop, met een aandeel van 52,3%; het gaat hier vrijwel volledig om zaken
op het terrein van de Immigratie- en Naturalisatie Dienst. Daarna volgen Onderwijs,
in het bijzonder de Informatie Beheer Groep (15,3%), en Financiën, in
het bijzonder de Belastingdienst (10,7%). Samen hebben deze drie gebieden
in grafiek 4b een aandeel van 78,3%.In grafiek 4b komt de betekenis van de interventiemethode duidelijk tot
uitdrukking, die in het bijzonder bij de IND zeer veel is toegepast. Van de
866 zaken op het terrein van Justitie die zijn afgedaan na in onderzoek te
zijn genomen, is 90% anderszins afgedaan, grotendeels via de interventiemethode.
Duidelijk is ook dat klachten over de zelfstandige bestuursorganen op het
terrein van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zich in verhouding minder lenen
voor een afdoening anders dan via een rapport. 3.5 Het oordeel van de Nationale ombudsmanIngevolge artikel 26, lid 1 van de Wet N.o. heeft de Nationale ombudsman
tot taak de onderzochte gedraging te beoordelen op behoorlijkheid. Dit gebeurt
echter alleen als het komt tot een rapport. In de zaken die tussentijds worden afgedaan, via de interventiemethode,
komt de Nationale ombudsman niet toe aan het geven van een oordeel. Er is
echter, gezien de aard van de klachten waar het hier om gaat (zie hierna,
§ 3.6.3), voldoende reden om aan te nemen dat als deze zaken wel
zouden hebben geleid tot het uitbrengen van een rapport, het oordeel in de
regel «niet behoorlijk» zou hebben geluid. Verder wordt opgemerkt
dat de Nationale ombudsman ook een oordeel geeft over de gedraging waarover
wordt geklaagd in die gevallen waarin hij, op basis van artikel 14, aanhef
en onder b van de Wet N.o., besluit om de klacht als «kennelijk ongegrond»
niet in onderzoek te nemen. De betreffende gedraging wordt daarmee «behoorlijk»
geacht. Het betreft hier 446 verzoekschriften, 6,3% van alle 7129 afgedane
zaken.Met inachtneming van de voorgaande kanttekeningen wordt in grafiek 5 een
overzicht gegeven van de oordelen – in termen van behoorlijkheid –
in de 619 rapporten. In een aantal rapporten is meer dan één
gedraging beoordeeld; aldus zijn in totaal zeven combinaties mogelijk. Grafiek 5 Het oordeel van de Nationale ombudsmanHet aandeel van de rapporten met uitsluitend het oordeel «behoorlijk»
was 36% (1994: 22,2%), en met uitsluitend «niet behoorlijk» 26,3%
(1994: 34,7%). De rubrieken 2, 4, 6 en 7 betreffen de 377 rapporten waarin
het oordeel in zijn geheel of op een of meer onderdelen luidde «niet
behoorlijk». Het betreft hier 60,9% van alle rapporten (1994: 74,6%).
De rubrieken 3, 4, 5 en 6 betreft de 446 rapporten waarin het oordeel in zijn
geheel of op een of meer onderdelen luidde «behoorlijk». Het betreft
hier 72% van alle rapporten (1994: 61,1%).Uit de voorgaande cijfers blijkt een duidelijke verschuiving ten gunste
van de oordelen «behoorlijk». Daarbij past echter de kanttekening
dat de sterke toename van het gebruik van de interventiemethode in 1995 een
beperking betekent voor de vergelijking van de cijfers in grafiek 5 over 1995
met die over 1994. Immers, naarmate de zaken die in 1995 zijn afgedaan via
de interventiemethode meer zouden zijn afgedaan met een rapport, zou dat zonder
twijfel een hoger aandeel hebben betekend van de oordelen «niet behoorlijk»
in de uitgebrachte rapporten. Het gaat bij interventiezaken immers vooral
om klachten over een lange behandelingsduur of een tekort aan informatieverstrekking
(zie ook hierna, tabel 6b, met een percentage op dit punt van in totaal 65,6%).
De ervaring van de Nationale ombudsman over een reeks van jaren heeft geleerd
dat juist dat soort klachten voor het overgrote deel gegrond is. De verschuiving
in de aard van de klachten die zijn afgedaan met een rapport komt ook tot
uitdrukking in de hierna opgenomen grafiek 6a. 3.6 Reden voor de klacht; beoordeling door de Nationale
ombudsman 3.6.1 AlgemeenDe Nationale ombudsman heeft tot taak de onderzochte gedraging te beoordelen
op behoorlijkheid. Met het oog op die toetsing, en de motivering van het te
geven oordeel, heeft de Nationale ombudsman in 1988 de behoorlijkheidsnorm
van artikel 26, lid 1 van de Wet N.o. uitgewerkt in een groot aantal beoordelingscriteria.Intussen heeft de invoering van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), op
1 januari 1994, de Nationale ombudsman aanleiding gegeven tot enige aanpassing
van de lijst van beoordelingscriteria. In het bijzonder betreft dit de omstandigheid
dat de Awb een aantal bepalingen bevat met vereisten – met name op het
punt van de procedure – die destijds in de lijst zijn ondergebracht
op andere plaatsen dan bij het vereiste van overeenstemming met algemeen verbindende
voorschriften. De aldus aangepaste lijst van vereisten van behoorlijkheid
is opgenomen als bijlage 5 van dit jaarverslag. Omwille van de vergelijkbaarheid
met eerdere jaren is ervoor gekozen om bij deze aanpassing de structuur van
de lijst zoveel mogelijk ongewijzigd te laten. Dit is met name gebeurd door
in de lijst onderdeel 1c (inzake vorm- en procedurevoorschriften) te voorzien
van de toevoeging «behoudens de hierna (dat wil zeggen: in de rest van
de lijst) te noemen Awb-voorschriften», en om de overige vereisten,
waar van toepassing, te voorzien van verwijzingen naar de Awb. Een en ander
betekent dat de rubriek «overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften»
niet meer alle algemeen verbindende voorschriften omvat die in de toetsing
door de Nationale ombudsman aan de orde kunnen komen. Voor een goed begrip
wordt opgemerkt dat de hiervoor bedoelde aanpassing nog niet gold voor 1995,
en daarmee ook niet voor de hierna te behandelen grafiek 6a (zie nader voor
deze aanpassing: hoofdstuk 2, § 2.2.1.2).Het werk van de Nationale ombudsman wordt, behalve de onderzoeken uit
eigen beweging, in gang gezet door het indienen van een verzoekschrift, met
een klacht over een gedraging van een overheidsinstantie. Artikel 12, lid
3 onder c van de Wet N.o. bevat de eis dat de verzoeker de reden aangeeft
waarom hij bezwaar meent te moeten maken tegen de gedraging. Burgers brengen
hun klachten en de redenen daarvoor op uiteenlopende wijzen onder woorden.
Deze redenen zijn echter steeds te herleiden tot een of meer van de beoordelingscriteria
zoals de Nationale ombudsman die heeft ontwikkeld. In die zin biedt het overzicht
van beoordelingscriteria de mogelijkheid om de klachten en hun redenen op
één noemer te brengen, zodat zij vergelijkbaar worden, en het
maken van een overzicht mogelijk wordt.Grafiek 6a bevat een overzicht van het gebruik van de verschillende beoordelingscriteria
in de 619 rapporten uit 1995. In een aantal rapporten is meer dan één
beoordelingscriterium gebruikt, meestal omdat de klacht verschillende onderdelen
bevatte. Dit heeft ertoe geleid dat in 1995 1445 keer één
van de beoordelingscriteria is gebruikt. Per rapport is dat gemiddeld 2,3
keer (1994: 2,6 keer). In grafiek 6a wordt ook aangegeven hoe vaak het oordeel
van de Nationale ombudsman «behoorlijk» en «niet behoorlijk»
luidde, en hoe vaak geen oordeel kon worden gegeven.Tabel 6b bevat een vergelijkbaar overzicht, maar dan voor de 1494 zaken
waarin het onderzoek tussentijds is beëindigd, in de regel na toepassing
van de interventiemethode. Bij dit soort zaken is steeds vastgesteld wat de
reden was voor de klacht, geherformuleerd in termen van het stelsel van beoordelingscriteria, zodat deze zaken onderwerp van vergelijking
konden worden. Uiteraard bevat tabel 6b geen aanduiding van gegeven oordelen,
nu het gaat om zaken die niet zijn geëindigd met een rapport.De informatie uit grafiek 6a en tabel 6b vormt de grondslag voor de beschouwing
in hoofdstuk 1 van dit jaarverslag over de meest voorkomende klachten in 1995. 3.6.2 De beoordeling in de rapportenGrafiek 6a bevat een overzicht van de beoordeling door de Nationale ombudsman
in de 619 rapporten uit 1995. Er zijn twee ingangen tot de informatie in grafiek 6a: a. De verdeling van de totaalscore over de beoordelingscriteriaHet grootste aandeel in de beoordeling hebben de verschillende vereisten
in rubriek 7 uit grafiek 6a, Zorgvuldigheid. Niettemin ligt dit percentage,
48,5%, duidelijk lager dan dat over de twee eerdere jaren (1994: 57,8%; 1993:
66,7%).Hier past de kanttekening dat de hiervoor al meermalen genoemde verschuiving
in de afdoening van zaken in verband met de toepassing van de interventiemethode
gevolgen heeft voor de vergelijkbaarheid van de informatie uit grafiek 6a
met de overeenkomstige grafiek over 1994. Zoals al opgemerkt in de toelichting
bij grafiek 5 in § 3.5, en zoals blijkt uit de hierna volgende tabel
6b, betreffen de klachten die leiden tot toepassing van de interventiemethode
bij uitstek vereisten in de rubriek Zorgvuldigheid. Met name gaat het daarbij
om klachten over een lange behandelingsduur, en het daarmee corresponderende
vereiste van voortvarendheid. Afname van dit soort klachten binnen de verzameling
van zaken die zijn uitgemond in een rapport wordt dan ook met name zichtbaar
bij het vereiste van voortvarendheid, met een daling van een aandeel van 16,6%
in 1994 naar 9,6% in 1995.Tegenover de daling op het vereiste van voortvarendheid staat een stijging
op het vereiste van redelijkheid/proportionaliteit, met een aandeel van 24,9%,
tegenover 16,2% in 1994. Het vereiste van overeenstemming met algemeen verbindende
voorschriften neemt in verhouding ook een belangrijke plaats in binnen de
reeks van meest gebruikte beoordelingscriteria (zie voor een kanttekening
bij het bereik van dit vereiste in verband met de Awb hiervoor, § 3.6.1).Aparte aandacht verdient het vereiste van actieve informatieverstrekking.
Dit omvat onder meer de eis dat de correspondentie van de overheid voldoet
aan bepaalde eisen: het in daarvoor in aanmerking komende gevallen versturen
van een behandelingsbericht, en eventueel ook een tussenbericht. Van alle
236 keren dat in een rapport het vereiste van actieve informatieverstrekking
aan de orde was, ging het in slechts 12% om het versturen van een behandelingsbericht
of een tussenbericht. In 1992 was dit nog 44%, en in 1994 21%. Daar staat
echter tegenover dat in de 396 keren dat dit vereiste aan de orde was in zaken
die niet leidden tot een onderzoek 38% het verzenden van dit soort berichten
betrof (zie hierna, § 3.6.3).De volgende zes vereisten zijn in de rapporten uit 1995 in verhouding
het meest aan de orde geweest:1. redelijkheid/proportionaliteit: 24,9%;2. actieve informatieverstrekking: 16,3%;3. overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften: 16,1%;4. voortvarendheid: 9,6%;5. correctheid van bejegening: 7,7%;6. administratieve nauwkeurigheid: 5,5%.Bij elkaar beslaan deze zes vereisten 80,1% van alle keren dat een beoordelingscriterium
werd gebruikt. b. Het oordeel per beoordelingscriteriumGrafiek 6a bevat drie kolommen voor het gegeven oordeel: «behoorlijk»,
«niet behoorlijk» en «geen oordeel». De hiervoor al
behandelde verschuiving naar een ruimer aandeel van zaken die zijn afgedaan
via de interventiemethode wordt ook zichtbaar in de cijfers over de oordelen,
in die zin dat het aandeel van de oordelen «behoorlijk» is gestegen,
en dat van «niet behoorlijk» gedaald, tot een 50/50 verhouding:
47,6% «behoorlijk» (1994: 39,2%), en 47,1% «niet behoorlijk»
(1994: 54,4%). In 5,3% van de beoordelingssituaties kon geen
oordeel worden gegeven (1994: 6,4%); dat betrof vooral het vereiste van correctheid
van bejegening (25,2%). Het aandeel van het oordeel «niet behoorlijk» is een indicator
van het te kort schieten van de overheid op dat punt. In die zin springt met
name de totaalscore van het behoorlijkheidsoordeel op het vereiste van voortvarendheid
in het oog: 83,3% «niet behoorlijk» (1994: 79%). Van de andere
vijf vereisten die hiervoor zijn genoemd als meest gebruikt, valt met name
op dat toetsing aan het vereiste van redelijkheid/proportionaliteit in de
regel positief uitviel: 74,8% «behoorlijk» (1994: 68%). In meerderheid
negatief viel de beoordeling daarentegen uit bij het gebruik van het vereiste
van actieve informatieverstrekking: 56,8% «niet behoorlijk» (1994:
67,2%). Wat betreft de toetsing aan het vereiste van overeenstemming met algemeen
verbindende voorschriften moet worden opgemerkt dat toch in bijna de helft
van de gevallen, 45,5%, het oordeel luidde «niet behoorlijk» (1994:
41%). 3.6.3 De reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zakenZoals al opgemerkt onder § 3.6.1, wordt de lijst met beoordelingscriteria
ook toegepast voor het vastleggen van gegevens over zaken die tussentijds
worden afgedaan. Met name gaat het daarbij om het gebruik van de interventiemethode
(zie ook hiervoor, tabel 2b). Op die wijze wordt een inzicht gekregen in de
redenen die aanleiding waren tot het indienen van een klacht. Het desbetreffende
overzicht is opgenomen in tabel 6b. Tabel 6b Reden voor de klacht in tussentijds afgedane
zaken*   Totaal% 1.Grondrechten20,12.Algemeen verbindende voorschriften1467,6 3.Redelijkheid/proportionaliteit1829,44.Rechtszekerheid472,4 5.Gelijkheid30,26.Motivering180,9 7.Zorgvuldigheid(totaal)1 52879,37.1.Voortvarendheid (in behandeling; bij herstel fout)86745,07.2.Actieve informatie-verstrekking39620,6 7.3.Actieve
informatie-verwerking201,0 7.4.Administratieve nauwkeurigheid1135,97.5.Toereikendheid admin./organisatorische voorzieningen371,97.6.Toereikendheid fysieke voorzieningen150,8 7.7.Correctheid
bejegening673,5 7.8.Respect/oog voor bescherming persoonlijke
levenssfeer50,3 7.9.Overige80,4Totaal1 926100* De redenen zijn afgeleid uit de lijst met beoordelingscriteria zoals
die wordt gebruikt in de rapporten. Bij één onderzoek kan meer
dan één reden van toepassing zijn.De interventiemethode wordt vooral toegepast in gevallen waarin de klager
al lang wachtte op een reactie of een antwoord van de overheid. Vaak is hij
er zelf niet in geslaagd om met de overheid contact te krijgen, of leidde
contact niet tot de gewenste informatie of actie. Juist dit soort klachten
leent zich goed voor toepassing van deze methode: zij zijn relatief eenvoudig
van aard, terwijl de klager voor alles belang heeft bij een snel antwoord
of snelle actie, zodat – bij een geslaagde interventie – de reden
voor het indienen van de klacht wordt weggenomen. Zo bezien, behoeft het geen
verwondering te wekken dat vier van de vijf klachten die op deze wijze zijn
afgedaan betrekking hebben op vereisten van zorgvuldigheid. Daarbij staat
het vereiste van voortvarendheid voorop, met een aandeel van 45%. De klachten
op dit punt hebben betrekking op de lange behandelingsduur. De
tweede categorie betreft de eis van actieve informatieverstrekking, met een
aandeel van 20,6%. De klachten op dit punt hebben onder meer betrekking op
het uitblijven van informatie over de behandeling van een verzoek of aanvraag.
Van de desbetreffende klachten heeft 38% betrekking op het niet sturen van
een behandelingsbericht en met name, bij vertraging, van een tussenbericht.
 3.7 De effecten van het werk van de Nationale ombudsman
in cijfersHet werk van de Nationale ombudsman kan op verschillende wijzen effect
hebben. In hoofdstuk 4 wordt nader ingegaan op deze effecten. In deze paragraaf
gaat het met name om cijfers op dit punt. a. InterventieEen eerste, belangrijke vorm van effect is de actie die het betreffende
bestuursorgaan onderneemt op een interventie door de Nationale ombudsman.
Wanneer die interventie ertoe leidt dat het probleem dat aanleiding was voor
het indienen van de klacht wordt weggenomen, beëindigt de Nationale ombudsman
in de regel zijn onderzoek, zonder nog een rapport uit te brengen. Cijfers
op dit punt zijn gegeven in de hiervoor behandelde tabel 2b. Daaruit blijkt
dat bij 777 verzoekschriften de Nationale ombudsman besloot het onderzoek
niet voort te zetten omdat aan de klacht voldoende was tegemoet gekomen. Het
merendeel van de in tabel 2b genoemde 251 zaken waarin verzoeker tevreden
was gesteld en liet weten geen verder onderzoek te willen, vond eveneens zijn
oorsprong in toepassing van de interventiemethode. Aldus is in ongeveer 1000
van de 1494 binnenwettelijke zaken die in aanmerking zijn gebracht voor onderzoek
en niet hebben geleid tot een rapport sprake van een effect dat positief was
voor de klager. Daar komen de 118 zaken bij die al op Afdeling I via interventie
zijn opgelost, zodat ze niet in onderzoek werden gegeven. b. «Met instemming»In eerdere jaarverslagen werd apart melding gemaakt van de rapporten die
eindigden met de zinsnede dat met instemming was kennis genomen van een maatregel
die het betreffende bestuursorgaan had getroffen tijdens het onderzoek van
de Nationale ombudsman, doorgaans naar aanleiding van de ingediende klacht.
Met deze zinsnede brengt de Nationale ombudsman tot uitdrukking dat het waardering
verdient dat het betreffende bestuursorgaan zelf lering heeft getrokken uit
de betreffende zaak.De uitbreiding van het gebruik van de interventiemethode heeft er mede
toe geleid dat er in 1995 minder dan in eerdere jaren reden was tot het gebruik
van de bedoelde zinsnede. In 1995 werd zij in 33 rapporten gebruikt, 5,3%
van de 619 rapporten (1994: 6,6%). Van deze 33 rapporten betroffen 10 het
ministerie van Justitie, en 7 dat van Financiën. c. AanbevelingEen belangrijke bevoegdheid van de Nationale ombudsman betreft die tot
het doen van een aanbeveling (art. 27, lid 3 van de Wet N.o.). Grafiek 7a
bevat een overzicht van de aanbevelingen die in 1995 zijn gedaan. Grafiek 7a Aanbevelingen per bestuursorgaanGrafiek 7a betreft 66 rapporten, 10,7% van het totaal aantal uitgebrachte
rapporten (1994: 10,5%). Aanbevelingen kunnen betrekking hebben op een individueel
belang van de betrokken klager. Dit gebeurde in 47 rapporten, 71,2% van de
66 rapporten met een aanbeveling (1994: 73,9%).Aanbevelingen kunnen ook een meer algemeen bereik hebben; dit gebeurde
in 17 rapporten, 27,8% van de genoemde 66 rapporten (1994: 23,9%). In twee
rapporten was sprake van een combinatie van beide typen aanbeveling.
In verhouding de meeste aanbevelingen betroffen het ministerie van Financiën
(14 rapporten) en de politie (12 rapporten).Tabel 7b bevat een overzicht van de resultaten van de aanbevelingen van
de Nationale ombudsman. Tabel 7b Het resultaat van de aanbeveling*  12345totaalaantal rapporten 19953010202466% 199545,515,23,0036,4100 gebied**Justitie11  46 Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen 2   2 Financiën91  414Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en Milieubeheer1   23Landbouw, Natuurbeheer en Visserij1    1Volksgezondheid, Welzijn en Sport1    1Politie3 1 812 Informatie Beheer
Groep71   8 Dienst Omroepbijdragen11   2Gemeenschappelijk administratiekantoor211 59Sociale Verzekeringsbank    11 Bedrijfsver.
voor Detailhandel, Ambachten en Huisvrouwen1    1St. Sfb-Uitvoeringsorganisatie Sociale    11Verzekering Bouwnijverheid       Pensioen- en Uitkeringsraad1    1Centraal Bureau voor de Arbeidsvoorziening 1   1Regionaal Bureau voor de Arbeidsvoorziening 2   2OV-Studentenkaart B.V.1    1 Waterschappen1    1* Stand van zaken per 1 januari 1996** Eén rapport kan betrekking hebben op meer dan één
bestuursorgaanLegenda tabel 7b1 = opvolgen aanbeveling ten behoeve van verzoeker: gevraagde actie2 = opvolgen aanbeveling inzake algemene maatregel3 = opvolgen gemengde aanbeveling4 = niet opvolgen5 = resultaat nog niet bekendTabel 7b bevat de gegevens uit het jaar 1995. Op 31 december 1995 was
op de aanbevelingen in 42 rapporten een reactie ontvangen; deze zijn allemaal
opgevolgd. Op 1 januari 1996 stonden nog 24 aanbevelingen open. Op 15 februari
1996 was intussen op 10 van deze aanbevelingen definitief gereageerd; ook
deze zijn allemaal opgevolgd. Van de 88 aanbevelingen uit 1994
stonden er op 1 januari 1996 nog 2 (deels) open. Van de aanbevelingen in de
overige 86 rapporten zijn er 84 opgevolgd (97,7%). Gezien deze cijfers heeft
de praktijk zich in 1995 voortgezet dat aanbevelingen van de Nationale ombudsman
in beginsel worden opgevolgd.Wanneer een aanbeveling van de Nationale ombudsman wordt afgewezen, en
ook een eventuele nadere gedachtenwisseling met het betreffende bestuursorgaan
niet tot een andere uitkomst leidt, stelt de Nationale ombudsman de zaak in
handen van de Commissie voor de Verzoekschriften uit de Tweede Kamer. Ingevolge
het Reglement van Orde van de Tweede Kamer is het vervolgens aan deze commissie
om ter zake een standpunt te bepalen, en te besluiten of de Tweede Kamer zal
worden voorgesteld de betrokken bewindspersoon uit te nodigen om alsnog gevolg
te geven aan de aanbeveling.In het Jaarverslag 1994 (blz. 76) werd melding gemaakt van het besluit
van de Tweede Kamer, op voorstel van de Commissie voor de Verzoekschriften,
om de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen uit te nodigen om alsnog
de aanbeveling op te volgen in rapport 94/079, over een betalingsregeling
die was getroffen door de Produktgroep Studiefinanciering van de Informatie
Beheer Groep (zie Jaarverslag 1994, blz. 229/230). De Informatie Beheer Groep
besloot vervolgens, in 1995, om de aanbeveling alsnog op te volgen.Op 11 mei 1995 stelde de Commissie voor de Verzoekschriften een verslag
op naar aanleiding van een aanbeveling in rapport 94/732. Deze aanbeveling
lag op het terrein van het slachtofferbeleid, en werd door de minister van
Justitie afgewezen. De commissie stelde vast dat het hier een algemene aangelegenheid
betrof, en vond dat er voldoende aanleiding bestond om de vaste Commissie
voor Justitie in overweging te geven daarover met de minister van Justitie
in overleg te treden (zie nader hoofdstuk 7, § 7B.8).In 1995 ontving de Nationale ombudsman een afwijzing van de minister van
Landbouw, Natuurbeheer en Visserij op de aanbeveling in rapport 94/752. Het
betrof de uitleg van de Interimwet beperking varkens- en pluimveehouderijen
(zie Jaarverslag 1994, blz. 279). Ook na heroverweging bleef de minister bij
de afwijzing. De zaak is op 7 december 1995 in handen gesteld van de Commissie
voor de Verzoekschriften. 3.8 Enkele achtergrondkenmerken van de verzoekschriften 3.8.1 Verzoekschriften ingediend via intermediairsIn totaal 942 van de afgedane verzoekschriften werden ingediend via een
intermediair, 13,2% van de 7129 afgedane verzoekschriften (1994: 11,5%). Het
betreft hier zaken waarin een intermediair als zodanig herkenbaar was. Daarnaast
komt het voor dat verzoekers zich laten bijstaan door een derde – zoals
een Bureau Sociaal Raadslieden – terwijl deze de cliënt onder eigen
naam de Nationale ombudsman laten schrijven. Grafiek 8a Afgedane verzoekschriften ingediend door een
intermediair 3.8.2 Verzoekschriften ingedeeld naar provincie verzoeker Grafiek 8b Afgedane verzoekschriften verdeeld naar provincie
verzoeker 4 EFFECTEN VAN HET WERK VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN 4.1 Soorten effectenDit hoofdstuk bevat een overzicht van de effecten van het werk van de
Nationale ombudsman zoals deze zich voordoen in de vorm van actie van de kant
van de overheid. Van die actie kan sprake zijn in verschillende stadia: a. tijdens de besluitvorming over het al dan niet in onderzoek
nemen van de klachtVerzoekschriften die binnenkomen bij de Nationale ombudsman worden op
Afdeling I beoordeeld op het punt van bevoegdheid en ontvankelijkheid (zie
hoofdstuk 6). Het komt geregeld voor dat medewerkers van Afdeling I in dat
kader telefonisch contact zoeken met de desbetreffende overheidsinstantie.
Dat gebeurt met name wanneer de klacht betrekking heeft op de lange behandelingsduur
van een verzoek/aanvraag, of anderszins op het uitblijven van actie. Telefonisch
verkregen informatie over de stand van zaken is dan soms al toereikend om
de indiener van de klacht tevreden te stellen. Als door deze interventie het
probleem dat aanleiding vormde voor het indienen van de klacht is weggenomen,
is er geen reden meer voor het instellen van onderzoek.In 1995 heeft Afdeling I op deze wijze in 118 zaken geïntervenieerd. b. tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman:De Nationale ombudsman heeft in 1995 op ruime schaal zaken die in aanmerking
waren gebracht voor onderzoek behandeld via de interventiemethode. Van deze
methode wordt gebruik gemaakt bij klachten die hun aanleiding vonden in het
feit dat de klager geen contact kon krijgen met het desbetreffende bestuursorgaan,
of bij klachten waarvan behandeling geen uitstel kan dulden. Wanneer interventie
door de Nationale ombudsman ertoe heeft geleid dat het probleem dat aanleiding
was voor de verzoeker om de klacht in te dienen is opgelost, sluit de Nationale
ombudsman in de meeste gevallen op eigen initiatief zijn behandeling af, zonder
een rapport uit te brengen.Soms nemen verzoekers ook zelf het initiatief om een onderzoek tussentijds
te beëindigen, bijvoorbeeld wanneer zij intussen tevreden waren gesteld.
Dan laten zij de Nationale ombudsman weten de zaak als afgedaan te beschouwen.Het komt ook voor dat een bestuursorgaan in de loop van het onderzoek
van de Nationale ombudsman aangeeft maatregelen te zullen treffen.In 1995 werd in 1494 zaken het onderzoek tussentijds beëindigd. In
veruit de meeste gevallen (777; 54,6%) was dit op initiatief van de Nationale
ombudsman; in 16,8% van de gevallen (251 zaken) was dit op verzoek van verzoeker
(zie hoofdstuk 3, § 3.2, tabel 2b).Verder werd in 33 rapporten (5,3 % van het totaal aantal uitgebrachte
rapporten) de zinsnede opgenomen dat de Nationale ombudsman met instemming
had kennis genomen van een door een bestuursorgaan getroffen maatregel (zie
ook hoofdstuk 3, § 3.7). c. na afloop van het onderzoek van de Nationale ombudsman:De Nationale ombudsman heeft de bevoegdheid om aanbevelingen te doen.
In 1995 is dat gebeurd in 66 rapporten, 10,7% van het totaal aantal van 619
uitgebrachte rapporten (1994: 88; 10,5 %). Op 42 van deze 66 aanbevelingen
was aan het einde van 1995 een reactie ontvangen. Al deze 42 aanbevelingen
zijn opgevolgd (zie in dit verband ook hoofdstuk 3, § 3.7, grafiek
7a en b). Zoals in hoofdstuk 3, § 3.7, is geschreven, zijn er twee soorten
aanbevelingen: aanbevelingen die zijn gericht op een maatregel ten gunste
van de desbetreffende verzoeker, en aanbevelingen die zijn gericht op het
nemen van maatregelen met een meer structureel karakter, met als doel om soortgelijke
gedragingen in de toekomst te voorkomen. Deze tweedeling geldt overigens ook
voor actie die de overheid in bepaalde gevallen al onderneemt tijdens het
onderzoek van de Nationale ombudsman.In het individuele geval biedt een bestuursorgaan bijvoorbeeld verontschuldigingen
aan, doet het wat het aanvankelijk – en ten onrechte – had nagelaten,
of neemt het een beslissing waarbij het tegemoetkomt aan ondervonden bezwaar
of nadeel, dan wel beslist het om dit nadeel te compenseren. Daartoe biedt
een bestuursorgaan soms een schadevergoeding aan.Wanneer bestuursorganen maatregelen nemen met het oog op de toekomst,
ter preventie, dan kan het gaan om actie in allerlei vormen, zoals regelgeving,
(nadere) instructies aan de eigen medewerkers, of het verbeteren van de publieksvoorlichting.
Ook kan de overheid maatregelen nemen in de voorwaardenscheppende sfeer. Deze
maatregelen betreffen dan het personeel, de organisatie of de technische voorzieningen
waarmee men werkt.In 1995 waren 47 aanbevelingen (71,2%) gericht op de individuele zaak
van een verzoeker, 17 (25,8%) waren algemeen/preventief van aard, en twee
gemengd (zie hoofdstuk 3, § 3.7, grafiek 7a). Voor de goede orde
wordt opgemerkt dat het meermalen voorkomt dat verschillende burgers klagen
over steeds dezelfde soort gedraging. Wanneer die gedraging aanleiding geeft
tot het doen van een aanbeveling, wordt er in de regel mee volstaan die aanbeveling
op te nemen in het eerste rapport dat de Nationale ombudsman over het desbetreffende
soort gedraging uitbrengt, en wordt deze niet herhaald in volgende, gelijksoortige
zaken.Van de 42 aanbevelingen waarop al in 1995 een reactie werd ontvangen,
ging het 32 keer om een aanbeveling ten behoeve van verzoeker. In nagenoeg
al deze zaken was een financieel belang aan de orde. d. los van het onderzoek van de Nationale ombudsman:Soms komt de overheid al tot actie wanneer een burger naar de Nationale
ombudsman dreigt te gaan. Daarnaast kan de overheid ook tot actie komen wanneer
een burger, in het kader van het (anticiperen op het) kenbaarheidsvereiste
in de Wet Nationale ombudsman (verder Wet N.o.), de klacht eerst voorlegt
aan de betrokken ambtenaar of instantie. Dat vereiste is juist ook bedoeld
om de overheid de gelegenheid te geven zelf een probleem met een burger op
te lossen. De burger die het aangaat komt in zo'n geval niet (meer) bij de
Nationale ombudsman. Als gevolg daarvan kunnen hier uiteraard geen gegevens
worden verstrekt over deze vorm van actie, die duidelijk is gerelateerd aan
het bestaan van de Nationale ombudsman als voorziening. Het is de Nationale
ombudsman echter uit signalen van burgers bekend dat de hier bedoelde vorm
van actie regelmatig voorkomt. 4.2 Actie door de overheidHieronder wordt, op basis van een zekere selectie, een beknopt overzicht
gegeven van maatregelen die bestuursorganen in 1995 hebben genomen naar aanleiding
van interventies en aanbevelingen van de Nationale ombudsman. De maatregelen
zijn gegroepeerd per departementaal aandachtsgebied en daarbinnen in chronologische
volgorde van de uitgekomen rapporten. In de desbetreffende hoofdstukken van deel III komen de meeste maatregelen
overigens opnieuw – en vaak uitgebreider – aan de orde, maar dan
binnen het kader van de behandeling van rapporten per bestuursorgaan. 4.2.1 Op het gebied van de politieDe burgemeester van Amsterdam heeft aan vier foutparkeerders de kosten
van het wegslepen en bewaren van hun auto terugbetaald. De Nationale ombudsman
concludeerde in deze zaken dat de Dienst Parkeerbeheer van de gemeente Amsterdam
de auto's ten onrechte had weggesleept.Het computersysteem van de politie in Almere zal zodanig worden gewijzigd
dat een proces-verbaal pas op een back-upschijf wordt geplaatst na verzending
aan het parket. Daartoe is besloten na een klacht van een slachtoffer van
een aanrijding over het zoekraken van het proces-verbaal (rapport 94/686;
met aanbeveling).De burgemeester van Rotterdam zal bevorderen dat de voorwaarden waaronder
tot «sociale bewaring» mag worden overgegaan uitdrukkelijk onder
de aandacht van het regionale politiekorps Rotterdam-Rijnmond worden gebracht,
en dat wordt toegezien op strikte naleving van deze voorwaarden (rapport 95/6;
met aanbeveling).De burgemeester van Utrecht zal ervoor zorgen dat de eigenaren die hun
fiets als gevolg van een fietswrakkenactie zijn kwijtgeraakt een tegemoetkoming
in de schade krijgen. Bovendien zal hij bevorderen dat in de toekomst de aankondiging
van een fietswrakkenactie aan vier voorwaarden voldoet: tijdige aankondiging,
aangeven van criteria, noemen van bewaartermijn en vermelden van bewaarkosten
(rapport 95/068; met aanbeveling).Na tussenkomst van de Nationale ombudsman zijn in Oosterhout tussen een
verzoekster en de politie afspraken gemaakt om de onderlinge communicatie
te verbeteren. Verzoekster had erover geklaagd dat de politie onvoldoende
optrad na meldingen over overlast door de buurman. Verzoekster heeft voortaan
één vaste contactpersoon bij de politie en zal met hem afspraken
maken over de meldingen en registraties van de overlast (interventie; zie
ook hoofdstuk 7A.11.2).De burgemeester van Lelystad zal alsnog de schade aan de voordeur van
een verzoeker vergoeden. De politie had de voordeur geforceerd terwijl ze
niet bevoegd was de woning binnen te treden (rapport 95/308; met aanbeveling). 4.2.2 Op het gebied van JustitieDe minister van Justitie en de minister van Defensie hebben toegezegd
de asielprocedure op Schiphol te verbeteren. Gezorgd zal worden voor goede
selectie en training van de betrokken ambtenaren, voor controle door een hogere
ambtenaar van een weigering tot toelating, voor het desgevraagd toestaan van
contact met een advocaat, voor het kenbaar maken van weigeringsgronden in
een voor de betrokkene begrijpelijke taal en voor voldoende verslaglegging.De aanbeveling om te zorgen voor ondubbelzinnige richtlijnen voor het
onderkennen van een asielverzoek is niet opgevolgd. Volgens de Immigratie-
en Naturalisatiedienst (IND) zouden zulke richtlijnen de interpretatieruimte
die nodig is bij het onderkennen van asielverzoeken teveel inperken.
De Nationale ombudsman kan zich in dit standpunt vinden (rapport 93/100; met
aanbeveling).De Nationale ombudsman ontving in 1993 een klacht over het onvoldoende
gemotiveerd afwijzen van een verzoek tot voeging als benadeelde partij. In
1995 zegde de minister van Justitie de Nationale ombudsman toe de richtlijnen
voor het slachtofferbeleid te zullen preciseren, onder andere met betrekking
tot de praktijk van het ad informandum voegen van strafzaken in het geval
van minder draagkrachtige verdachten. Aan verzoeker is een tegemoetkoming
van f 180.= toegekend (rapport 93/685; met aanbeveling).In 1994 kreeg de Nationale ombudsman de klacht dat in het Huis van Bewaring
te Utrecht niet adequaat was gereageerd op medische klachten van een inmiddels
overleden gedetineerde. De minister van Justitie liet in 1995 weten dat de
Geneeskundige Inspectie met de betrokken huisartsen zal overleggen over een
adequate waarnemingsregeling voor de inrichtingsarts (rapport 94/487; met
aanbeveling).Het Grenshospitium te Amsterdam zal in zijn bezoekregeling een termijn
opnemen waarbinnen, na een verzoek van een vreemdeling om bezoek, een afspraak
met de bezoeker wordt gemaakt. Ook zal het Grenshospitium geen beperkingen
meer stellen aan bezoek door de werkgroep Vluchtelingen van het Autonoom Centrum
te Amsterdam (rapport 94/657; met aanbeveling).De staatssecretaris van Justitie zal de Vreemdelingencirculaire aanvullen
met het vereiste dat voor het inhouden van de kosten van uitzetting de betrokken
vreemdeling schriftelijke toestemming moet geven (rapport 94/788; met aanbeveling).De staatssecretaris van Justitie heeft maatregelen getroffen met het oog
op het verbeteren van de kwaliteit van de tolken die door de Immigratieen
Naturalisatiedienst worden ingezet bij het nader gehoor van asielzoekers.
Tot deze maatregelen behoren het treffen van een Regeling Tolken, die zal
worden opgenomen in de Vreemdelingencirculaire, en het instellen van een klachtencommissie
Tolken (rapport 95/54; met aanbeveling).De minister van Justitie heeft toegezegd dat de «Richtlijn informatieverstrekking
en voorlichting door politie en openbaar ministerie aan de media in en over
strafzaken» zal worden aangepast in de richting die de Nationale ombudsman
heeft voorgesteld in zijn rapport over medewerking door de politie aan «reality
tv» (95/340; met aanbeveling).De minister van Justitie heeft toegezegd vreemdelingen de aanzegging om
Nederland te verlaten in het vervolg per aangetekende post te zullen versturen,
en te zullen nagaan of er andere stukken van zodanig gewicht zijn dat ze ook
per aangetekende post moeten worden verzonden, of persoonlijk moeten worden
uitgereikt (rapport 95/367; met aanbeveling). In 1995 ontving de Nationale ombudsman van een rechtshulpverlener de klacht
dat de Visadienst de ontvangst van een bezwaarschrift tegen de afwijzing van
een visumaanvraag door een diplomatieke vertegenwoordiging pas bevestigt nadat
die diplomatieke vertegenwoordiging nadere informatie over de betreffende
zaak heeft gegeven. De Visadienst gaf toe dat dit in het geval van volledige
en duidelijke bezwaarschriften onnodig vertragend werkte en liet weten dat
de ontvangst van een bezwaarschrift inmiddels in alle gevallen onmiddellijk
wordt bevestigd (interventie; zie ook hoofdstuk 10A.2.2). Het Centraal Justitieel Incasso Bureau te Leeuwarden vorderde van een
vrouw uit Rotterdam betaling van het bedrag van de sanctie die was opgelegd
voor een verkeersovertreding (in het kader van de Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften) plus verhogingen en inningskosten. De vrouw
had echter een vrijwaringsbewijs.Na telefonisch contact met de Nationale ombudsman staakte het CJIB de
invordering (interventie; zie ook hoofdstuk 7B.6).Het Centraal orgaan opvang asielzoekers zal opnieuw beslissen over de
hoogte van de reiskostenvergoeding van een vrijwilliger. Deze kreeg slechts
een reiskostenvergoeding op basis van openbaar vervoer, terwijl hij door het
ontbreken van adequaat openbaar vervoer met de auto naar het asielzoekerscentrum
moest reizen. Naar aanleiding van deze zaak zal het COA het beleid rond de
reiskostenvergoedingen voor vrijwilligers met terugwerkende kracht aanpassen
en uitvoeren conform de aanbevelingen van de Nationale ombudsman (rapport
95/454; met aanbeveling). 4.2.3 Op het gebied van Binnenlandse ZakenVoor het oplossen van problemen met betalingen aan kleine bankinstellingen
in de USA is de minister van Binnenlandse Zaken met de ABN/AMRO-bank overeen
gekomen dat het ministerie deze betalingen voortaan overmaakt via het dichtstbijzijnde
ABN/AMRO-filiaal in de USA. Op deze wijze is ook een betaling van de Dienst
Uitvoering Ontslaguitkeringen alsnog bij een verzoeker aangekomen (interventie). 4.2.4 Op het gebied van Onderwijs, Cultuur en WetenschappenOp aanbeveling van de Nationale ombudsman staat in de regeling «Maatregelen
in het kader van de verbetering van de positie van het onderwijspersoneel
(beloningsknelpunten)» nu nadrukkelijk vermeld dat men om aanspraak
te maken op deze regeling een dienstverband bij een onderwijsinstelling dient
te hebben op de eerste werkdag van de maand november van het betreffende jaar
(rapport 95/146; met aanbeveling).De Dienst Omroepbijdragen (DOB) zal de verzegelingskosten van een televisietoestel
niet invorderen. De DOB had het toestel ten onrechte laten verzegelen toen
de eigenaar weigerde omroepbijdrage te betalen voor een termijn waarvoor nog
geen aanmaning verzonden was (rapport 95/226; met aanbeveling).De Dienst Omroepbijdragen heeft toegezegd in voorlichtingsmateriaal algemene
bekendheid te zullen geven aan het feit dat betrokkenen bij een gezichts-
of gehoorstoornis onder bepaalde omstandigheden ontheffing kunnen krijgen
van het betalen van de omroepbijdrage (rapport 95/257; met aanbeveling).Het kennis- en technologiecentrum voor de installatietechniek Intechnium
te Woerden zal het praktijkopleidingscijfer van een examenkandidaat alsnog
meetellen bij de eindbeoordeling. Ook zullen de regels rond het examen zo
worden aangepast dat procedurefouten van examenkandidaten in de toekomst niet
meer zullen leiden tot het buiten beschouwing laten van het praktijkopleidingscijfer
(interventie).Na tussenkomst van de Nationale ombudsman heeft de Informatie Beheer Groep
alsnog een aangepaste OV-Studentenkaart gestuurd naar een studente. De IBG
betreurde het dat het wijzigen van de geboortedatum van de studente zo lang
geduurd had, en bood de studente excuses en een schadevergoeding van f 900
aan, omdat ze ongeveer 3 maanden geen gebruik had kunnen maken
van de OV-Studentenkaart (interventie). 4.2.5 Op het gebied van FinanciënIn een aantal zaken heeft de minister van Financiën in 1995 op aanbeveling
van de Nationale ombudsman aan betrokkenen een rentevergoeding toegekend,
dan wel invorderingskosten gerestitueerd.Na tussenkomst van de Nationale ombudsman besloot de Belastingdienst een
teruggaaf alsnog op de juiste rekening te storten. De teruggaaf was in eerste
instantie gestort op de rekening van de nieuwe bewoner van het oude adres
van de begunstigde. Die nieuwe bewoner had zijn rekeningnummer ingevuld op
een antwoordkaart bij het teruggavebericht dat de Belastingdienst naar het
oude adres had gestuurd (interventie).Ook zal de Belastingdienst teruggaven die hij in eerste instantie had
gestort op de rekening van de ex-echtgenoot van de begunstigde alsnog op de
juiste rekening storten. Op een formulier dat de Belastingdienst naar het
oude adres van de begunstigde had gestuurd, had haar ex-echtgenoot zijn naam
en rekeningnummer opgegeven, waarna de Belastingdienst zonder controle de
teruggaven op dit rekeningnummer had gestort (rapport 95/208; met aanbeveling).De Belastingdienst zal in de toelichting bij het teruggaveformulier opnemen
dat bij opgave van een rekeningnummer ten name van een derde geen gebruik
kan worden gemaakt van de mogelijkheid om automatisch ook toekomstige teruggaven
op het opgegeven rekeningnummer te laten overmaken (rapport 95/221; met aanbeveling).De Dienst der Domeinen Noord zal een echtpaar alsnog in de gelegenheid
stellen het perceel op Schiermonnikoog dat het in erfpacht heeft te kopen
op basis van de taxatiewaarde van 1983. In 1992 werd hun het perceel aangeboden
voor de taxatiewaarde van 1990. Omdat het echtpaar echter al in 1981 belangstelling
voor de koop had getoond, had het perceel hun, volgens het beleid van de Dienst,
voor de taxatiewaarde van 1983 moeten worden aangeboden (rapport 95/254; met
aanbeveling).De minister van Financiën zal bevorderen dat alle eenheden van de
Belastingdienst indieners van klachten op verzoek horen, tenzij de klacht
kennelijk ongegrond is, of redelijkerwijs te verwachten is dat een gesprek
niets toevoegt aan de reeds verstrekte informatie. Deze mogelijkheid tot horen
zal via de brochure «Welke rechten heeft u bij de Belastingdienst»
bekend worden gemaakt. (rapport 95/498; met aanbeveling). 4.2.6 Op het gebied van DefensieIn 1993 ontving de Nationale ombudsman een klacht over de wijze waarop
de Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht te Hilversum een klacht had afgehandeld.
Op aanbeveling van de Nationale ombudsman zal de Inspecteur-Generaal in het
vervolg, als hem een individuele klacht of probleem wordt voorgelegd, de betrokkene
informeren over de wijze van klachtbehandeling, de te volgen procedure en
de bevoegdheden van de Inspecteur-Generaal hierbij (rapport 93/924; met aanbeveling).De minister van Defensie heeft een student die in aansluiting op zijn
HEAO-opleiding een doctoraalstudie economie wilde volgen, alsnog uitstel gegeven
van eerste opkomst voor de militaire dienstplicht. Hoewel dat op grond van
de uitstelrichtlijnen in het algemeen niet kan, maakte de minister
in dit geval een uitzondering, omdat hij de studie economie als een logisch
vervolg op de HEAO-opleiding zag (interventie). 4.2.7 Op het gebied van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en MilieubeheerDe minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
(VROM) heeft alsnog beslist op een bezwaarschrift tegen het afwijzen van een
huursubsidieaanvraag (rapport 95/232; met aanbeveling).De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
zal een huursubsidieaanvraag van een vrouw uit Gelderland alsnog in behandeling
nemen, en haar in aanmerking brengen voor toepassing van de overgangstabel.
Omdat de vrouw door een verhuizing vergeten was huursubsidie voor de maand
juni 1992 aan te vragen, en zij daar noch door VROM noch door haar verhuurder
tijdig op gewezen was, kwam zij vervolgens per 1 juli 1992 niet in aanmerking
voor huursubsidie volgens de financieel voordeliger overgangstabel (rapport
95/605; met aanbeveling). 4.2.8 Op het gebied van Verkeer en WaterstaatHet Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) heeft alsnog twee rijlessen
vergoed aan een vrouw uit Utrecht. Haar rijexamen moest door een fout van
het CBR verzet worden, waardoor zij twee extra rijlessen nodig had (interventie).De minister van Verkeer en Waterstaat zal de gemeentelijke identiteitskaart
voortaan erkennen als legitimatie bij de aanvraag van een nieuwe kopie deel
III van het kentekenbewijs (rapport 94/664; met aanbeveling).Van de minister van Verkeer en Waterstaat mag een verzoeker in plaats
van de originelen, kopieën van deel I, II en III van het kentekenbewijs
opsturen naar de Rijksdienst voor het Wegverkeer. De man moest zijn oude kentekenbewijs
opsturen naar de Rijksdienst terwijl hij nog geen nieuw exemplaar had. Hij
maakte daartegen bezwaar, omdat hij bij rijden zonder kentekenbewijs het risico
van een bekeuring zou lopen. De minister heeft toegegeven dat dit een reëel
probleem is, en zoekt met de Rijksdienst voor het Wegverkeer naar een oplossing
(interventie). 4.2.9 Op het gebied van Landbouw, Natuurbeheer en VisserijDe minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij heeft opnieuw beslist
op een rente- en schadeclaim van de eigenaar van een akkerbouwbedrijf, wiens
inkomenssteun te laat betaald was (rapport 95/339; met aanbeveling). 4.2.10 Op het gebied van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Voor het inwinnen van informatie bij derden in het kader van de Algemene
Kinderbijslagwet zal de Sociale Verzekeringsbank één machtigingsformulier
maken voor de meest voorkomende informatiebronnen, en aparte formulieren voor
verdergaand onderzoek (rapport 94/584; met aanbeveling).Het GAK Amsterdam zal aan een in het buitenland wonende AAW/WAO-uitkeringsgerechtigde,
als hij via het GAK gebruikt maakt van een betalingsregeling met de Belastingdienst,
de daarbij in rekening te brengen invorderingsrente vergoeden. Doordat het
GAK hem in een verkeerde tariefgroep had ingedeeld, kreeg de man van de Belastingdienst naheffingsaanslagen premie volksverzekeringen (rapport 95/376; met
aanbeveling).Ook zal het GAK Amsterdam de bijlage «Een bezwaarschrift indienen»,
die wordt meegestuurd met beschikkingen, aanvullen met informatie over de
termijn waarbinnen op een eventueel bezwaarschrift moet zijn beslist (rapport
95/379; met aanbeveling).De Nationale ombudsman ontving in 1995 een klacht over het Regionaal Bureau
voor de Arbeidsvoorziening (RBA) Dordrecht. De RBA had het GAK om advies gevraagd
over een ontslagvergunning voor een werknemer, terwijl deze zelf nog van niets
wist. Op aanbeveling van de Nationale ombudsman zullen werknemers in vergelijkbare
gevallen voortaan eerder worden geïnformeerd (rapport 95/446; met aanbeveling). 4.2.11 Op het gebied van Volksgezondheid, Welzijn en SportHemofiliepatiënten die tussen 1982 en 1989 via bloedprodukten met
het hiv-virus besmet zijn geraakt (of hun nabestaanden), krijgen van de minister
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een schadevergoeding van 200.000 gulden.
De Nationale ombudsman concludeerde naar aanleiding van een klacht van de
Nederlandse Vereniging van Hemofiliepatiënten dat de overheid in 1995
zich actiever had moeten betonen om het risico van besmetting van hemofiliepatiënten
met het hiv-virus zoveel mogelijk uit te sluiten (rapport 95/271).Een aanvraag om woningaanpassing was zo onzorgvuldig afgehandeld dat de
Ziekenfondsraad daarin aanleiding zag de met de uitvoering van de AWBZ belaste
organen duidelijke informatie over dit onderwerp te verstrekken. Daarnaast
zal de Ziekenfondsraad de voortgangsbewaking verbeteren en zorgdragen voor
een betere leesbaarheid van standaardbrieven (interventie). 4.2.12 Op het gebied van de waterschappenHet waterschap Schouwen-Duiveland heeft aan een vrouw uit Goes alsnog
kwijtschelding verleend van de aanslag ingezetenenomslag 1994. In eerste instantie
was het verzoek om kwijtschelding afgewezen omdat een crematiepolis als vermogen
was aangemerkt. De Nationale ombudsman achtte dit onjuist (rapport 95/359;
met aanbeveling).In 1995 ontving de Nationale ombudsman een klacht over het waterschap
IJsselmonde, dat een brief waarin werd verzocht om onderhoud van de weg voor
een woning niet had beantwoord. Het waterschap zegde toe de brief zo spoedig
mogelijk te beantwoorden. Bovendien besloot het de betreffende weg alsnog
te asfalteren (interventie). 5 NATIONALE OMBUDSMAN EN OMGEVING 5.1 Staten-GeneraalOp 22 maart werd het Jaarverslag 1994 aangeboden aan de Voorzitter van
de Tweede Kamer. Op 23 maart ontving de vaste Commissie voor Binnenlandse
Zaken de Nationale ombudsman voor een overleg over het Jaarverslag 1994. Dit
verslag werd op 15 juni behandeld in de plenaire vergadering van de Tweede
Kamer, tezamen met de nota-Kohnstamm over een ombudsmanvoorziening voor provincies
en gemeenten (zie daarover hoofdstuk 2, § 2.1.3).Op 23 februari werd de Commissie voor de Verzoekschriften ontvangen voor
een werkbezoek. In totaal drie leden van de vaste Commissie voor Binnenlandse
Zaken brachten een werkbezoek aan het Bureau Nationale ombudsman.Op 17 oktober bood de Voorzitter van de Tweede Kamer een diner aan ter
gelegenheid van de jaarlijkse vergadering van de Board of Directors van het
International Ombudsman Institute, die in 1995 in Den Haag werd gehouden (zie
hierna, onder § 5.5). 5.2 Bestuursorganen; andere instantiesEr waren vele contacten met vertegenwoordigers van bestuursorganen en
andere instanties.Op 25 april vond de periodieke vergadering plaats met de contactambtenaren
voor de politie, en op 26 april die met de departementale contactambtenaren.
Het periodieke overleg met de gemeentelijke ombudsmannen werd gevoerd op 15
mei. De jaarlijkse bespreking met de procureurs-generaal vond plaats tijdens
de vergadering van het college van procureurs-generaal van 11 oktober.Op 24 januari werd het College van Toezicht Sociale Verzekeringen ontvangen,
en op 1 februari de presidenten van appèlcolleges. Op 20 februari brachten
de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsman een werkbezoek aan het arrondissementsparket
te 's-Gravenhage, en op 25 oktober aan het GAK te Leiden. De Nationale ombudsman
bracht op 11 en 12 juli, vergezeld van de Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht,
een werkbezoek aan de Koninklijke Luchtmacht. Op 26 januari opende de Nationale
ombudsman het nieuwe gebouw van het Steunpunt van de Informatie Beheer Groep
te 's-Gravenhage. 5.3 Voorlichting; nieuwsmediaEén van de doelen van het voorlichtingsbeleid van de Nationale
ombudsman is om aan het bestaan van het instituut van de Nationale ombudsman
in de samenleving bekendheid te geven, waar mogelijk vergezeld van informatie
over de taak van de Nationale ombudsman en de aard van zijn bevoegdheid (zie
hierover ook het Voorwoord, § 3). Daarnaast wordt specifieke voorlichting
gegeven over concrete activiteiten van de Nationale ombudsman. Ook in 1995
werden aldus op voorlichtingsterrein vele activiteiten ontplooid. Nieuwe activiteiten; publikatiesIn januari rapporteerde een stagiaire bij de Afdeling Voorlichting van
het Bureau Nationale ombudsman over haar onderzoek naar de wijze waarop binnen
het voortgezet onderwijs aandacht wordt besteed aan de Nationale ombudsman.
Het onderzoek was gericht op veel gebruikte lesmethoden voor de vakken maatschappijleer
en geschiedenis, op uitgevers van deze lesmethoden en op docenten die deze
vakken geven. Uit het onderzoek van de lesmethoden bleek dat de Nationale ombudsman in daarvoor in aanmerking komende lesmethoden nog nauwelijks
wordt genoemd. Daar waar het instituut wel ter sprake komt, is veelal sprake
van een niet juiste weergave. In het kader van dit stageonderzoek is een enquête
gehouden onder leraren maatschappijleer en geschiedenis. Daarbij bleek dat
velen van hen slecht op de hoogte zijn van de aard en functie van het instituut
van de Nationale ombudsman, en er in hun lessen nauwelijks aandacht aan besteden.
Op de vraag of men het zinvol achtte om op basis van goede informatie –
dit onderwerp te behandelen in de lessen werd echter volmondig «ja»
geantwoord. De resultaten van dit onderzoek hebben geleid tot een verdere
uitwerking in een stappenplan, dat in 1996 haar beslag moet krijgen. Als eerste
resultaat van dit project in 1995 heeft de Stichting Krant in de Klas toegezegd
in haar materiaal aandacht te besteden aan de Nationale ombudsman.ITT, uitgever van de Gouden Gids, benaderde de Nationale ombudsman om –
om niet – deel te nemen aan een nieuw op te zetten consumentenkatern,
dat in elke te vernieuwen gids zal worden opgenomen. Vanaf medio 1995 kunnen
gebruikers in de regio Haarlem in de Gouden Gids algemene informatie vinden
over de Nationale ombudsman. Medio 1996 zullen alle in Nederland gebruikte
gidsen zijn voorzien van dit consumentenkatern, en daarmee van algemene informatie
over de Nationale ombudsman.Op 17 oktober werd, op initiatief van de Nationale ombudsman, in het Institute
for Social Studies in Den Haag een symposium georganiseerd over het thema
«Ombudsman and Human Rights», bezien in internationaal perspectief.
Het onderwerp werd behandeld door vier ombudsmannen, uit Argentinië,
Canada, Spanje en Zambia. De Afdeling Voorlichting begeleidde dit symposium
publicitair en verzorgde een publikatie (januari 1996) met daarin de uitgesproken
voordrachten en een samenvatting van de discussie.Op 5 november bood de Nationale ombudsman in het KRO-televisieprogramma
«Ook dat nog» aan de minister van Binnenlandse Zaken, de heer
H. F. Dijkstal, het eerste exemplaar aan van de «Correspondentiewijzer. Normen van de Nationale ombudsman voor de correspondentie tussen overheid–burger».
Dit boek is geschreven door Wim Daniëls en uitgegeven door de Sdu Uitgeverij
Koninginnegracht, in de «Wijzerreeks». Het kwam tot stand op initiatief
van en in nauwe samenwerking met het Bureau Nationale ombudsman. Het boek
is bestemd voor allen die binnen de overheid hebben te maken met correspondentie
aan en van burgers.Publiciste Jeanne Doomen bereidt een publikatie voor over het werk van
de Nationale ombudsman op het terrein van de politie. In 1996 zal het boek
gereed zijn; het zal verschijnen bij Uitgeverij Contact.De uitbreiding van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman naar de openbare
universiteiten en hogescholen, per 1 november 1995, werd publicitair en voorlichtingstechnisch
begeleid. Bestaand foldermateriaal werd daartoe herzien. De publieksfolder
«Fouten maken is menselijk, klagen mag» kreeg daarbij een andere
titel: «Klachten over de overheid?».In 1995 werd een begin gemaakt met het aanpassen van de daarvoor in aanmerking
komende publikaties van het Bureau Nationale ombudsman aan de in 1994 verder
uitgewerkte huisstijl voor publikaties. De brochure «De Nationale
ombudsman. Een korte schets» werd binnen de huisstijl gebracht,
en verscheen aldus in een derde, gewijzigde druk, in augustus. Ook de samenvatting
in het Engels van het Jaarverslag 1994 verscheen in de nieuwe huisstijl, in
mei. Datzelfde gold voor de herziene publieksfolder, die in
oktober verscheen. In 1996 zal de aanpassing van de huisstijl verder haar
beslag krijgen. NaamsbekendheidsonderzoekIn de eerste helft van februari 1995 heeft Bureau Intomart in opdracht
van de Nationale ombudsman een onderzoek uitgevoerd onder 500 Nederlanders
van 15 jaar en ouder naar de bekendheid met de Nationale ombudsman en met
zijn taak en werkterrein. Dit onderzoek is gedeeltelijk een vervolg op een
naamsbekendheidsonderzoek dat Intomart in 1991 uitvoerde. Oogmerk van het
onderzoek was mede om enig inzicht te krijgen in het effect van een voorlichtingscampagne
in de zendtijd van Postbus 51, in november en december 1994 (zie Jaarverslag
1994, blz. 93).De spontane, of actieve bekendheid met het instituut van de Nationale
ombudsman bleek in vergelijking met 1991 significant gestegen van 22% naar
28%. Deze spontane bekendheid van de Nationale ombudsman als landelijke instantie
waar men terecht kan met klachten over overheidsinstanties is het grootst
bij lezers van landelijke dagbladen, hoger opgeleiden en mannen. De totale,
of passieve bekendheid is min of meer gelijk gebleven: 93%, tegenover 95%
in 1991. Van de respondenten wist 32% dat de Nationale ombudsman klachten
over ministeries mag onderzoeken, als een eerder ingediende klacht door een
ministerie niet of niet naar tevredenheid is afgehandeld. Dit is een significante
stijging in vergelijking met 1991 (24%). In 1995 wist 11% van de respondenten
dat de Nationale ombudsman ook klachten over de politie in onderzoek mag nemen. Reguliere activiteitenOok in 1995 was er veel belangstelling bij media en publiek voor het werk
van de Nationale ombudsman. De Afdeling Voorlichting verstuurde vele rapporten
naar persbureaus, samenwerkingsredacties van kranten, de regionale pers, redacties
van vakbladen en naar de audiovisuele nieuwsmedia. Dit resulteerde in regelmatige
aandacht voor het werk van de Nationale ombudsman in de schriftelijke en audiovisuele
nieuwsmedia. Daarnaast groeit de stroom aanvragen om foldermateriaal gestaag.
De Afdeling Voorlichting bracht dertien persberichten uit. Samenvattingen
van alle rapporten werden gepubliceerd in de Staatscourant.Dagelijks stelde de Afdeling Voorlichting een knipselkrant samen voor
intern gebruik, met daarin actuele berichtgeving over de Nationale ombudsman
en over onderwerpen die het werkterrein van de Nationale ombudsman betroffen.
Maandelijks werd een knipselkrant samengesteld, met uitsluitend berichtgeving
in de geschreven pers en in vakbladen over de Nationale ombudsman en over
aanverwante ombudsmaninstituten in binnen- en buitenland. Deze knipselkrant
werd vooral extern verspreid.Wekelijks verzorgde de Afdeling Voorlichting een intern nieuwsbulletin. Een aantal rapporten trok in 1995 opvallend veel aandacht van de nieuwsmedia:– het rapport over de rol van de tolken in het nader gehoor tijdens
de asielprocedure (rapport 95/54). Bestuursorgaan was hier de Immigratie-
en Naturalisatiedienst van het ministerie van Justitie. KRO's Brandpunt besteedde
op 19 februari uitgebreid aandacht aan dit onderwerp;– het rapport naar aanleiding van de klacht van de Nederlandse vereniging
van hemofiliepatiënten over het optreden van de overheid in de jaren
1983–1988 rondom de besmetting van bloedprodukten met HIV (rapport 95/271).
Dit rapport werd op 19 juli tijdens een persconferentie gepresenteerd, en
trok bijzonder veel aandacht van alle nieuwsmedia;– het rapport van een onderzoek – deels op eigen initiatief –
naar de rol van de politie bij het totstandkomen van televisieprogramma's
over haar eigen werk, de zogenoemde reality-tv (rapport 95/340). Ook dit rapport, dat werd uitgebracht op 28 augustus, trok veel aandacht van de media,
en levert een duidelijke bijdrage aan de discussie over dit nieuwe fenomeen;– het rapport, uitgebracht op 22 november naar aanleiding van de
klacht van de gedetineerdencommissie van de penitentiaire inrichting «Norgerhaven»
in Veenhuizen over het overlijden van een medegedetineerde, en de medische
zorg die aan hem was verleend (rapport 95/517).Het Jaarverslag 1994 werd op de gebruikelijke wijze gepresenteerd, met
een persconferentie, op 22 maart, in Perscentrum Nieuwspoort in Den Haag,
nadat de Nationale ombudsman een eerste exemplaar van het jaarverslag had
aangeboden aan de voorzitter van de Tweede Kamer. De samenvatting van dit
jaarverslag werd in het Engels vertaald en verspreid onder buitenlandse relaties.Ook in 1995 verscheen elke zaterdag een column, over een concrete zaak,
in het dagblad «De Telegraaf» en in de «Courant Nieuws van
de Dag». Driemaal werd een column aangeleverd aan de Informatiekrant
voor studerend Nederland, een uitgave van de Informatie Beheer Groep, die
wordt verspreid onder 840 000 studenten. Aan de redactie van NOS-teletekst
werd dagelijks een bericht aangeleverd, dat verscheen op pagina 512.Een uitgeverscombinatie van huis-aan-huis-bladen plaatste éénmaal
per twee maanden een column over de Nationale ombudsman in een aantal huis-aan-huis-bladen,
met een bereik van 1 000 000 huishoudens.Elf keer verscheen een column over de Nationale ombudsman en het werk
van de politie. Deze column werd aangeboden aan de korpsbladen van de 25 regionale
politiekorpsen en het Korps Landelijke Politiediensten. Deze activiteit is
een reactie van de Nationale ombudsman op conclusies van de onderzoekers Timmer
en Niemeijer in hun boek Burger, Overheid en Nationale ombudsman,
met de resultaten van hun evaluatieonderzoek naar de effecten van het werk
van de Nationale ombudsman bij verschillende bestuursorganen, waaronder de
politie (zie Jaarverslag 1994, blz. 121). Met de column wordt beoogd om het
werk van de Nationale ombudsman dichter bij de executieve politieambtenaar
te brengen. In 1995 is deze activiteit bij de afnemers geëvalueerd. Uit
de resultaten van deze evaluatie kwam naar voren dat slechts twee korpsen
de column niet tot zelden plaatsen. De inhoud vond veel waardering.Viermaal per jaar stelde de Afdeling Voorlichting, in nauwe samenspraak
met de Afdelingen II en III, een overzicht samen van de in het voorgaande
kwartaal ontvangen reacties van de bestuursorganen op aanbevelingen van de
Nationale ombudsman. Dit kwartaaloverzicht wordt gestuurd naar de Commissie
voor de Verzoekschriften en naar de vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken
uit de Tweede Kamer. Het gaat tevens naar contactambtenaren en een aantal
externe relaties.Veertien keer werd voldaan aan een verzoek aan het Bureau Nationale ombudsman
om een lezing of een gastcollege te verzorgen over het werk van de Nationale
ombudsman. De verzoeken waren afkomstig van MBO- en HBO-scholen en instellingen
uit het wetenschappelijk onderwijs, èn van verschillende overheidsonderdelen
die binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman vallen. Bij het verzorgen
van deze inleidingen waren veertien medewerkers betrokken. 5.4 Voordrachten; publikaties VoordrachtenDe Nationale ombudsman hield de voordracht «Ombudsman and his environment:
a global view», als de Weir Memorial Lecture op de Faculty of
Law van de University of Alberta in Edmonton, Canada (14 september), en als
keynote-speaker op de tweejaarlijkse conferentie van de British and Irish
Ombudsman Association, Warwick University, Coventry, Engeland (16 november).Verder sprak de Nationale ombudsman over het werk van de Nationale ombudsman
onder meer voor studenten van het Institute of Social Studies te 's-Gravenhage,
als onderdeel van de cursussen Human Rights (8 juni) en Public Administration
(27 november), en op de jaarlijkse Wapendag van de Koninklijke Marechaussee,
op 27 oktober in Apeldoorn. De substituut-ombudsman sprak over dit onderwerp
voor docenten Bestuursprocesrecht ten behoeve van de advocatuur (2 november)
en als cursus voor de Stichting Studiecentrum Rechtspleging (10 november).
Zij hield verder een inleiding op een werkconferentie over klachtrecht in
de jeugdhulpverlening (14 september).Het onderwerp «Nationale ombudsman» is een vast onderdeel
van de cursus die hulpofficieren van justitie per 1 april 1997 moeten hebben
gevolgd. De cursus is een initiatief van het ministerie van Justitie en het
Landelijk Selectie- en Opleidingscentrum Politie (LSOP). Medewerkers van het
Bureau Nationale ombudsman traden in dat verband vijftien keer op als docent
in deze cursus. PublikatiesEen aanzienlijk aantal rapporten van de Nationale ombudsman werd, al dan
niet verkort of geannoteerd, gepubliceerd in vakbladen en jurisprudentieperiodieken/-rubrieken
(zie voor een overzicht van vindplaatsen bijlage 3.2).Op 13 januari promoveerde W. Jacobs-Wessels aan de Universiteit van Amsterdam
op het proefschrift Klagers en veelklagers bij de Nationale ombudsman.
Het boek bevat de resultaten van een onderzoek onder klagers bij de Nationale
ombudsman gedurende de eerste tien jaar van het bestaan van dit instituut.In november verscheen: Wim Daniëls, Correspondentiewijzer.
Normen van de Nationale ombudsman voor de correspondentie overheid burger.
Het boek is gebaseerd op talloze rapporten van de Nationale ombudsman over
deze correspondentie, en uitgegeven door de Sdu Uitgeverij Koninginnegracht,
in de «Wijzerreeks».Verder verschenen:– M. Oosting, De overheid in 1994, beoordeeld door de Nationale
ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, mei/juni 1995 (jurisprudentienummer),
blz. 160–178;– Marten Oosting, The National Ombudsman of the Netherlands and
Human Rights, in: The Ombudsman Journal, nr. 12, 1994, blz. 1–17; – Marten Oosting, Essential Elements of Ombudsmanship, in: Linda
C. Reif ed., The Ombudsman Concept. Proceedings of an International
Conference on the Ombudsman Concept, held in Taipei, Taiwan, R.O.C., Edmonton,
Canada, 1995, blz. 13–21;– Marten Oosting, Instituut van de Ombudsman: ook voor de Nederlandse
Antillen?, in: Caraïbische Cadens, Liber Amicorum Edsel A.
V. (Papy) Jesurun. Red. H. E. Coomans e.d., Stichting Libri Antilliani, 1995,
blz. 98–103;– S.J.P. Snijder en M.J.M. Marseille, Arrestantenzorg (I) en (II),
beoordeling van klachten, in: Modus, 4e jaargang 1995, nr. 2 en
3, blz. 17–20, respectievelijk blz. 17–19.Bijlage 4 bevat een overzicht van publikaties van de Nationale ombudsman
sinds 1 oktober 1987, en van een aantal publikaties over (aspecten van) het
werk van de Nationale ombudsman. 5.5 Buitenlandse betrekkingenOok in 1995 waren de buitenlandse contacten talrijk. Zoals in het Jaarverslag
1994 (blz. 96/7) staat geschreven, is het instellen van een ombudsmaninstituut
in tal van jonge democratieën één van de maatregelen ten
behoeve van het ontwikkelen van een democratische rechtsstaat. In dat licht
bezien, waren er onder meer contacten met vertegenwoordigers uit voormalige
communistische landen in Midden- en Oost-Europa. Het ombudsmaninstituut komt
intussen voor in ongeveer 75 landen.De Nationale ombudsman vervult de functie van President van het International
Ombudsman Institute (IOI), de wereldorganisatie van ombudsmaninstituten. Op
zijn uitnodiging vond van 16–18 oktober in het ministerie van Buitenlandse
Zaken in Den Haag de jaarlijkse vergadering plaats van de Board of Directors
van het IOI. De zestien leden van de Board werden op 18 oktober op Paleis
Huis Ten Bosch ontvangen door H.M. de Koningin. Hun werd een diner aangeboden
door de Voorzitter van de Tweede Kamer en door minister Dijkstal en staatssecretaris
Kohnstamm van Binnenlandse Zaken. De aanwezigheid van de leden van de Board
of Directors werd tevens benut door het organiseren van een symposium «Ombudsman
and Human Rights», op 17 oktober in het Institute of Social Studies
in Den Haag (zie hiervoor, onder § 5.3).Ook in 1995 was de Nationale ombudsman editor van de Newsletter for European
Ombudsmen, die drie keer verscheen. BezoekersOp 5 en 6 januari werden de nieuw benoemde ombudsmannen van Litouwen een
college van vijf leden – voor een stagebezoek op het Bureau Nationale
ombudsman ontvangen. Datzelfde gebeurde op 19 en 20 april met de nieuw benoemde
Ombudsman van Slovenië, en zijn plaatsvervanger en een medewerker.Op 7 maart ontving de Nationale ombudsman in Amsterdam de President van
Guatemala, Lic. Ramiro de León Carpio, voor een informele ontmoeting.
Tot zijn onverwachte verkiezing tot president, begin juni 1993, was de heer
De León de Procurador de los Derechos Humanos (Ombudsman) van Guatemala.
De Nationale ombudsman bezocht hem daar van 12 tot 14 mei 1993.De Nationale ombudsman ontving verder onder meer de volgende buitenlandse
bezoekers:– de heer Baidjnak Pandai, officier van justitie, en de heer C.
Santokhi, korpschef van politie uit Suriname (12 januari);– Commissie voor Verzoekschriften, Mensenrechten en Etnische Minderheden
van het Huis van Afgevaardigden van de Tsjechische Republiek (24 april);– de minister voor Staatshervorming van Letland, mevrouw Vita Terauda
(26 april);– de minister van Supervisie van de Volksrepubliek China, de heer
Cao Qingze en een delegatie (28 april);– de Uitvoerend Directeur van het Instituto Interamericano de Derechos
Humanos in San José, Costa Rica, dr. Antonio A. Cançado Trindade
(18 juli);– vier leden van de Board of Audit van de Republiek Korea (28 augustus).De substituut-ombudsman ontving:– Mr. Sandile Nogxina, speciaal adviseur van de minister voor Public
Service and Administration van de Republiek Zuid-Afrika (21 juni); – zes vertegenwoordigers van het openbaar ministerie en het ministerie
van Justitie van Israël (27 juni). Bezoeken aan het buitenlandDe Nationale ombudsman en de substituut-ombudsman woonden op 15 en 16
maart in Parijs, op uitnodiging van de Médiateur de la République,
de jaarlijkse bijeenkomst bij van Nationale ombudsmannen van Europa, gevolgd
door een bijeenkomst op 17 maart waarvoor de Nationale Ombudsmannen uit Afrika
waren uitgenodigd. De leiders van de delegaties werden ontvangen door President
Mitterrand.De Nationale ombudsman bracht verder de volgende buitenlandse bezoeken:– La Paz, Bolivia, en Asunción, Paraguay (van 31 maart –
7 april). In zijn hoedanigheid van President van het International Ombudsman
Institute voerde hij besprekingen over de instelling van een ombudsmaninstituut
in beide landen. Gesproken werd onder meer met de (vice-)president, ministers,
(vice-)voorzitters van de Kamers van de volksvertegenwoordiging en de rechterlijke
macht. In beide landen werden voordrachten gehouden (in La Paz onder meer
op de Politieacademie), en werd opgetreden voor de televisie en voor de pers; – Nicosia, Cyprus, op uitnodiging van de Ombudsman van Cyprus, ter
voorbereiding van de Round Table van de Raad van Europa met Europese Ombudsmannen
in 1996 (23 juni);– Edmonton, Canada, voor een bezoek aan, en overleg op het secretariaat
van het International Ombudsman Institute, en voor het houden van de Weir
Memorial Lecture voor de Faculty of Law van de University of Alberta (14 en
15 september);– Luxemburg, voor het bijwonen van de beëdiging voor het Hof
van Justitie van de heer Jacob Söderman als Europese Ombudsman (27 september);– Tenerife, Canarische eilanden, voor de eerste Tricontinentale
Conferentie van Ombudsmannen, van Afrika, Amerika en Europa (7–9 november);– Coventry, Engeland, als keynote-speaker op de conferentie van
de British and Irish Ombudsman Association (16/7 november). Deze vereniging
omvat niet alleen de ombudsmannen uit de publieke sector, maar ook de talloze
ombudsmannen uit de private sector zoals het Verenigd Koninkrijk en Ierland
die kennen.De substituut-ombudsman bracht op 24 augustus, tijdens een privéreis,
in Pretoria een bezoek aan de zojuist verkozen Public Protector van de Republiek
Zuid-Afrika, de heer S.A.M. Baqwa, die op 1 oktober officieel met zijn werk
is begonnen. DEEL III BEELD VAN HET IN 1995 VERRICHTE ONDERZOEK 6 BEOORDELING VERZOEKSCHRIFTEN OP BEVOEGDHEID EN ONTVANKELIJKHEID;
TELEFONISCHE VERZOEKEN OM INFORMATIE 6.1 InleidingNiet alle verzoekschriften die de Nationale ombudsman ontvangt, leiden
ook daadwerkelijk tot een onderzoek. Op Afdeling I wordt voor elk verzoekschrift
afzonderlijk getoetst of de Nationale ombudsman bevoegd is tot onderzoek en
of de verzoeker ontvankelijk is. De verzoeker wiens klacht niet kan leiden
tot een onderzoek wordt daarvan in kennis gesteld door een brief. Daarnaast
behandelt Afdeling I alle telefonische klachten en verzoeken om informatie.Een en ander betekent dat op Afdeling I het eerste – en in veel
gevallen enige – contact plaatsvindt tussen de individuele burger en
de Nationale ombudsman. Deze afdeling heeft daarmee een sterk gezichtsbepalende
functie voor het Bureau Nationale ombudsman. Voor de verhouding tussen overheid
en burger is het werk van Afdeling I daarnaast in zoverre van belang dat Afdeling
I talloze malen uitleg geeft over wettelijke regelingen en over de gronden
van een bepaalde beslissing of de redenen voor een bepaalde handelwijze van
een overheidsinstantie. Tot een klacht, of tot onderzoek naar aanleiding van
een klacht, komt het dan vaak niet meer.In dit hoofdstuk wordt verslag gedaan van het werk van Afdeling I in 1995.
Paragraaf 6.2 geeft een cijfermatig overzicht van dat werk. In § 6.3
wordt ingegaan op het proces van toetsing van de verzoekschriften. Paragraaf
6.4 heeft betrekking op de zogenoemde buitenwettelijke verzoekschriften en
§ 6.5 gaat over de behandeling van de per telefoon ontvangen klachten
en verzoeken om informatie. 6.2 Cijfermatig overzicht van de verwerking van verzoekschriften
op Afdeling IDe Nationale ombudsman ontving in 1995 7373 verzoekschriften. Dit
is een aanzienlijke stijging, met 1483 (25%), ten opzichte van 1994 (5890).
De eerste drie maanden lag de instroom nog iets hoger dan die in de overige
maanden. Dit was het gevolg van een voorlichtingscampagne op radio en televisie
in de zendtijd van Postbus 51, in november en december 1994. Tabel 1 Jaarvergelijking nieuw binnengekomen verzoekschriften
per maand  19911992199319941995januari255532331414750 februari260637317354713maart297486385483744 april277443317593572mei303321387451645 juni272387393434558juli264365366368548 augustus214292355437549september287318362430579 oktober331361383486577november288353425749650 december256326342691488Totaal3 3044 8214 3635 8907 373Afdeling I toetst alle nieuw binnengekomen verzoekschriften op bevoegdheid
en ontvankelijkheid. Als die toetsing voor de verzoeker positief
uitvalt, wordt het verzoekschrift overgedragen aan Afdeling II of III. Alle
andere verzoekschriften worden afgehandeld met een brief de zogenoemde afschrijfbrief –
met uitleg, en eventueel een verwijzing.In 1995 is in 5016 gevallen een brief verstuurd met de mededeling dat
en waarom de Nationale ombudsman geen onderzoek mocht of zou instellen naar
aanleiding van het desbetreffende verzoekschrift.Op 1 januari 1996 had Afdeling I een werkvoorraad van 623 verzoekschriften
(1 januari 1995: 559). Die – relatief lichte stijging van de werkvoorraad
houdt verband met de verhoging van de instroom in 1995 ten opzichte van 1994.
Overigens waren op 1 januari 1996 288 verzoekschriften uit de werkvoorraad
al wel op bevoegdheid en ontvankelijkheid bezien, maar was het nog niet tot
een definitieve conclusie gekomen, omdat er nog informatie ontbrak, of omdat
nog niet was voldaan aan het kenbaarheidsvereiste.Zoals elk jaar, was ook in 1995 het aantal door Afdeling I behandelde
telefoontjes nog veel groter dan het aantal verzoekschriften. Dat aantal bedroeg
in 1995 15 029, een stijging ten opzichte van 1994 (12 210) met
2819 (23%). Tabel 2 Verdeling afgedane verzoekschriften    1995%1994%1.Buitenwettelijke verzoekschriften:       geen onderzoek,
op grond van        art. 1a, lid 11 607       art.
1a, lid 2254        1 86126,11 64428,72.Binnenwettelijke verzoekschriften:       a. Geen onderzoek,
op grond van        art. 16843       art. 141 938      art. 1313      kennisgevingen91      overige
(ingetrokken/non-respons)+ 270        3 15544,32 58245,2 b. Via onderzoek afgedaan door Afd. II en III + 2 11329,61 49326,1 Totaal 7 1291005 719100De stijgende lijn uit 1994 in het aantal afgehandelde verzoekschriften
heeft zich ook in 1995 voortgezet: de Nationale ombudsman handelde in totaal
7129 verzoekschriften af. In vergelijking met 1994 (5719) is dat een stijging
met 25%. Deels is die stijging het resultaat van extra inspanningen van de
medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman om de binnengekomen verzoekschriften
zo snel en zo goed mogelijk te verwerken. Daarnaast heeft een rol gespeeld
dat in 1995 voor het eerst een vol jaar intensief gebruik is gemaakt van de
interventiemethode (zie Jaarverslag 1994, hoofdstuk 2, § 2.1.4).Van het totale aantal van 7129 afgedane verzoekschriften hebben er 5016
niet tot onderzoek geleid; deze zijn door Afdeling I afgehandeld. In 118 van
die zaken (1994: 79) is door Afdeling I, als vorm van interventie, contact
gelegd met het desbetreffende bestuursorgaan, om na te gaan of via het verkrijgen
van informatie de zaak direct al tot een oplossing kon worden gebracht.Het aantal afgedane buitenwettelijke verzoekschriften (zie verder § 6.4)
was 1861 (26,1% van het totale aantal afgedane verzoekschriften). Dit betekende
een daling ten opzichte van 1994 (1644; 28,7%). Eén van de mogelijke
verklaringen hiervoor ligt in de voortzetting van de dalende trend in verband
met de bevoegdheidsuitbreiding van de Nationale ombudsman tot,
met name, de zelfstandige bestuursorganen, per 1 november 1993, en de
waterschappen, per 1 januari 1994, en in de verdere bevoegdheidsuitbreiding
naar universiteiten en hogescholen, per 1 november 1995. Verder mag worden
aangenomen dat toename van de bekendheid in de samenleving met het werk van
de Nationale ombudsman ook kan betekenen dat de kennis op het punt van de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman toeneemt.Van de 5268 afgedane binnenwettelijke verzoekschriften leidden 3155 (59,9%)
niet tot een onderzoek door Afdeling II of III (1994: 2582; 63,4%). Van deze
3155 binnenwettelijke verzoekschriften die niet leidden tot onderzoek betrof
het in 61,4% (1994: 61%) één van de criteria van artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (Wet N.o.) en in 26,7% (1994: 23,2%) van artikel
16 van de Wet N.o. Van alle 7129 in 1995 afgehandelde verzoekschriften bleef
27,2% (1994: 27,5%) buiten onderzoek op grond van toepassing van artikel 14,
en 11,8% (1994: 10,5%) van artikel 16 (zie verder § 6.3). Grafiek 3 Doorlooptijden door Afdeling I afgedane verzoekschriftenUit grafiek 3 blijkt dat de doorlooptijden van de door Afdeling I afgedane
verzoekschriften ten opzicht van 1994 gemiddeld iets langer zijn geworden.
In 1995 werd 78,2% (1994: 82,2%) van de door Afdeling I afgedane verzoekschriften
afgedaan binnen vier weken. De oorzaak voor die lichte stijging van de doorlooptijden
was gelegen in de sterke stijging van de instroom, met name in de eerste helft
van 1995. Overigens was in 1995 95% van de door Afdeling I afgedane verzoekschriften
behandeld binnen acht weken (1994: 93,6%). 6.3 De toetsing van verzoekschriftenIn deze paragraaf wordt, mede aan de hand van verschillende zaken, beschreven
op welke wijze Afdeling I de verzoekschriften toetst aan de bevoegdheids-
en ontvankelijkheidsbepalingen uit de Wet N.o. Het betreft een toetsing aan
respectievelijk de artikelen 1a, 16 en 14 van deze wet. 6.3.1 Artikel 1a: Bevoegdheidsafbakening naar bestuursorgaan Artikel 1a, lid 1Artikel 1a, lid 1, verklaart de Wet N.o. van toepassing op vier categorieën
bestuursorganen. Het begrip bestuursorgaan wordt gedefinieerd in de Algemene
wet bestuursrecht (Awb), met name in artikel 1:1, lid 1 Awb. Het tweede lid
van dat artikel geeft aan welke organen, personen en colleges niet als bestuursorgaan
worden aangemerkt.In de Jaarverslagen 1993 en 1994 is uitgebreid ingegaan op de uitbreiding
van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman naar de bestuursorganen van
de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie en de zelfstandige bestuursorganen.
De lijst met dergelijke bestuursorganen, die ingevolge artikel 1a, lid 1 onder
d onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman vallen, wordt voortdurend
aangepast en bijgewerkt (zie voor deze lijst: bijlage 6.1 bij dit jaarverslag).Zo vallen de Orden van advocaten in de negentien arrondissementen per
12 juli 1995 binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. Daarentegen
is het Algemeen burgerlijk pensioenfonds (Abp) per 1 januari 1996 geprivatiseerd.
Het Abp is als gevolg daarvan in drie onderdelen uiteengevallen, te weten:1. voor wat betreft pensioenen: de Stichting Pensioenfondsen Abp;2. voor wat betreft VUT-uitkeringen: het VUT-Fonds;3. voor wat betreft invaliditeitsuitkeringen: het Fonds Arbeidsongeschiktheidsverzekeringen
Overheidspersoneel (FAOP). Het uitvoerend orgaan hiervoor is de per 1 januari
1996 gevormde stichting Uitvoeringsinstelling Sociale Zekerheid voor Overheid
en Onderwijs (USZO).Van voornoemde drie instellingen is slechts de USZO een bestuursorgaan
in de zin van de Wet Nationale ombudsman. Dat betekent dat klachten over gedragingen
die zijn toe te rekenen aan de Stichting Pensioenfondsen Abp en het VUT-Fonds
niet door de Nationale ombudsman behandeld zullen mogen worden.Is eenmaal vastgesteld dat de betrokken instantie een bestuursorgaan is
in de zin van artikel 1a van de Wet N.o., dan wordt het desbetreffende verzoekschrift
«binnenwettelijk» genoemd. In alle andere gevallen is het verzoekschrift
«buitenwettelijk». Enkele voorbeeldenDe Nationale ombudsman achtte zich niet bevoegd om een oordeel te geven
over gedragingen van de Examencommissie Staats Praktijk Diploma voor bedrijfsadministratie
(hierna te noemen: de Examencommissie). De Examencommissie wordt, na overleg
met de minister van Economische Zaken, benoemd door de minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW). Er is echter geen sprake van
een hiërarchische verhouding tussen de Examencommissie en de minister,
en de minister kan specifieke gedragingen van de Examencommissie niet wezenlijk
beïnvloeden. De minister van OCW kan daarmee niet worden aangemerkt als
verantwoordelijk bestuursorgaan ten aanzien van de Examencommissie, terwijl
de Examencommissie evenmin is aan te merken als een bestuursorgaan werkzaam
onder verantwoordelijkheid van de minister (artikel 1a, lid 1 onder b). De
Nationale ombudsman heeft aldus geen bevoegdheid ten aanzien van de Examencommissie.Ook ten aanzien van de Beroepscommissie Stimuleringsregelingen, die in
het leven is geroepen om beroepszaken te behandelen die te maken hebben met
subsidieregelingen van energiebedrijven, achtte de Nationale ombudsman zich
niet bevoegd. Die commissie is, net als de hiervoor genoemde Examencommissie,
niet aan te merken als een bestuursorgaan in de zin van de Wet N.o.Ingevolge artikel 1a, lid 1 onder c is de Nationale ombudsman bevoegd
om gedragingen van commissarissen van de Koningin en burgemeesters op behoorlijkheid
te toetsen, voor zover het de uitoefening betreft van hun bij wettelijk voorschrift
opgedragen taken met betrekking tot de politie.Een buurtcommissie legde de Nationale ombudsman de vraag voor of de handelwijze
van een burgemeester behoorlijk was voor wat betreft de door die burgemeester
uitgevoerde toetsing, of verplaatsing van een verkooppunt voor softdrugs naar
de desbetreffende buurt geen gevaar zou opleveren voor de openbare orde of
de veiligheid. De burgemeester had in dit geval echter niet gehandeld in zijn
hoedanigheid van hoofd van de politie, maar als bestuursorgaan van de gemeente
belast met de handhaving van de openbare orde. Daarmee was de Nationale ombudsman
niet bevoegd om over het gevraagde een oordeel te geven. Artikel 1a, lid 2In het tweede lid van artikel 1a van de Wet N.o. is bepaald dat deze wet
niet van toepassing is op gedragingen waarop de rechterlijke macht toeziet.
Van een dergelijke gedraging is sprake wanneer:– de wetgever ten aanzien van deze gedraging een beklag- of bezwaarschriftprocedure
in het leven heeft geroepen, of– het gaat om een procedurele gedraging.Een voorbeeld van een beklagprocedure is de mogelijkheid ex artikel 12
van het Wetboek van Strafvordering (Sv) voor een belanghebbende om over een
beslissing van de officier van justitie om in een bepaalde zaak geen strafvervolging
in te stellen schriftelijk beklag te doen bij het gerechtshof. Als procedurele
gedraging kan bijvoorbeeld een vordering van de officier van justitie tot
het instellen van aan gerechtelijk vooronderzoek worden aangemerkt. De rechter-commissaris,
belast met de behandeling van strafzaken, beslist vervolgens of die vordering
wordt toegewezen of niet. De Nationale ombudsman komt daarmee in dit soort
gevallen geen bevoegdheid toe. In 1995 werd daartoe geconcludeerd in 254 zaken. Enkele voorbeeldenIn één van de verzoekschriften werd vermeend misbruik van
(proces-) recht door een bestuursorgaan aan de orde gesteld. Echter, ook dan
is sprake van rechterlijk toezicht. Betrokkene kan namelijk, gezien de jurisprudentie
op het desbetreffende gebied en gezien artikel 3:13 van het Burgerlijk Wetboek,
de rechter vragen om de tegenpartij niet-ontvankelijk te verklaren wegens
misbruik van procesrecht, terwijl de rechter ook de mogelijkheid heeft om
de desbetreffende regel eigener beweging toe te passen. De Nationale
ombudsman is daarmee niet bevoegd dergelijke kwesties te onderzoeken.Bijzondere vermelding verdient de zaak waarbij de vraag moest worden beantwoord
of de Nationale ombudsman, gezien artikel 1a, lid 2 van de Wet N.o., de inhoud
van een door de officier van justitie uitgebrachte dagvaarding mag onderzoeken
en beoordelen. In de desbetreffende kwestie was het dochtertje van verzoekers
overleden als gevolg van een aanrijding door een motorrijder, die binnen de
bebouwde kom met een veel te hoge snelheid had gereden. De motorrijder werd
vervolgd voor dood door schuld ex artikel 36 van de Wegenverkeerswet (oud).
Verzoekers meenden echter dat de officier van justitie de dader had moeten
vervolgen wegens doodslag, ex artikel 287 van het Wetboek van Strafrecht.
Het verschil tussen de twee delicten zit in de strafmaat: voor doodslag kan
maximaal vijftien jaar gevangenisstraf worden opgelegd, en voor dood door
schuld maximaal een jaar gevangenisstraf, en ontzegging van de rijbevoegdheid.Verzoekers hadden, met een beroep op artikel 12 Sv, over de telastelegging
van de officier van justitie hun beklag gedaan bij het ter zake bevoegde gerechtshof.
Het gerechtshof achtte verzoekers echter niet ontvankelijk in hun beklag.
De motivering van het gerechtshof daarbij was dat de beklagmogelijkheid van
artikel 12 slechts ziet op situaties waarin een strafbaar feit in het geheel
niet wordt vervolgd, of de vervolging niet wordt voortgezet. Situaties waarbij
men het niet eens is met het te laste gelegde feit, terwijl er wel vervolging
plaatsvindt, vallen naar de mening van het gerechtshof buiten het bereik van
de artikel 12 Sv-procedure.In het algemeen is met de artikel 12 Sv-procedure voorzien in rechterlijk
toezicht op vervolgingsbeslissingen door de officier van justitie, zodat de
Nationale ombudsman ter zake geen bevoegdheid toekomt. De genoemde beslissing
van het gerechtshof waartegen geen rechtsmiddelen openstaan, zou een uitzondering
betekenen op dat systeem, voor bepaalde klachten over de inrichting van de
telastelegging. Het is de vraag of dat wenselijk is. In dit verband wordt
opgemerkt dat in de literatuur zowel de striktere opvatting – zoals
die van het gerechtshof in deze zaak – als de ruimere opvatting wordt
verdedigd.De Nationale ombudsman achtte het, in verband met de vraag naar de afbakening
van zijn bevoegdheid, van belang dat er een uitspraak van de Hoge Raad zou
komen over het precieze bereik van artikel 12 Sv. Daarom heeft hij besloten
om de zaak onder de aandacht te brengen van de procureur-generaal bij de Hoge
Raad, met de vraag of deze aanleiding zag om in het belang der wet cassatie
te vorderen van de genoemde beslissing van het gerechtshof. De procureur-generaal
heeft deze vraag intussen bevestigend beantwoord (zie ook hoofdstuk 7, § 7B.8). 6.3.2 Artikel 16: Bevoegdheidsafbakening naar gedraging 6.3.2.1 InleidingAls is vastgesteld dat de instantie waar verzoeker over klaagt binnen
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman valt, moet vervolgens worden bezien
of de Nationale ombudsman ten aanzien van de bewuste gedraging bevoegd is.
Gezien artikel 16 van de Wet N.o. zijn er namelijk gedragingen die niet door
de Nationale ombudsman onderzocht en beoordeeld mogen worden, omdat hij de
bevoegdheid daartoe – tijdelijk of blijvend – niet heeft. Grafiek 4 Verdeling verzoekschriften die op grond van
artikel 16 niet in onderzoek zijn genomen6.3.2.2 Onbevoegdheid Nationale ombudsman ten aanzien
van algemeen verbindende voorschriften (art. 16, onder b)Regelmatig komen verzoekschriften binnen met grieven tegen een of meer
algemeen verbindende voorschriften. Ingevolge artikel 16, onder b van de Wet
N.o. is de Nationale ombudsman op dit punt niet bevoegd. Het betrof hier 21,5%
van alle gevallen waarin een verzoekschrift op grond van artikel 16 niet in
onderzoek is genomen. Enkele voorbeeldenIn 1995 kwamen in diverse verzoekschriften klachten aan de orde die verband
hielden met de per 1 mei 1994 in werking getreden Wet verevening pensioenrechten
bij scheiding.Ook de ingezetenenomslag voor alle gebruikers van – onder andere –
woonruimte binnen het werkgebied van de diverse waterschappen gaf in 1995
aanleiding tot reacties. Deze ingezetenenomslag diende, ingevolge de Waterschapswet,
uiterlijk per 1 januari 1995 bij de waterschappen te worden ingevoerd. Per
waterschap diende een verordening te worden vastgesteld waarin is geregeld
welke categorieën van gebruikers een wezenlijk belang hebben bij de waterschapstaken
en in hoeverre die categorieën belastingplichtig zijn. Zowel de Waterschapswet
als de verordeningen van de waterschappen zijn algemeen verbindende voorschriften.
Dit betekent dat de Nationale ombudsman niet bevoegd is tot het instellen
van een onderzoek naar deze voorschriften. Op het gebied van heffingen van de waterschappen ontving de Nationale
ombudsman ook diverse verzoekschriften waarin onvrede werd geuit over de verontreinigingsheffing.
Voor elke woonruimte binnen een gebied waar een waterschap werkzaam is, moet
namelijk, ingevolge de Wet verontreiniging oppervlaktewateren (WVO), een forfaitair,
door het desbetreffende waterschap bij verordening vast te stellen, aantal
vervuilingseenheden in rekening worden gebracht. Slechts voor woonruimten
die door één persoon bewoond worden, is een uitzondering mogelijk.
Bewoners van die woonruimten wordt één vervuilingseenheid in
rekening gebracht. De meeste waterschappen hanteren voor de overige woonruimten
een heffingsmaatstaf van drie vervuilingseenheden. Met name bij tweepersoonshuishoudens
bestaat dan al snel de indruk dat men voor drie personen wordt aangeslagen.
De heffingsmaatstaf is echter niet gebaseerd op het aantal personen dat een
bepaalde woonruimte bewoont, maar op de gemiddelde woningbezetting per woonruimte
in het gebied waar het waterschap werkzaam is, en kan – zoals ook in
de WVO is neergelegd – op maximaal 3,5 vervuilingseenheden worden vastgesteld.Voor zover verzoekers in verband met de verontreinigingsheffing klaagden
over de wettelijke grondslag daarvan, werden zij er op gewezen dat de Nationale
ombudsman niet bevoegd is algemeen verbindende voorschriften op behoorlijkheid
te toetsen.Verder vormden ook de invoering van de houderschapsbelasting voor motorrijtuigen
op basis van de Wet op de motorrijtuigenbelasting 1994, en de veranderingen
die daarmee gepaard gingen, voor veel personen aanleiding de Nationale ombudsman
te benaderen. 6.3.2.3 Onbevoegdheid Nationale ombudsman bij openstaan
van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening (art. 16,
onder c)De Nationale ombudsman is, gezien artikel 16, onder c van de Wet N.o.,
niet bevoegd een onderzoek in te stellen naar aanleiding van een verzoekschrift
als dat betrekking heeft op een kwestie die in een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
procedure aan de orde is of kan komen. Deze bepaling was ook in 1995, met
een aandeel van 59,5%, veruit de meest gebruikte van de toetsingscriteria
van artikel 16. Veelal wordt dit artikel gebruikt als het gaat om beslissingen
waartegen bezwaar of (administratief) beroep openstaat. Eindigt een dergelijke
procedure in een rechterlijke uitspraak, dan is de Nationale ombudsman blijvend
niet bevoegd tot onderzoek en oordeel.Is dat niet het geval, bijvoorbeeld zoals bij de beklagprocedure ingevolge
het Organisatiebesluit raden voor de kinderbescherming, dan staat de weg naar
de Nationale ombudsman na het doorlopen van die procedure in beginsel open.
Overigens is die beklagprocedure vooralsnog ook van toepassing op klachten
over het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO), voor wat betreft
zijn werkzaamheden op het gebied van de inning van kinderalimentatie. Enkele voorbeeldenLetter c van artikel 16 is in 1995 vaak gebruikt in zogenoemde «artikel
J-13»-kwesties. Deze kwesties betroffen beslissingen van het Algemeen
burgerlijk pensioenfonds (Abp) op grond van artikel J13 van de Algemene burgerlijke
pensioenwet (Abp-wet). In dat artikel wordt het zogenoemde inbouwpercentage
bepaald voor gehuwde, gewezen mannelijke ambtenaren. Voor gehuwde gewezen
vrouwelijke ambtenaren wordt echter een ander, lager inbouwpercentage gehanteerd.
Met een beroep op de gelijke behandeling van vrouwen en mannen ingevolge artikel
119 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap
(EEG-verdrag) heeft een mannelijke (gewezen) ambtenaar een beroepsprocedure
aanhangig gemaakt die uiteindelijk is geëindigd in een uitspraak
van de Centrale Raad van Beroep. Die uitspraak werd door het Abp zodanig uitgelegd
dat gewezen ambtenaren die niet voor 17 mei 1990 hadden verzocht om herziening
van de inbouw in hun Abp-pensioen, daarvoor niet in aanmerking konden komen.
Op voornoemde datum werd een in het kader van pensioenen belangrijke uitspraak
van het Europese Hof van Justitie gedaan. In het tweede protocol bij het Verdrag
van Maastricht is die datum bovendien opgenomen in verband met het beroep
op de rechtstreekse werking van artikel 119 van het EEG-verdrag.De zienswijze van het Abp op de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep
leidde ertoe dat alle verzoeken om herziening die niet voor 17 mei 1990 waren
ingediend, werden afgewezen. Die afwijzingen brachten een stroom van bezwaarschriften
op gang. Een deel van die bezwaarschriften kwam ook bij de Nationale ombudsman
terecht, al dan niet via de Ombudsman Pensioenen. In al die gevallen heeft
de Nationale ombudsman verzoekers er op moeten wijzen dat hij niet bevoegd
is om een oordeel te geven over de beslissingen van het Abp, omdat het mogelijk
was een en ander aan de orde te stellen in de daarvoor openstaande bezwaar-
en beroepsprocedure. De Nationale ombudsman bood verzoekers overigens wel
aan om het verzoekschrift door te sturen. Als dat werd geaccepteerd, verzocht
de Nationale ombudsman, ingevolge artikel 13 van de Wet N.o., het Abp de brieven
als bezwaarschrift te behandelen.De Nationale ombudsman ontving in 1995 ook een klacht over een APK-keuringsstation.
Een dergelijk station is namelijk, gezien de tekst van het Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en Wet N.o. van 16 oktober 1993 (Stb. 1995, 341), een
zelfstandig bestuursorgaan dat in beginsel binnen de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman valt. De klacht betrof het feit dat het desbetreffende keuringsstation
een keuringsbewijs had afgegeven, terwijl kort daarna bleek dat de reminstallatie
van het bewuste voertuig niet voldeed aan de keuringseisen.Artikel 91, lid 1 van de Wegenverkeerswet 1994 (Wvw) bepaalt dat tegen
de afgifte van een keuringsbewijs bezwaar kan worden gemaakt dan wel administratief
beroep kan worden ingesteld bij de minister van Verkeer en Waterstaat. De
termijn waarbinnen dat kan gebeuren, is één jaar. Gezien die
bepaling, en gezien het gestelde in artikel 16, onder c van de Wet N.o., was
de Nationale ombudsman dus niet bevoegd om naar aanleiding van de klacht een
onderzoek in te stellen. Overigens kan tegen een negatieve beslissing op het
bezwaar- of beroepschrift door de minister van Verkeer en Waterstaat binnen
zes weken (hoger) beroep worden ingesteld bij de sector bestuursrecht van
de arrondissementsrechtbank. Verder kan tegen een beschikking tot weigering
van de afgifte van een keuringsbewijs eveneens bezwaar worden gemaakt dan
wel administratief beroep worden ingesteld bij de minister, en wel binnen
zes weken. Ook hier bestaat de mogelijkheid van (hoger) beroep bij de sector
bestuursrecht van de arrondissementsrechtbank, binnen zes weken.Ten slotte verdient nog de klacht vermelding van een verzoeker over de
weigering van een waterschap om schade te vergoeden die was ontstaan als gevolg
van baggerwerkzaamheden op zijn land. Het waterschap vermeldde onder de afwijzende
beslissing expliciet dat het een beschikking betrof, waartegen binnen zes
weken beroep openstond bij de sector bestuursrecht van de arrondissementsrechtbank.
Daarmee was de onbevoegdheid van de Nationale ombudsman, voor wat betreft
het verzoek om schadevergoeding, een gegeven. 6.3.3 Artikel 14: Ontvankelijkheid; discretionaire bevoegdheid
Nationale ombudsman 6.3.3.1 InleidingAls een verzoekschrift de toetsing aan artikel 1a en artikel 16 van de
Wet N.o. heeft doorstaan, en de Nationale ombudsman dus bevoegd is tot het
instellen van een onderzoek, bestaat er in beginsel ook een onderzoeksplicht.
De verplichting tot onderzoek bestaat echter niet als één der
omstandigheden zich voordoet die zijn genoemd in artikel 14 van de Wet N.o.
In die gevallen kan de Nationale ombudsman – gezien de omstandigheden
van het geval besluiten om af te zien van het instellen van een onderzoek.
Deze discretionaire bevoegdheid wordt ten aanzien van vrijwel alle onderdelen
van artikel 14 in die zin toegepast, dat als uitgangspunt wordt gehanteerd
dat een onderzoek in beginsel wordt afgewezen als zich een omstandigheid voordoet
als genoemd in artikel 14 Wet N.o. Slechts in zeer bijzondere omstandigheden
wordt van deze beleidslijn afgeweken. Hierna komt een aantal zaken aan de
orde waarin is besloten tot een dergelijke afwijking. Grafiek 5 Overzicht van de verzoekschriften die op grond
van artikel 14 niet in onderzoek zijn genomenHet percentage van de binnenwettelijke, niet in onderzoek genomen verzoekschriften
dat op basis van toetsing aan artikel 14 niet tot onderzoek leidde (61,4%),
verschilde niet noemenswaardig van dat van 1994 (61%). Bij de toetsing aan artikel 14 zijn, zoals elk jaar, de onderdelen a,
b, en h het meest toegepast. Het percentage afschrijvingen op onderdeel a
is niet noemenswaardig veranderd. Bij onderdeel b heeft zich een duidelijke
stijging voorgedaan. Bij onderdeel h was sprake van een stijging. Deze stijging
kan worden verklaard uit het feit dat de medio 1994 begonnen stringentere
toetsing aan het kenbaarheidsvereiste, genoemd in artikel 14, onder h van
de Wet N.o. (zie Jaarverslag 1994, blz. 112/3), in 1995 gedurende een vol
jaar is toegepast.De stijging van het aandeel van onderdeel c, die zich al in 1994 voordeed,
zette zich voort in 1995. Deze stijging is het directe gevolg van het feit
dat ook Afdeling I gedurende het gehele jaar 1995 de interventiemethode heeft
toegepast (zie ook hiervoor, § 6.2). Wanneer interventie ertoe heeft
geleid dat de aanleiding voor het indienen van een klacht is weggenomen, heeft
de klager in de regel zijn belang bij onderzoek verloren. In dat soort gevallen
besluit de Nationale ombudsman in beginsel om het verzoekschrift af te doen
op artikel 14, onder c. In 1995 was 128 keer sprake van zo'n interventie door
Afdeling I. In totaal betrof toetsing aan dit onderdeel 12,4% van de keren
dat een verzoekschrift op grond van artikel 14 niet in onderzoek werd genomen. 6.3.3.2 Vormvereisten (behoudens het kenbaarheidsvereiste)
en jaartermijn (art. 14, onder a)In een relatief groot aantal gevallen vormt het feit dat de omstandigheid
van artikel 14, onder a zich voordoet, een beletsel voor onderzoek. Het betrof
hier 30,1% van de keren dat een verzoekschrift op grond van artikel 14 niet
in onderzoek werd genomen. Tot de verzoekschriften die op deze grond niet
tot onderzoek leiden, behoren onder meer verzoekschriften die te weinig concreet
zijn, of die slechts een verzoek bevatten om informatie of advies. Ook als
sprake is van overschrijding van de in de Wet N.o. opgenomen klachttermijn
van een jaar wijst de Nationale ombudsman in beginsel het verzoek om onderzoek
af.Een uitzondering op het beleid inzake de jaartermijn werd gemaakt in het
geval van een verzoekster die klaagde over de wijze waarop medewerkers van
een regiopolitiekorps zich in het verkeer hadden gedragen. De bewuste gedraging
had zich voorgedaan in oktober 1993, en verzoekster had in november 1993 de
klacht bij de politie ingediend. Pas een aantal maanden later, namelijk medio
1994, bleek van welke – ernstige – aard de klachten waren die
zich bij verzoekster hadden ontwikkeld als gevolg van het feit dat zij een
noodstop had moeten maken om een aanrijding met de medewerkers van de regiopolitie
te voorkomen. Toen correspondentie met de politie niet het door verzoekster
gewenste resultaat had, wendde zij zich – via een intermediair –
bij brief van 22 februari 1995 tot de Nationale ombudsman. Strikt genomen
was op dat moment de klachttermijn al overschreden: zij had immers uiterlijk
in november 1994, een jaar nadat zij bij het betrokken bestuursorgaan klaagde,
de Nationale ombudsman dienen te schrijven. Nu verzoekster echter pas medio
1994 op de hoogte was gekomen van de ernst van de fysieke gevolgen van het
«bijna-ongeluk», werd de overschrijding van de jaartermijn haar
niet tegengeworpen.Een ander voorbeeld van een zaak waarin een uitzondering werd gemaakt
op de jaartermijn betreft de klacht van de Nederlandse Vereniging van Hemofiliepatiënten
die leidde tot rapport 95/271 (zie hoofdstuk 20, § 20A.2). Overwegingen
daarbij waren het feit dat de staatssecretaris van Volksgezondheid zelf destijds
verzoekster naar de Nationale ombudsman had verwezen, en verder ook het algemeen
belang. 6.3.3.3 Kennelijke ongegrondheid van het verzoek (art.
14, onder b)Artikel 14, onder b van de Wet N.o. betreft de situatie dat de Nationale
ombudsman al op voorhand, op basis van de op dat moment bekende gegevens,
en dus zonder het instellen van een onderzoek ex artikel 12, lid 1 van de
Wet N.o., een oordeel kan geven over de gedraging waar verzoeker over klaagt.
Vaak gaat het dan om beslissingen, waarbij al op voorhand duidelijk is dat
het bestuursorgaan, gezien de wettelijke regels ter zake, tot geen ander dan
het genomen besluit had kunnen komen. Het betrof in 1995 23% van de keren
dat een verzoekschrift op grond van artikel 14 niet in onderzoek werd genomen. Enkele voorbeeldenVoorbeelden van toepassing van artikel 14, onder b Wet N.o. – in
het geval van de bedoelde beslissingen – zijn bepaalde klachten over
kwijtschelding van belastingen, zowel rijksbelastingen als waterschapsbelastingen.Een ander voorbeeld van toepassing van deze bepaling, met als motivering
dat het desbetreffende bestuursorgaan niet anders kon handelen dan het had
gedaan, is de volgende kwestie. De Nationale ombudsman werd benaderd door
een verzoeker wiens auto was gestolen en weer teruggevonden, maar die een
aantal maanden daarna nog steeds niet over de auto kon beschikken. De auto
was in beslag genomen toen de verdachte van de diefstal werd gearresteerd.
De rechter had al uitgesproken dat de auto moest worden teruggegeven, maar
dit was nog niet gebeurd op het moment dat verzoeker de Nationale ombudsman
schreef. Nadat van de zijde van de Nationale ombudsman informatie was ingewonnen
bij het desbetreffende arrondissementsparket bleek het volgende. De veroordeelde –
degene die de auto had gestolen – was kennelijk onvindbaar, met als
gevolg dat het gewezen verstekvonnis niet aan hem kon worden betekend. Zolang
dat niet was gebeurd, mocht de auto, volgens de bepalingen in het Wetboek
van Strafvordering, niet worden teruggegeven. In dit geval kon de Nationale
ombudsman dan ook niet anders dan concluderen dat de voor teruggave verantwoordelijke
officier van justitie geen verwijt viel te maken; hij diende zich immers te
houden aan de op het geval van toepassing zijnde regels. De officier van justitie
zegde overigens wel toe om zo snel mogelijk zorg te dragen voor teruggave
van de auto, wat de Nationale ombudsman aan verzoeker meedeelde.In 1995 oordeelde de Nationale ombudsman in twee gevallen waarbij sprake
was van een weigering van een bestuursorgaan om over te gaan tot schadevergoeding
dat de klacht kennelijk ongegrond was.In het eerste geval stelde verzoekster zich op het standpunt dat Rijkswaterstaat
de schade die aan haar auto was ontstaan toen er cement op viel, moest vergoeden.
Dat cement was afkomstig van werkzaamheden aan een kunstwerk dat door een
gemeentelijk vervoerbedrijf werd gebouwd boven de rijksweg waar verzoekster
op dat moment op reed. Aangezien de schade niet was veroorzaakt door werkzaamheden,
van welke aard dan ook, van Rijkswaterstaat achtte de Nationale ombudsman
onvoldoende grond aanwezig voor de stelling dat Rijkswaterstaat aansprakelijk
was voor de door verzoekster gestelde schade. De klacht van verzoekster werd
daarom aangemerkt als kennelijk ongegrond.In het tweede geval vorderde verzoekster van het ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen schadevergoeding, omdat zij meende dat dit ministerie
verantwoordelijk was voor onder andere haar inkomstenderving als gevolg van
het feit dat haar echtgenoot, die in dienst was van het ministerie, gedwongen
was overgeplaatst, als gevolg waarvan zij werkloos was geworden. De echtgenoot
had destijds tegen de gedwongen overplaatsing geprocedeerd, en blijkens het
betreffende vonnis was aan hem (ook) compensatie toegekend voor het feit dat verzoekster haar betrekking kwijtraakte. Dat bracht de Nationale
ombudsman tot de conclusie dat de klacht kennelijk ongegrond was. Daarnaast
was de Nationale ombudsman van oordeel dat verzoekster in de kwestie van de
overplaatsing van haar echtgenoot niet als zelfstandige partij kon optreden
ten opzichte van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.Ook een klacht over het zogenoemde Suikersysteem leidde in verband met
kennelijke ongegrondheid niet tot een onderzoek. Het betreft hier een door
de suikerfabrikanten en het Landbouwschap ingestelde quoteringsregeling voor
suikerbietentelers. De klachten van verzoekers – een groep boeren en
suikertelers – betroffen onder andere de rol die het Landbouwschap had
gespeeld bij de totstandkoming van het systeem, de instemming die de minister
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij aan het systeem had gegeven en het
bij het systeem behorende Arbitragereglement. De Nationale ombudsman oordeelde
dat het Suikersysteem en de invoering van een arbitragereglement waren voorgeschreven
door rechtstreeks werkend Europees recht, zodat te dien aanzien de klachten
kennelijk ongegrond waren. De Nationale ombudsman zag voorts niet in waarom
het niet op het terrein van het Landbouwschap zou liggen om op te treden als
belangenbehartiger voor bietentelers/verkopers. Voor wat betreft de minister
klaagden verzoekers erover dat hij had ingestemd met een (arbitrage)systeem
dat in de ogen van verzoekers weinig rechtsbescherming biedt en de toegang
tot de rechter zou beperken en bemoeilijken. De Nationale ombudsman overwoog
echter dat het niet onaannemelijk was dat kwesties die, ingevolge het reglement,
niet konden worden onderworpen aan arbitrage rechtstreeks kunnen worden voorgelegd
aan de burgerlijke rechter. Bovendien kunnen arbitrale uitspraken worden aangevochten
op grond van artikel 1064 en volgende van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering,
eveneens bij de burgerlijke rechter. In verband daarmee vond de Nationale
ombudsman het niet onjuist dat de minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
met het Suikersysteem had ingestemd. 6.3.3.4 Geen gebruik van een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening die heeft opengestaan (art. 14, onder f)Onderdeel f van artikel 14 van de Wet N.o. bepaalt dat de Nationale ombudsman
bevoegd, maar niet verplicht is een onderzoek in te stellen als het een kwestie
betreft waarin een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening
heeft opengestaan, en betrokkene daarvan geen gebruik heeft gemaakt. Ook dit
onderdeel wordt zeer stringent toegepast. Als verzoekers na het ongebruikt
verstrijken van een bezwaar- of beroepstermijn de Nationale ombudsman benaderen,
is het vast beleid dat in beginsel geen onderzoek wordt ingesteld. Daarmee
wordt voorkomen dat de Nationale ombudsman de betekenis van wettelijke termijnen
van bezwaar en beroep zou aantasten.Een voorbeeld van een uitzondering op dat vaste beleid is de beslissing
van de Nationale ombudsman om een onderzoek in te stellen naar bepaalde gedragingen
van het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO), ondanks het feit
dat voor verzoekster de mogelijkheid had bestaan om over een haar onwelgevallige
beslissing van de directeur van het LBIO haar beklag te doen bij de onafhankelijke
klachtencommissie. De directeur van het LBIO had verzoekster niet gewezen
op de beklagmogelijkheid, en de termijn waarbinnen zij daarvan gebruik had
kunnen maken – drie weken was verstreken op het moment dat de Nationale
ombudsman haar brief ontving. Bovendien kon, gezien de overige omstandigheden
in deze zaak, van verzoekster niet worden verwacht dat zij zelf op de hoogte
was van de beklagprocedure en de daarbij behorende termijnen. 6.3.3.5 Het kenbaarheidsvereiste (art. 14, onder h)Sinds 1 juli 1989 is in artikel 12, lid 2 van de Wet N.o. het zogenoemde
kenbaarheidsvereiste opgenomen. Toetsing aan dit vereiste is het sluitstuk
van de openingstoetsing door Afdeling I. Het kenbaarheidsvereiste houdt in
dat verzoeker zijn klacht in beginsel eerst moet voorleggen aan de betreffende
instantie of ambtenaar, en deze de gelegenheid moet geven op de klacht te
reageren. Als een reactie uitblijft, of als verzoeker niet tevreden is met
het antwoord op zijn klacht, kan de klacht in aanmerking komen voor onderzoek.
Voor het kenbaarheidsvereiste gelden geen specifieke vormvereisten. Sinds
medio 1994 is de toetsing aan dit vereiste overigens aangescherpt (zie Jaarverslag
1994, blz. 112–114). Die aanscherping is in 1995 over een vol jaar toegepast.
Dit verklaart waarom het aandeel van de verzoekschriften waarbij letter h
van artikel 14 een beletsel vormde voor onderzoek in 1995 hoger was dan dat
in 1994. In totaal betrof toetsing aan het kenbaarheidsvereiste 21,8% van
de gevallen waarin een verzoekschrift op grond van artikel 14 niet in onderzoek
werd genomen. Tabel 6 Kenbaarheidsvereiste van toepassing op verzoekschriften
die zijn ontvangen in 1995 Ontvangen
verzoekschriften in 1995 7 373% Daarvan:       1. kenbaarheidsvereiste niet aan de orde *: 4 37459,3    2. kenbaarheidsvereiste aan de orde:    a. bij
ontvangst reeds voldaan aan kenbaarheidsvereiste2 154   b.
nog niet voldaan aan kenbaarheidsvereiste211   c. alsnog voldaan
aan kenbaarheidsvereiste en in onderzoek gegeven81  d. alsnog voldaan aan kenbaarheidsvereiste maar niet inonderzoek
gegeven (art. 14 of 16 van toepassing)35   e. niet
voldaan aan kenbaarheidsvereiste en na drie maanden nog geen bericht
van verzoeker ontvangen293   f. niet voldaan aan kenbaarheidsvereiste
en naderhand bericht ontvangen dat verzoeker tevreden is gesteld 27    2 80138,0     3. nog
in behandeling, zodat nog niet bekend is of kenbaarheidsvereiste
wel of niet aan de orde is 1982,7   100%* Verzoek om onderzoek al afgewezen op één van de andere
toetsingscriteria in de Wet N.o.Het komt, zowel bij telefonische als schriftelijke contacten, voor dat
verzoekers niet aan het kenbaarheidsvereiste wensen te voldoen. Zo was er
iemand die zijn klachten absoluut niet wenste te bespreken met de regiopolitie
waar hij over klaagde. Hij weigerde – in de schriftelijke contacten
die plaatsvonden nadat de Nationale ombudsman hem in een brief op het kenbaarheidsvereiste
had gewezen – pertinent aan het kenbaarheidsvereiste te voldoen, echter
zonder daarvoor aanvaardbare redenen te geven. Om die reden besloot de Nationale
ombudsman na enige maanden om het dossier te sluiten.Toepassing van het kenbaarheidsvereiste moet een redelijk doel dienen.
Het kan voorkomen dat de omstandigheden in een zaak van dien aard zijn dat
het verzoeker niet kan worden tegengeworpen dat hij niet aan het kenbaarheidsvereiste
heeft voldaan. Dat was bijvoorbeeld het geval bij een verzoeker die klaagde
over de handelwijze van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD). De RVD had al eerder
schriftelijk – naar aanleiding van een door verzoeker geschreven boek –
laten weten dat de relatie tussen verzoeker en de RVD «tot
het dieptepunt was gedaald», terwijl ook uit verzoekers verhaal bleek
dat ernstig viel te betwijfelen of het voorleggen van de klacht aan de RVD
in het kader van het kenbaarheidsvereiste zinvol zou zijn. In dit geval besloot
de Nationale ombudsman dan ook om voorbij te gaan aan het gestelde in artikel
14, onder h van de Wet N.o., en direct een onderzoek in te stellen. 6.4 Buitenwettelijke verzoekschriftenHiervoor, onder § 6.3.1, is al aangegeven dat de verzoekschriften
die niet tot een onderzoek leiden omdat het bestuursorgaan waarover wordt
geklaagd geen bestuursorgaan in de zin van de Wet N.o. is, worden aangemerkt
als buitenwettelijke verzoekschriften.Het aantal afgehandelde buitenwettelijke verzoekschriften bedroeg, zoals
al in § 6.2 aangegeven, 26,1% van alle in 1995 afgehandelde verzoekschriften.
Dat percentage is ten opzichte van 1994 (28,7%) gedaald, waarmee een al eerder
ingezette trend zich voortzette.De bevoegdheid van de Nationale ombudsman is per 1 november 1995 uitgebreid
tot de openbare universiteiten en hogescholen en de Open Universiteit, waardoor
het buitenwettelijke terrein verder is verkleind. Grafiek 7 Afgedane buitenwettelijke en niet in onderzoek
genomen binnenwettelijke verzoekschriften naar onderwerp van de klachtTabel 8 Afgedane buitenwettelijke verzoekschriften naar
aandachtsgebied*    1995%1994%1.Lagere overheden 63734,059736,2 bijstand134      beleid167      huisvesting18     belastingheffing/leges144      vergunningen117     openbare nutsbedrijven9      diversen48     2.Sociale
zekerheid 361,9452,7  uitvoering29     beleid1      beroepsrecht–      diversen6    3.Inhoud wettelijke regelingen 1085,81146,94.Rechterlijke macht 794,2583,5 5.Advocatuur
en notariaat 663,5664,0 6. Echtscheiding,
alimentatie en familierecht 30,2191,2 7.Consumentenklachten 1367,31378,38.Burenruzie en geluidsoverlast 10,130,29.Diversen 80743,061137,0 Totaal 1 8731001 650100* Eén verzoekschrift kan betrekking hebben op meer dan één
aandachtsgebied De buitenwettelijke verzoekschriften gaven, evenals de telefonische vragen
om informatie, in grote lijnen hetzelfde beeld als dat van de voorgaande jaren.
Een onderscheid viel te maken tussen:a. concrete verzoeken om informatie over allerlei onderwerpen;b. duidelijk geformuleerde klachten over personen/instanties die vielen
buiten de bevoegdheid van de Nationale ombudsman; vaak kon een verwijzing
worden gegeven naar bijvoorbeeld een andere klachtvoorziening;c. brieven waarin men aangaf «ten einde raad» of bij wijze
van noodkreet de Nationale ombudsman te willen benaderen. Het ging dan veelal
om problemen die al bij (een) andere instantie(s) aan de orde waren gesteld,
zonder dat dit had geleid tot een oplossing of een voor verzoeker acceptabele
uitkomst. De verzoekschriften betroffen vaak situaties waarin men het gevoel
had niet rechtvaardig behandeld te zijn, of tussen wal en schip te zijn gevallen
als het ging om de uitvoering van regelingen en voorzieningen. Ook werd de
Nationale ombudsman benaderd door verzoekers met problemen met een financiële
of medische – waaronder psychiatrische – achtergrond. In tal van
deze zaken bleek ook in 1995 weer dat de aandacht, uitleg en raad van de Nationale
ombudsman op hoge prijs werd gesteld. Ook waar geen oplossing of actie kan
worden geboden, is een luisterend oor voor betrokkenen vaak van groot belang.
Ook in die zin vervult het Bureau Nationale ombudsman een belangrijke functie. GemeentenOok in 1995 had weer een in verhouding groot aantal van de buitenwettelijke
verzoekschriften betrekking op gedragingen van gemeenten. Veel van deze klachten
betroffen de heffing van gemeentelijke belastingen, met name de onroerende-zaakbelasting.
Zowel de hoogte als de wijze van invordering gaven aanleiding tot klagen.In een aantal gevallen gaven verzoekers aan dat zij het verschuldigde
bedrag slechts met moeite konden opbrengen, door de samenloop van enerzijds
een verlaging van hun inkomen (WAO of AOW-uitkering) en anderzijds een forse
belastingverhoging, die met name het gevolg was van hertaxatie van hun woning.
Genoemd werden verhogingen van 60% tot 100% in één jaar, oplopend
tot een veelvoud hiervan over de afgelopen paar jaren. Enkele keren werd expliciet
de vrees uitgesproken dat men bij een eventuele verdere stijging in de komende
jaren niet meer aan de belastingverplichtingen zou kunnen voldoen en zodoende
gedwongen zou worden om het huis zelf, het object waarop de belasting betrekking
heeft, te verkopen.Meer dan eens werd geklaagd over gemeenten die volgens verzoekers ten
onrechte zouden overgaan tot het nemen van invorderingsmaatregelen. Genoemd
werden situaties waarbij, wegens geldgebrek, betaling weliswaar niet binnen
de vervaltermijn kon worden gedaan, maar wel kort daarna plaatsvond. In die
gevallen zouden, ondanks de inmiddels door de gemeente ontvangen betalingen,
invorderingsmaatregelen worden genomen, bijvoorbeeld door een deurwaarder
in te schakelen. De hieraan verbonden kosten werden aan betrokkenen in rekening
gebracht, wat door hen als een nieuwe financiële tegenvaller werd ervaren.In diverse brieven werd teleurstelling uitgesproken over de afwijzing
van een verzoek om kwijtschelding van gemeentelijke belastingen/heffingen.
In dit verband moet melding worden gemaakt van de suggestie die een gemeente
in Noord-Holland deed in haar brief waarin een verzoek om kwijtschelding voor
afvalstoffenheffing en rioolrecht werd afgewezen. In deze beslissing attendeerde
de gemeente de verzoeker er – ten onrechte – op dat hij zich met
een klacht over de afwijzing van het verzoek kon wenden tot de Nationale ombudsman. Gemeenten werden nogal eens aansprakelijk gesteld voor schade als gevolg
van bijvoorbeeld losliggende trottoirtegels of slecht wegdek. De aanleiding
om de Nationale ombudsman te benaderen was dan niet alleen de weigering om
de gestelde schade te vergoeden, maar vaak ook het feit dat men verwikkeld
was geraakt in een langdurige, voor verzoekers onoverzichtelijke briefwisseling
met de verzekeraar van de desbetreffende gemeente.Ten slotte werden de nodige klachten ingediend over de werkwijze van gemeenten
ten aanzien van de behandeling van aanvragen en van bezwaarschriften tegen
genomen beslissingen, op uiteenlopend terrein. Eén klacht betrof de
handelwijze van een (grote) gemeente om in het kader van de behandeling van
bezwaarschriften de zes weken-termijn, genoemd in de Algemene wet bestuursrecht,
voor alle bezwaarschriften te verlengen tot tien weken.Ook de wijze waarop gemeenten uitvoering gaven aan de Wet voorzieningen
gehandicapten werd, evenals in 1994, herhaaldelijk ter sprake gebracht. Het
gaat hier om mensen wier leef- en vervoersvoorzieningen afhankelijk zijn van
de verstrekte vergoedingen. In brieven over dit onderwerp klonk vaak een toon
van machteloosheid door. Financiële aangelegenhedenVeel van de in 1995 ontvangen verzoekschriften hadden financiële
problemen als onderwerp. Het betrof dikwijls mensen die, veelal door een samenloop
van omstandigheden, in een uitzichtloze situatie waren terecht gekomen, waarbij
ook de bemoeienis van hulpverlenende instanties – als maatschappelijk
werk, sociaal raadslieden, sociale diensten, bureaus voor schuldhulpverlening –
geen verbetering of uitzicht op verbetering had gebracht.De Nationale ombudsman ontving in 1995 bijvoorbeeld een brief van een
gezin dat leeft van een bijstandsuitkering waarop een bedrag voor de afbetaling
van oude schulden wordt ingehouden. Dat gezin had, vanwege de geringe financiële
middelen, nog geen gasaansluiting kunnen krijgen, en ging voor het derde opeenvolgende
jaar de winter in zonder verwarming en warm water.Door de bewonersvereniging van een oude wijk van een grote stad in Zuid-Holland
werden, zo schreef die vereniging, met grote regelmaat klachten ontvangen
van mensen met een minimuminkomen die te maken kregen met – al dan niet
terechte – incassomaatregelen van deurwaarders. De aandacht van de Nationale
ombudsman werd in het bijzonder gevraagd voor de gevoelens van angst en machteloosheid
van betrokkenen, en voor de verdere verslechtering van hun financiële
positie als gevolg van de extra kosten die inschakeling van de deurwaarder
met zich meebracht.Een ander voorbeeld van financiële problematiek was dat van een man
die door het faillissement van zijn bedrijf ook zijn woning, onderdeel van
de bedrijfsruimte, was kwijtgeraakt, en als gevolg daarvan in een vicieuze
cirkel was terecht gekomen. Hij kreeg van de gemeente geen bijstandsuitkering
omdat hij geen vaste verblijfplaats had, en kon van de woningbouwvereniging
geen woning huren omdat hij geen uitkering ontving.Een huurster, een alleenstaande oudere vrouw, vroeg de aandacht van de
Nationale ombudsman voor het feit dat zij, als gevolg van een samenloop van
hogere woonlasten, lagere inkomsten en lagere subsidie, 51% van haar inkomen
(WAO-uitkering) aan wonen uitgaf. Pogingen om de woning te ruilen,
een goedkopere woning te huren of een woonkostentoeslag van de gemeente te
krijgen, waren op niets uitgelopen. Zij vreesde dakloos te worden.Bij de buitenwettelijke verzoekschriften gold dat brieven nogal eens schadevergoedingskwesties
betroffen. In een aantal gevallen ging het daarbij om letselschadezaken met
betrekking tot de gevolgen van foutief medisch handelen. Ook vermeende fouten
door advocaten, rechters en particuliere ondernemingen waren meer dan eens
aanleiding om een schadevergoeding te eisen.De Nationale ombudsman ontving, naast de eerder omschreven klachten in
verband met schadevergoeding, diverse andere klachten over verzekeringsmaatschappijen
en met name ziektekostenverzekeraars. De brieven hadden voornamelijk betrekking
op de afhandeling van claims, de hoogte van de premie of de toelating als
verzekerde.Ten slotte waren ook klachten over PTT Telecom weer prominent. Die klachten
hadden, evenals vorige jaren, voornamelijk betrekking op de hoogte van de
telefoonrekeningen. 6.5 Telefonische behandeling van klachten en verzoeken
om informatie Tabel 9 Overzicht telefonische verzoeken om inlichtingen Verdeling
naar onderwerp 1995 1994 I. Buitenwettelijk         A. Overheid:          1. Gemeenten     a. huisvesting  344   b. bijstand c.a.  413    c. heffingen/belastingen  385   d. overige1 157      2 299   2.
Lagere overheden overig     a. provincies   58    b.
gemeenschappelijke regelingen   8         66  3. Rechterlijke macht   338   4. Universiteiten/hogescholen
(voor 1 nov. 1995)    34        B. Niet-overheid:          Overige
(o.a. consumentenzaken, verzekerin-gen, arbeids-, huur- e.a.
civielrechtelijke kwesties) 5 354      8 091 6 316 II. Binnenwettelijk         1.
politie/openbaar ministerie 1 410   2. Belastingdienst   902  3. Ministerie van Justitie (behalve O.M.)   762   4.
Informatie Beheer Groep   937   5. Bestuursorganen belast
met uitvoering sociale-zekerheidswetgeving 1 028  6. Waterschappen   114   7. Universiteiten/hogescholen
(ná 1 november 1995)    6   8. Overige
verzoeken 1 779       6 9385 894 Totaal  15.02912.210Veel burgers vragen telefonisch of hun klacht in aanmerking komt voor
onderzoek door de Nationale ombudsman. In deze telefoongesprekken bezien de
medewerkers van Afdeling I, aan de hand van de op dat moment bekende gegevens,
zoveel als mogelijk of de klacht van verzoeker een bestuursorgaan betreft
dat valt binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman, of de Nationale
ombudsman ten aanzien van de gedraging bevoegd is, en of verzoeker ontvankelijk
kan worden geacht in zijn klacht. Als dat zo is, dan wordt verzoeker gevraagd
zijn klacht schriftelijk in te dienen. In de overige gevallen wijzen de medewerkers
verzoeker er op dat er geen sprake kan zijn van een onderzoek door de Nationale
ombudsman. Waar mogelijk verwijzen zij daarbij naar een andere instantie,
of naar een te volgen procedure.Evenals in 1994 wendden veel burgers zich ook in 1995 telefonisch tot
de Nationale ombudsman met een verzoek om juridisch advies of concrete juridische
bijstand. De redenen voor hen om geen gebruik te maken van (gefinancierde)
rechtsbijstand, door bijvoorbeeld een advocaat, liepen uiteen van het niet
kunnen betalen van rechtsbijstand tot het niet hebben van vertrouwen in de
reguliere rechtshulpverlening. Soms werden zij ook doorverwezen. De aard van
de taak van Nationale ombudsman brengt met zich mee dat zij die bellen met
een verzoek om juridische bijstand in hun verwachting op dit punt moeten worden
teleurgesteld.In de vele telefonische contacten kon verder, evenals bij de schriftelijke
contacten, een toename worden gesignaleerd van hulpvragen van mensen die in
ernstige financiële problemen verkeren. Zij bevinden zich vaak in een
uitzichtloze situatie, met name wanneer er geen mogelijkheid (meer) bestaat
om in aanmerking te komen voor een schuldregeling. In dat laatste geval zal
jarenlang sprake zijn van beslag op loon of uitkering, met alle gevolgen van
dien voor het netto besteedbare inkomen van een dergelijk huishouden.De telefonische contacten geven vaak een goed beeld van wat er speelt
op het gebied van nieuwe wet- en regelgeving, met name als invoering daarvan
leidt tot onbegrip en verontwaardiging bij betrokkenen.Een voorbeeld daarvan was de invoering van de Wet op de Identificatieplicht.
Met name de aanschaf van een – in de ogen van verzoekers vaak prijzig –
identiteitsbewijs werd als bijzonder belastend ervaren. Ook de invoering van
de Wet bevordering evenredige arbeidsdeelname allochtonen leverde van zowel
werkgevers als werknemers de nodige (telefonische) klachten en vragen op. 7A POLITIE 7A.1 Inleiding 7A.1.1 Algemeen; cijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1995 op het terrein van de politie bevat deze paragraaf een cijfermatig overzicht
(zie tabel 1). Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht van het werk
van de Nationale ombudsman in 1995 wordt verwezen naar hoofdstuk 3. Hoofdstuk
1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1995, gebaseerd op de gegevens
in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Tabel 1 bevat gegevens over de aantallen te behandelen en afgedane verzoekschriften.
Een deel van de binnengekomen verzoekschriften is niet in onderzoek genomen,
op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14 van de Wet Nationale ombudsman
(Wet N.o.). Deze bepalingen betreffen respectievelijk een nadere afbakening
van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de ontvankelijkheid van het
verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk 6). Tabel 1 Politie: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/95  268 Ontvangen in 1995  + 568Te behandelen  836 Afgedaan    1. niet in onderzoek 413 2. onderzoek    a. rapport140* – 634b. tussentijds beëindigd81221 In behandeling per 01/01/96  202* Eén rapport kwam voort uit een onderzoek uit eigen beweging (95/6),
en één rapport mede uit een onderzoek uit eigen beweging (95/340).Het aantal in 1995 ontvangen verzoekschriften op het terrein van de politie
(568) steeg ten opzichte van 1994 (538), met 6%. Het aantal afgedane verzoekschriften
(634) lag echter wat lager dan in 1994 (679), een daling van 7%. Deze 634
zaken betroffen 12% van de 5268 binnenwettelijke verzoekschriften die in 1995
werden afgedaan. Daarmee staat de politie op de derde plaats, na het ministerie
van Justitie (25%) en het ministerie van Financiën (14%). Van de 634
afgedane zaken werden 221 (35%) afgedaan na in onderzoek te zijn genomen.
Deze 221 zaken vormen 10% van de 2113 zaken die de Nationale ombudsman in
1995 afdeed nadat ze in aanmerking waren genomen voor onderzoek. Op dit punt
komt de politie op de vierde plaats, na het ministerie van Justitie (41%),
de Informatie Beheer Groep (13%) en het ministerie van Financiën (12%).
Over de politie werden 140 rapporten uitgebracht (1994: 208), 23% van de 619
rapporten uit 1995.De drie grootste regionale politiekorpsen – Amsterdam Amstelland,
Haaglanden en Rotterdam Rijnmond – hadden samen een aantal van 39% in
de 568 ontvangen klachten, en van 36% in de afgedane zaken.Wat betreft het gebruik van de beoordelingscriteria – en daarmee
de reden voor de klacht – in de 140 rapporten op het terrein van de
politie, bezien in relatie tot het algemene beeld in totaalgrafiek 6a in hoofdstuk
3, ligt de score op de volgende criteria (iets) hoger: het vereiste van overeenstemming
met algemeen verbindende voorschriften: 22,6% (tegen 16,1% in het totaal);
het vereiste van correcte bejegening: 14% (tegen 7,7% in het totaal). In deze
criteria, alsmede in dat van het vereiste van proportionaliteit
(met een score van 22,6%), komt de eigen aard van politieoptreden duidelijk
tot uitdrukking. Van alle oordelen in de 140 rapporten op het terrein van
de politie luidde het oordeel in 51% «niet behoorlijk», tegen
47% voor alle 619 rapporten uit 1995. 7A.1.2 Doorwerking van het werk van de politie: circulaire
van 20 januari 1995Zoals is vermeld in hoofdstuk 2, § 2.1.6., hebben signalen over
een te geringe doorwerking van het werk van de Nationale ombudsman naar het
politieveld, met name naar het uitvoerende niveau bij de politie, geleid tot
een circulaire van de ministers van Binnenlandse Zaken en van Justitie van
20 januari 1995 (kenmerk EA94/U4365/475 403/595/GBJ) aan de korpsbeheerders
van de regionale politiekorpsen en van het Korps landelijke politiediensten.
De circulaire is in afschrift toegestuurd aan de procureurs-generaal en aan
de korpschefs.In deze circulaire wijzen de beide politieministers op de rol van de Nationale
ombudsman als bewaker van de kwaliteit van de betrekkingen tussen overheid
en burger, en als adviseur bij het verbeteren van die betrekkingen. Als zijn
oordelen, bevindingen en aanbevelingen niet ter bestemde plaatse komen, kan
van het werk van de Nationale ombudsman geen maximaal effect worden verwacht,
aldus de ministers. Naar hun oordeel verdient het aanbeveling dat allen die
direct bij een klacht betrokken zijn geweest, het rapport van de Nationale
ombudsman ontvangen. Daarnaast is het aan te bevelen dat in algemene zin (de
kern van) de oordelen van de Nationale ombudsman een brede verspreiding krijgen
binnen het korps, al dan niet aangevuld met nadere maatregelen van de korpsleiding
ter invulling van eventuele aanbevelingen van de Nationale ombudsman. De ministers
verzoeken de korpsbeheerders de noodzakelijke organisatorische maatregelen
te treffen om te bereiken dat de werkzaamheden van de Nationale ombudsman
een maximaal effect binnen de Nederlandse politie kunnen sorteren.In de circulaire deelden de ministers verder mee dat zij, om het leereffect
van de oordelen van de Nationale ombudsman te vergroten, de Bestuursraad van
het Landelijk selectie- en opleidingsinstituut politie hebben verzocht in
het politieonderwijs aandacht te laten besteden aan het belang van het instituut
Nationale ombudsman, en aan oordelen van de Nationale ombudsman die van belang
zijn voor de taakuitoefening van de politie. Tot slot brachten de ministers
van Binnenlandse Zaken en van Justitie in deze circulaire een aanbeveling
van de Nationale ombudsman uit het Jaarverslag 1993 onder de aandacht van
de korpsbeheerders. Deze aanbeveling had betrekking op het informeren van
burgers door de politie over de mogelijkheid een klacht in te dienen bij de
Nationale ombudsman. Naar de mening van de beide ministers is het wenselijk
om bij de interne klachtafhandeling burgers er in ieder geval op te wijzen
dat zij na de afronding van de klachtenprocedure bij de politie alsnog een
klacht kunnen indienen bij de Nationale ombudsman. Dit is in overeenstemming
met de strekking van de Algemene wet bestuursrecht, aldus de ministers in
de circulaire. 7A.1.3 Het verstrekken van vertrouwelijke informatie aan
de Nationale ombudsmanIn rapport 95/617 komt de informatieverstrekking aan de Nationale ombudsman
door de politie aan de orde. Dit rapport betreft een klacht over het regionale
politiekorps Brabant Zuid-Oost. Verzoekster klaagde erover dat ambtenaren
van dit korps in haar woning een huiszoeking ter inbeslagneming
hadden verricht, zonder dat er sprake was van een redelijk vermoeden dat daar
wapens en/of munitie aanwezig waren.In het kader van het onderzoek naar deze klacht verzocht de Nationale
ombudsman de beheerder van het regionale politiekorps Brabant Zuid-Oost om
informatie te verstrekken. Deze deelde daarop mee dat het politieoptreden
gebaseerd was geweest op vertrouwelijke CID-informatie. Volgens de korpsbeheerder
was het op grond van de Wet politieregisters niet toegestaan om de desbetreffende
informatie aan de Nationale ombudsman te verstrekken.De korpsbeheerder werd er vervolgens op gewezen dat het gesloten systeem
van de Wet politieregisters onder meer inhoudt dat buiten de in die wet geregelde
gevallen alleen verstrekkingen kunnen worden gedaan indien de geheimhoudingsplicht
wordt doorbroken ingevolge het bepaalde in een wet in formele zin. Dit is
blijkens de Memorie van Toelichting op de Wet politieregisters bijvoorbeeld
het geval bij de informeringsplicht krachtens de Wet Nationale ombudsman.
Een en ander houdt in dat de korpsbeheerder een verzoek van de Nationale ombudsman
om inlichtingen dient te honoreren, ook wanneer het gaat om CID-informatie.De korpsbeheerder verstrekte vervolgens de gevraagde informatie alsnog,
voor zover die van belang was voor het desbetreffende onderzoek. Hij deed
daarbij voor een deel van de informatie een beroep op vertrouwelijkheid. Dit
beroep werd door de Nationale ombudsman gehonoreerd. 7A.2 Toepassing van bepalingen uit het Wetboek van Strafvordering 7A.2.1 Bepalingen betreffende de verdachteIn 1995 bracht de Nationale ombudsman elf rapporten uit over toepassing
van bepalingen betreffende de verdachten zoals neergelegd in de artikelen
27, 28 en 29 van het Wetboek van Strafvordering (verder Sv).In drie gevallen luidde het oordeel «behoorlijk» en in zeven
gevallen luidde het oordeel «niet behoorlijk». Eénmaal
werd geen oordeel gegeven. a. Het aanmerken als verdachteOp grond van artikel 27 Sv wordt voordat de vervolging is aangevangen,
als verdachte aangemerkt degene te wiens aanzien uit feiten of omstandigheden
een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit voortvloeit. In 1995
bracht de Nationale ombudsman zeven rapporten uit over dit onderwerp. In twee
gevallen luidde het oordeel «behoorlijk» en in vijf gevallen «niet
behoorlijk».In rapport 95/502 kwam het volgende aan de orde.De toenmalige gemeentepolitie te Enschede had verzoeker aangehouden op
verdenking van openlijke geweldpleging op grond van de volgende omstandigheden.
In de buurt van een tankstation waar verzoeker zich bevond had een openlijke
geweldpleging plaatsgevonden in een winkelbedrijf. Eén van de medewerksters
van het winkelbedrijf had twee auto's aangewezen die bij de geweldpleging
betrokken waren geweest. Zij had verder niet gezegd waaraan zij deze auto's
herkende, of op welke manier deze auto's bij de geweldpleging betrokken waren
geweest. Een ambtenaar van de gemeentepolitie te Enschede herkende de auto
waarin verzoeker bij het tankstation instapte als één van de
twee auto's waarop de medewerkster van het winkelbedrijf hem had geattendeerd.
Nadat de politieambtenaar verzoeker had gevraagd naar diens rijbewijs, en
deze desondanks wilde wegrijden, werd verzoeker aangehouden. De politieambtenaar
beschikte voorafgaand aan de aanhouding niet over een nadere omschrijving
van het uiterlijk van de personen die betrokken waren geweest
bij de openlijke geweldpleging. Het enige dat hij wist, was dat het «buitenlandse
jongeren» betrof.De Nationale ombudsman oordeelde dat de genoemde omstandigheden –
een combinatie van een auto die, niet nader omschreven, was aangewezen als
een auto die bij de openlijke geweldpleging betrokken was geweest, en een
uiterlijk van verzoeker als «buitenlandse jongere» – naar
objectieve maatstaven gemeten onvoldoende grondslag boden om verzoeker aan
te merken als verdachte van de openlijke geweldpleging die kort daarvoor had
plaatsgevonden. De klacht was gegrond.Rapport 95/115 (zie ook § 7A.7) betrof een klacht over de gemeentepolitie
te Rotterdam. Het volgende deed zich voor. Verzoeker reed in september 1993
met zijn motor in het centrum van Rotterdam. Verzoekster zat achterop. Voor
hen reed een niet als zodanig herkenbare politieauto, met daarin twee in burger
geklede politieambtenaren. Op een gegeven moment maakte verzoeker een beweging
of geluid tegen een auto die achter hem reed. Toen vervolgens een in burger
geklede politieambtenaar uit wilde stappen om verzoeker aan te spreken op
zijn rijgedrag, maakte verzoeker zich onmiddellijk met zijn motor via het
trottoir uit de voeten. De politieambtenaren zetten daarop een achtervolging
in, en slaagden er even later in om verzoekers in te halen, waarna tot aanhouding
werd overgegaan. Verzoeker wist op het moment dat hij werd gedwongen te stoppen
nog niet dat hij te maken had met de politie. Hij verklaarde dat hij zich
bedreigd had gevoeld; hij dacht te maken te hebben met twee agressieve burgers
die hem te pakken wilden nemen.De Nationale ombudsman stelde vast dat de betrokken ambtenaren verzoekers
hadden aangehouden omdat zij hen ervan verdachten dat zij zojuist een gewapende
overval/beroving hadden gepleegd. De ambtenaren waren tot die conclusie gekomen
omdat verzoekers met hun motor er onmiddellijk vandoor waren gegaan toen één
van hen aanstalten had gemaakt om uit te stappen, en omdat het hun bekend
was dat het vaker was voorgekomen dat roofovervallen waren gepleegd waarbij
de daders er met een motor vandoor waren gegaan.De Nationale ombudsman oordeelde dat er onvoldoende reden was geweest
om verzoekers aan te merken als verdachten van een overval of beroving. Hierbij
overwoog hij dat dit wellicht anders was geweest wanneer de betrokken politieambtenaren
via de politieradio hadden vernomen dat kort tevoren in de nabijheid, en al
dan niet met gebruik van een motor, een overval/beroving was gepleegd. Van
een dergelijke melding was echter niet gebleken. In dit verband achtte de
Nationale ombudsman het opmerkelijk dat wel contact was opgenomen met de meldkamer
om te vragen of er een (andere) politieauto in de buurt was, terwijl niet
uitdrukkelijk was gevraagd of er inmiddels een melding van een overval/beroving
was binnengekomen.Rapport 95/167 betrof een geval waarin ambtenaren van de regiopolitie
Noord- en Oost-Gelderland verzoekers hadden aangemerkt als verdachten van
een gewapende bankoverval. Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam
naar voren dat de verdenking uitsluitend gebaseerd was geweest op het feit
dat huidskleur en aantal van verzoekers correspondeerden met die van de vermoedelijke
daders. De Nationale ombudsman overwoog dat die omstandigheden op zichzelf
echter zodanig weinig specifiek waren, dat daaruit geen redelijk vermoeden
van schuld kon voortvloeien.Rapport 95/335, dat ook wordt besproken in § 7A.2.2.2, ging
over de klacht van een verzoeker dat de (toenmalige) rijkspolitie te Valkenisse
en te Veere in 1991 ten onrechte strafvorderlijk was opgetreden tegen hem
en kampeerders op zijn kampeerplaats in Oostkapelle, omdat hij zonder de vereiste
vergunning of vrijstelling een kampeerplaats zou houden. Verzoeker
stelde zich op het standpunt dat hij beschikte over vrijstellingen als bedoeld
in de Kampeerwet.In 1991 had de politie tegen verzoeker elf keer proces-verbaal opgemaakt
wegens overtreding van de Kampeerwet. Ook was een aantal kampeerders geverbaliseerd.
Dit gebeurde op basis van een in het driehoeksoverleg – bestaande uit
de burgemeester van Domburg, de hoofdofficier van justitie te Middelburg en
de Zeeuwse districtscommandant van de rijkspolitie – vastgesteld beleid.Gelet op onherroepelijke uitspraken van de arrondissementsrechtbank te
Middelburg was het voor de Nationale ombudsman een gegeven dat verzoeker geen
strafbaar feit had gepleegd in zeven van de elf gevallen waarin tegen hem
in 1991 proces-verbaal was opgemaakt. Dit betekende dat de politie in zeven
gevallen een proces-verbaal had opgemaakt zonder dat, achteraf bezien, verzoeker
een strafbaar feit had gepleegd. De Nationale ombudsman overwoog echter dat
de afloop van de strafzaken niet zonder meer doorslaggevend was voor de beoordeling
van de vraag of de politie onjuist had gehandeld. Een verwijt aan de politie
zou slechts dan gerechtvaardigd zijn wanneer de politie ten tijde van het
aanzeggen van proces-verbaal wist of had moeten weten dat er naar alle waarschijnlijkheid
geen sprake was van strafbaar handelen aan de kant van verzoeker en de kampeerders.
In de gegeven omstandigheden was dit niet het geval geweest. In dit verband
was van belang dat in het driehoeksoverleg het standpunt was ingenomen dat
verzoeker in 1991 niet beschikte over een vrijstelling ingevolge de Kampeerwet,
en dat hij daarom in overtreding was als hij kampeerders toeliet op zijn terrein.
Gegeven de gezagsverhoudingen waarbinnen de politie werkzaam is, dienden de
betreffende politieambtenaren in beginsel uitvoering te geven aan het in de
driehoek vastgestelde beleid. Voor het optreden van de politie tegen verzoeker
in het kader van de opsporing van strafbare feiten was in het bijzonder van
betekenis dat de hoofdofficier van justitie – drager van het bevoegd
gezag over de politie wanneer zij optreedt in strafvorderlijk kader –
het in de driehoek vastgestelde beleid mede had bepaald. Het lag dan ook niet
op de weg van de politie om de juistheid van dat beleid nog nader te toetsen.
Verder kon niet worden gezegd dat het ten tijde van het optreden van de politie
zonder meer duidelijk was dat verzoeker beschikte over vrijstellingen ingevolge
de Kampeerwet. Het had daarom bepaald te ver gevoerd om aan de politie de
eis te stellen dat zij met betrekking tot de vraag of verzoeker beschikte
over vrijstellingen zou zijn ingegaan tegen de opvatting van de driehoek.
De klacht van verzoeker dat de politie ten onrechte tegen hem was opgetreden,
was niet gegrond. b. Het verhoor van de verdachteArtikel 29 Sv bepaalt onder meer dat de ambtenaar die van een verdachte
een verhoor afneemt zich onthoudt van alles wat de strekking heeft een verklaring
te verkrijgen waarvan niet gezegd kan worden dat zij in vrijheid is afgelegd.
Ook bepaalt dit artikel dat de verdachte niet tot antwoorden is verplicht.
De verdachte moet voor het begin van het verhoor worden gewezen op zijn zwijgrecht
(de cautie).In 1995 verschenen op dit terrein vijf rapporten. In één
geval luidde het oordeel «behoorlijk», en in drie gevallen luidde
het oordeel «niet behoorlijk». In één geval kon
geen oordeel worden gegeven.De zaak die leidde tot rapport 95/113 (zie ook § 7A.9, § 7B.3
en § 7B.7) betrof een klacht over de (toenmalige) gemeentepolitie
te Spijkenisse en het Regionaal Recherchebijstandsteam Zuid-West-Nederland,
formatie Spijkenisse, dat op verzoek van de gemeentepolitie te Spijkenisse
was belast met het opsporingsonderzoek naar aanleiding van het aantreffen
van het stoffelijk overschot van verzoekers echtgenote. De politie had verzoeker
gehoord als getuige in het opsporingsonderzoek naar de niet-natuurlijke
dood van zijn echtgenote. De Nationale ombudsman overwoog dat op het moment
dat de politie verzoeker hoorde als getuige er voldoende grond bestond om
enigerlei betrokkenheid te vermoeden van verzoeker bij moord dan wel doodslag
op zijn echtgenote, en om hem in die zin aan te merken als verdachte. Uit
het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de betrokken politieambtenaren
ook daadwerkelijk rekening hadden gehouden met de mogelijkheid dat verzoeker
betrokken was geweest bij de dood van zijn echtgenote. De Nationale ombudsman
oordeelde daarom dat de politieambtenaren verzoeker tijdig duidelijkheid hadden
moeten geven over de hoedanigheid waarin zij hem beschouwden, namelijk materieel
als verdachte. Daarbij hadden zij hem, voorafgaande aan het verhoor, de mededeling
moeten doen dat hij niet tot antwoorden was verplicht (de cautie).Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek overigens dat de betrokken
politieambtenaren wel degelijk hadden overwogen om verzoeker de cautie te
geven, maar daarvan hadden afgezien uit menselijk oogpunt. Deze gevoeligheid
voor de positie van verzoeker als nabestaande verdiende naar de mening van
de Nationale ombudsman beslist begrip en waardering. Dit nam echter niet weg
dat de betrokken politieambtenaren niet de juiste afweging hadden gemaakt
door te besluiten om verzoeker te verhoren zonder hem de cautie te geven.
Zij hadden niet mogen blijven staan bij het begrip voor verzoeker in zijn
hoedanigheid van nabestaande, maar hadden ook de bescherming moeten onderkennen
die het strafprocesrecht aan een verdachte biedt. Aan het belang van dat laatste
hadden zij de doorslag behoren te geven. In de uitleg die zij daarbij hadden
moeten geven, hadden zij kunnen ingaan op het dilemma waarin zij verkeerden,
en aldus hadden zij ook kunnen laten blijken van hun gevoelens van meeleven.
In zoverre was de klacht van verzoeker dat hij was gehoord als getuige gegrond.Overigens kwam later vast te staan dat verzoekers echtgenote zich had
gesuïcideerd.Rapport 95/428 (AB 1995, nr. 597, m.n. PJS, zie ook § 7A.17
en § 7B.11) betrof onder meer de klacht dat leden van het Regionaal
Recherchebijstandsteam Utrecht tijdens het verhoor van verzoekster onvoldoende
de vertaling van haar verklaringen hadden gecontroleerd en dat zij de tolk
zelfstandig zijn gang hadden laten gaan bij het verhoor.De Nationale ombudsman overwoog in deze zaak dat de werkzaamheden van
een tolk tijdens een strafrechtelijk onderzoek zich strikt dienen te beperken
tot het vertalen van wat over en weer wordt gezegd. Een tolk dient zich daarbij
onpartijdig, objectief en ook overigens zorgvuldig op te stellen. De vertaalwerkzaamheden
dienen vragen en antwoorden stap voor stap precies te volgen. Voorts overwoog
de Nationale ombudsman dat de tolk zich op geen enkele wijze dient te gedragen
als was hij iemand met een eigen verantwoordelijkheid voor het opsporingsonderzoek,
die zelfstandig de loop van (een deel van) het verhoor bepaalt. De politieambtenaren
die bij een verhoor van een verdachte gebruik maken van de diensten van een
tolk, dienen er actief op toe te zien dat de tolk binnen de hiervoor aangegeven
grenzen van zijn werkzaamheden blijft, en op geen enkele wijze overgaat tot
het mee-verhoren van een verdachte, of de schijn daartoe wekt. Verder dient
de politie, door middel van bijvoorbeeld het stellen van controlevragen of
het laten teruglezen en vertalen van vragen en antwoorden, bij de verdachte
te controleren of een en ander goed is begrepen en vertaald.Uit de bandopnamen die van verzoeksters verhoor waren gemaakt, bleek dat
de tolk de gelegenheid had gekregen om zelfstandig een deel van het verhoor
uit te voeren. Uit de bandopname bleek niet dat de politieambtenaren expliciet
controle hadden uitgeoefend op de juistheid van de vertalingen. De klacht
was gegrond. Rapport 95/482 (zie ook § 7A.6) verscheen naar aanleiding van
een klacht over de (toenmalige) gemeentepolitie te Almelo. Verzoeker klaagde
er onder meer over dat hij niet in vrijheid verklaringen had kunnen afleggen.
Hij gaf aan dat hij tijdens zijn verhoor had gezegd dat hij gebruik wilde
maken van zijn beroepsgeheim. Uit het onderzoek bleek dat de politie aan verzoeker
tijdens zijn verhoor had meegedeeld dat hij geen recht kon laten gelden op
een beroepsgeheim, omdat hem dat niet toekwam.Artikel 218 Sv, dat een verschoningsrecht toekent aan personen die een
beroepsgeheim hebben, was niet van toepassing omdat verzoeker werd verhoord
als verdachte en niet als getuige. Verdachten zijn echter niet tot antwoorden
verplicht (art. 29 Sv). De Nationale ombudsman vond dan ook dat de politie
verzoeker, toen hij een beroep deed op een verschoningsrecht, tijdens het
verhoor (nogmaals) had moeten wijzen op zijn zwijgrecht als verdachte, in
plaats van hem mee te delen dat hij geen verschoningsrecht had. De politie
had zich voorts moeten realiseren dat verzoeker door die mededeling in de –
onjuiste – veronderstelling zou kunnen worden gebracht dat hij verplicht
was te antwoorden. De Nationale ombudsman concludeerde dat door de gedane
mededeling op ongeoorloofde wijze druk op verzoeker was uitgeoefend om verklaringen
af te leggen. De klacht was gegrond. c. De bijstand van een raadsmanIn 1995 verscheen één rapport (95/428, zie ook hiervoor
onder b) over dit onderwerp. In deze zaak klaagde verzoekster, een verdachte
van moord, er onder meer over dat ambtenaren van het Regionaal Recherchebijstandsteam
Utrecht haar vertrouwen in haar advocaat hadden geschokt door bepaalde uitlatingen
over hem te doen.De Nationale ombudsman overwoog in dit rapport dat het binnen een juiste
taakopvatting van politieambtenaren past als zij er in de loop van een opsporingsonderzoek
op letten of een verdachte in voldoende mate is verzekerd van juridische bijstand.
Wanneer zij vermoeden dat sprake kan zijn van onvoldoende bijstand, dienen
zij zich in elk geval op de hoogte te stellen van de feitelijke gang van zaken
wat betreft het bezoek van de raadsman. Wordt hun vermoeden bevestigd, dan
staat het hun vervolgens vrij om de verdachte te vragen of deze meer contact
wil met zijn raadsman. Zij hebben zich echter in elk geval te onthouden van
het maken van welke opmerking ook naar de verdachte over de aard en inhoud
van de bijstand, dan wel over de persoon van de raadsman.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam naar voren dat een politieambtenaar
tegenover verzoekster zijn bevreemding had uitgesproken dat zij zo weinig
werd bezocht door haar raadsman. Omdat de politieambtenaren niet waren nagegaan
hoe vaak de raadsman verzoekster had bezocht, oordeelde de Nationale ombudsman
dat bedoelde uitspraak niet had mogen worden gemaakt. Voorts bleek uit het
onderzoek dat een van de politieambtenaren tegen verzoekster had gezegd: «Wat
is dat voor een advocaat, hij kan zelfs geen tolk regelen.» De Nationale
ombudsman achtte een dergelijke opmerking ongepast. 7A.2.2 Dwangmiddelen 7A.2.2.1 Vrijheidsbenemende dwangmiddelenZeventien van de in 1995 uitgebrachte rapporten hadden (mede) betrekking
op de wijze waarop de politie vrijheidsbenemende dwangmiddelen had toegepast.Veertien van deze rapporten gingen over de dwangmiddelen staande houden
en aanhouden. In acht gevallen luidde het oordeel «behoorlijk»
en in zes gevallen «niet behoorlijk». In twee rapporten kwam de
vraag aan de orde of een verdachte bij de aanhouding over de reden van de aanhouding was geïnformeerd. Eénmaal luidde het oordeel
op dit punt «behoorlijk», en éénmaal «niet
behoorlijk».De Nationale ombudsman bracht in 1995 negen rapporten uit over de voorgeleiding
en/of inverzekeringstelling van een verdachte. In zes gevallen luidde het
oordeel «behoorlijk» en in drie gevallen «niet behoorlijk».In de zaak die uitmondde in rapport 95/239 klaagde verzoeker er onder
meer over dat de rijkspolitie te Zeeland hem 's nachts had ingesloten, ondanks
zijn aanbod om de volgende dag voor het verhoor naar het politiebureau te
komen. De politie had verzoeker op 4 december 1993 omstreeks 20.20 uur in
zijn woning aangehouden wegens verdenking van mishandeling. Na de aanhouding
verrichtte de politie nog dezelfde avond, tot omstreeks 23.00 uur, een aantal
onderzoekshandelingen, waaronder het horen van de aangever en getuigen. Op
dat moment was verzoeker nog niet verhoord. Uit het onderzoek van de Nationale
ombudsman kwam niet vast te staan dat verzoeker het aanbod had gedaan om de
volgende dag vrijwillig naar het politiebureau te komen.De Nationale ombudsman overwoog onder meer dat de onderzoekshandelingen
mede konden worden gezien als voorbereiding op het verhoor, en dat het in
een opsporingsonderzoek geen ongebruikelijke gang van zaken is dat een verdachte
niet meteen na zijn aanhouding wordt verhoord. Omdat niet was te voorzien
of het verhoor van verzoeker zou uitlopen tot in de voor de nachtrust van
een verdachte bestemde tijd, tussen 24.00 en 9.00 uur, kon de politie in de
gegeven omstandigheden besluiten om verzoeker de volgende dag te verhoren,
ook al zou hij het aanbod hebben gedaan om de volgende dag vrijwillig naar
het bureau te komen. De klacht was niet gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 95/269 (zie ook § 7A.17) kwam
het volgende aan de orde. Verzoeker had op de openbare weg in de gemeente
Zaanstad op de rugleuning van een ijzeren bankje gezeten, waarbij hij zijn
voeten had geplaatst op het zitgedeelte van de bank. Ambtenaren van de regiopolitie
Zaanstreek-Waterland zagen dit en verzochten verzoeker de bank op de gebruikelijke
wijze te gebruiken. Aanvankelijk voldeed verzoeker hieraan, maar nadat de
politieambtenaren waren verdwenen, ging hij weer op de rugleuning van de bank
zitten. Hierop hield de politie, weer ter plaatse gekomen, hem aan.De Nationale ombudsman overwoog in dit rapport dat de politie op zichzelf
bevoegd was om verzoeker aan te houden, omdat zij hem op heterdaad had betrapt
bij het plegen van een in de plaatselijke verordening van de gemeente Zaanstad
strafbaar gesteld feit. Dat de politie van deze, voor de burger ingrijpende,
bevoegdheid gebruik had gemaakt, achtte de Nationale ombudsman echter niet
juist. Hierbij werd overwogen dat het slechts een klein vergrijp betrof, en
dat de politie had kunnen volstaan met het opnemen van de persoonsgegevens
en het aanzeggen van een proces-verbaal; de aanhouding en overbrenging naar
het politiebureau konden aan het opsporingsonderzoek niets bijdragen. Voor
zover de politie met de aanhouding had beoogd om een voorbeeld te stellen
voor overige aanwezigen merkte de Nationale ombudsman op dat de bevoegdheid
tot aanhouding daarvoor niet is bestemd.Rapport 95/528 werd uitgebracht (mede) naar aanleiding van een klacht
dat een ambtenaar van de gemeentepolitie te Amsterdam verzoeker had aangehouden
op verdenking van mishandeling van die politieambtenaar. Verzoeker was in
een warenhuis verwikkeld geraakt in een vechtpartij met een man. Een politieambtenaar,
die op dat moment geen dienst had en vrijetijdskleding droeg, was toevallig
ter plaatse. De ambtenaar trachtte in te grijpen en pakte verzoeker van achter
vast. Verzoeker onttrok zich aan deze omklemming en gaf de politieambtenaar
een vuistslag. De politieambtenaar maakte zich pas hierna als
zodanig bekend en hield verzoeker aan wegens mishandeling van hem.De Nationale ombudsman overwoog dat de politieambtenaar in redelijkheid
had kunnen besluiten om in te grijpen. Hij deed dit echter zonder waarschuwing
of toelichting, en liep aldus het risico dat hij zelf bij het handgemeen werd
betrokken. Volgens de Nationale ombudsman had de ambtenaar er beter aan gedaan
om te beginnen met een waarschuwing, of tevoren bekend te maken dat hij politieambtenaar
was. Nu dit niet was gebeurd, kon het verzoeker niet worden verweten dat hij
zich tegen de omklemming had verweerd en een vuistslag had gegeven. De politieambtenaar
had dit kunnen verwachten. De Nationale ombudsman oordeelde dat het, voor
zover die vuistslag in redelijkheid kon worden aangemerkt als mishandeling,
en de politieambtenaar op grond daarvan bevoegd was geweest om over te gaan
tot aanhouding, het in dit geval minder juist was geweest om gebruik te maken
van die bevoegdheid, gelet op de tekortkomingen in de gedraging van de politieambtenaar
zelf. De klacht was gegrond. 7A.2.2.2 Overige dwangmiddelen a. Binnentreden en huiszoekingHet onderwerp binnentreden en huiszoeking kwam in 1995 in acht rapporten
aan de orde. In drie gevallen luidde het oordeel «behoorlijk»,
en in drie gevallen «niet behoorlijk». In twee gevallen werd geen
oordeel gegeven.Ingevolge artikel 12, lid 1 van de Grondwet is binnentreden in een woning
tegen de wil van de bewoner geoorloofd in de gevallen bij of krachtens de
wet bepaald, door hen die daartoe bij of krachtens de wet zijn aangewezen.
Op 1 oktober 1994 is de Algemene wet op het binnentreden (wet van 22 juni
1994, Stb. 572) in werking getreden. Als gevolg daarvan zijn onder meer de
artikelen 120 tot en met 123 van het Wetboek van Strafvordering (Sv) vervallen
en is een aantal artikelen van genoemd wetboek gewijzigd. Ten aanzien van
klachten die betrekking hadden op gedragingen van voor de datum van inwerkingtreding
van de Algemene wet op het binnentreden stelde de Nationale ombudsman, uit
een oogpunt van behoorlijkheid, de eis dat politieambtenaren voorafgaande
aan het betreden van een woning, indien mogelijk, de bewoner uitdrukkelijk
om toestemming vroegen. Deze norm is inmiddels ook neergelegd in de Algemene
wet op het binnentreden.In de zaak die is beschreven in rapport 95/157 klaagde verzoekster er
onder meer over dat een tweetal ambtenaren van de sociale recherche van de
gemeente Groningen op 15 juni 1993 haar woning was binnengetreden zonder haar
daarvoor toestemming te vragen en zonder haar het doel van het binnentreden
mee te delen. De onderzochte gedraging had betrekking op een gedraging van
voor de datum van inwerkingtreding van de Algemene wet op het binnentreden.
Verzoekster had geen bezwaar gemaakt tegen het binnentreden, zodat niet behoefde
te worden voldaan aan de wettelijke vereisten voor binnentreden tegen de wil
van de bewoner. Niet kwam vast te staan of verzoekster toestemming had gegeven
tot het binnentreden en of één van de rechercheurs het doel
van het binnentreden had meegedeeld. Daarom kon op deze punten geen oordeel
worden gegeven. De gemeentepolitie te Groningen had de sociale recherche in
deze zaak assistentie verleend. Ten overvloede merkte de Nationale ombudsman
hierover op dat deze assistentie op geen enkele wijze schriftelijk was vastgelegd
en dat dit vanuit een oogpunt van controle achteraf niet juist was. In de zaak die leidde tot rapport 95/164 had de gemeentepolitie te 's-Gravenhage
een team van negen politieambtenaren ingezet om verzoeker aan te houden en
huiszoeking te verrichten. Met de inzet van dit team wilde de politie de aanhouding
en de huiszoeking zo efficiënt mogelijk laten verlopen. De Nationale
ombudsman overwoog dat de politie daarbij in de gegeven omstandigheden uit
het oog had verloren dat het gebruik van dwangmiddelen zo min mogelijk belastend
dient te zijn voor de betrokkenen en dat de inbreuk op de persoonlijke levenssfeer
die een aanhouding in een woning toch al met zich meebrengt door het bewuste
optreden onnodig groot was geweest. Het betreden van de woning met een dergelijk
groot aantal politieambtenaren achtte de Nationale ombudsman in dit geval
niet juist.Rapport 95/335 (zie ook hiervoor, § 7A.2.1, onder a) ging (mede)
over de klacht dat de rijkspolitie te Valkenisse en te Veere tenten waarin
kampeerders lagen te slapen waren binnengetreden. De Nationale ombudsman overwoog
in dit rapport dat een tent een afsluitbare plaats is die de gebruiker tijdelijk
dient als zijn verblijfplaats en waarin deze de nacht pleegt door te brengen.
Gelet hierop, en bezien tegen de achtergrond van het recht op bescherming
van de persoonlijke levenssfeer, zoals neergelegd in artikel 10 van de Grondwet,
dient een tent die in gebruik is, of redelijkerwijs in gebruik mag worden
geacht, te worden aangemerkt als een woning. Volgens de Nationale ombudsman
betekent dit dat het binnentreden in een tent tegen de wil van de bewoner
alleen geoorloofd is in de gevallen bij of krachtens de wet bepaald. b. Handboeien en fouillerenHet gebruik van handboeien door de politie kwam in 1995 in negen rapporten
aan de orde. In zes van deze gevallen luidde het oordeel «behoorlijk»,
en in drie gevallen «niet behoorlijk».In vijf rapporten gaf de Nationale ombudsman een oordeel over fouilleren.
De gedraging was in twee van deze gevallen «behoorlijk» en in
drie gevallen «niet behoorlijk».Rapport 95/27 betrof (mede) de klacht dat de gemeentepolitie te Enschede
verzoekster enige tijd aan handen en voeten geboeid had achtergelaten in een
ophoudkamer op het politiebureau. Verzoekster had zich verzet toen zij in
een ophoudruimte op het politiebureau werd gezet. Nadat zij een aantal malen
tegen de deur in de ophoudkamer had geschopt, waren om haar polsen en enkels
boeien aangelegd. Na enkele minuten waren de boeien weer afgedaan. Volgens
een betrokken ambtenaar was verzoekster tijdens het verblijf op het politiebureau
volkomen doorgedraaid en was met haar geen land te bezeilen geweest.De Nationale ombudsman oordeelde dat het gebruik van dit dwangmiddel,
gelet op het gedrag van verzoekster en gelet op de zeer beperkte tijd gedurende
welke zij aan handen en enkels was geboeid, in dit geval niet disproportioneel
was geweest. De klacht was niet gegrond.In de zaak die leidde tot rapport 95/154 bleek uit het onderzoek van de
Nationale ombudsman dat de spoorwegpolitie te Amsterdam verzoeker met één
hand had vastgeketend aan een ring in de cel waarin hij was ingesloten nadat
hij, volgens de lezing van de politie, een aantal malen tegen de celdeur had
geschopt. Verzoeker had hierover niet geklaagd. De handelwijze van de politie
gaf de Nationale ombudsman echter aanleiding om ten overvloede op te merken
dat in dit geval in redelijkheid niet had kunnen worden overgegaan tot het
boeien van verzoeker, aangezien geen veiligheidsrisico's in het geding waren
geweest.In de rapporten 95/554 (zie ook § 7A.4) en 95/555 kwam naar
voren dat de (toenmalige) gemeentepolitie te Arnhem verzoekers, voorafgaande
aan hun insluiting in een politiecel, aan hun lichaam had onderzocht.
De Nationale ombudsman oordeelde dat deze handelwijze niet juist was geweest,
onder meer omdat een veiligheidsfouillering die aan een insluiting in een
politiecel kan voorafgaan, is beperkt tot een onderzoek aan de kleding van
in te sluiten arrestanten, en niet voorziet in een onderzoek aan het lichaam.
Ook bestond er geen bevoegdheid op grond van de Opiumwet om verzoekers te
onderwerpen aan een dergelijk onderzoek. c. In beslag nemenIn 1995 verschenen drie rapporten over het onderwerp in beslag nemen.
Het oordeel luidde éénmaal «behoorlijk» en tweemaal
«niet behoorlijk».Rapport 95/489 ging over het teruggeven van in beslag genomen goederen,
waarvan de verdachte afstand had gedaan, aan de eigenaar. In deze zaak had
de toenmalige gemeentepolitie te Almere twee horloges, die na een inbraak
in verzoekers woning in beslag waren genomen bij de verdachte, afgegeven aan
de rijkspolitie te Weesp. Op dat moment wist de gemeentepolitie te Almere
echter al dat deze horloges aan verzoeker toebehoorden. De Nationale ombudsman
overwoog dat de politie zorgvuldig dient om te gaan met goederen die aan anderen
toebehoren en dat zij in beslag genomen goederen, waarvan de verdachte afstand
heeft gedaan, zo spoedig mogelijk behoort terug te geven aan de eigenaar.
De Nationale ombudsman achtte de handelwijze van de gemeentepolitie te Almere
in strijd met de vereiste zorgvuldigheid, omdat de horloges niet zo spoedig
mogelijk na de afstandsverklaring waren teruggegeven aan verzoeker. 7A.3 Politieoptreden en vrijwilligheidIn 1995 verschenen vijf rapporten over gevallen waarin de politie een
beroep deed op de vrijwillige medewerking van een burger in het kader van
een door haar ingesteld onderzoek, dan wel in het kader van haar hulpverleningstaak
uitging van vrijwilligheid. Eénmaal luidde het oordeel «behoorlijk»
en viermaal «niet behoorlijk».Eén van deze rapporten (rapport 95/6, AB 1995, nr. 247) betrof
een onderzoek dat de Nationale ombudsman uit eigen beweging instelde naar
aanleiding van een krantebericht (zie ook § 7A.14). Het onderzoek
had betrekking op de insluiting van zes meisjes uit Slowakije door de gemeentepolitie
te Rotterdam in zogenaamde sociale cellen van het hoofdbureau van politie
te Rotterdam, zonder dat er sprake was van een beslissing tot vrijheidsbeneming
op grond van het Wetboek van Strafvordering of de Vreemdelingenwet. De meisjes,
van wie er vier minderjarig waren, waren het slachtoffer van vrouwenhandel.
Hun verblijf op het hoofdbureau van politie had tussen de tien en vijftien
dagen geduurd. De «sociale cellen» waren gesitueerd op de arrestantenafdeling
van het politiebureau. Het voor deze cellen geldende regiem was gelijk aan
het regiem dat gold voor hen die waren ingesloten in de reguliere politiecellen;
de deur van de «sociale cel» werd altijd afgesloten. De minister
van Justitie en de politie te Rotterdam spraken in verband met het verblijf
van de meisjes van «sociale bewaring».De basis voor het verblijf van de meisjes in de «sociale cellen»
kon slechts worden gevonden in het kader van de hulpverleningstaak van de
politie. De Nationale ombudsman overwoog dat de politie in een geval van hulpverlening
zoals dit zich er in beginsel van moet vergewissen of er op dat moment niet
een meer geschikte vorm van hulpverlening beschikbaar is.Ook mag van de politie worden verwacht dat zij zich in zo'n geval inspant
om, voor zover nodig, na haar (eerste) optreden zo snel mogelijk te
zoeken naar passende alternatieven. Onder bepaalde omstandigheden kan het
passend zijn dat de politie in het kader van haar hulpverleningstaak onderdak
verleent op het politiebureau. Voor zover het onderdak wordt verleend in het
cellencomplex moet dit worden gezien als een noodmaatregel, omdat in de regel
in zo'n geval feitelijk sprake is van een situatie van vrijheidsbeneming.
Alle inspanning behoort er dan ook op te zijn gericht om aan die situatie
zo snel mogelijk een einde te maken. Nadrukkelijk moet worden gewaarborgd
dat betrokkenen vrijwillig op het politiebureau verblijven. De instemming
van betrokkene met zijn of haar verblijf doet er niet aan af dat de politie
in dit soort situaties zo snel mogelijk naar alternatieven behoort te zoeken.In deze zaak was de Nationale ombudsman van oordeel dat de politie, gezien
haar hulpverleningstaak, op zichzelf terecht tot optreden was overgegaan.
Niet was echter gebleken dat de desbetreffende politieambtenaren, na het aantreffen
van de meisjes, waren nagegaan of voor hen op dat moment een andere, en meer
geschikte vorm van opvang beschikbaar was dan in de «sociale cellen».
Ook wanneer er echter van zou worden uitgegaan dat sprake was van een acute
noodsituatie, zodanig dat aan een eerste opvang in deze cellen niet viel te
ontkomen, had mogen worden verwacht dat de politie zo snel mogelijk na de
insluiting van de meisjes zou zijn nagegaan of een alternatief onderdak beschikbaar
was. De Nationale ombudsman kwam tot de conclusie dat de politie, daar waar
zij had nagelaten om zelfs maar enig contact op te nemen met een opvanginstelling
of andere hulpverlenende instanties, ernstig was te kort geschoten in de zorgplicht
die uit haar hulpverleningstaak voortvloeit. Een eventuele instemming van
de meisjes met hun insluiting deed aan deze conclusie niet af. Ook bij instemming
van betrokkenen draagt «sociale bewaring» immers het karakter
van een noodvoorziening. Volgens de Nationale ombudsman ontsloeg de eventuele
instemming van de betrokken meisjes de gemeentepolitie te Rotterdam dan ook
geenszins van de verplichting om te zoeken naar een voor betrokkenen minder
belastend alternatief.Ten aanzien van het punt van de vrijwilligheid overwoog de Nationale ombudsman,
onverminderd het gegeven oordeel over de toelaatbaarheid van de «sociale
bewaring», nog het volgende. Geen sprake was geweest van een uitdrukkelijk
verzoek van de meisjes om onderdak op het politiebureau. Tijdens hun insluiting
waren de meisjes niet voorzien van rechtsbijstand, dan wel van enige andere
vorm van hulpverlening van buiten de politie. Voor zover de meisjes hadden
gevraagd om bij elkaar te blijven, kon dat niet worden gezien als een verzoek
om op het politiebureau te verblijven. Ook was de meisjes geen alternatief
geboden voor de insluiting op het politiebureau, zodat het ervoor werd gehouden
dat de meisjes niet bewust waren geweest van de mogelijkheid om bezwaar te
maken tegen hun insluiting. De Nationale ombudsman oordeelde dat onder deze
omstandigheden niet van vrijwilligheid kon worden gesproken. Het was dan ook
niet juist geweest dat de gemeentepolitie te Rotterdam, op grond van het feit
dat geen van de meisjes bezwaar had gemaakt tegen de insluiting, had aangenomen
dat zij vrijwillig op het politiebureau verbleven.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam overigens ook naar voren
dat de politie zich bij de beslissing tot het in «sociale bewaring»
plaatsen van de meisjes tenminste mede had laten leiden door de belangen van
het opsporingsonderzoek en het gerechtelijk vooronderzoek tegen de verdachten
van vrouwenhandel waarbij de meisjes waren betrokken. Justitie wilde de meisjes
namelijk laten horen door de rechter-commissaris. Voor een dergelijke benadering
bestond geen wettelijke grondslag. Uit een oogpunt van zuiverheid van motieven
had de politie ervoor moeten waken dat haar optreden in het kader van de hulpverleningstaak, in het belang van de betrokken meisjes, op deze
wijze ten onrechte mede werd bepaald door een eigen, justitieel belang. Dit alles gaf aanleiding om aan het rapport een aanbeveling aan de burgemeester
van Rotterdam (in zijn hoedanigheid van beheerder van het regionale politiekorps
Rotterdam-Rijnmond) te verbinden. Hem werd in overweging gegeven om een aantal
maatregelen te nemen met betrekking tot «sociale bewaring». Deze
maatregelen betreffen enerzijds het onder de aandacht brengen van de voorwaarden
waaronder tot «sociale bewaring» mag worden overgegaan, en anderzijds
het bevorderen van toezicht op een strikte naleving van deze voorwaarden.De korpsbeheerder liet in zijn reactie van 8 juni 1995 op de aanbeveling
weten dat hem wat betreft de instructie aan het politiepersoneel een tweetal
acties voor ogen stond. In de eerste plaats was het rapport van de Nationale
ombudsman besproken in het werkoverleg van de betrokken eenheden. Daarnaast
was hij voornemens om een (vernieuwd) dienstvoorschrift met betrekking tot
«sociale bewaring» op te nemen, waarin nadrukkelijk rekening zou
worden gehouden met de overwegingen van de Nationale ombudsman.De reactie van de korpsbeheerder gaf de Nationale ombudsman aanleiding
om hem op 20 juni 1995 onder meer het volgende mee te delen:«Ik constateer dat u instemt met de gedane aanbeveling voor zover
deze betrekking heeft op het onder de aandacht brengen van het politiepersoneel
van de voorwaarden waaronder tot «sociale bewaring» kan worden
overgegaan. Te zijner tijd ontvang ik graag een afschrift van het (vernieuwde)
dienstvoorschrift. In uw reactie heb ik echter geen voorstellen aangetroffen
voor maatregelen die het toezicht bevorderen op een strikte naleving van de
voorwaarden voor «sociale bewaring». Ik stel het op prijs om uw
reactie op dit punt (...) van u te ontvangen.»De korpsbeheerder liet vervolgens bij brief van 5 juli 1995 onder meer
het volgende weten:«Ik heb u in mijn bovengenoemde brief van 8 juni 1995 laten weten
dat ik uw aanbeveling overneem m.b.t. de voorwaarden waaronder sociale bewaring
is toegestaan. Ik heb ook aangegeven op welke wijze ik bevorder dat zulks
in het korps daadwerkelijk wordt overgenomen, nl. door het onder de aandacht
brengen van uw aanbeveling onder het betrokken politiepersoneel en door het
opnemen van (de inhoud van) uw aanbeveling in de geldende dienstvoorschriften.U deelt nu mee dat ik in mijn brief niet ben ingegaan op de vraag hoe
ik het toezicht zal bevorderen op de naleving van bovenstaande.Het opnemen in de dienstvoorschriften en het aanspreken van het betrokken
politiepersoneel betekent dat ervoor wordt zorggedragen dat de gestelde voorschriften
worden nageleefd. (...).»De zaak die leidde tot rapport 95/581 betrof een klacht over de gemeentepolitie
te 's-Gravenhage. Naar aanleiding van een signalering in het opsporingsregister
verzocht de gemeentepolitie te 's-Gravenhage verzoeker mee te gaan naar een
politiebureau. Volgens de politie was verzoeker vrijwillig meegegaan.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam naar voren dat verzoeker
aan de politie had gevraagd of hij niet op een later tijdstip naar het politiebureau
kon komen, omdat hij een afspraak had met zijn huisarts. De Nationale ombudsman
overwoog dat de politie op basis van de signalering in het opsporingsregister
ervan mocht uitgaan dat aan verzoeker een vonnis moest worden
betekend. Het verzoek om mee te gaan naar het politiebureau achtte de Nationale
ombudsman op zichzelf terecht. Gelet op de mededeling van verzoeker dat hij
naar de huisarts moest, had de politie echter aan hem moeten laten weten dat
hij niet verplicht was om (direct) gevolg te geven aan het verzoek om mee
te gaan naar het politiebureau. Omdat uit het onderzoek niet was gebleken
dat deze informatie was gegeven, werd het ervoor gehouden dat verzoeker, gelet
op zijn afspraak met de huisarts, niet vrijwillig was meegegaan, maar zich
verplicht had gevoeld om direct aan het verzoek van de politie gevolg te geven.
De Nationale ombudsman oordeelde dat de handelwijze van de politie in strijd
was geweest met de «Richtlijnen van het openbaar ministerie betreffende
de kennisgeving van gerechtelijke mededelingen in strafzaken, de tenuitvoerlegging
van arrestatiebevelen en signaleringen in het opsporingsregister» van
1 oktober 1985, zoals die van toepassing waren ten tijde van het onderhavige
politieoptreden. In deze richtlijnen is bepaald dat bij het aantreffen van
een persoon die in het opsporingsregister staat gesignaleerd omdat hem een
gerechtelijke mededeling moet worden gedaan, betrokkene, indien de inhoud
van de mededeling moet worden opgevraagd, wordt uitgenodigd daar op te wachten,
maar dat de betrokkene daartoe niet kan worden verplicht.Voorts bleek uit het onderzoek dat verzoeker enige tijd op het politiebureau
ingesloten was geweest in een ophoudruimte die niet van binnenuit was te openen.
Op grond van deze omstandigheid achtte de Nationale ombudsman het niet aannemelijk
dat verzoeker uit eigen wil had meegewerkt aan het politieoptreden. Ook deze
handelwijze was in strijd met bovengenoemde richtlijnen. Daarnaast concludeerde
de Nationale ombudsman dat aan de insluiting van verzoeker geen wettelijke
bepaling ten grondslag had gelegen. Daarmee was deze insluiting in strijd
met artikel 15 van de Grondwet, waarin is bepaald dat buiten de gevallen bij
of krachtens de wet bepaald niemand zijn vrijheid mag worden ontnomen. De
klacht was gegrond. 7A.4 Geweldgebruik door de politieOver het gebruik van geweld door de politie bracht de Nationale ombudsman
in 1995 25 rapporten uit. In twaalf gevallen luidde het oordeel «behoorlijk»,
in zeven gevallen «niet behoorlijk». Driemaal kon over de onderzochte
gedraging geen oordeel worden gegeven. In twee gevallen luidde het oordeel
deels «behoorlijk» en deels «niet behoorlijk». Eénmaal
luidde het oordeel deels «behoorlijk» deels «niet behoorlijk»
en kon deels geen oordeel worden gegeven.Het gebruik van de wapenstok kwam in twee rapporten aan de orde. Het oordeel
luidde in beide gevallen «behoorlijk». Eénmaal oordeelde
de Nationale ombudsman over het gebruik van een vuurwapen. Het oordeel luidde
«niet behoorlijk». Eveneens in één rapport kwam
de inzet van een arrestatieteam (vanaf 1 april 1994 aangeduid als: aanhoudings-
en ondersteuningseenheid) aan de orde. De Nationale ombudsman oordeelde in
dit geval dat de onderzochte gedraging deels «behoorlijk» en deels
«niet behoorlijk» was, terwijl deels geen oordeel kon worden gegeven.Voor de wijze waarop de minister van Justitie nadere invulling heeft gegeven
aan de aanbeveling van de Nationale ombudsman in het rapport 92/487 (zie het
Jaarverslag 1992, blz. 133 e.v. en blz. 168 e.v., alsmede het Jaarverslag
1993, blz. 133 en blz. 172) ten aanzien van de registratie van de inzet van
aanhoudings- en ondersteuningseenheden en de (registratie van) toestemming
binnen het openbaar ministerie voor de inzet van dergelijke eenheden, wordt
verwezen naar § 7B.4. Rapport 95/24, waarin de inzet van politiepaarden aan de orde kwam, betrof
onder meer een klacht over het optreden van de gemeentepolitie te Rotterdam
voor het begin van een voetbalwedstrijd op 7 februari 1993. Verzoeker klaagde
erover dat een politieambtenaar zijn zoon met een paard opzij had geduwd tijdens
het «vegen» – het vrijmaken van het voorplein van het stadion
van voetbalsupporters – bij het Feijenoordstadion. Het vegen van het
voorplein van het Feijenoordstadion is in Rotterdam een gebruikelijke procedure.
De bedoeling hiervan is dat de aanwezige supporters zich verwijderen bij het
naderen van de politieambtenaren te paard. De Nationale ombudsman achtte het
aannemelijk dat verzoekers zoon, die bekend was met de procedure van het vegen,
voldoende de gelegenheid had gehad om zich bij het naderen van de agenten
te paard te verwijderen. Omdat de zoon daar geen, althans niet tijdig, gebruik
van had gemaakt, had hij er rekening mee moeten houden dat hij door een paard
kon worden geraakt. De betrokken ambtenaar kon daarvan geen verwijt worden
gemaakt. De klacht was op dit punt niet gegrond.Rapport 95/202 betrof een klacht van een vrouw die van een ambtenaar van
de gemeentepolitie te Ede een klap in haar gezicht had gekregen. Dit gebeurde
nadat verzoekster kort daarvoor de zonnebril van het hoofd van een politieambtenaar
had getrokken en hysterisch was gaan gillen en schelden. De politieambtenaar
had met zijn vlakke hand een tik in het gezicht van verzoekster gegeven om
haar te kalmeren. Omdat verzoekster niet rustig werd, hield de politie verzoekster
vervolgens aan wegens belemmering van ambtshandelingen en vernieling. Verzoekster
werd geboeid overgebracht naar het politiebureau. Op grond van door verzoekster
overgelegde verklaringen van haar huisarts en fysiotherapeut kwam naar voren
dat er sprake was geweest van een forse klap. De politieambtenaar achtte het
juist dat hij de tik had gegeven. Volgens hem zouden andere middelen om verzoekster
te kalmeren harder zijn uitgevallen.De Nationale ombudsman volgde het standpunt van de politieambtenaar niet.
Volgens de Nationale ombudsman had verzoekster, nadat bleek dat zij onhandelbaar
was, meteen kunnen worden aangehouden en geboeid. Bij zo'n aanpak was het
niet nodig geweest om haar een klap in het gezicht te geven. De conclusie
luidde dan ook dat was gehandeld in strijd met de beginselen van proportionaliteit
en subsidiariteit. De klacht was gegrond.Rapport 95/229 werd uitgebracht naar aanleiding van een klacht dat de
gemeentepolitie te Utrecht geweld had gebruikt bij verzoekers aanhouding.Omdat verzoeker zich verzette tegen de aanhouding rechtvaardigde dit naar
het oordeel van de Nationale ombudsman het omleggen van handboeien. Nadat
verzoeker was geboeid, pakte de politie verzoeker echter nog bij zijn haar
en sleepte zij hem over de grond. Deze vorm van geweldgebruik achtte de Nationale
ombudsman, zeker gezien het feit dat verzoeker al was geboeid, disproportioneel.
Weliswaar had verzoeker nog verzet geboden, maar niet was gebleken dat het
verzet zodanig was dat er geen andere manier was geweest om hem mee te nemen.
Op dit punt was de klacht gegrond.Het rapport 95/554 (zie ook in § 7A.2.2.2) betrof (mede) een
klacht over het gebruik van geweld tijdens de insluiting van verzoeker in
een ophoudkamer van een politiebureau. De betrokken politieambtenaren van
de gemeentepolitie te Arnhem erkenden dat zij verzoeker enkele malen op het
hoofd hadden geslagen. Zij hadden hierbij leren handschoenen gedragen. De
politieambtenaren gaven als reden voor het toegepaste geweld aan dat verzoeker
zich uiterst recalcitrant en hinderlijk had gedragen en dat
hij tot kalmte moest worden gemaand. Omdat mondelinge pogingen daartoe niet
het gewenste effect sorteerden, hadden de politieambtenaren besloten om verzoeker
enkele klappen te geven, om hem zo tot rust te brengen. Voorts brachten de
politieambtenaren naar voren dat de deur van de ophoudruimte niet bestand
was tegen de trappen die verzoeker tegen deze deur had gegeven en dat zijn
luidruchtige gedrag het de dienstdoende politieambtenaren onmogelijk had gemaakt
om hun werk te verrichten.De Nationale ombudsman achtte het aannemelijk dat verzoeker, gelet op
een doktersverklaring die hij had overgelegd, niet alleen op het hoofd, maar
ook op andere lichaamsdelen was geslagen. Hij keurde de handelwijze van de
betrokken politieambtenaren af. De redenen die de politieambtenaren naar voren
hadden gebracht, vond de Nationale ombudsman onvoldoende om het toegepaste
geweld te rechtvaardigen. In dit verband wees hij onder meer op de mogelijkheid
om verzoeker onder te brengen in een cel, waarin hij geen hinder kon veroorzaken.
De klacht was gegrond. 7A.5 ControlebevoegdhedenOp het terrein van het gebruik van controlebevoegdheden verscheen in 1995
één rapport. Dit rapport (95/116) werd uitgebracht naar aanleiding
van een klacht dat de gemeentepolitie te Hilversum verzoeker had gevraagd
om zijn verblijfsvergunning te tonen, zonder dat daarvoor aanleiding was en
in het bijzijn van anderen. De politie, die had bemiddeld in een civiel geschil
tussen verzoeker en een autoverkoper, wilde op een gegeven moment verzoekers
identiteit weten. Omdat de politie het vermoeden had met een vreemdeling te
maken te hebben, vroeg zij naar verzoekers verblijfspapieren. De politie maakte
daarbij gebruik van de controlebevoegdheid ingevolge artikel 19, lid 1 van
de Vreemdelingenwet.De Nationale ombudsman overwoog dat het op zichzelf juist is dat politieambtenaren,
wanneer zij bemiddelend optreden, dit schriftelijk vastleggen, in bijvoorbeeld
een mutatie in een dag- en nachtrapport. In dat kader is de vraag naar de
identiteit van betrokkene(n), bijvoorbeeld aan de hand van enig document,
gerechtvaardigd. Geen noodzaak bestaat er dan echter om gebruik te maken van
enige controlebevoegdheid; de vrijwilligheid van betrokkenen behoort uitgangspunt
te zijn. Omdat de politie gebruik had gemaakt van de controlebevoegdheid op
grond van de Vreemdelingenwet en zij niet de weg van de vrijwillige medewerking
had bewandeld, keurde de Nationale ombudsman de handelwijze van de politie
al op die grond af. Het oordeel in dit rapport luidde dan ook «niet
behoorlijk». 7A.6 Politiecellen: verblijfsomstandigheden; verzorging a. Naleving richtlijnen voor ingesloten geïntoxiceerdenIn verband met een beklagprocedure bij het gerechtshof te Arnhem schortte
de Nationale ombudsman op 2 februari 1994 een onderzoek op dat op 22 oktober
1993 was ingesteld naar aanleiding van een klacht over de omstandigheden waaronder
een arrestant in een cel van de (toenmalige) gemeentepolitie te Arnhem was
overleden. Bij beschikking van 12 december 1994 besliste het gerechtshof dat
het beklag tegen het niet vervolgen van de betrokken ambtenaren van de gemeentepolitie
te Arnhem niet gegrond was. Het gerechtshof concludeerde echter wel dat de
politie ernstig te kort was geschoten in de zorg voor de betrokken arrestant.Gelet op de beschikking van het gerechtshof te Arnhem besloot de Nationale
ombudsman op 6 januari 1995 het verzoek tot heropening van het onderzoek van
de Nationale ombudsman niet te honoreren. Wel deelde de Nationale ombudsman
de bezorgdheid die verzoekers, als nabestaanden, naar voren
hadden gebracht met betrekking tot de wijze waarop de richtlijnen werden nageleefd
met betrekking tot de zorg voor ingesloten geïntoxiceerden. De betrokkene
was in de cel overleden ten gevolge van drugsgebruik; hij was onvoldoende
frequent gecontroleerd, en er was geen arts geraadpleegd.Voordat het onderzoek was opgeschort, had de minister van Justitie de
Nationale ombudsman laten weten dat de hoofdofficier van justitie te Arnhem
de korpschef van de gemeentepolitie te Arnhem had verzocht om maatregelen
te treffen om het naleven van de richtlijnen in de toekomst te waarborgen.
De korpschef had meegedeeld dat hij alle wachtcommandanten van het korps erop
had gewezen dat ingevolge de richtlijnen iedere geïntoxiceerde in beginsel
dient te worden onderzocht door een arts, en dat de toestand van de geïntoxiceerde
ieder half uur dient te worden gecontroleerd.De Nationale ombudsman verzocht de minister van Justitie en de burgemeester
van Arnhem, laatstgenoemde in diens hoedanigheid van beheerder van het regionale
politiekorps Gelderland Midden, of inmiddels kon worden gegarandeerd dat de
van toepassing zijnde richtlijnen werden nageleefd.Naar aanleiding van de reacties van beide bestuursorganen deelde de Nationale
ombudsman de minister van Justitie bij brief van 4 mei 1995 mee dat hij met
instemming had kennis genomen van de inspanningen die de hoofdofficier van
justitie te Arnhem had gepleegd om de naleving van de richtlijnen in zijn
arrondissement te bevorderen. De Nationale ombudsman gaf aan dat het ambtsbericht
ter zake van de hoofdofficier van justitie niettemin ook reden vormde tot
bezorgdheid, met name waar de hoofdofficier meedeelde dat van een stipte naleving
van de richtlijnen nog steeds geen sprake was, en waar hij gewag maakte van
«de alom gevoelde slechte uitvoerbaarheid van de regeling». Voorts
deelde de Nationale ombudsman de minister mee dat uit de reactie van de beheerder
van het regionale politiekorps Gelderland Midden bleek dat de korpsleiding
het belang van de richtlijnen onderkende en de naleving ervan bevorderde,
maar dat ook de korpsbeheerder niet kon garanderen dat de richtlijnen adequaat
werden nageleefd.De Nationale ombudsman legde de minister van Justitie in de brief van
4 mei 1995 ook de vraag voor of de richtlijnen, zoals die per 1 april 1994
zijn vervat in hoofdstuk 6, paragraaf 4 van de (nieuwe) Ambtsinstructie voor
de politie, de Koninklijke Marechaussee en de buitengewone opsporingsambtenaar
in voldoende mate uitvoerbaar zijn, en strikt worden nageleefd, met name op
het punt van het raadplegen van de arts en de controle van de ingeslotene.De minister antwoordde op 27 juni 1995. Zij deelde onder meer mee dat
de regeling weliswaar veel vergt van de uitvoerenden, maar dat de regeling
op dat punt niet afwijkt van vele andere regelingen, en dan ook niet om die
reden als niet goed uitvoerbaar kan worden aangemerkt. Voorts deelde de minister
mee dat het betreurenswaardige feit dat de richtlijnen in het onderhavige
geval niet juist waren nageleefd, niet zonder meer tot het oordeel leidde
dat van een structurele veronachtzaming sprake was, terwijl haar daarover
ook geen andere berichten hadden bereikt.De minister gaf aan dat ten aanzien van de Ambtsinstructie, anders dan
ten aanzien van de Politiewet 1993, niet is voorzien in een evaluatie. Wel
zou de naleving van de regeling voor geïntoxiceerden aan de orde kunnen
komen bij de evaluatie van de registratie van sterfgevallen en suïcidepogingen
in politiecellen. De minister kondigde aan dat zij dan – zo nodig –
maatregelen zou treffen.De Nationale ombudsman berichtte de minister van Justitie op 7 juli 1995
dat haar brief van 27 juni 1995 nog niet alle zorg had weggenomen,
onder meer omdat zij nog niet had verklaard waarom de hoofdofficier van justitie
te Arnhem had gesproken van «de alom gevoelde slechte uitvoerbaarheid
van de regeling». Niettemin sloot de Nationale ombudsman de correspondentie
over dit onderwerp af. b. Uitgebrachte rapportenIn 1995 bracht de Nationale ombudsman zes rapporten uit over de verblijfsomstandigheden
of de verzorging van ingeslotenen in een politiecel. In twee gevallen luidde
het oordeel «behoorlijk» en in drie gevallen «niet behoorlijk».
In één geval was de onderzochte gedraging deels «behoorlijk»
en deels «niet behoorlijk».In rapport 95/75 oordeelde de Nationale ombudsman dat het niet juist was
geweest dat ambtenaren van de voormalige rijkspolitie te Oosterwolde het onwel
worden van een man, die was opgehouden op het politiebureau, hadden aangemerkt
als simulatie. Het was de ambtenaren bekend dat deze man leed aan suikerziekte.
Volgens de Nationale ombudsman misten zij de medische deskundigheid om te
beoordelen of er sprake was geweest van daadwerkelijk onwel worden, dan wel
van simulatie. Het was dan ook niet juist dat geen arts was geraadpleegd.Rapport 95/245 betrof (mede) de klacht dat de regiopolitie Hollands Midden
verzoeker had ingesloten in een politiecel waar een te lage temperatuur heerste.
De Nationale ombudsman overwoog in dit rapport dat het behoort tot de vereisten
van een adequate verzorging van personen die van hun vrijheid zijn beroofd
dat de temperatuur in de ruimtes waarin betrokkenen worden ingesloten voldoende
op peil is. Is de desbetreffende cel door omstandigheden te koud, dan dient
de politie tenminste de ingeslotenen direct bij de insluiting bescherming
tegen de koude aan te bieden, bijvoorbeeld in de vorm van een deken. De temperatuur
in de cel waarin verzoeker was ingesloten, was lager dan voor een verblijfsruimte
gebruikelijk is en van een verblijfplaats mag worden verwacht. Pas nadat verzoeker
daar om had gevraagd, en pas nadat geruime tijd was verstreken, had de politie
aan verzoeker zijn jas gegeven, als bescherming tegen de kou. De klacht was
op dit punt gegrond.Tot slot wordt hier rapport 95/482 (zie ook § 7A.2.1) besproken.
Verzoeker klaagde erover dat hij gedurende een gedeelte van zijn inverzekeringstelling
ingesloten was geweest in een ruimte die niet voldeed aan de gestelde eisen.
Verzoeker verbleef gedurende zijn inverzekeringstelling in het bureau van
de gemeentepolitie te Almelo, dat op dat moment tijdelijk was ondergebracht
in een voormalig bankgebouw. In een voormalige kluis waren vier ruimtes voor
arrestanten gebouwd. In zon ruimte, van 1,5 bij 2,5 meter, bevond zich alleen
een tafel en een stoel. Een raam ontbrak en er was geen directe verwarming
aanwezig.Uit het onderzoek bleek dat verzoeker niet gedurende de hele periode van
zijn inverzekeringstelling, die drie dagen had geduurd, in één
van de ruimtes van de voormalige kluis ingesloten was geweest, maar dat hij
daar slechts had verbleven in afwachting van verhoren elders. Verzoeker had
er nooit de nacht doorgebracht.Op grond van het Besluit van de minister van Justitie van 20 augustus
1952 (zoals gewijzigd bij het Besluit van 30 september 1959) moet een lokaal
waarin een in verzekering gestelde wordt ingesloten minimaal een afmeting
hebben van 2.50 bij 2.20 m., en zijn voorzien van een tafel, stoel, brits,
closet en doorgeefluik. Verder moet het lokaal verwarmd kunnen worden, en
er moet voldoende daglicht kunnen toetreden.De Nationale ombudsman overwoog dat verzoekers stelling op zichzelf juist
was dat de ruimte in de voormalige bankkluis op een aantal punten
niet aan de eisen voldeed. De huisvesting van het politiebureau in het voormalig
bankgebouw was echter een tijdelijke toestand, veroorzaakt door een verbouwing
van het eigenlijke politiebureau. Volgens de Nationale ombudsman was in zekere
zin dan ook sprake van een overmachtssituatie. Verder achtte de Nationale
ombudsman van belang dat verzoeker niet gedurende de hele periode van zijn
inverzekeringstelling in deze ruimte ingesloten was geweest. Aangezien het
vereiste van de aanwezigheid van een brits met name betrekking heeft op een
nachtverblijf en niet was gebleken dat het nodig was geweest dat verzoeker
ook overdag over een brits beschikte, kon de gemeentepolitie te Almelo op
dat punt geen verwijt worden gemaakt. Ten aanzien van de afmeting van de ruimte
was het verschil met de voorgeschreven afmeting verklaarbaar nu in de ruimte
waarin verzoeker was ingesloten geen brits was. Wat betreft het ontbreken
van closet en doorgeefluik achtte de Nationale ombudsman het van belang dat
verzoeker niet had geklaagd over een tekort aan verzorging. Ten aanzien van
het ontbreken van een (directe) verwarming kwam uit het onderzoek naar voren
dat in de ruimte een kamertemperatuur heerste. Wat betreft het ontbreken van
een raam was van belang dat verzoeker nooit een volle dag in de ruimte had
verbleven. De Nationale ombudsman kwam in deze zaak tot de conclusie dat de
ruimte waarin verzoeker had verbleven weliswaar niet op alle punten voldeed
aan de eisen, maar dat de hierboven genoemde feiten en omstandigheden dat
voor het grootste deel konden verklaren èn rechtvaardigen. De klacht
was niet gegrond. 7A.7 LegitimerenArtikel 2 van de op 1 april 1994 in werking getreden Ambtsinstructie voor
de politie, de Koninklijke Marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar
luidt als volgt:«De ambtenaar legitimeert zich met het legitimatiebewijs dat aan
hem is verstrekt:a. bij optreden in burgerkleding ongevraagd, tenzij bijzondere omstandigheden
dit onmogelijk maken, enb. bij optreden in uniform, op verzoek daartoe.»In 1995 verschenen vier rapporten over legitimeren door de politie. In
één geval luidde het oordeel «behoorlijk» en in
drie gevallen «niet behoorlijk».In de zaak die leidde tot rapport 95/115 (zie § 7A.2 voor een
meer uitvoerige bespreking van deze zaak) maakten verzoekers er bezwaar tegen
dat in burger geklede ambtenaren van de gemeentepolitie te Rotterdam, die
hen hadden aangehouden, zich op geen enkel moment hadden gelegitimeerd of
anderszins hadden duidelijk gemaakt dat zij van de politie waren.De Nationale ombudsman overwoog in dit rapport dat politieambtenaren,
wanneer zij optreden in burgerkleding en daarbij gebruik maken van een «gewone
auto» (zoals in het onderhavige geval was gebeurd), dienen te beseffen
dat burgers niet weten dat zij met de politie van doen hebben. Gelet hierop
dienen politieambtenaren zich te realiseren dat politieoptreden in zo'n geval
reacties kan teweegbrengen, die zich niet zouden voordoen wanneer wel bekend
zou zijn dat het gaat om optreden van de politie. Het is dan ook zaak dat
politieambtenaren in dergelijke gevallen, zodra dit mogelijk is, ondubbelzinnig
kenbaar maken dat zij politieambtenaren zijn. In dit geval oordeelde de Nationale
ombudsman dat in elk geval één van de betrokken politieambtenaren
zodra dit mogelijk was op duidelijke wijze zijn politie-legitimatiebewijs
had moeten tonen. Niet was gebleken dat hiervoor geen gelegenheid
was geweest. Op dit punt was onjuist gehandeld. 7A.8 Informatie 7A.8.1 Vastleggen van informatieOver het vastleggen van informatie verschenen in 1995 zes rapporten. De
Nationale ombudsman sprak in deze rapporten tweemaal het oordeel «behoorlijk»
uit, en driemaal het oordeel «niet behoorlijk», en kwam éénmaal
tot het oordeel dat een deel van de onderzochte gedraging «behoorlijk»
was, terwijl over een ander deel geen oordeel kon worden gegeven. Evenals
in 1994 (zie het Jaarverslag 1994, blz. 131) zijn in het genoemde aantal van
zes niet de rapporten begrepen die zijn uitgebracht naar aanleiding van klachten
over de wijze waarop de politie gegevens over een verkeersongeval had geregistreerd.
Ook in dit verslag komen deze rapporten aan de orde in de paragraaf Politieoptreden
en verkeer (§ 7A.12).In de rapporten 95/554 en 95/555 (ook genoemd in § 7A.2.2.2)
zag de Nationale ombudsman aanleiding tot het opnemen van een overweging ten
overvloede op het punt van het vastleggen van informatie.In beide gevallen had de klacht die aan het rapport ten grondslag lag
(mede) betrekking op een onderzoek aan het lichaam door de (toenmalige) gemeentepolitie
te Arnhem. Los van het feit dat het in die zaak onjuist was om tot lichaamsvisitatie
over te gaan, was het eveneens onjuist dat de politieambtenaren geen rapport
hadden opgemaakt met betrekking tot het uitvoeren van het onderzoek aan het
lichaam. 7A.8.2 SignaleringenNaar aanleiding van klachten over signaleringen in het opsporingsregister
bracht de Nationale ombudsman in 1995 twee rapporten uit. In één
geval luidde het oordeel «behoorlijk», terwijl in het andere geval
het oordeel «niet behoorlijk» luidde.Vermeldenswaard is rapport 95/334, dat ook aan de orde komt in § 7B.2
en in hoofdstuk 10, § 10A.4. De aanleiding tot dit rapport vormde
onder meer de klacht van verzoekster dat zij op 10 september 1993 op Schiphol
was aangehouden, hoewel het landelijke telexbericht waarin de toenmalige Dienst
Luchtvaart van de rijkspolitie had verzocht om haar opsporing, aanhouding
en voorgeleiding al dateerde van 26 juni 1991 en de politie in de tussenliggende
periode niet had geprobeerd om haar op haar woonadres aan te treffen.De Nationale ombudsman achtte niettemin de aanhouding van verzoekster
op grond van de tegen haar gerezen verdenking terecht. Daaraan deed niet af
dat de signalering ruim twee jaar eerder had plaatsgevonden en dat in de tussentijd
geen activiteiten waren ondernomen ter opsporing van verzoekster. 7A.8.3 Verstrekken van informatie; meewerken aan tv-programma'sIn 1995 verschenen elf rapporten over het verstrekken van informatie.
Achtmaal sprak de Nationale ombudsman het oordeel «behoorlijk»
uit, in twee gevallen luidde het oordeel «niet behoorlijk», en
éénmaal werd geen oordeel gegeven.Het onderzoek dat uitmondde in rapport 95/340 (AB 1995, nr. 570, m.n.
PJS) verdient op deze plaats een meer uitgebreide bespreking. Het onderzoek vond zijn eerste aanleiding in twee klachten over de wijze
waarop de toenmalige gemeentepolitie te Rotterdam medewerking had verleend
aan het televisieprogramma «Surveillance». Onder meer om de twee
klachten in een breder kader te kunnen plaatsen en gezien het feit dat in
verschillende nieuwsmedia aandacht was besteed aan de televisieserie «Bureau
Bijlmer», besloot de Nationale ombudsman om het onderzoek naar aanleiding
van de twee klachten te verbreden, met een onderzoek uit eigen beweging. Zo
werd dit onderzoek gericht op de wijze waarop, en met name de voorwaarden
waaronder, de gemeentepolitie te Rotterdam, de regiopolitie Amsterdam-Amstelland
en de regiopolitie Haaglanden, alsmede de arrondissementsparketten te respectievelijk
Rotterdam, Amsterdam en 's-Gravenhage, medewerking hadden verleend aan het
tot stand komen van televisieprogramma's waarbij de privacy in het geding
was of kon komen van hen die werden betrokken in opsporingsonderzoek of andere
activiteiten van de politie. Het ging om de televisieprogramma's «Surveillance»
(NCRV), «Bureau Bijlmer» (TROS) en «de Nacht» (Veronica).
In deze programma's werden beelden vertoond van werkelijk politieoptreden,
dat niet in scène was gezet; in dit verband wordt wel gesproken van
«reality tv». Deze programma's bevatten geen actueel nieuws; aan
hun totstandkoming was een ruime tijd van voorbereiding voorafgegaan. De programma's
konden tot stand komen door de actieve medewerking van de politie. Voorts
bleek uit het onderzoek dat de politie de makers van de programma's de gelegenheid
had geboden om gedurende een bepaalde tijd werkzaamheden van de politie te
volgen en er opnamen van te maken.De Nationale ombudsman concludeerde in zijn rapport dat er uiteenlopende
belangen in het geding zijn wanneer de politie besluit om mee te werken aan
televisieprogramma's over haar werkzaamheden. Enerzijds is er het belang van
openheid. De Nationale ombudsman overwoog in dit verband dat het in een democratische
samenleving van essentieel belang is dat overheidsinstanties hun werk zoveel
als mogelijk vervullen in openheid naar de samenleving. Anderzijds zijn er
belangen die dwingen tot een zekere geslotenheid. Het betreft hier met name
het grondrecht van eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer, zoals dat
is neergelegd in artikel 10, lid 1 van de Grondwet, en in artikel 8, lid 1
van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden (EVRM). Uit de aard van haar taken vloeit voort dat
de politie bij uitstek beschikt over informatie waarbij de persoonlijke levenssfeer
in het geding is.De Nationale ombudsman overwoog dat de politie zich ziet gesteld voor
de noodzaak tot het afwegen van het belang van het betrachten van openheid
enerzijds en, onder meer, dat van het eerbiedigen van de persoonlijke levenssfeer
anderzijds, wanneer zij met het oog op berichtgeving over haar werk door de
nieuwsmedia wordt benaderd met een verzoek om informatie. In dit verband merkte
de Nationale ombudsman op dat de politie van geval tot geval moet beoordelen
of en in hoeverre een eventuele schending van de persoonlijke levenssfeer
nog wel, dan wel niet meer aanvaardbaar is, en, in verband daarmee, of en
in hoeverre het belang van openheid een dergelijke schending kan rechtvaardigen.
De noodzaak tot belangenafweging zal in de regel betekenen dat wanneer de
politie besluit om medewerking te geven aan een televisieprogramma over haar
werk, aan die medewerking voorwaarden zal verbinden.De Nationale ombudsman concludeerde voorts dat de richtlijnen die in 1992
zijn vastgesteld voor informatieverstrekking en voorlichting door politie
en openbaar ministerie aan de media in en over strafzaken (Stcrt. 1992, 86)
niet direct zijn toegesneden op de medewerking door de politie aan televisieprogramma's
over haar werk. Deze richtlijnen hebben bovendien alleen betrekking op strafzaken,
terwijl in de bedoelde televisieprogramma's ook de andere politietaken –
hulpverlening en handhaving van de openbare orde – aan de orde kunnen
komen.De Nationale ombudsman stelde in rapport 95/340 een lijst op met voorwaarden
die de politie zou behoren te hanteren wanneer haar wordt gevraagd om medewerking
aan televisieprogramma's over haar werk, en tijdens de voorbereiding van die
programma's. De Nationale ombudsman gebruikte deze lijst tevens als toetsingskader
bij de beoordeling van de onderzochte gedragingen.De bovengenoemde voorwaarden hebben betrekking op:– de aard van het programma;– de informatie die aan betrokkenen, de betrokken politieambtenaren
inbegrepen, moet worden verstrekt;– de informatieverstrekking in de uitzending;– de controle voorafgaande aan de uitzending;– de afspraken met de producent;– het informeren van de korpschef, de korpsbeheerder en eventuele
andere burgemeesters;– de betrokkenheid van het openbaar ministerie.Eén van de voorwaarden die de Nationale ombudsman formuleerde,
is dat alle personen van wie opnamen worden gemaakt zoveel mogelijk vooraf
schriftelijk dienen te worden geïnformeerd over het feit dat er van hen
opnamen worden gemaakt, en over het televisieprogramma waarvoor deze opnamen
bestemd zijn. Ook behoren betrokkenen er over te worden geïnformeerd
dat zij bezwaar kunnen maken tegen het uitzenden van gemaakte opnamen, voor
zover zij in en door die uitzending op enigerlei wijze herkenbaar zullen zijn.Ten aanzien van de betrokkenheid van het openbaar ministerie stelde de
Nationale ombudsman als voorwaarde dat de politie het openbaar ministerie
tijdig tevoren moet benaderen, en om instemming moet vragen voor het geven
van een positief antwoord op het verzoek om medewerking te verlenen. Voorts
zal het openbaar ministerie met de politie duidelijke afspraken moeten maken
ten aanzien van het vooraf beoordelen van de uit te zenden opnamen.Uit het onderzoek bleek dat door de drie onderzochte korpsen op verschillende
wijze was meegewerkt aan de televisieprogramma's over hun werk. Ook de voorwaarden
waaronder medewerking was verleend, varieerden per korps. De Nationale ombudsman
concludeerde dat de betrokken drie korpsen wat betreft de onderzochte drie
televisieprogramma's in een aantal opzichten waren te kort geschoten uit een
oogpunt van één of meer van de voorwaarden die de Nationale
ombudsman had geformuleerd.Omdat het arrondissementsparket te 's-Gravenhage, zoals uit het onderzoek
was gebleken, geen betrokkenheid had bij de onderzochte gedraging bleef dit
parket buiten de beoordeling door de Nationale ombudsman. Ten aanzien van
de arrondissementsparketten te Rotterdam en Amsterdam concludeerde de Nationale
ombudsman dat de onderzochte gedragingen op een aantal punten niet hadden
voldaan aan de daaraan te stellen eisen.Ten aanzien van de klachten van verzoekers bleek uit het onderzoek onder
meer dat van hen opnamen waren gemaakt tijdens een verhoor door de gemeentepolitie
Rotterdam zonder dat zij dit wisten. Beide verzoekers waren herkenbaar in
beeld geweest in een uitzending van het programma «Surveillance».
De Nationale ombudsman overwoog onder meer dat het niet juist was geweest
dat verzoekers niet op de hoogte waren gebracht van het feit dat van hen opnamen
zouden worden en zijn gemaakt. Daardoor hadden zij ook geen mogelijkheid om
bezwaar te maken tegen het uitzenden van de opnamen. De Nationale ombudsman verbond aan het rapport 95/340 een aanbeveling,
omdat in de in dit onderzoek betrokken gevallen niet altijd of niet geheel
was gehandeld in overeenstemming met in het bijzonder de eisen die verband
houden met het belang van het eerbiedigen van de persoonlijke levenssfeer.
De beheerders van de regionale politiekorpsen Rotterdam-Rijnmond, Amsterdam-Amstelland
en Haaglanden, en de minister van Justitie werd in overweging gegeven om de
totstandkoming, zo mogelijk ook in landelijk verband, van richtlijnen voor
het verlenen van medewerking door de politie aan televisieprogramma's waarin
werkzaamheden van de politie in beeld worden gebracht te bevorderen, dan wel
de bestaande richtlijnen met het oog op dit onderwerp aan te passen of uit
te breiden, en vervolgens toe te zien op een goede naleving van deze richtlijnen
door hun korps, respectievelijk de arrondissementsparketten.De minister van Justitie liet in reactie op de aanbeveling op 4 december
1995 weten dat de aanbeveling zal worden meegenomen in de al in gang gezette
heroverweging van de «Richtlijn informatieverstrekking en voorlichting
door politie en openbaar ministerie aan de media in en over strafzaken».
De richtlijn zal worden aangepast in de door de Nationale ombudsman voorgestelde
richting. Naar verwachting zal de herziene richtlijn medio 1996 in werking
treden.De Nationale ombudsman nam met instemming hiervan kennis.De korpsbeheerder van de regiopolitie Rotterdam-Rijnmond liet bij brief
van 21 december 1995 in reactie op de aanbeveling weten dat in overleg met
het openbaar ministerie en de politie inmiddels wordt gewerkt aan nadere regels
ter zake. Zodra die regels definitief zijn opgesteld en formeel zijn vastgesteld,
wat naar verwachting binnen afzienbare tijd het geval zal zijn, zullen de
bedoelde richtlijnen worden toegezonden aan de Nationale ombudsman. De reacties
van de andere twee betrokken korpsbeheerders waren, in grote lijn, gelijkluidend.Op 25 januari 1996 zond de minister van Binnenlandse Zaken de Nationale
ombudsman een afschrift van de brief die hij, mede naar aanleiding van het
rapport 95/340, had verzonden aan de voorzitter van de Tweede Kamer. De minister
van Binnenlandse Zaken deelde in deze brief mee dat hij met zijn ambtgenote
van Justitie zal bezien of het zinvol is richtlijnen te ontwerpen voor het
door de politie actief meewerken aan televisieprogramma's en daarbij de uitgangspunten
van het rapport van de Nationale ombudsman te betrekken. Ook was hij voornemens
om tijdens het eerstvolgende overleg met de korpsbeheerders te spreken over
de wenselijkheid van totstandkoming van landelijke richtlijnen. 7A.9 Optreden met betrekking tot aangiften en meldingenDe jaren 1993 en 1994 vertoonden een opvallende stijging van het aantal
rapporten dat was uitgebracht over politieoptreden naar aanleiding van aangiften
en meldingen. In 1993 werden 49 rapporten over dit onderwerp uitgebracht,
meer dan een verdubbeling van het aantal van 1992 (20 rapporten). In 1994
zette deze stijging zich voort: in dat jaar verschenen 55 rapporten over dit
onderwerp. Mede gezien het feit dat in 26 van deze gevallen het oordeel «niet
behoorlijk» werd uitgesproken, bleef dit onderwerp duidelijk aandacht
vragen.Hoewel het wellicht voorbarig is om te spreken van een kentering, is in
elk geval opmerkelijk dat in 1995 het aantal uitgebrachte rapporten over dit
onderwerp is gedaald ten opzichte van de voorgaande jaren. Van de 33 rapporten
die in 1995 over dit onderwerp werden uitgebracht, luidde het oordeel in vijftien
gevallen «behoorlijk», in twaalf gevallen «niet behoorlijk»
en in drie gevallen deels «behoorlijk», deels «niet behoorlijk». In één zaak werd geen oordeel gegeven, en in twee rapporten
kwam de Nationale ombudsman tot deels «behoorlijk» en deels geen
oordeel.De meeste rapporten op dit terrein hadden – evenals de voorgaande
jaren – betrekking op klachten over het niet, niet juist of niet volledig
opnemen van een aangifte en over het niet of onvoldoende reageren op meldingen.In het onderzoek dat leidde tot rapport 95/440 was onder meer sprake van
een klacht over de gemeentepolitie te Heerlen. Verzoeker maakte er bezwaar
tegen dat de politie had geweigerd om hem een afschrift te verstrekken van
de aangifte van mishandeling die de gemeentepolitie te Nijmegen jegens hem
zou hebben gepleegd. Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek
dat de betrokken ambtenaar van de politie te Heerlen een fictieve aangifte
had opgenomen, omdat verzoeker op hem een zeer verwarde indruk had gemaakt.
Verzoeker had deze fictieve aangifte ondertekend en had vervolgens het bureau
verlaten.Gelet op wat gedurende dit onderzoek van de Nationale ombudsman was gebleken,
was voldoende aannemelijk dat verzoeker op het moment dat hij aangifte van
mishandeling wenste te doen een zeer verwarde indruk had gemaakt. De Nationale
ombudsman overwoog dat onder dergelijke omstandigheden van een politieambtenaar
niet kan worden verlangd dat hij de aangifte ook daadwerkelijk opneemt. Hieruit
volgde dat in dit geval aan verzoeker ook geen afschrift van een aangifte
behoefde te worden verstrekt. De klacht was niet gegrond.Van een andere orde is de zaak in rapport 95/113 (zie ook § 7A.2,
§ 7B.3 en § 7B.7). Dit rapport werd uitgebracht naar aanleiding
van een klacht van een man te Spijkenisse wiens echtgenote – naar later
bleek – door zelfdoding om het leven was gekomen. De vrouw had 's nachts,
na een ruzie met haar echtgenoot, in overspannen toestand de echtelijke woning
verlaten. De daaropvolgende dag was zij niet teruggekeerd, waarna de man omstreeks
10.30 uur telefonisch aan de politie te Spijkenisse doorgaf dat zijn vrouw
werd vermist. Hij verstrekte daarbij gegevens over het signalement en de kleding
van zijn echtgenote. De politie vroeg verzoeker in dit gesprek om thuis te
wachten, om telefonisch bereikbaar te zijn. Omstreeks 10.45 uur die dag werd
verzoeker uitgenodigd om naar het politiebureau te komen om aangifte te doen
van vermissing van zijn echtgenote. De politie was er op dat moment echter
al van op de hoogte dat verzoekers echtgenote was overleden. De Nationale
ombudsman noemde het dan ook niet juist dat verzoeker desondanks werd uitgenodigd
om aangifte te komen doen van vermissing van zijn echtgenote.Toen verzoeker zich om 11.00 uur aan het politiebureau te Spijkenisse
vervoegde, werd hem niet verteld dat zijn – inmiddels overleden –
echtgenote was gevonden, maar werd met hem een «min of meer informatief»
gesprek gevoerd. Daarin werd onder meer ingegaan op de omstandigheden waaronder
verzoekers echtgenote het huis had verlaten en op de wijze waarop zij was
gekleed. Het accent in dit gesprek lag op het verkrijgen van informatie omtrent
de vermissing. Dit gebeurde echter op een tijdstip waarop het de politie al
enige tijd bekend was dat verzoekers vrouw dood was aangetroffen. De Nationale
ombudsman achtte het om die reden niet juist dat de politie op dat moment
met verzoeker slechts heeft gesproken over een vermissing, en van hem een
verklaring heeft opgenomen onder die noemer. Ook op dit punt werd de klacht
gegrond geacht. 7A.10 BejegeningIn 1994 bracht de Nationale ombudsman 42 rapporten uit met betrekking
tot klachten over de wijze van bejegening door politieambtenaren. In 1995
was het aantal rapporten dat (mede) betrekking had op dit onderwerp aanzienlijk
lager, namelijk 21.In zes van deze zaken luidde het oordeel «behoorlijk», in
twee zaken «niet behoorlijk». In één zaak werd geen
oordeel gegeven, in vijf zaken luidde het oordeel deels «behoorlijk»,
deels «niet behoorlijk». In drie gevallen kon over een deel van
de gedraging geen oordeel worden gegeven, terwijl de gedraging op een ander
deel «behoorlijk» werd geacht. Eveneens in drie gevallen werd
de gedraging deels als «niet behoorlijk» gekwalificeerd, terwijl
over een ander deel geen oordeel werd gegeven. In één geval
kon over een deel van de gedraging geen oordeel worden gegeven, werd een ander
deel als «behoorlijk» en weer een ander deel als «niet behoorlijk»
aangemerkt.Evenals in 1994 hadden de klachten op dit terrein in 1995 vooral betrekking
op de wijze waarop de politie burgers te woord had gestaan. In het merendeel
van de gevallen werd geklaagd over opmerkingen die de politie zou hebben gemaakt.Eén zaak wordt ter illustratie nader genoemd, te weten rapport
95/15, uitgebracht naar aanleiding van een klacht over de (toenmalige) gemeentepolitie
te Rotterdam. Op 5 november 1992 dineerde verzoekster met een vriendin in
een horeca-gelegenheid te Rotterdam. Zij verliet het restaurant zonder te
betalen. Personeel van het restaurant liep haar achterna, waarna op straat
een worsteling ontstond tussen verzoekster en een medewerker van het restaurant.
Verzoekster had die avond last van diarree. Als gevolg van de commotie en
de worsteling met de restaurantmedewerker liet zij haar ontlasting lopen.
Verzoekster werd door inmiddels gewaarschuwde ambtenaren van de gemeentepolitie
te Rotterdam aangehouden en overgebracht naar het politiebureau Eendrachtsplein
te Rotterdam.Zij klaagde er onder meer over dat de politieambtenaren tijdens en na
haar aanhouding voortdurend luidkeels denigrerende en beledigende opmerkingen
over en tegen haar hadden gemaakt. Zo zouden de ambtenaren die haar hadden
aangehouden onder meer voortdurend hebben geroepen: «Gatverdamme, wat
stinkt dat wijf!». Nadat zij in de cel was ingesloten, was er tijdens
de controles steeds gezegd: «Gatverdamme, wat stinkt het hier!».
Verzoeksters lezing op dit punt werd niet weersproken door de politie. In
de reactie van de zijde van de politie op de klacht werd ervan uitgegaan dat
politieambtenaren hadden gezegd dat verzoekster stonk. Ook werd er in de reactie
op de klacht melding van gemaakt dat politieambtenaren in de kamer naast de
fouilleerkamer luidkeels hadden geroepen dat verzoekster haar ontlasting had
laten lopen.De Nationale ombudsman concludeerde dat de door verzoekster aangegeven
opmerkingen, dan wel opmerkingen van gelijke aard en strekking, waren gemaakt.
Dat was niet juist, aldus de Nationale ombudsman. Dergelijke opmerkingen passen
niet in professioneel politieoptreden. De betrokken politieambtenaren hadden
dit soort opmerkingen dan ook achterwege behoren te laten. 7A.11 Hulpverlening 7A.11.1 SlachtofferhulpIn 1995 bracht de Nationale ombudsman één rapport (95/41)
uit waarin hulpverlening door de politie aan slachtoffers van
strafbare feiten het onderwerp vormde. Het oordeel luidde «behoorlijk».Op deze plaats wordt gewezen op de landelijke inwerkingtreding van de
Wet Slachtofferzorg (ook wel bekend onder de naam Wet Terwee). Deze wet is
per 1 april 1993 in werking getreden in de (proef)arrondissementen Dordrecht
en 's-Hertogenbosch, en werd met ingang van 1 april 1995 voor het gehele land
van kracht. De wet is bedoeld om de positie van het slachtoffer in het strafrecht
te versterken.Ter nadere uitvoering van deze wet stelde het College van Procureurs-Generaal
in zijn vergadering van 22 maart 1995 de «Richtlijn slachtofferzorg
bij landelijke inwerkingtreding Wet-Terwee» (Stcrt. 1995, 65) vast.
Ook deze richtlijn trad op 1 april 1995 in werking.In deze richtlijn zijn de werkwijzen van de politie en het openbaar ministerie
beschreven met betrekking tot de drie onderdelen van slachtofferzorg: correcte
bejegening, informatieverstrekking en schadebemiddeling. De richtlijn geeft
een puntsgewijs overzicht van de taken van de politie en het openbaar ministerie,
voorafgegaan door een korte toelichting, waarin de relatie met de Wet-Terwee,
de reikwijdte van de richtlijn en de relatie met andere richtlijnen wordt
aangegeven. Bij de invoering van de richtlijn tekende de voorzitter van het College
van Procureurs-Generaal in een brief aan de hoofdofficieren van justitie aan
dat slachtofferzorg allereerst een onderwerp is dat vorm krijgt in nauw overleg
tussen de politie, het openbaar ministerie en de overige bij slachtofferzorg
betrokken organisaties in het arrondissement, zoals de bureaus slachtofferhulp,
de reclassering en de kinderbescherming. De ervaring in de proef-arrondissementen
had uitgewezen dat er enige tijd overheen gaat voordat de samenwerking op
een voldoende niveau komt en haar vruchten gaat afwerpen. Het jaar 1995 werd
daarom door het College van Procureurs-Generaal gezien als een aanloopjaar,
waarin naar verwachting nog niet de volledige werklast op de organisaties
zou drukken, en gezamenlijk zou worden geïnvesteerd in de verbetering
van de resultaten.De hulpverlening aan slachtoffers door het openbaar ministerie komt uitgebreid
aan de orde in § 7B.8. 7A.11.2 Politieoptreden bij burenruziesNet als in voorgaande jaren diende de Nationale ombudsman zich ook in
1995 een aantal malen uit te spreken over de wijze waarop de politie was opgetreden
bij conflicten die hun oorsprong vonden in problemen van verzoekers met hun
buren. Er verschenen hierover vijf rapporten. De Nationale ombudsman kwam
in drie van deze zaken tot het oordeel «behoorlijk» en éénmaal
tot het oordeel deels «behoorlijk», deels «niet behoorlijk».
Eénmaal concludeerde de Nationale ombudsman dat deels «behoorlijk»
en deels «niet behoorlijk» was gehandeld, terwijl over een ander
deel van de onderzochte gedraging geen oordeel werd gegeven.De Nationale ombudsman neemt als uitgangspunt dat in het geval van burenruzies
het accent van politieoptreden zoveel mogelijk dient te liggen op bemiddeling,
preventie en hulpverlening. Als het conflict na herhaalde bemiddelingspogingen
toch escaleert en er sprake is van het plegen van strafbare feiten, althans
van een naar objectieve maatstaven gemeten redelijk vermoeden daarvan, behoort
het tot de taak van de politie om repressief op te treden en naar aanleiding
van een door één van de partijen gedane aangifte een behoorlijk
onderzoek in te stellen.De politie mag betrokkenen naar een bemiddelaar verwijzen als bemiddelingspogingen
geen resultaat opleveren. Zij mag echter niet weigeren om op
te treden wanneer om assistentie wordt gevraagd als een (ernstig) strafbaar
feit wordt gepleegd.Voor inzicht in het soort zaken op dit gebied waarover de Nationale ombudsman
zich de laatste jaren heeft uitgesproken, wordt verwezen naar eerdere jaarverslagen.
Op deze plaats worden enkele klachten besproken die niet tot een rapport hebben
geleid, maar die op andere wijze, via de interventiemethode, zijn afgedaan.Verzoekster, die in Den Helder woont, stelde in haar verzoekschrift aan
de Nationale ombudsman onder meer dat de politie in haar woonplaats niet adequaat
was opgetreden naar aanleiding van haar meldingen van burengerucht.Medewerkers van de Nationale ombudsman voerden op 14 maart 1995 een gesprek
met verzoekster naar aanleiding van haar klacht. In dit gesprek gaf verzoekster
een toelichting op de situatie met haar buren en de rol van de politie hierin.
Ook gaf verzoekster aan welke verwachtingen zij ten opzichte van de politie
had.De medewerkers van de Nationale ombudsman gaven verzoekster allereerst
een algemene toelichting op het werk van de politie en de prioriteiten die
de politie binnen haar werkzaamheden dient aan te brengen. Daarnaast wezen
zij verzoekster op de mogelijkheden en beperkingen die de politie in dergelijke
kwesties heeft. Tot slot werd met verzoekster ook een aantal concrete afspraken
gemaakt. Zo werd onder meer afgesproken dat een medewerker van de Nationale
ombudsman het geautomatiseerde informatiesysteem (BPS) van de politie te Den
Helder zou inzien, en aan verzoekster zou melden of er mutaties in dit systeem
voorkwamen met betrekking tot de situatie tussen verzoekster en haar buren.
Na inzage werd aan verzoekster een korte en zakelijke weergave gezonden van
een aantal van de (grote hoeveelheid) mutaties die (mede) op deze situatie
betrekking hadden. Ook maakte de medewerker van de Nationale ombudsman de
afspraak met de politie dat zij zou (blijven) reageren op verzoeksters meldingen,
voor zover die zouden passen binnen de prioriteitenstelling van de politie
te Den Helder. Nadat bovengenoemde afspraken schriftelijk aan verzoekster
waren bevestigd, kon het dossier inzake deze klacht worden gesloten.Ook een verzoekster uit Oosterhout had onenigheid met haar buurman en
was niet tevreden over de wijze waarop de politie – in dit geval regiopolitie
Midden- en West Brabant, district Oosterhout – was opgetreden in verband
met dit conflict. Verzoekster verweet de politie partijdigheid en inadequaat
optreden. In het gesprek dat medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman
met haar voerden, kwam tot uitdrukking dat verzoekster vooral zich niet serieus
genomen voelde door de politie.Naar aanleiding van het gesprek met verzoekster werd contact opgenomen
met de teamchef van de politie te Oosterhout. Deze liet weten dat de politie
op de hoogte was van de problemen die speelden tussen verzoekster en haar
buurman. De teamchef benadrukte dat deze problemen zeer serieus werden genomen.
De politie was echter niet in alle situaties in staat om daadwerkelijk op
te treden tegen de meldingen van overlast.In overleg met de teamchef werd de afspraak gemaakt om de communicatie
tussen verzoekster en de politie te verbeteren. Er werd één
contactpersoon aangewezen, om te voorkomen dat verzoekster steeds met een
andere politiefunctionaris werd geconfronteerd. Deze persoon zou op korte
termijn een gesprek met verzoekster hebben, om tot afspraken te komen over
de meldingen en registraties van overlast.De toezeggingen van de politie werden aan verzoekster meegedeeld, waarna
zij aan de Nationale ombudsman te kennen gaf dat zij had besloten
om haar klacht in te trekken. Nu er geen reden bestond voor de Nationale ombudsman
om het onderzoek desondanks voort te zetten, werd het onderzoek beëindigd. 7A.11.3 Overige rapporten op het terrein van hulpverlening
door de politieDe Nationale ombudsman bracht op het terrein van hulpverlening door de
politie nog twee rapporten uit, die geen betrekking hebben op de in de voorgaande
twee paragrafen besproken onderwerpen. In beide zaken was het oordeel «behoorlijk».Rapport 95/366 betrof een klacht van een huisarts te Amsterdam dat een
tweetal ambtenaren van de (toenmalige) gemeentepolitie te Amsterdam en een
tweetal ambtenaren van de (toenmalige) rijkspolitie hem hadden verhinderd
eerste hulp te verlenen aan een slachtoffer van een verkeersongeval.Ten aanzien van het verlenen van eerste hulp merkte de Nationale ombudsman
in algemene zin op dat een arts de beroepsplicht heeft om zich bij een ongeval
te vergewissen van de situatie, en in noodsituaties en bij calamiteiten –
zo veel als mogelijk – eerste hulp te verlenen. Bij het verlenen van
medische hulp aan een slachtoffer behoort diens toestemming voorop te staan.
Hulpverlening door een arts zonder toestemming van het slachtoffer moet alleen
toelaatbaar worden geacht in die gevallen waarin het slachtoffer niet in staat
is om zelf zijn wil kenbaar te maken.Met betrekking tot de hulp die in het onderhavige geval aan het slachtoffer
was geboden, was uit het onderzoek van de Nationale ombudsman het volgende
gebleken. De betrokken ambtenaar van de rijkspolitie had het slachtoffer direct
na zijn aankomst op de plaats van het ongeval gevraagd naar diens lichamelijke
toestand. Hoewel het slachtoffer daarop liet weten dat het goed ging en dat
hij geen ambulance nodig had, had de politieambtenaar voor de zekerheid toch
een ambulance laten oproepen.Vlak na de aankomst van de rijkspolitie arriveerde verzoeker op de plaats
van het ongeval. Hij wilde het slachtoffer onderzoeken. De persoon die als
slachtoffer bij dit ongeval was betrokken, gaf echter duidelijk aan dat hij
geen hulp nodig had van verzoeker.Hoewel verzoeker volhardde in zijn wens om eerste hulp te verlenen aan
het slachtoffer was het naar het oordeel van de Nationale ombudsman niet onjuist
dat de politie dit – in afwachting van de komst van de opgeroepen ambulance –
verhinderde. Het slachtoffer had immers duidelijk gemaakt geen hulp nodig
te hebben, terwijl voorts geen sprake was van een noodsituatie. De klacht
was niet gegrond. 7A.12 Politieoptreden en verkeer 7A.12.1 AanrijdingenIn de Jaarverslagen 1987 en 1993 heeft de Nationale ombudsman de minister
van Justitie in overweging gegeven om de Richtlijn verbaliseringsbeleid bij
aanrijdingen aan te passen. In het Jaarverslag 1994 (blz. 140) meldde de Nationale
ombudsman dat de minister van Justitie de voorzitter van de verkeerscommissie
van het openbaar ministerie (VCOM) had verzocht om een voorstel tot herziening
van de richtlijn te formuleren en deze in lijn te brengen met de door de procureurs-generaal
in 1993 vastgestelde uitgangspunten van verkeersbeleid.Eén en ander heeft er intussen toe geleid dat de (uit 1972 stammende)
Richtlijn verbaliseringsbeleid bij aanrijdingen op 1 juli 1995 is vervangen. Op die datum trad de Richtlijn verbaliseringsbeleid bij verkeersongevallen
(Stcrt 1995, 122) in werking.Op het gebied van de registratie van verkeersongevallen zijn de nodige
ontwikkelingen gaande. Om die reden is ervoor gekozen om de oude regeling
slechts te actualiseren en niet fundamenteel te herzien. Dat zal pas gebeuren
als het in september 1994 van start gegane «Projectenprogramma Registratie
Verkeersongevallen» is afgerond. De bedoeling van dit programma is dat
naast de politie ook andere organisaties (zoals verzekeringsmaatschappijen
en ziekenhuizen) informatie gaan leveren ten behoeve van de registratie van
verkeersongevallen. De invoering van de nieuwe werkwijze is gepland in 1997.
De richtlijn die op 1 juli 1995 van kracht is geworden, heeft een globaal
karakter. Binnen de arrondissementen dient het verbaliseringsbeleid bij verkeersongevallen
nader te worden uitgewerkt. Bij het opstellen van de nieuwe richtlijn is overigens
rekening gehouden met de aandachtspunten die de Nationale ombudsman in het
Jaarverslag 1993 (blz. 138) heeft genoemd.Eveneens op 1 juli 1995 trad de Richtlijn strafvorderings- en transactiebeleid
bij verkeersongevallen in werking (Stcrt 1995, 123). Deze richtlijn is vastgesteld
om bij verkeersongevallen te komen tot een meer uniform strafvorderings- en
transactiebeleid.De Nationale ombudsman bracht in 1995 zes rapporten uit waarin het optreden
van de politie naar aanleiding van aanrijdingen ter sprake kwam.In twee gevallen kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel «behoorlijk»,
in drie gevallen tot het oordeel «niet behoorlijk» en in één
geval tot een deels «behoorlijk», deels «niet behoorlijk».Rapport 95/413 werd uitgebracht naar aanleiding van een klacht over de
(toenmalige) rijkspolitie te Urk. Verzoeker was op 13 december 1993 als bestuurder
van een personenauto betrokken bij een aanrijding in de gemeente Urk. Naar
aanleiding van deze aanrijding maakten twee politieambtenaren een registratieformulier
op.De Nationale ombudsman overwoog in dit rapport dat de politie zich in
het algemeen bij het invullen van het registratieformulier dient te beperken
tot een weergave van de geconstateerde feiten. Eventuele conclusies dienen
te zijn gebaseerd op onomstotelijk vaststaande feiten, dan wel op een bijzondere
wetenschap van degene die het formulier invult. Politieambtenaren dienen zich
er van bewust te zijn dat het registratieformulier tevens een civielrechtelijk
doel dient of kan dienen.In genoemd rapport kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat in
het registratieformulier een lezing van de aanrijding was opgenomen die niet
onomstotelijk vast stond. Verzoeker was daarmee, ten opzichte van zijn wederpartij,
in een nadeliger civielrechtelijke positie geplaatst met betrekking tot de
mogelijkheid om zijn schade vergoed te krijgen. Op dit punt was naar het oordeel
van de Nationale ombudsman niet met de vereiste zorgvuldigheid gehandeld.
De gedraging van de rijkspolitie te Urk werd als niet behoorlijk aangemerkt. 7A.12.2 WegslepenIn 1995 bracht de Nationale ombudsman dertien rapporten uit waarin het
wegslepen van auto's aan de orde was. Achtmaal luidde het oordeel «behoorlijk»
en viermaal «niet behoorlijk». In één geval werd
de gedraging aangemerkt als deels «behoorlijk», deels «niet
behoorlijk».In het Jaarverslag 1994 (blz. 141–143) is uitgebreid aandacht besteed
aan de omstandigheden waaronder, naar het oordeel van de Nationale ombudsman,
mag worden overgegaan tot het wegslepen van foutief geparkeerde auto's. In
aanvulling op en onder verwijzing naar hetgeen daar is opgemerkt,
is met betrekking tot de ontwikkelingen op dit terrein het volgende van belang.De bevoegdheid tot het wegslepen van voertuigen was tot 1 januari 1995
geregeld in artikel 43a van de toenmalige Wegenverkeerswet. Sinds die datum
is deze bevoegdheid geregeld in de artikelen 170 tot en met 173 van de Wegenverkeerswet
1994. Artikel 43a, lid 1 bepaalde dat indien de opsporingsambtenaar van oordeel
was dat het belang van de veiligheid op de weg of de vrijheid van het verkeer
dan wel het vrijhouden van invalidenparkeerplaatsen de verwijdering van een
voertuig noodzakelijk maakte, de burgemeester bevoegd was dat voertuig te
laten wegslepen. Dit is nu geregeld in artikel 170 van de Wegenverkeerswet
1994. Artikel 43a, lid 16 bepaalde dat de burgemeester, na overleg met de
officier van justitie, de opsporingsambtenaren aanwijzingen diende te geven
over de wijze van uitoefening van de in artikel 43a, lid 1 bedoelde bevoegdheid.
Dit is nu neergelegd in artikel 173, lid 3 van de Wegenverkeerswet 1994.Van de bevoegdheid tot het wegslepen van voertuigen mag in een gemeente
alleen gebruik worden gemaakt als de burgemeester van die gemeente op grond
van het Besluit wegslepen voertuigen (Besluit van 12 augustus 1978, Stb. 458,
laatstelijk gewijzigd 16 november 1994, Stb. 815) de bovengenoemde aanwijzingen
heeft gegeven en bekend heeft gemaakt (de zogenaamde wegsleepregeling).Overigens worden in de Wegenverkeerswet 1994 in de artikelen 169–174
op verschillende plaatsen bevoegdheden gegeven en werkzaamheden opgedragen
aan ambtenaren van rijks- of gemeentepolitie. De Wegenverkeerswet 1994 is
in werking getreden na de inwerkingtreding van de Politiewet 1993, op 1 april
1994. Met de Politiewet 1993 is het onderscheid tussen rijks- en gemeentepolitie
komen te vervallen. De Nationale ombudsman moet daarom aannemen dat waar in
de Wegenverkeerswet nog wordt gesproken van ambtenaren van rijkspolitie of
van gemeentepolitie moet worden gelezen ambtenaren van politie zoals genoemd
in artikel 3 van de Politiewet 1993. Intussen zou het passend zijn als de
Wegenverkeerswet op dit punt in overeenstemming zou worden gebracht met de
Politiewet 1993.Eveneens in het Jaarverslag 1994 (blz. 142–143) werd verslag gedaan
van de briefwisseling tussen de minister van Verkeer en Waterstaat (mede namens
haar ambtgenoot van Justitie) en de Nationale ombudsman naar aanleiding van
rapport 94/516. Dit rapport werd uitgebracht naar aanleiding van een klacht
van een verzoeker dat zijn auto was weggesleept. Tijdens het onderzoek naar
aanleiding van deze klacht werd namens de burgemeester van Amsterdam onder
meer naar voren gebracht dat als met een voertuig in gebied A (dit omvat onder
meer de binnenstad) van die gemeente een parkeerovertreding wordt begaan,
dit voertuig zonder meer kan worden weggesleept. Namens de burgemeester werd
in dit verband naar voren gebracht dat elke parkeerovertreding in gebied A
een situatie oplevert waardoor de veiligheid op de weg of de vrijheid van
het verkeer in gevaar wordt gebracht.De Nationale ombudsman overwoog dat het enkele feit van een parkeerovertreding
onvoldoende is als grondslag voor het gebruik van de bevoegdheid tot wegslepen.
Overigens toonde de Nationale ombudsman wel begrip voor de handelwijze van
de burgemeester van Amsterdam om iedere in gebied A fout geparkeerde auto
wegsleepwaardig te achten. In gebied A is immers sprake van een ernstig parkeerprobleem.
Van de burgemeester en zijn opsporingsambtenaren mag echter worden verwacht
dat zij de wet in acht nemen. Van de wetgever mag daar tegenover worden verwacht
dat hij zich voldoende bewust is van de problemen waarmee de instanties worden
geconfronteerd die zijn belast met de handhaving van de desbetreffende wettelijke
voorschriften. Dit gaf de Nationale ombudsman aanleiding om dit rapport ter
kennis te brengen van de ministers van Verkeer en Waterstaat en van Justitie,
met de vraag of zij reden zagen de tekst van het toenmalige
artikel 43a, lid 1 van de Wegenverkeerswet bij te stellen in verband met de
spanning tussen de toen geldende redactie en de kennelijke – en alleszins
begrijpelijke – wens van het Amsterdamse bevoegd gezag om met kracht
op te treden tegen parkeerovertredingen in gebied A.Op 28 november 1994 reageerde de minister van Verkeer en Waterstaat, mede
namens de minister van Justitie, met een brief waarin zij onder meer wees
op wetsvoorstel 23 491 van 17 november 1993 tot wijziging van de Wegenverkeerswet
(wijziging wegsleepregeling). Ook deelde zij mee dat zij en haar collega van
Justitie met de gemeenten in overleg zouden treden in verband met deze problematiek.In een brief van 18 januari 1995 verzocht de Nationale ombudsman de ministers
van Verkeer en Waterstaat en van Justitie om hem periodiek op de hoogte te
stellen van de ontwikkelingen op dit terrein.Aan dit verzoek voldeed de minister van Verkeer en Waterstaat –
mede namens de minister van Justitie – bij brief van 10 augustus 1995.De minister deelde het volgende mee:«In mijn brief van 28 november 1994 (zie Jaarverslag 1994, blz.
143; N.o.) gaf ik aan met de gemeenten een gesprek te zullen starten over
de vraag hoe het wegslepen als bijzondere vorm van bestuursdwang een plaats
zou kunnen krijgen in het instrumentarium voor een gebiedsomvattend gereguleerd
parkeren in het kader van een sturend verkeers- en vervoerbeleid.In de afgelopen periode is tussen de betrokken departementen en met de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten informeel besproken op welke wijze dit
vraagstuk het beste kan worden aangepakt. Overeengekomen is daartoe een werkgroep
in het leven te roepen, die naar verwachting in september van dit jaar van
start zal kunnen gaan. Dezer dagen zijn de gemeenten daartoe meer officieel
uitgenodigd. Naast de gemeenten zullen de ministeries van Justitie, Binnenlandse
Zaken en Verkeer en Waterstaat, alsmede de Verkeerscommissie van het Openbaar
Ministerie aan de werkgroep deelnemen.De werkgroep zal worden gevraagd na te gaan of het – naast hetgeen
reeds is opgenomen in het u bekende wetsvoorstel tot aanpassing van de wegsleepregeling
en uitgaande van de geformuleerde opdracht – mogelijk en wenselijk is
te komen tot een verdergaande aanpassing van de wegenverkeersrechtelijke wegsleepregeling
en binnen een jaar mij van haar bevindingen op de hoogte te stellen.»In alle gevallen waarin de Nationale ombudsman in 1995 kwam tot het oordeel
dat het wegslepen in een bepaald geval als «niet behoorlijk» diende
te worden gekwalificeerd, zag hij aanleiding tot het doen van de aanbeveling
om de in dat geval betaalde wegsleep- en bewaarkosten aan de verzoeker terug
te betalen.In de meeste gevallen waarin de Nationale ombudsman tot de aanbeveling
kwam om de betaalde wegsleep- en bewaarkosten terug te betalen betrof het
rapporten over de Dienst Parkeerbeheer te Amsterdam (onder andere rapport
95/356, AB 1995, nr. 587, m.n. PJS).In deze zaken ontving de Nationale ombudsman van de zijde van de burgemeester
van Amsterdam het bericht dat diens antwoord op de vraag of de aanbeveling
zou worden opgevolgd afhankelijk werd gesteld van de uitkomst van een bij
de kantonrechter lopende civiele procedure. Op 24 januari 1996 werd namens
de burgemeester telefonisch bericht dat de desbetreffende aanbeveling in bedoelde
zaken werd opgevolgd.Wat betreft de toerekening van gedragingen van de Dienst Parkeerbeheer
te Amsterdam wordt het volgende opgemerkt (een en ander kan overigens
ook gelden voor andere gemeentelijke wegsleepdiensten). Ten aanzien van gedragingen
van ambtenaren van de Dienst Parkeerbeheer te Amsterdam voor 1 april 1994
(de datum waarop de Politiewet 1993 in werking is getreden), voor zover verricht
als onbezoldigd ambtenaar van gemeentepolitie, wordt de burgemeester van Amsterdam
als bestuursorgaan aangemerkt. Immers, deze ambtenaren ontleenden hun opsporingsbevoegdheid
aan hun aanstelling als onbezoldigd opsporingsambtenaar van gemeentepolitie,
en de burgemeester van Amsterdam was tot 1 april 1994 beheerder van het korps
van gemeentepolitie te Amsterdam.Met de inwerkingtreding van de Politiewet 1993 op 1 april 1994 is de hoedanigheid
van onbezoldigd ambtenaar van politie en van bijzonder opsporingsambtenaar
echter opgehouden te bestaan. In het nieuwe artikel 142 van het Wetboek van
Strafvordering is de figuur van de buitengewoon opsporingsambtenaar (BOA)
geïntroduceerd. Ook zij vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman (zie hoofdstuk 2, § 2.1.2.1). Tot de groep van BOA's behoren
onder meer de parkeercontroleurs van de gemeente Amsterdam. Deze ambtenaren
zijn in dienst van de gemeente Amsterdam. Zij maken geen deel meer uit van
een politiekorps. In het geval van de Dienst Parkeerbeheer te Amsterdam wordt
dan ook het college van burgemeester en wethouders als verantwoordelijk bestuursorgaan
aangemerkt wanneer het gaat om gedragingen na 1 april 1994. Dit was in 1995
in vier zaken het geval.In de zaak die leidde tot rapport 95/417 werd een aanbeveling tot het
terugbetalen van betaalde wegsleep- en bewaarkosten gedaan aan de burgemeester
van Breda. De Nationale ombudsman concludeerde in dit rapport dat in dit geval
geen individuele beoordeling had plaatsgevonden of de auto van verzoekster
wegsleepwaardig was, maar dat het enkele feit dat een parkeerovertreding was
gepleegd in de binnenstad van Breda de grond was geweest voor het besluit
tot wegslepen. Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de burgemeester
van Breda de politie en de parkeercontroleurs op 26 november 1993 de aanwijzing
had gegeven om alle fout geparkeerde auto's in de binnenstad weg te slepen.
Omdat in verzoeksters geval niet op de juiste wijze toepassing was gegeven
aan artikel 43a van de toenmalige Wegenverkeerswet, werd de burgemeester de
aanbeveling gedaan om de door verzoekster betaalde wegsleep- en bewaarkosten
te restitueren. Daar was aan het eind van 1995 nog niet op gereageerd. 7A.12.3 Overige rapporten op het terrein van politieoptreden
en verkeerIn 1995 verschenen er – naast de rapporten die betrekking hadden
op aanrijdingen en wegslepen – nog vier rapporten die (onder meer) politieoptreden
en verkeer tot onderwerp hadden.De Nationale ombudsman oordeelde in deze gevallen éénmaal
dat het optreden «behoorlijk» was, één keer luidde
het oordeel «niet behoorlijk», terwijl één keer
geen oordeel werd gegeven. In één zaak werd over een deel van
de gedraging geen oordeel uitgesproken, en werd een deel «behoorlijk»
en een deel «niet behoorlijk» geacht. 7A.13 Politieoptreden en openbare ordeIn 1995 bracht de Nationale ombudsman zes rapporten uit die (onder meer)
betrekking hadden op het optreden van de politie in het kader van het handhaven
van de openbare orde. Het oordeel luidde driemaal «behoorlijk»,
tweemaal «niet behoorlijk» en éénmaal werd geen
oordeel gegeven. Het onderzoek dat leidde tot rapport 95/62 (zie ook § 7B.11)
werd ingesteld naar aanleiding van een klacht van een verzoeker uit Bedum
over het optreden van twee ambtenaren van de (toenmalige) rijkspolitie te
Bedum jegens zijn zoon. Op 20 november 1993 vond er tijdens de intocht van
Sinterklaas in de woonplaats van verzoeker een woordenwisseling plaats tussen
verzoekers zoon en twee politieambtenaren. Hierbij liet één
van de twee politieambtenaren zich tegenover verzoekers zoon ontvallen dat
hij zich niet als een «mongool» moest gedragen.De Nationale ombudsman achtte dit niet juist. Hij overwoog hierbij dat
politieambtenaren zich vanuit een oogpunt van dienstbetoon correct dienen
op te stellen tegenover burgers. Hierin past het tonen van de nodige zelfbeheersing
en het optreden met tact. De Nationale ombudsman meende dat de verklaring
van de politieambtenaar dat verzoekers zoon hem zat te jennen zijn handelwijze
mogelijk verklaarde, maar niet kon rechtvaardigen.Omdat verzoekers zoon een liedje met een denigrerende tekst zong –
wat hij zelf overigens ontkende – en één van de politieambtenaren
uitschold, gelastten de beide politieambtenaren ter handhaving van de openbare
orde verzoekers zoon mee te gaan naar het politiebureau.Ingevolge artikel 28 van de Politiewet van 1957 (per 1 april 1994 artikel
2 van de Politiewet 1993) heeft de politie tot taak om, in ondergeschiktheid
aan het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels,
te zorgen voor de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde. Voor het antwoord
op de vraag of de politie in een concreet geval bevoegd is om op te treden
in het kader van de handhaving van de openbare orde is bepalend of dit optreden
in dat geval naar redelijk inzicht van de betrokken politieambtenaren vereist
was. Voor het overige moet dat optreden in overeenstemming zijn met de beginselen
van subsidiariteit en proportionaliteit.In dit geval achtte de Nationale ombudsman de handelwijze van de politieambtenaren
niet behoorlijk. Al zou verzoekers zoon het gewraakte liedje hebben gezongen,
dan nog hadden de politieambtenaren niet in redelijkheid tot het oordeel kunnen
komen dat dit liedje politieoptreden in het kader van de handhaving van de
openbare orde rechtvaardigde, zelfs niet wanneer daarbij werd betrokken dat
verzoekers zoon de politieambtenaar uitschold. Het incident was van dien aard
dat de politieambtenaren hadden kunnen volstaan met een minder ingrijpende
wijze van optreden, voor zover het gedrag van verzoekers zoon al reden had
kunnen geven tot optreden.In de zaak die leidde tot rapport 95/303 werd een optreden van de (toenmalige)
gemeentepolitie te 's-Gravenhage teneinde de rechtsorde te handhaven als wèl
behoorlijk aangemerkt. Het betrof in deze zaak een klacht van een groep verzoekers
die het onjuist vond dat de politie op 6 februari 1994 sympathisanten de toegang
had geweigerd tot het pand dat zij die dag hadden gekraakt. Daardoor konden
deze sympathisanten, die barricade-materiaal bij zich hadden ter verdediging
van het pand tegen de omwonenden, zich niet voegen bij de krakers die zich
al in het pand bevonden.Onder verwijzing naar de gevaarlijke bouwkundige situatie van het gekraakte
pand en omdat geenszins viel uit te sluiten dat het toelaten tot het pand
van de sympathisanten en barricade-materiaal zou hebben geleid tot een verdere
escalatie van de al bestaande gespannen situatie, achtte de Nationale ombudsman
het in deze zaak niet onjuist dat – mede gelet op artikel 28 van de
Politiewet van 1957 (artikel 2 van de Politiewet 1993) – de sympathisanten
de toegang tot het pand was geweigerd. Openbare orde en vrijheid van nieuwsgaringVermelding verdient rapport 95/187 (AB 1995, 392, m.n. PJS). Het onderzoek
werd ingesteld naar aanleiding van een klacht van de Stichting Algemeen
Nederlands Persbureau ANP te 's-Gravenhage over de behandeling van een journalist
op 12 april 1994 door de Utrechtse politie bij rellen in verband met installatie
van leden van de politieke partij Centrum Democraten als lid van de gemeenteraad
van Utrecht. In dit rapport staat de vrijheid van nieuwsgaring voor de media
centraal. Deze vrijheid wordt onder meer expliciet omschreven in het tweede
lid van artikel 19 van het Internationaal verdrag inzake burgerrechten en
politieke rechten (IVBPR). Volgens het derde lid van dit artikel kunnen aan
bovengenoemd recht beperkingen worden gesteld, onder meer in het belang van
de openbare orde.In de «Leidraad over de positie van de pers bij politieoptreden»
(opgesteld in 1980 en herzien in 1988) hebben de minister van Binnenlandse
Zaken en de minister van Justitie een uiteenzetting gegeven over de grondrechten
waarop vertegenwoordigers van de pers zich kunnen beroepen, en over de bevoegdheden
van de politie om deze rechten te beperken. In de Leidraad wordt enerzijds
aangegeven dat een journalist bij onder meer protestacties en demonstraties
niet wordt aangehouden, als hij zich als zodanig kan legitimeren en zich onthoudt
van daden die niet geacht kunnen worden samen te hangen met zijn beroepsuitoefening.
Anderzijds kan een journalist zich niet verzetten tegen ordemaatregelen die
worden getroffen tegen alle aanwezigen ter plaatse. Om zich te legitimeren
beschikt de journalist over een genummerd perslegitimatiebewijs en een daaraan
gekoppeld persherkenningsteken. Dit persherkenningsteken dient te worden gedragen
in situaties waarbij sprake is van grootschalig politieoptreden.De Nationale ombudsman stelde in dit rapport dat, gelet op de belangrijke
functie van de nieuwsmedia in een democratische samenleving, de overheid vertegenwoordigers
van de media niet onnodig dient te belemmeren in hun werk. Dit houdt onder
meer in dat de politie, wanneer zij het nodig acht om ter handhaving van de
openbare orde een weggedeelte af te sluiten voor het publiek, bijvoorbeeld
door het opstellen van een ME-kordon, in beginsel wel toegang behoort te verlenen
aan journalisten. Er kan alleen dan sprake zijn van een toereikende reden
om ook journalisten de toegang te ontzeggen, indien toelating onaanvaardbare
hinder of risico's zou meebrengen.In deze zaak achtte de Nationale ombudsman de afsluiting van de omgeving
van het stadhuis voor het publiek op zichzelf geen toereikende reden om ook
journalisten tegen te houden. De politie van Utrecht had verder geen bijzondere
omstandigheden of argumenten aangevoerd op grond waarvan het doorlaten van
de fotojournalist het politieoptreden op onaanvaardbare wijze zou hebben gehinderd.
De Nationale ombudsman concludeerde daarom dat de politie in dit geval geen
toereikende reden had om de – als zodanig herkenbare – fotojournalist
te beletten zich achter het kordon te begeven.Rapport 95/187 is onder de aandacht gebracht van de ministers van Binnenlandse
Zaken en van Justitie, met het verzoek te bezien of aanleiding bestond tot
wijziging van de «Leidraad over de positie van de pers bij politieoptreden»,
of tot het opnieuw onder de aandacht brengen van de afspraken in de Leidraad
van politie en openbaar ministerie.De ministers gaven in reactie daarop aan dat de Leidraad naar hun mening
geen aanpassing behoefde. Voorts lieten zij weten dat de genoemde afspraken
op verschillende wijzen herhaaldelijk onder de aandacht waren gebracht. Zij
deelden ten slotte mee dat het reguliere overleg met vertegenwoordigende organisaties
van de nieuwsmedia weer was hervat. In dat overleg kwam ook de onderhavige
problematiek aan de orde. 7A.14 Vreemdelingendiensten AlgemeenTwaalf van de in 1995 verschenen rapporten hadden (deels) betrekking op
vreemdelingendiensten. In die rapporten luidde het oordeel ten aanzien van
de gedragingen van de vreemdelingendiensten in twee gevallen «behoorlijk»,
in één geval deels «behoorlijk» en deels «niet
behoorlijk», en in de overige negen gevallen «niet behoorlijk».Zes keer had een rapport mede betrekking op een klacht over een gebrek
aan voortvarendheid of administratieve zorgvuldigheid. Een vijftal klachten
had betrekking op vreemdelingenbewaring of uitzetting. Eénmaal betrof
het een bejegeningsklacht.Daarnaast vormde het indienen van een verzoekschrift met betrekking tot
een gedraging van een vreemdelingendienst in veertien gevallen aanleiding
om de daarin vervatte klacht te behandelen volgens de methode van de interventie.
Deze klachten betroffen in hoofdzaak een gebrek aan voortvarendheid. InterventieMet de vreemdelingendiensten in een aantal grote steden is overleg gevoerd
om klachten over gedragingen van die diensten in voorkomende gevallen te behandelen
door middel van interventie. Daartoe zijn werkafspraken gemaakt, die vergelijkbaar
zijn met de hierover gemaakte afspraken met de Immigratie- en Naturalisatiedienst
(IND). Deze afspraken houden in dat de Nationale ombudsman een bij hem ingediende
klacht voorlegt aan de desbetreffende vreemdelingendienst, met het verzoek
om te bezien of op korte termijn een oplossing kan worden gevonden voor het
probleem dat aanleiding vormde tot het indienen van de klacht. Is dat het
geval, dan sluit de Nationale ombudsman het onderzoek af zonder rapport.Op deze manier is geïntervenieerd naar aanleiding van een aantal
klachten over de vreemdelingendienst te Amsterdam (negen keer), de vreemdelingendienst
te Rotterdam (drie keer), en de vreemdelingendienst te 's-Gravenhage (twee
keer). De interventies met betrekking tot de vreemdelingendienst te Rotterdam
leidden in twee gevallen niet tot directe afhandeling. De desbetreffende klachten
werden alsnog in onderzoek genomen. WachttijdenHet functioneren van de vreemdelingendiensten in 1995, met name in de
grote steden, vormde reden tot zorg. Uit onderzoeken naar aanleiding van klachten
over zowel verschillende vreemdelingendiensten, als over de IND, kwam het
beeld naar voren dat de vreemdelingendiensten in voorkomende gevallen hadden
te kampen met capaciteitsproblemen, en mede daardoor met werkachterstanden.
Een en ander kon leiden tot negatieve effecten in de sfeer van de publiekscontacten,
en had daarnaast soms ernstige gevolgen voor de behandelingstermijnen van
aanvragen. De praktische problemen werden onder meer zichtbaar doordat zich
op gezette tijden lange rijen wachtenden vormden voor de loketten van de vreemdelingendiensten
in de grote steden. Vreemdelingen dienden dan al zeer vroeg in de ochtend
in de rij te gaan staan, om die dag nog aan de beurt te komen voor het maken
van een afspraak. Die afspraak zelf vond dan pas enkele weken of zelfs maanden
later plaats.Een dergelijke zaak, met betrekking tot de vreemdelingendienst te 's-Gravenhage
van het regionale politiekorps Haaglanden, is ook aan de Nationale ombudsman
ter beoordeling voorgelegd (rapport 95/395). De betrokken verzoekster meldde
zich om 7.40 uur bij de vreemdelingendienst om een vergunning tot verblijf
aan te vragen. Zij kreeg een volgnummer aangereikt, waarmee
zij om 15.00 uur aan de beurt was. Zij werd toen geregistreerd en zij kreeg
een afspraak voor drie maanden later.De Nationale ombudsman overwoog hierover dat een wachttijd van zeven uur
vanuit een oogpunt van dienstverlening onaanvaardbaar is. Voorts overwoog
hij dat begrip kon worden opgebracht voor de moeilijke situatie waarvoor de
betrokken vreemdelingendienst zich geplaatst zag, in verband met het grote
cliëntenaanbod, maar dat daarmee niet kon worden gerechtvaardigd dat
verzoekster haar aanvraag pas drie maanden later daadwerkelijk kon indienen.Tijdens een werkbezoek op 3 oktober 1995 van medewerkers van het Bureau
Nationale ombudsman aan de vreemdelingendienst te Amsterdam bleek onder meer
dat daar sprake was van achterstand in de verwerking van aanvragen om een
machtiging tot voorlopig verblijf, en daarnaast van een grote achterstand
in de verwerking van de verlengingen van verblijfsvergunningen. Medewerkers
van deze vreemdelingendienst gaven tijdens het werkbezoek aan dat als gevolg
van de werkdruk, en ook als gevolg van tijdelijke automatiseringsproblemen,
het behandelen van klachten en het beantwoorden van verzoeken om informatie
onder druk waren komen te staan. Uitzetting voor desbetreffend kort gedingIn één van de rapporten met betrekking tot uitzetting, 95/109,
kwam de klacht aan de orde dat de IND was overgegaan tot uitzetting van een
vreemdeling naar Nigeria nog voordat het kort geding had gediend dat tegen
die uitzetting was aangespannen. Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman
bleek dat de betrokkene was uitgezet als gevolg van een vergissing. Een medewerker
van de IND had de vreemdelingendienst te Schiphol telefonisch meegedeeld dat
een bepaalde vreemdeling kon worden uitgezet. De betrokken ambtenaar plaatste
naar aanleiding daarvan abusievelijk een aantekening bij verzoekers naam,
die met dezelfde letter begon als de naam van de door de IND bedoelde vreemdeling.De Nationale ombudsman overwoog dat mondelinge overdracht van de betreffende
informatie het risico heeft dat deze informatie niet goed aankomt. Hij nam
er dan ook met instemming kennis van dat de IND en de vreemdelingendienst
te Schiphol de afspraak hadden gemaakt dat berichtgeving over het uitzetten
van een vreemdeling alleen nog schriftelijk zou plaatsvinden. Presentatie op locatieRapport 95/316 betreft eveneens een uitzettingskwestie. Het rapport behandelt
de klacht van een afgewezen Rwandese asielzoekster dat de vreemdelingendienst
te Oploo, Sint Anthonis en Ledeacker, ter verkrijging van een laissez-passer
om haar te kunnen uitzetten, in het kantoor van de vreemdelingendienst een
ontmoeting had gearrangeerd tussen haar en de eerste secretaris van de Rwandese
ambassade te Brussel. Zij had daar met name bezwaar tegen omdat dit kantoor
was gevestigd in het gebouw waarin ook het asielzoekerscentrum te Stevensbeek
was gevestigd, zodat de Rwandese autoriteiten door de ontmoeting bekend konden
raken met het gegeven dat zij in Nederland een asielverzoek had ingediend.De Nationale ombudsman overwoog dat de Nederlandse overheid waar mogelijk
dient te voorkomen dat een uitgeprocedeerde asielzoeker bij terugkeer in het
land van herkomst nadelige gevolgen ondervindt van het feit dat hij in Nederland
bescherming heeft gezocht. Dit betekent dat de Nederlandse overheid zich dient
te onthouden van het geven van informatie aan de autoriteiten van het land
van herkomst op grond waarvan bekend kan raken dat de betrokkene in Nederland
asiel heeft aangevraagd. Om die reden worden daarover bijvoorbeeld geen aantekeningen
gemaakt in reisdocumenten van asielzoekers. Om dezelfde reden
dient de presentatie van een asielzoeker aan de autoriteiten van het land
van herkomst met de nodige zorgvuldigheid te gebeuren. De vreemdelingendienst
had het de eerste secretaris dan ook niet mogen toestaan om verzoekster –
in afwijking van de gebruikelijke presentatie op ambassade of consulaat –
te ontmoeten in het gebouw waar het asielzoekerscentrum was gevestigd. Vreemdelingenbewaring als sanctieRapport 95/120 had betrekking op een klacht over vreemdelingenbewaring.
Naar aanleiding van het onderzoek stelde de Nationale ombudsman onder meer
vast dat de vreemdelingendienst van de gemeentepolitie te 's-Gravenhage de
betrokken verzoeker had voorgehouden dat hij in vreemdelingenbewaring zou
worden gesteld als hij zou weigeren om een bepaald document te ondertekenen.
Toen de betrokkene volhardde, stelde de vreemdelingendienst hem daadwerkelijk
in bewaring. Uit het onderzoek bleek voorts dat geen sprake kon zijn geweest
van een gegronde vrees dat verzoeker zou trachten zich te onttrekken aan uitzetting.
De Nationale ombudsman concludeerde dat moest worden aangenomen dat de inbewaringstelling
uitsluitend was toegepast als sanctie op het niet-ondertekenen van het document.
De klacht was gegrond. Sociale cellenVermelding verdient de opstelling van de vreemdelingendienst te Rotterdam
in de zaak betreffende zes Slowaakse jonge vrouwen, die in «sociale
bewaring» werden genomen (rapport 95/6; zie voor een meer uitgebreide
bespreking § 7A.3). In februari 1994 verzochten rechercheurs van
de gemeentepolitie te Rotterdam, die de vrouwenhandel onderzochten waarvan
de Slowaakse vrouwen vermoedelijk het slachtoffer waren, bij herhaling aan
de vreemdelingendienst of de vrouwen in het kader van de vreemdelingenbewaring
ter beschikking konden worden gehouden in afwachting van hun verhoor door
de rechter-commissaris.De Nationale ombudsman overwoog dat de vreemdelingendienst terecht had
volhard in de weigering om op dat verzoek in te gaan, aangezien vreemdelingenbewaring
ingevolge de Vreemdelingencirculaire 1994 uitsluitend in dienst staat van
een voorgenomen uitzetting. Van mogelijke slachtoffers van vrouwenhandel wordt
de eventuele uitzetting, ingevolge het beleid op dat punt, juist opgeschort. 7A.15 MinderjarigenIn 1995 werden vier rapporten uitgebracht waarin (mede) sprake was van
politieoptreden jegens minderjarigen. Het oordeel luidde in één
geval «niet behoorlijk» en in twee gevallen deels «behoorlijk»,
deels «niet behoorlijk». In één geval werd de gedraging
als deels «behoorlijk» aangemerkt en kon over een ander deel geen
oordeel worden gegeven.Twee rapporten verdienen in dit verband nadere aandacht. In de eerste
plaats betreft dit rapport 95/6, (AB 1995, nr. 247) waarin de insluiting aan
de orde kwam van minderjarige meisjes in «sociale cellen» van
het hoofdbureau van politie te Rotterdam. Voor de bespreking van dit rapport
wordt verwezen naar § 7A.3.Rapport 95/522 werd uitgebracht naar aanleiding van een klacht over de
handelwijze van de toenmalige gemeentepolitie te Landgraaf jegens verzoekers
twaalfjarige zoon. De zoon was een aantal keren door de politie gehoord in
het kader van een onderzoek naar brandstichting bij een manege. In genoemd
rapport zijn met name twee overwegingen ten overvloede het vermelden waard.
Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam onder meer naar voren dat
twee politieambtenaren verzoekers zoon op 24 september 1993
hadden gehoord als getuige. Dit gebeurde na de melding op 23 september 1993
van de directeur van de school van verzoekers zoon. De directeur had aan de
politie meegedeeld dat de zoon aan een medeleerling had verteld dat iemand
brand op de manege had gesticht. Verzoekers zoon is zwakbegaafd, en zat op
een school voor moeilijk opvoedbare kinderen.De Nationale ombudsman overwoog in dit verband ten overvloede dat het
op zichzelf begrijpelijk was dat de politie, gelet op de informatie van de
directeur van de school, verzoekers zoon als getuige wilde horen. In het gesprek
van de politieambtenaren met de directeur van de school was ook gesproken
over de aard van de school en het soort leerlingen. Hierbij had de directeur
uiteengezet dat het om moeilijk opvoedbare, labiele kinderen ging. Hoewel
de directeur van de school geen bezwaar had tegen een gesprek met verzoekers
zoon, was de Nationale ombudsman van oordeel dat het onder deze omstandigheden
zorgvuldiger was geweest als de politie de ouders vooraf had geïnformeerd
dat zij hun zoon als getuige wilde horen. Dit was ten onrechte niet gebeurd,
zeker nu het verhoor van de zoon pas plaatsvond op 24 september 1993, een
dag na het gesprek met de directeur op 23 september 1993.Naar aanleiding van een verhoor dat op 1 oktober 1993 van verzoekers zoon
als verdachte van brandstichting was afgenomen, merkte de Nationale ombudsman
het volgende op. De behandelend officier van justitie had voor dit verhoor
van de zoon aan de politie meegedeeld dat het verhoor met de uiterste zorgvuldigheid
diende te gebeuren. Bij de gemeentepolitie te Landgraaf bestond een speciale
recherche-afdeling voor jeugd- en zedenzaken. De politie was er tevens van
op de hoogte dat de twaalfjarige zoon op een school zat voor moeilijk opvoedbare,
labiele kinderen. Onder bovengenoemde omstandigheden had het voor de hand
gelegen dat de politie voorafgaande aan het verhoor van verzoekers zoon in
overleg was getreden met de afdeling voor jeugd- en zedenzaken, om te overleggen
of een rechercheur van deze afdeling bij het verhoor moest worden betrokken.
Het was niet juist dat dit niet was gebeurd. 7A.16 Tenuitvoerlegging van vonnissenIn 1995 bracht de Nationale ombudsman één rapport uit (rapport
95/510) dat betrekking had op de tenuitvoerlegging van een vonnis. Het oordeel
in deze zaak luidde «behoorlijk».Verzoeker, die stelde dat hij op 26 mei 1994 een gratieverzoek had ingediend
ter zake van een hem opgelegde geldboete, klaagde erover dat ambtenaren van
de basiseenheid Smallingerland en Opsterland (regiopolitie Friesland) hem
in de nacht van 20 op 21 juni 1994 hadden aangehouden.De indiening van een verzoek om gratie schort de tenuitvoerlegging van
een straf of maatregel die nog niet is aangevangen op, zodra het openbaar
ministerie dat met de tenuitvoerlegging is belast daarmee bekend is gemaakt.
In het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam naar voren dat het verzoekschrift
om gratie, dat verzoeker op 26 mei 1994 had ingediend bij de afdeling Gratie
van het ministerie van Justitie, onvoldoende gegevens bevatte om het verzoek
in behandeling te nemen. Na verstrekking van aanvullende gegevens zond de
afdeling Gratie het gratieverzoek op 16 juni 1994 door naar het arrondissementsparket
te Leeuwarden, alwaar het op 20 juni 1994 als ingekomen werd geregistreerd.
Bovendien bleek uit het onderzoek van de Nationale ombudsman dat verzoekers
aanhouding niet in de nacht van 20 op 21 juni 1994, maar al op 17 juni 1994
had plaatsgevonden, derhalve drie dagen voor de ontvangst van het gratieverzoek
op het parket.De Nationale ombudsman concludeerde dat de regiopolitie Friesland op 17
juni 1994 niet via het arrondissementsparket op de hoogte kon zijn van het gratieverzoek. De politie had dan ook geen reden om niet over
te gaan tot de tenuitvoerlegging van het arrestatiebevel. Ook uit de informatie
die verzoeker op 17 juni 1994 aan de bij de aanhouding betrokken politieambtenaren
had verstrekt, was niet afdoende gebleken dat verzoeker een gratieverzoek
had ingediend. Gelet hierop kon de regiopolitie Friesland in redelijkheid
besluiten om op 17 juni 1994 tot de aanhouding van verzoeker over te gaan.
De klacht was niet gegrond. 7A.17 Klachtbehandeling 7A.17.1 Klachtenregeling Politiewet 1993Ingevolge artikel 61 van de Politiewet 1993 dient elk regionaal politiekorps
te beschikken over een door het regionale college vastgelegde regeling voor
de behandeling, het onderzoek en de afdoening van klachten over het optreden
van politieambtenaren van het korps.Eind 1995 bleek één korps nog niet te beschikken over een
dergelijke wettelijk voorgeschreven regeling: het regionale politiekorps Limburg-Noord.In het Jaarverslag 1994 (blz. 148–149) is aandacht besteed aan de
verantwoordelijkheid voor de afdoening van klachten. In enkele concept-klachtenregelingen
van regionale politiekorpsen die waren voorgelegd aan de Nationale ombudsman
was voorzien in de mogelijkheid dat de korpsbeheerder de bevoegdheid tot afdoening
van politieklachten mandateert aan de burgemeesters in de desbetreffende regio.
De Nationale ombudsman merkte hierover in zijn brief van 25 februari 1994
aan de regiokorpsen op dat de bevoegdheid tot het nemen van een beslissing
op een ingediende klacht ingevolge artikel 61 van de Politiewet 1993 is toegekend
aan de korpsbeheerder. Deze bevoegdheid kan niet worden gedelegeerd. Mandatering
van de afdoening van klachten is op zichzelf wel denkbaar, aangezien de bevoegdheid
tot afdoening dan blijft berusten bij de korpsbeheerder. De Nationale ombudsman
wees er in zijn brief echter op dat de mandaatgever zijn verantwoordelijkheid
voor en zijn zeggenschap over de bevoegdheidsuitoefening slechts ten volle
kan waarmaken in geval van mandatering aan een hiërarchisch ondergeschikte.
Een mandaat aan de regionale burgemeesters achtte hij daarom niet passend.
Bovendien gaf de Nationale ombudsman aan dat zo'n mandaat niet in overeenstemming
is met de wetsgeschiedenis met betrekking tot hoofdstuk X van de Politiewet.
Voor zover er behoefte aan zou bestaan om de burgemeesters een rol te geven
bij de klachtafdoening zou die rol slechts kunnen bestaan in het doen van
een voorstel voor afdoening.De mandatering van de klachtafdoening kwam in 1995 aan de orde in rapport
95/619, dat is uitgebracht naar aanleiding van een klacht over de weigering
van de regiopolitie Drenthe om een aangifte op te nemen. In dit rapport werden
overwegingen ten overvloede gewijd aan de mandatering van de klachtafdoening.
Uit nadere informatie van de korpsbeheerder was gebleken dat zij de afdoening
van klachten over politieoptreden had gemandateerd aan de burgemeester van
de gemeente waar de gedraging waarover werd geklaagd had plaatsgevonden. De
Nationale ombudsman overwoog, onder verwijzing naar de hiervoor vermelde passage
in het Jaarverslag 1994, dat hij geen ruimte ziet voor een dergelijk afdoeningsmandaat.
Aan het rapport verbond hij dan ook de aanbeveling aan de korpsbeheerder om
het mandaatbesluit te (doen) heroverwegen. Op het moment van afsluiting van
dit jaarverslag was nog geen reactie van de korpsbeheerder ontvangen. De positie van de (hoofd)officier van justitie bij de behandeling van
klachten over politieoptreden komt aan de orde in rapport 95/428 (AB 1995,
597, m.n. PJS). Dit rapport wordt behandeld in § 7.B.11; het komt
ook aan de orde in § 7A.2.1, onder b. Het rapport bevat een aanbeveling
waarin onder meer wordt gesproken over een mogelijke wijziging van de Politiewet
1993 op het punt van de positie van de (hoofd)officier van justitie ten aanzien
van de behandeling van klachten over politieoptreden.Het onderwerp klachtbehandeling, onder meer door de politie, komt ook
aan de orde in hoofdstuk 1, § 1.3.2. 7A.17.2 Klachtbehandeling door de politie/korpsbeheerderIn 1995 verschenen 44 (1994: 67) rapporten die (mede) betrekking hebben
op de behandeling door de politie of de korpsbeheerder van klachten over politieoptreden.
In vijf (1994: 18) gevallen luidde het oordeel «behoorlijk», in
31 (1994: 30) rapporten «niet behoorlijk», en in zeven (1994:
13) gevallen deels «behoorlijk», deels «niet behoorlijk».
In één zaak luidde het oordeel deels «niet behoorlijk»
en kon over een onderdeel van de klacht geen oordeel worden gegeven.In vergelijking met 1994 is het aantal keren dat als oordeel «niet
behoorlijk» is uitgesproken sterk toegenomen.Een twintigtal klachten over de klachtbehandeling bij de politie werd
door middel van interventie opgelost. In veel gevallen betrof dit klachten
over de lange behandelingsduur van de ingediende klacht. Beginselen van behoorlijke klachtbehandelingEen nadere beschouwing van de rapporten uit 1995 leert dat de meeste klachten –
en tekortkomingen – betrekking hebben op de volgende beginselen van
behoorlijke klachtbehandeling:– behandelingsduur: negentien keer werd er (mede) over
geklaagd dat de politie of de korpsbeheerder de ingediende klacht niet of
niet tijdig had afgedaan. De klacht hierover werd zeventien keer gegrond geacht
en één keer niet gegrond. In één geval werd de
klacht deels gegrond geacht en werd deels geen oordeel gegeven.Voorbeelden van een te lange behandelingsduur, die voorts in strijd was
met de geldende klachtenregeling, zijn te vinden in de rapporten 95/614, 95/615
en 95/616. In de klachtenregeling van de regiopolitie Midden en West Brabant
is een afdoeningstermijn voorgeschreven van zes, dan wel tien weken. De totale
behandelingstermijn varieerde in deze gevallen echter van acht tot negen maanden.
De Nationale ombudsman overwoog in deze rapporten dat de door de korpsbeheerder
naar voren gebrachte onwennigheid van de politie met de nieuwe klachtenregeling
een overschrijding van die voorgeschreven termijnen weliswaar tot op zekere
hoogte kon verklaren, maar deze uiteindelijk niet kon rechtvaardigen;– hoor en wederhoor: in dertien zaken was het verwijt
(mede) dat het beginsel van hoor en wederhoor niet of niet juist was toegepast.
Het oordeel van de Nationale ombudsman luidde op dit punt elf keer «niet
behoorlijk» en twee keer «behoorlijk»;– motivering: dertienmaal werd er (mede) over geklaagd
dat de beslissing op de klacht niet, onvoldoende of onjuist was gemotiveerd.
Tien keer was het oordeel hierover «niet behoorlijk», drie keer
«behoorlijk»;– omvang onderzoek: in tien rapporten kwam (mede) de
vraag aan de orde of tijdens het onderzoek en in de beslissing op de klacht
was ingegaan op alle naar voren gebrachte klachtonderdelen. Acht keer werd
de gedraging «niet behoorlijk» geacht, één keer
«behoorlijk», en één keer deels «behoorlijk»,
deels «niet behoorlijk». Enkele rapportenIn de zaak die leidde tot rapport 95/119 (AB 1995, 320, m.n. PJS) klaagde
een verzoekster er onder meer over dat in het kader van de behandeling van
haar klacht geen disciplinaire maatregelen waren genomen tegen de betrokken
politieambtenaar. De Nationale ombudsman overwoog dat het nemen van disciplinaire
maatregelen jegens politieambtenaren een bevoegdheid is die aan de korpsbeheerder
toekomt. Wanneer de Nationale ombudsman naar aanleiding van een desbetreffende
klacht een oordeel moet geven over het niet-nemen van (disciplinaire) maatregelen,
stelt hij zich terughoudend op. Alleen wanneer een beslissing om geen maatregelen
tegen een politieambtenaar te nemen evident onjuist moet worden geacht, zal
dat voor de Nationale ombudsman een reden kunnen zijn om de desbetreffende
klacht gegrond te verklaren. In dit geval was niet gebleken van feiten of
omstandigheden die ertoe hadden moeten leiden dat tegen de betrokken politieambtenaar
(disciplinaire) maatregelen werden genomen. De klacht was daarom niet gegrond.Aan het rapport 95/385 voegde de Nationale ombudsman ten overvloede de
volgende overweging toe. Wanneer een klacht wordt ingediend over een bepaald
politieoptreden, terwijl datzelfde politieoptreden kan leiden of heeft geleid
tot strafvervolging van de klager, ligt het in de rede dat bij de afdoening
van de klacht wordt nagegaan in hoeverre rekening moet worden gehouden met
een eventuele rechterlijke uitspraak.In dit geval had de burgemeester van Amstelveen een klacht ongegrond verklaard,
onder verwijzing naar een gelijkluidend advies van de Commissie voor de politieklachten
Amsterdam-Amstelland. In een al eerder gewezen vonnis van de politierechter
te Amsterdam was het politieoptreden waarover werd geklaagd echter onrechtmatig
verklaard, middels een niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie.
De Nationale ombudsman achtte het oordeel van de burgemeester over de klacht
dan ook niet juist. Het onderzoek van de Commissie voor de politieklachten
was onvolledig geweest, omdat geen rekening was gehouden met de rechterlijke
uitspraak. De burgemeester was, door zijn oordeel zonder meer te baseren op
de resultaten van dat onvolledige onderzoek, te kort geschoten in de onderbouwing
van dat oordeel.In rapport 95/476 was een zaak aan de orde waarin een verzoekster erover
had geklaagd dat de regiopolitie Limburg-Noord had verzuimd wederhoor toe
te passen in het kader van de behandeling van haar klacht. Verzoekster had
een klacht ingediend over de wijze waarop de politie had gereageerd op een
incident, waarbij haar zoon door een of meer taxichauffeurs was mishandeld.
Haar zoon had van deze mishandeling aangifte gedaan. De korpsbeheerder deelde
mee dat van wederhoor was afgezien in het belang van het strafrechtelijk onderzoek.
De Nationale ombudsman overwoog dat voor zover een strafvorderlijk belang
in de weg stond aan het direct voorleggen aan verzoekster van de onderzoeksresultaten
die van belang waren voor de klacht, het klachtonderzoek had moeten worden
opgeschort tot het moment waarop het strafrechtelijk onderzoek zou zijn beëindigd.
Door verzoekster geen gelegenheid tot wederhoor te geven, had de politie niet
met de vereiste zorgvuldigheid gehandeld.In de klachtenregeling van het regionale politiekorps Zaanstreek-Waterland
is de mogelijkheid van informele bemiddeling opgenomen. Een klager kan tegen
deze informele bemiddeling bezwaar maken; in dat geval vindt de klachtbehandeling
plaats door de Klachtencommissie en de afdoening door de korpsbeheerder. Wordt
de weg van de informele bemiddeling gevolgd, dan voorziet de klachtenregeling
erin dat de klager de gelegenheid krijgt zijn klacht mondeling toe te lichten
en is er, in verband met wederhoor, de mogelijkheid van een
direct contact tussen klager en klachtbemiddelaar.De Nationale ombudsman overwoog dat het, bezien vanuit de beginselen van
behoorlijke klachtbehandeling, in de rede ligt dat wanneer de bemiddeling
wordt overgeslagen in verband met het bezwaar van de klager, en de klacht
daardoor direct in de fase komt van de formele afdoening, zoveel mogelijk
aansluiting wordt gezocht bij de vorenomschreven bepalingen omtrent hoor en
wederhoor bij de bemiddeling. De klager dient aldus in beginsel voldoende
gelegenheid te krijgen om zijn lezing naar voren te brengen ten overstaan
van een rapporteur of de Klachtencommissie. Voorts behoort hij in het kader
van wederhoor waar nodig de gelegenheid te krijgen om te reageren op de lezing
van de politie. Het is de taak van de korpsbeheerder, verantwoordelijk voor
de afdoening van de klacht, om erop toe te zien dat aan deze vereisten van
behoorlijke klachtbehandeling is voldaan voordat de klacht wordt afgedaan.
In dit geval had verzoeker ervoor gekozen om de fase van informele bemiddeling
over te slaan. Tijdens de procedure van de formele afdoening was hij echter
op geen enkele wijze in de gelegenheid gesteld om zijn zienswijze naar voren
te brengen. De korpsbeheerder had vervolgens, na advies van de Klachtencommissie,
de klacht afgedaan. De Nationale ombudsman vond deze gang van zaken niet juist.
De klacht was dan ook gegrond (rapport 95/269; zie ook § 7.A.2.2.1). 7A.18 Schadevergoeding AlgemeenIn het Jaarverslag 1994 (zie blz. 152) werd melding gemaakt van de al
enkele jaren lopende discussie tussen de Nationale ombudsman en de minister
van Justitie over de vraag in welke gevallen een schadevergoeding is verschuldigd
naar aanleiding van strafvorderlijk politieoptreden. Opgemerkt werd dat de
minister van Justitie de Nationale ombudsman in een brief van 13 september
1994 had geïnformeerd over de activiteiten op haar departement ten aanzien
van het creëren van een specifieke regeling voor schadevergoeding na
strafvorderlijk optreden.Op 21 oktober 1994 liet de Nationale ombudsman de minister weten dat hij
met belangstelling had kennisgenomen van de ontwikkelingen op dit terrein.
Met name stelde hij het op prijs te vernemen dat de minister de Tweede Kamer
had bericht dat de actievere en ruimere toepassing van dwangmiddelen aanleiding
bood om de regelgeving voor de toekenning van schadevergoeding na strafvorderlijk
optreden aan te passen, en dat de minister de vraag naar de wenselijkheid
van een zodanige schadevergoedingsregeling inmiddels in beginsel positief
beantwoordde.De Nationale ombudsman liet de minister weten graag op de hoogte te worden
gehouden van de verdere ontwikkelingen rond deze problematiek en van de voortgang
van het onderzoek naar de alternatieven waarmee vorm zal worden gegeven aan
de regelgeving voor de toekenning van schadevergoeding. De minister van Justitie
liet de Nationale ombudsman vervolgens bij brief van 17 januari 1996 het volgende
weten:«Eerder gaf ik te kennen in beginsel positief te staan tegenover
een specifieke schadevergoedingsregeling na strafvorderlijk optreden. Daarbij
heb ik aangegeven dat de vorm waarin een dergelijke regeling zou moeten worden
gegoten nog onderwerp van studie was binnen mijn departement.Naar aanleiding van onderzoek naar de financiële consequenties van
een dergelijke regeling is inmiddels de verwachting gerezen dat daarmee aanzienlijke
kosten gemoeid zullen zijn. Vooralsnog is zonder succes gezocht naar een dekking
van deze kostenpost.Hoewel ik onveranderd meen dat het vanuit een oogpunt van beleid wenselijk
zou zijn de bedoelde voorziening te creëren, zal eerst een oplossing
voor dit financieringstekort gevonden moeten worden, alvorens tot indiening
van een wetsvoorstel kan worden overgegaan.Een en ander neemt uiteraard niet weg dat burgers zich met een claim tot
het departement kunnen blijven wenden wanneer zij menen dat zij voor schadevergoeding
in aanmerking komen.»De Nationale ombudsman heeft de minister op 7 februari 1996 gevraagd om
nader te worden geïnformeerd over de raming van de uitgaven die zullen
voortvloeien uit de beoogde schadevergoedingsregeling, met name voor zover
deze zouden uitgaan boven het niveau van wat nu al aan schadeclaims wordt
gehonoreerd, als de minister daar zelf reden voor ziet of wanneer de rechter
zulks uitspreekt.In hoofdstuk 1, § 1.3.1, wordt in breder kader ingegaan op het
werk van de Nationale ombudsman met betrekking tot schadevergoeding. RapportenVan de in 1995 over de politie uitgebrachte rapporten hadden er veertien
(onder meer) betrekking op de behandeling van verzoeken om schadevergoeding
door de korpsbeheerder en de politie (1994: 10). Het oordeel luidde in tien
gevallen «behoorlijk» en in vier gevallen «niet behoorlijk».Wat betreft de rapporten die zijn uitgebracht naar aanleiding van klachten
over het afwijzen van schadeclaims in verband met strafvorderlijk politieoptreden
door de minister van Justitie wordt verwezen naar hoofdstuk 10, § 10A.6.In de zaak die leidde tot rapport 95/81 had verzoeker geklaagd over de
wijze waarop ambtenaren van de (toenmalige) rijkspolitie te Goeree Overflakkee
zich tegenover hem hadden gedragen nadat hij voor het afleggen van een blaastest
was meegegaan naar het politiebureau. Verzoeker had er met name bezwaar tegen
dat de ambtenaren het hem niet hadden toegestaan om zijn auto – een
Rolls Royce met een nieuwwaarde van ongeveer f 400 000 – veilig
te stellen, terwijl zij evenmin bereid waren geweest om zelf de auto veilig
te stellen. Als reden voerden zij aan dat de waarde van de auto hoger was
dan het bedrag waarvoor de rijkspolitie was verzekerd. Verzoeker was daardoor
gedwongen zijn auto 's nachts te laten staan op een onverlichte voorrangsweg.
Verzoeker bracht naar voren dat als gevolg van deze wijze van parkeren schade
was ontstaan aan zijn auto, en klaagde erover dat de rijkspolitie had geweigerd
om deze schade te vergoeden. Verzoeker stelde dat de schade aan zijn auto
bestond uit een aantal putjes en krassen op de linkervoorzijde van de auto.De Nationale ombudsman achtte het argument dat de politieambtenaren hadden
aangevoerd om de auto niet te verplaatsen niet valide. In een geval als dit,
wanneer iemand als bestuurder van een auto is aangehouden en niet meer mag
rijden, rust op de politie, uit hoofde van zaakwaarneming, een zekere verantwoordelijkheid
met betrekking tot (het veilig stellen van) de auto. De omstandigheid dat
de waarde van verzoekers auto hoger was dan het bedrag waarvoor de rijkspolitie
was verzekerd, deed daaraan niet af. Zij betekende immers niet meer dan dat
de verzekeringsmaatschappij een eventuele schade niet (geheel) aan de politie
zou uitkeren, waardoor de politie die schade (gedeeltelijk) zelf zou moeten
dragen.De lezingen over wat er na het afnemen van de blaastest met de auto was
gebeurd, liepen uiteen. De verklaringen over de plaats waar de auto van verzoeker
was achtergelaten waren tegenstrijdig, en er waren geen feiten of omstandigheden
die de ene lezing aannemelijker maakten dan de andere. Over
de vraag of de auto na de staandehouding nog was verplaatst, en zo ja, waar
de auto was achtergelaten, kon daarom geen oordeel worden gegeven. Daarmee
kon evenmin worden beoordeeld of de politie had gehandeld in overeenstemming
met de verantwoordelijkheid die zij had uit hoofde van zaakwaarneming. Niet
was duidelijk geworden of de door verzoeker gestelde schade aan zijn auto
al dan niet al aanwezig was op het moment dat hij werd staande gehouden, dan
wel of die schade, voor zover zij er toen nog niet was, een direct gevolg
was van de wijze waarop de auto was achtergelaten. In die omstandigheden kon
niet worden gezegd dat de gronden waarop verzoekers aanspraak berustte zo
evident juist waren, dat de politie in redelijkheid niet had kunnen komen
tot de afwijzing van het verzoek om schadevergoeding. Op dit punt was verzoekers
klacht niet gegrond.In de vier rapporten waarin de Nationale ombudsman tot het oordeel «niet
behoorlijk» kwam, zag hij aanleiding om het betrokken bestuursorgaan
de aanbeveling te doen om de geleden schade te vergoeden, of om een afwijzende
beslissing om schade te vergoeden in heroverweging te nemen.In (herzien) openbaar rapport 95/68 (AB 1995, nr. 330, m.n. PJS) werd
de burgemeester van Utrecht, in zijn hoedanigheid van beheerder van het regionale
politiekorps Utrecht, onder meer in overweging gegeven om verzoekers de schade
te vergoeden die zij hadden geleden ten gevolge van de vernietiging van hun
fietsen die de politie op 19 november 1992 bij een zogenaamde fietswrakkenactie
had meegenomen.Ingevolge de Algemene Politieverordening van de gemeente Utrecht is het
verboden om een fietswrak op de weg te hebben of te plaatsen. Op grond van
de oude Gemeentewet (die op deze zaak nog van toepassing was) was het gemeentebestuur
bevoegd om door middel van bestuursdwang uitvoering te geven aan onder meer
de gemeentelijke verordeningen.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam naar voren dat de wijze
waarop de toenmalige gemeentepolitie te Utrecht de bestuursdwang had uitgeoefend
de toets der kritiek niet kon doorstaan. Zo bleek dat de politie onvoldoende
uitwerking had gegeven aan de wettelijke waarschuwingsplicht (belanghebbenden
dienen tevoren schriftelijk te worden gewaarschuwd dat bestuursdwang zal worden
toegepast). In de publikaties die in een regionaal dagblad en een wijkblad
waren verschenen, was nagelaten om aan te geven onder welke omstandigheden
een fiets als fietswrak zou worden aangemerkt. Ook was in de publikaties niet
opgenomen dat de mee te nemen fietswrakken na een bepaalde termijn zouden
worden vernietigd.Verder bleek dat de politie de tijdens de actie meegenomen fietswrakken
direct ter vernietiging had aangeboden en geen redelijke bewaartermijn in
acht had genomen. Ook dit was onjuist. Een gevolg van het onmiddellijk vernietigen
was dat het achteraf niet meer mogelijk was om te beoordelen of de politie
de meegenomen fietsen al dan niet terecht als wrak had aangemerkt. Op grond
van dit alles oordeelde de Nationale ombudsman dat van de politie had mogen
worden verwacht dat zij verzoekers, die van mening waren dat de politie hun
meegenomen fietsen ten onrechte als wrak had bestempeld, een redelijke vergoeding
had betaald voor de vernietigde fietsen. De weigering om enige schadevergoeding
te betalen was dan ook onjuist. Naar aanleiding van de aanbeveling van de
Nationale ombudsman om alsnog een schadevergoeding toe te kennen, liet de
korpsbeheerder van de regiopolitie Utrecht weten dat was overgegaan tot schadeloosstelling
van verzoekers.Ook in rapport 95/206 richtte de Nationale ombudsman een aanbeveling tot
de burgemeester van Utrecht, in diens hoedanigheid van beheerder van
het regionale politiekorps Utrecht. In dit rapport werd de burgemeester in
overweging gegeven om een besluit om een schadeclaim af te wijzen te heroverwegen.
De politie was van mening dat zij niet aansprakelijk kon worden gesteld voor
eventuele schade omdat tegenover verzoekers was gehandeld conform de bepalingen
van het Wetboek van Strafvordering, en wees het verzoek om schadevergoeding
af. In het onderzoek dat uitmondde in dit rapport concludeerde de Nationale
ombudsman echter dat de politie verzoekers had aangehouden zonder dat zij
daartoe op grond van het Wetboek van Strafvordering bevoegd was. Het was dus
niet juist om de schadeclaim van verzoekers op de genoemde grond af te wijzen.
Ook hier liet de burgemeester van Utrecht weten dat de aanbeveling zou worden
opgevolgd.Rapport 95/308 werd uitgebracht naar aanleiding van een klacht dat de
(toenmalige) gemeentepolitie te Lelystad had geweigerd aan verzoeker de schade
aan zijn voordeur te vergoeden die was ontstaan bij het binnentreden door
de politie. De Nationale ombudsman stelde vast dat de politie in deze zaak
niet bevoegd was geweest om de woning van verzoeker binnen te treden, terwijl
dat optreden bovendien disproportioneel was geweest. Hij gaf de burgemeester
van Lelystad daarom in overweging om het besluit tot afwijzing van het verzoek
om schadevergoeding te heroverwegen. De burgemeester liet in een brief van
9 oktober 1995 weten de aanbeveling op te volgen.Tot slot deed de Nationale ombudsman in rapport 95/469 de aanbeveling
waarmee de korpsbeheerder van het regionale politiekorps Gooi en Vechtstreek
in overweging werd gegeven om te bevorderen verzoekster bepaalde kosten te
vergoeden. Het betrof hier kosten (telefoon-, porti- en reiskosten) die zij
had gemaakt in verband met haar klacht over het functioneren van de politie.
De Nationale ombudsman overwoog dat het hier om kosten ging die in beginsel
naar maatschappelijke opvattingen voor rekening van de burger moeten blijven.
Gelet echter op de opeenstapeling van fouten waarvan in dit geval sprake was
geweest, was er volgens de Nationale ombudsman voldoende reden om verzoeksters
schadeclaim ruimhartig te beoordelen. Op 20 december 1995 berichtte de korpsbeheerder
dat zij had besloten de aanbeveling over te nemen. Zij had dit op 13 november
1995 aan verzoekster meegedeeld, en het desbetreffende bedrag was inmiddels
overgemaakt op verzoeksters bankrekening. 7A.19 Overige verzoekschriften op het terrein van de politieOok in 1995 verscheen een aantal rapporten over gedragingen van de politie
die (ten dele) niet op één van de hiervoor besproken onderwerpen
betrekking hadden. Van deze zestien rapporten kwam de Nationale ombudsman
vijf keer tot het oordeel «behoorlijk», terwijl hij zevenmaal
het oordeel «niet behoorlijk» uitsprak. Drie keer was hij van
mening dat een gedraging deels «behoorlijk», deels «niet
behoorlijk» was en één keer was een gedraging deels «behoorlijk»
en werd over een deel van de onderzochte gedraging geen oordeel gegeven. 7B OPENBAAR MINISTERIE 7B.1 Algemeen; cijfersGezien de inhoudelijke samenhang tussen de taken van het openbaar ministerie
en die van de politie wordt het werk van de Nationale ombudsman in 1995 op
het terrein van het openbaar ministerie behandeld in dit hoofdstuk, direct
na het gedeelte over de politie. Ter inleiding op het verslag over dit werk
bevat deze paragraaf een cijfermatig overzicht (zie tabel 1). Opgemerkt wordt
dat deze cijfers ook zijn opgenomen in de totaalcijfers over het ministerie
van Justitie (hoofdstuk 10A). Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht
van het werk van de Nationale ombudsman in 1995 wordt verwezen naar hoofdstuk
3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1995, gebaseerd
op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Tabel 1 bevat gegevens over de aantallen te behandelen en afgedane verzoekschriften.
Een deel van de binnengekomen verzoekschriften is niet in onderzoek genomen,
op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14 van de Wet Nationale ombudsman
(Wet N.o.). Deze bepalingen betreffen respectievelijk een nadere afbakening
van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de ontvankelijkheid van het
verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk 6). Tabel 1 Openbaar ministerie: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/95  53 Ontvangen in 1995  + 134Te behandelen  187 Afgedaan    1. niet in onderzoek 97 2. onderzoek    a. rapport33 – 142b. tussentijds beëindigd1245 In behandeling per 01/01/96  45Het aantal in 1995 ontvangen verzoekschriften (134) steeg ten opzichte
van 1994 (117), met 15%. Het aantal afgedane verzoekschriften (142) lag iets
lager dan dat over 1994 (158). Van de 142 afgedane verzoekschriften werden
45 (32%) afgedaan na in aanmerking te zijn genomen voor onderzoek. Er werden
33 rapporten uitgebracht (1994: 58).In 73% van de keren dat een gedraging werd beoordeeld, luidde het oordeel
«niet behoorlijk». In 21% van de gegeven oordelen was het vereiste
aan de orde van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften, in
23% dat van actieve informatieverstrekking, in 15% dat van voortvarendheid
en in 11% dat van administratieve nauwkeurigheid. 7B.2 Openbaar ministerie en het opsporingsonderzoekIn 1995 verschenen twee rapporten die (mede) betrekking hadden op de wijze
waarop het openbaar ministerie was opgetreden in het kader van een opsporingsonderzoek
van de politie. Eén keer werd geoordeeld dat de gedraging «niet
behoorlijk» was en éénmaal luidde het oordeel «behoorlijk».In rapport 95/113 kwam de tekst aan de orde die het arrondissementsparket
te Rotterdam gebruikte in de kennisgeving van niet verdere vervolging. In
de kennisgeving van niet verdere vervolging van 28 oktober 1993 die aan verzoeker
was betekend, stond het volgende opgenomen: «Door deze kennisgeving
wordt het bevel tot voorlopige hechtenis van rechtswege opgeheven».
Verzoeker had echter geen voorlopige hechtenis ondergaan. Uit het onderzoek
van de Nationale ombudsman kwam naar voren dat deze tekst een standaardtekst
was, die een uitvloeisel was van wat is bepaald in artikel 70, lid 1 van het
Wetboek van Strafvordering. Hierin staat dat door de kennisgeving van niet
verdere vervolging van rechtswege elk bevel tot voorlopige hechtenis wordt
opgeheven en dat daarvan in de kennisgeving melding moet worden gemaakt. De
Nationale ombudsman overwoog dat de kennisgeving van 28 oktober 1993 aan verzoeker
een feitelijke onjuistheid bevatte. Dit getuigde niet van de vereiste administratieve
nauwkeurigheid. Met instemming nam hij ervan kennis dat de tekst van de kennisgeving
van niet verdere vervolging op het parket te Rotterdam inmiddels was aangepast,
in die zin dat in de tekst de woorden «voor zover deze (de voorlopige
hechtenis; N.o.) is toegepast» waren opgenomen.De zaak die leidde tot rapport 95/334 (zie ook § 7A.8.2) betrof
een verzoekster die ten tijde van haar aanhouding in verwachting was. Zij
klaagde onder meer over de wijze waarop zij tijdens haar detentie was behandeld,
bezien in het licht van haar medische toestand. Voor de bespreking van dit
rapport wordt verwezen naar hoofdstuk 10, § 10A.4. 7B.3 InbeslagnemingDe Nationale ombudsman bracht in 1995 drie rapporten uit die betrekking
hadden op de handelwijze van het openbaar ministerie bij de teruggave van
in beslag genomen goederen. Tweemaal luidde het oordeel «niet behoorlijk»
en éénmaal deels «behoorlijk», deels «niet
behoorlijk».Ingevolge artikel 118, lid 1 van het Wetboek van Strafvordering (Sv) geeft
het openbaar ministerie een in beslag genomen voorwerp terug aan degene bij
wie het in beslag is genomen, zodra het belang van de strafvordering zich
niet meer verzet tegen de teruggave.In de zaak die leidde tot rapport 95/453 was in 1984 bij verzoeker een
groot aantal goederen in beslag genomen. Het gerechtshof te Arnhem wees op
8 november 1985 arrest in de strafzaak en verklaarde zich daarbij niet in
staat tot het geven van een last tot teruggave van de in beslag genomen goederen.
Vanaf dat moment was het openbaar ministerie verantwoordelijk voor de afwikkeling
van het beslag. Verzoeker beklaagde zich er onder meer over dat het arrondissementsparket
te Zwolle op 3 maart 1993 zijn verzoeken (van onder meer 20 juni 1990 en 27
januari 1993) had afgewezen om tot uitbetaling over te gaan van de waarde
van zijn spullen, die inmiddels (in 1987) door de Inspectie der Domeinen waren
verkocht.In artikel 119, lid 3 Sv staat, voor zover hier van belang, dat de bewaarder
van de in beslag genomen goederen de goederen ter beschikking van de rechthebbende
moet houden totdat sedert de inbeslagneming drie jaren zijn verstreken. Uit
het onderzoek van de Nationale ombudsman kwam naar voren dat het arrondissementsparket
al enige maanden voor het verstrijken van de termijn van drie jaren ervan
op de hoogte was dat verzoeker teruggave wenste van zijn in beslag genomen
goederen.De Nationale ombudsman overwoog dat het parket ten onrechte had verzuimd
hierop in te gaan en dat de spullen van verzoeker ten onrechte waren verkocht.
Dit had voor het openbaar ministerie aanleiding moeten zijn om al het mogelijke
te doen om de kwestie naar behoren af te wikkelen. Het was onjuist dat dit
niet was gebeurd. Het openbaar ministerie had de verzoeken van verzoeker om
uitbetaling in elk geval moeten aanmerken als een schadeclaim, voor zover
niet direct kon worden vastgesteld wat de opbrengst van de verkoop van de
goederen was geweest, en deze schadeclaim ingevolge interne
instructies – moeten doorzenden aan het ministerie van Justitie. 7B.4 Inzet arrestatieteamsDe inzet van arrestatieteams werd uitgebreid besproken in het Jaarverslag
1992 (blz. 168 e.v.), onder meer naar aanleiding van rapport 92/487. In dit
rapport deed de Nationale ombudsman de aanbeveling aan de minister van Justitie
om te bezien of verdere normstelling met betrekking tot de inzet van arrestatieteams
noodzakelijk was, opdat de voorwaarden waaronder dergelijke teams mogen optreden
op juiste wijze zouden worden nageleefd. De kritiek van de Nationale ombudsman
in rapport 92/487 betrof met name dat niet duidelijk was aan welke functionaris
op het parket moest worden gevraagd om toestemming om een arrestatieteam in
te zetten, en het ontbreken van een goede registratie op dit punt. De minister
van Justitie liet weten dat de aanbeveling werd opgevolgd en dat er in verband
met de reorganisatie van de politie werd gewerkt aan nieuwe regelgeving op
het gebied van arrestatieteams (Jaarverslag 1992, blz. 172–174).Op 19 mei 1995 berichtte de minister van Justitie aan de Nationale ombudsman
dat de aanbeveling bij rapport 92/487 inmiddels was uitgewerkt in een circulaire
van 19 mei 1995 (kenmerk 497 062/595/WD). In deze circulaire is onder meer vastgelegd dat, nu het gaat om een zwaarwegende
beslissing die verstrekkende gevolgen kan hebben, in beginsel de hoofdofficier
van justitie, en bij diens afwezigheid de plaatsvervangend hoofdofficier van
justitie, toestemming moet verlenen tot de inzet van een aanhoudings- en ondersteuningseenheid
(de nieuwe benaming van een arrestatieteam). Omdat het kan voorkomen dat beiden
niet aanwezig zijn, of anderszins niet in de gelegenheid zijn om de toestemming
te verlenen, wijst iedere hoofdofficier van justitie op zijn parket maximaal
twee officieren van justitie eerste klasse aan, die eveneens toestemming kunnen
geven. Maximaal twee, omdat de kring zo beperkt mogelijk dient te worden gehouden.Daarnaast is in de desbetreffende circulaire opgenomen dat, teneinde de
controle te vergemakkelijken op de correctheid van de beslissing van het openbaar
ministerie om een aanhoudings- en ondersteuningseenheid in te zetten, een
adequate registratie noodzakelijk wordt geacht. In een dergelijke registratie
dienen tenminste de volgende gegevens te worden vastgelegd:a. het aanvragende politiekorps;b. de gegevens van de aanhoudings- en ondersteuningseenheid;c. de naam van de verdachte;d. de motivering van het verzoek (basis dreiging vuurwapengeweld);e. omschrijving van de gebeurtenis;f. naam politieambtenaar aan wie de toestemming wordt meegedeeld;g. naam officier van justitie die de toestemming heeft verleend;h. naam behandelend officier van justitie;i. vermelding bijstandsverzoek ex artikel 56 van de Politiewet;j. toestemming en machtiging meevoeren automatisch vuurwapen;k. afloop inzet aanhoudings- en ondersteuningseenheid.De minister had
als bijlage een voorbeeld van een registratieformulier bijgevoegd.De Nationale ombudsman berichtte de minister van Justitie op 13 juni 1995
met instemming te hebben kennis genomen van de wijze waarop de aanbeveling
bij rapport 92/487 was uitgewerkt in de circulaire van 19 mei 1995.Overigens zijn in 1995 geen rapporten over dit onderwerp uitgebracht. 7B.5 Tenuitvoerlegging van straffenIngevolge artikel 553 Sv is het openbaar ministerie belast met de tenuitvoerlegging
van straffen. In 1995 verschenen drie rapporten die betrekking hadden op de
wijze waarop het openbaar ministerie een straf ten uitvoer had gelegd. Eénmaal
luidde het oordeel deels «behoorlijk», deels «niet behoorlijk»,
en tweemaal «behoorlijk».In de zaak die leidde tot rapport 95/26 was verzoeker door de kantonrechter
te Eindhoven bij verstek veroordeeld tot de betaling van een geldboete van
f 600, bij niet tijdige betaling te vervangen door twaalf dagen hechtenis.
Omdat verzoeker niet betaalde, vaardigde het arrondissementsparket te 's-Hertogenbosch
op 17 maart 1992 een arrestatiebevel uit. Verzoeker werd op 22 december 1993
gearresteerd. Op diezelfde dag betaalde hij de boete, die inmiddels door wettelijke
verhogingen tot f 750 was opgelopen. In diezelfde periode ontving hij
een acceptgirokaart dat hij f 600 moest betalen ter zake van het vonnis
van de kantonrechter. Op 13 januari 1994 ontving hij een acceptgirokaart met
de mededeling dat hij f 625 diende over te maken en in april 1994 kreeg
hij bericht dat een arrestatiebevel was uitgevaardigd en dat hij f 750
moest betalen.Verzoeker klaagde er allereerst over dat het parket te 's-Hertogenbosch
hem geen kennisgeving van het vonnis had gezonden, voordat tot executiemaatregelen
was overgegaan. Op grond van het bepaalde in artikel 398, sub 14, juncto artikel
366 Sv behoeft echter geen kennisgeving van een verstekvonnis van een kantonrechter
plaats te vinden wanneer de verdachte tot een geldboete is veroordeeld. Op
dit punt was de klacht daarom niet gegrond. Daarnaast klaagde verzoeker erover
dat bij hem verwarring was ontstaan doordat hij in een bepaalde periode een
aantal betalingsverzoeken had ontvangen, waarin sprake was van verschillende
bedragen. Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat deze verwarring
was veroorzaakt doordat de politie abusievelijk aan het parket had bericht
dat het (eerste) arrestatiebevel was geretourneerd aan het parket. Het parket
had het arrestatiebevel niet kunnen vinden en daarom aan het Centraal Ontvangkantoor
der Gerechten te Leeuwarden (COG) opdracht gegeven de incasso van de boete
te herstarten. Vervolgens hadden twee executietrajecten naast elkaar gelopen,
omdat het uitvaardigen van arrestatiebevelen gebeurde door de parketten en
het zenden van acceptgirokaarten door het COG (dat sinds 1 juli 1992 overigens
ook de arrestatiebevelen centraal uitvaardigt en inmiddels is opgegaan in
het Centraal Justitieel Incasso Bureau).De Nationale ombudsman was van oordeel dat het niet aan het parket kon
worden verweten dat de incasso van de geldboete was herstart. Hij achtte het
echter in strijd met de vereiste administratieve nauwkeurigheid dat het parket
geen nader onderzoek had ingesteld naar aanleiding van het bericht van de
politie dat de boete inmiddels (op 22 december 1993) was betaald en het daarmee
in strijd zijnde bericht dat de door verzoeker te betalen boete bij het COG
nog openstond. Gelet op de tegenstrijdigheid tussen deze berichten had het
op de weg van het parket gelegen om nader te onderzoeken welke van deze berichten
juist was, en had het de (tweede) incasso-procedure moeten opschorten.Met instemming nam de Nationale ombudsman ervan kennis dat de minister
van Justitie zich bereid had verklaard een bedrag van f 150 aan verzoeker
te retourneren. Eveneens werd met instemming kennis genomen van de mededeling
dat de executie van boetevonnissen nu centraal is geregeld.De tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf kwam aan de orde in rapport
95/373. Verzoeker klaagde erover dat het arrondissementsparket te 's-Gravenhage
was overgegaan tot de tenuitvoerlegging van een gevangenisstraf
die aan zijn zoon was opgelegd. Zijn zoon was daarvoor op 5 september 1994
vanuit een psychiatrisch ziekenhuis geplaatst in het huis van bewaring «De
Blokhuispoort» te Leeuwarden. Voor de bespreking van dit rapport wordt
verwezen naar hoofdstuk 10, § 10A.4, waar ook het vervolg aan de
orde komt naar aanleiding van de aanbeveling in rapport 94/483, over een soortgelijke
zaak. 7B.6 De Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriftenIn deze paragraaf over de uitvoering van de Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften (WAHV; ook Wet Mulder) worden niet alleen
de rapporten en interventies besproken met betrekking tot de gedragingen van
het openbaar ministerie en het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) te
Leeuwarden. Evenals in eerdere jaarverslagen wordt op deze plaats ook aandacht
besteed aan rapporten en interventies die voor wat betreft de uitvoering van
de WAHV (mede) betrekking hebben op gedragingen van griffies van kantongerechten
en het ministerie van Justitie.In 1995 bracht de Nationale ombudsman vijf rapporten uit die betrekking
hadden op de uitvoering van de WAHV (1994: 17). Twee rapporten betroffen een
gedraging van een arrondissementsparket, één rapport een gedraging
van alleen het CJIB, één rapport een gedraging van het ministerie
van Justitie en het vijfde rapport betrof een gedraging van zowel het CJIB
en het arrondissementsparket te 's-Gravenhage, als de griffie van het kantongerecht
te Alphen aan de Rijn.Over het openbaar ministerie luidde het oordeel in twee gevallen «niet
behoorlijk» en in één geval deels «behoorlijk»,
deels «niet behoorlijk». Met betrekking tot het CJIB was het oordeel
twee keer deels «behoorlijk», deels «niet behoorlijk».
Het oordeel over de gedraging van de griffie van het kantongerecht was «behoorlijk»,
terwijl het oordeel over de gedraging van het ministerie van Justitie deels
«behoorlijk», deels «niet behoorlijk» luidde. Telefonische toegankelijkheidIn de Jaarverslagen 1993 en 1994 is aandacht besteed aan het feit dat
het CJIB geen telefoonnummer op de WAHV-beschikking vermeldt. In rapport 93/879
nam de Nationale ombudsman met instemming ervan kennis dat de minister van
Justitie op 9 september 1993 het CJIB had verzocht om het telefoonnummer van
het CJIB op de beschikkingen en aanmaningen te vermelden. De minister van
Justitie kwam hier in een brief van 10 mei 1994 op terug. Het vermelden van
het telefoonnummer zou stapsgewijs worden ingevoerd. Voor deze methode was
gekozen om te voorkomen dat het CJIB, door overbelasting, structureel telefonisch
onbereikbaar zou worden. Voorlopig zou het telefoonnummer alleen op de aanmaningen
worden vermeld. In rapport 95/25 (AB 1995, nr. 217) kwam het niet vermelden
van het telefoonnummer van het CJIB op de beschikking wederom aan de orde.
De minister van Justitie liet in het kader van dit onderzoek weten dat het
geen aanbeveling verdient om het telefoonnummer op de beschikking te vermelden.
De minister vroeg aandacht voor het feit dat het CJIB betrokkenen in de regel
zal moeten teleurstellen in de verwachtingen die worden gewekt door vermelding
van een telefoonnummer. Het CJIB kan in de meeste gevallen geen antwoord geven
op vragen die betrekking hebben op de opgelegde sanctie. Het CJIB deelde nog
mee dat intussen, via een proef met het vermelden van het telefoonnummer op
de eerste en tweede aanmaning, enig inzicht was verkregen in de te verwachten
stijging van het aantal telefoontjes als het nummer op alle beschikkingen
zou worden vermeld. Het nieuwe gebouw, dat het CJIB eind augustus
1994 betrok, had een telefooncentrale met een aanzienlijk grotere capaciteit
dan voorheen.De Nationale ombudsman overwoog in rapport 95/25 dat wat de minister van
Justitie en het CJIB naar voren hadden gebracht op zichzelf voldoende kan
rechtvaardigen dat in de situatie zoals die bestond ten tijde van het ontstaan
van verzoekers klacht geen telefoonnummer werd vermeld op de beschikkingen
van het CJIB. In zoverre was de klacht niet gegrond.Verder overwoog de Nationale ombudsman dat het begrijpelijk is dat bij
hen die een WAHV-sanctie ontvangen behoefte kan ontstaan aan het verkrijgen
van inlichtingen. Het ligt evenzeer voor de hand dat betrokkenen in deze tijd
daarbij veelal in eerste instantie aan de telefoon zullen denken: een snel
medium, waarvan het gebruik voor velen een lagere drempel zal hebben dan het
schrijven van een brief. Er had dan ook mogen worden verwacht dat op de beschikking
op enigerlei wijze, via een standaardformulering, was uitgelegd dat en waarom
vragen over het opleggen van de betreffende sanctie niet telefonisch konden
worden beantwoord. Nu op dat punt elke uitleg ontbrak, schoot de tekst op
de beschikking van het CJIB te kort uit een oogpunt van het vereiste van actieve
informatieverstrekking. In zoverre was de klacht wel gegrond.De Nationale ombudsman merkte op dat de minister van Justitie met haar
ambtsbericht in deze zaak geheel was teruggekomen op het ondubbelzinnige standpunt
dat haar voorganger op 9 september 1993 had ingenomen, nadat de minister overigens
al op 10 mei 1994 een stap had teruggedaan. Een dergelijke gang van zaken
verdiende volgens de Nationale ombudsman geen bewondering, nu niet was aangegeven
dat de omstandigheden sindsdien zodanig waren veranderd dat daarin een rechtvaardiging
kon worden gevonden voor deze koerswijziging.De Nationale ombudsman overwoog tenslotte dat hij goede nota had genomen
van de mededeling van de minister van Justitie dat nog beraad zou plaatsvinden
over de informatieverstrekking op de beschikkingen en aanmaningen, en dat
in dat verband ook het punt van het vermelden van het telefoonnummer van het
CJIB aan de orde zou komen. Volgens de Nationale ombudsman lag een dergelijke
aanpak ook voor de hand, zeker nu het CJIB intussen was verhuisd, en daardoor
beschikte over ruimere mogelijkheden. De Nationale ombudsman sprak daarbij
de verwachting uit dat in de besluitvorming geen afbreuk zal worden gedaan
aan het belang van goede toegankelijkheid van het CJIB voor de burger, en
van de daarbij behorende actieve informatieverstrekking aan die burger. Voorkomen
moet worden dat de overheid bij de uitvoering van een wet – de WAHV –
die de nodige reacties oproept op enigerlei wijze de indruk wekt zich te willen
afsluiten voor burgers met vragen over die uitvoering.Bij brief van 30 maart 1995 verzocht de Nationale ombudsman de minister
van Justitie hem op de hoogte te houden van de ontwikkelingen in de besluitvorming.De directeur van het CJIB berichtte de Nationale ombudsman bij brief van
18 januari 1996 dat het vermelden van een telefoonnummer op alle beschikkingen
uitvoeringsproblemen tot gevolg zal hebben bij de telefoonunit van het CJIB.
Vermelding van het telefoonnummer zou ertoe leiden dat wegens overbelasting
bellers het CJIB niet kunnen bereiken.Daarom was ervoor gekozen om burgers zoveel mogelijk uit te nodigen tot
schriftelijke communicatie. Hiertoe zou de tekst van de toelichting op de
achterzijde van de WAHV-beschikkingen vanaf ongeveer eind februari 1996 worden
gewijzigd. In het onderdeel «Correspondentie» wordt uitgelegd
dat bezwaren tegen de sanctie als zodanig moeten worden ingediend bij de officier
van justitie respectievelijk het kantongerecht en dat over de betaling van
de sanctie kan worden gecorrespondeerd met het CJIB. Het CJIB zal ervoor zorgen
alle brieven binnen een week tot veertien dagen te beantwoorden
of binnen die termijn een ontvangstbevestiging te verzenden.Verder deelde de directeur van het CJIB mee dat het CJIB naar wegen zal
blijven zoeken om telefonisch voor iedereen beschikbaar te zijn. Uit onderzoek
was gebleken dat de capaciteit van de telefoonunit kan worden verhoogd door
middel van een zogenaamd voice-responsesysteem. Door de invoering van zo'n
systeem zou de vermelding van het telefoonnummer op beschikkingen mogelijk
worden. Het CJIB beschikte echter niet over de middelen om een dergelijk systeem
te financieren.De Nationale ombudsman liet de directeur van het CJIB weten dat hij op
zichzelf begrip had voor de uitvoeringsproblemen zoals die zouden ontstaan
wanneer op dit moment zou worden overgegaan tot vermelding van het telefoonnummer
van het CJIB op WAHV-beschikkingen. Hij wees er echter op dat dit argument
intussen al geruime tijd wordt gebruikt, en dat terwijl bekend is dat tegen
vermelding van het telefoonnummer geen bezwaren meer zouden bestaan wanneer
het CJIB zou kunnen beschikken over een voice-responsesysteem. De Nationale
ombudsman gaf aan het te betreuren dat het CJIB financieel geen mogelijkheid
heeft gekregen om zo'n systeem te financieren. Zo wordt afbreuk gedaan aan
een ook door het CJIB zelf nagestreefd niveau van dienstverlening. Zolang
in deze situatie communicatie van burgers met het CJIB vooral schriftelijk
moet verlopen, is het terecht dat het CJIB zich sterk maakt voor een snelle
en ook overigens adequate beantwoording van brieven. Overige zaken: rapportenRapport 95/7 ging onder meer over de beslissingstermijn van de officier
van justitie op het beroep dat verzoeker had ingesteld tegen twee hem opgelegde
administratieve sancties krachtens de WAHV. De officier van justitie te 's-Gravenhage
besliste in dit geval pas op 6 december 1994 op het beroepschrift, dat verzoeker
op 15 februari 1993 had ingediend. De Nationale ombudsman achtte deze termijn
van bijna 22 maanden veel te lang.Een lange afhandelingstermijn van een WAHV-beroepschrift lag mede ten
grondslag aan een verzoek om schadevergoeding, dat een verzoeker uit Soest
had ingediend bij het ministerie van Justitie. De officier van justitie te
Utrecht had de WAHV-beschikking vernietigd bijna twee jaar nadat verzoeker
het beroepschrift had ingediend. De officier van justitie overwoog daarbij
dat er gelet op de inmiddels verstreken termijn, sprake was van schending
van een beginsel van behoorlijk bestuur. Verzoeker verzocht het ministerie
van Justitie vervolgens om vergoeding van onder meer de wettelijke rente over
de boete, die hij al had betaald toen hij beroep instelde. Over onder meer
de afwijzing van dit verzoek door het ministerie van Justitie klaagde hij
bij de Nationale ombudsman. De Nationale ombudsman achtte in rapport 95/603
verzoekers klacht op dit punt gegrond. Verzoeker had de boete betaald terwijl
de betalingsverplichting als gevolg van het instellen van beroep was opgeschort.
De standaardtoelichting bij de acceptgiro, zoals het CJIB die in 1992 aan
verzoeker had verzonden, had echter ten onrechte niet de mededeling bevat
dat door het indienen van een beroepschrift de uiterste betalingstermijn wordt
opgeschort (zie hierover ook het Jaarverslag 1993, blz. 183 en het Jaarverslag
1994, blz. 161). Omdat verzoeker de boete onverschuldigd had betaald doordat
het CJIB destijds in de informatievoorziening was te kort geschoten, was het
volgens de Nationale ombudsman niet juist dat het ministerie van Justitie
niet al in eerste instantie een rentevergoeding had aangeboden. Tijdens het
onderzoek van de Nationale ombudsman bood de minister van Justitie alsnog
een rentevergoeding aan. In de zaak die leidde tot rapport 95/607 klaagde een verzoeker die als
advocaat namens een cliënt beroep had ingesteld tegen een WAHV-beschikking
erover dat het arrondissementsparket te Breda van zijn cliënt een schriftelijke
machtiging had verlangd. Zonder de machtiging zou het beroep niet ontvankelijk
dan wel ongegrond worden verklaard.Ingevolge het tweede lid van artikel 2:1 van de Algemene wet bestuursrecht
kan een bestuursorgaan van een gemachtigde een schriftelijke machtiging verlangen.
Volgens de Nationale ombudsman heeft de wetgever, mede blijkens de wetsgeschiedenis,
er uitdrukkelijk voor gekozen om bestuursorganen de mogelijkheid te geven
om ook van advocaten en procureurs een machtiging te verlangen wanneer zij
zich namens een cliënt tot het betrokken orgaan wenden. Alleen wanneer
er sprake is van een beroep bij de (bestuurssector van de) arrondissementsrechtbank
mag van advocaten en procureurs geen machtiging worden verlangd (art. 8:24
Awb). Het arrondissementsparket te Breda kon er dan ook geen verwijt van worden
gemaakt dat het verzoekers cliënt had gevraagd om een machtiging over
te leggen. De Nationale ombudsman achtte de klacht niet gegrond. InterventiesVoorts zijn in 1995 negen klachten afgehandeld door middel van interventie.
De klachten betroffen verschillende gedragingen van zowel griffies van kantongerechten,
arrondissementsparketten als van het CJIB. In drie van de negen gevallen ging
het om klachten over het uitblijven van de terugbetaling van de zekerheidstelling
nadat de kantonrechter het beroep van betrokkenen gegrond had verklaard. Door
tussenkomst van het CJIB werd aan verzoekers alsnog de zekerheidstelling terugbetaald.Eén interventie betrof het volgende. Op 22 juli 1992 was aan verzoekster
uit Rotterdam een WAHV-boete opgelegd. Ondanks het feit dat zij in het bezit
was van een vrijwaringsbewijs en het CJIB volgens verzoekster hiervan op de
hoogte was, had de kantonrechter op 13 januari 1995 de vordering toegewezen
van de officier van justitie om te worden gemachtigd tot het toepassen van
dwangmiddelen. Telefonisch contact tussen het Bureau Nationale ombudsman en
het CJIB leidde ertoe dat het CJIB besloot de invordering van de sanctie plus
de verhogingen en inningskosten te staken.Naar aanleiding van een klacht van een verzoeker uit Vianen nam een medewerker
van het Bureau Nationale ombudsman op 17 maart 1995 contact op met het arrondissementsparket
te Leeuwarden. Uit de stukken die de verzoeker had overgelegd bleek dat dit
parket de beslissing op een WAHV-beroep niet naar een gemachtigde stuurde.
In rapport 94/727 (zie ook het Jaarverslag 1994, blz. 167–168) vond
de Nationale ombudsman deze handelwijze «niet behoorlijk», omdat
dit in strijd is met artikel 6:17 van de Algemene wet bestuursrecht. Bij brief
van 30 december 1994 had de minister van Justitie de Nationale ombudsman bericht
dat het geautomatiseerde systeem voor de afhandeling van de WAHV nog niet
voorzag in de toezending van de stukken aan de gemachtigde. Het systeem zou
hiervoor worden aangepast; totdat deze aanpassing operationeel zou zijn, diende
het openbaar ministerie de gemachtigde handmatig te informeren. Volgens de
minister van Justitie waren de parketten hier in 1994 nadrukkelijk op gewezen.
Uit het contact tussen het openbaar ministerie te Leeuwarden en de Nationale
ombudsman bleek dat het rapport van de Nationale ombudsman en de informatie
van de minister van Justitie op 17 maart 1995 niet bekend waren op het arrondissementsparket.
Een medewerker van het parket liet daarop telefonisch weten de inhoud van
het rapport bekend te zullen maken. 7B.7 SeponerenOp grond van artikel 167, lid 2 Sv en, in het geval dat een gerechtelijk
vooronderzoek heeft plaatsgevonden, op grond van artikel 242, lid 2 Sv, kan
de officier van justitie, op gronden aan het algemeen belang ontleend, van
(verdere) vervolging afzien. In deze artikelen is het zogenoemde opportuniteitsbeginsel
neergelegd. De Nationale ombudsman bracht in 1995 drie rapporten uit over
dit onderwerp.Twee van die rapporten hadden betrekking op de termijn waarbinnen een
officier van justitie een verdachte erover had geïnformeerd dat de strafzaak
tegen hem was geseponeerd. Eénmaal (rapport 95/371, zie ook § 7B.9)
luidde het oordeel op dit punt «niet behoorlijk» en éénmaal
(rapport 95/482) «behoorlijk».De Nationale ombudsman stelt zich op het standpunt dat het zorgvuldigheidsbeginsel
vereist dat verdachten – zeker in het geval van verdenking van een misdrijf –
binnen een redelijke termijn in kennis worden gesteld van een genomen sepotbeslissing.
Hij betrok dit standpunt onder meer in de rapporten 88/297 en 94/546. Naar
aanleiding van rapport 88/297 is het automatiseringssysteem van het openbaar
ministerie, COMPAS, intussen zodanig aangepast dat automatisch een sepotbericht
wordt verzonden, tenzij bewust voor het tegendeel wordt gekozen. Voor een
uitgebreide bespreking van rapport 94/546 en de reactie van de minister van
Justitie op de aan dit rapport verbonden aanbeveling, wordt verwezen naar
het Jaarverslag 1994, blz. 168–170.De officier van justitie dient bij elke sepotbeslissing het motief –
de sepotgrond – aan te geven. Hiertoe zijn sepotcodes ontwikkeld. Het
zogenoemde technisch sepot, waarbij de verwachting bestaat dat een vervolging
niet tot een veroordeling zal leiden, kent zes gronden en dus zes codes. De
Nationale ombudsman bracht in 1995 één rapport uit dat betrekking
had op de gekozen sepotcode. Het oordeel luidde «niet behoorlijk».
In deze zaak (rapport 95/113, zie ook § 7A.2.1, onder b en § 7A.9)
klaagde verzoeker er onder meer over dat de officier van justitie te Rotterdam
had besloten om hem niet strafrechtelijk te vervolgen in verband met de dood
van zijn echtgenote, omdat er onvoldoende aanwijzing van zijn schuld was.
Verzoeker was echter van mening dat hij ten onrechte als verdachte was aangemerkt,
wat een andere sepotcode oplevert.Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat de politie, na
overleg met de patholoog-anatoom van het Gerechtelijk Laboratorium, al eerder
tot de conclusie was gekomen dat verzoekers echtgenote door zelfdoding om
het leven was gekomen. Uit het onderzoek kwam verder naar voren dat de officier
van justitie, alvorens deze sepotbeslissing te nemen, aanwezig was geweest
bij een briefing waarbij werd besloten om het onderzoek naar moord stop te
zetten, omdat was komen vast te staan dat het een zelfdoding betrof. In het
proces-verbaal van bevindingen van de technische recherche was verder geconcludeerd
dat verzoekers echtgenote niet door derden om het leven was gebracht.De Nationale ombudsman overwoog dat de verantwoordelijkheid voor het afsluiten
van het onderzoek naar het overlijden ligt bij het openbaar ministerie. Het
openbaar ministerie was op zichzelf niet gebonden aan de conclusie van de
politie, maar had hier een eigen verantwoordelijkheid. Gezien echter het feit
dat de officier van justitie aanwezig was geweest bij de briefing en gelet
op de conclusie van de technische recherche, had mogen worden verwacht dat
het openbaar ministerie, alvorens zelf zijn eindconclusie te bepalen, contact
had opgenomen met de betrokken patholoog-anatoom, met de expliciete vraag
of deze de genoemde conclusie al dan niet kon delen. Niet was gebleken dat
deze nadere stappen waren gezet. In zoverre was het openbaar
ministerie te kort geschoten. 7B.8 Slachtoffers van delicten Slachtofferbeleid en draagkracht verdachteNaar aanleiding van de rapporten 93/685 (AB 1993, nr. 576) en 94/732 is
een discussie gevoerd tussen de Nationale ombudsman en de minister van Justitie.
In het Jaarverslag 1993 (blz. 175–177) en het Jaarverslag 1994 (blz.
170–178) besteedde de Nationale ombudsman hieraan al uitgebreid aandacht.
Beide zaken hebben betrekking op het door het openbaar ministerie gevoerde
slachtofferbeleid.In de Richtlijnen slachtofferhulp is bepaald dat bij elke beslissing van
de officier van justitie inzake de vervolging van een strafbaar feit waarbij
schade is toegebracht de vergoeding van de schade door de dader een centrale
rol dient te spelen, wanneer het slachtoffer daar om heeft verzocht. In rapport
93/685 is aan de orde of de draagkracht van de verdachte een rol mag spelen
bij de beslissing om een bepaald strafbaar feit al dan niet in de tenlastelegging
op te nemen. De Nationale ombudsman nam hierbij het standpunt in dat de draagkracht
van de dader bij de bedoelde beslissing geen rol mag spelen. De Nationale
ombudsman deed de aanbeveling om de richtlijnen slachtofferhulp overeenkomstig
dit standpunt aan te passen.De laatste brief van de minister van Justitie die werd besproken in het
Jaarverslag 1994 inzake de rapporten 93/685 en 94/732, dateerde van 30 januari
1995. De minister van Justitie schreef daarin onder meer met betrekking tot
het hierboven genoemde punt:«Bij een realistische inschatting van feitelijke mogelijkheden om
via een strafproces schade te verhalen, speelt de inschatting van de draagkracht
van de verdachte wel degelijk een rol. Het openbaar ministerie dient natuurlijk
te vermijden, dat bij benadeelden nodeloos onvervulbare verwachtingen gaan
ontstaan. Dat doet evenwel niet af aan de vrijheid van de benadeelde om er
zelf over te beslissen, of hij schadevergoeding wil vorderen, en of hij daar
concreet wat aan kan hebben. Er is ter zake geen reden voor de overheid en
zijn organen om benadeelden te bevoogden. Zulke redenen zijn er ook dan niet,
als die benadeelden hun eigen belangen mogelijk weinig zakelijk zouden inschatten
en behartigen. Voor het al dan niet tenlasteleggen van strafbare feiten is
de vermoedelijke draagkracht van de verdachte derhalve geen relevant gegeven.»De Nationale ombudsman antwoordde de minister van Justitie op 14 februari
1995 als volgt:«In de Overwegingen in rapport 93/685, en in de correspondentie
daarna (...) heb ik mij op het standpunt gesteld dat, wat betreft de positie
van het slachtoffer, de draagkracht van de verdachte geen criterium mag zijn
bij het nemen van het besluit om bepaalde strafbare feiten al dan niet ten
laste te leggen. Uit uw brief van 30 januari 1995 concludeer ik dat u thans
dit standpunt deelt. Daarvan heb ik met instemming kennis genomen. Ik zou
het, gezien de aanbeveling in dit rapport, op prijs stellen om nog van u te
mogen horen op welke wijze u het openbaar ministerie van uw herziene zienswijze
in kennis zult stellen.»De minister van Justitie reageerde op 27 april 1995 als volgt op het verzoek
van de Nationale ombudsman van 14 februari 1995: «U heeft in uw reactie verzocht te vernemen op welke wijze het openbaar
ministerie in kennis wordt gesteld van het standpunt dat bij de beslissing
om strafbare feiten al dan niet in de tenlastelegging op te nemen de vermoedelijke
draagkracht van de verdachte geen relevant gegeven is.Telefonisch is reeds enige tijd geleden aan uw stafmedewerker (...) kenbaar
gemaakt dat het openbaar ministerie hierover geïnformeerd zou worden
middels een begeleidend schrijven bij de nieuwe richtlijn slachtofferzorg,
die op dat moment nog in voorbereiding was. Deze richtlijn is inmiddels per
1 april 1995 in werking getreden gelijktijdig met de landelijk inwerkingtreding
van de wet Terwee. De richtlijn is bij brief van 23 maart 1995 van de Voorzitter
van het College van Procureurs-Generaal (...) aan het openbaar ministerie
aangeboden.»In de brief van 23 maart 1995 van de Voorzitter van het College van Procureurs-Generaal,
waarnaar de minister van Justitie in haar brief van 27 april 1995 verwees,
staat het volgende opgenomen:«(...) indien het slachtoffer de wens heeft geuit zich als benadeelde
partij te voegen in het strafproces, mag de draagkracht van de verdachte op
zichzelf geen aanleiding zijn om de zaak niet ten laste te leggen. Dit is
ook conform een rapport van de Nationale ombudsman. Wel zijn ten aanzien van
de afweging welke zaken al dan niet ten laste te leggen de volgende, ook door
de Nationale ombudsman aanvaarde weegfactoren van belang: proceseconomie,
representativiteit van de ten laste te leggen feiten en de bewijsbaarheid
daarvan.» Spanning tussen slachtofferbeleid en doelmatigheidDe zaak die leidde tot rapport 94/732 betrof de klacht van een verzoeker
dat hij zich niet als beledigde partij had kunnen voegen, omdat het feit waarvan
hij aangifte had gedaan ad informandum aan de rechter was voorgelegd. In de
desbetreffende strafzaak was sprake van iemand die werd verdacht van zeventien
strafbare feiten. In zes ervan had zich een slachtoffer gemeld. Er werden
vijf zaken opgenomen in de tenlastelegging, zodat verzoeker als enige van
de zes slachtoffers werd teleurgesteld in zijn wens om zich te voegen als
beledigde partij. De Nationale ombudsman had kritiek op de betreffende belangenafweging
door de officier van justitie. Hij oordeelde dat niet viel in te zien waarom
niet ook het zesde feit in de tenlastelegging had kunnen worden opgenomen
(zie nader Jaarverslag 1994, blz. 173).Het slachtoffer van een misdrijf kan zich in een strafzaak voegen als
beledigde partij. Deze mogelijkheid wordt echter aan het slachtoffer onthouden
wanneer de officier van justitie het feit waarvan betrokkene het slachtoffer
is geworden niet in de tenlastelegging opneemt, maar ad informandum aan de
rechter voorlegt. Het voegen ad informandum gebeurt vanuit overwegingen van
doelmatigheid. Hier bestaat derhalve een spanningsveld tussen enerzijds het
belang van een goede uitvoering van het slachtofferbeleid en anderzijds overwegingen
van doelmatigheid.De Nationale ombudsman noemde in rapport 94/732 als mogelijke oplossing
van deze spanning een verruiming van het Wetboek van Strafvordering, zodanig
dat ook bij ad informandum gevoegde zaken het slachtoffer zou kunnen worden
ontvangen in zijn vordering tot schadevergoeding. Hij deed een aanbeveling
van deze strekking aan de minister van Justitie, alsmede de aanbeveling om
aan verzoeker een vergoeding van f 215 toe te kennen. Dit is de gebruikelijke
vergoeding die de minister toekent aan slachtoffers van strafbare feiten die
door nalatigheid van het openbaar ministerie zich niet hebben kunnen voegen
als benadeelde partij. Vervolgens ontstond een briefwisseling tussen de minister van Justitie
en de Nationale ombudsman (zie het Jaarverslag 1994 blz. 174–178), die
resulteerde in de conclusie van de Nationale ombudsman dat de minister niet
voornemens was de aanbevelingen bij het rapport 94/732 op te volgen. Hij bracht
daarom het rapport en de daarover gevoerde correspondentie volgens de gebruikelijke
procedure ter kennis van de Commissie voor de Verzoekschriften uit de Tweede
Kamer.Op 11 mei 1995 stelde de Commissie voor de Verzoekschriften uit de Tweede
Kamer een verslag op naar aanleiding van rapport 94/732. In dit verslag (Tweede
Kamer, vergaderjaar 1994–1995, 23 9543, nr. 99) staat het volgende
opgenomen:«overwegende,dat de Nationale ombudsman van mening is dat het Openbaar Ministerie in
onderhavige aangelegenheid (rapport 94/732; N.o.) aan het belang van proceseconomie
(ondermeer om de werklast van het Openbaar Ministerie en van de strafrechter
te beperken) ten onrechte meer gewicht heeft toegekend dan aan het belang
van het slachtoffer (het verkrijgen van een mogelijkheid tot schadevergoeding);(...)dat de minister aanvoert dat het algemeen uitgangspunt, neergelegd in
de zogenoemde wet-Terwee (Kamerstukken 21 345), is dat weliswaar het
strafproces met behoud van het primair strafrechtelijk karakter daarvan zoveel
mogelijk wordt benut om schade van direct betrokkenen vastgesteld en zo mogelijk
vergoed te krijgen, doch dat civielrechtelijke belangen die in strijd komen
met strafrechtelijke en strafvorderlijke belangen, het belang van proceseconomie
daaronder begrepen, niet voor behartiging in strafrechtelijk verband in aanmerking
komen;dat de minister de gedragslijn bij veel gerechten om, in verband met de
werkdruk, ten hoogste vijf feiten in een tenlastelegging op te nemen, begrijpelijk
en billijk acht;dat de minister voorts aanvoert dat niets een benadeelde belet om ter
verkrijging van schadevergoeding de civielrechtelijke weg te bewandelen;(...)dat de minister voorts geen aanleiding ziet verruiming van het Wetboek
van Strafrecht (...) andermaal in overweging te nemen, nu die mogelijkheid
nog betrekkelijk recentelijk is overwogen bij de totstandkoming van de wet-Terwee;dat de Nationale ombudsman het wenselijk acht dat in ieder geval het voegen-ad
informandum wettelijk wordt geregeld, nu kennelijk in de praktijk sprake is
van een gedragslijn die, consequent doorgevoerd, categorisch uitsluit dat
in een strafproces tegen een verdachte van meer dan vijf feiten meer dan vijf
slachtoffers worden ontvangen in hun vordering tot schadevergoeding,van oordeel,dat voldoende aanleiding bestaat om, daar dit een algemene aangelegenheid
betreft, de vaste commissie voor Justitie in overweging te geven met de minister
van Justitie in overleg te treden over het beleid inzake het voegen-ad informandum,
mede in het licht van de overwegingen van de Nationale ombudsman» De Tweede Kamer verklaarde op 15 juni 1995 zich te kunnen verenigen met
het oordeel en de daaraan ten grondslag liggen overwegingen in het verslag
van de Commissie voor de Verzoekschriften van 11 mei 1995. De vaste Commissie
voor Justitie uit de Tweede Kamer verzocht de minister op 3 juli 1995 om te
reageren op het verslag van de Commissie voor de Verzoekschriften. De minister
van Justitie reageerde bij brief van 10 oktober 1995 als volgt op dit verzoek:«De verhouding tussen proces-economische overwegingen enerzijds
en slachtofferzorg als nagestreefd met de zogenaamde Wet Terwee en de in verband
daarmee door het college van Procureurs-Generaal uitgevaardigde nieuwe richtlijn
slachtofferzorg anderzijds, betreft een algemene aangelegenheid. Dat geldt
eveneens voor de door de Nationale ombudsman bepleite gedachte om alsnog –
bij de wet Terwee is daar uiteindelijk van afgezien – de voeging als
benadeelde partij in ad-informandum zaken wettelijk te regelen.Voor wat betreft de verhouding tussen strafrechtelijke proces-economische
redenen enerzijds en aandacht voor de civielrechtelijke belangen van benadeelden
anderzijds, moge ik in de eerste plaats verwijzen naar de in het Jaarverslag
1994 van de Nationale ombudsman aangehaalde brief van 30 januari 1995 (...)
(Jaarverslag 1994, blz. 174–176; N.o). De Wet Terwee en de nieuwe richtlijn
slachtofferzorg dragen wezenlijk bij aan een verbetering van de civielrechtelijke
positie van strafrechtelijk benadeelden. Terecht is aan die verbetering grote
waarde gehecht. Er was onvoldoende aandacht voor de persoon van het slachtoffer
en het strafproces werd onvoldoende civielrechtelijk benut, in aanmerking
genomen wat dat naar verwachting aan extra-inspanningen zou meebrengen. Dat
neemt echter niet weg, dat het strafproces in de eerste plaats een strafrechtelijke
aangelegenheid is en blijft. Binnen het kader van zo'n proces worden veelal
een beperkt aantal (niet meer dan drie tot vijf) feiten ten laste gelegd.
Uitzonderingen zijn denkbaar, maar dan moeten er wel dringende strafrechtelijke
belangen op het spel staan. De zittingscapaciteit in veel gerechten staat
onder druk. Het is van groot belang om daar efficiënt mee om te gaan.Dat belang zal in het algemeen zwaarder hebben te wegen dan het belang
van nog een benadeelde om zijn claim via het strafproces geldend te maken.
In dat verband moet mede in aanmerking genomen worden, dat enerzijds de mogelijkheid
om langs civielrechtelijke weg verhaal te zoeken gewoon open blijft staan,
en dat anderzijds de kwade kans bestaat, vooral als er veel claims zijn, dat
de verhaalbaarheid tegenvalt. Voor het strafproces in het algemeen is echter
vooral een probleem, dat uit het standpunt van de Nationale ombudsman geen
begrenzing van het aantal te laste te leggen feiten valt af te leiden. In
de concrete zaak waren dat er misschien zes, maar het hadden er best meer
kunnen zijn zonder dat van enig wezenlijk verschil sprake zou zijn geweest
bij de beoordeling van wat dient te worden te laste gelegd. Het ontbreken
van een min of meer vaste, algemene praktijk ter zake bergt bovendien het
risico in zich, dat in feite tussen arrondissementen zich gemakkelijk meer
ongelijkheid zou kunnen gaan manifesteren. Dat zou een onnodige en tevens
ongewenste ontwikkeling zijn.Het tweede door de Nationale ombudsman aangesneden onderwerp van algemene
strekking betreft zijn suggestie in de zaak met rapportnummer 94/732 om alsnog
het Wetboek van Strafrecht zo te verruimen, dat ook bij ad informandum gevoegde
zaken het slachtoffer kan worden ontvangen in zijn vordering tot schadevergoeding.
In de eerste plaats is bij de beoordeling van die suggestie van belang, dat
tijdens de behandeling van het wetsvoorstel Terwee in 1990–1991 (...)
expliciet is afgezien van de aanvankelijk daarin onder bepaalde omstandigheden
geopende mogelijkheid tot voeging als benadeelde partij in ad
informandum-zaken. Zoiets sluit heroverweging natuurlijk niet uit, maar noopt
tot prudentie. In dat verband is van gewicht, dat reeds in het Rapport van
de Commissie wettelijke voorzieningen slachtoffers in het strafproces (Rapport
Commissie Terwee), welk rapport in zo belangrijke mate aan de Wet Terwee ten
grondslag ligt, is overwogen, of de benadeelde partij in een ad informandum-zaak
de mogelijkheid dient te worden geboden om zich met zijn vordering in het
strafproces te voegen. De commissie heeft die vraag toen al met al negatief
beantwoord in verband met de daaraan verbonden ernstige bezwaren van vooral
strafprocessuele aard (Rapport Commissie Terwee, blz. 43 en 44). In de reeds
gememoreerde brief van 30 januari 1995 werd als argument genoemd tegen het
openen van de mogelijkheid om in een ad informandum-zaak op simpele wijze
een civielrechtelijke vordering geldend te maken, dat er in een ad informandum
gevoegde zaak niet dezelfde mate van zekerheid is, dat verdachte schuldig
is aan dat feit, als met betrekking tot een feit waarvoor hij is veroordeeld.
Laatstbedoelde is immers compleet, met alle rechtswaarborgen behandeld, hetgeen
tezamen met het verhoudingsgewijs simpele karakter van de civielrechtelijke
vordering de vereenvoudigde afdoening van deze laatste in het kader van de
strafprocedure rechtvaardigt.»De minister ging vervolgens in op het karakter van de ad informandum-voeging
en de daaraan te verbinden gevolgen. Zij besloot met de mededeling dat het
naar haar oordeel terecht was geweest dat tijdens de parlementaire behandeling
van het wetsvoorstel Terwee de daarin oorspronkelijk voorgestelde mogelijkheid
tot voeging als benadeelde partij ook in ad informandum zaken niet was gehandhaafd.De vaste Commissie voor Justitie uit de Tweede Kamer besloot, gelet op
de inhoud van de reactie van de minister van Justitie, om de niet-opgevolgde
aanbevelingen te betrekken in een op 19 oktober 1995 te houden overleg van
de commissie met de minister over de laatste ontwikkelingen rondom de uitvoering
van regelgeving naar aanleiding van de wet Terwee. Uit het verslag dat naar
aanleiding van dit overleg is opgemaakt (Tweede Kamer, vergaderjaar 1995–1996,
23 000, nr. 5), blijkt dat de commissie aandacht heeft besteed aan deze
kwestie. Opgemerkt werd dat er, naar aanleiding van een rapport van de Nationale
ombudsman, was geconstateerd dat er ten aanzien van de ad informandum gevoegde
zaken problemen zijn wat betreft de positie van het slachtoffer. Tijdens de
behandeling van het wetsvoorstel Terwee was afgesproken, dat als een zaak
duidelijk genoeg was, het bewijs was geleverd en het slachtoffer te kennen
had gegeven zich te willen voegen, die zaak apart te laste moest worden gelegd.Blijkens het verslag antwoordde de minister hierop dat de voeging ad informandum
een moeilijke zaak is. Gangbaar was dat zaken te laste worden gelegd en dat
andere zaken ter informatie worden gevoegd. Omstreeks 1989 had de Hoge Raad
der Nederlanden uitgesproken dat voeging ad informandum niet toelaat dat een
slachtoffer zich als civiele partij stelt. De minister zette uiteen waarom
niet was besloten tot een wettelijke regeling in deze.De proceseconomie vergde dat niet meer dan vijf à zes feiten ten
laste worden gelegd. De officier van justitie moet dat met verstand doen,
rekening houdend met de omvang van de zaken en met civiele partijen. Zijn
er bijvoorbeeld 25 mensen die zich civiele partij willen stellen, dan zal
de officier daar om proceseconomische redenen uit moeten kiezen. De Nationale
ombudsman had zich ook in die geest uitgesproken, aldus de minister. Er is reden om hier een balans op te maken van de hiervoor weergegeven
discussie. Daarin waren drie onderwerpen aan de orde:a. de aanbeveling, in rapport 94/732, om verzoeker een vergoeding van
f 215 toe te kennen omdat hij zich, naar het oordeel van de Nationale
ombudsman, ten onrechte niet had kunnen voegen als beledigde partij, bezien
in verband met de door de minister gehanteerde bovengrens. Geconstateerd moet
worden dat de minister van Justitie in zoverre de positie van het slachtoffer
ondergeschikt maakt aan de doelmatigheid van het strafproces dat zij, praktisch
gesproken, voor het voegen als beledigde partij, een limiet toelaatbaar acht
van vijf zaken. Zijn er eventueel meer dan vijf slachtoffers die zich willen
voegen, dan komen die voor een dichte deur: hun zaken moeten ad informandum
worden gevoegd. Dit laatste betekent dat zij zich niet kunnen voegen als beledigde
partij, en voor hun vordering zijn aangewezen op de minder eenvoudige weg
van een civiele procedure. Overigens heeft de minister in het overleg met
de vaste Commissie voor Justitie van 19 oktober 1995 gesproken van vijf à
zes feiten. Dit heeft er echter niet toe mogen leiden dat alsnog de aanbeveling
werd gevolgd voor wat betreft verzoeker, die in de bewuste zaak het zesde
slachtoffer was dat te kennen had gegeven zich te willen voegen als beledigde
partij.De Nationale ombudsman acht dit een teleurstellende en onbevredigende
afloop. De vaste Commissie voor Justitie heeft in het feit dat de minister
sprak van vijf à zes feiten kennelijk geen aanleiding gezien om de
minister uit te nodigen de aanbeveling inzake verzoeker alsnog op te volgen.
Evenmin heeft de commissie zich expliciet uitgesproken over de wijze waarop
de minister, door het hanteren van de bewuste bovengrens, de verhouding benadert
tussen het belang van het slachtoffer en dat van de doelmatigheid van het
strafproces. In zoverre moet de conclusie luiden dat kennelijk, bij meer dan
vijf slachtoffers die zich willen voegen als beledigde partij, in beginsel
de doelmatigheid prevaleert, zodat er dan geen ruimte is voor verdere belangenafweging.
Het ligt dan echter tenminste in de rede dat die duidelijke restrictie voor
wat betreft het slachtofferbeleid ook duidelijk wordt uitgedragen in de voorlichting
over dat beleid, zodat valse verwachtingen in deze bij (mogelijke) slachtoffers
worden voorkomen. Op dat punt past een aanbeveling tot aanpassing van het
voorlichtingsmateriaal voor slachtoffers.b. de aanbeveling in rapport 94/732 om een verruiming te overwegen van
het Wetboek van Strafvordering, zodanig dat de mogelijkheid wordt geopend
dat ook bij ad informandum gevoegde zaken het slachtoffer kan worden ontvangen
in zijn vordering tot schadevergoeding. Een dergelijke verruiming zou een
uitweg betekenen uit het onder a genoemde dilemma. Immers, er zou dan geen
afbreuk worden gedaan aan de hiervoor bedoelde doelmatigheid, terwijl toch
de belangen van het slachtoffer in zijn hoedanigheid van beledigde partij,
voor zover er meer dan vijf slachtoffers zijn, worden gediend. Ook na kennisneming
van de argumenten van de minister ziet de Nationale ombudsman niet goed in
waarom niet, voor nader te bepalen gevallen, tot deze verruiming zou kunnen
worden overgegaan.De vaste Commissie voor Justitie heeft kennelijk geen aanleiding gezien
om de minister uit te nodigen tot een andere benadering. Wellicht zal een
evaluatie van de ervaringen met de Wet-Terwee de komende jaren op dit punt
nader inzicht bieden.c. de aanbeveling in de brief van de Nationale ombudsman aan de minister
van Justitie van 14 februari 1995 (zie Jaarverslag 1994, blz. 178), om de
praktijk van het voegen ad informandum, in elk geval wat betreft de relatie
tot het slachtofferbeleid, wettelijk te regelen. De Nationale ombudsman heeft
er in zijn brief onder meer op gewezen dat het de aandacht trekt
dat – op het overigens zozeer gereguleerde terrein van de strafvordering –
een expliciete wettelijke regeling voor het voegen ad informandum geheel ontbreekt,
terwijl het toch gaat om een handelwijze die in de praktijk op ruime schaal
wordt toegepast en waaraan het openbaar ministerie kennelijk ook veel betekenis
hecht. Opgemerkt wordt dat dit onderwerp een wijder bereik heeft dan het terrein
van het slachtofferbeleid.De minister is in haar brief van 10 oktober 1995 aan de vaste Commissie
voor Justitie niet op deze aanbeveling ingegaan, terwijl (daarmee) dit punt
evenmin aan de orde is geweest in het overleg tussen minister en commissie
van 19 oktober 1995. Een dergelijke gang van zaken is niet bevredigend. Voor
zover de minister niet zou voelen voor het voorstel van de Nationale ombudsman,
mag tenminste worden verwacht dat zij haar argumenten op dit punt laat weten.
Er is daarom reden de bewuste aanbeveling hier te herhalen. In 1995 verschenen rapportenIn 1995 bracht de Nationale ombudsman twee rapporten uit op het terrein
van de hulpverlening door het openbaar ministerie aan slachtoffers van misdrijven.
In beide gevallen luidde het oordeel «niet behoorlijk».In de zaak die leidde tot rapport 95/199 klaagde verzoekster over de wijze
waarop het arrondissementsparket te 's-Gravenhage had gehandeld, nadat het
parket op 25 januari 1993 was meegedeeld dat haar echtgenoot zich als beledigde
partij wilde stellen in een strafzaak.De Nationale ombudsman concludeerde dat het parket in verschillende opzichten
had gehandeld in strijd met de vereiste administratieve nauwkeurigheid ten
opzichte van verzoeksters echtgenoot. Zo was het parket een toezegging niet
nagekomen, waren rappelbrieven niet inhoudelijk beantwoord en had het parket
verzuimd de politie te rappelleren. De officier van justitie had vervolgens
besloten om de zaak niet meer te vervolgen, omdat de zaak niet binnen twee
jaren nadat het feit had plaatsgevonden op de zitting was aangebracht. De
vervolging zou dan afstuiten op het beginsel van undue delay (dit beginsel
leidt ertoe dat de officier van justitie niet ontvankelijk wordt verklaard
wanneer hij op het moment van het aanbrengen van de zaak een redelijke termijn
heeft overschreden). Aan verzoeksters echtgenoot was de mogelijkheid ontnomen
om zich als beledigde partij te stellen. Dit betekende dat hij, gegeven het
verzuim van het openbaar ministerie, in aanmerking zou komen voor de in deze
situaties gebruikelijke vergoeding van f 215. Verzoeksters echtgenoot
had over de beslissing om niet tot vervolging over te gaan, echter beklag
gedaan bij het gerechtshof te 's-Gravenhage, op grond van het bepaalde in
artikel 12 Sv. Gelet hierop deed de Nationale ombudsman de minister van Justitie
de aanbeveling om de echtgenoot van verzoekster een tegemoetkoming toe te
kennen van f 215, in het geval dat het gerechtshof het beklag ex artikel
12 Sv zou afwijzen in verband met schending van het beginsel van undue delay.
De minister van Justitie berichtte de Nationale ombudsman op 19 juni 1995
deze aanbeveling te zullen opvolgen.Het slachtofferbeleid brengt voor het openbaar ministerie de verplichting
met zich mee om het slachtoffer dat te kennen heeft gegeven zich te willen
voegen als beledigde partij in de strafzaak tegen de verdachte mededeling
te doen van de plaats, de datum en het tijdstip van de zitting, eventueel
met oproeping als beledigde partij. Dit punt kwam aan de orde in rapport 95/231.
Verzoekster had te kennen gegeven zich als beledigde partij te willen voegen
in de strafzaak tegen haar echtgenoot. Uit het onderzoek bleek dat, ondanks
de toezegging van het arrondissementsparket te Maastricht dat aan verzoekster
een «kennisgeving beledigde partij» zou worden gezonden,
verzoekster geen bericht had ontvangen wanneer de terechtzitting zou plaatsvinden.
Als gevolg hiervan was aan verzoekster de mogelijkheid onthouden de strafzitting
bij te wonen en zich als beledigde partij in het strafproces te voegen. Het
standpunt van de minister van Justitie dat verzoekster door het verzuim van
het parket niet in haar belang was geschaad, omdat de verdachte was vrijgesproken,
miskende volgens de Nationale ombudsman dat het belang van het slachtoffer
bij informatie verder reikte dan de mogelijkheid om tijdens de zitting een
vordering in te dienen. Dit belang omvat ook het hebben van de mogelijkheid
om de berechting bij te wonen, ongeacht de inhoud van de uitspraak van de
strafrechter. De beklagmogelijkheid ex artikel 12 SvTegen een beslissing van de officier van justitie om een strafbaar feit
niet te vervolgen staat, ex artikel 12 Sv, de mogelijkheid open van beklag
bij het gerechtshof. Daarmee ziet de rechter toe op zo'n beslissing, zodat
de Nationale ombudsman, ingevolge artikel 1a, lid 2 van de Wet N.o., ter zake
niet bevoegd is. De vraag is of deze beklagmogelijkheid slechts openstaat
wanneer een verdachte in het geheel niet wordt vervolgd, dan wel ook wanneer
de belanghebbende zich niet kan vinden in een keuze van de officier van justitie
ten aanzien van de inrichting van de tenlastelegging. In de literatuur op
dit punt van het bereik van de beklagmogelijkheid ex artikel 12 Sv worden
beide genoemde opvattingen aangetroffen.In 1995 ontving de Nationale ombudsman een klacht van de ouders wier kind
was overleden als gevolg van een aanrijding door een motorrijder die, in de
bebouwde kom, met zeer hoge snelheid uit de bocht was gevlogen. De officier
van justitie had de verdachte gedagvaard wegens dood door schuld, op grond
van artikel 36 van de Wegenverkeerswet. Het verzoek van de ouders om (tevens)
te dagvaarden wegens doodslag, op grond van artikel 287 van het Wetboek van
Strafrecht, werd afgewezen. Toen de ouders tegen dat besluit hun beklag deden
bij het gerechtshof te 's-Gravenhage werden zij, bij beschikking van 16 februari
1995, niet ontvankelijk verklaard. Het gerechtshof besliste dat, nu er werd
vervolgd, de situatie als bedoeld in artikel 12, lid 1 Sv zich niet voordeed.Deze beslissing is van direct gevolg voor de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman. De opvatting van het gerechtshof impliceert namelijk dat de rechter
niet toeziet op de keuze van de officier van justitie ten aanzien van de inrichting
van de tenlastelegging, zodat de Nationale ombudsman op dit punt bevoegd is.
Gelet op het wettelijke systeem van rechterlijk toezicht op beslissingen van
de officier van justitie ten aanzien van vervolging, zoals neergelegd in artikel
12 Sv, is het echter de vraag of enige bevoegdheid van de Nationale ombudsman
in deze wenselijk is.Een en ander gaf de Nationale ombudsman aanleiding om de bewuste beschikking
van het gerechtshof te 's-Gravenhage, waartegen geen rechtsmiddelen openstaan,
onder de aandacht te brengen van de procureur-generaal bij de Hoge Raad der
Nederlanden, met de vraag de Nationale ombudsman te laten weten of hij aanleiding
zag in het belang der wet een vordering in te stellen ten aanzien van de genoemde
beschikking. De procureur-generaal heeft deze vraag intussen bevestigend beantwoord
(zie voor deze zaak ook hoofdstuk 6, § 6.3.1). 7B.9 Informatieverstrekking door het openbaar ministerieOp het terrein van de informatieverstrekking door het openbaar ministerie
verschenen in 1995 zeven rapporten. Vijfmaal luidde het oordeel «niet
behoorlijk», éénmaal deels «behoorlijk», deels
«niet behoorlijk» en éénmaal «behoorlijk».
Daarnaast leidde interventie door medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman
in twee gevallen tot een voor de betrokken verzoekers gunstige
uitkomst, waarna het onderzoek naar aanleiding van deze klachten werd beëindigd.Op de eerste plaats wordt in deze paragraaf gewezen op rapport 95/340
(AB 1995, nr. 570, m.n. PJS) dat onder meer gaat over de rol van arrondissementsparketten
bij het tot stand komen van televisieprogramma's over de politie. Voor de
bespreking van dit rapport wordt verwezen naar § 7A.8.3.Rapport 95/371 betrof onder meer de klacht dat het arrondissementsparket
te Amsterdam verzoeker te laat erover had geïnformeerd dat de aan hem
gerichte dagvaarding was ingetrokken. Verzoeker hoorde dit pas vlak voor de
terechtzitting, terwijl het aannemelijk was dat de officier van justitie de
dagvaarding al enige tijd daarvoor had ingetrokken. De Nationale ombudsman
overwoog dat het ontvangen van een dagvaarding voor een verdachte een ingrijpende
gebeurtenis is, en dat daarom op het openbaar ministerie de verplichting rust
om het eventuele intrekken van een dagvaarding zo snel mogelijk aan een verdachte
mee te delen.In de zaak die leidde tot rapport 95/375 had de burgerlijke stand te Amsterdam
twee geboorteakten opgemaakt naar aanleiding van de geboorte van verzoeker
in 1945. Zowel de grootmoeder van verzoeker als het pleeggezin waarin hij
kort na zijn geboorte was opgenomen, had aangifte van zijn geboorte gedaan.
Verzoeker kwam er in 1992 achter dat hij eigenlijk een andere identiteit bezat,
en wendde zich tot het bevolkingsregister te Amsterdam voor informatie. Een
ambtenaar van de burgerlijke stand verzocht vervolgens het openbaar ministerie
te Amsterdam om een onderzoek in te stellen naar een mogelijke verduistering
van staat (een strafbaar feit), gepleegd door het pleeggezin van verzoeker.
Een parketsecretaris bij het parket antwoordde dat de termijn voor vervolging
van dit feit was verjaard, en dat de enige mogelijkheid die verzoeker nog
restte het indienen was van een verzoek tot wijziging van zijn geslachtsnaam.
Dit was echter niet juist. Artikel 29 Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek geeft
als correctiemogelijkheid voor zo'n situatie de doorhaling van één
van de akten in het register van de burgerlijke stand. De Nationale ombudsman
was van oordeel dat de parketsecretaris deze informatie ten onrechte niet
had opgenomen in zijn antwoord aan de burgerlijke stand. Hij achtte dit in
strijd met het vereiste van actieve informatieverstrekking. 7B.10 Administratieve organisatie van de parkettenDe Nationale ombudsman bracht in 1995 zeventien rapporten uit die (mede)
betrekking hadden op de administratieve organisatie van de parketten.Daarnaast leidde interventie door medewerkers van het Bureau Nationale
ombudsman in tien gevallen tot een voor de betrokken verzoekers gunstige uitkomst,
waarna het onderzoek naar aanleiding van deze klachten werd beëindigd
zonder dat een rapport werd uitgebracht. De meeste van deze klachten (zes)
hadden betrekking op het niet of niet tijdig beantwoorden van brieven.In de zeventien rapporten luidde het oordeel dertienmaal «niet behoorlijk»,
in twee gevallen deels «behoorlijk», deels «niet behoorlijk»
en in twee gevallen «behoorlijk». De meeste rapporten gingen ook
hier over het niet of niet tijdig beantwoorden van brieven. In de andere zaken
kwam onder andere de weinig voortvarende wijze aan de orde waarmee was gehandeld.Ter illustratie wordt hier kort aandacht besteed aan rapport 95/183. Deze
zaak betrof de inschrijving van een proces-verbaal van een aanrijding bij het arrondissementsparket te 's-Gravenhage. Het desbetreffende proces-verbaal
werd pas zes weken na de inzending door de politie ingeschreven. De Nationale
ombudsman overwoog dat het inschrijven van een proces-verbaal bij het parket
een administratieve handeling is die zo spoedig mogelijk na binnenkomst van
het desbetreffende stuk moet gebeuren. De verklaring van de minister van Justitie
dat het tijdsverloop van zes weken was te wijten aan personele onderbezetting
achtte de Nationale ombudsman geen rechtvaardiging voor de opgetreden vertraging.
Met instemming nam de Nationale ombudsman ervan kennis dat het parket te 's-Gravenhage
zijn werkwijze had gewijzigd, in die zin dat zo snel mogelijk een afschrift
van het proces-verbaal van een aanrijding, voorzien van het parketnummer,
wordt gezonden aan de Nederlandse Vereniging van Automobielassuradeuren (NVVA).
Voordien zond het parket een proces-verbaal pas naar de NVVA nadat een inhoudelijke
beoordeling van de zaak had plaatsgevonden. 7B.11 Klachtbehandeling door het openbaar ministerieOp het terrein van de klachtbehandeling door het openbaar ministerie bracht
de Nationale ombudsman in 1995 negen rapporten uit. In zes rapporten luidde
het oordeel «niet behoorlijk» en in twee rapporten «behoorlijk».
In één rapport was de beoordeling deels «behoorlijk»,
deels «niet behoorlijk».Twee rapporten verdienen een nadere bespreking. Beide rapporten behandelen
de specifieke positie van de (hoofd)officier van justitie bij de behandeling
van klachten over politieoptreden.In rapport 95/62 (zie ook § 7A.13) wordt onder meer aandacht
besteed aan de wijze waarop de hoofdofficier van justitie te Groningen een
klacht heeft behandeld over een optreden van de toenmalige rijkspolitie te
Bedum in het kader van de handhaving van de openbare orde. De hoofdofficier
deelde verzoeker in reactie op zijn klacht mee dat de politie wat betreft
de handhaving van de openbare orde onder het gezag staat van de burgemeester.
Volgens de Nationale ombudsman had hij met dat antwoord moeten volstaan, en
verzoeker moeten verwijzen naar de burgemeester van Bedum. De hoofdofficier
van justitie gaf echter zelf zijn mening over het voorval. De Nationale ombudsman
overwoog dat de hoofdofficier daarmee de indruk heeft kunnen wekken dat hij,
ondanks zijn formele voorbehoud, toch de rol op zich nam van klachtbehandelaar.
Die rol kwam hem echter niet toe, nu het politieoptreden niet had plaatsgevonden
onder zijn gezag, terwijl hij evenmin beheersverantwoordelijkheid heeft over
de rijkspolitie.Ingevolge artikel 13, lid 1 van de Politiewet 1993 staat de politie onder
het gezag van de officier van justitie wanneer zij optreedt ter strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde. Aan deze gezagsrelatie dient ook betekenis te
worden toegekend voor de behandeling van klachten over dergelijk justitieel
politieoptreden, in zoverre dat bij die behandeling de verantwoordelijkheid
van de officier van justitie voor dergelijk politieoptreden toereikend tot
uitdrukking behoort te komen, zulks in goede afstemming met de verantwoordelijkheid
die de korpsbeheerder op dit punt heeft. Dit overwoog de Nationale ombudsman
in rapport 95/428 (AB 1995, nr. 597, m.n. PJS, zie ook § 7A.2.1,
onder b). Verzoekster had bij de hoofdofficier van justitie te Utrecht geklaagd
over de wijze waarop een aantal politieverhoren had plaatsgevonden. Volgens
de Nationale ombudsman kon de hoofdofficier op goede gronden het standpunt
innemen dat de klacht diende te worden afgedaan door de burgemeester van Nieuwegein.
Deze was immers op grond van zijn beheersverantwoordelijkheid als korpsbeheerder
van de toenmalige gemeentepolitie te Nieuwegein de eerst-aangewezene.
De hoofdofficier had recht kunnen doen aan zijn verantwoordelijkheid voor
het justitieel politieoptreden door zich een oordeel te vormen over de strafvorderlijke
aspecten van de klacht en de burgemeester, bij wijze van advies, op de hoogte
te stellen van dit oordeel. De hoofdofficier had zich echter beperkt tot een
toetsing op eventuele strafbare feiten en zich van een verder oordeel of advies
onthouden. De Nationale ombudsman achtte de klacht op dit punt gegrond.Ingevolge artikel 64, lid 5 van de Politiewet 1993 moet van elke klacht
onverwijld een afschrift worden gestuurd aan de hoofdofficier van justitie.
Daarmee wordt het openbaar ministerie in staat gesteld om na te gaan of de
klacht aanleiding geeft tot strafrechtelijk onderzoek tegen de desbetreffende
politieambtenaar. De Nationale ombudsman acht het echter wenselijk dat het
openbaar ministerie ook buiten dit soort gevallen betrokkenheid heeft bij
de behandeling van klachten over de politie, voor zover het gaat om justitieel
politieoptreden.In rapport 95/428 zijn daarom enkele overwegingen ten overvloede opgenomen
over de rol van de officier van justitie bij klachten over justitieel politieoptreden,
gelet op de Politiewet 1993. In deze wet is bepaald dat de korpsbeheerder
bij uitsluiting verantwoordelijk is voor de afdoening van klachten over politieoptreden.
Dit riep bij de Nationale ombudsman de vraag op hoe de verantwoordelijkheid
van de officier van justitie, als gezagsdrager over justitieel politieoptreden,
tot uitdrukking kan komen in de procedure voor de behandeling van klachten
over dergelijk politieoptreden. Daarbij is van belang dat de officier van
justitie bij uitstek de deskundigheid heeft om dergelijk optreden te beoordelen.
Dit bracht de Nationale ombudsman tot de conclusie dat behoort te worden gestreefd
naar een zodanige procedure, dat de verantwoordelijkheid en deskundigheid
van de officier van justitie daarin voldoende tot uitdrukking komt, met handhaving
van de wettelijke verantwoordelijkheid van de korpsbeheerder voor de klachtafdoening.Volgens de Nationale ombudsman kan in een procedure van klachtbehandeling
over politieoptreden recht worden gedaan aan de gezagsrelatie tussen de officier
van justitie en de politie wanneer de korpsbeheerder de (hoofd)officier van
justitie in kennis stelt van een klacht die (mede) betrekking heeft op justitieel
politieoptreden, en daarbij de (hoofd)officier in gelegenheid stelt om, wanneer
deze daartoe aanleiding ziet, hem ten behoeve van de afdoening te adviseren.
Deze procedure mag niet vrijblijvend zijn: de korpsbeheerder moet er op kunnen
rekenen dat de officier van justitie in de betreffende zaken zijn oordeel
kenbaar maakt.De korpsbeheerder moet zich verplicht achten om in die gevallen waarin
hij aanleiding zou zien om bij de afdoening af te wijken van het oordeel van
de officier van justitie ten aanzien van strafvorderlijke aspecten van een
klacht, zijn afdoeningsbesluit op dat punt deugdelijk te motiveren.De Nationale ombudsman deed de minister van Justitie dan ook de aanbeveling
om, in overleg met haar ambtgenoot van Binnenlandse Zaken, na te gaan of zij
reden ziet om de voorgaande zienswijze tot uitdrukking te brengen in de Politiewet
1993, of om deze anderszins te laten doorwerken in de praktijk van de klachtbehandeling
over politieoptreden. Op het moment dat dit jaarverslag werd afgesloten was
nog geen reactie op deze aanbeveling ontvangen. 8 MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKENIn 1995 werden zes verzoekschriften ontvangen die betrekking hadden op
het terrein van het ministerie van Algemene Zaken. Tabel 1 Ministerie van Algemene Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften In behandeling
per 01/01/95  1 Ontvangen in 1995  + 6Te behandelen  7 Afgedaan    1.
niet in onderzoek 5  2. onderzoek    a. rapport– – 5b. tussentijds beëindigd–  In behandeling per 01/01/96  2In twee zaken werd besloten tot het instellen van onderzoek. De eerste
zaak betrof een klacht over een gedraging van de voormalige Inlichtingendienst
Buitenland. De andere zaak betrof een gedraging van de Rijksvoorlichtingsdienst.
Aan het eind van 1995 waren de rapporten in deze zaken nog niet uitgebracht. 9 MINISTERIE VAN BUITENLANDSE ZAKEN 9.1 Algemeen; cijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1995 op het terrein van het ministerie van Buitenlandse Zaken bevat deze paragraaf
een cijfermatig overzicht (zie tabel 1). Voor een meer algemeen kwantitatief
overzicht van het werk van de Nationale ombudsman in 1995 wordt verwezen naar
hoofdstuk 3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1995,
gebaseerd op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III
van dit jaarverslag.Tabel 1 bevat gegevens over de aantallen te behandelen en afgedane verzoekschriften.
Een deel van de binnengekomen verzoekschriften is niet in onderzoek genomen,
op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14 van de Wet Nationale ombudsman
(Wet N.o.). Deze bepalingen betreffen respectievelijk een nadere afbakening
van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de ontvankelijkheid van het
verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk 6). Tabel 1 Ministerie van Buitenlandse Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften In behandeling
per 01/01/95  18 Ontvangen in 1995  + 70Te behandelen  88 Afgedaan    1. niet in onderzoek 36 2. onderzoek       a. rapport10 – 61   b. tussentijds beëindigd1525 In behandeling per 01/01/96  27Het aantal in 1995 ontvangen verzoekschriften (70) steeg ten opzichte
van 1994 (49), met 43%. Ook het aantal afgedane zaken (61) steeg ten opzichte
van 1994 (54). Van de 61 afgedane zaken werden 25 (41%) afgedaan na in aanmerking
te zijn genomen voor onderzoek. Er werden tien rapporten uitgebracht (1994:
15). Van de vijftien zaken waarin het onderzoek tussentijds werd beëindigd,
betroffen acht de toepassing van de interventiemethode naar aanleiding van
een klacht over de afgifte van een visum of een machtiging tot voorlopig verblijf
(zie § 9.2).In 50% van de uitgebrachte rapporten luidde het oordeel geheel of voor
een deel «behoorlijk». Opvallend was dat in vijf rapporten over
onderdelen van de gedraging geen oordeel kon worden gegeven, omdat de feiten
niet eenduidig konden worden vastgesteld. Het betrof hier 28% van de te geven
oordelen; het overeenkomstige cijfer in de totaalgrafiek 6a in hoofdstuk 3
is 5,3%. In de 25 zaken die werden afgedaan na in aanmerking te zijn genomen
voor onderzoek waren met name aspecten van zorgvuldigheid aan de orde, zowel
in de rapporten: 69% (met name de eis van actieve informatieverstrekking:
28%) als in de tussentijds afgedane zaken: 76% (met name de eis van voortvarendheid:
46%). 9.2 Ambassades en consulatenNegen rapporten zijn uitgebracht naar aanleiding van klachten over een
gedraging van Nederlandse diplomatieke vertegenwoordigingen in het buitenland.
De klachten betroffen onder meer de ambassade te Paramaribo (95/314; zie hierna,
§ 9.3), de ambassade te Manilla (95/309; het niet afdoende legaliseren
van documenten, benodigd voor een huwelijk van een Filippijnse in Nederland),
de ambassade te Londen (95/240; het niet tijdig oproepen voor de Tweede Kamerverkiezingen
van maart 1994), de ambassade te Colombo (95/190; het verstrekken
van een Benelux-visum zonder duidelijke geldigheidsduur), en de honorair Consul-Generaal
te Amman en de ambassadeur te Damascus (95/30; het verlenen van bijstand aan
een Nederlander in Jordanië in verband met het verzoek van Irak aan Jordanië
om de betrokkene uit te leveren). Twee rapporten hadden mede betrekking op
bejegeningsklachten: rapport 95/609 (het Nederlandse consulaat te Karachi
in Pakistan), en rapport 95/582 (de Nederlandse ambassade te Lagos in Nigeria).Aan het einde van het verslagjaar waren nog twintig klachten over ambassades
en consulaten in onderzoek. Zestien van deze klachten waren in 1995 ingediend. Uitreiking machtiging tot voorlopig verblijf na interventieIn de hiernavolgende zaak kon de Nationale ombudsman er via de methode
van interventie naar aanleiding van een verzoekschrift toe bijdragen dat een
oplossing werd bereikt voor het probleem waar de klacht betrekking op had.
De betrokken verzoeker klaagde erover dat de Nederlandse ambassade te Paramaribo
zijn partner niet in het bezit had gesteld van een machtiging tot voorlopig
verblijf, hoewel de staatssecretaris van Justitie hem – in tweede instantie –
een verblijfsvergunning had verleend.Nadat de kwestie was voorgelegd aan het ministerie van Buitenlandse Zaken
liet dit ministerie weten dat de ambassade de partner op 15 maart 1995 had
uitgenodigd om de machtiging in ontvangst te nemen, maar dat de partner eind
april 1995 nog niet had gereageerd. Daarbij werd opgemerkt dat de post in
Suriname niet gegarandeerd binnen een maand wordt bezorgd.De Nationale ombudsman leidde deze informatie door aan verzoeker. Toen
de partner zich daarop, naar verzoeker aangaf, op 10 en 18 mei 1995 meldde,
werd hij weggestuurd door de portier van de ambassade. Na tussenkomst van
het ministerie van Buitenlandse Zaken kon de partner zich eind mei 1995 opnieuw
melden bij de ambassade om de machtiging af te halen. Daarbij werd hem overigens
ten onrechte gevraagd een ticket over te leggen.Op 13 juni 1995 kwam de partner aan op Schiphol. De Koninklijke Marechaussee
liet hem echter niet toe in Nederland, omdat zijn paspoort als gevolg van
de eerder gevoerde procedure nog een verwijderingsstempel bevatte. Nadat ook
deze onduidelijkheid, na contact met het ministerie van Buitenlandse Zaken,
was opgelost, en verzoeker zich met zijn partner kon verenigen, sloot de Nationale
ombudsman de zaak af. 9.3 Het ministerie zelfDrie van de hiervoor in § 9.2 al genoemde rapporten hadden ook
betrekking op het ministerie van Buitenlandse Zaken zelf.Ten aanzien van de gedragingen van het departement luidde het oordeel
in die rapporten tweemaal «behoorlijk», en éénmaal
deels «behoorlijk» en deels «niet behoorlijk». Ex-JunglecommandoEén van de rapporten (95/314) had betrekking op een klacht van
een «uitgeprocedeerde» Surinaamse asielzoeker, die in Nederland
bescherming zocht omdat hij zich als voormalig lid van het Junglecommando
in Suriname bedreigd voelde. Verzoeker klaagde er onder meer over dat het
ministerie van Buitenlandse Zaken en de Nederlandse ambassade te Paramaribo
bij het onderzoek naar het bestaan van risico's die mogelijk waren verbonden
aan zijn onvrijwillige terugkeer naar Suriname niet de vraag hadden betrokken
of de Surinaamse autoriteiten in staat waren hem een adequate bescherming
te bieden tegen mogelijke wraakacties van derden, maar alleen
waren nagegaan of hij van de kant van de Surinaamse overheid enige actie had
te vrezen.De Nationale ombudsman overwoog dat het onderzoek van het ministerie zich
wel degelijk mede had gericht op de aard van de risico's van mogelijke acties
van derden tegen verzoeker. Dit was onder meer gebleken uit de informatie
die was verstrekt aan verzoekers intermediair door de directeur van het mensenrechtenbureau
Moiwana '86. Dit bureau was door de ambassade geraadpleegd als gezaghebbende
Surinaamse mensenrechtenorganisatie. De klacht was op dit punt niet gegrond.Verzoeker klaagde er verder over dat het ministerie van Buitenlandse Zaken
de resultaten van het onderzoek op onjuiste en onvolledige wijze ter kennis
had gebracht van de (toenmalige) directie Vreemdelingenzaken van het ministerie
van Justitie, met name door slechts – telefonisch – de conclusie
van het onderzoek mee te delen dat geen bezwaar bestond tegen uitzetting,
en daarbij niet het advies van de mensenrechtenorganisatie Moiwana '86 te
vermelden, dat volgens verzoeker tegen uitzetting pleitte.De Nationale ombudsman overwoog op dit punt dat een onderzoek naar de
vraag of uitzetting van een uitgeprocedeerde Surinaamse asielzoeker onaanvaardbare
risico's meebrengt, bij uitstek tot het terrein behoort van de minister van
Buitenlandse Zaken. Aangezien de staatssecretaris van Justitie bij een besluit
tot uitzetting wat betreft het aspect van eventuele risico's in redelijkheid
moet kunnen afgaan op de op dit punt getrokken conclusie van de minister van
Buitenlandse Zaken, kon het ministerie van Buitenlandse Zaken in redelijkheid
volstaan met het (telefonisch) meedelen van die conclusie.Verder wordt hier verwezen naar de bespreking in hoofdstuk 10, § 10A.2.5,
van rapport 95/459 over de telefonische bereikbaarheid van de Immigratie-
en Naturalisatiedienst. In het kader van dit onderzoek werd door een medewerker
van het Bureau Nationale ombudsman in de periode 14 augustus 1995 tot en met
17 augustus 1995 ook, negenmaal, het informatienummer voor zakenvisa van het
Bureau Vreemdelingenzaken van de Directie Algemene Zaken van het ministerie
van Buitenlandse Zaken gebeld. Viermaal kwam geen contact met een ambtenaar
tot stand. Bij geen van de vijf keren dat wel contact werd verkregen werd
spontaan de naam genoemd door de betrokken medewerker van het ministerie van
Buitenlandse Zaken. Bij brief van 31 augustus 1995 werd de minister van Buitenlandse
Zaken op de hoogte gesteld van deze resultaten. De Nationale ombudsman gaf
aan dat de resultaten, hoe beperkt ook het empirische draagvlak, niet wezen
op een goede telefonische bereikbaarheid. Hij verzocht de minister aan te
geven of hij deze conclusie deelde en welke maatregelen hij dacht te nemen
om een en ander te verbeteren.Bij brief van 2 oktober 1995 deelde de minister van Buitenlandse Zaken
onder meer mee dat de visumafdeling van het Bureau Vreemdelingenzaken alleen
's ochtends telefonisch voor verzoeken om informatie bereikbaar is. Deze interne
regeling was volgens de minister noodzakelijk met het oog op de organisatie
van werkzaamheden; er zou niet meer op visumaanvragen kunnen worden beslist
wanneer men de gehele dag telefonisch bereikbaar zou zijn. Verder gaf de minister
aan dat de medewerkers van de betrokken afdeling hun naam vermelden bij een
telefoongesprek. De medewerkers vermelden daar als regel ook de naam van het
bureau bij. Hij achtte het niet uitgesloten dat door de snelheid en de hoeveelheid
van deze verstrekte informatie, slechts het laatste gedeelte (de naam van
het bureau) werd verstaan door degene die opbelde. De minister gaf tot slot
aan dat al eerder een onderzoek was ingesteld naar het optimaliseren van de
telefonische bereikbaarheid van de betrokken afdeling. Dit onderzoek was op
dat moment nog gaande. Er werd naar gestreefd door middel van
een aantal technische voorzieningen de telefonische bereikbaarheid te optimaliseren. 9.4 Het Bureau VisadienstOver het bureau Visadienst van het ministerie van Buitenlandse Zaken,
ondergebracht bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het ministerie
van Justitie, verscheen in 1995 één rapport (95/136). Zie voor
een bespreking van dit rapport hoofdstuk 10, § 10A.2.2. (Gedragingen
van het bureau Visadienst worden aangemerkt als een gedraging van de minister
van Justitie en de minister van Buitenlandse Zaken gezamenlijk). 10 JUSTITIETer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1995 op het terrein van Justitie begint onderdeel 10A van dit hoofdstuk met
een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel 10B worden cijfers
genoemd. Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht van het werk van de
Nationale ombudsman in 1995 wordt verwezen naar hoofdstuk 3. Hoofdstuk 1 bevat
een algemeen beeld van de overheid in 1995, gebaseerd op de gegevens in hoofdstuk
3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (Wet N.o.). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 10A MINISTERIE VAN JUSTITIE 10A.1 Algemeen; cijfers IndelingHoofdstuk 10A betreft het werk van de Nationale ombudsman met betrekking
tot gedragingen van het ministerie van Justitie. Gedragingen van de politie,
ook voor zover ressorterend onder het ministerie van Justitie, worden echter
behandeld in hoofdstuk 7A, en die van het openbaar ministerie in hoofdstuk
7B. In hoofdstuk 7B (§ 7B.6) komen ook gedragingen van het Centraal
Justitieel Incassobureau aan de orde. Tabel 1 Ministerie van Justitie: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/95  211 Ontvangen in 1995  + 1 310Te behandelen  1 521 Afgedaan     1) niet
in onderzoek 462   2) onderzoek     a. rapport88 –1 328 b. tussentijds beëindigd778866 In behandeling per 01/01/96  193Het aantal ontvangen verzoekschriften bedroeg 1310. Dit betekent een aanzienlijke
stijging ten opzichte van 1994 (794), met 65%. De 1310 verzoekschriften vormen
18% van alle 7373 verzoekschriften die de Nationale ombudsman in 1995 ontving.
Ook het aantal afgedane zaken (1328) steeg sterk ten opzichte van 1994 (875),
met 52%. Deze 1328 zaken bedroegen 25% van alle 5268 verzoekschriften die
werden afgedaan na in aanmerking te zijn genomen voor onderzoek. Daarmee staat
het ministerie van Justitie ver bovenaan ten opzichte van alle andere bestuursorganen,
op afstand gevolgd door het ministerie van Financiën (14%). Van de 1328
zaken werden 866 (65%) afgedaan na in aanmerking te zijn genomen voor onderzoek;
dit is 41% van alle zaken die de Nationale ombudsman afdeed nadat zij in aanmerking
waren genomen voor onderzoek. Ook hiermee staat het ministerie van Justitie
duidelijk op de eerste plaats, op verre afstand gevolgd door de Informatie
Beheer Groep, met 13%. Er was verder sprake van een ingrijpende verschuiving
in de wijze van afdoen: van de 866 zaken werden 88 afgedaan door het uitbrengen
van een rapport (1994: 209), terwijl 778 zaken in aanmerking werden genomen
voor onderzoek, maar niet leidden tot een rapport (1994: 316).De genoemde cijfers hebben in het bijzonder betrekking op de Immigratie-
en Naturalisatiedienst (IND). Zoals hierna, in § 10A.2.1, wordt
aangegeven, werden op het terrein van de IND in totaal 760 zaken afgedaan
die in aanmerking waren genomen voor onderzoek: 22 met een rapport, 431 via
de interventiemethode, en 307 door directe doorgeleiding naar de Klachtenlijn
van de IND. In 1994 werden op het terrein van de IND 299 zaken afgedaan na
in aanmerking te zijn genomen voor onderzoek, voor het grootste deel via de
interventiemethode (de Klachtenlijn werd pas ingesteld in juni 1995). Aldus
was in 1995 wat betreft de IND sprake van een toename met 461 zaken, een groei
van 154%.In 67% van de 88 rapporten luidde het oordeel op een of meer onderdelen
«niet behoorlijk». Van alle oordelen betrof 64% vereisten van
zorgvuldigheid, met name dat van voortvarendheid (17%) en van actieve informatieverstrekking
(26%). Diezelfde punten waren bij uitstek ook aan de orde in de zaken die
anderszins werden afgedaan. De reden voor de klacht had in 89% van die zaken
betrekking op aspecten van zorgvuldigheid, met name de eis van
voortvarendheid (51%) en die van actieve informatieverstrekking (29%). 10A.2 Immigratie- en Naturalisatiedienst 10A.2.1 Algemeen Knelpunten in de uitvoeringspraktijkIn het Jaarverslag 1994 (blz. 189) werd de conclusie getrokken dat het
beeld over het functioneren van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND),
zoals de Nationale ombudsman dat over dat jaar had verkregen op basis van
de binnengekomen klachten, niet positief was. Gesteld werd verder dat moest
worden afgewacht in hoeverre de reorganisatie en de verdere personeelsuitbreiding
in 1995 zouden leiden tot een gunstiger beeld.In dit verband wordt allereerst gewezen op het verschijnen van een drietal
publikaties in 1995 over het vreemdelingenbeleid en zijn uitvoering. Het betreft
rapporten van de Algemene Rekenkamer, het bureau Berenschot en het bureau
Regioplan Onderzoek, Advies en Informatie BV.De Algemene Rekenkamer concludeerde in zijn rapport «Asielbeleid»,
van 29 september 1995, onder meer dat de sinds eind 1994 getroffen en voorziene
maatregelen onvoldoende waarborgen dat de IND asielverzoeken in 1995 en daarna
op efficiënte wijze, en binnen de gestelde termijnen kan afhandelen.Bureau Berenschot concludeerde in zijn rapport, van 30 oktober 1995, dat
eveneens het asielbeleid betrof, onder meer dat dit beleid wat betreft de
instroom en de opvang van asielzoekers succesvol was, maar onder meer wat
betreft de doorlooptijden nog niet. Ten aanzien van de IND deed Bureau Berenschot
in dat verband onder meer de aanbeveling meer vast personeel in dienst te
nemen, hun duidelijke werkinstructies te geven, en te werken met ordelijke
dossierstromen.In zijn «Evaluatie herziene Vreemdelingenwet», van oktober
1995, stelde Regioplan onder meer dat het aantal vreemdelingenrechtelijke
procedures nog steeds zeer groot was, ondanks de herzieningen die juist vanuit
dat oogpunt waren doorgevoerd in de vreemdelingenwetgeving. Als één
van de oorzaken daarvoor noemde Regioplan het feit dat de uitvoering van het
beleid al lange tijd onder druk staat. Een lange behandelingsduur en termijnoverschrijdingen
leveren extra problemen op, omdat die aanleiding zijn tot veelvuldige verzoeken
om informatie en het aankondigen en uitvoeren van acties van de betrokken
vreemdelingen en hun rechtshulpverleners om de zaak in beweging te krijgen.
Deze initiatieven brengen een grote extra werkdruk mee, en verstoren gemakkelijk
het logistieke proces. Daarnaast was Regioplan van mening dat de kwaliteit
van de beslissingen te wensen had overgelaten. Onder invloed van de werkdruk
was de tendens ontstaan om snel (afwijzende) besluiten te nemen, en de zaak
pas goed inhoudelijk te beoordelen nadat een rechtsmiddel is aangewend.De inhoud van de klachten over de IND die de Nationale ombudsman in 1995
heeft behandeld, kwam overeen met de bevindingen in de bovengenoemde publikaties.
Een groot deel ervan betrof de lange duur van procedures, zowel in eerste
aanleg als in bezwaar, administratief beroep of herziening. Daarnaast werd
er veelvuldig over geklaagd dat schriftelijke of telefonische verzoeken om
informatie, ingegeven door het uitblijven van bericht, evenmin (adequaat)
werden beantwoord (zie hierna voor de desbetreffende cijfers). Wat betreft
de tendens om de inhoudelijke beoordeling van een verzoek te verschuiven naar
de fase waarin al een rechtsmiddel is ingediend, wordt onder
meer verwezen naar de bespreking hierna, in § 10A.2.3, van de rapporten
95/315 en 95/434. Een voorbeeld van een klacht over ontoereikend reageren
op verzoeken om informatie in verband met het uitblijven van bericht is te
vinden in rapport 95/409, dat wordt besproken in § 10A.2.5. Voor
de stand van zaken in de behandelingspraktijk van naturalisatieverzoeken wordt
verwezen naar § 10A.2.4, en met name naar wat daar is weergegeven
met betrekking tot de correspondentie over de zogenoemde «Task Force»
van de IND. CijfersOnder meer in de hiervoor genoemde publikaties is aangegeven dat het aantal
asielverzoeken in 1995 ten opzichte van 1994 sterk is gedaald, terwijl ook
het aantal verzoeken om verblijfsvergunningen is afgenomen. Niettegenstaande
deze daling is het aantal door de Nationale ombudsman behandelde verzoekschriften
over gedragingen van de IND in 1995 juist sterk toegenomen.In 1995 zijn in totaal 453 klachten over de IND afgedaan na in aanmerking
te zijn genomen voor onderzoek (1994: 299). Het leeuwedeel (95%) daarvan werd
afgedaan via de interventiemethode: 431 zaken (1994: 241), terwijl 22 zaken
werden afgedaan met het uitbrengen van een rapport (1994: 58). Bij dit aantal
van 453 zelf afgedane klachten komen nog de 307 klachten die bij de Nationale
ombudsman werden ingediend, en vervolgens direct doorgeleid naar de nieuwe
klachtenlijn van de IND (zie hierna).Negentien klachten werden alsnog ingetrokken. Acht keer werd een klacht,
na behandeling volgens de interventieprocedure, alsnog in onderzoek genomen.In het grootste deel van de 22 rapporten was de klacht gegrond.In slechts drie rapporten luidde het oordeel «behoorlijk»,
waarbij in één geval over een deel van de gedraging geen oordeel
kon worden gegeven. In vijftien rapporten was het oordeel echter «niet
behoorlijk», waarbij eveneens in één geval over een deel
van de gedraging geen oordeel kon worden gegeven. In vier rapporten luidde
het oordeel deels «behoorlijk», deels «niet behoorlijk».Zoals al opgemerkt, is het overgrote deel van de verzoekschriften afgedaan
via de methode van de interventie. Niet uitgesloten moet worden geacht dat
met name rechtshulpverleners in voorkomende gevallen besluiten om een verzoekschrift
in te dienen als zij daarmee willen bevorderen dat een oplossing wordt bereikt
in de desbetreffende kwestie. Dit neemt niet weg dat het overgrote deel van
de verzoekschriften naar aanleiding waarvan is geïntervenieerd betrekking
had op een gegronde klacht. De IND heeft althans in bijna alle gevallen in
de interventie aanleiding gezien tot het treffen van een maatregel.De genoemde cijfers leiden, alles bijeengenomen, tot de conclusie dat
ook in 1995 sprake was van ernstige problemen in de uitvoeringspraktijk van
het vreemdelingenbeleid. Van de verbetering waarnaar het Jaarverslag 1994
uitzag, is in 1995 geenszins gebleken. In feite is de aard van de problemen
die de Nationale ombudsman in 1995 aantrof niet wezenlijk anders dan die in
eerdere jaren. Deze problemen werden echter nog veel vaker dan voorheen onder
zijn aandacht gebracht. De hiervoor geschetste situatie geeft allereerst reden tot bezorgdheid,
gezien de belangen van de vele betrokken vreemdelingen. De situatie verdient
echter ook aandacht, omdat het ministerie van Justitie bij tal van gelegenheden
maatregelen ter verbetering heeft aangekondigd, en bij herhaling heeft meegedeeld
dat de problemen binnen afzienbare tijd tot het verleden zouden gaan behoren.
Die ervaring leidt tot een zekere scepsis in het geval nieuwe
maatregelen worden afgekondigd. Uiteindelijk is hier de geloofwaardigheid
van de overheid in het geding (zie in dit verband onder meer ook de brief
van de Nationale ombudsman van 28 november 1995 aan de staatssecretaris van
Justitie, die hierna wordt besproken in § 10A.2.4 Naturalisaties). KlachtenlijnIn het Jaarverslag 1994 (blz. 25) bepleitte de Nationale ombudsman de
instelling van een klachtentelefoon bij de IND. Dit pleidooi heeft snel gehoor
gevonden. Nadat onder meer met medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman
overleg had plaatsgevonden, is de Klachtenlijn van de IND op 15 juni 1995
in werking gesteld (telefoonnummer: 070 – 3646665). De IND heeft daarmee
een goede mogelijkheid geschapen om klachten binnen de eigen organisatie te
behandelen, en aldus recht te doen aan het beginsel dat elke overheidsinstantie
als eerste ervoor verantwoordelijk is om naar aanleiding van klachten over
haar optreden te zoeken naar oplossingen. Met de openstelling van een klachtentelefoon
werd tegemoet gekomen aan de wens van de Nationale ombudsman om de behandeling
van de aanzienlijke stroom klachten die (mede) hun oorsprong vonden in onbereikbaarheid
van, of niet reageren door de IND althans in eerste instantie in handen te
leggen van de IND zelf.De Klachtenlijn leidt binnengekomen klachten in beginsel door naar het
desbetreffende IND-district. Als afhandeling binnen het district niet tot
resultaat leidt, wordt de klacht centraal behandeld. Overigens worden ook
klachten die via één van de tien opengestelde informatielijnen
bij de IND-districten binnenkomen, behandeld op districtsniveau.De Nationale ombudsman kwam met de IND overeen dat klachten over de IND
die ook na de instelling van de Klachtenlijn nog bij de Nationale ombudsman
zouden worden ingediend, en die, als ontvankelijke klacht, in beginsel in
aanmerking zouden komen om te worden afgedaan via de interventiemethode, ter
behandeling zouden worden doorgeleid naar de IND zelf, ook al was ten aanzien
van die klachten voldaan aan het kenbaarheidsvereiste. Overeengekomen werd
dat de IND de klachten zou afdoen binnen een termijn van tien werkdagen. De
Nationale ombudsman hield toezicht op die termijn. De IND informeerde de Nationale
ombudsman over de inhoud van de schriftelijke afdoeningsbrieven aan de verzoekers.
Op deze wijze was gewaarborgd dat verzoekers door de Nationale ombudsman niet
tekort werden gedaan. Bovendien bleef te allen tijde de mogelijkheid open
dat de Nationale ombudsman (alsnog) zou besluiten tot het instellen van een
(verder) onderzoek. Tien van die klachten werden alsnog in behandeling genomen
nadat de betrokkenen zich opnieuw tot de Nationale ombudsman hadden gewend.Naar een drietal van die klachten werd een onderzoek ingesteld. De overige
zeven klachten werden behandeld volgens de interventieprocedure. Daarnaast
werden na de inwerkingstelling van de Klachtenlijn ook nog dertien klachten
direct afgedaan volgens de interventieprocedure, bijvoorbeeld omdat de desbetreffende
klacht behalve op de IND ook betrekking had op een diplomatieke post of een
vreemdelingendienst.Nadat de IND aanvankelijk terughoudend was geweest met het publiceren
van het telefoonnummer van de Klachtenlijn, is inmiddels aan het telefoonnummer
ruimere bekendheid gegeven. Ook daarna bleven velen zich echter direct wenden
tot de Nationale ombudsman. 10A.2.2 Visa en machtigingen tot voorlopig verblijfIn 1995 werden 76 klachten over de behandeling van aanvragen om visa en machtigingen tot voorlopig verblijf afgedaan door middel van interventie.
Zestien klachten betroffen de lange behandelingsduur van visumaanvragen, en
56 klachten gingen over de behandelingsduur van aanvragen om een machtiging
tot voorlopig verblijf (mvv), of van bezwaarschriften tegen de afwijzing van
die aanvragen. In zestien gevallen werd tegelijkertijd geklaagd over het niet-beantwoorden
van brieven. Voorts werden 43 klachten over visa en machtigingen tot voorlopig
verblijf doorgeleid naar de Klachtenlijn van de IND.Over het bureau Visadienst van het ministerie van Buitenlandse Zaken,
dat is ondergebracht bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst van het ministerie
van Justitie, verscheen in 1995 één rapport (95/136). Een gedraging
over het bureau Visadienst wordt toegerekend aan de minister van Justitie
en van Buitenlandse Zaken gezamenlijk. De klacht die tot dat rapport leidde
betrof de wijze waarop medewerkers van de dienst een vrouw tegemoet waren
getreden die een visum wilde verkrijgen voor haar in het voormalig Joegoslavië
verblijvende schoonmoeder, zodat die haar zieke zoon in Nederland kon bezoeken.
De onderzochte gedraging was «behoorlijk», behoudens op één
onderdeel, waarover geen oordeel werd gegeven.Alles bijeengenomen, zijn in 1995 op dit terrein 77 zaken afgehandeld
(1994: 34). OntvangstbevestigingEen van de gevallen waarin een klacht over het bureau Visadienst is behandeld
volgens de interventieprocedure betrof het volgende. Een rechtshulpverlener
klaagde erover dat het bureau Visadienst de ontvangst van een bezwaarschrift
tegen de afwijzing van een visumaanvraag door een diplomatieke vertegenwoordiging
pas bevestigt nadat die diplomatieke vertegenwoordiging over de afwijzende
beslissing nadere informatie heeft verstrekt aan het bureau Visadienst. Deze
klacht is voorgelegd aan het bureau Visadienst.Het bureau Visadienst liet daarop weten dat bezwaarschriften tegen afwijzende
beslissingen van diplomatieke vertegenwoordigingen op visumaanvragen worden
behandeld door het bureau Visadienst. De bezwaarschriften inzake de afwijzingen
van mvv-aanvragen en inzake de afwijzende beslissingen op visumaanvragen die
het bureau Visadienst zelf heeft genomen, worden districtsgewijs behandeld
door de IND. Het ministerie van Buitenlandse Zaken behandelt de bezwaarschriften
tegen de afwijzende beslissingen die het ministerie zelf neemt. Het bureau
Visadienst bevestigde de praktijk dat de desbetreffende diplomatieke vertegenwoordiging
om nadere informatie werd verzocht, en dat pas na ontvangst van die informatie
de ontvangst van het bezwaarschrift werd bevestigd. De reden voor deze werkwijze
was gelegen in het feit dat het bureau Visadienst de zaken niet kende, en
dat de bezwaarschriften vaak onvolledig waren. De Visadienst onderkende dat
de gang van zaken onnodig vertragend werkte in die gevallen waarin een volledig
en duidelijk bezwaarschrift was ingediend. Het bureau Visadienst liet weten
dat inmiddels was overgegaan tot een andere werkwijze, waarbij de ontvangst
van een bezwaarschrift in alle gevallen onmiddellijk wordt bevestigd. Wanneer
nodig wordt in de ontvangstbevestiging vermeld dat is verzocht om aanvullende
informatie.Verzoeker deelde de Nationale ombudsman mee dat hij zich kon vinden in
de reactie van het bureau Visadienst. De Nationale ombudsman sloot de zaak
daarop af. Telefonische bereikbaarheidIn het Jaarverslag 1991 (blz. 218 en 219) is meegedeeld dat een onderzoek
was ingesteld naar aanleiding van een klacht over de telefonische bereikbaarheid
van de Visadienst. De Nationale ombudsman had in het desbetreffende
rapport (91/575) geconcludeerd dat de Visadienst telefonisch zo goed als onbereikbaar
was. In reactie op dat rapport had de toenmalige staatssecretaris van Justitie
laten weten te verwachten dat de telefonische bereikbaarheid van de Visadienst
vanaf november 1991 zou voldoen aan de te stellen eisen van dienstverlening.In de periode van 14 tot 17 augustus 1995 werd een onderzoek uitgevoerd
naar de telefonische bereikbaarheid van de IND (rapport 95/459). Uit dit onderzoek
bleek dat die bereikbaarheid op dat moment zeer goed was (zie voor de bespreking
van het desbetreffende rapport § 10A.2.5). In het kader van dat
onderzoek werd onder meer ook nagegaan in hoeverre de Visadienst telefonisch
bereikbaar was. Het informatienummer van de Visadienst voor familiebezoek
en toerisme werd negen keer gebeld. Zes keer kwam geen contact met een ambtenaar
tot stand. Bij geen van de drie keren dat contact tot stand kwam, werd spontaan
de naam genoemd.Bij brief van 31 augustus 1995 werd de staatssecretaris van Justitie,
onder verwijzing naar rapport 91/575, geïnformeerd over de resultaten,
en verzocht om aan te geven of zij de conclusie deelde dat de uitkomsten,
hoe beperkt ook het empirisch draagvlak, niet wezen op een goede telefonische
bereikbaarheid.De staatssecretaris reageerde bij brief van 12 oktober 1995. Zij gaf aan
dat de Visadienst na oktober 1991 de beschikking had gekregen over een meer
geavanceerde telefooncentrale, en dat de bereikbaarheidsduur was verlengd
van tweeëneenhalf uur tot vijf uur per dag. De staatssecretaris liet
weten dat de bereikbaarheid als gevolg van die maatregelen in het algemeen
goed was gebleken. In de periode van 14 tot 17 augustus 1995 was de bezetting
echter laag geweest in verband met vakantie en ziekteverzuim van medewerkers.
De staatssecretaris deelde mee dat medewerkers, conform de desbetreffende
IND-richtlijn, bij het beantwoorden van de telefoon uit eigen beweging hun
naam dienen te noemen. Zij gaf aan dat de medewerkers nogmaals waren gewezen
op de richtlijn. Ten slotte liet zij weten dat alle IND-medewerkers een interne
cursus zouden volgen met betrekking tot telefonische bereikbaarheid. In deze
cursus zou expliciet worden aangegeven dat bij het opnemen van de telefoon
de naam dient te worden genoemd. 10A.2.3 Verzoeken om een vergunning tot verblijf of een
vergunning tot vestiging en asielverzoeken AlgemeenOp het terrein van de behandeling van verzoeken om een vergunning tot
verblijf of tot vestiging en van asielverzoeken verschenen in 1995 twintig
rapporten. Zeven daarvan hadden betrekking op de duur of de zorgvuldigheid
van de procedure. In vier rapporten kwamen omstandigheden aan de orde rond
de uitzetting van uitgeprocedeerde vreemdelingen. Een drietal rapporten had
betrekking op de uitoefening van vreemdelingenrechtelijke bevoegdheden. Ten
slotte kwam in zeven rapporten het nader gehoor aan de orde dat wordt afgenomen
van asielzoekenden in het kader van de behandeling van hun asielverzoek.In twee rapporten luidde het oordeel «behoorlijk». Dertien
keer was het oordeel «niet behoorlijk». In vier gevallen luidde
het oordeel deels «behoorlijk», deels «niet behoorlijk».
Eén keer was het oordeel deels «niet behoorlijk», terwijl
over het resterende deel geen oordeel kon worden gegeven.Daarnaast werden 243 verzoekschriften behandeld volgens de interventieprocedure.
Van de desbetreffende klachten hadden 118 betrekking op de behandeling
van asielverzoeken, en 125 op de behandeling van verzoeken om een vergunning
tot verblijf.In 115 gevallen was sprake van klachten over de lange behandelingsduur
van verzoeken in eerste aanleg, en 95 keer werd geklaagd over de behandelingsduur
van verzoeken om herziening, van bezwaarschriften of van ingesteld administratief
beroep. In honderd gevallen werd tevens geklaagd over het niet beantwoorden
van brieven, en zes keer betrof de klacht het feit dat toezeggingen niet waren
nagekomen.Na de inwerkingtreding van de Klachtenlijn van de IND, op 15 juni 1995,
werden 159 klachten op dit terrein daarheen doorgeleid.Alles bijeen is – met 22 rapporten, 243 interventiezaken en 159
doorgeleidingen naar de klachtenlijn – sprake van een uitzonderlijk
sterke stijging ten opzichte van 1994, toen op dit terrein in totaal 108 zaken
werden afgehandeld (24 rapporten en 84 interventies). Het «tolken-rapport»Op 13 februari 1995 verscheen rapport 95/54, over het functioneren van
tolken tijdens het nader gehoor in de asielprocedure. De Nationale ombudsman
had ter zake een onderzoek ingesteld naar aanleiding van de klacht van een
rechtshulpverlener dat het ministerie van Justitie onvoldoende toezicht hield
op het functioneren van de tolken. Verzoeker klaagde onder meer over de selectie,
de instructie en de controle van de tolken. Hij stelde dat tolken tijdens
nadere gehoren soms sturend optraden en asielzoekers onder druk zetten. Ook
stelde hij dat tolken in voorkomende gevallen uitlatingen van asielzoekers
bewust onjuist weergaven, of zelfs fingeerden. Ten slotte klaagde hij er nog
over dat de deskundigheid van tolken soms tekortschoot.In het rapport overwoog de Nationale ombudsman onder meer dat het nader
gehoor van wezenlijk belang is voor de beslissing op een asielverzoek. Wanneer
tijdens een nader gehoor een beroep moet worden gedaan op de diensten van
een tolk, dienen daaraan dan ook kwaliteitseisen te worden gesteld. Gewaarborgd
dient te zijn dat de vertaling van vragen en antwoorden correct gebeurt, en
dat de tolk zijn taak ook anderszins op zorgvuldige wijze vervult. Voorkomen
dient te worden dat de keuze van een bepaalde persoon als tolk, of de werkwijze
van een tolk, aan een goede communicatie tussen contactambtenaar en asielzoeker
in de weg staat, aldus de Nationale ombudsman. Daarbij is met name van belang
dat de tolk voldoet aan de kwaliteitseisen van deskundigheid, betrouwbaarheid
en onpartijdigheid.De Nationale ombudsman overwoog voorts dat het ministerie van Justitie
verantwoordelijk is voor een zorgvuldige afhandeling van verzoeken om toelating
als vluchteling. Die verantwoordelijkheid strekt zich ook uit tot de keuze
van tolken die worden ingezet bij een nader gehoor. In dit verband merkte
de Nationale ombudsman op dat er begrip voor kan worden opgebracht dat het
ministerie van Justitie, als gevolg van de grote toestroom van asielzoekenden
en de deels beperkte beschikbaarheid van geschikte tolken, niet in alle omstandigheden
kan garanderen dat aan de kwaliteitseisen – met name wat betreft de
deskundigheid – wordt voldaan. Wel mag op dit punt van het ministerie
een maximale inzet worden verlangd, met name waar het gaat om de selectie,
de instructie en de controle van tolken.Ten aanzien van de selectie overwoog de Nationale ombudsman dat, zoals
uit het onderzoek naar voren was gekomen, aspirant-tolken wel werden beoordeeld
op hun beheersing van de Nederlandse taal, maar niet op de beheersing van
de desbetreffende vreemde taal. Specifieke opleidingseisen op
dit punt werden niet gesteld. Ook de vereiste houding van onpartijdigheid
en betrouwbaarheid werd niet getoetst. Zo kwamen bijvoorbeeld de politieke
en godsdienstige achtergrond, en de eventuele familieverbanden van de betrokkenen
tijdens de selectiegesprekken niet aan de orde. De Nationale ombudsman concludeerde
dat de selectieprocedure onvoldoende waarborgen bevatte om de kwaliteit van
het tolkenbestand te garanderen.De instructie van de tolken bestond uit het doen van een aantal mededelingen
over de onpartijdige en professionele houding die de tolken dienen aan te
nemen tijdens hun werkzaamheden. De Nationale ombudsman overwoog dat aan een
dergelijke instructie weinig betekenis toekwam wat betreft het waarborgen
dat alle tolken voldoen aan de genoemde kwaliteitseisen van deskundigheid,
betrouwbaarheid en onpartijdigheid. Voor zover bij de selectie van tolken
noodgedwongen concessies zouden zijn gedaan op het punt van de kwaliteitseisen,
was er in elk geval geen garantie dat eventuele tekortkomingen werden gerepareerd
via instructie naderhand.Ten aanzien van de controle op het werk van de tolken overwoog de Nationale
ombudsman, dat voor zover al sprake is van enig daadwerkelijk toezicht op
de tolk door de contactambtenaar tijdens het nader gehoor, niet was gewaarborgd
dat daardoor eventuele tekortkomingen werden gesignaleerd, terwijl ook de
praktijk van de controle achteraf – onder meer gegeven het feit dat
niet was voorzien in een klachtenregeling – het steeds en tijdig onderkennen
van eventuele tekortkomingen niet garandeerde.De Nationale ombudsman deed de minister van Justitie de aanbeveling om
maatregelen te nemen die de kwaliteit van de tolken die worden ingezet bij
het nader gehoor van asielzoekers beter konden garanderen dan op dat moment
het geval was. Hij noemde daarbij de volgende uitgangspunten, die voortvloeiden
uit de bevindingen van het onderzoek: Ten aanzien van de selectie van tolken:a. het vastleggen van kwaliteitscriteria op het punt van deskundigheid,
betrouwbaarheid en onpartijdigheid waaraan tolken die worden ingezet bij het
nader gehoor moeten voldoen;b. het operationaliseren van deze kwaliteitseisen voor de selectie van
tolken;c. het opstellen van richtlijnen voor het afnemen van een selectiegesprek,
zowel ten aanzien van de eisen waaraan degenen moeten voldoen die deze gesprekken
voeren, als van de wijze waarop deze gesprekken moeten worden gevoerd;d. het invoeren van een test voor de beheersing zowel van de Nederlandse
taal als van de desbetreffende vreemde taal;e. voor zover in een vreemde taal opleidingen kunnen worden gevolgd: het
voor zoveel nodig eisen dat de aspirant-tolk die heeft gevolgd;f. het stellen van de voorwaarde dat de aspirant-tolk een eed of gelofte
aflegt;g. het systematisch verzamelen, en vervolgens registreren van die gegevens
van de in te zetten tolken, die voor het inzetten van hen bij nadere gehoren
van bepaalde asielzoekers problematisch kunnen zijn.Ten aanzien van de instructie van tolken:a. het vaststellen van inhoudelijke richtlijnen voor de instructie aan
tolken, gelet op de kwaliteitscriteria deskundigheid, betrouwbaarheid en onpartijdigheid;b. het voorschrijven dat die instructie niet wordt gegeven in het sollicitatiegesprek,
maar in aparte bijeenkomsten, in elk geval direct na de selectie, en vervolgens
periodiek; c. het verzorgen van training van tolken op het punt van de onpartijdigheid
van houding tijdens het nader gehoor, kennis van de asielprocedure, en communicatieve
vaardigheden;d. het invoeren van periodieke, individuele functioneringsgesprekken met
alle tolken, waarbij eventuele klachten over hen met hen worden besproken.Ten aanzien van de controle van tolken:a. het uitwerken van nadere instructies voor contactambtenaren wat betreft
hun controle op de tolk tijdens het nader gehoor;b. het bevorderen dat het commentaar van de asielzoeker en/of zijn hulpverlener
op de tolk tijdens het nader gehoor als zodanig herkenbaar wordt opgenomen
in het rapport van nader gehoor;c. het invoeren van een klachtregeling;d. het waarborgen dat klachten en commentaar van de asielzoeker of zijn
hulpverlener in de verschillende fasen van de asielprocedure worden besproken
met de desbetreffende tolk;e. het waarborgen dat dergelijke klachten/commentaren waar nodig leiden
tot het treffen van maatregelen.De Nationale ombudsman gaf aan dat was afgezien van de aanbeveling om
van de nadere gehoren bandopnamen te maken, gezien de vergaande financiële
en organisatorische consequenties daarvan, en ook in verband met het mogelijk
bedreigende effect op de asielzoeker dat van het maken van een bandopname
kan uitgaan. Wanneer het opvolgen van de aanbeveling niet zou leiden tot het
gewenste resultaat, zou het registreren van de nadere gehoren op band alsnog
aan de orde kunnen komen.De staatssecretaris van Justitie reageerde bij brief van 20 februari 1995
op de aanbeveling. Zij deelde mee dat zij de aanbevelingen in het rapport
ter harte nam, en zij sprak de hoop uit de uitwerking ervan in de loop van
1995 te kunnen realiseren. Voorts deelde de staatssecretaris mee dat zij een
werkgroep had belast met het doen van voorstellen om te komen tot het waarborgen
van de kwaliteit van tolken. Zij gaf aan dat deze voorstellen onderwerp van
beraad waren binnen het ministerie van Justitie. De staatssecretaris liet
weten dat zij voornemens was de voorstellen, voor zover die betrekking hadden
op de tolkencentra, ook te bespreken met de minister van Welzijn, Volksgezondheid
en Sport. De staatssecretaris deelde mee dat zij de Nationale ombudsman zo
spoedig mogelijk over de uitkomsten daarvan zou berichten.Naar aanleiding van het rapport stelde de Tweede Kamerfractie van GroenLinks
de staatssecretaris van Justitie op 21 februari 1995 onder meer de vraag of
zij voornemens was de nadere gehoren op band te laten registreren, zodat controle
of het verkrijgen van een second opinion mogelijk zou zijn. De staatssecretaris
gaf in antwoord daarop aan dat zij dit voornemen niet had, onder meer met
het oog op de bezwaren die ook de Nationale ombudsman op dit punt had genoemd.
Voorts deelde de staatssecretaris mee dat de op 15 februari 1995 vastgestelde
«Regeling Tolken IND» haars inziens de nodige elementen bevatte
om een objectieve, deskundige werkwijze van tolken te garanderen. In deze
regeling waren de aanbevelingen verwerkt van de werkgroep die was belast met
het doen van voorstellen om de kwaliteit van tolken te waarborgen.Nadat op 30 maart 1995 ambtelijk overleg had plaatsgevonden naar aanleiding
van de aanbeveling, en na herhaald rappel, gaf de staatssecretaris van Justitie
op 23 augustus 1995 een nadere reactie op de aanbeveling. Zij deelde allereerst
mee dat de Regeling Tolken IND inmiddels in de vorm van een brochure was uitgebracht.
Zij voegde een exemplaar bij. Daaruit bleek dat de Regeling onder meer normen
bevat voor de toelating en selectie van tolken, alsook een gedragscode
voor tolken en voor contactambtenaren.Voorts gaf de staatssecretaris aan dat was overwogen om voor het vertalen
van nadere gehoren gebruik te gaan maken van de bestaande tolkencentra, die
een subsidierelatie hebben met het ministerie van Welzijn, Volksgezondheid
en Sport. Overleg met de tolkencentra hierover had geresulteerd in een plan
van aanpak, waarin samenwerking tussen IND en tolkencentra langs twee sporen
werd weergegeven. In het plan kwam allereerst de ondersteuning van de tolkencentra
aan de orde bij de werving, selectie en mogelijke kwaliteitsbevordering van
tolken. Voorts voorzag het plan in het daadwerkelijk verrichten van tolkendiensten
door de tolkencentra, in plaats van door de «IND-tolken». De staatssecretaris
gaf aan dat de realisering van het laatste nog op bezwaren stuitte, die onder
meer samenhingen met de binnen de tolkencentra gehanteerde tariefstructuur.
Zij deelde mee dat er daarom voor was gekozen om met voortvarendheid te werken
aan het eerste spoor, en om het tweede spoor nader te onderzoeken. Daarover
zou de Nationale ombudsman nader worden bericht.Verder ging de staatssecretaris uitvoerig in op de stand van zaken in
de realisering van de reeks van aandachtspunten die in de aanbeveling in rapport
95/54 aan de minister van Justitie waren opgenomen. De staatssecretaris gaf
aan op welke punten maatregelen waren getroffen of in voorbereiding waren,
en op welke punten dat (nog) niet het geval was.Naar aanleiding van de brief van de staatssecretaris van Justitie van
23 augustus 1995, vroeg de Nationale ombudsman de staatssecretaris bij brief
van 16 oktober 1995 om vóór het eind van het jaar 1995 te worden
geïnformeerd over de verdere invulling van de aanbeveling. Daarnaast
verzocht hij te worden geïnformeerd over de exacte status van de Regeling
Tolken IND, waarin volgens de staatssecretaris de opvolging van de aanbeveling
ten dele haar beslag had gekregen. Verder plaatste de Nationale ombudsman
op een reeks van punten met betrekking tot de selectie, instructie en controle
van tolken opmerkingen bij de genomen of voorgenomen maatregelen. Verzocht
werd om die opmerkingen te betrekken bij de verdere uitvoering van de aanbeveling.De staatssecretaris reageerde bij brief van 28 november 1995. Zij kondigde
aan dat de Regeling Tolken vóór maart 1996 zou worden opgenomen
in de Vreemdelingencirculaire. Voorts ging zij uitvoerig in op de nadere invulling
van de aanbeveling, waarbij zij aangaf welke knelpunten een realisering op
korte termijn nog bemoeilijkten. De staatssecretaris kondigde in dat verband
onder meer de volgende maatregelen aan:– het onderzoeken vóór 31 december 1995 of de deskundigheid
van aspirant-tolken kon worden getoetst door deskundigen;– het verzoeken vóór medio december 1995 aan de tolken
uit het bestand om persoonsgegevens en opleidingsinformatie toe te zenden;– het registreren, vanaf uiterlijk 1 februari 1996, van achtergronden
en etniciteit van tolken, voor zover die gegevens noodzakelijk zijn met het
oog op de te waarborgen neutraliteit;– vóór februari 1996 afronden van een onderzoek naar
de mogelijkheden om tolken uit het bestand te toetsen aan de kwaliteitseisen
uit de Regeling tolken;– het vanaf 1 januari 1996 afnemen van eed of gelofte bij nieuwe
tolken, en bij tolken in het bestand bij gelegenheid van een functioneringsgesprek;– het opstellen, voor eind 1995, van richtlijnen voor het afnemen
van een selectiegesprek voor tolken; – het invoeren van een instructiegesprek vanaf 1 januari 1996;– het vaststellen, zo mogelijk vóór eind februari
1996, van vereisten voor tolk-trainingen;– het voeren van functioneringsgesprekken met alle ingezette tolken
in de eerste helft van 1996;– het opnemen in de lay-out van het vanaf 15 december 1995 te hanteren
standaard-rapport nader gehoor van een vaste rubriek voor commentaar op het
functioneren van tolk en/of contactambtenaar tijdens het gehoor;– het vaststellen en zo mogelijk in januari 1996, publiceren van
een regeling voor de behandeling van klachten over tolken, en een regeling
van de werkwijze van de desbetreffende Klachtencommissie. Bij brief van 27 december 1995 rapporteerde de IND nader over de voortgang
in de opvolging van de aanbeveling tot dan toe.Meegedeeld werd onder meer dat de tolkencentra bereid waren om namens
de IND de taal- en tolkvaardigheid van tolken te testen. Voorts was het bureau
Advies voor Opleiding en Beroep (AOB) bereid gevonden overgelegde tolkendiploma's
te waarderen. Meegedeeld werd dat hierover in januari 1996 concrete afspraken
zouden worden gemaakt met tolkencentra en AOB.Ook werd meegedeeld dat de BVD zich beraadde op de wijze waarop kon worden
gerapporteerd over de door deze dienst achterhaalde antecedenten van een tolk.Tenslotte liet de Klachtencommissie Tolken van de IND de Nationale ombudsman
bij brief van 9 februari 1996 weten dat het reglement van de Klachtencommissie
was gepubliceerd in de Staatscourant en per 15 februari 1996 in werking zou
treden. Overige zaken betreffende het nader gehoorHet hiervoor besproken rapport 95/54 had met name betrekking op het functioneren
van tolken. Zijdelings kwamen in dat rapport ook aspecten van het functioneren
van de contactambtenaren van de IND aan de orde. Op 15 december 1995 nam de
Nationale ombudsman een klacht in onderzoek die betrekking had op het functioneren
van de contactambtenaren van de IND in het kader van de asielprocedure. De
staatssecretaris van Justitie werd de klacht voorgelegd dat de IND onvoldoende
toeziet op de contactambtenaren. Verzoeker, de rechtshulpverlener die ook
de klacht had ingediend over het functioneren van de tolken, klaagde er onder
meer over dat contactambtenaren asielzoekers onvoldoende informeren, hen op
ongeoorloofde wijze onder druk zetten, en hun onvoldoende de gelegenheid bieden
het vluchtrelaas toe te lichten. Ook had verzoeker er bezwaar tegen dat contactambtenaren
de juistheid van de vertaling door de tolk onvoldoende controleren, en dat
zij niet ingaan op klachten van asielzoekers over tolken. Het onderzoek naar
aanleiding van deze klacht zal in 1996 worden afgerond.Wel was in 1995 het onderzoek voltooid naar aanleiding van een klacht
over de wijze waarop één, met name genoemde, contactambtenaar
van de IND een nader gehoor had afgenomen. Dit onderzoek leidde tot rapport
95/364.De Nationale ombudsman overwoog in dit rapport onder meer dat het nader
gehoor in de asielprocedure enerzijds dient om de asielzoeker in de gelegenheid
te stellen om zijn asielverzoek te onderbouwen, en anderzijds de Nederlandse
Staat de gelegenheid biedt om na te gaan of terecht een beroep wordt gedaan
op het Vluchtelingenverdrag. Om een nader gehoor op een juiste wijze te kunnen
afnemen, dient een contactambtenaar dan ook in staat te zijn om, op correcte
wijze en met gevoel voor de kwetsbare positie van asielzoekers, door het stellen
van gerichte vragen zoveel mogelijk informatie te verkrijgen.
Verder moet een contactambtenaar het gehoor afbreken als de dienstdoende tolk
de woorden van contactambtenaar of asielzoeker niet juist en volledig kan
vertalen.In het onderhavige geval was komen vast te staan dat de contactambtenaar
zijn woorden tijdens het nader gehoor kracht had bijgezet door op tafel te
slaan. De Nationale ombudsman oordeelde dat daarmee de grenzen waren overschreden
waarbinnen een nader gehoor dient te worden afgenomen, en dat aldus niet was
gehandeld met de vereiste professionele houding.Rapport 95/107 betreft onder meer de klacht dat de IND had geweigerd om
informatie te verschaffen over de identiteit van de tolk die was ingezet bij
twee nadere gehoren in 1992. De Nationale ombudsman overwoog hierover dat
het gebruik van een anonieme tolk alleen bij wijze van uitzondering toelaatbaar
kan worden geacht. Voorwaarde daarbij is dat de identiteit van de tolk achteraf
wel is na te gaan, wat van belang is wanneer een klacht wordt ingediend. Aan
die voorwaarde was in het onderhavige geval voldaan, aangezien was gebleken
dat het ministerie van Justitie steeds kon nagaan welke tolk was ingezet bij
een bepaald nader gehoor.De Nationale ombudsman overwoog verder dat er in dit geval, onder meer
uit veiligheidsoverwegingen, goede redenen waren geweest om de betrokken tolk
anonimiteit toe te zeggen. Het was dan ook niet onjuist dat de naam van de
tolk niet was vermeld in de rapporten van de nadere gehoren, en dat was geweigerd
om de naam van de tolk in een later stadium aan verzoekers gemachtigde mee
te delen.In rapport 95/315 kwam een klacht van een rechtshulpverlener aan de orde
met betrekking tot de wijze waarop de IND, district Zuid-Oost, uitvoering
had gegeven aan het recht van asielzoekers om schriftelijk aanvullingen of
correcties in te zenden op het rapport dat is opgemaakt naar aanleiding van
hun nader gehoor.De Nationale ombudsman stelde vast dat de IND in meer dan een enkel geval
op onjuiste wijze uitvoering had gegeven aan dat recht, bijvoorbeeld door
het verslag van het gehoor uit te reiken op een moment dat de reactietermijn
al geheel of gedeeltelijk was verstreken. De Nationale ombudsman overwoog
dat, voor zover deze gang van zaken ertoe had geleid dat tijdig ingezonden
aanvullingen of correcties niet waren betrokken bij de besluitvorming in eerste
aanleg op het asielverzoek, was gehandeld in strijd met het beginsel van behoorlijk
bestuur dat een beslissing pas wordt genomen na een zorgvuldig onderzoek van
de feiten en de af te wegen belangen, zoals dit is vastgelegd in artikel 3:2
van de Algemene wet bestuursrecht. Het argument van de staatssecretaris dat
een en ander wel in een door de asielzoeker aan te spannen bezwaar- of beroepsprocedure
aan bod kon komen, deed daaraan volgens de Nationale ombudsman niet af.Nadat rapport 95/315 op 15 augustus 1995 was uitgebracht, deelde verzoeker
bij brief van 16 oktober 1995 mee dat de IND wederom in een aantal gevallen
tijdig ingezonden correcties of aanvullingen op rapporten van nader gehoor
niet had betrokken bij de besluitvorming in eerste aanleg op asielverzoeken.
Op 10 november 1995 werd de minister van Justitie van deze brief in kennis
gesteld. Haar werd verzocht op de inhoud te reageren, en daarbij voor zover
nodig te betrekken wat over dit onderwerp was overwogen in het genoemde rapport.De staatssecretaris reageerde bij brief van 8 januari 1996. Zij deelde
mee dat overleg met verzoeker over diens brief van 16 oktober 1995, en het
naar aanleiding daarvan ingestelde onderzoek naar de gevallen waarin het door
verzoeker gesignaleerde probleem zich had voorgedaan, had geleid tot de (verbeterde)
inbedding van enkele, gedeeltelijk al aanwezige, controlemomenten
met betrekking tot het verwerken van aanvullingen en correcties op rapporten
van nader gehoor. Eén van de maatregelen hield bijvoorbeeld in dat
de concipiënt van beschikkingen, wanneer zich in het dossier geen aanvullingen
of correcties bevinden, het postscherm raadpleegt van INDIS, het informatiesysteem
van de IND. Verzoeker had zich tevreden betoond met de doorgevoerde verbeteringen,
aldus de staatssecretaris.Ook in rapport 95/207 overwoog de Nationale ombudsman dat de IND ten onrechte
niet direct nadat het rapport van het nader gehoor beschikbaar was gekomen,
verzoeker en zijn rechtshulpverlener daarvan een exemplaar had gestuurd. Doordat
pas een afschrift werd verstrekt nadat de reactietermijn was verstreken, kon
verzoekers rechtshulpverlener niet tijdig aanvullingen of correcties inzenden. Uitzetting na bezwaarOp 2 januari 1995 werd aan de IND, in het kader van de interventiemethode,
een klacht voorgelegd over de wijze waarop de IND was opgetreden naar aanleiding
van het bezwaarschrift dat verzoeker had ingediend tegen het niet tijdig nemen
van een besluit op zijn verzoek om een verblijfsvergunning. In reactie op
het verzoek om te bezien of op korte termijn tot een oplossing kon worden
gekomen, deelde de IND onder meer mee dat verzoeker bij brief van 6 januari
1995 te kennen was gegeven dat hij de beslissing op zijn bezwaarschrift niet
mocht afwachten in Nederland. Verder deelde de IND mee dat de staatssecretaris
van Justitie op 10 januari 1995 – afwijzend – had beslist op het
bezwaarschrift. Deze informatie vormde aanleiding om alsnog een onderzoek
in te stellen. Dit onderzoek leidde tot rapport 95/434.Tijdens het onderzoek deelde de minister van Justitie mee dat in het onderhavige
geval was gehandeld overeenkomstig de gebruikelijke praktijk, dat het indienen
van een bezwaarschrift aanleiding vormt om te bezien of de betrokkene kan
worden uitgezet. Deze praktijk was gebaseerd op artikel 32, lid 1 sub b van
de Vreemdelingenwet. Hierin wordt onder meer bepaald dat een vreemdeling de
beslissing op een bezwaarschrift tegen de weigering om hem toe te laten in
Nederland mag afwachten als aannemelijk is dat het bezwaar een redelijke kans
heeft.De Nationale ombudsman merkte op dat deze bepaling kennelijk zo werd toegepast,
dat ook het indienen van een bezwaarschrift tegen een fictieve weigering de
IND activeert om een besluit te nemen over uitzetting van de betrokkene, waarbij
alleen van uitzetting wordt afgezien als het bezwaar een redelijke kans heeft.
De Nationale ombudsman overwoog in dit verband echter dat artikel 32, lid
1 sub b van de Vreemdelingenwet uitdrukkelijk de situatie betreft dat daadwerkelijk –
negatief – is beslist op een aanvraag.De minister van Justitie had op dit punt tijdens het onderzoek meegedeeld
dat haars inziens ook een fictieve weigering dient te worden aangemerkt als
een besluit als bedoeld in artikel 32, lid 1 sub b van de Vreemdelingenwet,
en wel op grond van het bepaalde in artikel 6:2 van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb).De Nationale ombudsman overwoog op dit punt echter dat artikel 6:2 van
de Awb een bepaling van rechtsbescherming is. Een toepassing van deze bepaling
voor een ander doel achtte hij strijdig met de strekking van de bepaling.
De IND paste artikel 32, lid 1 sub b van de Vreemdelingenwet toe zonder dat
daadwerkelijk was beslist op de aanvraag, door op de voet van artikel 6:2
van de Awb uit te gaan van de fictie dat er wel expliciet op de aanvraag is
beslist. De Nationale ombudsman was van oordeel dat daarmee artikel 6:2 van
de Awb wordt toegepast voor een doel waarvoor deze bepaling
niet is gegeven. Een dergelijke uitleg betekende in dit geval bovendien dat
de IND, na al niet tijdig te hebben beslist op de aanvraag, zich bovendien
de ruimte verschafte om in het geheel niet te beslissen, terwijl verzoeker
juist gebruik maakte van het recht om op te komen tegen het uitblijven van
een beslissing.De Nationale ombudsman concludeerde daarom dat de opvatting van de minister
van Justitie dat artikel 32, lid 1 sub b van de Vreemdelingenwet een wettelijke
basis biedt voor het nemen van een uitzettingsbesluit ook wanneer een bezwaarschrift
is ingediend tegen het niet tijdig nemen van een besluit, niet juist is. In
het rapport werd de minister van Justitie aanbevolen te bevorderen dat een
eventueel besluit tot uitzetting van een vreemdeling, als bedoeld in artikel
32, lid 1 onder b van de Vreemdelingenwet, niet wordt genomen dan nadat daaraan
een expliciet besluit op diens aanvraag om een verblijfsvergunning is voorafgegaan.De staatssecretaris van Justitie heeft de Nationale ombudsman op 6 februari
1996 in reactie daarop laten weten:«Ik blijf van mening dat de systematiek van de Vreemdelingenwet
er niet toe dwingt een reële beschikking op een aanvraag om een vergunning
tot verblijf te nemen alvorens tot uitzetting besloten wordt. In deze systematiek
past, zoals ik u heb bericht in mijn reactie op de klacht van de heer (...),
dat de indiener van een bezwaarschrift snel toegang krijgt tot de rechter.
De rechter kan dan de inhoudelijke argumenten van partijen beoordelen.Niettemin acht ik het bij nadere beoordeling van de tot nu toe gehanteerde
werkwijze correcter om de inhoudelijke motieven in een beschikking kenbaar
te maken alvorens tot uitzetting te besluiten.Dit geldt ook de gevallen waarin een aanvraag om toelating als vluchteling
is ingediend en waarin er in redelijkheid geen twijfel over kan bestaan dat
geen gevaar voor vervolging bestaat (art. 32, lid 1, aanhef en onder a, Vw).Waar het gaat om de behandeling van zaken waarin een bezwaarschrift is
ingediend tegen het niet tijdig nemen van een besluit heb ik de medewerkers
van de IND als volgt geïnstrueerd:– wat betreft het bepalen van uitzetting geldt als algemene regel
dat het niet achterwege laten van de uitzetting slechts is toegestaan indien
op enig moment in de procedure een reële beschikking is genomen;– het bezwaarschrift dient zo spoedig mogelijk inhoudelijk te worden
behandeld. Er wordt dus zoveel mogelijk een inhoudelijke beslissing genomen
op het ingediende bezwaarschrift. Art. 6:12 Awb beoogt immers de aanvrager
een middel in handen te geven om de procedure te versnellen.Nu van art. 32, tweede lid, van de Vreemdelingenwet bij fictieve weigeringen
in het algemeen geen gebruik meer zal worden gemaakt, geldt in deze zaken
in beginsel de hoorplicht van de Algemene wet bestuursrecht.Van het horen kan slechts worden afgezien indien art. 7:3 Awb van toepassing
is. Dit is bijvoorbeeld het geval indien het bezwaarschrift kennelijk ongegrond
is. In dat geval zal op korte termijn een reële beschikking op het bezwaarschrift
dienen te worden genomen. Tegen de beslissing op het bezwaarschrift kan volgens de gebruikelijke
regels beroep worden aangetekend bij de rechter.» Verder heeft de staatssecretaris intussen besloten de betrokken vreemdeling
in het bezit te stellen van een vergunning tot verblijf. Redelijke termijn voor vertrekRapport 95/108 betrof de klacht dat de staatssecretaris van Justitie verzoeker
bij de afwijzing van zijn verzoek om een verblijfsvergunning had aangezegd
om het land te verlaten binnen 24 uur. Uit het onderzoek naar aanleiding van
de klacht was niet gebleken dat er zwaarwegende belangen in de sfeer van de
openbare rust, de openbare orde of de nationale veiligheid aan de orde waren
geweest, op grond waarvan verzoeker Nederland onmiddellijk had dienen te verlaten.
In hoofdstuk A6 5.1.4 van de Vreemdelingencirculaire 1994 worden persoonlijke
omstandigheden uitdrukkelijk genoemd als leidraad voor het bepalen van een
redelijke termijn. Verzoeker verbleef op het moment van de aanzegging vier
jaar in Nederland. Hij had een opleiding gevolgd, stond ingeschreven voor
een vervolgopleiding elektrotechniek en beschikte over zelfstandige woonruimte.De Nationale ombudsman was van oordeel dat verzoeker met het vaststellen
van de vertrektermijn op 24 uur geen redelijke termijn was gegund in de zin
van artikel 24 van de Vreemdelingenwet. Naar het oordeel van de Nationale
ombudsman konden daaraan de argumenten van de staatssecretaris van Justitie
niet afdoen dat verzoeker op onregelmatige wijze had getracht verblijf in
Nederland af te dwingen, en dat verzoeker er al vanaf november 1993 rekening
mee had moeten houden dat hij mogelijk niet in Nederland zou mogen blijven.
De klacht was gegrond. Aanzegging per aangetekende postRapport 95/367 betrof onder meer de klacht dat de IND de aanzegging dat
verzoekster Nederland binnen 24 uur moest verlaten niet per aangetekende post
aan haar gemachtigde had verzonden. De gemachtigde stelde dat hij de aanzegging
niet had ontvangen, en daarom geen voorlopige voorziening had kunnen vragen
bij de president van de arrondissementsrechtbank te 's-Gravenhage.Algemeen uitgangspunt is dat het niet te bestemder plaatse aankomen van
brieven van bestuursorganen die niet aangetekend of met bericht van ontvangst
zijn verstuurd, in beginsel voor risico komt van de afzender. In dit geval
was niet gebleken van feiten of omstandigheden op grond waarvan het risico
niet bij de IND, als afzender, zou moeten berusten. De klacht was gegrond.De kwestie vormde aanleiding tot de aanbeveling aan de minister van Justitie
om te bevorderen dat een aanzegging aan een vreemdeling om Nederland te verlaten,
behalve wanneer binnen een te stellen termijn een voorlopige voorziening wordt
gevraagd, voor zover deze niet in persoon wordt uitgereikt, in beginsel per
aangetekende post of met bericht van ontvangst wordt verstuurd aan de vreemdeling
of zijn gemachtigde. De minister werd voorts in overweging gegeven na te gaan
of ook andere stukken op het terrein van de uitvoering van het vreemdelingenbeleid
in aanmerking komen om te worden verzonden per aangetekende post of met bericht
van ontvangst, dan wel om in persoon te worden uitgereikt.De staatssecretaris van Justitie reageerde bij brief van 20 december 1995.
Zij deelde mee dat zij het eerste deel van de aanbeveling overnam. Zij was
voornemens om in de Vreemdelingencirculaire te doen opnemen dat de brief waarin
wordt bekend gemaakt dat aan een bezwaarschrift schorsende werking wordt onthouden,
aangetekend dient te worden verzonden, als uitreiking in persoon niet mogelijk
is.Ten aanzien van het tweede deel van de aanbeveling deelde de staatssecretaris
mee dat zij voornemens was ook in de Vreemdelingencirculaire
te doen opnemen dat beschikkingen in bezwaar dienen te worden uitgereikt of
te worden verzonden per aangetekende post, als de beschikking niet in overeenstemming
is met de door de betrokken vreemdeling ingediende aanvraag, en als daarbij
uitzetting dreigt.De staatssecretaris liet verder weten nog te zullen bezien of andere brieven
eveneens voor deze procedure in aanmerking komen. Zij verwachtte dat de gewijzigde
procedure kan worden ingevoerd per 1 juli 1996. Onterechte verwijzing naar de vreemdelingendienstTot slot van deze paragraaf wordt nog rapport 95/526 besproken. Verzoeker
klaagde erover dat de IND hem met zijn verzoek tot opheffing van de aan zijn
verblijfsvergunning verbonden beperking had doorverwezen naar de vreemdelingendienst
te Amsterdam. Verzoeker behoorde echter tot een groep van «gedoogde»
vreemdelingen, met een verblijfsvergunning met de beperking «voor het
verrichten van arbeid in loondienst». Ten aanzien van deze vreemdelingen
geldt dat zij zich met een verzoek tot opheffing van de bedoelde beperking
rechtstreeks kunnen wenden tot de IND. Volgens het gebruikelijke beleid geeft
de IND de desbetreffende korpschef vervolgens de bijzondere aanwijzing dat
de beperking kan vervallen. De betrokken medewerker van de IND was daarvan
echter niet op de hoogte geweest. Als gevolg daarvan was verzoeker in dit
geval eerst verwezen naar de vreemdelingendienst, en was pas later de bijzondere
aanwijzing gegeven. Daarmee was onnodig vertraging veroorzaakt. De Nationale
ombudsman achtte de klacht dan ook gegrond. 10A.2.4 Naturalisaties AlgemeenOver de behandeling van naturalisatieverzoeken is in 1995 geen enkel rapport
uitgebracht. Wel is naar aanleiding van 112 verzoekschriften met klachten
op dit gebied geïntervenieerd. De desbetreffende klachten hadden 105
keer betrekking op de lange duur van het in behandeling nemen of van de behandeling
zelf van naturalisatieverzoeken of van bezwaarschriften tegen afwijzende beslissingen
daarop. In 23 gevallen had de klacht tevens betrekking op het niet beantwoorden
van brieven. Verder werden 109 klachten over naturalisaties doorgeleid naar
de Klachtenlijn van de IND.Alles bijeengenomen is – met 112 interventies en 109 doorgeleidingen
naar de Klachtenlijn – sprake van een aanzienlijk aantal gevallen waarin
de Nationale ombudsman werd benaderd. Ter vergelijking wordt opgemerkt dat
in 1994 op dit terrein 156 zaken werden afgehandeld (28 rapporten en 128 interventies). Task force; knelpuntenZoals onder meer blijkt uit de eerdere jaarverslagen van de Nationale
ombudsman verloopt binnen de IND (ook) de afhandeling van naturalisatieverzoeken
al geruime tijd problematisch, ondanks verschillende achtereenvolgende maatregelen
en reorganisaties. In het Jaarverslag 1994 (blz. 197) werd, met een citaat
uit rapport 94/642, geconstateerd dat, alle toezeggingen van de staatssecretaris
van Justitie om knelpunten op te lossen ten spijt, nog steeds niet sprake
was van het daadwerkelijk verminderen van de problemen, maar dat er slechts
een verschuiving had plaatsgevonden in de aard van de problematiek. Zo werd
in het genoemde rapport gesignaleerd dat de reorganisatie die ertoe had geleid
dat naturalisatieverzoeken vanaf 7 juni 1994 in de IND-districten werden afgehandeld,
onder meer tot gevolg had gehad dat dossiers betreffende naturalisatieverzoeken
niet konden worden gelokaliseerd, en derhalve niet werden behandeld. Hoewel
de IND de Nationale ombudsman op 5 augustus 1994 had laten weten
dat dit probleem was opgelost, bleek daarvan op 20 september 1994 nog geenszins
sprake te zijn.Naar aanleiding van rapport 94/642 en van berichten in de nieuwsmedia
na het uitbrengen van het rapport over het slechte functioneren van de IND,
liet de secretaris-generaal van het ministerie van Justitie de Nationale ombudsman
op 7 oktober 1994 weten dat de achterstanden bij de behandeling van naturalisatieverzoeken
per 1 oktober 1994 volledig waren weggewerkt. De Nationale ombudsman liet
het ministerie van Justitie daarop echter weten dat hem nog steeds klachten
bereikten over de trage afhandeling van naturalisatieverzoeken, en over het
zoekraken van dossiers.In het Jaarverslag 1994 is ook vermeld dat de staatssecretaris van Justitie,
bij brief van 5 december 1994, de Nationale ombudsman had meegedeeld dat nog
niet alle dossiers met onafgewerkte naturalisatieverzoeken waren getraceerd.
Het betrof zaken van vóór 1 maart 1993, die ten onrechte waren
gearchiveerd op het ministerie van Justitie. De staatssecretaris kondigde
aan dat maatregelen waren getroffen om die zaken boven water te halen. Zij
doelde daarmee onder meer op de «Task Force», die was ingezet
om alle dossiers met betrekking tot naturalisatieverzoeken die niet op de
juiste locatie waren aangetroffen, op te sporen.Bij brief van 2 februari 1995 deelde de staatssecretaris van Justitie
de Nationale ombudsman mee dat de Task Force de taak had volbracht om alle
onjuist gelokaliseerde naturalisatiedossiers te traceren. Zij gaf aan dat
de daarmee samenhangende administratieve herstelwerkzaamheden naar verwachting
in maart 1995 zouden worden voltooid. De staatssecretaris deelde voorts mee
dat de Task Force ook zou worden ingezet voor het wegwerken van achterstanden
in de behandeling van «deelvoorraden» van dossiers die nog dienden
te worden behandeld volgens de oude procedure (dit betreft de procedure volgens
welke naturalisatieverzoeken tot 1 januari 1996 werden afgehandeld).Op de vraag van de Nationale ombudsman van 28 februari 1995 om nader te
worden geïnformeerd over de voortgang in de behandeling van die deelvoorraden,
deelde de staatssecretaris op 31 juli 1995 onder meer mee dat de administratieve
correctie van alle (5085) alsnog getraceerde dossiers was voltooid, en dat
de Task Force daarnaast met de verwerking van 1126 dossiers een aanzienlijke
bres had geslagen in «klachtgevoelige voorraden». De staatssecretaris
concludeerde dat de Task Force zijn doelstelling had gerealiseerd. Om die
reden was de Task Force ontbonden.Ook deelde de staatssecretaris nog mee dat inmiddels structurele maatregelen
waren getroffen om het aantal klachten te minimaliseren.De Nationale ombudsman vroeg daarop de staatssecretaris van Justitie op
22 augustus 1995 of uit haar brief kon worden afgeleid dat het aantal nog
niet afgehandelde naturalisatieverzoeken van vóór maart 1993
(5085– 1126 =) 3859 bedroeg. Ook wees hij de staatssecretaris er in
die brief op dat het aantal klachten dat hem tot dan toe in 1995 had bereikt
over de behandeling van naturalisatieverzoeken niet wees op de minimalisering
van het aantal klachten, ten behoeve waarvan de staatssecretaris maatregelen
had aangekondigd. De Nationale ombudsman verzocht de staatssecretaris aan
te geven op welke maatregelen zij in dit verband had gedoeld, en wanneer die
maatregelen waren getroffen.De staatssecretaris antwoordde bij brief van 16 oktober 1995. Zij deelde
mee dat de bedoelde 5085 zaken dossiers betroffen die onafgewerkt in het centrale
archief van het ministerie van Justitie waren beland. De opsporing
en administratieve correctie daarvan waren afgerond. Het merendeel van die
zaken kon daarmee direct worden afgesloten, omdat in deze zaken al een beslissing
was genomen. Een klein deel ervan was ter verdere afdoening in de actuele
werkvoorraad geplaatst. De staatssecretaris deelde verder mee dat het bij
de 1126 zaken waarmee «een bres was geslagen in klachtgevoelige voorraden»
ging om dossiers uit de voorraad «beslisklaar oude procedure».
De staatssecretaris gaf aan dat het aantal te behandelen naturalisatieverzoeken
van vóór maart 1993 op dat moment (medio oktober 1995) nog 4530
bedroeg. Zij gaf aan dat zij er persoonlijk op zou toezien dat deze 4530 zaken
zouden worden afgehandeld vóór 1 januari 1996.Voorts deelde de staatssecretaris mee dat de maatregelen waarop zij in
haar brief van 31 juli 1995 had gedoeld, bestonden uit de invoering van een
nieuwe naturalisatieprocedure en de verbetering van het voorlichtingsmateriaal.
Ten slotte deelde de staatssecretaris mee dat het aantal te behandelen naturalisatieverzoeken
aan het eind van 1995 naar verwachting 5600 zou bedragen. Zij gaf aan dat
de capaciteit van de IND ontoereikend was om alle zaken binnen de wettelijke
termijn van een jaar af te handelen. Wel sprak zij de verwachting uit dat
het aantal te behandelen naturalisatieverzoeken dat ouder was dan één
jaar in de loop van 1996 zou dalen.Op 28 november 1995 verzocht de Nationale ombudsman de staatssecretaris
van Justitie nader aan te geven hoeveel van de naar verwachting 5600 zaken
die eind 1995 nog wachtten op behandeling dateerden van vóór
de maximale wettelijke afhandelingstermijn van een jaar, en wanneer naar verwachting
de gehele werkvoorraad naturalisatieverzoeken zou zijn teruggebracht binnen
de grens van één jaar. Ter toelichting op dit verzoek deelde
de Nationale ombudsman mee dat hij graag zou delen in het optimisme van de
staatssecretaris ten aanzien van de ontwikkeling in de behandeling van naturalisatieverzoeken,
zoals dat sprak uit de brief van de staatssecretaris van 16 oktober 1995,
maar dat de staatssecretaris en haar ambtsvoorganger over die ontwikkeling
bij herhaling verwachtingen hadden uitgesproken waarop nadien moest worden
teruggekomen. Ter ondersteuning van zijn reserve op dit punt voegde de Nationale
ombudsman bij zijn brief een uitgebreid overzicht van toezeggingen en andere
mededelingen met betrekking tot naturalisaties aan de Tweede Kamer en aan
de Nationale ombudsman in de periode begin 1993–najaar 1995, waaruit
bleek van dit steeds weer terugkomen op eerdere uitspraken. Overigens blijkt
deze gang van zaken ook uit de hierboven geschetste correspondentie tussen
de Nationale ombudsman en de staatssecretaris sinds het najaar 1994.De staatssecretaris van Justitie antwoordde bij brief van 22 januari 1996.
Zij deelde onder meer mee dat 4220 van de 4530 naturalisatieverzoeken die
dateerden van vóór 1 maart 1993 waren afgehandeld, en dat in
de resterende 310 zaken was verzocht om meer informatie van de betrokkenen
om ook in die gevallen een besluit te kunnen nemen. De staatssecretaris deelde
voorts mee dat de werkvoorraad naturalisatieverzoeken per 1 januari 1996 nog
bijna 40 000 bedroeg. Daarvan dateerden 14 830 verzoeken van vóór
1 januari 1995. De staatssecretaris gaf aan dat op 1 januari 1997 de situatie
kon zijn bereikt waarin de werkvoorraad geen naturalisatieverzoeken meer bevatte
van ouder dan een jaar. 10A.2.5 Overige verzoekschriften op het terrein van de
Immigratie- en NaturalisatiedienstIn 1995 verscheen over de IND nog een tweetal rapporten, die beide onder
meer betrekking hadden op aspecten van de informatie-uitwisseling
tussen de IND en burgers. Rapport 95/459 bevat onder meer de resultaten van
een steekproefonderzoek naar de toegankelijkheid van de telefonische informatielijnen
van de IND. Rapport 95/409 betrof onder meer een klacht over de wijze waarop
de IND in een concreet geval was omgegaan met standaardzinnen in ontvangstbevestigingen.
In beide rapporten luidde het oordeel (ten aanzien van de bedoelde klachtonderdelen)
«niet behoorlijk». Bereikbaarheid informatielijnTen behoeve van de zogenoemde informatielijn heeft de IND landelijk de
beschikking over tien telefoonnummers. Met de informatielijn kan het publiek
de IND bereiken, om te worden geïnformeerd over de stand van zaken in
de behandeling van verzoeken en dergelijke.Naar aanleiding van een klacht die de Nationale ombudsman op 22 september
1994 ontving van een rechtshulpverlener dat de informatielijn van de IND door
overbezetting vaak erg moeilijk bereikbaar was, werd naar de bereikbaarheid
van de informatielijn een onderzoek ingesteld. De resultaten daarvan zijn
weergegeven in rapport 95/459. Tijdens het onderzoek liet de staatssecretaris
van Justitie bij brief van 11 april 1995 weten dat per 1 juli 1995 organisatorische
en technische maatregelen zouden worden getroffen met betrekking tot de telefonische
bereikbaarheid. In verband met die toezegging hebben medewerkers van het Bureau
Nationale ombudsman in de periode 14 tot en met 17 augustus 1995 85 keren
gebeld met de informatielijn, verdeeld over de tien telefoonnummers. In 95%
van die gevallen werd binnen drie minuten contact verkregen met een medewerker
van de IND.De Nationale ombudsman overwoog in het rapport dat de telefonische bereikbaarheid
van de IND ten tijde van het indienen van de klacht inderdaad te wensen had
overgelaten, en dat de klacht in zoverre gegrond was. Op grond van de resultaten
van het genoemde steekproefonderzoek leek echter de conclusie gerechtvaardigd
dat de IND op de goede weg was met de maatregelen die per 1 juli 1995 waren
genomen met het oog op de verbetering van de telefonische bereikbaarheid.De Nationale ombudsman overwoog verder, ten overvloede, dat uit het steekproefonderzoek
eveneens naar voren was gekomen dat slechts 21% van de IND-medewerkers die
de telefoon hadden opgenomen, uit eigen beweging hun naam hadden genoemd.
Hij was van oordeel dat van medewerkers van een overheidsdienst mag worden
verwacht dat zij in ieder geval de gebruikelijke maatschappelijke beleefdheid
in acht nemen, en dat daaronder in beginsel ook het noemen van de naam tijdens
een telefoongesprek moet worden begrepen. Hij gaf aan dat een nadere inspanning
gewenst was om de IND-medewerkers op dit punt te instrueren. Standaard-ontvangstbevestigingenDe klacht die leidde tot rapport 95/409 betrof onder meer de wijze waarop
de IND in voorkomende gevallen gebruik had gemaakt van standaard-ontvangstbevestigingen.
De aanleiding tot het indienen van de klacht was het volgende.Nadat verzoeksters raadsman op 27 april 1994 een bezwaarschrift had ingediend
tegen de afwijzing van verzoeksters aanvraag om een verblijfsvergunning, duurde
het tot 29 juli 1995 alvorens daar op was beslist. Daarmee was de wettelijke
beslistermijn van zes weken met een jaar overschreden. De ontvangst van het
bezwaarschrift werd bevestigd op 11 januari 1995, dat is ruim acht maanden
na indiening. In de ontvangstbevestiging werd meegedeeld dat gebruik zou worden
gemaakt van de bevoegdheid om de beslissing op het bezwaar te verdagen, zodat
zou moeten worden beslist binnen veertien weken na ontvangst van het bezwaarschrift.
De Nationale ombudsman overwoog dat deze standaardreactie op dat moment niet
ter zake was, aangezien de beslistermijn al ruimschoots was
verstreken, en de bevoegdheid om de beslissing te verdagen al lang niet meer
kon worden ingeroepen.Toen de raadsman de IND erop wees dat de beslistermijn van veertien weken
al was verlopen in augustus 1994, en het verzoek deed om te worden geïnformeerd
over de werkelijke beslistermijn, volstond de IND op 2 februari 1995 in zijn
reactie met de standaardpassage dat de desbetreffende brief zou worden «betrokken
bij de besluitvorming».De Nationale ombudsman overwoog dat dit niet alleen onjuist was, maar
gelet op wat was vooraf gegaan ook ergerniswekkend. De Nationale ombudsman
achtte het verder teleurstellend dat de staatssecretaris in haar reactie op
de klacht niet had erkend dat ten onrechte twee keer was gereageerd met standaard-passages,
maar daarentegen had aangegeven dat verzoeksters raadsman de bedoeling van
de desbetreffende passages niet had begrepen. De Nationale ombudsman overwoog
dat de staatssecretaris daarmee de raadsman onrecht had gedaan, door niet
te onderkennen dat in de ontvangstbevestiging van 11 januari 1995 ten onrechte
was gesuggereerd dat zij nog veertien weken de tijd had om te beslissen op
het bezwaarschrift. De klacht was gegrond. ProceskostenvergoedingenMedio 1995 had de Nationale ombudsman een aantal klachten bereikt van
rechtshulpverleners met betrekking tot de nakoming door de Staat van betalingsverplichtingen
die voortvloeien uit proceskostenveroordelingen in vreemdelingenprocedures.
De betrokken rechtshulpverleners klaagden erover dat de IND niet in staat
was geweest om binnen een redelijke termijn gevolg te geven aan rechterlijke
uitspraken op dit punt. Zij deelden mee dat zij pas een reactie hadden ontvangen
nadat zij incassomaatregelen hadden getroffen. Met betrekking tot dit onderwerp
kwam uit berichten in de nieuwsmedia naar voren dat één van
de betrokkenen zich genoodzaakt had gevoeld om in het kader van proceskostenveroordelingen
beslag te laten leggen op de girorekening van de IND.Bij brief van 27 juni 1995 deelde de Nationale ombudsman de staatssecretaris
van Justitie mee dat de genoemde klachten in aanmerking kwamen voor onderzoek.
Hij kondigde aan dat in elk geval naar aanleiding van de desbetreffende verzoekschriften
contact zou worden opgenomen met de IND, met het verzoek of in die zaken een
oplossing in het vooruitzicht kon worden gesteld. Daarnaast liet de Nationale
ombudsman weten dat hij overwoog om, met gebruikmaking van de bevoegdheid
van artikel 15 van de Wet N.o., uit eigen beweging een onderzoek in te stellen
naar de achtergronden van de onderhavige problematiek. In dit verband verzocht
hij de staatssecretaris om aan te geven of maatregelen waren genomen, of zouden
worden genomen, die voldoende waarborgden dat op voortvarende wijze gevolg
zou worden gegeven aan proceskostenveroordelingen in vreemdelingenrechtelijke
procedures.De staatssecretaris antwoordde bij brief van 14 juli 1995. Zij deelde
mee dat ook zij van mening was dat verschuldigde betalingen binnen een redelijke
termijn dienen te worden verricht. Zij gaf aan een termijn van maximaal 30
dagen na ontvangst van de factuur een redelijke betalingstermijn te achten.
Voorts liet zij weten dat al voordat op 13 juni 1995 executoriaal beslag was
gelegd op de tegoeden van de IND, was onderkend dat de wijze van betalen door
de IND van proceskostenveroordelingen niet in alle gevallen voldeed aan het
genoemde uitgangspunt. Zij deelde mee dat de betalingsprocedure was doorgelicht,
en dat deze naar aanleiding daarvan op een aantal punten was verbeterd. De
staatssecretaris liet weten dat zij een «voorlopige werkinstructie facturen
proceskosten» had doen uitgaan waarin deze punten waren opgenomen, alsook
het uitgangspunt dat dient te worden betaald binnen dertig dagen. De Nationale ombudsman nam met instemming kennis van de genomen maatregelen.
Bij brief van 31 augustus 1995 deelde hij de staatssecretaris mee dat geen
klachten meer waren ontvangen over dit onderwerp, zodat er niet langer aanleiding
was tot het instellen van een onderzoek uit eigen beweging. 10A.3 Griffies van de gerechtenIn 1995 zijn vijf rapporten uitgebracht waarin een oordeel is gegeven
over (mede) een gedraging van griffies van de gerechten. Drie keer werd de
gedraging «behoorlijk» geacht, één keer «niet
behoorlijk» en in het laatste geval luidde het oordeel over de gedraging
deels «niet behoorlijk» en deels «behoorlijk».Daarnaast kwam in vier zaken door middel van interventie een oplossing
voor de klacht tot stand. Het onderzoek naar aanleiding van die klachten werd
vervolgens beëindigd.Eén rapport betrof een klacht over een gedraging van een griffie
in een zaak betreffende de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften
(Wet Mulder). Voor een bespreking daarvan wordt verwezen naar hoofdstuk 7,
§ 7B.6.Hieronder zal op twee andere rapporten nader worden ingegaan.In de zaak die is weergegeven in rapport 95/457 was de verzoeker door
de arrondissementsrechtbank te Breda veroordeeld om onder meer een bedrag
van f 1080 te betalen aan deskundigenkosten. Omdat het hem niet duidelijk
was waarom hij deze kosten moest betalen, verzocht hij de griffie van genoemde
rechtbank om hem een afschrift van de nota van de deskundige toe te sturen.
De griffie weigerde dat echter. Zij deelde verzoeker mee dat er geen discussie
meer mogelijk was over het feit dat hij deze kosten was verschuldigd, nu hij
veroordeeld was om deze kosten te betalen en er tegen het vonnis geen rechtsmiddel
meer openstond.De Nationale ombudsman overwoog dat niet viel in te zien waarom de griffie
verzoeker geen kopie van de nota van de deskundige had kunnen verstrekken.
Het feit dat verzoeker was veroordeeld tot het betalen van genoemde kosten
en de omstandigheid dat hij tegen het vonnis geen rechtsmiddel meer kon aanwenden,
behoefden er niet toe te leiden dat aan hem geen afschrift werd verstrekt.
De griffie had naar het oordeel van de Nationale ombudsman onvoldoende oog
gehad voor het belang van verzoeker om op een toereikende manier te worden
geïnformeerd over de door hem te betalen kosten.In het Jaarverslag 1994 is rapport 94/462 besproken. Die zaak betrof een
klacht van een advocaat dat de griffies van de kantongerechten te Amsterdam,
Alkmaar en Haarlem hem, in strijd met het bepaalde in artikel 118, lid 2 van
het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv), niet tijdig in kennis hadden
gesteld van op rolzittingen genomen beslissingen. In een circulaire van 20
januari 1994, kenmerk 422 131/894, inzake het verzenden van rolberichten
heeft de minister van Justitie aan de directeuren gerechtelijke ondersteuning
(DGO) en de hoofden van de kantongerechtorganisatie in de arrondissementen
onder meer bericht dat de indruk bestond dat het voorkwam dat de onverwijlde
toezending van stukken als bedoeld in artikel 118, lid 2 Rv door griffies
niet dan wel pas na verloop van enige tijd plaatsvond. De minister wees erop
dat onverwijld betekende: onmiddellijk. Het leek de minister redelijk wanneer
betrokkenen twee dagen na de rolzitting op de hoogte waren gesteld van de
afloop van de zaak op de rol.In 1995 heeft dezelfde verzoeker nogmaals een dergelijke klacht aan de
Nationale ombudsman voorgelegd, nu over de griffies van de kantongerechten
te Groningen, Utrecht en Haarlem. In hun ambtsberichten in verband
met de door de Nationale ombudsman in onderzoek genomen klacht merkten de
DGO te Groningen en het hoofd gerechtelijke organisatie te Utrecht op dat
het, wat betreft hun eigen griffies, een incident betrof. Normaliter verzond
men in Groningen steeds uiterlijk twee werkdagen na de rolzitting een rolbericht.
Het hoofd gerechtelijke organisatie te Haarlem gaf in zijn ambtsbericht van
17 februari 1995 aan dat het verzenden van rolberichten uiterlijk twee dagen
na de rolzitting bij de griffie te Haarlem nog niet haalbaar was. Op 1 februari
1995 was de periode tussen de rolzitting en het verzenden van rolberichten
vijf werkdagen. Er werd naar gestreefd deze termijn nog verder terug te dringen.
Daarvoor waren echter organisatorische aanpassingen nodig, die op dat moment
tot achterstanden op andere werkgebieden zouden leiden. In 1995 zou er een
doorlichting van de werkprocessen bij het kantongerecht te Haarlem plaatsvinden.
Daarin zou zeker worden meegenomen dat rolberichten tijdig moeten worden verzonden.De minister van Justitie gaf in haar reactie op de klacht aan dat zij
het betreurde dat de verzending van rolberichten nog niet vlekkeloos verliep
en dat verzoeker daar wederom mee werd geconfronteerd. Zij bood hem daarvoor
haar excuses aan. Naar de mening van de minister bleek uit de ambtsberichten
van de DGO's de intentie om volgens de richtlijn uit de circulaire van 20
januari 1994 te werken. Daarom zag zij ervan af om de DGO's nogmaals op de
circulaire te wijzen.In rapport 95/588 concludeerde de Nationale ombudsman dat de betrokken
griffies in strijd hadden gehandeld met het bepaalde in artikel 118, lid 2,
Rv door niet (tijdig) rolberichten aan verzoeker te sturen. Met instemming
werd ervan kennisgenomen dat de minister van Justitie verzoeker haar excuses
voor de gang van zaken had aangeboden. 10A.4 Gevangeniswezen en TBS AlgemeenOver het gevangeniswezen verschenen in 1995 zes rapporten. In twee van
die rapporten luidde het oordeel «behoorlijk». Twee keer was het
oordeel «niet behoorlijk». In het laatste tweetal rapporten werd
tot het oordeel gekomen dat de gedraging deels «behoorlijk» en
deels «niet behoorlijk» was, waarbij in één van
die gevallen over het resterende deel van de gedraging geen oordeel kon worden
gegeven.In het Jaarverslag 1994 (blz. 200 en verder) was vermeld dat de Nationale
ombudsman in 1994 een viertal klachten in onderzoek had genomen die betrekking
hadden op het overlijden van een gedetineerde. Twee van die onderzoeken hadden
geleid tot het uitbrengen van een rapport in 1994: rapport 94/483 (Huis van
bewaring Leeuwarden I), en rapport 94/487 (Huis van bewaring te Utrecht).
Aan beide rapporten waren aanbevelingen verbonden. Over de resterende twee
gevallen is in 1995 rapport uitgebracht. Hieronder wordt eerst de stand van
zaken in de opvolging van de genoemde aanbevelingen weergegeven; vervolgens
komen de beide in 1995 verschenen rapporten aan de orde.In het Jaarverslag 1994 (blz. 200) sprak de Nationale ombudsman zijn bezorgdheid
uit over de medische verzorging van gedetineerden in penitentiaire inrichtingen.
Dit gaf de minister van Justitie aanleiding tot het instellen, op 7 april
1995, van een werkgroep, onder voorzitterschap van de voormalig secretaris-generaal
van Justitie, mr. G. van Dinter. De werkgroep had tot taak de medische zorg
in penitentiaire inrichtingen door te lichten, waarbij in het bijzonder aandacht
diende te worden besteed aan de organisatie van de medische zorg. Zij bracht
op 20 september 1995 haar rapport uit. Dit rapport bevestigde dat er reden
was tot het nemen van maatregelen. De werkgroep deed daartoe een aantal aanbevelingen. De minister zal naar verwachting eind februari 1996
op deze maatregelen reageren. AanbevelingenIn rapport 94/483 gaf de Nationale ombudsman de minister van Justitie
in overweging de totstandkoming te bevorderen van een richtlijn dat niet wordt
overgegaan tot aanhouding ter tenuitvoerlegging van een strafvonnis bij patiënten
die verblijven in een psychiatrisch ziekenhuis zonder dat daarover tevoren
overleg is gevoerd met de medische staf van dat ziekenhuis en met de executie-officier
van justitie of de hoofdofficier van justitie. Voorts werd de minister in
overweging gegeven maatregelen te treffen die de deskundigheid van personeel
in penitentiaire inrichtingen op het punt van het onderkennen van suïcide-risico
en van het omgaan met de desbetreffende gedetineerden kunnen bevorderen. Bij
brief van 4 november 1994 deelde de minister van Justitie mee het eerste deel
van de aanbeveling over te nemen. Ten aanzien van het tweede deel van de aanbeveling
deelde de minister mee dat naar aanleiding van het rapport een bijeenkomst
zou worden gehouden tussen verschillende deskundige ambtenaren van het ministerie
van Justitie en de vijf ressortspsychologen, waar de vraag aan de orde zou
komen of de deskundigheid van penitentiair inrichtingswerkers (PIW'ers) op
dit terrein dient te worden bevorderd, en zo ja, op welke wijze dat zou moeten
gebeuren. Ten slotte deelde de minister mee dat werd overwogen om suïcide-meldingen
op gestandaardiseerde wijze te onderzoeken.In rapport 94/487 was de minister van Justitie in overweging gegeven de
totstandkoming te bevorderen van een toereikende regeling voor de waarneming
van de inrichtingsarts van het huis van bewaring te Utrecht op de uren dat
deze niet in de inrichting aanwezig is, zodanig dat alleen artsen die wonen
in, of in de directe omgeving van de gemeente Utrecht worden belast met deze
waarneming. In reactie op de aanbeveling had de minister meegedeeld de aanbeveling
te willen overnemen. De minister had er daarbij echter op gewezen dat de uitvoering
werd bemoeilijkt door de zeer geringe bereidheid van huisartsen hiertoe. Zij
had laten weten dat het overleg hierover in het betrokken district zou worden
voortgezet.De minister van Justitie informeerde de Nationale ombudsman bij brief
van 12 januari 1996 over de actuele stand van zaken in de uitvoering van bovengenoemde
aanbevelingen. Zij deelde onder meer mee dat de aangekondigde oriënterende
bijeenkomst van de vijf ressortspsychologen, de plaatsvervangend geneeskundig
inspecteur en de psychologisch adviseur bij de Dienst Justitiële Inrichtingen
had plaatsgevonden. De ressortspsychologen en de psychologisch adviseur waren
de mening toegedaan dat PIW'ers in het algemeen voldoende alert zijn om signalen
bij een dreigende suïcide van een gedetineerde op te vangen, en dat zij
in het algemeen adequaat met deze signalen weten om te gaan. Zij achtten de
aandacht die in de opleiding wordt gegeven aan de onderhavige problematiek
echter summier. De minister deelde in dit verband mee dat de genoemde werkgroep-Van
Dinter zich op dit punt, conform de mening ter zake van de ressortspsychologen,
op het standpunt had gesteld dat alle functionarissen binnen de inrichting
verantwoordelijkheid dragen voor de zorg aan gedetineerden, alsook dat PIW'ers
een belangrijke rol hebben bij het onderkennen van suïcide-signalen.
Met het oog hierop had de werkgroep gerichte training en kennisoverdracht
aanbevolen. De minister deelde verder mee dat de wijze waarop uitvoering kon
worden gegeven aan deze aanbeveling, alsook aan de aanbevelingen van de werkgroep
met betrekking tot het treffen van goede waarnemingsregelingen voor inrichtingsartsen,
werd onderzocht door een ambtelijke werkgroep, die daarover eind februari
1996 aan haar zou rapporteren. De minister zegde ten slotte
toe dat zij de Nationale ombudsman zou informeren over de besluitvorming ter
zake. Huis van bewaring «De Blokhuispoort» te Leeuwarden
(II)Rapport 95/373 betrof, evenals rapport 94/483, een klacht over een gedraging
van het huis van bewaring «De Blokhuispoort» te Leeuwarden, en
had daarnaast betrekking op een gedraging van het arrondissementsparket te
's-Gravenhage.Verzoeker, wiens zoon zich op 13 september 1994 had gesuïcideerd
in het huis van bewaring te Leeuwarden, klaagde er in de eerste plaats over
dat het arrondissementsparket was overgegaan tot de tenuitvoerlegging van
een vrijheidsstraf die zijn zoon was opgelegd. Zijn zoon was daartoe vanuit
een psychiatrisch ziekenhuis geplaatst in het huis van bewaring te Leeuwarden.In rapport 94/483 had de Nationale ombudsman overwogen dat het openbaar
ministerie niet mag overgaan tot de tenuitvoerlegging van een vrijheidsstraf
ten aanzien van een persoon die als patiënt verblijft in een psychiatrisch
ziekenhuis zonder dat daarover tevoren overleg is gevoerd met de medische
staf van dat ziekenhuis, en met de executie-officier van justitie of de hoofdofficier
van justitie. Daarbij dient van geval tot geval te worden beoordeeld of de
betrokkene in staat is om direct de vrijheidsstraf te ondergaan in een penitentiaire
inrichting. In dit geval was deze gedragslijn niet geheel gevolgd, omdat voorafgaande
aan de plaatsing van verzoekers zoon geen overleg had plaatsgevonden met de
executie-officier van justitie of de hoofdofficier van justitie. Wel had de
districtspsychiater, nadat de behandelend psychiater van het psychiatrisch
ziekenhuis waarin verzoekers zoon verbleef met hem overleg had gevoerd, contact
opgenomen met de officier van justitie. In overleg met de districtspsychiater
had de officier van justitie daarop besloten dat de opgelegde straf ten uitvoer
kon worden gelegd in het huis van bewaring te Leeuwarden.De Nationale ombudsman overwoog dat het arrondissementsparket aldus nadrukkelijk
was nagegaan of verzoekers zoon in staat was om aansluitend aan zijn verblijf
in een psychiatrisch ziekenhuis een gevangenisstraf te ondergaan. De behandelend
psychiater had verzoekers zoon detentiegeschikt verklaard. Met name om die
reden kon het arrondissementsparket in redelijkheid besluiten om tot de tenuitvoerlegging
over te gaan. De Nationale ombudsman overwoog dat niet kon worden gezegd dat
het arrondissementsparket in onvoldoende mate had gehandeld overeenkomstig
de in zijn eerdere rapport geformuleerde gedragslijn. Hij achtte de klacht
op dit punt niet gegrond. Hij merkte daarbij op dat de Nationale ombudsman
niet bevoegd is om zich uit te laten over de medische conclusie van de behandelend
psychiater ten aanzien van de detentiegeschiktheid van verzoekers zoon. Verzoeker klaagde er voorts over dat het personeel van het huis van bewaring
onvoldoende zorg had besteed aan zijn zoon, en niet adequaat had gereageerd
op signalen op grond waarvan volgens verzoeker ernstig rekening moest worden
gehouden met de mogelijkheid dat zijn zoon een suïcidepoging zou doen.De Nationale ombudsman overwoog op dit punt onder meer dat verzoekers
zoon tijdens zijn detentie onder de aandacht was geweest van verpleegkundigen,
inrichtingsarts, inrichtingspsycholoog en een psychiater, en dat mede op grond
daarvan niet kon worden geconcludeerd dat de (medische) zorg die aan verzoekers
zoon was besteed onvoldoende was geweest. Voorts overwoog de Nationale ombudsman
dat de dienstdoende penitentiaire inrichtingswerkers en de plaatsvervangend
waarnemend directeur adequaat hadden gereageerd op het gedrag van verzoekers
zoon, met name door tijdig de hulp in te roepen van de inrichtingsarts en
diens plaatsvervanger. De Nationale ombudsman concludeerde dat,
ook omdat verzoekers zoon er op geen enkele moment blijk van had gegeven dat
hij voornemens was om een suïcidepoging te doen, alle betrokkenen ten
aanzien van verzoekers zoon datgene hadden gedaan wat van hen in de gegeven
omstandigheden mocht worden verwacht. De klacht was ook op dit punt niet gegrond.Ten slotte zij nog vermeld dat verzoekers klacht ook wat betreft de wijze
waarop hij van het overlijden van zijn zoon in kennis was gesteld, en wat
betreft andere aspecten van de geboden nazorg, niet gegrond werd geacht. Gevangenis «Norgerhaven» te VeenhuizenIn het Jaarverslag 1994 (blz. 200) werd al vermeld dat de Nationale ombudsman
een onderzoek had ingesteld naar aanleiding van een klacht van de gedetineerdencommissie
van de gevangenis Norgerhaven te Veenhuizen, met betrekking tot de zorg die
was verleend aan een gedetineerde die op 26 september 1994 in de gevangenis
Norgerhaven was overleden. Op 20 december 1994 maakte het openbaar ministerie
te Assen bekend dat een gerechtelijk vooronderzoek werd gevorderd tegen de
inrichtingsarts van de gevangenis Norgerhaven, wegens het vermoeden van dood
door schuld. Naar aanleiding daarvan schortte de Nationale ombudsman het onderzoek
op. De rechter-commissaris in strafzaken in de arrondissementsrechtbank te
Assen sloot het gerechtelijk vooronderzoek op 18 mei 1995. Op 8 augustus 1995
werd een kennisgeving van niet verdere vervolging uitgereikt aan de inrichtingsarts.
Daarop zette de Nationale ombudsman het onderzoek naar aanleiding van de klacht
van de gedetineerdencommissie voort.Het onderzoek leidde tot rapport 95/517.Uit het onderzoek kwam onder meer het volgende naar voren. De betrokken
gedetineerde overleed aan een vorm van tuberculose. Deze ziekte was tijdens
zijn detentie echter niet onderkend. Toen hij medio augustus 1994 pijnklachten
kreeg in rug en benen, en herhaaldelijk vroeg om doorverwijzing naar een specialist,
kreeg hij slechts pijnstillers en krukken, en werd hij doorverwezen naar de
fysiotherapeut. De waarnemend inrichtingsarts vatte de klachten niet als ernstig
op, mede omdat hij van de verpleegkundigen van de medische dienst had vernomen
dat de betrokkene een druggebruiker was. Na een korte opleving verslechterde
de toestand van de betrokkene vanaf medio september 1994 snel. Gedurende de
laatste week voor zijn overlijden kwam hij zijn bed niet meer uit, at hij
niet meer, en liet hij zijn urine lopen. De piw'ers drongen er bij herhaling
op aan dat hij zou worden opgenomen in een ziekenhuis. De inrichtingsarts
zag daarvoor echter geen indicatie, en de directie ging op diens oordeel af.De Nationale ombudsman is niet bevoegd medisch handelen te toetsen. Het
handelen van de inrichtingsarts, de waarnemend inrichtingsarts, en het onder
de verantwoordelijkheid van de inrichtingsarts verrichte medische handelen
van de verpleegkundigen viel dan ook buiten het onderzoek. In dit verband
kan worden vermeld dat de medisch deskundige, die een medisch deskundigenadvies
heeft opgesteld in het kader van het bovengenoemde gerechtelijk vooronderzoek,
onder meer van oordeel was dat, mede gelet op de voorgeschiedenis van de betrokkene,
op de meest voor de hand liggende manier was gereageerd op diens symptomen.In het rapport oordeelde de Nationale ombudsman dat naast de inrichtingsarts
ook de directie van een penitentiaire inrichting op het punt van de medische
zorg een zekere eigen verantwoordelijkheid heeft. De directeur dient erop
toe te zien dat de medische dienst naar behoren functioneert. Ten aanzien
van het onderhavige geval overwoog de Nationale ombudsman dat
de toestand van de betrokkene vlak voor het weekend waarna hij overleed zodanig
was, dat de directie in actie had moeten komen om een ziekenhuisopname te
bewerkstelligen, bijvoorbeeld door daarover te overleggen met de inrichtingsarts,
of diens plaatsvervanger. Door af te gaan op de mededeling van één
der verpleegkundigen dat de arts geen indicatie had gezien voor ziekenhuisopname,
heeft de directie haar verantwoordelijkheid op dit punt niet voldoende onderkend.
Daarnaast heeft de directie ten onrechte nagelaten om te zorgen voor enig
medisch toezicht gedurende het weekend. De Nationale ombudsman was van oordeel
dat de directie is te kort geschoten in het nemen van haar eigen verantwoordelijkheid
ten aanzien van medische zorgverlening.Lange tijd ging het inrichtingspersoneel ervan uit dat de betrokkene,
net als tijdens eerdere detenties, druggebruiker was. Hij werd daarop echter
pas op 20 september – een maand nadat de klachten zich hadden gemanifesteerd,
en zes dagen voor zijn overlijden – gecontroleerd door middel van een
urine-onderzoek. Hij was toen overigens al zodanig verzwakt dat het afnemen
van urine bijna onmogelijk was geworden. Uit de resultaten van het urine-onderzoek
bleek echter dat de betrokkene in de voorafgaande periode geen drugs had gebruikt.
Pas toen werd duidelijk dat van een medisch probleem sprake was. De Nationale
ombudsman overwoog op dit punt dat, gelet op de aard en de duur van de klachten,
zowel van de piw'ers als van de verpleegkundigen had mogen worden verwacht
dat al eerder tot een controle op drugsgebruik zou zijn besloten, zodat duidelijkheid
was verkregen, in het belang van een adequate verzorging en een eventuele
behandeling.Er ontstond onenigheid over de verzorging van de betrokken gedetineerde.
Hoewel hij met name in de laatste week zeer dringend verzorging behoefde –
hij lag met kleren aan in zijn bed, dat doorweekt was van de urine, waardoor
de atmosfeer in zijn cel bijna ondraaglijk was – schoven de verpleegkundigen
en de piw'ers de verantwoordelijkheid daarvoor af naar elkaar. De gevangenis
Norgerhaven kent geen ziekenboeg, die overigens ontbreekt in vrijwel alle
penitentiaire inrichtingen in Nederland. In dat licht is het van extra belang
dat op ondubbelzinnige wijze is geregeld wie verantwoordelijk is voor de feitelijke
verzorging van zieke gedetineerden, die (nog) niet naar een ziekenhuis hoeven
te worden overgebracht. Uit het onderzoek kwam naar voren dat geen sprake
is van een duidelijke toebedeling van de verzorgingstaak aan een of meer geledingen
van het inrichtingspersoneel. In de landelijk vastgestelde functieomschrijvingen
van piw'ers en verpleegkundigen is deze taak in elk geval niet opgenomen.De Nationale ombudsman overwoog dat elk van de betrokken geledingen niettemin
de verantwoordelijkheid heeft om in voorkomende gevallen, voor zover nodig
in onderlinge samenwerking, de vereiste zorg te verlenen, of erop toe te zien
dat die wordt verleend. In deze zaak is dat niet gebeurd. De verpleegkundigen
waren van oordeel dat de piw'ers hun verantwoordelijkheid ten onrechte niet
namen. De piw'ers daarentegen wilden de verantwoordelijkheid niet nemen omdat
zij van oordeel waren dat de verzorging in wezen een medische aangelegenheid
betrof. Door deze onenigheid, die mede kon ontstaan doordat de verhoudingen
tussen de piw'ers van de afdeling en de verpleegkundigen al waren verstoord,
moest de betrokkene de noodzakelijke verzorging ontberen. De Nationale ombudsman
oordeelde dat beide geledingen op dit punt ernstig te kort zijn geschoten.Ten aanzien van de inrichtingsarts overwoog de Nationale ombudsman dat
deze, toen hij werd geconfronteerd met de zorgwekkende toestand van de betrokkene,
en met de fricties die er kennelijk bestonden over diens verzorging,
ten onrechte niet heeft ingegrepen, bijvoorbeeld door over dit probleem in
overleg te treden met de directie.Ten aanzien van de directie overwoog de
Nationale ombudsman, naast wat al hiervoor is opgemerkt, dat deze in de laatste
week voor het overlijden van de betrokkene onmiskenbare signalen had ontvangen
over diens toenemend onhoudbare verzorgingstoestand. De directie had daarop
slechts gereageerd door hem op de vrijdag vóór zijn overlijden
persoonlijk te douchen en zijn bed te verschonen. Nagelaten was echter om
al eerder maatregelen te treffen, en om ook na die enkele ingreep gedurende
het weekend verzorging te regelen. De Nationale ombudsman overwoog verder
ook dat de directie meer in het algemeen had moeten zorgen voor een duidelijke
toebedeling van de taak van het verzorgen van zieke gedetineerden. Gezien
het ontbreken van een ziekenboeg en het bijbehorende regime, had de directie
op dit punt een extra verantwoordelijkheid.De Nationale ombudsman deed een aanbeveling aan de minister van Justitie.
Haar werd in overweging gegeven, voor zoveel nodig, te bevorderen dat voor
elke penitentiaire inrichting te allen tijde passende accommodatie, met een
daarbij behorend verzorgingsregime, beschikbaar is voor de verzorging van
zieke gedetineerden voor wie plaatsing in een ziekenhuis (nog) niet is geïndiceerd.
De minister werd verder aanbevolen om de taakomschrijvingen van de betrokken
geledingen van het personeel van de penitentiaire inrichtingen, mede in hun
onderlinge samenhang, zodanig te doen vaststellen dat een adequate verzorging
van zieke gedetineerden is gewaarborgd. Ten slotte werd de minister aanbevolen
om te bevorderen dat wordt gewaarborgd dat door of vanwege de leiding van
de penitentiaire inrichtingen voldoende toezicht wordt uitgeoefend op de kwaliteit
van de verzorging van zieke gedetineerden door het personeel van de inrichting.In haar eerder genoemde brief van 12 januari 1996 over de stand van zaken
in de uitvoering van aanbevelingen op het terrein van het gevangeniswezen,
deelde de minister van Justitie mee dat zij op de aanbevelingen in dit rapport
zou reageren op het moment dat zij de Nationale ombudsman zou informeren over
de besluitvorming naar aanleiding van de resultaten van het onderzoek van
de ambtelijke werkgroep naar de wijze van uitvoering van de aanbevelingen
van de commissie Van Dinter.Tot slot wordt op deze plaats nog verwezen naar de bespreking in hoofdstuk
7, § 7A.6 van de correspondentie tussen de Nationale ombudsman en
de minister van Justitie naar aanleiding van het overlijden van een ingesloten
arrestant in een politiecel. In deze correspondentie kwam de naleving aan
de orde van de instructies voor politieambtenaren ten aanzien van de behandeling
van geïntoxiceerde ingeslotenen.Naast de hiervoor genoemde onderzoeken naar aanleiding van sterfgevallen
behoeft rapport 95/334 nog bespreking. Bevalling tijdens voorlopige hechtenisRapport 95/334 betreft een klacht van een vrouw die bij aankomst vanuit
Suriname op Schiphol werd aangehouden op verdenking van overtreding van bepalingen
van de Opiumwet, en die vervolgens 27 dagen in preventieve hechtenis heeft
doorgebracht. Op het moment van aanhouding, op 10 september 1993, was zij
vergevorderd zwanger. Vlak voor de schorsing van haar gevangenhouding, op
7 oktober 1993, beviel zij, ongeveer anderhalve maand te vroeg. Tijdens de
periode van haar detentie was sprake van herhaalde medische problemen van
verzoekster, die samenhingen met haar zwangerschap, dan wel daarvoor mogelijk
complicaties vormden. Naast haar korte verblijf in politiecellen op Schiphol
en in Haarlem, en haar vierdaags verblijf in de Penitentiaire Inrichting voor
Vrouwen te Breda, was verzoekster in verband met haar medische
klachten ook opgenomen geweest in een drietal verschillende ziekenhuizen.
Daarnaast verbleef zij nog in een tweetal andere ziekenhuizen in verband met
de zwangerschap en de bevalling. Zij is aldus gedurende haar detentie vijftien
keer verplaatst. In haar verzoekschrift klaagde verzoekster erover dat de
detentie en de vele verplaatsingen in het licht van haar medische toestand
onevenredig belastend waren geweest.De Nationale ombudsman overwoog ten aanzien van de detentie als zodanig
dat een bevel tot inbewaringstelling was gegeven door de rechter-commissaris,
en dat een bevel tot gevangenhouding was gegeven door de raadkamer van de
arrondissementsrechtbank te Haarlem. Daarmee moest als vaststaand worden aangenomen
dat verzoeksters voorlopige hechtenis vanuit strafvorderlijk oogpunt gerechtvaardigd
was. Bovendien diende ervan te worden uitgegaan dat de rechter-commissaris
en de raadkamer van de rechtbank bij hun desbetreffende beslissingen ook verzoeksters
persoonlijke omstandigheden in aanmerking hadden genomen, voor zover die door
verzoekster of haar advocaat waren aangevoerd. De Nationale ombudsman overwoog
dat ook het openbaar ministerie een zekere eigen verantwoordelijkheid heeft
om het strafvorderlijk belang af te wegen tegen eventuele andere belangen,
en dat een dergelijke belangenafweging er in voorkomende gevallen toe kan
leiden dat het openbaar ministerie het strafvorderlijk belang niet ten volle
laat prevaleren, en zelf initiatieven neemt om de voorlopige hechtenis te
schorsen. De Nationale ombudsman was van oordeel dat er in dit geval, gegeven
de rechterlijke beslissingen, en mede gelet op de verantwoordelijkheid die
de advocaat heeft om op dit punt de nodige stappen te ondernemen, geen reden
was om de officier van justitie op dit punt een verwijt te maken.Ten aanzien van de verplaatsingen overwoog de Nationale ombudsman dat
adequaat was gereageerd op het ontstaan van medische problemen bij verzoekster,
door haar steeds wanneer dat nodig was onder medische behandeling te plaatsen.
Uitgangspunt is dat voorlopige hechtenis, zeker wanneer – zoals in dit
geval – beperkingen zijn opgelegd, wordt ondergaan in een huis van bewaring
of, wanneer medische zorg is vereist, in het Penitentiair Ziekenhuis te 's-Gravenhage.
Dit uitgangspunt bracht mee dat verzoekster vanuit een gewoon ziekenhuis werd
overgeplaatst naar het Penitentiair Ziekenhuis, en van daaruit naar het huis
van bewaring, zodra dat door de behandelende artsen verantwoord werd geacht.
In dit verband merkte de Nationale ombudsman op dat hij niet bevoegd is te
oordelen over medische beslissingen. De Nationale ombudsman was van oordeel
dat de officier van justitie, op wiens vordering de voorlopige hechtenis was
bevolen, ook op dit punt een zekere verantwoordelijk had, maar dat hem, gegeven
de rechterlijke beslissingen en de beslissingen van de verantwoordelijke artsen,
en de eigen verantwoordelijkheid van de advocaat, ook op dit punt geen verwijt
kon worden gemaakt.De Nationale ombudsman sprak er zijn begrip over uit dat verzoekster blijk
had gegeven van groot ongenoegen over wat haar was overkomen in de periode
dat zij zich in voorlopige hechtenis bevond. Zij heeft immers – naar
achteraf aannemelijk is geworden zonder dat haar een strafrechtelijk verwijt
kon worden gemaakt – de laatste periode van haar zwangerschap moeten
doorbrengen in zeer moeilijke omstandigheden, terwijl ook de bevalling in
detentie heeft moeten plaatsvinden. De Nationale ombudsman overwoog dat de
geschetste gang van zaken, hoe betreurenswaardig deze ook is geweest, niet
kan afdoen aan het feit dat de officier van justitie geen verwijt kan worden
gemaakt. Hij achtte de klacht in zoverre dan ook niet gegrond. De Nationale ombudsman achtte de klacht wel gegrond wat betreft het nalaten
door de Penitentiaire Inrichting voor Vrouwen te Breda om een arts te raadplegen
toen verzoekster daar in het weekend vóór haar bevalling herhaaldelijk
om vroeg. Hij overwoog verder dat de Penitentiaire Inrichting voor Vrouwen
verzoekster ten onrechte niet in de gelegenheid had gesteld om telefonisch
haar familie in kennis te stellen van het feit dat zij naar een ziekenhuis
werd overgebracht in verband met haar aanstaande bevalling. Ten slotte achtte
hij de klacht eveneens gegrond wat betreft het feit dat verzoekster haar overplaatsing
in verband met haar bevalling vanuit de Penitentiaire Inrichting voor Vrouwen
naar het Penitentiair Ziekenhuis te 's-Gravenhage geboeid had moeten ondergaan. Raadsman op sokkenNiet alle klachten betreffende het gevangeniswezen zijn van dezelfde aard
als hiervoor weergegeven. In rapport 95/79 behandelde de Nationale ombudsman
het volgende geval. Verzoeker, een advocaat, bezocht het huis van bewaring
te Haarlem om een cliënt te bezoeken. Toen hij door een detectiepoort
bij de ingang liep, ging er een alarmsignaal af. Omdat dit signaal vermoedelijk
afkomstig was van een metalen voorwerp in een van verzoekers schoenen, verzocht
een medewerkster van het huis van bewaring verzoeker om zijn schoenen uit
te trekken en deze te plaatsen in een doorlichtingsapparaat. Verzoeker was
echter van mening dat«zulk soort impertinente verzoeken aan een raadsman in het kader
van een beoogd bezoek aan een cliënt niet kunnen en mogen worden gesteld».Hij weigerde dan ook aan het verzoek te voldoen. Toen hij vervolgens voor
de keus werd gesteld om alsnog aan het verzoek te voldoen of de inrichting
te verlaten, koos hij voor het laatste, en diende een klacht in. De Nationale
ombudsman oordeelde dat het verzoek om de schoenen in het detectieapparaat
te plaatsen terecht, conform de geldende instructie, was gedaan, omdat alleen
op die manier kon worden vastgesteld welk metalen voorwerp zich daarin bevond.
Hij achtte het verder niet onredelijk dat deze werkwijze werd gehanteerd jegens
elke bezoeker, ongeacht diens status. De klacht was niet gegrond. Rappelsysteem strafonderbrekingTot slot verdient hier rapport 95/8 vermelding. Daarin nam de Nationale
ombudsman met instemming kennis van het instellen van een rappelsysteem voor
de afhandeling van verzoeken om strafonderbreking bij het ministerie van Justitie
en bij het parket van de procureur-generaal bij het gerechtshof te 's-Hertogenbosch.
De betrokken verzoeker had erover geklaagd dat hij pas nadat de studiebijeenkomst
had plaatsgevonden, voor het bijwonen waarvan hij om strafonderbreking had
verzocht, was geïnformeerd over de afwijzing van zijn verzoek. De Nationale
ombudsman achtte de klacht gegrond. InterventiesTot slot van deze paragraaf worden nog drie van de in 1995 binnengekomen
klachten op het terrein van het gevangeniswezen besproken die niet hebben
geleid tot het uitbrengen van een rapport, maar die wel aanleiding vormden
tot interventie. BezoekregelingIn de eerste zaak klaagde een advocaat erover dat de penitentiaire inrichting
Nieuw-Vosseveld te Vught het hem een aantal keren moeilijk had gemaakt bij
het bezoeken van cliënten in de inrichting. Tijdens het onderzoek naar
aanleiding van die klacht bleek dat de penitentiaire inrichting en de advocaat
niet van mening verschilden over de feiten waarover was geklaagd,
maar wel over de waardering daarvan. Verdere navraag wees uit dat aan de klacht
met name irritaties ten grondslag hadden gelegen ten aanzien van de kenbaarheid
van de bezoekregeling. De Nationale ombudsman verzocht de penitentiaire inrichting
daarop om procedureregels op schrift te stellen met betrekking tot het bezoek
van advocaten aan gedetineerden die in de inrichting verblijven, en om die
regeling te geven aan de betrokken verzoeker. Deze gaf te kennen dat daarmee
voldoende aan zijn bezwaren tegemoet was gekomen. De Nationale ombudsman sloot
de zaak vervolgens af. TBS-passantIn een tweede zaak vroeg de moeder van een tot TBS veroordeelde, die in
afwachting van plaatsing in een psychiatrische inrichting als zogenoemde passant
verbleef in een huis van bewaring, om haar klacht in onderzoek te nemen met
betrekking tot de lange wachttijd van haar zoon vanaf het eindigen van zijn
vrijheidsstraf tot aan de aanvang van de tenuitvoerlegging van de TBS. Kort
nadat deze klacht was voorgelegd aan het ministerie van Justitie, werd besloten
de betrokkene te plaatsen in de psychiatrische inrichting Bloemendaal. Om
die reden werd de klacht ingetrokken, waarop het onderzoek werd gestaakt. TBS-proefverlofEen derde zaak betrof een klacht over het uitblijven van een beslissing
op het verzoek om een meerdaags onbegeleid verlof te verlenen aan de betrokken
verzoeker, een tot TBS veroordeelde die werd behandeld in een TBS-kliniek.
De klacht werd voorgelegd aan de afdeling Individuele TBS-zaken van het ministerie
van Justitie, met de vraag of in deze zaak een oplossing kon worden bereikt.In antwoord daarop deelde de afdeling onder meer mee dat het verzoek om
verlof, dat was ingediend door de inrichting waarin verzoeker verbleef, onderdeel
uitmaakte van het behandelplan van de inrichting, gericht op het verkrijgen
van inzicht in de factoren die hadden geleid tot het strafbare feit waarvoor
verzoeker TBS was opgelegd. Naar aanleiding van het verzoek was een onderzoek
ingesteld, onder meer naar de eventuele risico's die inwilliging zou kunnen
meebrengen. In dat kader werd frequent overleg gevoerd met de inrichting.
Het hoofd van de afdeling Individuele TBS-zaken deelde mee dat een dergelijk
onderzoek enige tijd pleegt te duren. De beslistermijn week volgens hem niet
af van die voor andere soortgelijke zaken.Naar aanleiding daarvan deelde de Nationale ombudsman verzoeker mee dat
het zowel in zijn belang was als in het belang van de samenleving dat de beslissing
op het verzoek van de behandelende kliniek zorgvuldig tot stand kwam, waarbij
de risico's die de inwilliging van een dergelijk verzoek met zich meebrengt
zo verantwoord mogelijk konden worden ingeschat. De Nationale ombudsman merkte
daarbij op dat het niet zo kon zijn dat door tussenkomst van de Nationale
ombudsman de beslissing werd bespoedigd in die zin, dat een verantwoorde weging
van die risico's niet zou (hebben) kunnen plaatsvinden. De zaak werd daarmee
afgesloten. Huishoudelijke reglementen TBS-inrichtingenIn het Jaarverslag 1994 (blz. 208/209) werd over de stand van zaken in
de uitvoering van de aanbeveling in het rapport 90/125 onder meer meegedeeld
dat de minister van Justitie de Nationale ombudsman bij brief van 13 februari
1994 had laten weten dat was besloten om wijziging van de huishoudelijke reglementen
van de rijks-TBS-inrichtingen aan te houden, onder meer in verband met het
verloop van de behandeling van de in voorbereiding zijnde Beginselenwet voor
de verpleging van ter beschikking gestelden.Tegen het eind van 1995 verzocht de Nationale ombudsman de minister van
Justitie hem te informeren over de actuele stand van zaken. Daarop deelde
de minister van Justitie bij brief van 12 januari 1996 mee dat zij onlangs
bij de voorzitter van de vaste Commissie voor Justitie uit de Tweede Kamer
had aangedrongen op een voortvarende behandeling van het genoemde wetsvoorstel,
dit naar aanleiding van het besluit van de commissie om de behandeling aan
te houden in afwachting van de resultaten van de evaluatie van de Wet Bijzondere
opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen. De minister deelde daarbij mee
dat zij de kwestie van de aanpassing van de huishoudelijke reglementen opnieuw
zou bezien wanneer de commissie niet zou besluiten om op korte termijn over
te gaan tot behandeling van het wetsvoorstel.Al met al is nog steeds geen uitvoering gegeven aan de aanbeveling. Onder
verwijzing naar het hierover gestelde in het Jaarverslag 1994 valt het nog
steeds te betreuren dat de aanpassing van de verouderde bepalingen in de huishoudelijke
reglementen destijds niet direct met spoed ter hand is genomen. 10A.5 Raden voor de KinderbeschermingOp 18 juli 1995 is het wetsvoorstel voor de omvorming van de negentien
Raden voor de Kinderbescherming tot één Raad ingediend bij de
Tweede Kamer (Tweede Kamer 1994–1995, 24 257 nrs. 1–2). De
oorspronkelijk voorziene inwerkingtreding van dit wetsvoorstel was 1 januari
1996.In een nota van wijziging van 16 november 1995 (Tweede Kamer 1995–1996
24 257, nr. 7) stelde de staatssecretaris van Justitie onder meer voor
om de datum van inwerkingtreding te wijzigen, omdat het niet reëel was
te verwachten dat dit wetsvoorstel vóór 1 januari 1996 kracht
van wet zou hebben gekregen. Als datum van inwerkingtreding is nu de dag gekozen
na de datum van uitgifte van het Staatsblad waarin de wet wordt geplaatst.Vooruitlopend op de beoogde wettelijke omvorming is in 1995 de organisatie
van de negentien Raden voor de Kinderbescherming al ingrijpend gewijzigd.
Conform het wetsvoorstel bestaat er nu nog maar één Raad voor
de Kinderbescherming, waarvan het landelijk bureau is gevestigd te Utrecht.
Onder het landelijk bureau functioneren vijf directies. Deze directies bestrijken
ieder een hofressort. Onder de directies vallen in totaal 40 werkeenheden,
die zijn belast met de dagelijkse uitvoering van de taak van de Raad. De voormalige
colleges van de Raden voor de Kinderbescherming, die per 1 november 1993 als
zelfstandig bestuursorgaan binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
zijn gebracht, leiden intussen een slapend bestaan. Bij de inwerkingtreding
van bovengenoemde wet worden de colleges opgeheven.De reorganisatie brengt geen verandering in de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman op dit terrein. Gedragingen van de bureaus en medewerkers van de
oude Raden werden toegerekend aan de minister van Justitie als bestuursorgaan.
In de nieuwe opzet worden gedragingen van de Raad en zijn medewerkers eveneens
toegerekend aan de minister van Justitie.In het wetsvoorstel wordt aangegeven dat de behandeling van klachten,
anders dan betrekking hebbend op de uitvoering van een alternatieve sanctie,
bij algemene maatregel van bestuur wordt geregeld. Een en ander is nader uitgewerkt
in een ontwerp-Besluit klachtbehandeling Raad voor de Kinderbescherming, dat
was gevoegd bij het wetsvoorstel. Het wetsvoorstel en het ontwerpbesluit brengen
geen grote veranderingen aan op het punt van de behandeling van klachten.
Voorgesteld wordt om de zes huidige klachtencommissies om te vormen tot vijf
klachtencommissies, één voor elk hofressort. De huidige klachtvoorziening is opgenomen in het nog van kracht zijnde
Organisatiebesluit Raden voor de Kinderbescherming 1982. De Nationale ombudsman
merkt die klachtvoorziening aan als een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening als bedoeld in artikel 16 onder c van de Wet N.o. Zolang van een
dergelijke voorziening gebruik kan worden gemaakt, is de Nationale ombudsman
niet bevoegd om een onderzoek in te stellen naar aanleiding van de klacht.
Pas nadat de betrokken klachtencommissie een uitspraak heeft gedaan, kan worden
bezien welke reden de Nationale ombudsman nog heeft om een onderzoek in te
stellen.In 1995 werd één rapport (95/307; Tijdschrift voor Familie-
en Jeugdrecht 1995, blz. 234) uitgebracht over een gedraging van een Raad
voor de Kinderbescherming. In de zaak die is behandeld in dit rapport deed
zich het volgende voor. Verzoekers dochter was voor de tweede keer van huis
weggelopen en had zich tot het JAC gewend. Het JAC had de betrokken Raad voor
de Kinderbescherming (de Raad te 's-Gravenhage) daarvan op de hoogte gesteld.
De Raad verzocht vervolgens verzoeker om medewerking aan een onderzoek naar
de problemen tussen hem en zijn dochter. Verzoeker weigerde echter die medewerking.
Hij stelde zich op het standpunt dat hem de verblijfplaats van zijn dochter
moest worden meegedeeld, en dat het JAC zich schuldig had gemaakt aan het
onttrekken van een minderjarige aan het boven haar gestelde gezag. De Raad
stelde uiteindelijk een rapport op zonder de medewerking van verzoeker. In
zijn verzoekschrift aan de Nationale ombudsman klaagde verzoeker onder meer
erover dat de Raad hem op aantal punten niet dan wel onvoldoende had geïnformeerd,
alsmede over de wijze waarop de Raad het rapport in deze zaak had opgesteld.De Nationale ombudsman overwoog dat de Raad wat betreft de informatieverstrekking
aan verzoeker slechts op één punt was te kort geschoten: de
Raad had verzoeker erover moeten informeren dat het JAC aan zijn dochter hulp
verleende. De klachten van verzoeker over de informatieverstrekking op andere
onderdelen achtte de Nationale ombudsman echter niet gegrond. Daarbij overwoog
hij dat verzoeker het in hoofdzaak aan zichzelf te wijten had dat hij niet
volledig kon worden geïnformeerd, nu hij had geweigerd mee te werken
aan het onderzoek en niet was ingegaan op uitnodigingen van de Raad voor een
gesprek. Verder stelde de Nationale ombudsman vast dat in het rapport dat
de Raad had opgesteld een duidelijke vraagstelling ontbrak. Het zogenoemde
Normenrapport, dat de normen bevat waaraan de Raad moet voldoen bij het uitvoeren
van onderzoeken en het rapporteren daarover, schrijft voor dat rapporten dienen
te beginnen met een vraagstelling. Op dit punt had de Raad niet juist gehandeld. Landelijk Bureau Inning OnderhoudsbijdragenIn het Jaarverslag 1994 (blz. 212–214) is aandacht besteed aan de
klachten die de Nationale ombudsman dat jaar hadden bereikt over het functioneren
van het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) te Gouda. Dit bureau
wordt op basis van de wet van 23 maart 1995, Stb. 198 (Wet LBIO) per 1 januari
1997 een zelfstandig bestuursorgaan. Het LBIO is belast met de advisering
over, en de inning van kinderalimentaties. Deze taak heeft het bureau per
1 maart 1994 overgenomen van de negentien Raden voor de Kinderbescherming.
Daarnaast is het bureau sinds 1 mei 1995 belast met de inning van de ouderbijdragen
die zijn verschuldigd op grond van de Wet op de Jeugdhulpverlening. Deze taak
is aan het bureau overgedragen door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport. Voor een bespreking van de rapporten op dat terrein wordt verwezen
naar hoofdstuk 20, § 20A.4.Het LBIO is tot dusverre nog formeel een onderdeel van de Raad voor de
Kinderbescherming te 's-Gravenhage. Bij de inwerkingtreding van het
wetsvoorstel voor één Raad voor de Kinderbescherming zal het
LBIO tijdelijk een onderdeel worden van de landelijke Raad, tot 1 januari
1997, de datum waarop de wet LBIO in werking treedt (Nota van wijziging 16
november 1995, Tweede Kamer 1995–1996, 24 257, nr. 7).Klachten over het LBIO moeten tot dusverre eerst aan de Raad te 's-Gravenhage
worden voorgelegd. Immers, de klachtvoorziening uit het Organisatiebesluit
Raden voor de Kinderbescherming 1982 moet worden beschouwd als een wettelijk
geregelde administratiefrechtelijke voorziening, die de Nationale ombudsman
onbevoegd maakt om een onderzoek in te stellen zolang deze voorziening openstaat.
Verzoekers die zich met een klacht over het LBIO tot de Nationale ombudsman
richten, krijgen dan ook in het algemeen het advies om eerst van de bestaande
beklagregeling gebruik te maken. De Nationale ombudsman heeft echter ook de
mogelijkheid om een onderzoek uit eigen beweging, op grond van artikel 15
van de Wet N.o., in te stellen naar gedragingen van het LBIO. Daarvoor zou
een reden kunnen zijn bij het vermoeden van structurele knelpunten.In het Jaarverslag 1994 is aangegeven dat de Nationale ombudsman eind
1994, naar aanleiding van het feit dat hem vele klachten bereikten over het
LBIO, had besloten tot een vooronderzoek, met het oog op een eventueel in
te stellen onderzoek uit eigen beweging naar het functioneren van het LBIO.
Nadien, bij brief van 10 januari 1995, liet de Nationale ombudsman de staatssecretaris
van Justitie echter weten dat hij vooralsnog afzag van het instellen van een
dergelijk onderzoek, omdat was gebleken dat het LBIO op vele punten bezig
was om een oplossing te vinden voor de knelpunten waarmee het in 1994 was
geconfronteerd. In april 1995 zou worden bezien – mede aan de hand van
de in het eerste kwartaal van 1995 ontvangen klachten – of er reden
was om alsnog een onderzoek uit eigen beweging in te stellen.In vervolg daarop brachten drie medewerkers van het Bureau Nationale ombudsman
op 12 april 1995 een werkbezoek aan het LBIO te Gouda.Tijdens dit werkbezoek
gaf de plaatsvervangend directeur van het LBIO een toelichting op de inmiddels
aangepaste werkwijze van het LBIO. De directeur gaf toen ook aan dat de telefonische
bereikbaarheid van het LBIO op korte termijn (eind mei 1995) zou verbeteren
door de installatie van een nieuwe telefooncentrale.Vervolgens deelde de Nationale ombudsman de staatssecretaris van Justitie
bij brief van 19 mei 1995 mee dat hem in de periode 1 januari 1995 tot 3 mei
1995 31 klachten hadden bereikt over het LBIO. Niettemin zag de Nationale
ombudsman ook op dat moment geen reden om over te gaan tot het instellen van
een onderzoek uit eigen beweging. Op grond van het werkbezoek was namelijk
de positieve indruk bevestigd dat het LBIO aanzienlijke vorderingen had gemaakt
bij de aanpak van de problemen waarvoor het zich zag gesteld. Punten van zorg
voor de Nationale ombudsman (en ook voor de directie van het LBIO) bleven
echter de telefonische bereikbaarheid van het LBIO en het verminderen van
de werkvoorraad. De Nationale ombudsman benadrukte dat de aanwezigheid van
een technisch goed toegeruste en door deskundig personeel bediende telefooncentrale
uitermate belangrijk is voor een goede communicatie tussen het LBIO en de
alimentatiegerechtigden en -plichtigen.Tot slot liet de Nationale ombudsman de staatssecretaris weten dat hij
omstreeks juli 1995 – aan de hand van de dan ontvangen klachten en de
stand van zaken bij het LBIO – opnieuw zou bezien in hoeverre er op
dat moment reden was om een onderzoek uit eigen beweging in te stellen. In een brief van 29 augustus 1995 deelde Nationale ombudsman de staatssecretaris
van Justitie vervolgens mee dat een inventarisatie was gemaakt
van de klachten over het LBIO die hem hadden bereikt in de periode van 1 januari
1995 tot en met 31 juli 1995. In totaal werden over deze periode 46 klachten
ontvangen: 40 op het gebied van de kinderalimentatie en zes op het gebied
van de jeugdhulpverlening.Op grond van deze cijfers constateerde de Nationale ombudsman dat het
aantal klachten weliswaar afnam, maar dat zich nog wel problemen bleven voordoen.
Deze lagen met name in de sfeer van de (schriftelijke) communicatie tussen
het LBIO en de alimentatieplichtigen en -gerechtigden.Dat nam echter niet weg dat de inspanningen van het LBIO om de knelpunten
uit de startperiode aan te pakken duidelijk resultaat leken te hebben. Gelet
daarop zag de Nationale ombudsman vooralsnog geen reden voor het instellen
van een onderzoek uit eigen beweging. De Nationale ombudsman nam zich voor
om de ontwikkelingen bij het LBIO en diens activiteiten de komende periode
op de voet te volgen.Tussen 1 augustus 1995 en 31 december 1995 ontving de Nationale ombudsman
nog elf klachten over het LBIO op het gebied van de kinderalimentatie. Daarmee
ligt het totale aantal klachten over kinderalimentatie in 1995 hoger dan dat
over 1994 (51 tegenover 42). Niettemin kan worden geconcludeerd dat het aantal
klachten sinds medio 1995 duidelijk afneemt: 40 klachten over de eerste zeven
maanden van 1995, gevolgd door elf in de laatste vijf maanden. 10A.6 SchadevergoedingVier keer was een weigering van de minister van Justitie om een schadevergoeding
toe te kennen onderwerp van het verzoekschrift. In die zaken luidde het oordeel
drie keer «behoorlijk» en één keer werd de gedraging
deels «niet behoorlijk», deels «behoorlijk» geoordeeld.
Voor het onderwerp «schadevergoeding» na politieoptreden wordt
ook verwezen naar hoofdstuk 7, § 7A.18. Daar is de stand van zaken
weergegeven in de sinds enkele jaren lopende discussie tussen de Nationale
ombudsman en de minister van Justitie over de vraag in welke gevallen schadevergoeding
is verschuldigd na politieoptreden. Voor een meer algemene beschouwing over
de wijze waarop de Nationale ombudsman klachten beoordeelt over het niet vergoeden
van schade door een bestuursorgaan wordt verwezen naar hoofdstuk 1, § 1.3.1.Op twee van de vier rapporten die betrekking hadden op een besluit van
de minister van Justitie tot afwijzing van schadevergoeding zal hieronder
nader worden ingegaan.In de zaak die leidde tot rapport 95/106 had verzoeker door middel van
een bemiddelingsbureau zijn woning verhuurd aan een zekere B. Deze verhuurde
de woning onmiddellijk door aan R., een persoon met criminele antecedenten.
R. stond bij politie bekend als vuurwapengevaarlijk.Op 21 juli 1993 werd R. in de woning aangehouden door leden van het interregionale
arrestatieteam Noord-Oost. Bij dit politieoptreden werd schade toegebracht
aan de voordeurpui van verzoekers woning. Verzoeker verzocht het betrokken
politiekorps de schade aan zijn woning te vergoeden. De politie zond zijn
verzoek ter behandeling door aan het ministerie van Justitie, die de schadeclaim
op 10 maart 1994 afwees. De minister achtte het politieoptreden rechtmatig,
en gaf verzoeker in overweging om te trachten de schade te verhalen op de
huurder. In reactie op de bij de Nationale ombudsman ingediende klacht gaf
de minister aan dat wanneer een verhuurder/eigenaar een zaak tegen een tegenprestatie
aanbiedt, hij daarmee het (bedrijfs)risico op zich neemt dat schade ontstaat
aan de zaak. Daarbij kwam, aldus de minister, dat verzoeker, voordat het onderhavige
politieoptreden plaatsvond, ervan op de hoogte was dat R. de
bijzondere aandacht van politie en justitie genoot.In het rapport overwoog de Nationale ombudsman dat het politieoptreden
rechtmatig was geweest. In een dergelijk geval kan niettemin het gelijkheidsbeginsel
met zich meebrengen dat schade die is veroorzaakt door het rechtmatige politieoptreden –
en daarmee door optreden in het algemeen belang – ten laste behoort
te komen van de gemeenschap. Dit betekent dat de overheid in beginsel dergelijke
schade behoort te vergoeden, tenzij er reden is om deze kosten voor rekening
en risico te laten blijven van betrokkene(n). In verband met dit laatste was
naar het oordeel van de Nationale ombudsman van belang of er sprake was van
aan verzoeker toe te rekenen omstandigheden. Meer in het bijzonder was daarbij
van belang of verzoeker op de hoogte was van het feit dat hij zijn woning
verhuurde aan iemand met een criminele achtergrond en of hij deze situatie
had geaccepteerd.De Nationale ombudsman stelde vast dat verzoeker kort na de ingang van
de huurovereenkomst ervan op de hoogte was gekomen dat niet B. maar R. in
de woning verbleef. Verzoeker had vervolgens geaccepteerd dat R. de huur betaalde.
Ongeveer een jaar na het begin van de huurovereenkomst raakte verzoeker op
de hoogte van de criminele activiteiten van R. Verzoeker had daarna echter
niet meteen de huur opgezegd of andere maatregelen genomen. Naar het oordeel
van de Nationale ombudsman had hij daarmee het niet-denkbeeldige risico genomen
dat hij zou worden geconfronteerd met de situatie dat R. als verdachte zou
worden aangehouden, en dat diens aanhouding zou leiden tot schade in of aan
de door hem aan R. verhuurde woning. Dit risico diende voor rekening te blijven
van verzoeker, nu deze niet direct het nodige had gedaan om aan de risicovolle
situatie een einde te maken. De Nationale ombudsman concludeerde daarom dat
er geen reden was om de door het politieoptreden toegebrachte schade ten laste
te laten komen van de gemeenschap. Aldus bezien kon de minister van Justitie
in redelijkheid besluiten om de door verzoeker geleden schade niet te vergoeden.
De klacht was niet gegrond.Op 29 april 1994 (RvdW 1994, 104 C) en 23 december 1994 (NJ 1995, 512)
wees de Hoge Raad twee arresten die van groot belang zijn voor het vraagstuk
van de mogelijkheid van schadevergoeding na strafvorderlijk overheidsoptreden.In het eerstgenoemde arrest overwoog de Hoge Raad onder meer dat voorlopige
hechtenis onrechtmatig is als zij is ondergaan ingevolge een bevel dat is
verleend in strijd met de wet dan wel met veronachtzaming van fundamentele
vereisten, zoals het horen van de verdachte waar dat is voorgeschreven. Buiten
deze gevallen is voorlopige hechtenis in beginsel rechtmatig, omdat zij wordt
gerechtvaardigd door het bestaan van verdenking, dat wil zeggen dat uit feiten
of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan enig strafbaar feit
voortvloeit. Dat is slechts anders als achteraf uit het strafdossier –
uit de einduitspraak of anderszins – blijkt dat de verdenking ten
onrechte heeft bestaan. De enkele omstandigheid dat de verdachte is vrijgesproken
van het feit ter zake waarvan hij voorlopige hechtenis heeft ondergaan, is
daartoe echter onvoldoende. In dat geval blijkt immers in de regel niet uit
de – veelal niet nader gemotiveerde – einduitspraak dat de verdachte
het feit niet heeft begaan, maar slechts dat niet wettig en overtuigend is
bewezen dat hij het feit heeft begaan. Dit laatste geldt volgens de Hoge Raad
ook voor andere in artikel 89 van het Wetboek van Strafvordering bedoelde
gevallen waarin de strafzaak eindigt zonder oplegging van straf of maatregel.
Ook in die gevallen kan in de regel niet worden gezegd dat uit het strafdossier blijkt dat de (voormalige) verdachte het feit ter zake waarvan hij
voorlopige hechtenis heeft ondergaan, niet heeft gepleegd.In het tweede hierboven genoemde arrest overwoog de Hoge Raad, naast wat
hiervoor werd vermeld, dat de beoordeling van het recht op schadevergoeding
van degene van wie niet in het kader van de strafzaak is komen vast te staan
dat hij onschuldig is, in beginsel gebeurt door de daartoe in het Wetboek
van Strafvordering aangewezen rechter. Als in dat wetboek voor wat betreft
een bepaald dwangmiddel niet een rechter is aangewezen, bestaat er geen recht
op vergoeding ter zake van het enkele gebruik van dat dwangmiddel, indien
dit gebruik ten tijde daarvan door een verdenking werd gerechtvaardigd. Een
en ander betekent volgens de Hoge Raad dat degene wiens onschuld niet uit
het strafvorderlijk onderzoek blijkt een vordering uit onrechtmatige daad
tegen de Staat voor de burgerlijke rechter zal moeten gronden op andere feiten
dan het enkele gebruik van een dwangmiddel op grond van een verdenking die
achteraf ongefundeerd is gebleken.De overwegingen van de Hoge Raad in bovengenoemde arresten speelden een
rol in de overwegingen van de Nationale ombudsman in het rapport (95/405)
over de tweede hier te bespreken schadevergoedingskwestie.De betrokkene in die zaak was in 1991 twee keer een aantal dagen gedetineerd
geweest. De eerste keer betrof dat een inbewaringstelling van 1 tot en met
5 februari 1991 ingevolge de Faillissementswet, op grond van een beschikking
van de arrondissementsrechtbank te 's-Hertogenbosch van 31 januari 1991. De
curator in het faillissement van verzoekers bedrijf had om de inbewaringstelling
van verzoeker verzocht omdat hij sterke aanwijzingen had dat verzoeker voornemens
was het land te verlaten. Bij beschikking van 5 februari 1991 gelastte de
rechtbank de opheffing van de inbewaringstelling van verzoeker, omdat de gronden
die tot de inbewaringstelling hadden geleid niet meer in die mate aanwezig
waren om de inbewaringstelling te handhaven.De tweede vrijheidsbeneming gebeurde in strafvorderlijk kader. Op grond
van verdenking van het plegen van bedrieglijke bankbreuk was verzoeker van
5 tot en met 7 juni 1991 in verzekering gesteld geweest. Later seponeerde
de betrokken officier van justitie de strafzaak tegen verzoeker.Verzoeker was van mening dat hij twee keer ten onrechte gedetineerd was
geweest, en verlangde hiervoor een schadevergoeding van de minister van Justitie.
De minister stelde zich in haar afwijzende brief aan verzoeker, en later ook
in haar reactie op de bij de Nationale ombudsman ingediende klacht, op het
standpunt dat het overheidsoptreden in dit geval rechtmatig was geweest. De
bewaring en de inverzekeringstelling waren gerechtvaardigd geweest door het
bestaan van een verdenking, terwijl verder niet was gebleken dat het bevel
tot bewaring was gegeven in strijd met de wet of met veronachtzaming van fundamentele
vereisten. Ook achteraf kon volgens de minister niet worden gezegd dat de
verdenking ten onrechte had bestaan.In rapport 95/405 overwoog de Nationale ombudsman allereerst dat het in
de rede lag om bij de beoordeling van andere vormen van vrijheidsbeneming
dan vrijheidsbeneming in strafvorderlijk kader aansluiting te zoeken bij de
criteria zoals de Hoge Raad die had gegeven in de bovengenoemde arresten voor
strafvorderlijke vrijheidsbeneming. De Nationale ombudsman stelde vast dat
het bevel tot inbewaringstelling was gegeven in overeenstemming met de Faillissementswet
en met inachtneming van de desbetreffende vormvereisten. Daarmee was deze
vrijheidsbeneming niet onrechtmatig. Ook op het punt van de inverzekeringstelling
stelde de Nationale ombudsman vast dat niet was gebleken dat het desbetreffende
bevel was gegeven in strijd met de wet of met veronachtzaming van fundamentele
vereisten. Verzoeker had daartoe ook niets aangevoerd. De Nationale
ombudsman concludeerde daarom dat de gronden waarop de aanspraak van verzoeker
op schadevergoeding berustte niet zo evident juist waren dat de minister van
Justitie, gegeven de genoemde jurisprudentie van de Hoge Raad, niet in redelijkheid
had kunnen weigeren om verzoeker een schadevergoeding toe te kennen. De klacht
was niet gegrond. 10A.7 Overige rapporten op het terrein van het ministerie
van JustitieDe negen overige rapporten op het terrein van het ministerie van Justitie
hadden betrekking op uiteenlopende onderwerpen. Vijf keer werd de gedraging
«niet behoorlijk» geacht, één keer «behoorlijk»
en twee keer was de gedraging deels «behoorlijk» en deels «niet
behoorlijk». Een keer was de gedraging op één punt «niet
behoorlijk» terwijl op een ander punt geen oordeel kon worden gegeven.Naast de rapporten kon in elf gevallen een klacht via interventie worden
afgedaan. Nadat in die zaken een medewerker van het Bureau Nationale ombudsman
telefonisch contact had opgenomen met het ministerie van Justitie, stelde
het ministerie op korte termijn een oplossing voor de klacht in het vooruitzicht.
Omdat daarmee het belang voor de betrokken verzoeker bij een onderzoek van
de Nationale ombudsman kwam te vervallen, beëindigde de Nationale ombudsman
het onderzoek. Enkele rapportenIn het onderzoek dat leidde tot rapport 95/19 bleek dat de directie Migratie
van het ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid gegevens over de strafrechtelijke
veroordelingen van verzoekster uit 1965 en 1966 had verstrekt aan het consulaat-generaal
van de Verenigde Staten van Amerika. Verzoekster had bij dat consulaat een
immigratievisum aangevraagd. Zij stelde dat de verstrekking van genoemde gegevens
ertoe had geleid dat het consulaat-generaal haar verzoek om een immigratievisum
had afgewezen.De Nationale ombudsman stelde vast dat de Centrale Justitiële Documentatiedienst
te Almelo (CJD), die ressorteert onder het ministerie van Justitie, de bewuste
gegevens ten onrechte nog niet uit de justitiële documentatie had verwijderd.
Ingevolge artikel 7 van het Besluit registratie justitiële gegevens hadden
die gegevens verwijderd moeten worden, nu het ging om veroordelingen van meer
dan twintig jaar geleden.In zijn ambtsbericht aan de minister van Justitie gaf de directeur van
de CJD aan dat het lang had geduurd voordat het geautomatiseerde register
van de CJD was aangepast aan de wettelijke bewaartermijn van justitiële
gegevens. De Nationale ombudsman overwoog dat weliswaar voor bepaalde aanloopproblemen
begrip kan worden opgebracht, maar dat die problemen niet kunnen rechtvaardigen
dat een wettelijke plicht ten opzichte van een belanghebbende burger niet
wordt nageleefd. De klacht was dan ook gegrond.Van een wel bijzonder lange behandelingsduur van een verzoek van een burger
aan het ministerie van Justitie was sprake in de zaak die leidde tot rapport
95/20. Verzoeker diende op 11 september 1991 bij het ministerie van Justitie
een aanvraag in voor een ontheffing op grond van artikel 4 van de Wet wapens
en munitie. De beslissing op de aanvraag werd pas ruim 3 jaar later –
op 6 oktober 1995 – aan verzoeker toegezonden.Naar het oordeel van de Nationale ombudsman werd de behandelingsduur tot
juni 1993 slechts gedeeltelijk verklaard en gerechtvaardigd door het feit
dat een reactie was uitgebleven op het verzoek om inlichtingen dat de minister
van Justitie had gedaan aan de federatie van Oosterse gevechtssporten. Voor
de periode na juni 1993 was in het geheel niet gebleken van
feiten of omstandigheden die de behandelingstermijn konden verklaren of rechtvaardigen.
Uit het onderzoek bleek verder dat de behandelend ambtenaar bij het ministerie
van Justitie telefonisch moeilijk bereikbaar was, en dat hij de toezeggingen
die hij had gedaan in de gesprekken met verzoeker niet was nagekomen. De Nationale
ombudsman achtte een en ander niet juist. Dit gold in dit geval nog te meer
omdat de betrokken ambtenaar verzoeker niet tussentijds uit eigen beweging
op de hoogte had gehouden van de stand van zaken in de behandeling van de
aanvraag, toen bleek dat deze veel langer ging duren dan zich aanvankelijk
liet aanzien.De kwestie die leidde tot rapport 95/201 (AB 1995, 402, m.n. PJS; zie
ook Tijdschrift voor Familie- en Jeugdrecht 1995, blz. 232) betreft de behandeling
door het ministerie van Justitie van een verzoek tot naamswijziging. Verzoeker
wenste de achternaam van zijn moeder toe te voegen aan zijn eigen achternaam.
Tussen verzoeker en ministerie ontstond vervolgens een misverstand over de
strekking van het verzoek. Het ministerie vatte dit verzoek namelijk op als
een verzoek tot wijziging van de achternaam van verzoeker in die van zijn
moeder. Als gevolg daarvan werd verzoekers achternaam bij koninklijk besluit
wettelijk gewijzigd in die van zijn moeder. De Nationale ombudsman overwoog
dat het viel te betreuren dat het bewuste misverstand was ontstaan. Dit had
achterwege kunnen blijven als betrokkenen – zowel verzoeker als het
ministerie – zich op bepaalde momenten alerter hadden opgesteld.De minister van Justitie deed tijdens het onderzoek de toezegging om,
bij wijze van uitzondering, een verzoek van verzoeker om zijn oorspronkelijke
naam terug te krijgen met positief gevolg te behandelen. De Nationale ombudsman
nam daarvan met instemming kennis. 10B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN JUSTITIE 10B.1 Raden voor RechtsbijstandIn 1995 werden op het terrein van de Raden voor Rechtsbijstand 25 verzoekschriften
ontvangen. Daarvan werden zestien in aanmerking gebracht voor onderzoek. Van
deze zestien werden vier zaken afgedaan met het uitbrengen van een rapport,
terwijl in twaalf zaken het onderzoek tussentijds werd beëindigd.In de vier rapporten werd één keer geoordeeld dat de gedraging
van de Raad «niet behoorlijk» was, en twee keer deels «behoorlijk»,
deels «niet behoorlijk». In het vierde geval was de gedraging
deels «behoorlijk» en deels «niet behoorlijk» terwijl
over één aspect geen oordeel kon worden gegeven.Op 15 februari 1995 werden afspraken gemaakt tussen de Raad voor Rechtsbijstand
te 's-Gravenhage en het Bureau Nationale ombudsman over het toepassen van
de interventiemethode in de daarvoor in aanmerking komende zaken. De Raad
zegde daarbij toe deze werkwijze aan de overige Raden te zullen voorleggen.
Op 14 maart 1995 stemden ook de overige Raden in met deze werkwijze.In 1995 kon in twaalf zaken door middel van interventie een oplossing
voor de klacht worden bereikt. De Nationale ombudsman beëindigde in die
gevallen het onderzoek omdat verzoeker geen belang meer had bij voortzetting
daarvan.Van het totaal aantal van zestien verzoekschriften dat de Nationale ombudsman
op dit terrein in onderzoek nam, was tien keer een gedraging van de Raad voor
de Rechtsbijstand te 's-Gravenhage aan de orde en vier keer een gedraging
van de Raad te Amsterdam. De verzoekers, veelal advocaten, klaagden onder
meer over de lange behandelingsduur bij de betrokken Raad van ingediende bezwaarschriften,
het uitblijven van een beslissing op een toevoegingsaanvraag alsmede het uitblijven
van een beslissing op een ingediende declaratie. Bij één zaak
zal hier, bij wijze van illustratie, worden stilgestaan.In het onderzoek dat leidde tot rapport 95/496 was een verzoek om kostenvergoeding
aan de orde. Een advocaat klaagde erover dat de Raad voor Rechtsbijstand te
Leeuwarden niet de kosten wilde vergoeden die hij had gemaakt voor het alsnog
verkrijgen van een toevoeging voor zijn cliënt. Het bureau voor rechtshulp
had een eerdere toevoegingsaanvraag afgewezen. Verzoeker had tegen die afwijzing
de tussenkomst ingeroepen van de president van de arrondissementsrechtbank
te Groningen. Bij beschikking van 6 september 1993 vernietigde de fungerend
president de afwijzende beschikking van het bureau voor rechtshulp. Hij gelastte
de Raad voor rechtsbijstand i.o., die inmiddels met het afgeven van toevoegingen
was belast, om verzoeker alsnog een toevoeging te verstrekken.Verzoeker verzocht vervolgens de Raad om een vergoeding van de kosten
die het gevolg waren van de vernietigde beschikking. Het ging verzoeker daarbij
met name om de kosten die hij had gemaakt in het kader van de door hem gevoerde
tussenkomstprocedure. Verzoeker beriep zich in het onderzoek van de Nationale
ombudsman op jurisprudentie, onder meer op het arrest Velsen/De Waard (HR
17 november 1989, NJ 1990, 746). In dat arrest oordeelde de Hoge Raad dat,
wanneer een besluit van een overheidslichaam door de administratieve rechter
wordt vernietigd wegens strijd met de wet, ook kosten van juridische bijstand
deel kunnen uitmaken van de wegens onrechtmatige daad te vergoeden schade,
indien zowel het inroepen van die bijstand als de kosten daarvan redelijk
zijn.In latere jurisprudentie (onder meer Van Gog/Nederweert, HR 31 mei 1991,
NJ 1993, 112, en Staat/Boulogne, HR 12 juni 1992, NJ 1993, 113) bepaalde de
Hoge Raad dat indien een overheidslichaam een onrechtmatige daad pleegt door
een beschikking te nemen en te handhaven die naderhand door de administratieve
rechter wordt vernietigd wegens strijd met de wet of een der algemene beginselen
van behoorlijk bestuur, daarmee de schuld van het overheidslichaam in beginsel
is gegeven. Zelfs wanneer het overheidslichaam geen enkel verwijt treft, moet
worden aangenomen dat deze onrechtmatige daad in beginsel voor rekening van
het overheidslichaam komt.In deze zaak was de Wet rechtsbijstand aan on- en minvermogenden van 4
juli 1957, Stb. 233, (WROM, ingetrokken per 1 januari 1994) nog van toepassing.
Op grond van het bepaalde in artikel 22, lid 1 WROM kon een belanghebbende
binnen dertig dagen de tussenkomst van de president van de arrondissementsrechtbank
inroepen tegen toevoegingsbeslissingen van het bureau voor rechtshulp (het
voormalige bureau van consultatie).In zijn arrest van 6 april 1990 (NJ 1991, 34) beperkte de Hoge Raad de
reikwijdte van het begrip belanghebbende in artikel 22, lid 1 WROM tot degene
die zich tot het bureau van consultatie had gewend met het verzoek om rechtsbijstand.De Nationale ombudsman overwoog dat de president van de arrondissementsrechtbank
optredend in een tussenkomst-procedure ex artikel 22, lid 1 WROM geen administratieve
rechter is. Niettemin is er in een dergelijke procedure sprake van een zodanige
verwantschap met een administratieve rechtsgang, dat de vaste jurisprudentie
van de Hoge Raad over de schadevergoedingsplicht van een overheidslichaam
voor door de rechter vernietigde beschikkingen ook van toepassing is te achten
op zaken als de onderhavige. De aanvankelijke beslissing van het bureau voor
rechtshulp tot weigering van de gevraagde toevoeging moest derhalve, gegeven
de latere vernietiging daarvan door de president, worden aangemerkt als onrechtmatig
handelen. Dit onrechtmatige handelen betrof in dit geval echter uitsluitend
de belanghebbende, in dit geval verzoekers cliënt die van de tussenkomst-procedure
gebruik had gemaakt. Naar het oordeel van de Nationale ombudsman verruimde
verzoeker het begrip belanghebbende uit artikel 22, lid 1 WROM ten onrechte
tot ook de raadsman. De klacht was niet gegrond. 10B.2 Schadefonds GeweldsmisdrijvenOp het terrein van het Schadefonds Geweldsmisdrijven werd in 1995 één
rapport (95/386) uitgebracht. Twee andere verzoekschriften kwamen niet in
aanmerking voor onderzoek.De Nationale ombudsman dient bij zijn onderzoek naar klachten op dit terrein
allereerst vast te stellen aan welk bestuursorgaan de gedraging dient te worden
toegerekend. Per 1 november 1993 is de Commissie tot beheer van het Schadefonds
Geweldsmisdrijven als zelfstandig bestuursorgaan onder de bevoegdheid van
de Nationale ombudsman gebracht. Ten aanzien van een gedraging van het secretariaat
van het Schadefonds wordt echter de minister van Justitie aangemerkt als bestuursorgaan.
Rapport 95/386 betrof de volgende situatie. Op 25 mei 1993 had de raadsman
van verzoekers zoon, die slachtoffer was geworden van een mishandeling, een
aanvraag ingediend om een uitkering bij het Schadefonds. Ten tijde van het
afsluiten van het onderzoek door de Nationale ombudsman, eind juli 1995, was
de behandeling van het verzoek nog niet voltooid. De Nationale ombudsman achtte
deze termijn van twee jaar en twee maanden te lang. Overwogen
werd dat enig begrip kon worden opgebracht voor de vertraging in de behandeling
omdat het Schadefonds in 1993 en 1994 was geconfronteerd met een sterke stijging
van het aantal aanvragen. Een zo lange behandelingsduur als die waarvan hier
sprake was, kon echter niet worden gerechtvaardigd door de aangevoerde werkdruk,
te meer omdat niet was gebleken dat het hier ging om een zaak van meer dan
de gebruikelijke ingewikkeldheid. De klacht was gegrond. De Nationale ombudsman
concludeerde ten slotte dat de klacht alleen betrekking had op het secretariaat
van het Schadefonds, nu was gebleken dat het verzoek nog niet was voorgelegd
aan de Commissie tot beheer van het Schadefonds Geweldsmisdrijven. De gedraging
op dit punt werd dan ook aangemerkt als een gedraging van de minister van
Justitie. Ten aanzien van de Commissie tot beheer van Schadefonds miste de
klacht feitelijke grondslag. 10B.3 Centraal Orgaan opvang asielzoekersOp grond van de Wet van 19 mei 1994, Stb. 422, in werking getreden op
1 juli 1994, is als zelfstandig bestuursorgaan ingesteld het Centraal Orgaan
opvang asielzoekers (COA). Op het terrein van het COA werden twaalf verzoekschriften
ontvangen. Acht daarvan kwamen niet in aanmerking voor onderzoek. De Nationale
ombudsman bracht in 1995 twee rapporten uit die betrekking hadden op het COA.Rapport 95/454 had betrekking op de situatie van vóór 1
juli 1994, toen het COA nog een onderdeel was van het toenmalige ministerie
van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur.Dit rapport betrof de hoogte van de vergoeding aan verzoeker voor het
reizen per auto van zijn woning in Tynaarlo naar het asielzoekerscentrum (AZC)
te Zuidlaren, een afstand van ongeveer zes kilometer. Verzoeker, die in de
maanden januari tot en met april 1994, als vrijwilliger (docent Nederlands)
in het AZC werkzaam was geweest, meende dat hij recht had op een vergoeding
van de werkelijke kosten, aangezien adequaat openbaar vervoer ontbrak. Volgens
de directeur voldeed het centrum echter aan de gestelde criteria ten aanzien
van de bereikbaarheid met openbaar vervoer en kon verzoeker derhalve slechts
aanspraak maken op een vergoeding op basis van openbaar vervoer. De Nationale
ombudsman volgde verzoeker in zijn standpunt. Tussen het einde van zijn lestijd
en het vertrek van de eerste bus daarna naar Tynaarlo lag bijna een uur. Bovendien
lag de dichtstbijzijnde halte van de betreffende buslijn op ongeveer 800 meter
van verzoekers huis. Voorts overwoog de Nationale ombudsman dat geheel was
voorbij gegaan aan het feit dat verzoeker vrijwilliger was, die zijn activiteiten
zelf om niet verrichtte. Een opstelling als in deze zaak was niet bepaald
stimulerend in de richting van hen die zich als vrijwilliger inzetten voor
het algemeen belang, in dit geval het bijdragen aan een goede opvang van asielzoekers.Het rapport gaf aanleiding de minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport in overweging te geven om te bevorderen dat verzoekers reiskosten werden
vergoed op basis van de werkelijke kosten. De minister liet weten dat deze
aanbeveling zou worden opgevolgd. Het COA deelde de Nationale ombudsman op
26 januari 1996 mee dat het beleid inzake de reiskostenvergoeding voor vrijwilligers
met terugwerkende kracht zal worden aangepast en uitgevoerd, gelet op het
rapport van de Nationale ombudsman.In de andere zaak klaagde verzoeker erover dat de directie van het COA
te Rijswijk zijn brief van 1 december 1994 niet voortvarend en adequaat had
beantwoord. In die brief had verzoeker bij de directie van het COA een klacht
ingediend over de handelwijze van de directeur van het Asielzoekerscentrum
(AZC) te Schimmert jegens hem. Het COA beantwoordde verzoekers
brief pas op 20 januari 1995. De redenen hiervoor waren, aldus het COA, de
drukte in de maanden december 1994 en januari 1995 en de veronderstelling
dat de directie van het AZC voor de verdere afhandeling van de klacht zou
zorgdragen.In rapport 95/277 overwoog de Nationale ombudsman dat deze omstandigheden
geen rechtvaardiging vormden voor de gevolgde handelwijze. Op het moment dat
het COA aannam dat de directie van het AZC de afhandeling van verzoekers klacht
voor haar rekening zou nemen, had het COA dit aan verzoeker moeten laten weten.
Daarnaast bracht het vereiste van zorgvuldigheid mee dat aan verzoeker, ondanks
de drukte in december en januari, een behandelingsbericht had moeten worden
gezonden.De klacht was gegrond. 10B.4 Nederlandse orde van advocatenEr werd één verzoekschrift ontvangen met betrekking tot
een gedraging van de Nederlandse orde van advocaten. De zaak kwam niet in
aanmerking voor onderzoek. 11 BINNENLANDSE ZAKENTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1995 op het terrein van Binnenlandse Zaken begint onderdeel 11A van dit hoofdstuk
met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel 11B worden cijfers
genoemd. Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht van het werk van de
Nationale ombudsman in 1995 wordt verwezen naar hoofdstuk 3. Hoofdstuk 1 bevat
een algemeen beeld van de overheid in 1995, gebaseerd op de gegevens in hoofdstuk
3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (Wet N.o.). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 11A MINISTERIE VAN BINNENLANDSE ZAKEN 11A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Binnenlandse Zaken: algemeen overzicht
verzoekschriften In behandeling per 01/01/95  17Ontvangen in 1995  + 118Te
behandelen  135 Afgedaan     1. niet in onderzoek 101  2. onderzoek     a. rapport7 – 132 b. tussentijds beëindigd2431 In behandeling per 01/01/96  3Het aantal in 1995 ontvangen verzoekschriften op het terrein van het ministerie
van Binnenlandse Zaken (118) daalde ten opzichte van 1994 (133), met 11%.
Ook het aantal afgedane zaken (132) daalde enigszins ten opzichte van 1994
(145). Van de 132 afgedane zaken werden 31 zaken (23%) afgedaan die in aanmerking
waren gebracht voor onderzoek. Er werden zeven rapporten uitgebracht (1994:
23). In dit verband moet worden opgemerkt dat het Algemeen burgerlijk pensioenfonds
sinds 1 november 1993 als zelfstandig bestuursorgaan valt binnen de bevoegdheid
van de Nationale ombudsman, zodat ook de rapporten op dit terrein intussen
niet langer onder het ministerie van Binnenlandse Zaken vallen. 11A.2 Binnenlandse VeiligheidsdienstIn 1995 bracht de Nationale ombudsman één rapport uit over
de Binnenlandse Veiligheidsdienst (95/278). In dit rapport was een door de
BVD uitgevoerd veiligheidsonderzoek aan de orde. Het veiligheidsonderzoek
had betrekking op een medewerkster van een ministerie die sinds 1 juni 1990
een vertrouwensfunctie bekleedde. Op grond van de uitkomsten van dit veiligheidsonderzoek
had de leiding van dit ministerie deze medewerkster meegedeeld dat zij niet
kon worden gehandhaafd in deze vertrouwensfunctie. Met behulp van het ministerie
verkreeg zij een functie bij een andere instantie. Zij zag af van de mogelijkheid
om door middel van het indienen van een formeel bezwaar de uitkomsten van
het veiligheidsonderzoek te laten toetsen door de Adviescommissie inzake de
veiligheidsonderzoeken. In haar verzoekschrift aan de Nationale ombudsman
was haar voornaamste bezwaar de wijze waarop het veiligheidsonderzoek was
uitgevoerd, waardoor zij niet de mogelijkheid zou hebben gehad tot het geven
van een weerwoord.De Nationale ombudsman kwam tot het oordeel dat de onderzochte gedraging
«behoorlijk» was. Verzoekster had namelijk in een gesprek met
een ambtenaar van de BVD voldoende gelegenheid gehad haar visie te geven over
haar contacten met een met name genoemde Libiër. De Nationale ombudsman
merkte hierbij op dat de BVD ook tegenover verzoekster was gehouden om de
gegevens die uit het veiligheidsonderzoek waren verkregen geheim te houden. 11A.3 Dienst Uitvoering OntslaguitkeringsregelingenMet ingang van 1 januari 1996 is de Dienst Uitvoering Ontslaguitkeringsregelingen
(DUO), onder meer in het kader van de invoering voor overheidswerknemers van
een WAO-conforme regeling, opgegaan in een nieuwe uitvoeringsorganisatie:
de stichting Uitvoeringsinstelling Sociale Zekerheid voor Overheid en Onderwijs
(USZO).In 1995 hadden twee rapporten betrekking op de DUO (1994: 15). In beide rapporten, waarin de behandelingsduur aan de orde was, kwam
de Nationale ombudsman tot het oordeel dat de klacht gegrond was. Eén
van deze twee rapporten betrof de behandelingsduur van een door verzoeker
ingediend bezwaarschrift.Tweeëntwintig in onderzoek genomen verzoekschriften op het terrein
van de DUO hebben in 1995 niet geleid tot een rapport van de Nationale ombudsman.
In acht zaken is het onderzoek beëindigd op initiatief van de desbetreffende
verzoeker. In de meeste van deze acht zaken was de reden daarvoor dat de klacht
inmiddels, door de tussenkomst van de Nationale ombudsman, was opgelost. In
veertien zaken is het onderzoek op initiatief van de Nationale ombudsman beëindigd,
omdat ook in deze zaken door interventie van de kant van de Nationale ombudsman
de klacht was opgelost en er daarna geen belang meer was dat voortzetting
van het onderzoek rechtvaardigde.In deze 22 verzoekschriften was zeven keer de betaling van een uitkering
aan de orde, zes keer de behandeling van een aanvraag om een uitkering en
twee keer de behandeling van een bezwaarschrift. 11A.4 Overige zaken op het terrein van het ministerie
van Binnenlandse ZakenDrie rapporten hadden betrekking op het ministerie van Binnenlandse Zaken
zelf.Rapport 95/321 betrof het geval van een verzoekster die zich keerde tegen
een in de desbetreffende gemeente niet onweersproken bouwplan. Zij verzocht
de Kroon, door tussenkomst van de minister van Binnenlandse Zaken, om op grond
van artikel 268 van de Gemeentewet over te gaan tot spontane schorsing en
vernietiging van enkele besluiten van het College van Burgemeester en Wethouders
en de Raad van die gemeente met betrekking tot de realisering van dit bouwplan.
Verzoekster had van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken bericht gekregen
dat het desbetreffende verzoek voor verdere behandeling was overgedragen aan
de minister van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur. De staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken wees verzoekster daarbij er op dat het ministerie van Binnenlandse
Zaken pas opnieuw formeel in de procedure zou worden betrokken, wanneer de
minister van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur aanleiding zag om één
of meer van de desbetreffende besluiten voor te dragen voor schorsing en/of
vernietiging. Verzoekster had daarna van de minister van Welzijn, Volksgezondheid
en Cultuur vernomen dat er geen aanleiding was voor schorsing of vernietiging
van de desbetreffende besluiten. In haar verzoekschrift aan de Nationale ombudsman
gaf verzoekster aan dat de minister van Binnenlandse Zaken zelf een reactie
had moeten geven op haar verzoek om de desbetreffende besluiten van het gemeentebestuur
voor te dragen voor vernietiging.De Nationale ombudsman was het met die stellingname niet eens. Hij overwoog
dat uit artikel 278, lid 1 van de Gemeentewet weliswaar volgt dat de minister
van Binnenlandse Zaken een eigen verantwoordelijkheid toekomt bij vernietigingsbesluiten,
maar, waar van toepassing, naast de rol van de minister die het aangaat. Nu
de minister die het aanging geen reden zag voor vernietiging was er, gezien
de bestendige praktijk op dit punt, voor de minister van Binnenlandse Zaken
geen aanleiding voor nadere actie. Op dit punt was de informatie van de staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken aan verzoekster ook duidelijk geweest.Rapport 95/084 had betrekking op het voorkeursbeleid voor vrouwen en allochtonen
bij werving en selectie van politiepersoneel. Al eerder heeft de Nationale
ombudsman over het voorkeursbeleid bij de werving en selectie van overheidspersoneel
rapporten uitgebracht (89/827 en 90/726). In deze rapporten werd het voorkeursbeleid
op zichzelf aanvaardbaar geacht. Dit gebeurde ook in het rapport 95/084: «De
strekking van het discriminatieverbod, dat onder andere is neergelegd
in artikel 1 van de Grondwet (...) is dat gelijke gevallen gelijk moeten worden
behandeld en ongelijke gevallen naar de mate van hun ongelijkheid. Het aandeel
binnen de rijksdienst van vrouwen en van hen die vallen in de categorie etnische
minderheden is niet gelijk aan dat binnen de bevolking als geheel. Een beleid
dat is gericht op het wegwerken van die ongelijkheid is dan ook op zichzelf
niet in strijd met de (strekking van de) vermelde bepalingen.» Voorts
werd in twee gevallen het onderzoek tussentijds door de Nationale ombudsman
beëindigd omdat door het ministerie aan de klachten tegemoet was gekomen. 11B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN BINNENLANDSE
ZAKEN 11B.1 Algemeen burgerlijk pensioenfonds PrivatiseringPer 1 januari 1996 is het Algemeen burgerlijk pensioenfonds (Abp) geprivatiseerd.
Deze privatisering is geregeld in de Wet privatisering Abp (wet van 21 december
1995, Stb. 639). De nieuwe Stichting pensioenfondsen Abp regelt de toekenning
van ouderdoms- en nabestaandenpensioenen. De toekenning van vut-uitkeringen
wordt daarentegen geregeld door het in het leven geroepen, aparte VUT-Fonds
voor overheidspersoneel, terwijl het Fonds Arbeidsongeschiktheidsverzekeringen
Overheidspersoneel (FAOP) de zorg heeft voor de toekenning van de invaliditeitspensioenen.
Alleen voor het FAOP, die de uitvoering van de regeling heeft ondergebracht
in de stichting USZO (zie hiervoor, onder § 11A.3), zal de Nationale
ombudsman de bevoegdheid tot het instellen van onderzoek behouden. Voor het
overige betekent de privatisering het einde van zijn bevoegdheid. CijfersIn 1995 werden 143 verzoekschriften ontvangen met betrekking tot het Algemeen
burgerlijk pensioenfonds (Abp). Op grond van toetsing op bevoegdheid (artikel
16 van de Wet N.o.) en ontvankelijkheid (artikel 14 van de Wet N.o.) kwamen
127 daarvan niet in aanmerking voor onderzoek. Er werden zes rapporten uitgebracht.
In drie van deze rapporten was het oordeel van de Nationale ombudsman dat
de gedraging «niet behoorlijk» was, in twee rapporten was de gedraging
deels «behoorlijk», deels «niet behoorlijk» en in
één zaak was de gedraging «behoorlijk».Naast deze zes rapporten waren er veertien verzoekschriften over het Abp
die niet leidden tot een rapport. Twee keer werd een onderzoek op initiatief
van verzoeker beëindigd, de andere twaalf keer op initiatief van de Nationale
ombudsman, omdat door interventie de klacht was opgelost en er geen belang
meer was dat voortzetting van het onderzoek rechtvaardigde. De klachten hadden
betrekking op de behandelingsduur van pensioenaanvragen en bezwaarschriften
alsmede op de informatieverstrekking. Bij de zaken waarin het onderzoek tussentijds
werd beëindigd, was vier keer de behandelingsduur van een pensioenaanvraag
aan de orde, en twee keer die van een bezwaarschrift. Een voorbeeldRapport 95/427 betrof een geval waarin het ging om een onjuiste pensioenopgave
van het Abp aan verzoeker. Op 30 mei 1994 had het Abp aan verzoeker opgegeven
dat hij op 1 april 1995 een ouderdomspensioen kon verwachten van f 1860,11
per maand. Verzoeker ontving van het Abp vanaf 1 april 1995 echter een pensioen
van f 1155,22 per maand. Het Abp had bij het verstrekken van de informatie
aan verzoeker over het pensioen dat hij op 1 april 1995 mocht verwachten,
aangenomen dat verzoeker recht zou hebben op een AOW-uitkering voor een gehuwde
met een volledige toeslag. Dit bleek niet het geval te zijn en het Abp had,
anders dan gebruikelijk was, nagelaten om verzoeker bij de opgave van 30 mei
1994 er op te wijzen van welke veronderstellingen was uitgegaan bij de berekening
van zijn pensioen. De Nationale ombudsman achtte de klacht van verzoeker daarom
gegrond. 11B.2 OverigeEr werd één verzoekschrift ontvangen met betrekking tot
de Stichting Administratie Indonesische Pensioenen. Dit kwam niet in aanmerking
voor onderzoek. 12 ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1995 op het terrein van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen begint onderdeel
12A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel
12B worden cijfers genoemd. Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht
van het werk van de Nationale ombudsman in 1995 wordt verwezen naar hoofdstuk
3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1995, gebaseerd
op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (Wet N.o.). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 12A MINISTERIE VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN 12A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen:
algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling per 01/01/95  11Ontvangen in 1995  + 50Te
behandelen  61 Afgedaan     1. niet in onderzoek 41  2. onderzoek     a. rapport8 – 54 b. tussentijds beëindigd513 In
behandeling per 01/01/96  7In 1995 werden op het terrein van het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen (OCW) 50 verzoekschriften ontvangen. Er zijn 54 verzoekschriften
afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Op het terrein
van het ministerie van OCW verschenen acht rapporten (1994: 10), terwijl in
vijf zaken het onderzoek tussentijds werd beëindigd (1994: 3). 12A.2 Hoofddirectie Centrale Financiën InstellingenDrie rapporten betroffen (mede) een gedraging van de Hoofddirectie Centrale
Financiën Instellingen (CFI), de uitvoeringsinstantie die een taak heeft
op het terrein van de bekostiging van onderwijsinstellingen. In één
zaak werd het oordeel «behoorlijk» uitgesproken, eenmaal deels
«behoorlijk», deels «niet behoorlijk» en eenmaal «niet
behoorlijk». Twee rapporten worden hier besproken. Het ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen houdt werkgevers en werknemers op de hoogte
van de ontwikkelingen op onderwijsgebied via het frequent verschijnende publikatieblad
«Uitleg». Bij publikaties in dit blad wordt in de regel opgave
gedaan van het telefoonnummer en de afdeling waar nadere informatie kan worden
verkregen. In rapport 95/080 kwam de weigering van de CFI aan de orde om in
te gaan op het bij herhaling gedane voorstel van een schoolbestuur om in een
persoonlijk overleg een al maanden durend meningsverschil over de berekening
van de formatie (subsidie) uit de wereld te helpen. Ondanks de publikatie
over dit onderwerp in «Uitleg» en herhaalde contacten met de CFI
was het betrokkene lange tijd onduidelijk waar zij op kon rekenen. Volgens
de minister diende, om redenen van fysieke en praktische aard, in het algemeen
te worden volstaan met een telefonische afdoening en was alleen in bijzondere,
complexe gevallen plaats voor een schriftelijke afhandeling of een gesprek
met een bestuur. De Nationale ombudsman achtte een dergelijke handelwijze
in het algemeen aanvaardbaar, maar oordeelde dat in dit geval, gezien het
moeizame verloop van de schriftelijke en telefonische contacten, het beleggen
van een gesprek een voor beide partijen efficiënte bijdrage had kunnen
zijn om tot een oplossing te komen.Rapport 95/146 betreft de klacht van een onderwijzeres aan wie de CFI
op 31 oktober 1994 bericht had gestuurd dat zij voldeed aan de voorwaarden
voor een uitkering krachtens de regeling «Maatregelen in het kader van
de verbetering van de positie van onderwijspersoneel», zodat zij in
aanmerking kwam voor uitbetaling van de uitkering. Volgens verzoekster was
door deze beslissing bij haar een verwachting gewekt. Naar haar later uit
informatie van haar school bleek, voldeed zij echter niet aan de voorwaarde
dat zij op de eerste werkdag van november 1994 in het onderwijs
werkzaam moest zijn. Zij had namelijk al per 1 augustus 1994 ontslag genomen.De Nationale ombudsman oordeelde dat verzoekster niet in haar standpunt
kon worden gevolgd. Zij had al voordat zij haar aanvraag indiende kennis kunnen
nemen van de inhoud van de regeling. Het bestaan van een dienstverband op
de eerste werkdag van de maand november was geen nieuwe, aanvullende voorwaarde,
maar een uitbetalingsvoorwaarde die al vanaf het moment van inwerkingtreding
van de regeling een essentieel onderdeel uitmaakte van die regeling. De betrokken
onderwijzeres voldeed wel aan de voorwaarden om te worden aangemerkt als «zittende
studerende», maar zij kwam niet in aanmerking voor uitbetaling van de
uitkering, omdat zij op de eerste werkdag van november 1994 geen dienstverband
had bij een onderwijsinstelling. De Nationale ombudsman merkte in dit verband
op dat de in de beschikking gebruikte formulering onvolledig was, nu niet
expliciet was gewezen op de essentiële voorwaarde van het bezitten van
een dienstverband op de eerste werkdag van de maand november. De gang van
zaken gaf aanleiding tot het doen van de aanbeveling om in mededelingen over
de toekenning van een uitkering krachtens bedoelde regeling voortaan op te
nemen dat, wil men aanspraak hebben op uitbetaling van die uitkering, ook
moet zijn voldaan aan het vereiste van het hebben van een onderwijsbetrekking
op de eerste werkdag van de maand november van het betreffende jaar. Deze
aanbeveling is opgevolgd. 12A.3 Velddirectie Beroepsonderwijs en VolwasseneneducatieVermeldenswaard vanwege het meer dan individuele belang van de zaak is
rapport 95/188. Het betrof de klacht van een vormingswerker die gebruik wenste
te maken van de zijns inziens ook voor hem bestaande mogelijkheid van een
ontslag met recht op wachtgeld voor 55+-ers in verband met de fusie, per 1
augustus 1994, van het vormingsinstituut waaraan hij was verbonden. De regeling
van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (Velddirectie Beroepsonderwijs
en Volwasseneneducatie) van 16 juli 1993 voorzag in een dergelijke mogelijkheid
in het geval van een fusie van zelfstandige vormingsinstituten per 1 augustus
1993. De continuering van deze regeling was onderwerp van een geschil waarover
de Advies- en Arbitragecommissie Rijksdienst (de Commissie Albeda) op 27 april
1994 uitspraak heeft gedaan. Het oordeel van de commissie hield, kortweg,
in dat onder voorwaarden de regeling tot 1 augustus 1996 in stand kon blijven.
Verzoeker klaagde erover dat het ministerie zijn werkgever erover had geïnformeerd
dat een fusie van vormingsinstituten per 1 augustus 1994 niettemin geen grond
was voor ontslag met recht op een uitkering. De Nationale ombudsman oordeelde
de klacht van verzoeker hierover niet gegrond, omdat de minister kon worden
gevolgd in zijn standpunt dat de 55+-regeling geen toepassing vindt in geval
van fusie van vormingsinstituten per of na 1 augustus 1994. Door de invoering
van een nieuw bekostigingssysteem – een lump-sumfinanciering in plaats
van een declaratiebekostiging – kon de werkgever immers uit het toegekende
budget voorzien in de eventuele kosten van een vervroegde uittreding. 12A.4 Rijksdienst voor het Oudheidkundig BodemonderzoekIn rapport 95/284 ging het om de vraag of de Rijksdienst voor het Oudheidkundig
Bodemonderzoek (ROB) te Amersfoort voldoende actie had ondernomen tegen graafwerkzaamheden
die op het oude kerkhof te Heeze werden uitgevoerd. Dit kerkhof is met het
oog op de bescherming en het behoud van in de bodem aanwezige en vermoedelijk
uit de 16e eeuw daterende fundamenten van een kerk aangewezen als archeologisch monument in de zin van de Monumentenwet 1988. Zonder vergunning van
de minister is het verboden om een dergelijk monument te verstoren of te wijzigen.
De klacht op dit punt werd niet gegrond geacht, omdat onvoldoende aannemelijk
was dat deze graafwerkzaamheden de fundamenten hadden aangetast.Verder betrof de klacht dat de ROB voor het beschermde deel van het kerkhof
geen beheersvoorschrift had opgesteld. Een dergelijk voorschrift geeft regels
voor het gebruik van een monument. De Nationale ombudsman oordeelde onder
meer dat de ROB in dit geval onvoldoende voortvarend was geweest met het vaststellen
van een beheersvoorschrift. Hoewel de fundamenten redelijk beschermd lagen,
was het de ROB bekend dat het kerkhof nog in gebruik was als begraafplaats
en dat daar zonder overleg met de ROB graafwerkzaamheden waren uitgevoerd.
In reactie op de aanbeveling om op korte termijn een beheersvoorschrift vast
te stellen, deelde de minister mee dat hij deze aanbeveling nog voor 1 januari
1996 zou opvolgen. 12A.5 Rijksdienst voor de MonumentenzorgHet onderzoek dat leidde tot rapport 95/321 richtte zich tegen zowel de
toenmalige minister van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur (thans de minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen), de minister van Binnenlandse Zaken
(zie § 11A.4) als de Rijksdienst voor de Monumentenzorg te Zeist.De klacht betrof onder meer de behandeling van een verzoekschrift waarin
verzoekster de Kroon vroeg om, op grond van artikel 268 van de Gemeentewet,
over te gaan tot spontane schorsing en vernietiging van enkele besluiten van
het College van Burgemeester en Wethouders en van de Raad van haar gemeente
in verband met de aankoop van een in de binnenstad gelegen complex, de nieuwbouw
op dit terrein en de verlening van sloopvergunningen voor enkele tot dit complex
behorende panden. Dit aan de minister van Binnenlandse Zaken gezonden verzoekschrift
werd op 26 april 1994 doorgezonden aan de Rijksdienst voor de Monumentenzorg
(RDMZ; tot 22 augustus 1994 ressorterend onder de toenmalige minister van
Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur). Verzoeksters klacht hield onder meer
in dat de RDMZ haar, ondanks haar verzoek, niet de gelegenheid had gegeven
om haar verzoekschrift mondeling toe te lichten en geen inzicht had gegeven
in het verloop en de resultaten van het onderzoek.De Nationale ombudsman overwoog dat het instrument van spontane schorsing
en vernietiging deel uitmaakt van het stelsel van toezicht van de centrale
overheid op de lagere overheden. Het dient naar zijn functie principieel te
worden onderscheiden van de rechtsmiddelen die burgers ten dienste staan tegen
besluiten van de desbetreffende overheid. De burger die verzoekt om spontane
schorsing en/of vernietiging kan niet worden beschouwd als partij in de procedure.
Hij is, hoezeer hij dat zelf wellicht anders zal ervaren, (slechts) degene
die een mogelijk voor schorsing of vernietiging in aanmerking komend besluit
onder de aandacht brengt van de Kroon. Zijn belangen bij een eventuele schorsing
of vernietiging kunnen bij de beoordeling van het bewuste besluit in beginsel
geen rol spelen. Hieruit volgt dat degene die een verzoek indient tot spontane
schorsing of vernietiging er geen aanspraak op kan maken om in de procedure
te worden betrokken, bijvoorbeeld om te worden gehoord, ook niet in het geval
daar om is gevraagd. 12B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ONDERWIJS,
CULTUUR EN WETENSCHAPPEN 12B.1 Informatie Beheer Groep; OV-Studentenkaart BV 12B.1.1 Algemeen; cijfersDe Informatie Beheer Groep (IBG) en de OV-Studentenkaart BV zijn afzonderlijk
aangewezen als bestuursorganen die vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale
ombudsman. Aangezien de OV-Studentenkaart BV alleen nog de lopende zaken met
betrekking tot de OV-Studentenkaart tot en met 31 oktober 1994 afhandelt,
worden beide instanties hieronder samen behandeld. Tabel 1 Informatie Beheer Groep (incl. OV-Studentenkaart
BV): algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling per 01/01/95  75Ontvangen in 1995  + 531Te
behandelen  606 Afgedaan     1. niet in onderzoek 283  2. onderzoek     a. rapport52 – 556 b. tussentijds beëindigd221273 In behandeling per 01/01/96  50In 1995 zijn op het terrein van de IBG en de OV-Studentenkaart BV in totaal
531 verzoekschriften ontvangen. Daarmee staat dit terrein op de vierde plaats,
na het ministerie van Justitie (1310), het ministerie van Financiën (736)
en de politie (634). Het aantal afgedane zaken bedroeg 556, 11% van de 5268
binnenwettelijke zaken die in 1995 werden afgedaan. Ook op dit punt staat
de IBG op de vierde plaats. Van de 556 zaken werden 273 (49%) afgedaan na
in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek (1994: 193). Er verschenen 52
rapporten (1994: 102), 37 over de IBG (1994: 51) en vijftien over de OV-Studentenkaart
BV (1994: 11). Via interventie werden 221 zaken afgedaan (1994: 91). Van de
zaken die, na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek, niet leidden
tot een rapport had de klacht in 44% betrekking op de behandelingsduur. Van
de verschillende produktgroepen sprong in 1995 met name de Produktgroep Uitkeringen
Onderwijspersoneel in het oog, met een sterke stijging van het aantal afgedane
verzoekschriften.De interventiemethode wordt positief gewaardeerd, zowel van de zijde van
verzoekers als van de zijde van de IBG/OV-Studentenkaart BV. Interventies
variëren overigens van karakter. Soms is een eenvoudig telefoontje naar
de IBG te Groningen of de OV-Studentenkaart BV te Rotterdam voldoende om de
problemen op te lossen. In andere gevallen wordt door het Bureau Nationale
ombudsman intensief onderzoek gedaan en telefonisch overleg gevoerd met verzoeker
en de IBG, waarna de kwestie tot een oplossing komt, naar tevredenheid van
partijen. 12B.1.2 Produktgroep StudiefinancieringOp het gebied van de Produktgroep Studiefinanciering deden zich in 1995
weinig nieuwe ontwikkelingen voor. Er werden zeventien rapporten uitgebracht
(waarvan veertien over de afdeling Innen van deze produktgroep) en er vonden
83 interventies plaats (waarvan 52 over de afdeling Innen). Zeven keer luidde
het oordeel «behoorlijk», vijf keer deels «behoorlijk»,
deels «niet behoorlijk», en vijf keer «niet behoorlijk».Belangrijke constatering op het gebied van het innen van schulden is dat het aantal klachten over de inning van schulden via de deurwaarder
daalt. Dit wordt enerzijds veroorzaakt doordat de IBG – op aanbeveling
van de Nationale ombudsman – sinds medio 1994 in plaats van één
aanmaning twee aanmaningen verzendt alvorens tot dwanginvordering over te
gaan. Anderzijds is van belang dat sinds medio 1995 de mogelijkheid bestaat
om teveel uitbetaalde studiefinanciering te laten optellen bij de «reguliere»
studieschuld. De schuld valt dan in zijn geheel onder het reguliere afbetalingsregime,
inclusief de mogelijkheid tot draagkrachtmeting. De deurwaarder komt er in
die gevallen vrijwel niet meer aan te pas. De klachten over dwanginvordering
die in 1995 werden afgedaan hebben ook vrijwel altijd betrekking op kwesties
uit 1994 en eerder. De aard van deze zaken verschilt niet van de zaken die
in het Jaarverslag 1994 (blz. 227–230) werden besproken.Ten aanzien van schadevergoedingszaken wordt – omdat er evenmin
wezenlijk nieuwe ontwikkelingen zijn op dit gebied – eveneens verwezen
naar het Jaarverslag 1994 (blz. 230). Verder wordt, voor een meer algemene
beschouwing over het werk van de Nationale ombudsman op het terrein van schadevergoeding,
verwezen naar hoofdstuk 1, § 1.3.1.De discussie rond de in eerste instantie niet opgevolgde aanbeveling in
rapport 94/079 (zie Jaarverslag 1994, blz. 229) werd in 1995 afgerond: de
IBG volgde de aanbeveling alsnog op, na uitnodiging daartoe van de Tweede
Kamer.In 1995 werden vier aanbevelingen gedaan om aan verzoekers de in rekening
gebrachte invorderingskosten en rente (geheel of gedeeltelijk) kwijt te schelden.
De IBG volgde deze aanbevelingen alle vier op. Een aanbeveling om vanuit overwegingen
van coulance wettelijke rente te vergoeden (rapport 95/422) werd ook opgevolgd.
Het betrof hier wettelijke rente als gevolg van het niet stopzetten van de
dwanginvordering. De Nationale ombudsman achtte het gebruikmaken van de invorderingsbevoegdheid
in dit geval in strijd met eisen van redelijkheid en billijkheid, en daarmee
met de behoorlijkheid. 12B.1.3 Produktgroep Bezwaar, Beroep en Juridische ZakenTen aanzien van de Produktgroep Bezwaar, Beroep en Juridische Zaken (BBJ)
waren er evenmin wezenlijk nieuwe ontwikkelingen: de klachten betroffen steeds
de behandelingsduur van bezwaarschriften dan wel het uitblijven van andere
beslissingen. In de meeste gevallen werd kort na het openen van het onderzoek
van de Nationale ombudsman alsnog op het desbetreffende bezwaarschrift beslist.
Het onderzoek werd vervolgens stopgezet (17 gevallen). In de drie rapporten
betrof het steeds ook een gedraging van de Produktgroep Studiefinanciering.
Eén keer luidde het oordeel deels «behoorlijk», deels «niet
behoorlijk» en twee keer «niet behoorlijk».Vermeldenswaard is rapport 95/38. De Produktgroep BBJ had pas vijf maanden
na daartoe te zijn uitgenodigd door het College van beroep studiefinanciering
(Cvbs) het verweerschrift en de relevante stukken aan het Cvbs verstrekt.
Als verklaring voor deze termijn voerde de Produktgroep BBJ aan dat beroepszaken
in veel gevallen toch nog circa anderhalf jaar bij het Cvbs bleven liggen
voordat behandeling plaatsvond. De Nationale ombudsman achtte het inderdaad
praktisch gezien van weinig betekenis om in de door de Produktgroep BBJ bedoelde
gevallen snel verweerschriften en stukken aan het Cvbs te zenden. De Produktgroep
BBJ was echter niettemin verplicht zich te houden aan de in artikel 8:42 van
de Algemene wet bestuursrecht gegeven termijn voor het indienen van een verweerschrift
en stukken. Die termijn was in dit geval overschreden. 12B.1.4 Steunpunten StudiefinancieringVanaf 1 januari 1995 zijn alle Steunpunten Studiefinanciering volledig
onderdeel geworden van de IBG. De Nationale ombudsman opende ter gelegenheid
van deze ontwikkeling het nieuwe Steunpunt Den Haag, op 26 januari 1995. Hij
sprak daarbij onder meer de wens uit dat de Steunpunten meer bevoegdheid zouden
krijgen zaken direct zelf af te doen. Daarnaast wees hij nog op de noodzaak
van een goede (telefonische) bereikbaarheid.Begin 1995 werd een nieuwe telefooncentrale in gebruik genomen bij de
IBG te Groningen. Vanaf die tijd vindt al het telefoonverkeer met de Steunpunten
plaats via deze centrale. Tevens is in Groningen een Centrale Telefoonkamer
(CTK) ingericht, waar bij piekbelasting tientallen medewerkers kunnen worden
ingezet. Medewerkers van de Nationale ombudsman brachten in 1995 een bezoek
aan de CTK, alsmede aan het Steunpunt IBG te Groningen.De telefonische bereikbaarheid van de IBG, via de Steunpunten en/of de
Centrale telefoonkamer, is met de ingebruikname van de nieuwe centrale verbeterd.
Vanaf die tijd is het aantal klachten hierover gering. Onder normale omstandigheden
is een bereikbaarheid van 80% nu standaard. Alleen bij extreme piekbelasting
(enkele malen per jaar) dan wel bij incidentele storingen kunnen nog wachttijden
optreden, die overigens direct aan de betrokkene worden gemeld. Het systeem
wordt nog steeds verbeterd. Ook wordt de reactie van de studerenden op controle-acties
nu in beeld gebracht, en wordt daarmee bij de volgende actie rekening gehouden
(bijvoorbeeld verspreide verzending van controleformulieren en/of een langere
inzendtermijn van die formulieren). De ontwikkeling op dit punt stemt tot
tevredenheid.De tien onderzochte klachten met betrekking tot Steunpunten betroffen
incidentele problemen, zoals de inrichting van een Steunpunt (dat bleek juist
te gaan verhuizen) en het al dan niet verschaffen van onjuiste informatie.
Acht keer werd geïntervenieerd. In de twee rapporten die betrekking hadden
op de steunpunten werd één keer geen oordeel gegeven en luidde
het oordeel éénmaal deels «behoorlijk», deels «niet
behoorlijk».De IBG liet de Nationale ombudsman in 1995 weten dat in 1996 de medio
1995 door de IBG ingezette lijn van het toedelen van meer bevoegdheden aan
de Steunpunten zal worden doorgezet. 12B.1.5 OV-Studentenkaart BVIn het Jaarverslag 1994 (blz. 233) merkte de Nationale ombudsman op dat
de behandeling van klachten over de OV-Studentenkaart BV (BV) naar verwachting
een aflopende zaak zou zijn. Vanaf 1 november 1994 was immers de afhandeling
van de week/weekend-OV-Studentenkaart in handen gesteld van de IBG zèlf,
met bezwaar- en beroepsmogelijkheid bij de IBG, respectievelijk het College
van beroep studiefinanciering. In totaal bracht de Nationale ombudsman op
dit gebied in 1995 toch nog vijftien rapporten uit (twaalf keer luidde het
oordeel «behoorlijk» en drie keer deels «behoorlijk»,
deels «niet behoorlijk») en vonden 31 interventies plaats.In januari 1995 startte de BV namelijk de invordering in verband met onterecht
kaartbezit in 1991 (Niet-Rechthebbendheid in het Verleden; NRV 1991). Het
betrof hier steeds studerenden die in een bepaalde periode in 1991 geen recht
hadden gehad op studiefinanciering, maar die wel de OV-Studentenkaart in bezit
hadden gehad. In de meeste gevallen had een controle bij de Belastingdienst
in 1994 geleid tot intrekking van studiefinanciering. Na afloop
van bezwaar-/beroepsprocedures had de OV-Studentenkaart BV, vanaf januari
1995, deze vorderingen ingesteld; het betrof enkele tienduizenden zaken, in
partijen van circa vijfduizend per keer. Deze actie leidde tot vele klachten.De Nationale ombudsman was het niet eens met het door verzoekers steeds
ingenomen standpunt dat de BV niet nog in 1995 een vordering kon instellen
met betrekking tot kaartbezit in 1991. Ingevolge artikel 3:310 van het Burgerlijk
Wetboek was de vordering namelijk nog niet verjaard: dat zou pas vijf jaar
na het bekend worden van het onterecht kaartbezit het geval zijn. In de meeste
gevallen was pas na de belastingcontrole in 1993/1994 vastgesteld dat in de
betreffende periode in 1991 geen recht bestond op studiefinanciering. Daarnaast
wees de Nationale ombudsman nog op de herzieningstermijn van vijf jaar van
artikel 55, lid 1 onder a van de Wet op de studiefinanciering.Wèl bleek in sommige gevallen (bijvoorbeeld rapport 95/311) dat
het onterecht kaartbezit niet was te wijten aan schuld of nalatigheid van
de betrokkene. Verzoeker had in dit geval de OV-Studentenkaart eind juni 1991
ingeleverd, rekening houdend met een vrijlatingsbedrag eigen inkomsten (het
«vrij» te verdienen bedrag dat nog niet leidt tot korting op de
studiefinanciering) gebaseerd op twaalf maanden studie in 1991. Toen hij in
september 1991 onverwacht toch een baan kreeg, werd het vrijlatingsbedrag
gebaseerd op acht maanden studie en verviel met terugwerkende kracht alsnog
de studiefinanciering over juni 1991, en daarmee het recht op de OV-Studentenkaart.
De Nationale ombudsman vond in dit geval dat verzoeker dit niet had kunnen
voorzien. De te late inlevering was daarmee niet aan zijn schuld of nalatigheid
te wijten. In het genoemde geval volgde de BV de aanbeveling op om de vordering
ingevolge het toen geldende artikel 9, lid 3 van de Algemene Voorwaarden OV-Studentenkaart
te verlagen naar het «lage» tarief van f 61.In een aantal gevallen bleek het anders inzetten van het vrijlatingsbedrag
(van maandbasis naar jaarbasis of vice versa) te kunnen leiden tot het alsnog
ontstaan van recht op studiefinanciering in de betreffende periode. De IBG
kende dan, op verzoek van de Nationale ombudsman, de studiefinanciering toe,
vervolgens trok de BV de vordering in, waarna het onderzoek kon worden beëindigd.De OV-Studentenkaart BV zal de komende jaren nog NRV-vorderingen blijven
instellen wegens onterecht kaartbezit in de periode tot 1 november 1994. 12.B.1.6 Produktgroep Tegemoetkoming Studiekosten en LesgeldOver de Produktgroep Tegemoetkoming Studiekosten en Lesgeld (TSL) werden
vijf rapporten uitgebracht. Drie keer luidde het oordeel in deze rapporten
«behoorlijk», één keer deels «behoorlijk»,
deels «niet behoorlijk» en één keer «niet
behoorlijk». Er vonden zes interventies plaats.Vermeldenswaard zijn met name de rapporten 95/433 en 95/461, waarin de
Nationale ombudsman constateerde dat de Produktgroep TSL een verzoek om verlegging
peiljaar voor de Tegemoetkoming Studiekosten en een verzoek om kwijtschelding
van het lesgeld zonder verder bericht buiten behandeling had gelaten toen
betrokkenen niet hadden gereageerd op een verzoek om nadere gegevens te verstrekken.
Betrokkenen stelden echter dit verzoek nooit te hebben ontvangen. De Nationale
ombudsman achtte het zonder nader bericht buiten behandeling laten van de
genoemde verzoeken «niet behoorlijk» en deed de aanbeveling om
de verzoeken alsnog in behandeling te nemen. De Produktgroep TSL volgde de
aanbevelingen op. 12B.1.7 Produktgroep Uitkeringen OnderwijspersoneelOver de Produktgroep Uitkeringen Onderwijspersoneel (UO) werd in 1995
een in verhouding groot aantal verzoekschriften in behandeling genomen. In
totaal werden 87 verzoekschriften (1994: 48) afgehandeld. Van dit aantal werden
er elf door middel van een rapport afgedaan. Drie keer luidde het oordeel
in deze rapporten «behoorlijk», zes keer deels «behoorlijk»,
deels «niet behoorlijk» en drie keer «niet behoorlijk».
In de overige 76 gevallen was daarvoor geen aanleiding, omdat betrokkenen
alsnog tegemoet werden gekomen en er daarna geen sprake meer was van omstandigheden
die noopten tot verder onderzoek.De klachten hadden vrijwel alle betrekking op de nadelige gevolgen van
de verhoogde werkdruk waarmee de Produktgroep UO in de tweede helft van 1994
en het grootste deel van 1995 te kampen heeft gehad. Daarvoor is een aantal
oorzaken aan te wijzen, die uitvoerig aan de orde zijn gekomen in rapport
95/148. Een exemplaar van dit rapport werd, waar van toepassing, steeds ter
illustratie toegezonden wanneer onderzoek werd afgesloten zonder een rapport.De in rapport 95/148 weergegeven oorzaken van de problemen bij de Produktgroep
UO betroffen in de eerste plaats de grote toename van het aantal nieuwe aanvragen
om een ontslag- of ziekte-uitkering (40% hoger dan voor 1995 was geraamd).
Tevens speelden de ingrijpende veranderingen in de regelgeving een rol, onder
meer de invoering van het Besluit Werkloosheid onderwijs- en onderzoekpersoneel
(BWOO), per 1 maart 1994, en de diverse wijzigingen en vernieuwingen in het
geautomatiseerde systeem voor de verwerking van gegevens van uitkeringsgerechtigden,
met als direct gevolg een toename van correspondentie en telefoongesprekken.
Ook de invloed van de voorbereidingen voor de samenvoeging van de Produktgroep
UO met onder meer de Dienst Uitvoering Ontslaguitkeringsregelingen (DUO) van
het ministerie van Binnenlandse Zaken, per 1 januari 1996, deed zich gelden.
In verband hiermee gold lang een vacaturestop, zodat pas in september 1995
meer personeel kon worden ingezet om de werkbelasting te verminderen.De gevolgen van de werkdruk en daarmee gepaard gaande problemen bij de
Produktgroep UO zijn terug te vinden in de aard van de ontvangen klachten:
het niet of veel te laat – pas na maanden – reageren op brieven,
fouten bij de berekening van uitkeringen, en de nasleep daarvan (terugvordering/verrekening).
Een bijzondere complicatie vormde daarbij de jaarlijkse piekbelasting die
optreedt in de stroom van aanvragen om een ontslaguitkering die bij de Produktgroep
UO worden ingediend. Deze piek is in feite het directe gevolg van de omstandigheid
dat onderwijsinstellingen hun personeelsformatie voor het nieuwe schooljaar
plegen vast te stellen in de maanden die voorafgaan aan de zomervakantie.
Degenen die als gevolg daarvan met ingang van het nieuwe schooljaar, per 1
augustus, hun baan geheel of gedeeltelijk verliezen, dienen in groten getale
al in de maanden juni en juli een aanvraag om een ontslaguitkering in bij
de Produktgroep UO. Een en ander vergt van de Produktgroep UO een bijzondere
inspanning om een beslissing ten aanzien van het recht op uitkering te nemen
binnen de daarvoor gestelde termijn van zes weken na ontvangst van de aanvraag.
De Produktgroep UO hanteert daarbij als uitgangspunt dat een voorschot op
de uitkering kan worden verleend wanneer de termijn van zes weken na de indiening
van een aanvraag is verstreken en ten minste het recht op uitkering is vastgesteld.
Dat de Produktgroep UO daar niet in alle gevallen in is geslaagd, blijkt uit
de in de maanden september en volgende door de Nationale ombudsman ontvangen
klachten. Deze hadden met name betrekking op het te lang uitblijven van een
beslissing en/of een (voorschot)betaling, als gevolg waarvan betrokkenen zonder
inkomsten zaten. Na interventie via het Bureau Nationale ombudsman
kwam in deze gevallen in het algemeen een voorschotbetaling dan wel de betaling
van de definitieve uitkering tot stand.Met ingang van 1 januari 1996 worden de uitkeringsregelingen die van toepassing
zijn op het personeel dat werkzaam is in het onderwijs uitgevoerd door de
Stichting Uitvoeringsinstelling Sociale Zekerheid voor Overheid en Onderwijs
(USZO), gevestigd te Heerlen. Deze organisatie is ontstaan uit een samenvoeging
van de Produktgroep UO, de Dienst Uitvoering Ontslaguitkeringen van het ministerie
van Binnenlandse Zaken, delen van de Dienst Sociale Zekerheid Militairen van
het ministerie van Defensie en de afdelingen arbeidsongeschiktheidsverzekeringen
en invaliditeitspensioen van het Algemeen burgerlijk pensioenfonds.Afzonderlijke bespreking verdienen nog de volgende twee rapporten.In rapport 95/333 ging het om onder meer een klacht over het feit dat
de Produktgroep UO verzoeker bij herhaling brieven had gezonden die niet waren
ondertekend. Het ging niet om standaardbrieven, maar om brieven met standaardteksten
waarin de ontbrekende gegevens worden ingevuld. In verband met een vergelijkbare
aangelegenheid die zich enige jaren geleden bij de Belastingdienst heeft voorgedaan
(rapport 90/128), deelde de staatssecretaris van Financiën in die zaak
in reactie op de door de Nationale ombudsman gedane aanbeveling mee dat in
brieven die niet kunnen worden ondertekend voortaan de volgende tekst zou
worden opgenomen: «Deze beschikking (of anderszins) is automatisch aangemaakt
en derhalve niet ondertekend.» In reactie op de aanbeveling van een
dergelijke strekking deelde de IBG mee dat de daarvoor noodzakelijke aanpassing
van het geautomatiseerde systeem niet meer in 1995 kon worden gerealiseerd.
Omdat de werkzaamheden vanaf 1 januari 1996 worden uitgevoerd onder verantwoordelijkheid
van de USZO, verzocht de Nationale ombudsman de IBG om de aanbeveling in te
brengen in het overleg inzake de overgang van de Produktgroep UO naar USZO.Rapport 95/535 betreft de klacht van een uitkeringsgerechtigde dat de
Produktgroep UO, districtskantoor Leeuwarden, zijn bemiddeling als leraar
had geblokkeerd door het Punt Personeelsvoorziening Onderwijs (PPO; een onderdeel
van de arbeidsvoorzieningsorganisatie) in de regio mee te delen dat hij door
het GAK was afgekeurd voor de functie van leraar. De IBG is echter op grond
van de Wet persoonsregistraties (WPR) en het daarop gebaseerde WPR-reglement
bevoegd om zonder toestemming van de uitkeringsgenietende aan arbeidsongeschiktheid
gerelateerde gegevens die zijn opgenomen in de persoonsregistratie van de
Produktgroep UO aan het PPO te verstrekken. Het gegeven van verzoekers arbeidsongeschiktheid
is niet opgenomen in deze registratie, maar staat in zodanig nauw verband
met de wel in deze registratie opgenomen gegevens, dat het verstrekken van
informatie in dit geval moest worden beschouwd als het verstrekken van gegevens
uit de persoonsregistratie. Op grond van de WPR kan de IBG gegevens uit de
persoonsregistratie verstrekken aan instanties met een publiekrechtelijke
taak, voor zover nodig in verband met hun taakuitoefening en wanneer de persoonlijke
levenssfeer van de geregistreerden daardoor niet onevenredig wordt geschaad.
De arbeidsvoorzieningsorganisatie (waar de PPO's deel van uit maken) heeft,
ingevolge de Arbeidsvoorzieningswet, onder meer tot taak een doelmatige en
rechtvaardige aansluiting op de arbeidsmarkt te bevorderen, waarvoor kennis
nodig is van de daadwerkelijke beschikbaarheid van arbeidskrachten. Voor het
PPO was het voor de uitvoering van zijn taak en voor het vormen van een oordeel
over verzoekers bemiddelbaarheid dan ook van belang om te weten dat het GAK
verzoeker niet bemiddelbaar achtte. Aangezien verder niet was gebleken dat
verzoekers privacy door de gegevensverstrekking onevenredig was geschaad,
concludeerde de Nationale ombudsman dat de IBG het PPO kon meedelen
dat verzoeker volgens het GAK niet meer bemiddelbaar was als leraar. 12B.2 Overige zelfstandige bestuursorganen op het terrein
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen 12B.2.1 Op het terrein van onderwijs en onderzoekSinds 1 november 1995 vallen ook de openbare instellingen voor hoger onderwijs
binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. Op dit terrein werd één
klacht ontvangen, over een instelling voor hoger onderwijs; deze kwam niet
in aanmerking voor onderzoek.Drie klachten werden ontvangen over de Nederlandse Organisatie voor toegepast
natuur-wetenschappelijk onderzoek (TNO). Daarvan kwamen twee niet in aanmerking
voor onderzoek; één is nog in behandeling.Over nog twee andere zelfstandige bestuursorganen op het terrein van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen werd een klacht afgehandeld.Rapport 95/141 betreft de klacht van een onderwijzeres afkomstig uit Portugal,
die er over klaagde dat het Instituut voor toetsontwikkeling (Cito) te Arnhem
haar onvoldoende informatie had gegeven over een onkostenvergoeding voor een
met goed gevolg afgelegd examen in de Nederlandse taal. Volgens het Cito was
echter steeds voldoende duidelijk gemaakt dat de toekenning van een vergoeding
onderdeel was van een wetsvoorstel dat nog moest worden goedgekeurd. Het voorstel
werd niet aangenomen, zodat verzoekster geen vergoeding kreeg. Volgens de
Nationale ombudsman kon verzoekster aan de verstrekte informatie niet een
gerechtvaardigd vertrouwen ontlenen dat zij na het slagen voor het examen
in aanmerking zou komen voor een vergoeding.De tweede klacht betrof het opleidingsinstituut Intechnium te Woerden,
dat volgens verzoeker aan zijn zoon, toen deze zich meldde voor een theorie-tentamen,
te verstaan had gegeven dat het door hem behaalde praktijkopleidingscijfer
bij de beoordeling van zijn examen buiten beschouwing zou blijven. De reden
hiervoor was dat verzoekers zoon in plaats van een kopie het originele formulier
over de praktijkopleiding had meegenomen. Verzoeker stelde dat zijn zoon door
de mededeling van Intechnium in zijn concentratie was gestoord en dat daardoor
zijn theorie-examen negatief was beïnvloed.Verzoeker trok zijn klacht in nadat Intechnium had aangeboden het praktijkopleidingscijfer
alsnog in de uitslag te betrekken. Verder waren maatregelen voor de toekomst
aangekondigd. Tenslotte had Intechnium toegezegd dat, ondanks het verstrijken
van de daarvoor gestelde termijn, tegen het (nog steeds onvoldoende) examenresultaat
bezwaar en beroep kon worden aangetekend. 12B.2.2 Dienst OmroepbijdragenIn 1995 werden 25 verzoekschriften ontvangen over gedragingen van de Dienst
Omroepbijdragen (DOB). Dertien daarvan kwamen niet in aanmerking voor onderzoek.
Er werden tien rapporten (1994: 5) uitgebracht. In zeven daarvan was het oordeel
«behoorlijk» en in drie rapporten deels «behoorlijk»,
deels «niet behoorlijk». Drie klachten werden gedurende het onderzoek
ingetrokken, omdat de verzoekers tussentijds tevreden waren gesteld. In twee
van deze drie gevallen betaalde de DOB na interventie door de Nationale ombudsman
een deel van de omroepbijdrage aan de verzoekers terug, in één
geval bood de DOB verontschuldigingen aan voor een ten onrechte verstuurde
aanmaning. Verder beëindigde de Nationale ombudsman een onderzoek, omdat
de DOB inmiddels voldoende informatie had verstrekt en verontschuldigingen
had aangeboden voor de late beantwoording van brieven.Rapport 95/226 betrof een klacht over de verzegeling van de aanwezige
toestellen. Verzoeker klaagde er onder meer over dat twee controlefunctionarissen,
ter voorkoming van verzegeling, f 63 en f 92 aan omroepbijdrage
van hem vorderden, terwijl hij voor dat laatste bedrag niet was aangemaand.
Tot verzegeling mag volgens artikel 121 van de Mediawet pas worden overgegaan
als voor de verschuldigde omroepbijdrage is aangemaand. Nu verzoeker had aangeboden
de f 63 te betalen, had de DOB volgens de Nationale ombudsman niet mogen
overgaan tot verzegeling. De DOB had immers zonder voorafgaande aanmaning
geen betaling van f 92 mogen verlangen ter voorkoming van de verzegeling.
Dit leidde tot de aanbeveling aan de DOB de aan verzoeker in rekening gebrachte
f 80 aan verzegelingskosten niet in te vorderen. De DOB volgde deze aanbeveling
op.De rapporten 95/252 en 95/257 betreffen het feit dat betrokkenen met een
gezichts- en/of gehoorstoornis onder bepaalde voorwaarden in aanmerking kunnen
komen voor ontheffing van het betalen van de omroepbijdrage. In beide gevallen
willigde de DOB het verzoek om ontheffing in vanaf het moment waarop het verzoek
was ingediend, terwijl de verzoekers de ontheffing op een eerder tijdstip
wilden laten ingaan, omdat hun handicap al langer bestond. Volgens de Nationale
ombudsman weigerde de DOB in beide gevallen terecht de ontheffing te laten
ingaan met terugwerkende kracht, omdat artikel 44 van de Mediawet daartoe
geen ruimte laat. In rapport 95/257 overwoog de Nationale ombudsman dat het
uit een oogpunt van actieve informatieverstrekking echter aanbeveling verdient
dat de DOB in zijn voorlichtingsmateriaal algemene bekendheid geeft aan het
feit dat betrokkenen in het geval van een gezichts- en/of gehoorstoornis,
onder bepaalde voorwaarden, in aanmerking kunnen komen voor ontheffing van
het betalen van de omroepbijdrage. De DOB verklaarde zich bereid de aanbeveling
op te volgen.In de rapporten 95/596 en 95/597 werd erover geklaagd dat bewoners van
een gezinsvervangend tehuis werden aangeslagen voor de omroepbijdrage A wegens
een televisietoestel in hun slaapkamer, terwijl er voor het toestel in de
gemeenschappelijke huiskamer al omroepbijdrage werd betaald. Zoals de Nationale
ombudsman al eerder had uitgesproken (zie Jaarverslag 1994, blz. 299), oordeelde
hij, met de DOB, ook in deze gevallen dat het begrip «gezin» in
artikel 114, lid 4, onder a, van de Mediawet niet zo ruim kan worden uitgelegd,
dat meer dan twee duurzaam samenwonenden met een gemeenschappelijke huishouding
onder deze bepaling moeten worden begrepen. Hij achtte de klachten dan ook
ongegrond. 13 FINANCIËNTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1995 op het terrein van Financiën begint onderdeel 13A van dit hoofdstuk
met een aantal cijfers. Ook in onderdeel 13B worden cijfers genoemd. Voor
een meer algemeen kwantitatief overzicht van het werk van de Nationale ombudsman
in 1995 wordt verwezen naar hoofdstuk 3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld
van de overheid in 1995, gebaseerd op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de
hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (Wet N.o.). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 13A MINISTERIE VAN FINANCIËN 13A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Financiën: algemeen overzicht
verzoekschriften In behandeling per 01/01/95  116Ontvangen in 1995  + 708Te
behandelen  824 Afgedaan     1. niet in onderzoek 478  2. onderzoek     a. rapport96 – 736 b. tussentijds beëindigd162258 In behandeling per 01/01/96  88Het aantal ontvangen verzoekschriften (708) steeg ten opzichte van 1994
(583), met 21%. Ook het aantal afgehandelde verzoekschriften (736) steeg ten
opzichte van 1994 (622), met 18%. Deze 736 zaken vormen 14% van de 5268 binnenwettelijke
verzoekschriften die in 1995 werden afgedaan. Daarmee staat het ministerie
van Financiën op de tweede plaats, na het ministerie van Justitie (25%).
Van de 736 zaken werden 258 (35%) afgedaan nadat zij in aanmerking waren gebracht
voor onderzoek, 12% van de 2113 afgedane zaken die in 1995 in aanmerking waren
gebracht voor onderzoek. Daarmee staat het ministerie van Financiën op
de derde plaats, na het ministerie van Justitie (41%) en de Informatie Beheer
Groep (13%). Er werden 96 rapporten uitgebracht (1994: 118). In 162 zaken
werd het onderzoek tussentijds beëindigd (1994: 59), in de regel na toepassing
van de interventiemethode. Uit dit cijfer blijkt dat deze methode in 1995
ook op het terrein van het ministerie van Financiën een belangrijke plaats
is gaan innemen in het werk van de Nationale ombudsman; het betreft hier met
name de Belastingdienst.In 60% van de uitgebrachte rapporten luidde het oordeel op één
of meer onderdelen «behoorlijk». Van de beoordelingscriteria die
werden gebruikt, verdient met name vermelding het aandeel in de scores van
vereisten van: zorgvuldigheid: 45% (met name het vereiste van actieve informatieverstrekking
(17%) en van administratieve nauwkeurigheid (9%)); redelijkheid van belangenafweging:
31%; overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften: 15%. In de zaken
die anderszins werden afgedaan hadden de redenen voor het verzoekschrift eveneens
vooral betrekking op vereisten van zorgvuldigheid: 65% (met name het vereiste
van voortvarendheid: 37%), en van redelijkheid van belangenafweging: 24%.
 13A.2 Belastingdienst 13A.2.1 InleidingDe klachten over de Belastingdienst die in verhouding het meest voorkwamen,
betroffen de behandelingsduur van aangiften, bezwaarschriften, verzoekschriften
en overige correspondentie. Het algemene beeld op dit punt over het jaar 1995
wijkt niet af van dat over het jaar 1994. De in 1994 ingezette daling van
het aantal klachten op dit terrein – die in het Jaarverslag 1994 (blz.
239) mede werd toegeschreven aan een meer op de eisen van de Algemene wet
bestuursrecht afgestemde werkwijze – heeft zich overigens doorgezet.
Wel heeft de invoering, per 1 april 1995, van de Wet op de motorrijtuigenbelasting
1994 op dit vlak voor de nodige problemen gezorgd. Ook in 1995 werd een aanzienlijk deel van de klachten over de Belastingdienst
opgelost door interventie van de Nationale ombudsman: 162 van de 258 (63%).
Bijna éénderde van deze 162 klachten had betrekking op de behandelingsduur
in de desbetreffende zaak. Toepassing van de interventiemethode leidde er
veelal toe dat de ingediende klacht op voor de verzoeker bevredigende wijze
werd opgelost, waarna er voor de Nationale ombudsman geen reden was voor verder
onderzoek. Het samenspel met de Belastingdienst op dit punt loopt goed. 13A.2.2 Rentevergoeding; schadevergoedingIn 1995 hadden achttien rapporten (1994: 11) op het terrein van de Belastingdienst
geheel of gedeeltelijk betrekking op beslissingen omtrent rentevergoeding
of schadevergoeding. Daarnaast werd in drie van dergelijke zaken (1994: 5)
het onderzoek tussentijds beëindigd omdat de Belastingdienst de betrokken
verzoeker alsnog geheel of ten dele tegemoet was gekomen. Voor een meer algemene
beschouwing van het werk van de Nationale ombudsman met betrekking tot schadevergoeding
wordt verwezen naar hoofdstuk 1, § 1.3.1. SchadevergoedingVan de achttien rapporten hadden dertien zaken (1994: 4) betrekking op
vergoeding van schade. In twaalf daarvan luidde het oordeel op dat punt «behoorlijk»,
terwijl in één geval het oordeel deels «behoorlijk»,
deels «niet behoorlijk» werd gegeven.Op 1 januari 1994 is artikel 5a van de Wet administratieve rechtspraak
belastingzaken in werking getreden. Dit artikel verklaart de belastingrechter
bij uitsluiting bevoegd om een partij te veroordelen in de kosten die een
andere partij in verband met de behandeling van het beroep bij deze rechter
redelijkerwijs heeft moeten maken. De Nationale ombudsman kreeg in 1995 dan
ook nog maar weinig te maken met de problematiek van de vergoeding van in
de beroepsfase gemaakte proceskosten. De genoemde bepaling geldt echter niet
voor de fase van bezwaar. Vijf door de Nationale ombudsman behandelde schadevergoedingszaken
hadden (mede) betrekking op weigeringen om in deze fase gemaakte adviseurskosten
te vergoeden.Een voorbeeld van zo'n zaak is rapport 95/550. Daarin is gewezen op de
uitdrukkelijke keuze van de wetgever – zoals blijkt uit de parlementaire
behandeling van het wetsvoorstel dat heeft geleid tot (onder meer) het genoemde
wetsartikel – om met betrekking tot de bezwaarfase geen wettelijke proceskostenregeling
te creëren. Gelet op die keuze acht de Nationale ombudsman het aanvaardbaar
dat in de bezwaarfase gemaakte kosten in beginsel voor rekening van de betrokkene
blijven, en dat zij, voor zover zij althans redelijk zijn te achten, alleen
dan worden vergoed wanneer sprake is van een ernstig verzuim van de Belastingdienst.
In geen van de genoemde vijf gevallen constateerde de Nationale ombudsman
zo'n verzuim. In enkele zaken (95/577 en 95/326; VN 1995, afl. 41) oordeelde
hij bovendien dat het probleem op relatief eenvoudige wijze, zonder de inschakeling
van een belastingadviseur, had kunnen worden opgelost. In alle gevallen waarin
(mede) werd geklaagd over het niet vergoeden van in de bezwaarfase gemaakte
kosten werd op dat punt derhalve het oordeel «behoorlijk» uitgesproken.Aparte vermelding verdient nog rapport 95/219 (VN 1995, afl. 34). Door
verzoeker waren diverse procedures tegen de Belastingdienst gevoerd. Deze
waren alle afgerond voor 1 januari 1994, zodat artikel 5a van de Wet administratieve
rechtspraak belastingzaken geen rol speelde. Verzoeker had de beroepszaken
deels gewonnen en deels verloren. Hij had bij de staatssecretaris
van Financiën een hoge vergoeding voor adviseurskosten (f 112.925,78
+ f 6.076,36) geclaimd. De staatssecretaris had slechts een relatief
klein deel van dit bedrag toegekend. Volgens hem hield het grootste deel van
kosten waarvoor een vergoeding werd geclaimd geen rechtstreeks verband met
de door verzoeker gewonnen procedure.De Nationale ombudsman stelde de staatssecretaris op de meeste punten
in het gelijk. Hij was echter wel van oordeel dat de kosten die verzoeker
had gemaakt voor het verkrijgen van een actuarieel advies ten onrechte geheel
waren toegerekend aan aspecten waarop verzoeker door de belastingrechter in
het ongelijk was gesteld. Op dit punt kon de beslissing van de staatssecretaris
niet worden gedragen door de daaraan ten grondslag liggende motivering. Aan
de staatssecretaris werd de aanbeveling gedaan om zijn beslissing op de schadeclaim
op dit punt in heroverweging te nemen. Volgens de Nationale ombudsman mocht
daarbij wel van verzoeker worden verlangd dat hij zijn schade op dit punt
nader zou aantonen. De staatssecretaris liet weten bereid te zijn om de kosten
voor actuarieel advies alsnog te vergoeden, voor zover tot de door de Nationale
ombudsman bedoelde aanvullende bewijsvoering zou worden overgegaan. RentevergoedingVijf rapporten (1994: 7) hadden (mede) betrekking op het geheel of ten
dele weigeren van een rentevergoeding. In de rapporten 95/032 (VN 1995, afl.
8), 95/249 (VN 1995, afl. 37) en 95/348 (VN 1995, afl. 44) achtte de Nationale
ombudsman het weigeren van zo'n vergoeding – gelet op de resolutie van
12 december 1990 (AFZ90 8697) inzake vergoeding van coulancerente –
ten dele onjuist, en werd de aanbeveling gedaan om alsnog een gedeeltelijke
vergoeding toe te kennen. Alle drie de aanbevelingen werden door de staatssecretaris
opgevolgd.Rapport 95/052 (VN 1995, afl. 17) betrof een verzoek om rentevergoeding
in verband met de (ambtshalve) vermindering van enkele belastingaanslagen.
Tot die vermindering was besloten hangende een beroepsprocedure tegen één
van die aanslagen, waarna het beroepschrift door verzoekster was ingetrokken.
Verzoekster had de aanslagen al in een eerder stadium voldaan, en stelde aldus
renteverlies te hebben geleden. Wat betreft de periode tot aan de intrekking
van het beroepschrift overwoog de Nationale ombudsman dat in deze zaak alleen
sprake zou zijn van een verzuim van de Belastingdienst wanneer de Belastingdienst
aanvankelijk geen pleitbaar standpunt zou hebben ingenomen. Volgens de Nationale
ombudsman was er echter geen reden voor die conclusie. Van belang daarbij
was onder meer dat de Belastingdienst had laten weten dat het beëindigen
van de gerechtelijke procedure om praktische redenen was gebeurd. In zoverre
achtte de Nationale ombudsman geen gronden voor een rentevergoeding aanwezig.De periode vanaf de intrekking van het beroepschrift tot aan de totstandkoming
van de verminderingsbeschikkingen had volgens de Nationale ombudsman echter
te lang geduurd. Het ging om een periode van ruim een half jaar. Volgens de
Nationale ombudsman had de vermindering binnen twee maanden moeten plaatsvinden.
In zoverre achtte hij een rentevergoeding wel op zijn plaats. Zijn daartoe
strekkende aanbeveling werd door de staatssecretaris opgevolgd. 13A.2.3 BehandelingsduurIn 1995 is ten aanzien van de meeste klachten over de behandelingsduur
van aangiften, van correspondentie over belastingheffing en van bezwaarschriften
gekozen voor toepassing van de interventiemethode. Dit heeft ertoe geresulteerd
dat 49 onderzoeken naar klachten of klachtonderdelen over behandelingsduur
tussentijds konden worden beëindigd. Daarnaast zijn op
dit terrein veertien rapporten (1994: ongeveer 30) verschenen.Net als in 1994 (zie Jaarverslag 1994, blz. 242) bleek een aantal keren
de wisseling van competentie tussen verschillende eenheden de reden van de
lange behandelingsduur te zijn. Ook werden voor de lange behandelingsduur
vaak redenen aangegeven van interne, organisatorische aard.De laatstgenoemde omstandigheid deed zich met name voor bij de Belastingdienst/Centraal
bureau motorrijtuigenbelasting (verder: Cbm). Bij het Cbm hebben zich in 1995
diverse problemen voorgedaan als gevolg van de invoering van de Wet op de
motorrijtuigenbelasting 1994, per 1 april 1995. De belangrijkste wijziging
met betrekking tot de inning van motorrijtuigenbelasting ten opzichte van
de Wet op de motorrijtuigenbelasting 1966 is dat degene die voorkomt in het
kentekenregister in beginsel belastingplichtig is voor de motorrijtuigenbelasting.
De koppeling van de gegevens uit het kentekenregister – dat de Rijksdienst
voor het Wegverkeer bijhoudt – met de gegevensbestanden van het Cbm
is minder vlot verlopen dan was verwacht. Hierdoor ontstond een aanzienlijke
vertraging in de behandeling van verzoek- en bezwaarschriften en brieven.
Volgens informatie van het Cbm van eind september 1995 bedroeg de achterstand
toen enige tienduizenden te behandelen brieven. Ondanks extra inspanningen
was de achterstand eind december 1995 nog niet zodanig ingelopen dat het aantal
te behandelen bezwaarschriften was teruggebracht tot de normale werkvoorraad,
van ongeveer 10.000 bezwaarschriften.De Nationale ombudsman ontving een zestiental klachten die hun aanleiding
vonden in de ontstane achterstand. Een voorbeeld hiervan was de klacht van
een gemeentelijke dienst sociale werkvoorziening. Deze dienst beschikte over
veertien bedrijfsauto's. Vanaf begin mei 1995 ontving deze dienst een aantal
onjuist te naam gestelde en geadresseerde acceptgiroformulieren voor de betaling
van motorrijtuigenbelasting. Op bezwaarschriften die daarover bij het Cbm
werden ingediend, werd niet gereageerd. Uit het door de Nationale ombudsman
ingestelde onderzoek bleek dat de kentekens van de auto's deels op naam stonden
van de gemeente en deels op naam van een aan de dienst gelieerde stichting.
Deze rechtspersonen hadden ieder een eigen fiscaal nummer, met een daarbij
behorend – van elkaar afwijkend – adres. Nadat de desbetreffende
kentekennummers waren gekoppeld aan de daarbij horende fiscale nummers, ontstond
bij de aanmaak van een deel van de acceptgiroformulieren een onjuiste tenaamstelling
en adressering. De daarover ingediende bezwaarschriften nam het Cbm door de
achterstand niet tijdig in behandeling. Door middel van interventie kon één
en ander worden rechtgezet. Het Cbm heeft meegedeeld dat met voorrang wordt
gewerkt aan een oplossing voor de problemen die ontstaan als gevolg van genoemde
koppeling. Interventie werd ook met succes toegepast bij dertien andere ontvangen
klachten op dit terrein.Bezwaarschriften dienen, zoals is vastgelegd in de resolutie van de staatssecretaris
van Financiën van 5 september 1990, in beginsel binnen drie maanden te
worden afgedaan. Een langere behandelingsduur kan onder omstandigheden worden
gerechtvaardigd.Rapport 95/460 betrof een zaak waarin de Nationale ombudsman geen rechtvaardigingsgrond
zag voor een overschrijding van de behandeltermijn van een bezwaarschrift.
Een op 4 maart 1991 ingediend bezwaarschrift inzake de aanslag inkomstenbelasting
1989 was in dit geval door de Belastingdienst aangehouden in afwachting van
de vaststelling van de aanslag inkomstenbelasting 1989 van de
echtgenoot van verzoekster. Op het moment dat verzoekster de klacht bij de
Nationale ombudsman indiende (15 november 1994) was het bezwaarschrift nog
niet afgehandeld. De Nationale ombudsman overwoog dat het bezwaarschrift ten
onrechte was aangehouden. Bovendien waren, in strijd met de resolutie van
de staatssecretaris van Financiën van 5 september 1990, verzoekster noch
haar gemachtigde op de hoogte gesteld van het feit dat het bezwaarschrift
was aangehouden, en van de reden daarvoor.In de zaak die leidde tot rapport 95/548 deden zich naar het oordeel van
de Nationale ombudsman wel omstandigheden voor die een langere afhandelingsduur
rechtvaardigden. In dit geval had de Belastingdienst in verband met een doelgroepbenadering
tijd nodig gehad om een inventarisatie uit te voeren van met verzoekers zaak
vergelijkbare gevallen. Tevens had de Belastingdienst tijd nodig gehad om
overleg te voeren, en om inzicht te verkrijgen in niet-fiscale wetgeving met
betrekking tot de achtergrond waartegen verzoekers zaak zich afspeelde. Gezien
de aard van de problematiek achtte de Nationale ombudsman de klacht over de
termijn voor de afhandeling van verzoekers bezwaarschriften niet gegrond.Het willen afwachten van de uitspraak van een gerechtelijke procedure
over een met de klacht samenhangend belastinggeschil vormde in rapport 95/320
(VN 1995, afl. 41) naar het oordeel van de Nationale ombudsman eveneens een
rechtvaardiging voor het uitblijven van een beslissing door de Belastingdienst
over het opleggen van een voorlopige negatieve aanslag. Daarbij speelde mee
dat de Belastingdienst, nadat het betrokken gerechtshof zich niet bevoegd
had verklaard om over het voorgelegde geschil uitspraak te doen, vervolgens
voortvarend te werk was gegaan. 13A.2.4 InformatieverstrekkingIn 1995 heeft de Nationale ombudsman op het werkterrein van de Belastingdienst
vijftien rapporten (1994: 20) uitgebracht naar aanleiding van klachten die
verband hielden met informatieverstrekking. Daarnaast zijn zes onderzoeken
naar klachten die betrekking hadden op informatieverstrekking tussentijds
beëindigd. In een aantal gevallen gebeurde dit omdat uit telefonisch
ingewonnen informatie was gebleken dat de Belastingdienst de klacht zonder
meer terecht achtte, en zich bereid toonde om aan de bezwaren van verzoekers
tegemoet te komen. In twee van de beëindigde zaken bleek uit navraag
door de Nationale ombudsman dat, anders dan verzoekers van mening waren, de
informatie die de Belastingdienst had verstrekt wel volledig was. Op grond
daarvan vond de Nationale ombudsman voortzetting van het onderzoek niet zinvol.De Belastingdienst mag er niet te snel van uitgaan dat het aan de hand
van door hem verstrekte informatie voor een belastingplichtige duidelijk is
welke verplichtingen hij heeft ten opzichte van de Belastingdienst. In de
zaak die leidde tot rapport 95/443 had de Belastingdienst een herhaald verzoek
om informatie over de uitstaande fiscale verplichtingen niet beantwoord. De
Belastingdienst had het niet nodig geacht om verzoeker te antwoorden omdat
deze op de hoogte kon zijn van zijn openstaande verplichtingen door middel
van berichten die de Belastingdienst hem had toegezonden over afzonderlijke
belastingaangiften en -aanslagen. Volgens de Nationale ombudsman had de Belastingdienst
echter niet mogen voorbijgaan aan verzoekers herhaalde vraag om informatie.
Door dat toch te doen, was de Belastingdienst er ten onrechte van uitgegaan
dat voor verzoeker alles duidelijk kon zijn. In rapport 95/415 (VN 1995, afl. 52) kwam aan de orde waaraan een deugdelijke
motivering moet voldoen. Het betrof hier de motivering van een beslissing
op een bezwaarschrift. De Nationale ombudsman overwoog dat de motivering niet
alleen juiste informatie dient te bevatten, maar dat deze ook volledig moet
zijn. Aan beide vereisten was volgens de Nationale ombudsman in dit geval
niet voldaan.In deze zaak werd ook ingegaan op de informatieverstrekking over de klachtbehandeling
door de Belastingdienst. Verzoeker had een klacht ingediend bij de Belastingdienst
in verband met de afhandeling van zijn bezwaarschrift. De Nationale ombudsman
oordeelde dat de Belastingdienst ten onrechte had verzuimd in de brief waarin
een antwoord werd gegeven op de klacht aan te geven tot wie of welke instantie
verzoeker zich kon wenden als hij het niet eens was met de afhandeling van
de klacht. Dat verzoeker via de aan hem verstrekte folder «Klachtenregeling
Belastingdienst» op de hoogte kon zijn van de bewuste informatie, achtte
de Nationale ombudsman geen rechtvaardiging voor dit verzuim. De positie van derdenVan de klachten op het terrein van de informatieverstrekking die hebben
geleid tot een rapport hadden er vier betrekking op de positie van derden
in verband met het verstrekken van informatie.Ingevolge artikel 67 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen en het
Voorschrift Informatieverstrekking 1993 is het verboden om informatie over
belastingplichtigen te verstrekken aan derden, tenzij het gaat om informatie
die nodig is voor de uitvoering van de belastingwetgeving door de Belastingdienst.Rapport 95/238 (VN 1995, afl. 35) betrof een zaak waarin de Belastingdienst
gegevens die waren ontleend aan de aangifte inkomstenbelasting over 1992 van
verzoekster had verstrekt aan een detectivebureau dat was ingehuurd door de
ex-echtgenoot van verzoekster. De Nationale ombudsman overwoog in dit rapport
dat deze handelwijze van de Belastingdienst in strijd was met diens wettelijke
geheimhoudingsplicht, nu de informatieverstrekking niet noodzakelijk was voor
de uitvoering van de belastingwetgeving.Het onderzoek dat uitmondde in rapport 95/467 (VN 1995, afl. 55) betrof
onder meer de klacht van verzoeker dat de Belastingdienst bij zijn opdrachtgevers
dusdanig specifiek informeerde naar het contract dat met hem was afgesloten,
dat verzoeker daardoor opdrachten kwijtraakte. De Nationale ombudsman vond
deze klacht niet gegrond. Artikel 47 en 53 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen
bieden de Belastingdienst de ruimte om onderzoek bij derden te verrichten
over de belastingheffing bij een belastingplichtige. Deze ruimte werd in dit
geval benut, en daarbij was naar het oordeel van de Nationale ombudsman niet
gebleken dat de Belastingdienst onzorgvuldig of onnodig belastend voor verzoeker
te werk was gegaan.In de zaak die leidde tot rapport 95/186 (VN 1995, afl. 29) had verzoeker
aan de minister van Financiën verzocht om de Belastingdienst FIOD ontheffing
te verlenen van zijn geheimhoudingsplicht. Verzoeker wenste van de FIOD informatie
over zijn ex-werkgever. Hij wilde deze informatie gebruiken in een civiele
procedure waarin hij met deze werkgever was verwikkeld. De Nationale ombudsman
oordeelde dat het beleid van de staatssecretaris om geen gebruik te maken
van de ontheffingsbevoegdheid in gevallen waarin om informatie wordt gevraagd
ten behoeve van een civiele procedure op zichzelf niet als onhoudbaar kan
worden beschouwd. 13A.2.5 Invordering 13A.2.5.1 VerrekeningMet betrekking tot verrekening onderzocht de Nationale ombudsman in 1995
zes klachten. In één geval werd het onderzoek op initiatief
van de Nationale ombudsman niet voortgezet omdat de Belastingdienst de Nationale
ombudsman liet weten dat de verrekening waarover werd geklaagd ongedaan zou
worden gemaakt. In de overige gevallen werd wel een rapport uitgebracht.In de zaak die leidde tot rapport 95/251 (VN 1995, afl. 37) erkende de
Belastingdienst dat ten onrechte was verrekend, en werd de verrekening alsnog
ongedaan gemaakt. De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond.In rapport 95/382 (VN 1995, afl. 47) kwam de Nationale ombudsman tot het
oordeel dat de klacht niet gegrond was aangezien de Belastingdienst de foutieve
afboeking al had rechtgezet ruim voordat verzoeker zijn klacht kenbaar maakte
bij de Nationale ombudsman.In de Leidraad Invordering 1990 (art. 26, paragraaf 8, punt 1) is bepaald
dat de ontvanger, wanneer hij tot de conclusie komt dat de belastingschuldige
niet voor kwijtschelding in aanmerking komt maar dat niettemin voortzetting
van de invordering niet gewenst is, de belastingschuldige kan mededelen dat
hij niet verder zal worden bemoeilijkt voor de nog openstaande belastingschuld,
al dan niet onder de uitdrukkelijke voorwaarde dat eventuele teruggaven/verminderingen
niet worden uitgekeerd, maar worden verrekend met de buiten invordering gelaten
schuld.In rapport 95/133 (VN 1995, afl. 20) was de Nationale ombudsman van oordeel
dat, nu niet was gebleken van een mededeling aan verzoekers die kon worden
opgevat als een toezegging dat de vordering was vervallen, de Belastingdienst
tot verrekening mocht overgaan.Rapport 95/174 betrof een klacht over het feit dat de Belastingdienst
bleef bij zijn standpunt dat belastingteruggaven mochten worden verrekend
met aanslagen waarvoor volgens verzoeker tegen finale kwijting een afkoopsom
was betaald. Naar de mening van de Belastingdienst was echter geen sprake
geweest van finale kwijting, maar van een afspraak dat verzoeker – na
betaling van een deel van de belastingschuld – voor de nog openstaande
belastingschuld niet verder zou worden bemoeilijkt. Dit hield volgens de Belastingdienst
niet in dat eventuele teruggaven niet zouden kunnen worden verrekend met de
nog openstaande belastingschuld uit de desbetreffende aanslagen.De Nationale ombudsman stelde vast dat was gebleken dat de Belastingdienst
aan verzoeker alleen had medegedeeld dat hij voor de nog openstaande belastingschuld
niet verder zou worden bemoeilijkt. Niet was gebleken dat daaraan de voorwaarde
was verbonden van verrekening van eventueel later opkomende belastingteruggaven.
Daarom oordeelde hij het niet juist dat de Belastingdienst tot verrekening
was overgegaan. Volgens de Leidraad Invordering 1990 is verrekening alleen
toegestaan als deze voorwaarde uitdrukkelijk is gesteld.Ook rapport 95/462 betrof een klacht over een verrekening met later opgekomen
belastingschulden. In deze zaak erkende de Belastingdienst dat niet juist
was gehandeld, omdat met verzoeker was afgesproken dat niet zou worden overgegaan
tot verrekening met later opkomende belastingschulden. De Nationale ombudsman
achtte de klacht gegrond. 13A.2.5.2 BetalingsregelingenOp het gebied van betalingsregelingen handelde de Nationale ombudsman
in 1995 twaalf klachten af (1994: 10). In één geval werd het
onderzoek op wens van verzoekster niet voortgezet. In zeven gevallen werd
het onderzoek op initiatief van de Nationale ombudsman niet voortgezet aangezien
de Belastingdienst alsnog aan de bezwaren van verzoekers tegemoet kwam. In
de overige vier gevallen werd het onderzoek afgesloten met een rapport. In
drie van deze rapporten kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat de
klacht niet gegrond was. Het betrof hier alle klachten afkomstig van zelfstandige
ondernemers.In rapport 95/023 (VN 1995, afl. 12) oordeelde de Nationale ombudsman
dat, nu verzoekster regelmatig achterstand had bij de betaling van belastingschuld
en zij (opnieuw) een (veel) te hoog bedrag voor privé-uitgaven had
opgenomen terwijl de totale belastingschuld was toegenomen, de Belastingdienst
in redelijkheid tot de conclusie kon komen dat de noodzakelijke medewerking
bij verzoekster ontbrak, en dat daarom verdere uitstelverlening diende te
worden afgewezen.In rapport 95/248 (VN 1995, afl. 37) kwam de Nationale ombudsman tot het
oordeel dat de Belastingdienst, gelet op het feit dat verzoekers belastingschuld
voortvloeide uit ambtshalve aanslagen die waren opgelegd ten gevolge van het
feit dat verzoeker de vereiste aangiften niet had ingediend – zodat
voor deze aanslagen geen kwijtschelding werd verleend, van verzoeker kon verlangen
dat het bedrag thans ineens werd betaald.In rapport 95/462 oordeelde de Nationale ombudsman het juist dat de Belastingdienst
de door en namens verzoekers gedane voorstellen met betrekking tot een betalingsregeling
afwees, nu ook de raadsman van verzoekers had aangegeven dat zij niet in staat
waren om de lopende betalingsverplichtingen te voldoen. De stelling van verzoekers
dat de opbrengst van een executoriale verkoop niet zou opwegen tegen de daarmee
voor de fiscus gemoeide kosten, zodat ook de fiscus baat zou hebben bij een
betalingsregeling, kon aan de juistheid van de beslissing van de Belastingdienst
niet afdoen. 13A.2.5.3 KwijtscheldingIn 1995 werden door de Nationale ombudsman twaalf klachten (1994: 13)
afgedaan die betrekking hadden op de afwijzing van een verzoek om kwijtschelding.
In drie gevallen werd het onderzoek op initiatief van de Nationale ombudsman
niet voortgezet aangezien tijdens het onderzoek bleek dat de beslissing van
de Belastingdienst in overeenstemming was met de Invorderingswet 1990 en de
daarop gebaseerde Leidraad Invordering 1990. In drie andere gevallen werd
het onderzoek op initiatief van de Nationale ombudsman tussentijds beëindigd,
respectievelijk omdat verzoeker niet meer reageerde, omdat de klacht al in
behandeling was bij de Commissie voor de Verzoekschriften uit de Tweede Kamer
en omdat de Belastingdienst verzoeker – die slechtziend was –
bereid bleek een sterk uitvergroot kwijtscheldingsformulier toe te zenden.In vijf van de zes uitgebrachte rapporten luidde het oordeel van de Nationale
ombudsman «behoorlijk», aangezien de beslissing van de Belastingdienst
in overeenstemming was met de Invorderingswet 1990 en de daarop gebaseerde
Leidraad Invordering 1990.Rapport 95/267 (VN 1995, afl. 40) betrof een klacht van een verzoeker
die bij de Directie Particulieren Utrecht beroep had ingesteld tegen de afwijzende
beslissing op zijn verzoek om kwijtschelding van een tweetal aanslagen. Deze
aanslagen waren een gevolg van het feit dat de Belastingdienst had geconstateerd
dat op verzoekers uitkeringen te weinig loonbelasting was ingehouden. Het
verzoek om kwijtschelding en het hiertegen ingestelde beroep
werden afgewezen, met als motivering dat verzoeker ten gevolge van een onjuiste
tariefgroepindeling een financieel voordeel had genoten, dat het nadeel dat
de fiscus hiermede had belopen werd rechtgetrokken door de vaststelling van
de desbetreffende aanslagen, en dat het vast beleid was dat dergelijke aanslagen
niet in aanmerking komen voor kwijtschelding.De Nationale ombudsman oordeelde de klacht gegrond. Hij overwoog daarbij
dat in de Leidraad Invordering 1990 is bepaald dat een niet juist ingevulde
loonbelastingverklaring reden kan zijn voor de afwijzing van een kwijtscheldingsverzoek,
maar dat hiervan in dit geval geen sprake was. Verzoeker had namelijk de door
hem bij de inhoudingsplichtige ingediende loonbelastingverklaring ingevuld
naar een voor de loonbelasting juiste indeling in tariefgroep III, maar het
feit dat desondanks te weinig loonbelasting op verzoekers uitkeringen was
ingehouden was een gevolg van een verzuim van de inhoudingsplichtige. De beslissing
van de Belastingdienst berustte derhalve niet op een motivering die deze beslissing
kon dragen. De minister van Financiën werd in overweging gegeven te bevorderen
dat de Belastingdienst een nieuwe beslissing nam. Deze aanbeveling werd opgevolgd. 13A.2.5.4 Gebruik van dwangmiddelenDe Nationale ombudsman deed in 1995 achttien klachten (1994: 21) af over
de wijze waarop de Belastingdienst gebruik had gemaakt van de aan hem ten
dienste staande dwangmiddelen. In negen gevallen werd het onderzoek op initiatief
van de Nationale ombudsman niet voortgezet aangezien de Belastingdienst de
zaak alsnog tot een bevredigende oplossing bracht. Om dezelfde reden werd
in drie gevallen het onderzoek op initiatief van verzoekers beëindigd.
In de zes uitgebrachte rapporten luidde het oordeel van de Nationale ombudsman
driemaal «behoorlijk» en driemaal «niet behoorlijk».Rapport 95/011 (VN 1995, afl. 15) betrof onder meer een klacht over het
feit dat de Belastingdienst een auto waarop beslag was gelegd executoriaal
had verkocht voordat de staatssecretaris van Financiën had beslist op
een verzoek om opheffing van het beslag. In de Leidraad Invordering 1990 wordt
bepaald dat tijdens een nog lopend verzoek onherroepelijke invorderingsmaatregelen
alleen mogen worden genomen na voorafgaande machtiging van het ministerie.
De Nationale ombudsman achtte de klacht dan ook gegrond. Ook verzoeksters
klacht dat de Belastingdienst de zaken die zich in de desbetreffende auto
hadden bevonden en waarvan bij de inbeslagneming door de gemeentepolitie een
inventarislijst was opgesteld nog niet aan haar had geretourneerd, werd gegrond
bevonden. Deze zaken konden overigens niet meer worden geretourneerd, omdat
zij voor de executoriale verkoop waren verdwenen, of waren meeverkocht met
de beslagen auto.Rapport 95/103 had onder meer betrekking op een klacht over het feit dat
de Belastingdienst op 14 juli 1994 aan verzoeker een dwangbevel had laten
betekenen in verband met een restantschuld van de aan hem met dagtekening
27 oktober 1992 opgelegde naheffingsaanslag motorrijtuigenbelasting, terwijl
de Belastingdienst verzoeker pas bij brief van 15 juli 1994 had meegedeeld
dat er in verband met de in rekening gebrachte rente nog een restantschuld
was. Ook in dit geval was de Nationale ombudsman van oordeel dat de Belastingdienst
zich niet behoorlijk ten opzichte van verzoeker had gedragen. Hij overwoog
daarbij dat, nu de ontvanger het bedrag van de invorderingsrente pas bij brief
van 15 juli 1994 aan verzoeker had kenbaar gemaakt, het voor verzoeker feitelijk
onmogelijk was geweest om zijn schuld voor 14 juli 1994 volledig te betalen. In de zaak die leidde tot rapport 95/275 was sprake van beslaglegging
op roerende zaken die zich bevonden in verzoekers woning. De beslaglegging
had betrekking op een aanslag motorrijtuigenbelasting die aan één
van de vorige bewoners van de woning was opgelegd. Omdat ten tijde van de
beslaglegging geen van de bewoners van de woning thuis was, vond de inventarisatie
van de in beslag genomen zaken plaats doordat de belastingdeurwaarder de roerende
zaken opnam door de ramen van de woning. De deurwaarder maakte van de beslaglegging
een proces-verbaal op en liet dit in een enveloppe achter. De Nationale ombudsman
was van oordeel dat het feit dat niemand op het adres werd aangetroffen voor
de deurwaarder aanleiding had moeten zijn om – in overeenstemming met
het bepaalde in de Leidraad Invordering 1990 en de Instructie Invordering
1990 – de desbetreffende belastingschuldige uit te nodigen om op een
bepaald tijdstip op zijn woonadres aanwezig te zijn, dan wel contact op te
nemen met de ontvanger. De deurwaarder had dan ook niet direct tot beslaglegging
behoren over te gaan.Tenslotte werd in 1995 een reactie ontvangen op de in 1994 in rapport
94/815 (VN 1995, afl. 10) gedane aanbeveling om aan verzoeker de kosten terug
te betalen die in rekening waren gebracht in verband met de invordering van
een belastingaanslag. De aanbeveling werd opgevolgd. 13A.2.6 DouaneIn 1995 heeft de Nationale ombudsman drie klachten afgehandeld over gedragingen
van de Belastingdienst/Douane. In twee zaken werd een rapport uitgebracht,
in de derde zaak werd de klacht tijdens het onderzoek ingetrokken. Alle drie
de zaken betroffen het uitvoeren van controles op het reizigersverkeer op
Schiphol door de Belastingdienst/Douane, district Hoofddorp.In het rapport 94/281 ging het erom dat een ambtenaar van de Belastingdienst/Douane
de neef van verzoekster naar zijn reisbescheiden had gevraagd terwijl zijn
paspoort vlak daarvoor door de Koninklijke Marechaussee was gecontroleerd.
Daarnaast had genoemde ambtenaar de schoenen van de neef van verzoekster aan
een onderzoek onderworpen. Verzoekster meende dat de douane zich had schuldig
gemaakt aan willekeur, en dat de selectie van de reizigers die in aanmerking
kwamen voor controle alleen had plaatsgevonden op grond van huidskleur.De Nationale ombudsman overwoog ten aanzien van het opvragen van de reisbescheiden
dat de douanewetgeving geen bepalingen bevat over een verplichting van reizigers
om, behalve hun plaats- en/of vervoerbewijs (dat zij wèl verplicht
zijn te tonen), ook hun paspoort te tonen aan douane-ambtenaren. Dit betekent
dat een douane-ambtenaar buiten zijn bevoegdheden treedt wanneer hij een reiziger
vraagt om zijn reisbescheiden te tonen, nu daaronder in het algemeen niet
alleen het plaats- of vervoerbewijs, maar ook het paspoort worden verstaan.
De Nationale ombudsman oordeelde dan ook dat de desbetreffende douane-ambtenaar
«niet behoorlijk» handelde door de neef van verzoekster te vragen
naar zijn reisbescheiden, in plaats van naar zijn plaats- of vervoerbewijs.Het onderzoek aan de schoenen was volgens de Belastingdienst/Douane gebeurd
omdat de (17-jarige) jongen in kwestie voldeed aan het profiel waarmee douane-ambtenaren
werken bij het controleren van de reizigers. Deze controle is onder meer gericht
op het onderscheppen van drugs. Bepalende elementen uit het profiel zijn kleding
(«drugs worden vaak in schoenzolen vervoerd»), en leeftijd («vaak
worden jongeren als drugskoerier gebruikt»). De neef van verzoekster
was 17 jaar en droeg grote opvallende sportschoenen. De Nationale ombudsman
oordeelde daarom dat de douane-ambtenaar niet kon worden verweten
de schoenen van de neef van verzoekster te hebben onderzocht. Verder overwoog
de Nationale ombudsman dat, gezien bovengenoemd profiel – waarbij naast
de elementen kleding en leeftijd ook de plaats van herkomst van de betrokken
reiziger (in dit geval Sint-Maarten) een rol speelt – het niet onbegrijpelijk
was dat de douane-ambtenaar de neef van verzoekster had geselecteerd voor
het uitvoeren van een controle.Ook in rapport 95/498 was het selecteren van reizigers voor het uitvoeren
van een controle en het vragen naar de reisbescheiden (in dit geval expliciet
naar het paspoort) aan de orde. Verzoeksters klacht betrof de wijze waarop
de Belastingdienst/Douane haar klacht had behandeld. Verzoekster meende dat
de Belastingdienst niet zorgvuldig had gehandeld door na te laten haar in
het kader van de klachtbehandeling te horen. De Belastingdienst voerde aan
dat indieners van klachten alleen worden gehoord als de Belastingdienst dat
nodig acht, of als de klager heeft aangegeven gehoord te willen worden. Verzoekster
ging ervan uit dat zij hoe dan ook zou worden gehoord.De Nationale ombudsman oordeelde dat hier sprake was van een misverstand.
Vervolgens overwoog hij dat, indien een bestuursorgaan als uitgangspunt hanteert
dat de indiener van een klacht wordt gehoord als deze de wens daartoe heeft
geuit, het desbetreffende bestuursorgaan de betrokkene over die mogelijkheid
behoort te informeren. Nu de Belastingdienst in dit geval verzoekster niet
had geïnformeerd over de mogelijkheid om te worden gehoord, was er sprake
van een niet-behoorlijke gedraging. De Nationale ombudsman deed de aanbeveling
om het uitgangspunt dat indieners van klachten worden gehoord wanneer zij
de wens daartoe te kennen hebben gegeven nog eens onder de aandacht te brengen
van de eenheden van de Belastingdienst, en om over deze praktijk adequate
informatie te verstrekken, bijvoorbeeld door middel van een aanpassing van
de brochure «Welke rechten heeft u bij de Belastingdienst». Aan
het einde van het verslagjaar was op deze aanbeveling nog niet gereageerd.In een zaak die niet leidde tot een rapport spitste de klacht zich toe
op de wijze waarop een ambtenaar van de Belastingdienst/Douane, district Hoofddorp,
verzoeker had behandeld tijdens het onderzoek aan zijn bagage. Het ging daarbij
volgens verzoeker onder meer om onnodig kwetsende en provocerende uitlatingen.
Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman gaven verzoeker en de betrokken
ambtenaar aan bereid te zijn tot het voeren van een gesprek onder leiding
van de substituut-ombudsman, om zodoende nader tot elkaar te komen. Het gesprek
leidde tot meer wederzijds begrip, en verzoeker liet uiteindelijk weten dat
zijn conflict met de Belastingdienst/Douane voldoende was uitgepraat. De Nationale
ombudsman beschouwde de zaak daarmee als afgedaan. 13A.2.7 Overige rapporten op het terrein van de Belastingdienst BelastingteruggaafOok in 1995 deed de Nationale ombudsman weer een aantal klachten af dat
de Belastingdienst een belastingteruggaaf op een ander rekeningnummer had
gestort dan het rekeningnummer waarop de betrokken belastingplichtige de teruggaaf
had gewenst. Twee klachten leidden tot een rapport, terwijl in zes gevallen
het onderzoek tussentijds werd beëindigd omdat verzoekers tevreden waren
gesteld, of de Nationale ombudsman geen aanleiding zag om het onderzoek voort
te zetten.In eerdere jaren ontving de Nationale ombudsman nogal eens klachten over
het feit dat de Belastingdienst belastingteruggaven had gestort op een ander
rekeningnummer dan dat waarop de belastingplichtige dit had gewenst.
Inmiddels wordt, naar aanleiding van een aanbeveling van de Nationale ombudsman
in rapport 94/473, de belastingplichtige in de toelichting bij het aangiftebiljet
inkomstenbelasting 1994 er op gewezen dat hij een eigen verantwoordelijkheid
heeft om ervoor te zorgen dat de Belastingdienst steeds over het juiste rekeningnummer
beschikt. Het lijkt er op dat deze informatie haar vruchten afwerpt. In 1995
kwam de Nationale ombudsman namelijk nog maar in een enkel geval de situatie
tegen dat de belastingplichtige zijn wijziging van het rekeningnummer niet
aan de Belastingdienst had doorgegeven.Vermelding verdient rapport 95/208 (VN 1995, afl. 35). De Belastingdienst
verzocht verzoekster met het daarvoor bestemde formulier om aan te geven op
welke rekening haar teruggave premieheffing over 1989 kon worden gestort.
Dit formulier werd gezonden aan het adres waarop verzoekster op dat moment
was ingeschreven. Zij woonde daar echter niet meer, maar had dit noch aan
de Belastingdienst noch aan de gemeente doorgegeven. Dat het formulier aan
voornoemd adres werd verzonden, was dan ook correct. Verzoeksters ex-echtgenoot
woonde op bedoeld adres. Hij vulde het formulier in, en gaf het op zijn naam
gestelde rekeningnummer op als het nummer waarop, tot nader schriftelijk bericht,
de teruggaven konden worden overgemaakt. Dit leidde er toe dat de teruggaven
over 1989 en 1991 werden overgemaakt op dit rekeningnummer.De Nationale ombudsman achtte dit laatste niet juist. Hij constateerde
dat het aan verzoekster gezonden formulier was ingevuld en ondertekend door
haar ex-echtgenoot, waarbij deze duidelijk had aangegeven dat het bankrekeningnummer
op zijn naam stond. Het formulier was niet mede ondertekend door verzoekster,
terwijl ook geen machtiging was bijgevoegd en evenmin uit het formulier of
anderszins bleek dat verzoekster instemde met betaling op het opgegeven rekeningnummer.
Uitbetaling op het door de ex-echtgenoot van verzoekster opgegeven rekeningnummer
hield dan ook het risico in dat die uitbetaling niet ter beschikking zou komen
van verzoekster. Dit risico diende voor rekening te komen van de Belastingdienst,
mede omdat de Belastingdienst in gevallen als deze (teruggave onder f 1000
op een bankrekening) geen enkele controle uitvoert. De Nationale ombudsman
deed de aanbeveling om over te gaan tot hernieuwde uitbetaling van de beide
teruggaven op het door verzoekster gewenste rekeningnummer. De aanbeveling
werd opgevolgd.In een soortgelijk geval – dat overigens niet leidde tot een rapport –
was het volgende aan de orde. In maart 1994 diende verzoeker bij de Belastingdienst
een aangifte inkomstenbelasting 1993 (een zogenaamd T-biljet) in. Omdat hij
op korte termijn ging verhuizen, vulde hij op de aangifte zijn nieuwe adres
in. De Belastingdienst zond verzoeker in juli 1994 het bericht dat hij recht
had op een teruggaaf van f 1027, en vroeg hem via een kaart zijn bank-
of gironummer daarvoor op te geven. Dit bericht werd echter naar het oude
adres van verzoeker gezonden, waar inmiddels iemand anders woonde. De nieuwe
bewoner zond het bericht niet door, maar vulde op de kaart de naam van verzoeker
en zijn eigen gironummer in. Hij gaf daarbij aan dat voortaan alle teruggaven
voor verzoeker op dit gironummer konden worden gestort. Hij ondertekende de
kaart met de naam van verzoeker en stuurde het terug naar de Belastingdienst.
Op 2 augustus 1994 stortte de Belastingdienst het bedrag van de teruggaaf
op de aangegeven girorekening.In november 1994 informeerde verzoeker naar de hem toekomende teruggaaf.
Hem werd meegedeeld dat de teruggaaf al op 2 augustus 1994 was gestort. Hierop
zond verzoeker, op 13 november 1994, de Belastingdienst een brief waarin hij
aangaf nooit enig bericht inzake de teruggaaf te hebben ontvangen. Tevens
gaf hij aan dat de girorekening waarop de teruggaaf was gestort
niet van hem was. Hij verzocht de Belastingdienst de teruggaaf alsnog op zijn
rekening te storten.De Belastingdienst stelde zich op het standpunt dat de gedane betaling
correct was, omdat hij bij het overschrijven daarvan «in verschoonbare
dwaling had verkeerd». Hij liet weten dat betaling alleen kon plaatsvinden
indien de nieuwe bewoner van verzoekers oude adres het aan hem betaalde bedrag
zou restitueren. Deze was daartoe echter niet bereid.Naar aanleiding van de door verzoeker bij de Nationale ombudsman ingediende
klacht liet de Belastingdienst weten het bedrag van de belastingteruggaaf
alsnog op de rekening van verzoeker te zullen storten.Met betrekking tot de verwerking van het door een belastingplichtige opgegeven
rekeningnummer waarop (toekomstige) teruggaven kunnen worden overgemaakt,
is ook rapport 95/221 (VN 1995, afl. 35) van belang. Wanneer een rekeningnummer
ten name van een derde wordt opgegeven, kan dit niet zonder meer worden opgenomen
in het geautomatiseerde bestand van rekeningnummers ten behoeve van toekomstige
teruggaven voor de vennootschapsbelasting. In een dergelijk geval moet steeds
opnieuw een recent uittreksel van de Kamer van Koophandel worden verstrekt,
omdat de derde of de rechthebbende (een vennootschap) op de teruggaaf sinds
de laatste opgave in andere handen kan zijn overgegaan. Hiermee wil de Belastingdienst
voorkomen dat een teruggaaf op een door de rechthebbende van die teruggaaf
niet gewenst rekeningnummer wordt gestort. De Nationale ombudsman deed de
aanbeveling om in de toelichting bij het teruggaafformulier op te nemen dat
bij opgave van een rekeningnummer ten name van een derde geen gebruik kan
worden gemaakt van de mogelijkheid om automatisch tevens toekomstige teruggaven
op het opgegeven rekeningnummer te laten overmaken. De aanbeveling werd opgevolgd. Ambtshalve vermindering aanslagenMeer dan in voorgaande jaren ontving de Nationale ombudsman in 1995 klachten
over een afwijzende beslissing op een verzoek om ambtshalve vermindering van
een belastingaanslag. De Nationale ombudsman bracht in 1995 op dit gebied
twaalf rapporten uit (1994: 4). Hij achtte de klacht in negen van deze rapporten
niet gegrond.Negen van de uitgebrachte rapporten betroffen hetzelfde onderwerp: de
fiscale verwerking van een subsidie die was verstrekt op grond van de Beschikking
geldelijke steun eigen woningen 1984. Zij hadden betrekking op verzoeken om
alsnog de verstrekte subsidie voor de ene helft te rekenen tot het inkomen
van verzoeker en voor de andere helft tot het inkomen van de huwelijkspartner.
In alle gevallen was de subsidie geheel tot het inkomen van verzoeker gerekend,
dit ondanks jurisprudentie van ná het onherroepelijk worden van de
aanslag.Artikel 65, eerste lid, van de Algemene wet inzake rijksbelastingen voorziet
in de mogelijkheid om een onjuiste aanslag ambtshalve te verminderen. Het
is vast beleid van de Belastingdienst (Resolutie van de staatssecretaris van
Financiën van 25 maart 1991) dat geen ambtshalve vermindering wordt verleend
als de aanslag onherroepelijk is komen vast te staan en er nadien nieuwe jurisprudentie
is gevormd waarin een toepassing van de belastingwet ligt besloten die voor
de belanghebbende gunstiger is dan de bij de heffing van de belasting gevolgde
toepassing. Dit kan slechts anders zijn indien de beslissing om de aanslag
niet te verminderen in strijd zou zijn met de algemene beginselen van behoorlijk
bestuur. Een dergelijke situatie doet zich onder meer voor wanneer bij de
belastingplichtige – bijvoorbeeld door een toezegging van de Belastingdienst
of een resolutie van de staatssecretaris – het gerechtvaardigd vertrouwen
is gewekt dat de aanslag zal worden verminderd. In zeven van de bedoelde negen rapporten achtte de Nationale ombudsman
laatstgenoemde situatie niet aanwezig of niet aannemelijk, en daarmee de klacht
niet gegrond.In twee zaken met betrekking tot verzoeken om ambtshalve vermindering
in verband met de subsidies op grond van de genoemde Beschikking geldelijke
steun eigen woningen 1984 achtte de Nationale ombudsman de klacht echter wel
gegrond. In rapport 95/224 ging de Nationale ombudsman in op het aanvankelijk
door de staatssecretaris, in zijn resolutie van 27 juli 1993, ingenomen standpunt
met betrekking tot de groep van belanghebbenden aan wie een toezegging diende
te worden gedaan dat ambtshalve vermindering zou worden verleend wanneer het
uiteindelijke oordeel van de Hoge Raad in een toen nog lopende procedure daartoe
aanleiding zou geven. De Nationale ombudsman overwoog dat dit standpunt niet
in overeenstemming was met het huwelijksgoederenrecht. Intussen had de staatssecretaris
dit onjuiste standpunt met zijn resolutie van 28 maart 1994 al herzien. In
overeenstemming met het aanvankelijk ingenomen onjuiste standpunt werd echter
aan verzoeker – ten onrechte – niet de bovenstaande toezegging
gedaan. De Nationale ombudsman achtte dit niet juist. Hij oordeelde dat het
verzoek tot ambtshalve vermindering ten onrechte was afgewezen, en deed de
aanbeveling de aanslag alsnog ambtshalve aan te passen. De staatssecretaris
van Financiën liet op 23 januari weten dat hem achteraf was gebleken
dat de resolutie van 27 juli 1993 niet voor iedereen voldoende duidelijk was.
Mede daarom had hij besloten om de aanbeveling op te volgen.In rapport 95/408 overwoog de Nationale ombudsman dat het aannemelijk
was dat wel sprake was van een bijzondere omstandigheid die de Belastingdienst
aanleiding had moeten geven om verzoekers aanslag ambtshalve te verminderen.
Hij deed de aanbeveling de aanslag alsnog ambtshalve aan te passen. Ook deze
aanbeveling werd opgevolgd.Rapport 95/438 (VN 1995, afl. 52) betrof een klacht over de staatssecretaris
van Financiën die een verzoek om vermindering van de aan verzoeker opgelegde
aanslag inkomstenbelasting 1989 had afgewezen. Verzoeker ontving in 1989 een
bedrag terug aan teveel betaalde premies volksverzekeringen over de jaren
1987 en 1988, die in 1988 waren betaald. Bij zijn aangifte 1989 maakte verzoeker
een fout: hij saldeerde de terugontvangen premies met de in dat jaar ingehouden
en op de aanslag betaalde premies, terwijl hij dit achterwege had mogen laten,
aangezien de betaling van de premies hem geen belastingvoordeel had opgeleverd.
De Belastingdienst nam deze fout bij de aanslagregeling over, zodat sprake
was van een onjuiste – op een te hoog bedrag vastgestelde – aanslag
inkomstenbelasting 1989. Deze fout werkte door in een nadien door verzoeker
ingediend verzoek om toepassing van de middelingsregeling voor de jaren 1987
tot en met 1989. Verzoeker, die de fout pas na toepassing van de middelingsregeling
had geconstateerd, verzocht de staatssecretaris van Financiën om de aanslag
1989 ambtshalve te verminderen, onder gelijktijdige herziening van het berekende
middelingsvoordeel. De staatssecretaris wees dit verzoek af, omdat de in 1988
in mindering gebrachte premies door de middeling tot minder verschuldigde
inkomstenbelasting hadden geleid.De Nationale ombudsman achtte de klacht gegrond. Hij overwoog daarbij
dat bij de beantwoording van de vraag of een gemaakte fout aanleiding moest
geven tot (ambtshalve) herstel – en dus aanpassing van de aanslag latere
gebeurtenissen in beginsel geen rol mogen spelen. Inwilliging van het verzoek
zou verzoeker in dit geval niet méér opleveren dan datgene waarop
hij ook recht zou hebben gehad wanneer hij bij de aangifte over 1989 niet
een fout had gemaakt. De Nationale ombudsman deed dan ook de
aanbeveling te bevorderen dat de aan verzoeker opgelegde aanslag inkomstenbelasting
1989 alsnog werd verminderd, waarbij rekening diende te worden gehouden met
de invloed van het veranderde belastbare inkomen op het over het tijdvak 1987
tot en met 1989 berekende middelingsvoordeel. Op de aanbeveling was bij het
afsluiten van dit jaarverslag nog niet gereageerd. AdresseringStukken die de Belastingdienst verzendt aan belastingplichtigen bevatten
veelal financiële gegevens over individuele personen. De vertrouwelijkheid
van die gegevens dient zo goed mogelijk gewaarborgd te zijn. Een inadequate
adressering van poststukken was in 1995 tien keer onderwerp van onderzoek
door de Nationale ombudsman. Bijna al deze klachten werden afgedaan via de
interventiemethode.Vermelding verdient in dit verband rapport 95/558, waarin aan de orde
kwam dat de betrokken eenheid van de Belastingdienst mededelingen van adreswijziging,
die van belastingplichtigen werden ontvangen, had weggegooid. De Nationale
ombudsman oordeelde dat dit niet valt te rijmen met de inspanning die van
de Belastingdienst mag worden verwacht in het streven naar een juiste adressering,
te meer nu de bij de Belastingdienst gebruikte systemen en automatiseringsprogramma's
de mogelijkheid bieden om ook adreswijzigingen die rechtstreeks van belastingplichtigen
worden ontvangen te verwerken in het adresbestand, vooruitlopend op de formele
mededeling van adreswijziging door de gemeente, uit de gegevens van de Gemeentelijke
Basisadministratie.De Nationale ombudsman heeft dan ook met instemming kennisgenomen van
de mededeling van de betrokken eenheid dat voortaan in het automatiseringsbestand
Beheer van Relaties een van de Gemeentelijke Basisadministratie afwijkend
adres wordt ingevoerd zodra dat aan de Belastingdienst bekend wordt, vooruitlopend
op de wijziging van dit adres in de Gemeentelijke Basisadministratie. Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienstDrie verzoekschriften die betrekking hadden op de handelwijze van de Fiscale
inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD) kwamen niet in aanmerking voor onderzoek,
op grond van toetsing aan artikel 14 en artikel 16 van de Wet Nationale ombudsman.
De gedragingen waarover werd geklaagd betroffen de met de FIOD gevoerde correspondentie
over een in 1992 door de FIOD bij verzoeker uitgevoerd onderzoek, het door
de FIOD niet reageren op een brief waarin werd geklaagd over de wijze waarop
het fraudeteam van de FIOD bij een inval in verzoeksters woning tegen haar
en haar kinderen was opgetreden, alsmede het feit dat de FIOD een verzoeker
verdacht van belastingfraude.Een klacht die in 1995 werd ontvangen en die wel tot onderzoek leidde,
betrof de inbeslagneming door de FIOD van diverse administratieve bescheiden
zonder dat daarvoor volgens verzoeker een reden werd opgegeven. Dit onderzoek
was aan het einde van 1995 nog niet afgerond. Overige zakenVermeldenswaard zijn nog de volgende twee rapporten. GelijkheidsbeginselRapport 95/132 (VN 1995, afl. 24) betrof een vermeende ongelijke behandeling
van medewerkers van de Belastingdienst (in dit geval de Belastingdienst/Ondernemingen
Leiden) ten opzichte van andere belastingplichtigen. De ongelijke behandeling
zou betreffen:1. het kenmerken van de aangiftebiljetten inkomstenbelasting/vermogensbelasting
van belastingambtenaren en hun partners; 2. het feit dat belastingambtenaren en hun partners niet in aanmerking
worden gebracht voor administratieve of versnelde aanslagregeling;3. het feit dat de aangiften van belastingambtenaren en hun partners waarbij
is gevraagd om afhandeling bij voorrang niet worden afgedaan op volgorde van
binnenkomst, maar verspreid over de gehele voorrangsperiode.De Nationale ombudsman achtte de klacht niet gegrond. Hij constateerde
dat de aangiften van belastingambtenaren en hun partners ingevolge een instructie
van de staatssecretaris – en op aanbeveling van de Algemene Rekenkamer –
worden afgedaan via een bijzondere procedure. Het ten behoeve hiervan identificeren
van de desbetreffende aangiften met een fictief nummer dient een redelijk
doel. Toekenning van dit nummer geeft slechts aan dat betrokkene of zijn/haar
partner werkzaam is bij de Belastingdienst. Daarom valt niet in te zien dat
betrokkenen daarvan enig nadeel ondervinden, dan wel daardoor op enige wijze
worden gestigmatiseerd.Verder overwoog de Nationale ombudsman dat verzoekster niet had gesteld,
terwijl er evenmin anderszins reden was om aan te nemen, dat de administratieve
afdoening van een – juist en volledig ingevuld – aangiftebiljet
leidt tot een ander resultaat dan afdoening op de traditionele wijze door
een aanslagregelend ambtenaar. Ook was niet gebleken dat de traditionele wijze
van afdoening ertoe leidt dat die afdoening aanzienlijk langer duurt dan de
administratieve afdoening.Tenslotte overwoog de Nationale ombudsman dat de voorrangsregeling geen
recht geeft op afhandeling voor een eerdere datum dan 1 november (intussen
1 oktober) van het desbetreffende kalenderjaar. Daarom valt niet in te zien
dat betrokkenen door de gespreide afdoening (binnen de voorrangsperiode) van
de desbetreffende aangiften – die een bevoordeling van deze groep beoogt
te voorkomen – zouden worden benadeeld ten opzichte van andere belastingplichtigen. AutomatiseringRapport 95/541 betrof de situatie dat verzoeker een nadere voorlopige
aanslag inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen 1995 ontving die hoger
was dan de oorspronkelijke voorlopige aanslag over hetzelfde jaar, nadat deze
laatste op zijn gemotiveerd verzoek kort daarvoor was verminderd. Uit het
onderzoek van de Nationale ombudsman bleek dat het bij de Belastingdienst
in gebruik genomen automatiseringsprogramma IBS (Inkomstenbelastingsysteem)
automatisch een nadere voorlopige aanslag over het jaar X produceert wanneer
op de aangifte over het jaar X-1 een hoger belastbaar inkomen is ingevuld
dan het inkomen waarnaar de voorlopige aanslag over het jaar X is opgelegd.
Die nadere voorlopige aanslag wordt dan opgelegd naar hetzelfde belastbare
inkomen als is opgegeven over het jaar X-1. Dit gebeurt ook wanneer op de
voorlopige aanslag over het jaar X al een vermindering is gevraagd en verleend.
Tijdens het onderzoek bleek overigens dat dit automatisme niet altijd behoort
op te treden. Als de vraag in het aangiftebiljet over het jaar X-1 met betrekking
tot de verwachting of het belastbaar inkomen over het jaar X een belangrijke
wijziging zal ondergaan met «ja» wordt beantwoord (bijvoorbeeld
in verband met een teruggang in inkomen), behoort niet automatisch een nadere
voorlopige aanslag te worden opgelegd.In het rapport is de aanbeveling opgenomen om maatregelen te nemen om
te voorkomen dat na een recent verleende vermindering automatisch een hogere
nadere voorlopige aanslag kan worden opgelegd die de vermindering weer ongedaan
maakt. Bij het afsluiten van dit jaarverslag was nog geen reactie op deze
aanbeveling ontvangen. 13A.3 Overige rapporten op het terrein van het ministerie
van Financiën DomeinenRapport 95/254 (AB 1995, nr. 453) betrof een klacht over de Dienst der
Domeinen. Deze had verzoekster en haar echtgenoot in 1992 een aan hen in erfpacht
uitgegeven perceel op Schiermonnikoog te koop aangeboden voor de prijs van
f 50 875. Deze prijs was gebaseerd op de taxatiewaarde in 1990.
Verzoekster en haar echtgenoot achtten deze prijs te hoog. Zij wezen er in
dit verband op dat zij de Dienst in 1981, en nogmaals in 1982, hadden verzocht
of de mogelijkheid bestond om dit perceel te kopen. Naar aanleiding van deze
verzoeken was hun meegedeeld dat gronden op Schiermonnikoog die anders dan
eeuwigdurend in erfpacht waren gegeven niet werden verkocht.De Nationale ombudsman kwam, op basis van het door de Dienst der Domeinen
geformuleerde beleid met betrekking tot opgewekt vertrouwen (zie rapport 92/931;
Jaarverslag 1992, blz. 301), tot het oordeel dat verzoekster en haar echtgenoot
behoorden tot de categorie van personen die, op grond van het naar aanleiding
van voornoemd rapport ontwikkelde beleid, in aanmerking kwamen voor koop op
basis van de in 1983 vastgestelde waarde. De minister van Financiën werd
dan ook in overweging gegeven om verzoekster en haar echtgenoot in de gelegenheid
te stellen het aan hen in erfpacht gegeven perceel te kopen op basis van de
taxatiewaarde van 1983. De aanbeveling werd opgevolgd. 13B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN FINANCIËNEr werd één verzoekschrift ontvangen met betrekking tot
een gedraging van De Nederlandsche Bank NV. Deze kwam niet in aanmerking voor
onderzoek. 14 MINISTERIE VAN DEFENSIE 14.1 Algemeen; cijfersTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1995 op het terrein van het ministerie van Defensie bevat deze paragraaf een
cijfermatig overzicht (zie tabel 1). Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht
van het werk van de Nationale ombudsman in 1995 wordt verwezen naar hoofdstuk
3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1995, gebaseerd
op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (Wet N.o.). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). Tabel 1 Ministerie van Defensie: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling per 01/01/95  25Ontvangen in 1995  + 89Te
behandelen   114 Afgedaan     1. niet in onderzoek 80  2. onderzoek     a. rapport12 – 103 b. tussentijds beëindigd1123 In behandeling per 01/01/96  11Het aantal ontvangen verzoekschriften bedroeg 89 (1994: 97), het aantal
afgedane zaken 103 (1994: 106). Van de afgedane zaken werden 23 (22%) afgedaan
na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Er werden twaalf rapporten
uitgebracht (1994: 24). 14.2 De Dienst Militaire PensioenenIn 1995 werden drie rapporten uitgebracht naar aanleiding van klachten
over de Dienst Militaire Pensioenen te Kerkrade (DMP). De DMP is, naast de
Dienst Sociale Zekerheid Militairen, met ingang van 1 juli 1994 ontstaan uit
de per die datum opgeheven Dienst Zorg Postaktieve Militairen. In twee rapporten
luidde het oordeel van de Nationale ombudsman «behoorlijk», in
één rapport werd de onderzochte gedraging «niet behoorlijk»
geoordeeld.Twee andere klachten over de DMP werden door middel van interventie afgedaan.
Beide keren werd het onderzoek door de Nationale ombudsman tussentijds beëindigd
omdat de betrokken verzoekers inmiddels in voldoende mate waren tegemoet gekomen
door de DMP. Het ging daarbij om het alsnog verstrekken van gevraagde inlichtingen
en het alsnog beantwoorden van brieven van verzoeker aan de DMP. 14.3 De Koninklijke MarechausseeDrie rapporten hadden geheel of gedeeltelijk betrekking op de Koninklijke
Marechaussee. De oordelen over de onderzochte gedragingen van de Koninklijke
Marechaussee in de drie rapporten luidden respectievelijk «behoorlijk»,
deels «behoorlijk» en deels «niet behoorlijk» en «niet
behoorlijk». De Nationale ombudsman heeft in 1995 op het terrein van de Koninklijke
Marechaussee geen interventies verricht. Misbruik van de bevoegdheid als opsporingsambtenaarAandacht verdient rapport 95/150 (Verkeersrecht 1995, afl. 9, nr. 151).
De verzoekster in kwestie veroorzaakte op 1 juli 1994 met haar personenauto
schade aan de personenauto van W. Verzoekster zorgde ervoor een bericht achter
te laten voor W., met de mededeling dat zij de afwikkeling van de schade verder
met hem zou afhandelen. W. deed van het verkeersongeval geen aangifte bij
de politie. Van het ongeval is dan ook geen proces-verbaal opgemaakt. W. was
als opsporingsambtenaar werkzaam bij de Koninklijke Marechaussee; bij het
verkeersongeval was hij echter als particulier betrokken. W. ging niet akkoord
met het door verzoekster voorgestelde bedrag aan reparatiekosten en nam contact
op met de verzekeringsmaatschappij van verzoekster. Tevens stuurde hij de
verzekeringsmaatschappij een aanrijdingsformulier toe, waarop hij, behalve
zijn eigen gegevens, ook de gegevens van verzoekster en haar echtgenoot, de
gegevens over haar auto, haar rijbewijs en haar verzekeringsmaatschappij vermeldde.
De gegevens met betrekking tot verzoekster had W., via het computernetwerk
dat hij uit hoofde van zijn functie als opsporingsambtenaar kon raadplegen,
rechtstreeks opgevraagd bij het kentekenregister van de Rijksdienst voor het
Wegverkeer (RDW).Artikel 10, lid 1, van de Regeling vaststelling privacyreglement kentekenregister
(Regeling van de minister van Verkeer en Waterstaat van 18 oktober 1993, nr.
RV 160 864, Stcrt. 204) bepaalt echter dat de aanvraag van een particulier
tot het verstrekken van gegevens schriftelijk geschiedt bij de beheerder van
het kentekenregister. Volgens lid 5, onder a, van artikel 10 worden aan particulieren
de gevraagde persoonsgegevens niet verstrekt als degene op wie deze gegevens
betrekking hebben daartoe geen toestemming verleent of heeft verleend. In
afwijking van het bepaalde in lid 5, onder a, worden, op grond van lid 6,
de gevraagde persoonsgegevens verstrekt zonder toestemming van degene op wie
de gegevens betrekking hebben als het motorrijtuig waarop de aanvraag betrekking
heeft, blijkens het proces-verbaal, opgemaakt door een opsporingsambtenaar
als bedoeld in artikel 141 van het Wetboek van Strafvordering, is betrokken
bij een verkeersongeval waarbij aan de aanvrager schade is toegebracht.De Nationale ombudsman overwoog dat W. door zijn handelwijze, namelijk
het rechtstreeks via het computernetwerk bij de RDW opvragen van de door hem
gewenste informatie, misbruik had gemaakt van zijn positie als opsporingsambtenaar.
De informatie die hij zo had verkregen zou hem als particulier in dit geval
niet zijn verstrekt zonder toestemming van verzoekster; immers, van het ongeval
was geen proces-verbaal opgemaakt. De Nationale ombudsman achtte de klacht
op dit punt dan ook gegrond. Ook het tweede onderdeel van de klacht van verzoekster,
die het ongegrond verklaren door de Commandant van de Koninklijke Marechaussee
van haar eerder aldaar ingediende klacht over de handelwijze van W. betrof,
achtte de Nationale ombudsman gegrond. 14.4 De Inspecteur-Generaal der KrijgsmachtIn 1995 is één klacht over de Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht
te Hilversum (IGK) afgehandeld. De Nationale ombudsman achtte de klacht –
over de afwijzing van een verzoek om vergoeding van gemaakte reiskosten –
niet gegrond (95/163). Informatieverstrekking bij verzoek om bemiddeling of onderzoekIn het Jaarverslag 1993 (blz. 294) en het Jaarverslag 1994 (blz. 255)
werd al melding gemaakt van rapport 93/924 van 9 december 1993. De
Nationale ombudsman deed in dit rapport de minister van Defensie de aanbeveling
te bevorderen dat de IGK, wanneer hij een verzoek ontvangt tot individuele
bemiddeling of onderzoek en hij besluit tot één van beide over
te gaan, de betrokkene informeert over het gevolg dat aan diens verzoek zal
worden gegeven (bemiddeling of onderzoek), over de procedure die daarbij zal
worden gevolgd, en over de bevoegdheden van de IGK in dat verband. De minister
van Defensie liet de Nationale ombudsman per brief van 6 april 1995 weten
dat de aanbeveling werd opgevolgd. De brief luidde, voor zover hier van belang,
als volgt: «Er is een informatieblad door de IGK opgesteld waarin de
te volgen procedure en de bevoegdheden van de IGK bij individuele verzoeken
om bemiddeling respectievelijk om een onderzoek in te stellen, zijn beschreven.Uit het blad blijkt dat een verzoek om bemiddeling mondeling/telefonisch
of schriftelijk kan worden ingediend. Een verzoek om een onderzoek in te stellen
kan slechts schriftelijk aan de IGK worden gericht. Na ontvangst van een schriftelijk
individueel verzoek zal de IGK schriftelijk aan verzoeker berichten of het
verzoek wordt opgevat als een verzoek om bemiddeling of een verzoek om een
onderzoek in te stellen, onder bijvoeging van een exemplaar van het informatie-blad.Het informatie-blad zal ook worden uitgereikt aan diegenen die in een
gesprek (niet telefonisch) met de IGK een verzoek om bemiddeling doen. Wanneer
een verzoek om bemiddeling telefonisch wordt gedaan, zal telefonisch informatie
over de door de IGK te volgen procedure bij bemiddeling worden gegeven, en
over de bevoegdheden van de IGK in dat verband«. 14.5 Overige zaken op het terrein van het ministerie van
DefensieVoor het overige werden er nog vijf rapporten uitgebracht op het terrein
van het ministerie van Defensie. Het oordeel van de Nationale ombudsman in
deze rapporten luidde drie keer «behoorlijk», één
keer «niet behoorlijk» en één keer werd de onderzochte
gedraging voor een deel «niet behoorlijk» geacht, terwijl over
het andere deel geen oordeel werd gegeven.Voorts werden er nog acht klachten over het ministerie van Defensie afgedaan
door middel van interventie. Zeven keer werd het onderzoek door de Nationale
ombudsman tussentijds beëindigd omdat het ministerie de desbetreffende
verzoekers inmiddels in voldoende mate was tegemoet gekomen. De meeste van
de deze klachten hadden betrekking op een inhoudelijk onvoldoende of onvoldoende
voortvarende informatieverstrekking van de zijde van het ministerie. De betrokken
verzoekers werden dan, na tussenkomst van de Nationale ombudsman, alsnog geïnformeerd.
In één geval werd het onderzoek opgeschort omdat de Nationale
ombudsman, na een eerste wisseling van stukken, een mogelijkheid zag voor
verzoekster om in overleg te treden met het ministerie van Defensie. De Nationale
ombudsman heeft verzoekster dan ook dienovereenkomstig geadviseerd. Beroep op gelijkheidsbeginselDe klacht die leidde tot rapport 95/223 werd ingediend door een voormalig
beroepsmilitair. Deze was op 31 januari 1992 ontslagen omdat hij was veroordeeld
wegens het plegen van diefstallen. De man verzocht de minister van Defensie
per brief van 21 juli 1994 om hem opnieuw als beroepsmilitair aan te stellen.
Hij beriep zich daarbij op het feit dat een collega van hem, die wegens het
plegen van soortgelijke strafbare feiten was ontslagen, weer opnieuw was aangesteld.
De minister wees het verzoek af. Volgens verzoeker was de weigering om hem
opnieuw aan te stellen in strijd met het gelijkheidsbeginsel.
De Nationale ombudsman was het niet met hem eens. Van belang hierbij was dat
de collega opnieuw was aangesteld nadat over hem relevante privé-omstandigheden
bekend waren geworden die ten tijde van het nemen van de ontslagbeslissing
niet bekend waren. Deze persoonlijke omstandigheden verschilden van die van
verzoeker, terwijl bovendien de privé-omstandigheden van verzoeker
ten tijde van het nemen van het ontslagbesluit al wel bekend waren. De persoonlijke
omstandigheden van verzoeker waren naar het oordeel van de minister niet zo
bijzonder dat zij hadden moeten leiden tot een hernieuwde aanstelling van
verzoeker. De Nationale ombudsman overwoog dat uit dit oordeel van de minister
van Defensie kon worden afgeleid dat de minister de privé-omstandigheden
van verzoeker kennelijk minder zwaarwegend had geacht dan die van zijn collega.
Gezien de informatie uit de personeelsdossiers van verzoeker en de collega,
die de minister aan de Nationale ombudsman had verstrekt, was het volgens
de Nationale ombudsman aanvaardbaar dat de minister tot het standpunt was
gekomen dat er geen sprake was van gelijke gevallen, zodanig dat ook verzoeker
in aanmerking had moeten komen voor een hernieuwde aanstelling. Ten slotte
overwoog de Nationale ombudsman dat de vraag in hoeverre het besluit tot hernieuwde
aanstelling van de collega gerechtvaardigd was in het midden kon blijven.
Ook wanneer dit besluit niet juist zou zijn, kon een beroep op het gelijkheidsbeginsel
niet slagen, aangezien de toepassing daarvan in beginsel niet met zich meebrengt
dat een onjuiste beslissing in een ander geval moet worden herhaald. De Nationale
ombudsman achtte de weigering van de minister van Defensie om verzoeker opnieuw
aan te stellen dan ook «behoorlijk». VeteranenpasIn het Jaarverslag 1994 (blz. 258–260) werd rapport 94/759 beschreven,
over de klacht van een Poolse veteraan die in 1994 actief had deelgenomen
aan de bevrijding van Nederland. Hij vestigde zich na de oorlog in Nederland
en verkreeg in 1952 de Nederlandse nationaliteit. In 1993 verzocht hij de
Stichting Dienstverlening Veteranen om hem een veteranenpas te verstrekken.
De pas geeft recht op een aantal faciliteiten, zoals het gratis reizen per
openbaar vervoer naar bepaalde herdenkingen. Zijn verzoek werd afgewezen.
Vervolgens wendde verzoeker zich tot de minister van Defensie, die echter
liet weten de beslissing van de Stichting Dienstverlening Veteranen te onderschrijven.
De minister van Defensie motiveerde de afwijzing met het argument dat het
veteranenbeleid exclusief is gericht op de Nederlandse krijgsmacht. De Nationale
ombudsman overwoog dat de beslissing van de minister op zich juist was, nu
verzoeker niet viel binnen de in het veteranenbeleid gehanteerde definitie
van veteraan, omdat hij destijds geen Nederlander was. Aangezien een getrouwe
toepassing van het veteranenbeleid ten aanzien van verzoeker in haar uitkomst
echter niet bevredigde, deed de Nationale ombudsman de minister de aanbeveling
het besluit tot afwijzing van de veteranenpas voor verzoeker te heroverwegen,
door te onderzoeken of er een weg was om verzoeker alsnog in aanmerking te
brengen voor deze pas.Na een aanvankelijke afwijzende reactie, en daarop gevolgde correspondentie
tussen de Nationale ombudsman en de minister van Defensie, liet de minister
de Nationale ombudsman per brief van 27 april 1995 weten dat hij de aanbeveling
zou opvolgen. De minister lichtte zijn beslissing als volgt toe:«ik [heb] besloten vast te houden aan het standpunt, dat het veteranenbeleid
van Defensie slechts van toepassing is op personen die behoren tot de vastomschreven
doelgroep (...)Daarenboven zal echter een opening worden gecreëerd om een beperkte
groep anderen dan de tot de doelgroep behorende personen gebruik
te laten maken van een aantal faciliteiten die deel uitmaken van het veteranenbeleid.
Ik denk dan met name aan het ter beschikking stellen van een veteranenpas,
waarmee zij dan deelgenoot worden gemaakt van de daaraan gekoppelde faciliteiten,
zoals, onder andere, reisfaciliteiten en mogelijkheden tot het bezoeken van
reünies en herdenkingen.Vooralsnog worden voor deze voorzieningen in aanmerking gebracht: Alle gewezen militairen,* die, in geallieerd verband, actief hebben deelgenomen aan de bevrijding
van het Koninkrijk,* die zich daarna in Nederland hebben gevestigd en* die zich hebben laten naturaliseren tot Nederlands staatsburger.De overweging hierbij is met name geweest dat Defensie erkent dat ex-militairen
zoals (verzoeker; N.o.), als (Poolse) geallieerden grote verdiensten hebben
gehad bij de bevrijding van Nederland en dat zij in de omstandigheden verkeren
dat zij geen beroep kunnen doen op de facetten van een mogelijk veteranenbeleid
in hun geboorteland.« 15A MINISTERIE VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING
EN MILIEUBEHEER 15A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling per 01/01/95  17Ontvangen in 1995  + 125Te
behandelen  142 Afgedaan     1. niet in onderzoek 92  2. onderzoek     a. rapport11 – 134 b. tussentijds beëindigd3142 In behandeling per 01/01/96  8In 1995 werden 125 verzoekschriften ontvangen op het terrein van het ministerie
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vrijwel evenveel
als in 1994 (128). Het aantal afgedane zaken bedroeg 134 (1994: 128). Van
deze 134 zaken werden 42 (31%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht
voor onderzoek. Er werden elf rapporten uitgebracht (1994: 16), terwijl in
31 zaken het onderzoek tussentijds werd beëindigd (1994: 9). 15A.2 Directoraat-Generaal van de Volkshuisvesting 15A.2.1 AlgemeenDe Nationale ombudsman bracht in 1995 op het terrein van het Directoraat-Generaal
van de Volkshuisvesting (DGVH) tien rapporten uit (1994: 13). In 1995 werden
30 zaken die in onderzoek waren genomen tussentijds afgedaan (1994: 7). In
de tien rapporten die de Nationale ombudsman in 1995 heeft uitgebracht, kwam
hij vier keer tot het oordeel «niet behoorlijk» en drie keer tot
het oordeel «behoorlijk». In de overige drie gevallen was het
oordeel over de gedraging deels «behoorlijk», deels «niet
behoorlijk». In drie rapporten werd een aanbeveling gedaan.In 25 van de 30 zaken die tussentijds werden afgedaan, kwam de zaak tijdens
het onderzoek tot een oplossing, of werd een toezegging gedaan dat de zaak
op zeer korte termijn zou worden opgelost. In de overige gevallen werd het
onderzoek onder meer niet voortgezet omdat verzoekers hun klacht om persoonlijke
redenen introkken, of tijdens het onderzoek niets meer van zich lieten horen. 15A.2.2 Geldelijke steun eigen woningenDe Nationale ombudsman bracht in 1995 één rapport, 95/345,
uit dat betrekking had op de uitvoering van de Beschikking geldelijke steun
eigen woningen 1984 (BGSEW). Vijf zaken op dit gebied werden tussentijds afgehandeld.In een van de zaken die tussentijds werden afgedaan, klaagde verzoeker
over het uitblijven van een beslissing van het DGVH op zijn aanvraag om overdracht
van een rijksbijdrage op grond van de BGSEW. De staatssecretaris van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer achtte de klacht gegrond. Enerzijds had
de aanvraag onvoldoende aandacht gekregen, anderzijds was het uitblijven van
de beslissing een gevolg van het niet goed functioneren van het geautomatiseerde
systeem. De staatssecretaris deelde voorts mee dat de aanvraag inmiddels was
afgehandeld en dat ook de systeemtechnische problemen waren opgelost. Hij
liet verder weten dat de kwaliteit van het werk een aandachtspunt binnen het
DGVH vormde.De overige vier zaken hadden onder meer betrekking op invordering en behandelingsduur. 15A.2.3 Individuele huursubsidieDe Nationale ombudsman bracht in 1995 zeven rapporten uit naar aanleiding
van klachten over de uitvoering van de Wet individuele huursubsidie (WIHS).
In drie van deze rapporten deed hij een aanbeveling. Dertien zaken op dit
terrein werden tussentijds afgedaan. De zaken die tussentijds werden afgedaan
hadden betrekking op behandelingsduur van onder meer bezwaarschriften, het
uitblijven van een zogenaamde inkomenstoets, kwijtscheldingsverzoeken, afhandeling
van een verzoek om een betalingsregeling en het niet beantwoorden van een
brief. Indiening aanvraagEen wijziging van de Wet individuele huursubsidie per 1 juli 1992 betekende
voor bepaalde groepen huurders (alleenstaanden en jongeren) een verlaging
van de huursubsidie met ingang van het subsidietijdvak 1 juli 1992–1
juli 1993. Om het nadelige effect van deze verlaging te verzachten, werd een
aantal overgangsbepalingen opgenomen. Zo kon een huurder aan wie over het
tijdvak 1 juli 1991–1 juli 1992 huursubsidie was toegekend voor een
woning waar hij op 30 juni 1992 nog in woonde, zolang hij aan
de voorwaarden voor toekenning bleef voldoen, voor de tijdvakken tot en met
30 juni 1996 in aanmerking komen voor huursubsidie op basis van een overgangstabel.
Door het toepassen van deze overgangstabel wordt het nadelige effect over
enkele jaren gespreid. De huurders zijn over de wijzigingen in de Wet individuele
huursubsidie geïnformeerd via de bij het aanvraagformulier voor het subsidietijdvak
1992–1993 verstrekte brochure «HUURSUBSIDIE 1992–1993».
In deze brochure wordt er op gewezen dat het voor de toepassing van de (gunstiger)
overgangstabel van belang is of over de maand juni 1992 huursubsidie is toegekend,
en dat voor het tijdvak 1992–1993 de subsidieaanvraag vóór
januari 1993 moest zijn ingediend. Een dergelijke aanwijzing is ook opgenomen
in de aanvraagformulieren voor de tijdvakken 1991–1992 en 1992–1993.Rapport 95/605 betrof een klacht van een verzoekster die vanaf 1989 huursubsidie
had ontvangen. Ook over het tijdvak 1 juli 1991–1 juli 1992 was aan
haar huursubsidie toegekend. Per 1 juni 1992 betrok zij echter een nieuwe
huurwoning. Kort daarvoor, op 25 mei 1992, had zij een aanvraag ingediend
om huursubsidie voor het tijdvak 1 juli 1992–1 juli 1993. Zij vermeldde
daarbij dat zij haar nieuwe woning per 1 juni 1992 had betrokken. Bij ambtshalve
beschikking van 4 augustus 1992 liet het DGVH (Hoofdafdeling Individuele Subsidiëring
(HIS)) verzoekster weten dat de toegekende subsidie voor het tijdvak 1991–1992
op 31 mei 1992 werd beëindigd. Voorts deelde het DGVH verzoekster mee
dat de subsidie over de periode 1 april tot 1 juni 1992 in augustus 1992 op
haar bankrekening zou worden overgemaakt. Verzoekster diende binnen de daarvoor
gestelde wettelijke termijn geen aanvraag in om alsnog voor de maand juni
1992 voor haar nieuwe woning huursubsidie te krijgen. Zij deed dit pas bij
brieven van 2 en 19 december 1994. Het DGVH wees deze verzoeken af, in verband
met de overschrijding van de wettelijke indieningstermijn. Tijdens het onderzoek
door de Nationale ombudsman liet de staatssecretaris van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer weten dat een overschrijding van deze
termijn slechts wordt toegestaan als de aanvrager daar geen verwijt van kan
worden gemaakt. Daarvan is naar zijn oordeel sprake in geval van zwaarwegende
omstandigheden in verband met overlijden of ernstige ziekte, dan wel van fouten
van de zijde van de gemeente of de verhuurder.De Nationale ombudsman overwoog dat voor de beantwoording van de vraag
of het verzoekster inderdaad te verwijten was dat zij de aanvraag om huursubsidie
over de maand juni 1992 te laat had ingediend een groot aantal feiten en omstandigheden
van belang was, waarop hij vervolgens inging. In samenhang bezien, brachten
deze de Nationale ombudsman tot de conclusie dat verzoekster niet het verwijt
kon worden gemaakt dat zij niet tijdig huursubsidie had aangevraagd voor de
maand juni 1992. Het aanzienlijke financiële nadeel dat verzoekster nu
liep, stond naar het oordeel van de Nationale ombudsman in geen verhouding
tot het ongemak voor het DGVH dat zich zou voordoen wanneer verzoekster alsnog
de gelegenheid zou krijgen een aanvraag in te dienen. Het DGVH had verzoeksters
aanvragen om huursubsidie over de maand juni 1992 dan ook niet in redelijkheid
kunnen afwijzen.De Nationale ombudsman deed de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer de aanbeveling om verzoekster alsnog in de gelegenheid
te stellen huursubsidie aan te vragen over juni 1992 en om haar, bij toekenning
daarvan, in aanmerking te brengen voor toepassing van de overgangstabel. Deze
aanbeveling werd opgevolgd. Uitblijven beslissingRapport 95/232 ging over het feit dat het DGVH (HIS) geen beslissing nam
op het bezwaarschrift van verzoekster tegen een afwijzende beschikking op
haar aanvraag om individuele huursubsidie over het tijdvak van
1 juli 1993 tot 1 juli 1994. De reden daarvoor was dat het DGVH geen beslissing
wenste te nemen zonder dat de huurcommissie (in verzoeksters ressort) een
verklaring had verstrekt inzake de maximaal redelijk te achten huurprijs van
de door verzoekster gehuurde woonruimte. De huurcommissie weigerde echter
een nieuw rapport hierover op te stellen, omdat dit al in 1992 was gebeurd.
De Nationale ombudsman wees de opstelling van het DGVH af. Artikel 12 van
de WIHS laat de eigen verantwoordelijkheid van de minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer voor het nemen van een besluit op een
aanvraag om huursubsidie onverlet. Daarbij komt dat het DGVH op grond van
de Algemene wet bestuursrecht verplicht is een beslissing te nemen op een
bezwaarschrift. De Nationale ombudsman gaf de minister dan ook in overweging
te bevorderen dat alsnog een beschikking op verzoeksters bezwaarschrift zou
worden genomen. Deze aanbeveling is opgevolgd. Terugvordering en kwijtscheldingIn rapport 95/458 ging het om een zaak waarin verzoekster een verzoek
om kwijtschelding van teveel betaalde huursubsidie had ingediend nadat de
vordering al in handen was gesteld van een deurwaarder. Op respectievelijk
een verzoek tot terugbetaling, een herinnering, een aanmaning en een mededeling
dat de vordering in handen van een deurwaarder zou worden gesteld, had zij
niet gereageerd. De Nationale ombudsman oordeelde dat het door het DGVH gevoerde
incassobeleid inzake teveel ontvangen huursubsidie te billijken was. Dit beleid
houdt in dat een verzoek om kwijtschelding niet meer in behandeling wordt
genomen wanneer de vordering intussen in handen is gesteld van een deurwaarder
en de betrokkene, die voorafgaand aan de overdracht van de vordering aan de
deurwaarder ruimschoots in de gelegenheid is geweest om een verzoek om kwijtschelding
in te dienen, van die mogelijkheid geen gebruik heeft gemaakt. Een verzoek
om kwijtschelding dat wordt ingediend voordat de vordering ter incasso is
overgedragen aan de deurwaarder wordt wèl inhoudelijk beoordeeld door
het DGVH. In dit geval had het DGVH conform dit beleid gehandeld. Er was geen
sprake geweest van bijzondere feiten of omstandigheden op grond waarvan het
voor verzoekster onmogelijk was geweest om in een eerder stadium contact op
te nemen met het DGVH.Een andere zaak, die identiek was aan de hierboven genoemde zaak, werd
tussentijds afgedaan, onder verwijzing naar rapport 95/458.In de zaak die is behandeld in rapport 95/574 was het DGVH (HIS) bereid
een betalingsregeling te treffen met verzoeker voor de aflossing van teveel
betaalde huursubsidie. Verzoeker stelde dat het maandelijks af te lossen bedrag
te hoog was, omdat hij particuliere schulden had. Hij weigerde echter om,
naast brieven van particuliere schuldeisers, verdergaande inzage in zijn financiële
bescheiden te verlenen.Het DGVH was, conform het ontwikkelde kwijtscheldingsbeleid, niet bereid
de voorgestelde betalingsregeling te wijzigen. De Nationale ombudsman was
van oordeel dat het DGVH van verzoeker kon verlangen dat hij aantoonde dat
de particuliere schulden bestonden en dat hij deze daadwerkelijk aan het aflossen
was, door bijvoorbeeld het overleggen van giro- of bankafschriften. Nu verzoeker
verdergaande inzage in zijn financiële bescheiden weigerde, behoefde
het DGVH geen rekening te houden met de particuliere schulden. De betalingsregeling
was, naar het oordeel van de Nationale ombudsman, overigens alleszins redelijk.In de zaak die leidde tot rapport 95/583 vorderde het DGVH (HIS) in 1987
van verzoeker een bedrag terug aan teveel betaalde huursubsidie. In 1988 deed
de Gemeentelijke Sociale Dienst (GSD) van verzoekers woonplaats het DGVH in
het kader van een schuldsanering het voorstel tot betaling van
40% van deze vordering. Het DGVH liet op 30 januari 1989 weten dat het akkoord
ging met dit voorstel. Het DGVH verzocht de GSD om betaling binnen acht weken.
Er volgde geen betaling. Desondanks verstrekte het DGVH verzoeker eind 1989
en 1990 overzichten waaruit bleek dat de schuld, ten bedrage van 40% van de
oorspronkelijke schuld, werd gehandhaafd. Uit een brief van 10 augustus 1993
bleek daarentegen dat het DGVH zich op het standpunt stelde dat verzoeker
de gehele oorspronkelijke vordering verschuldigd was. Het DGVH had verzoeker
echter niet meegedeeld dat de gedeeltelijke kwijtschelding zou vervallen wanneer
hij niet zou betalen. Volgens de Nationale ombudsman kon verzoeker dan ook
niet weten dat zijn oorspronkelijke schuld zou herleven. Uit de hem door het
DGVH toegestuurde overzichten bleek veeleer het tegendeel. Omdat het DGVH
bij verzoeker gedurende een langere periode de indruk had laten bestaan dat
slechts 40% van de oorspronkelijke vordering verschuldigd was, was naar het
oordeel van de Nationale ombudsman bij verzoeker de gerechtvaardigde verwachting
gewekt dat de gedeeltelijke kwijtschelding onvoorwaardelijk was verleend.
Het was dan ook niet juist dat het ministerie pas na enige jaren is overgegaan
tot het invorderen van het oorspronkelijk verschuldigde bedrag. De Nationale
ombudsman deed in deze zaak de aanbeveling te bevorderen dat met betrekking
tot het in 1989 aan verzoeker kwijtgescholden bedrag geen invordering plaats
zou vinden, dan wel, voor zover die invordering al had plaatsgevonden, dat
het betreffende bedrag aan verzoeker zou worden terugbetaald. Op het moment
waarop dit jaarverslag werd afgesloten was nog geen reactie op deze aanbeveling
ontvangen. 15A.2.4 Overige zakenIn 1995 bracht de Nationale ombudsman nog twee andere rapporten uit op
het gebied van het DGVH.In rapport 95/421 was de volgende situatie aan de orde. Naar aanleiding
van een klacht die verzoeker had ingediend bij de officier van justitie te
Zwolle stelde de inspectie Volkshuisvesting Noord Holland/Flevoland te Haarlem
een onderzoek in naar de handelwijze van verzoekers toenmalige werkgeefster,
een woningbouwcorporatie. Tijdens dat onderzoek verzocht verzoeker een medewerker
van de inspectie niet bij zijn werkgeefster bekend te maken dat hij degene
was geweest die de informatie had verstrekt die de aanzet had gegeven tot
het onderzoek. In de loop van het onderzoek liet verzoeker de inspectie weten
dat hij niet langer werkzaam was bij zijn werkgeefster. Hij deelde tevens
mee dat handhaving van zijn anonimiteit geen zwaarwegend punt meer vormde,
maar dat hij het op prijs zou stellen dat zijn naam niet zou worden genoemd.De Nationale ombudsman overwoog dat verzoekers wens om anoniem te blijven
had moeten worden gehonoreerd. De inspectie had echter, zonder dat daartoe
een noodzaak bestond, aan de woningbouwcorporatie meegedeeld dat het onderzoek
was ingesteld naar aanleiding van een klacht van een ex-werknemer. Daarmee
had de inspectie niet met de vereiste zorgvuldigheid gehandeld met betrekking
tot verzoekers wens tot handhaving van diens anonimiteit. Immers, door deze
mededeling koesterde de werkgeefster, gezien de aard van het onderzoek, direct
de juiste vermoedens omtrent de identiteit van degene die de klacht had ingediend.Verder werden nog elf andere zaken tussentijds afgedaan. Eén daarvan
verdient hier vermelding. Het DGVH had een bezwaarschrift van verzoeker afgehandeld
als een gewone brief. Tijdens het onderzoek van de Nationale ombudsman erkende
de staatssecretaris van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
dat het DGVH op dit punt onjuist had gehandeld. Aan verzoeker had moeten worden
meegedeeld dat er geen hoorzitting had plaatsgevonden omdat
zijn bezwaarschrift kennelijk ongegrond werd geacht. Tevens had in die brief
moeten worden vermeld dat er een beroepsmogelijkheid voor verzoeker bestond.
De staatssecretaris zegde toe dat in de toekomst bij de afhandeling van bezwaarschriften
belanghebbenden op de beroepsmogelijkheid zouden worden gewezen.De overige zaken hadden veelal betrekking op het niet tijdig beantwoorden
van brieven en het niet tijdig beslissen op bezwaarschriften. 15A.3 Directoraat-Generaal MilieubeheerDe Nationale ombudsman handelde in 1995 twee klachten af over het Directoraat-Generaal
Milieubeheer.Een van deze klachten richtte zich tegen de directie Geluid en Verkeer.
Naar aanleiding van deze klacht bracht de Nationale ombudsman rapport 95/302
uit. De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
kan (een samenwerkingsverband van) gemeenten op aanvraag een bijdrage verlenen
in de kosten voor de voorbereiding, de begeleiding en het toezicht op de uitvoering
van maatregelen die geluidbelasting wegens verkeerslawaai kunnen terugbrengen
(Regeling saneringsprogramma verkeerslawaai). Aan verzoekers woning zouden
in dit kader geluidwerende voorzieningen worden aangebracht. Het was verzoeker
gedurende het gehele traject niet duidelijk geworden wie wat moest doen en
wie waarvoor verantwoordelijk was. Verzoeker klaagde er in dat verband over
dat de betrokken directie te weinig toezicht had uitgeoefend op de uitvoering
van het saneringsproject.De Nationale ombudsman oordeelde dat het verstrekken van een budget voor
de uitvoering van een dergelijk saneringsproject niet automatisch inhoudt
dat het ministerie zich ook met de inhoud van de saneringsmaatregelen moet
bezighouden. De verantwoordelijkheid van het ministerie reikt niet verder
dan toezicht te houden op de besteding van het budget. Een verwijzing van
verzoeker door de betrokken directie naar de gemeente, als de verantwoordelijke
instantie, was daarom niet onjuist, ook al kon deze gemeente niet de gewenste
duidelijkheid verschaffen.De andere klacht, die niet leidde tot een rapport, betrof een gedraging
van de Regionale Inspectie van de Volksgezondheid, belast met het toezicht
op de Hygiëne van het Milieu voor Noord-Brabant te Eindhoven. De klacht
hield in dat de betrokken inspectie weigerde in te gaan op verzoeksters wens
om naar aanleiding van een inmiddels weer opgeheven beslag op een aantal in
haar bedrijf aanwezige vrieskisten een gesprek te voeren, met als doel om
problemen in de toekomst te voorkomen. Door interventie van de Nationale ombudsman
vond dit gesprek uiteindelijk plaats, waarna verzoekster haar klacht introk. 15B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VOLKSHUISVESTING,
RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER 15B.1 HuurcommissiesZoals ook in het Jaarverslag 1994 (blz. 265) al werd vermeld, was de Nationale
ombudsman tot 1 november 1993 uitsluitend bevoegd tot onderzoek naar gedragingen
van de secretarissen en de overige medewerkers van de secretariaten van de
huurcommissies. Hun gedragingen worden aangemerkt als gedragingen van de minister
van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. Vanaf 1 november
1993 is daar de bevoegdheid bijgekomen om klachten te onderzoeken over gedragingen
van de huurcommissies zelf.In 1995 werden veertien verzoekschriften op dit terrein ontvangen. Negen
daarvan kwamen niet in aanmerking voor onderzoek. Vier andere verzoekschriften
werden tussentijds afgedaan. Drie daarvan hadden betrekking op de handelwijze
van, respectievelijk, de huurcommissies te Rijswijk, te Arnhem en te Rotterdam.
Deze klachten betroffen, respectievelijk, het uitblijven van een uitspraak
inzake een geschil over een huurverhoging, de behandelingsduur van een verzoek
om huuraanpassing en het uitblijven van een beslissing op een bezwaarschrift.Het vierde verzoekschrift betrof de handelwijze van het secretariaat van
de huurcommissie te Rotterdam. De verzoeker klaagde erover dat hij geen afschrift
had ontvangen van een uitspraak van de huurcommissie waar hij om had verzocht.
Dit bleek wel verzonden, maar door verzoeker niet ontvangen te zijn.Niet één van deze vier gevallen heeft geleid tot een rapport.
Na interventie door de Nationale ombudsman werden drie onderzoeken beëindigd
op initiatief van de Nationale ombudsman. Aan de klachten was voldoende tegemoet
gekomen, of er was naar behoren gereageerd door de betrokken instantie. Eén
onderzoek werd beëindigd op initiatief van de betrokken verzoeker, die
tevreden was gesteld en de kwestie daarom als afgedaan beschouwde. 15B.2 Dienst voor het kadaster en de openbare registersDe Nationale ombudsman ontving in 1995 elf verzoekschriften op het terrein
van de Dienst voor het kadaster en de openbare registers. Deze dienst is onder
meer belast met het houden van openbare registers die een weergave bevatten
van de rechtstoestand van onroerende zaken, zoals die blijkt uit de in de
openbare registers ingeschreven akten. Vijf van deze elf verzoekschriften
kwamen niet in aanmerking voor onderzoek. In vier andere zaken werd een rapport
uitgebracht. In één rapport (95/046) luidde het oordeel deels
«behoorlijk», deels «niet behoorlijk». In de overige
drie rapporten luidde het oordeel «behoorlijk».De rapporten 95/046 en 95/551 betreffen klachten over de ontoereikende
wijze waarop het Kadaster te Breda, respectievelijk Eindhoven, reageerde op
klachtbrieven van verzoekers over de meting van hun perceel grond. Rapport
95/346 betreft de klacht dat het Kadaster te Middelburg weigerde het resultaat
van een meting op verzoek van koper en verkoper van een perceel te wijzigen.
Rapport 95/463 betreft de klachten dat het Kadaster te Groningen ten onrechte
de gegevens van een voorlopige meting heeft gehanteerd en heeft geweigerd
om nog een definitieve meting te verrichten.Hoewel verzoekers hun problemen op uiteenlopende wijzen bij de Nationale
ombudsman naar voren brachten, kwamen de klachten alle voort
uit onvrede met de in de kadastrale registratie opgenomen gegevens betreffende
de grenzen en daarmee betreffende de oppervlakten van de percelen van verzoekers
na een aanwijzing aan of meting door het Kadaster. Steeds betrof de kern van
de zaak een eigendomsconflict.In de rapporten 95/046, 95/346 en 95/463 ging het om de overdracht van
nieuw gevormde percelen, waarvan de grenzen na de inschrijving van de overdrachtsakten
in de openbare registers door de belanghebbenden dienden te worden aangewezen
in het bijzijn van een landmeter van het Kadaster. Het waren de kopers van
de opgemeten percelen die zich met een klacht tot de Nationale ombudsman wendden.
In rapport (95/551) ging het om een verzoek aan het Kadaster van de zoon van
de eigenaars van een perceel om de kadastraal bekende grens tussen hun perceel
en het naastliggende perceel uit te zetten.De oordelen van de Nationale ombudsman in deze vier zaken waren steeds
gebaseerd op het uitgangspunt dat het Kadaster ten aanzien van het houden
van de registers en het houden en bijhouden van het kadaster een grotendeels
lijdelijke functie heeft. Het Kadaster dient bij metingen uit te gaan van
de in de openbare registers ingeschreven stukken en van de aanwijzingen van
partijen. De werkelijke rechtstoestand kan afwijken van hetgeen in de openbare
registers is vermeld. Een inschrijving in de openbare registers biedt dan
ook geen garantie voor de juistheid van het ingeschreven feit. Aan de inschrijving
kan ook geen wettelijk vermoeden van juistheid worden ontleend. Zoals ook
in vorige jaarverslagen is aangegeven, fungeert het Kadaster, ingeval er sprake
is van een eigendomsconflict, niet als beslissende instantie. Het Kadaster
zelf wijst betrokken partijen dan ook vaak op de mogelijkheid van het voeren
van een eigendomsprocedure bij de burgerlijke rechter. Deze kan een oordeel
uitspreken over de werkelijke eigendomsgrens. 15B.3 Overige KIWA N.V.Het onderzoek naar een klacht over KIWA N.V. te Rijswijk leidde tot rapport
95/258. Begin 1994 bood de gemeente waar verzoekers wonen haar inwoners de
mogelijkheid om, in het kader van de Actie Tankslag, ondergrondse tanks met
overheidssubsidie te laten saneren. Volgens verzoekers waren niet alle werkzaamheden
die ter sanering van hun ondergrondse olietank waren uitgevoerd door een door
KIWA gecertificeerd en ingeschakeld saneringsbedrijf, volgens de eisen uitgevoerd;
zij veronderstelden dat olie was achtergebleven in het leidingwerk. Verzoekers
verweten KIWA dat het in eerste instantie onvoldoende actie had ondernomen
naar aanleiding van hun klacht, door deze na ontvangst ter behandeling over
te dragen aan het bedrijf waarover verzoekers hadden geklaagd. Zij klaagden
er bovendien over dat KIWA zich slechts bereid had getoond zelf een onderzoek
in te stellen indien verzoekers ermee zouden instemmen dat de kosten van het
onderzoek voor rekening zouden komen van de in het ongelijk gestelde partij.De Nationale ombudsman oordeelde dat KIWA niet onjuist had gehandeld door
verzoekers klacht in eerste instantie voor te leggen aan het betrokken saneringsbedrijf.
Deze handelwijze was gebaseerd op het KIWA-Reglement voor Procescertificatie,
waarin het uitgangspunt ligt besloten dat KIWA toezicht houdt op de klachtafhandeling.
De klacht over het feit dat KIWA aan een eigen onderzoek de voorwaarde had
verbonden dat verzoekers zouden instemmen met declaratie van de kosten «op
basis van ongelijk», achtte de Nationale ombudsman evenmin gegrond.
Ook dit punt vindt zijn uitgangspunt in de eerdergenoemde regeling. Wel dient –
zoals ook door KIWA in reactie op de klacht werd aangegeven – in ernstig lijkende gevallen inmenging van KIWA plaats te vinden onafhankelijk
van de betalingsbereidheid van een klager. Voorts kunnen er redenen zijn om
het aan een klager in rekening te brengen bedrag (achteraf) te matigen. In
dit geval was er geen aanleiding om op voorhand van de gestelde voorwaarde
af te zien. OverigeEén verzoekschrift betrof de Stichting bureau architectenregister;
het kwam niet in aanmerking voor onderzoek. 16 VERKEER EN WATERSTAATTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1995 op het terrein van Verkeer en Waterstaat begint onderdeel 16A van dit
hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel 16B worden
cijfers genoemd. Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht van het werk
van de Nationale ombudsman in 1995 wordt verwezen naar hoofdstuk 3. Hoofdstuk
1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1995, gebaseerd op de gegevens
in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (Wet N.o.). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 16A MINISTERIE VAN VERKEER EN WATERSTAAT 16A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Verkeer en Waterstaat: algemeen
overzicht verzoek- schriften In behandeling
per 01/01/95  24 Ontvangen in 1995  + 105Te behandelen  129 Afgedaan    1) niet in onderzoek 70 2) onderzoek    a. rapport14  b.
tussentijds beëindigd2640– 110In behandeling per 01/01/96  19Het aantal in 1995 ontvangen verzoekschriften (105) steeg ten opzichte
van 1994 (84), met 25%. Ook het aantal afgedane verzoekschriften (110) steeg
ten opzichte van 1994 (92), met 20%. Van de 110 afgedane zaken werden 40 (36%)
afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Er werden 14 rapporten
uitgebracht (1994: 18), terwijl in 26 zaken het onderzoek tussentijds werd
beëindigd (1994: 5). 16A.2 RijksluchtvaartdienstDe Nationale ombudsman bracht in 1995 geen rapporten uit over de Rijksluchtvaartdienst
(RLD). In twee zaken werd het onderzoek tussentijds beëindigd. Het betrof
in beide gevallen het uitblijven van een antwoord van de RLD op brieven van
verzoekers. Nadat de brieven waren beantwoord, zag de Nationale ombudsman
geen aanleiding het onderzoek voort te zetten. 16A.3 RijkswaterstaatDe Nationale ombudsman bracht in 1995 zeven rapporten (1994: 2) uit op
het terrein van Rijkswaterstaat (RWS). In zes rapporten luidde het oordeel
«behoorlijk». In één rapport (95/436) was het oordeel
deels «behoorlijk», deels «niet behoorlijk».In het verzoekschrift dat leidde tot rapport 95/436 klaagden de bewoners
van vijf naburige woningen te Zoeterwoude erover dat de directie Zuid-Holland
van RWS te Rotterdam was teruggekomen op de toezegging in 1994/1995 een geluidscherm
in de nabijheid van hun woningen te plaatsen. De plaatsing van het geluidscherm
is vervolgens gepland voor 1998. In het onderzoek bracht de minister naar
voren dat het geluidscherm was gepland in verband met de geprojecteerde verbreding
van de rijksweg A4 en dat de gemeente Leidschendam in 1990 haar medewerking
aan dat project had opgeschort, waardoor er drie jaar vertraging was ontstaan.
De minister stelde dat de (in 1989 gedane) toezegging in die zin gestand zou
worden gedaan, dat het tijdstip van de uitvoering was veranderd, maar dat
het geluidscherm zou worden aangebracht voordat extra geluidhinder als gevolg
van de verbreding van de rijksweg zou optreden. Verder wees de minister erop
dat de ontwikkeling van het verkeer ter plekke had geleid tot een saneringssituatie,
die echter viel onder de verantwoordelijkheid van de minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. De saneringssituatie en de geluidoverlast,
veroorzaakt door de geplande verbreding van de A4, zouden geïntegreerd
worden aangepakt door de plaatsing van het geluidscherm. Onder de verantwoordelijkheid
van de minister van Verkeer en Waterstaat viel echter uitsluitend de geluidoverlast
die het gevolg was/zou zijn van de verbreding van de A4. Volgens
de Nationale ombudsman was het RWS niet te verwijten dat de aan verzoekers
gedane toezegging niet was nagekomen. Hij achtte de klacht op dat punt ongegrond.
Hij was echter van oordeel dat RWS had moeten onderkennen dat verzoekers ook
geheel los van de verbreding van de A4 belang hadden bij plaatsing van het
geluidscherm. RWS had betrokkenen daarom, zodra duidelijk was dat zich een
meer dan normale vertraging in de planning voordeed, eigener beweging op de
hoogte moeten stellen, bijvoorbeeld door verspreiding van een informatiebulletin. SchadevergoedingEnkele rapporten over RWS betroffen (mede) de behandeling van verzoeken
om schadevergoeding. De Nationale ombudsman heeft de afwijzingen van schadeclaims,
overeenkomstig zijn beleid in dergelijke zaken, op een terughoudende wijze
getoetst: hij merkt de afwijzing van een schadeclaim alleen aan als een niet
behoorlijke gedraging, indien de aanspraak van betrokkene, gezien de gronden
waarop deze aanspraak berust, zo evident juist is dat het bestuursorgaan in
redelijkheid niet tot de afwijzing heeft kunnen komen. In hoofdstuk 1, § 1.3.1,
wordt nader ingegaan op het werk van de Nationale ombudsman met betrekking
tot schadevergoeding.De Nationale ombudsman oordeelde tweemaal dat het behoorlijk was van RWS,
Directie Flevoland te Lelystad een verzoek om schadevergoeding dat was ingediend
wegens schade aan een auto door opspattende steenslag af te wijzen (rapporten
95/323 en 95/445).Rapport 95/195 behandelt de klacht over de sollicitatieprocedure voor
een functie bij de Adviesraad Verkeer en Vervoer van RWS te Rotterdam. Ten
tijde van de sollicitatieprocedure woonde de sollicitant in Niger. Hij was
van mening dat RWS hem op kosten had gejaagd door hem uit te nodigen voor
een gesprek, hoewel op voorhand duidelijk had kunnen zijn dat zijn sollicitatie
kansloos was. De Nationale ombudsman was het daar niet mee eens. Hij oordeelde
dat de sollicitatieprocedure correct was verlopen. Volgens de Nationale ombudsman
was het dan ook «behoorlijk» dat RWS de schadeclaim van de man
slechts gedeeltelijk (alleen een vergoeding van telefoonkosten) heeft gehonoreerd.In vijf gevallen heeft de Nationale ombudsman een onderzoek ingesteld
naar gedragingen van RWS, maar aanleiding gezien om dat onderzoek –
nadat RWS de nodige actie had ondernomen – te beëindigen zonder
een rapport uit te brengen. Het ging daarbij bijna uitsluitend om klachten
over het uitblijven van een antwoord op brieven. 16A.4 Scheepvaart en Maritieme ZakenIn 1995 werd één klacht afgehandeld over het Directoraat-Generaal
Scheepvaart en Maritieme Zaken (DGSM). Het betrof hier de weigering van DGSM
om over te gaan tot erkenning van een Italiaans vaarbewijs. De minister liet
in reactie op de klacht weten dat een in 1992 uitgevoerd onderzoek er helaas
niet toe had geleid dat contact met de Italiaanse autoriteiten was opgenomen
om te komen tot een (algemene) erkenning van het Italiaanse vaarbewijs. Zij
zou alsnog stappen ondernemen om tot zo'n erkenningsregeling te komen. Omdat
de totstandkoming van een dergelijke regeling een tijdrovende zaak is, zegde
de minister toe te onderzoeken of er andere mogelijkheden waren om te komen
tot een oplossing van verzoekers probleem. Verzoeker trok hierop zijn klacht
in, waarna de Nationale ombudsman besloot het onderzoek te beëindigen. 16A.5 VervoerOok een klacht van een vrachtwagenchauffeur over de handelwijze van de
Rijksverkeersinspectie, Unit West te Rotterdam, leidde niet tot een rapport.
De verzoeker was het er niet mee eens dat hij en zijn collega na het opleggen
van een rijverbod wegens overschrijding van de maximaal toegestane rijtijd,
waren weggebracht naar een terrein waar geen enkele voorziening was. Beiden
hadden daar acht uren verplicht rust gehouden zonder eten, drinken en zonder
toiletgelegenheid. De minister achtte de klacht gegrond. Zij voegde daar aan
toe dat de directeur van de Rijksverkeersinspectie er in zijn dienst aandacht
voor had gevraagd dat bij controles in het kader van de Rijtijdenwet niet
alleen voldoende rekening wordt gehouden met de aanwezigheid van voldoende
voorzieningen voor chauffeurs, maar dat ook tijdens de uitvoering van de controle
daadwerkelijk wordt gecontroleerd of voldoende voorzieningen beschikbaar zijn
en dat, zo dit niet het geval is, wordt gezocht naar een andere oplossing.
De Nationale ombudsman zag daarop geen aanleiding het onderzoek voort te zetten. 16A.6 Hoofddirectie Telecommunicatie en PostRapport 95/480 betrof het onderzoek van de Nationale ombudsman naar aanleiding
van de klacht van een gemeentelijke instelling over de directie Operationele
Zaken van de Hoofddirectie Telecommunicatie en Post (HDTP). De HDTP had de
gemeentelijke instelling (een bureau sociale recherche) voor 1995 de jaarlijkse
vergoeding voor de verleende radio-zendmachtiging ten behoeve van een mobilofooninstallatie
in rekening gebracht, hoewel de instelling op 2 januari 1995 telefonisch en
op 3 januari 1995 schriftelijk had laten weten dat zij sinds 1 januari 1995
geen zendinrichting meer had en dat de zendmachtiging kon worden ingetrokken.
De Nationale ombudsman was van oordeel dat de HDTP in redelijkheid kon besluiten
de kosten in rekening te brengen aan de gemeentelijke instelling. Op grond
van het Besluit radio-elektrische inrichtingen zijn de vergoedingen per periode
van twaalf maanden verschuldigd en dienen zij per vooruitbetaling te worden
betaald. Op 1 januari 1995 kon de HDTP er nog niet van op de hoogte zijn dat
verzoeker geen gebruik meer maakte van de radio-zendinrichting. Overigens
wees de minister er in haar reactie nog op dat, op grond van een bepaling
van de Wet op de telecommunicatievoorzieningen, ook voor een gedemonteerde
mobilofooninstallatie een machtiging is vereist en dat blijkens de gevoerde
correspondentie een dergelijke installatie bij verzoeker aanwezig was.Rapport 95/480 was het enige rapport dat de Nationale ombudsman in 1995
uitbracht over de HDTP. Overigens kreeg de directie Operationele Zaken (DOZ)
van de HDTP met ingang van 1 januari 1996 een nieuwe naam: Rijksdienst voor
Radiotelecommunicatie (RDR). 16A.7 Rijksdienst voor het WegverkeerDe Nationale ombudsman bracht zes rapporten uit over de Rijksdienst voor
het Wegverkeer (RDW). Vier maal luidde het oordeel dat de gedraging «behoorlijk»
was, en twee maal deels «behoorlijk», deels «niet behoorlijk».Rapport 95/260 betrof de klacht van een man die tot tweemaal toe bericht
had ontvangen van de RDW dat voor zijn auto geen geldige verzekering was geregistreerd,
hoewel hij naar zijn zeggen nooit onverzekerd had rondgereden. Voorts betrof
de klacht een voor verzoeker beledigende en onaanvaardbare passage in de brief
die de RDW hem in antwoord op zijn klacht had toegezonden. In zijn klachtbrief
had verzoeker de RDW de «Rijksdienst voor wanorde» genoemd. Ook had hij de volgende opmerking geplaatst: «wellicht
kunt u onze minister van Ontwikkelingssamenwerking verzoeken om de bij uw
dienst werkende analfabeten met ontwikkelingsgeld een cursus bijscholing
in lezen te geven». Het hoofd van het bureau Handhaving van de RDW antwoordde
verzoeker onder meer dat de geciteerde opmerkingen meer zeiden over verzoeker
dan over de ambtenaren van het bureau. Voorts schreef hij: «Ik veronderstel
(maar ik geef toe dat dat gevaarlijk is voor iemand die, als analfabeet, deel
uitmaakt van de rijksdienst voor wanorde),...» Verzoeker wendde zich
daarop tot de Nationale ombudsman. Tijdens het onderzoek stelde de Nationale
ombudsman vast dat de RDW geen verwijt was te maken ten aanzien het niet geregistreerd
zijn van verzoekers verzekering. Wat betreft de beantwoording van verzoekers
klachtbrief overwoog de Nationale ombudsman:«Verzoekers brief (...) aan de RDW was cynisch, en zonder meer beledigend
voor de betrokken medewerkers van de RDW. Het hoofd van de betrokken afdeling
van de RDW heeft verzoeker met bijna gelijke munt terugbetaald door hem op
sarcastische wijze van repliek te dienen. Het is begrijpelijk dat het betrokken
hoofd onaangenaam was getroffen door de toonzetting van verzoekers brief.
Toch had hij zich, vanuit een oogpunt van professionaliteit, ertoe moeten
beperken verzoeker op zakelijke wijze duidelijk te maken hoe de feiten lagen
en hoe het systeem van de Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen
werkt. Op basis daarvan had verzoeker dan zelf de conclusie kunnen trekken
dat zijn beledigende opmerkingen aan het adres van de RDW misplaatst waren.»
De Nationale ombudsman oordeelde dat de toonzetting van de brief van de RDW
«niet behoorlijk» was.Een klacht rond het versturen van de delen I, II en kopie deel III van
een kentekenbewijs leidde tot rapport 95/135. De RDW sloot alleen bij het
eerste verzoek om toezending van deze delen een retourenveloppe bij. Betrokkene
achtte dit niet juist. De Nationale ombudsman merkte in zijn rapport hierover
op dat verzoeker er kennelijk van uitgaat dat bij een (herhaald) verzoek van
een bestuursorgaan om toezending van stukken altijd een (gefrankeerde) enveloppe
moet worden bijgevoegd. Volgens de Nationale ombudsman kan een dergelijke
eis alleen worden gesteld wanneer de toezending uitsluitend het belang van
het bestuursorgaan dient. Daarvan was in dit geval echter geen sprake. Voorts
nam de Nationale ombudsman met instemming kennis van de mededeling van de
RDW dat de mogelijkheid zou worden nagegaan om in de standaardbrief waarin
wordt verzocht om toezending van de delen I, II en kopie deel III van het
kentekenbewijs, op te nemen dat het risico voor het niet aankomen van de stukken
voor rekening van de verzender komt, indien deze stukken niet aangetekend
of met bericht van ontvangst worden verstuurd. De RDW liet in januari 1996
weten dat zodra de voorraad oude standaardbrieven op was, de tekst in de nieuwe
standaardbrief zou worden opgenomen.De Nationale ombudsman beëindigde in twaalf zaken tussentijds een
onderzoek dat was ingesteld naar gedragingen van de RDW. Het ging in die gevallen
veelal om problemen rond kentekens en kentekenbewijzen. Op basis van de door
de RDW verstrekte informatie of ondernomen actie werd in acht gevallen het
onderzoek op initiatief van de Nationale ombudsman beëindigd. In vier
gevallen trok de betrokkene zelf zijn klacht in. 16B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN VERKEER
EN WATERSTAAT 16B.1 Centraal Bureau RijvaardigheidsbewijzenDe Nationale ombudsman heeft in 1995 31 verzoekschriften ontvangen op
het terrein van de Stichting Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR).
Daarvan kwamen 23 niet in aanmerking voor onderzoek. Er werden zeven rapporten
uitgebracht (1994: 6). In die rapporten oordeelde de Nationale ombudsman driemaal
dat de gedraging «behoorlijk» was, en tweemaal «niet behoorlijk».
Tweemaal was de Nationale ombudsman van mening dat de onderzochte gedraging
op enkele punten «behoorlijk» en op enkele andere punten «niet
behoorlijk» was, waarbij hij zich éénmaal op een punt
van een oordeel onthield. In vijf andere zaken werd het onderzoek tussentijds
beëindigd. RijvaardigheidIn rapport 95/022 ging het om de wijze waarop het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen
(CBR) was opgetreden ten aanzien van verzoeker nadat was geconstateerd dat
hij de ziekte epilepsie had. In het onderzoek bleek onder meer dat het CBR
verzoeker had geschreven dat hij zijn rijbewijs binnen zes weken kon inleveren
bij de gemeentesecretarie van zijn woonplaats. Zou hij dat niet doen, dan
zou het CBR zich «helaas» genoodzaakt zien een vordering op grond
van artikel 18 van de Wegenverkeerswet in te stellen (dat wil zeggen: te vorderen
dat hij zich zou onderwerpen aan een onderzoek naar zijn rijvaardigheid, dan
wel zijn geschiktheid om motorrijtuigen te besturen). Daarmee heeft het CBR
ten onrechte bij verzoeker de indruk gewekt dat verzoeker een vordering op
grond van genoemd artikel kon voorkomen. Dit was één van de
punten waarop de Nationale ombudsman de gedraging van het CBR «niet
behoorlijk» achtte. De Nationale ombudsman nam er met instemming kennis
van dat het CBR heeft meegedeeld de standaardformulering die in de brief aan
verzoeker was gebruikt aan te passen. Inschrijving in het bestand van rijscholenIn rapport 95/477 is de klacht van een rijschoolhouder aan de orde. Hij
ontving van het CBR een brief met de mededeling dat met ingang van 1 maart
1995 zou worden overgegaan tot een nieuwe en betere registratie van alle ingeschreven
en nog in te schrijven rijscholen. Om opnieuw geregistreerd te worden, diende
verzoeker een overeenkomst met het CBR aan te gaan. Hij moest daarvoor een
inschrijvingsformulier en een inschrijvingsovereenkomst ingevuld retourneren.
De inschrijvingsovereenkomst bevatte enkele voorwaarden die niet van kracht
waren onder de oude inschrijvingsregeling. Zo was er sprake van de invoering
van een verplichte jaarlijkse bijdrage van f 50. De rijschoolhouder ging
niet akkoord met de inschrijvingsovereenkomst: hij wilde ingeschreven blijven
volgens de oude regeling.De Nationale ombudsman overwoog onder meer het volgende. Blijkens de overwegingen
ter inleiding van de (nieuwe) overeenkomst, beoogde het CBR een nauwere samenwerking
met de rijscholen en moest het nieuwe inschrijvingsregister in dat verband
worden gezien. Gezien het feit dat het CBR door de minister van Verkeer en
Waterstaat is gemachtigd tot het afgeven van theoriecertificaten, bewijzen
van rijvaardigheid en verklaringen met betrekking tot de geestelijke en lichamelijke
gesteldheid, en gelet op de omstandigheid dat die taak nader is uitgewerkt
in de statuten van het CBR, kan er geen bezwaar tegen bestaan dat de wederzijdse
rechten en verplichtingen tussen het CBR en de rijscholen met dat doel worden
vastgelegd. Naar de mening van het CBR voldeed de bestaande inschrijvingsregeling
niet meer, omdat deze zo ruim was dat het CBR geen greep had
op de uitvoering ervan. Ook was volgens het CBR een vervuiling van het bestand
ontstaan. Daarnaast had het CBR behoefte aan helderheid in de relatie tussen
de rijscholen en het CBR. Voorts was het volgens het CBR voor het behoud van
de informatieverstrekking op het huidige niveau van belang dat de rijschoolhouders
een kleine eigen bijdrage zouden betalen.De Nationale ombudsman was van oordeel dat deze argumenten de verandering
van de inschrijvingsvoorwaarden rechtvaardigden. Hij voegde daaraan toe dat
het CBR in beginsel hoe dan ook de vrijheid heeft om tot verandering van de
inschrijvingsregeling over te gaan, voor zover de nieuwe structuur past binnen
de taak van het CBR en er, voor zover noodzakelijk, een adequate overgangsregeling
is vastgesteld. Volgens de Nationale ombudsman pasten de nieuwe voorwaarden
die in de inschrijvingsovereenkomst waren opgenomen, in samenhang bezien,
binnen het oogmerk van een nauwere samenwerking met de rijscholen. Hij achtte
de voorwaarden ook overigens redelijk. Daarbij was van belang dat die voorwaarden
tot stand waren gekomen op basis van overleg met belanghebbende organisaties,
waaronder de Algemene Bond van Auto- en Motorrijschoolhouders, terwijl in
een adequate overgangsregeling was voorzien. Tevens is meegewogen dat rijschoolhouders
die niet met het CBR wensen samen te werken op de voet van de nieuwe voorwaarden
niet de vrijheid wordt ontnomen om kandidaten op te leiden voor het CBR-rijexamen.
Dat hun uitgangspositie wellicht ongunstiger is dan die van wèl geregistreerde
rijscholen, is het gevolg van hun eigen keuze om geen registratie aan te gaan,
en niet onaanvaardbaar nu de registratie geen onredelijke voorwaarden bevat.
De Nationale ombudsman kwam dan ook tot de conclusie dat de klacht niet gegrond
was. 16B.2 OverigeEén klacht werd ontvangen over de Stichting Inschrijving Eigen
Vervoer, één over een APK-keuringsstation en één
over de Stichting VAM. Geen van deze zaken kwam in aanmerking voor onderzoek. 17 ECONOMISCHE ZAKENTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1995 op het terrein van Economische Zaken begint onderdeel 17A van dit hoofdstuk
met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel 17B worden cijfers
genoemd. Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht van het werk van de
Nationale ombudsman in 1995 wordt verwezen naar hoofdstuk 3. Hoofdstuk 1 bevat
een algemeen beeld van de overheid in 1995, gebaseerd op de gegevens in hoofdstuk
3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (Wet N.o.). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 17A MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN 17A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Economische zaken: algemeen overzichtverzoekschriften In behandeling
per 01/01/95  2 Ontvangen in 1995  + 12Te behandelen  14 Afgedaan    1) niet in onderzoek 7 2) onderzoek    a. rapport2  b.
tussentijds beëindigd35– 12In behandeling per 01/01/96  2Het aantal in 1995 ontvangen verzoekschriften op het terrein van het ministerie
van Economische Zaken bedroeg 12 (1994: 24). Het aantal afgedane zaken was
eveneens 12 (1994: 29). Van de twaalf afgedane zaken werden vijf afgedaan
na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Daarvan leidden twee tot
een rapport. 17.A.2 Afgedane zakenIn 1995 bracht de Nationale ombudsman twee rapporten uit over het ministerie
van Economische Zaken. In het ene rapport luidde het oordeel deels «behoorlijk»,
deels «niet behoorlijk», in het andere rapport «niet behoorlijk».Rapport 95/253 betrof een klacht over het Centraal Bureau voor de Statistiek
te Heerlen (CBS). Verzoeker, die de bezitter was van een tot kampeerauto omgebouwde
brandweerwagen, klaagde erover dat het CBS hem een enquêteformulier
«goederenvervoer over de weg» had gezonden. De Nationale ombudsman
overwoog dat het niet aan het CBS was te wijten dat dit was gebeurd. Het CBS
had namelijk uit het bestand van de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW)
een aantal houders van kentekens van bedrijfsvoertuigen geselecteerd. De auto
van verzoeker kwam ten tijde van deze selectie in het bestand van de RDW voor.
De Nationale ombudsman achtte deze klacht niet gegrond. Hij was echter van
oordeel dat het «niet behoorlijk» was dat het CBS verzoeker in
een brief er aan had herinnerd dat hij het enquêteformulier nog niet
had ingevuld, terwijl verzoeker het CBS eerder schriftelijk had laten weten
niet aan de enquête te zullen deelnemen.Rapport 95/488 werd uitgebracht naar aanleiding van een klacht over een
gedraging van Senter, vestiging Zwolle. Senter is een agentschap van het ministerie
van Economische Zaken en heeft onder meer tot taak om programma's van het
ministerie uit te voeren. Het gaat om programma's die tot vernieuwing aanzetten
om zo de concurrentiekracht van het Nederlandse bedrijfsleven te vergroten
en duurzame ontwikkelingen te bevorderen.De klacht die leidde tot voormeld rapport betrof de behandelingsduur van
verzoekers bezwaarschrift van 3 juli 1994, inzake een beschikking op grond
van de Subsidieregeling energiebesparing in bestaande gebouwen. Pas op 2 maart
1995 werd hierop een beslissing genomen. Ingevolge artikel 7:10 van de Algemene
wet bestuursrecht had het bezwaarschrift van verzoeker echter binnen tien
weken moeten worden afgedaan. Deze termijn is een zogenoemde termijn van orde.
Overschrijding heeft geen directe rechtsgevolgen voor de instantie die deze
termijn overschrijdt. Termijnen in het bestuursprocesrecht zijn voor de belanghebbende doorgaans fatale termijnen. Uit een oogpunt van na te streven gelijkheid
tussen overheid en burger in dezen behoort een termijn van orde daarom eenzelfde
betekenis te hebben voor het bestuursorgaan dat het aangaat. De Nationale
ombudsman achtte het niet juist dat Senter niet binnen een termijn van tien
weken op het bezwaarschrift had beslist.Daarnaast werden in 1995 drie verzoekschriften die betrekking hadden op
het ministerie van Economische Zaken afgedaan zonder dat een rapport werd
uitgebracht. Twee van deze zaken hadden betrekking op de behandelingsduur
van een bezwaarschrift. Na interventie door de Nationale ombudsman werd op
de desbetreffende bezwaarschriften alsnog een beslissing genomen. Het onderzoek
werd vervolgens beëindigd.De derde klacht betrof de weigering van de staatssecretaris van Economische
Zaken om de door verzoeker gestelde financiële schade te vergoeden. Verzoeker
stelde onder meer schade te hebben geleden doordat de staatssecretaris het
verzoek had afgewezen tot wijziging van de tenaamstelling en de einddatum
van een opdracht die was verstrekt aan een inmiddels failliete onderneming.
Verzoeker was van mening dat het ministerie eerder de verwachting had gewekt
dat het verzoek zou worden gehonoreerd. De Nationale ombudsman besloot het
onderzoek naar aanleiding van deze klacht niet voort te zetten onder meer
omdat hij van mening was dat verzoeker de door hem – in het kader van
de opdracht gemaakte kosten – had moeten declareren bij de curator van
de failliete onderneming en niet bij het ministerie en dat het ministerie
bij verzoeker geen valse verwachtingen had gewekt. 17B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN ECONOMISCHE
ZAKEN 17B.1 Kamers van Koophandel en FabriekenIn 1995 werden vier verzoekschriften ontvangen met betrekking tot één
van de Kamers van Koophandel en Fabrieken. Uit 1994 waren nog drie zaken in
behandeling op 1 januari 1995. Zes verzoekschriften kwamen niet in aanmerking
voor onderzoek. Er werd één rapport uitgebracht; dit betrof
een klacht over de Kamer van Koophandel en Fabrieken voor Amsterdam.In deze zaak – die leidde tot rapport 95/73 – klaagde verzoeker
erover dat de Kamer van Koophandel en Fabrieken voor Amsterdam niet had willen
voldoen aan zijn verzoek om de verstrekking van gegevens over zijn bedrijf
aan derden (ten behoeve van zogenoemde direct-mailing) te staken. In artikel
30, lid 3 van de Handelsregisterwet staat opgenomen dat de Kamer van Koophandel
en Fabrieken voor zover mogelijk aan een ieder op diens verzoek overzichten
geeft van ingeschreven ondernemingen, welke per onderneming één
of meer van de in het handelsregister met betrekking daartoe ingeschreven
gegevens bevatten. Verzoeker leidde uit de woorden «voor zover mogelijk»
in deze bepaling af, dat de Kamer van Koophandel en Fabrieken voor Amsterdam
de vrijheid had om de verstrekking van deze gegevens te weigeren. De Kamer
van Koophandel en Fabrieken voor Amsterdam stelde zich echter op het standpunt
dat van een zodanige vrijheid, op basis van dit artikellid, geen sprake was.De Nationale ombudsman overwoog dat de woorden «voor zover mogelijk»
in artikel 30, lid 3 van de Handelsregisterwet betrekking hebben op eventuele
technische of praktische beperkingen in de – feitelijke – mogelijkheden
tot gegevensverstrekking. Dit stond uitdrukkelijk opgenomen in de Nota naar
aanleiding van het Eindverslag bij het wetsvoorstel inzake dit artikellid.
De formulering van het artikellid is zodanig dat er, behoudens de aanwezigheid
van feitelijke beletselen als hiervoor bedoeld, een gehoudenheid bestaat om
aan verzoeken om gegevensverstrekking te voldoen. De Nationale ombudsman overwoog
voorts dat de bepaling in de «Algemene voorwaarden ter zake adressenverstrekking
van ondernemingen van de N.V. Databank Kamers van Koophandel en Fabrieken»
dat het de Databank vrijstaat om verzoeken om gegevensverstrekking te accepteren
of af te wijzen, een dwingende wetsbepaling als artikel 30 van de Handelsregisterwet
niet opzij kan zetten. De klacht werd niet gegrond geacht.Met instemming werd kennisgenomen van de mededeling dat de Kamer van Koophandel
en Fabrieken voor Amsterdam onderzoek gaat verrichten naar de mogelijkheid
om bij de verstrekking van adresgegevens aan te geven welke bedrijven geen
direct-mail wensen te ontvangen. 17B.2 OverigeEr werd één verzoekschrift ontvangen met betrekking tot
het Examenbureau van de Nederlandse Orde van Accountants-Administratieconsulenten,
en één over de Octrooiraad. Geen van beide kwam in aanmerking
voor onderzoek. 18 LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1995 op het terrein van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij begint onderdeel
18A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel
18B worden cijfers genoemd. Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht
van het werk van de Nationale ombudsman in 1995 wordt verwezen naar hoofdstuk
3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1995, gebaseerd
op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (Wet N.o.). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 18A MINISTERIE VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ 18A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij:
algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/95  12 Ontvangen in 1995  + 36Te behandelen  48 Afgedaan    1) niet in onderzoek 34  2) onderzoek    a. rapport4  b.
tussentijds beëindigd48– 42In behandeling per 01/01/96  6In 1995 werden 36 verzoekschriften ontvangen op het terrein van het ministerie
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (1994: 48). Het aantal afgedane zaken
bedroeg 42 (1994: 60). Van deze 42 zaken werden acht afgedaan na in aanmerking
te zijn gebracht voor onderzoek. Daarvan leidden vier tot een rapport (1994:
20). 18A.2 Behandelingsduur bezwaar- en beroepschriftenIn 1993 heeft de Nationale ombudsman op eigen initiatief een onderzoek
gedaan naar de behandeling van bezwaar- en beroepschriften door het ministerie
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij in de periode 1 januari 1992 tot 1
april 1993. In het Jaarverslag 1993 (blz. 322–323) is ingegaan op het
resultaat van dit onderzoek, zoals dat is neergelegd in rapport 93/805 (AB
1994, nr. 211), en op de maatregelen die zijn genomen naar aanleiding van
de aanbevelingen in dit rapport. In het Jaarverslag 1994 (blz. 277–278)
is de brief van de minister van 4 januari 1995 aan de Nationale ombudsman
opgenomen waarin de minister de uitkomsten weergaf van een onderzoek dat hij
naar aanleiding van de aanbevelingen had laten instellen. De minister deelde
mede dat de uitvoeringsorganisatie van zijn ministerie zou wijzigen in die
zin dat er vijf regionale kantoren zouden komen, die belast zouden worden
met de uitvoering van een groot deel van de LNV-regelgeving. De afhandeling
van bezwaarschriften tegen beslissingen die afkomstig zijn van de regionale
eenheden zou, aldus de minister, worden gedecentraliseerd, en op het niveau
van die eenheden worden ondergebracht. Op 21 november 1995 liet de minister
onder meer het volgende weten:«Zoals ik U in mijn brief van 25 januari 1994 (...) heb bericht,
wordt er alles aan gedaan om ten aanzien van bezwaarschriften die zijn ingediend
vanaf 1 januari 1994 binnen de termijnen van de Awb te beslissen. Uiteraard
betekent dit dat minder capaciteit beschikbaar is om op reeds langer in behandeling
zijnde bezwaarschriften te beslissen. (...)...hebt U mij nog gevraagd naar de stand van zaken met betrekking tot
de nieuwe werkwijze, aangekondigd in mijn brief aan U van 4 januari 1995.Ik kan U daaromtrent mededelen dat de afhandeling van bezwaarschriften
met ingang van 1 januari 1996 decentraal zal plaatsvinden ter plekke van de
regionale eenheid, wanneer de primaire beslissing is genomen door een regionale
eenheid. De organisatie van de regionale eenheden is hierop afgestemd. Voor
een deel is de personele bezetting hiervoor inmiddels gerealiseerd; voor een
deel vindt thans werving plaats. Deze reorganisatie houdt tevens in dat het Bureau bezwaarschriften en
geschillen wordt verkleind per 1 januari 1996. Teneinde de per die datum nog
bestaande werkvoorraad te kunnen wegwerken heb ik besloten gedurende het gehele
jaar 1996 een tijdelijke extra bezetting toe te staan voor de Afdeling rechtsbescherming.
De verwachting is dat daarmee in de loop van 1996 de oude werkvoorraden kunnen
worden weggewerkt.»In 1995 had geen (1994: 8) van de uitgebrachte rapporten op het werkterrein
van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij betrekking op de
behandelingsduur van bezwaar- en beroepschriften. 18A.3 Overige zaken uit 1995Op het werkterrein van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
werden in 1995 de volgende vier rapporten uitgebracht. Opsporingsmethode; informatieverstrekking over inhoud
tipsIn rapport 95/139 was de volgende situatie aan de orde. De Inspectie West-Nederland
van de Algemene Inspectiedienst te Alphen aan den Rijn (hierna: AID) ontving,
onafhankelijk van elkaar, twee tips die inhielden dat in de woning van verzoeker
dieren werden opgezet en dat zich daar preparaten bevonden. Een opsporingsambtenaar
van de AID bezocht in gezelschap van twee politieambtenaren verzoekers woning.
Zij waren daarbij voorzien van een schriftelijke last tot binnentreden van
verzoekers woning ter inbeslagneming van voorwerpen. Toen verzoeker niet thuis
bleek te zijn, betraden zij daarop zijn woning. In de woning trof de opsporingsambtenaar
van de AID potjes met kleine zoogdieren op sterk water aan en enig ander materiaal,
dat verband zou kunnen houden met het conserveren en prepareren van dieren.
Twee en een halve week later bezocht de opsporingsambtenaar verzoeker onaangekondigd
op zijn werk en hoorde hem daar.De Nationale ombudsman oordeelde dat het resultaat van het onderzoek in
verzoekers woning niet zodanig was dat daarop zonder meer een verhoor van
verzoeker op diens werkadres moest volgen. Daardoor werd onnodig het risico
gelopen dat verzoekers werkgever op de hoogte kwam van de tegen verzoeker
bestaande verdenking.Ook bezocht de opsporingsambtenaar drie weken na het verhoor van verzoeker
de woning van verzoekers vriendin. Hij merkte de alleen thuis zijnde dochter
van de vriendin aan als verdachte, hoorde haar en keek met haar toestemming
rond in de woning.De Nationale ombudsman oordeelde dat het onjuist was om drie weken na
het verhoor van verzoeker de woning van de vriendin te bezoeken en daarbij
de dochter van de vriendin als verdachte aan te merken en te horen. Voor een
dergelijke handelwijze was onvoldoende aanleiding geweest. Bovendien plaatste
de Nationale ombudsman uit onderzoektechnisch oogpunt vraagtekens bij het
instellen van een onderzoek in de woning van de vriendin, drie weken na het
verhoor van verzoeker.Verzoeker klaagde er ook over dat de AID hem niet wilde informeren over
de inhoud van de tips, ook niet toen was vastgesteld dat er geen sprake was
van enig strafbaar feit. De Nationale ombudsman oordeelde dat uitgangspunt
moet zijn dat aan een verdachte inzicht wordt gegeven in de informatie waarover
wordt beschikt, tenzij het belang van het opsporingsonderzoek of andere, bijzondere
omstandigheden zich daartegen verzetten. Toen het opsporingsonderzoek eenmaal
beëindigd was en er geen sprake bleek te zijn van andere, bijzondere
omstandigheden, had verzoeker over de inhoud van de tips moeten worden geïnformeerd. Teldatum varkens moet gebruikelijke bezetting weergevenArtikel 3, lid 2 van het Registratiebesluit dierlijke meststoffen biedt
de mogelijkheid voor de verplichte opgaaf van het aantal varkens
een tweede teldatum te hanteren, naast de in de wet genoemde datum van 31
december 1986, wanneer de bezetting op 31 december 1986 geen getrouw beeld
zou geven van de gebruikelijke bezetting. De tweede datum moet dan zo gekozen
worden dat de bezetting op die datum wel overeenkomt met de gebruikelijke
bezetting.De Nationale ombudsman billijkte in rapport 95/227 de weigering van de
minister om als teldatum 20 oktober 1986 te accepteren, de datum waarop in
1986 het hoogste aantal varkens aanwezig was. Uit de door betrokkene overgelegde
stukken bleek niet dat het aantal varkens dat op die datum aanwezig was, ook
de voor dat jaar gebruikelijke bezetting was. Rentevergoeding en vergoeding van accountantskostenIn 1995 is één rapport uitgebracht naar aanleiding van een
klacht over rentevergoeding. De klacht zag op de handelwijze van de Directeur-Generaal
Landbouw, Natuurbeheer en Visserij bij het bepalen van de ingangsdatum en
de berekeningswijze van een rentevergoeding in verband met de late uitbetaling
van bedragen aan inkomenssteun in de akkerbouw. In bedoeld rapport (95/339)
werd tevens een oordeel gegeven over de vergoeding van accountantskosten.Verzoekers aanvraag om toekenning in het kader van de Beschikking tijdelijke
inkomenssteun in de akkerbouw werd pas na bezwaar toegewezen. De Nationale
ombudsman oordeelde dat het niet juist was om de rente pas te laten ingaan
op het moment dat verzoekers bezwaar afgehandeld had behoren te zijn. Verzoekers
aanvraag voldeed aan alle op het moment van indienen daaraan te stellen eisen.
De Nationale ombudsman oordeelde dat voor de bepaling van wat een aanvaardbare
ingangsdatum is voor de rentevergoeding aanknoping kan worden gezocht bij
wat intussen is bepaald in de Algemene wet bestuursrecht, nu de Beschikking
tijdelijke inkomenssteun in de akkerbouw geen termijnen kent. In dit geval
diende te worden uitgegaan van de in artikel 4:13, lid 2 Awb genoemde termijn
van maximaal acht weken na ontvangst van de aanvraag. Bij deze termijn moest
in verzoekers geval nog een maand worden opgeteld. Die periode was namelijk
gemoeid geweest met het verkrijgen van aanvullende informatie van verzoeker.De Nationale ombudsman kwam verder tot het oordeel dat, gelet op het bepaalde
in artikel 119, lid 2 van het huidige Burgerlijk Wetboek, voor een deel van
de vergoeding rente op rente moest worden betaald. Hij merkte tenslotte op
dat de gemaakte accountantskosten, mede gelet op de complexiteit van de zaak,
voor vergoeding in aanmerking kwamen voor zover zij aantoonbaar betrekking
hadden op het vragen van de rentevergoeding.De minister heeft de aanbeveling van de Nationale ombudsman over de renteberekening
en de vergoeding van de accountantskosten opgevolgd.In hoofdstuk 1, § 1.3.1, wordt meer uitgebreid ingegaan op het
werk van de Nationale ombudsman met betrekking tot schadevergoeding, alsmede
rentevergoeding. Informatieverstrekking aan woonarkbewoner over uitgifte
in erfpacht van ligplaatsgebiedIn rapport 95/365 oordeelde de Nationale ombudsman dat Staatsbosbeheer,
Regio Holland-Utrecht, te Zeist zich had kunnen en moeten realiseren dat de
belangen van vergunninghouders in het geding zouden kunnen zijn bij de uitgifte
in erfpacht van het gebied waarin hun woonarken lagen. Staatsbosbeheer had
hen daarom tijdig tevoren moeten inlichten. Verzoeker had een vergunning om
met zijn woonark in het gebied te liggen. Die vergunning was in 1977 afgegeven.
Hij ontving in april 1994 bericht van Staatsbosbeheer dat het gebied al in
februari 1994 in erfpacht was uitgegeven aan de Vereniging tot Behoud van
Natuurmonumenten in Nederland (verder VBN) en dat hij zich voortaan
voor kwesties over zijn vergunning moest wenden tot deze vereniging. Verzoeker
had de dag voor de ontvangst van dit bericht zijn woonark verkocht. De verkoop
van de woonark ging niet door toen bleek dat de VBN niet bereid was aan de
koper een vergunning met dezelfde voorwaarden te verlenen als die welke verzoeker
had. De Nationale ombudsman wees erop dat het passend was geweest wanneer
Staatsbosbeheer de belangen van de betrokken vergunninghouders in het overleg
met de VBN aan de orde zou hebben gesteld. Daarbij had eventueel kunnen worden
gesproken over een overgangsfase.Vier verzoekschriften op het terrein van het ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij hebben niet geleid tot een rapport omdat het onderzoek
tussentijds werd beëindigd. In alle gevallen vond beëindiging plaats
op initiatief van de Nationale ombudsman. In één geval klaagde verzoeker erover dat niet op zijn bezwaarschrift
werd beslist, ondanks een uitdrukkelijke toezegging dat dit binnen vier weken
zou gebeuren. Tijdens het onderzoek bleek dat er al was beslist, maar dat
was verzuimd verzoeker een afschrift van de beslissing te sturen. Nadat dit
was rechtgezet, werd het onderzoek beëindigd.In het tweede geval klaagde verzoeker erover dat administratiekosten niet
volledig waren vergoed en dat niet werd gereageerd op twee brieven waarin
werd verzocht de administratiekosten alsnog volledig te vergoeden. Het onderzoek
werd beëindigd toen de minister duidelijk maakte dat de vergoeding van
de administratiekosten geheel in overeenstemming was met de gedane toezegging
en dat op de twee brieven verschillende malen telefonisch was gereageerd.Het derde onderzoek werd beëindigd na de toezegging van de minister
dat het antwoord op het verzoek om vergoeding van rente en kosten zeer binnenkort
zou komen. Verzoeker had erover geklaagd dat dit antwoord uitbleef, ondanks
herhaalde telefonische en schriftelijke rappels.Ook in de vierde zaak had de klacht betrekking op het uitblijven van antwoord
op een verzoek om rentevergoeding, in dit geval over een ontvangen ooipremie.
Dit onderzoek werd beëindigd na de schriftelijke toezegging van de minister
aan verzoeker dat de gevraagde rentevergoeding zou worden toegekend. 18A.4 Zaak uit 1994 Uitleg wettelijke bepalingIn 1995 reageerde de minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij op
de aanbeveling van de Nationale ombudsman in rapport 94/752 (Jaarverslag 1994,
blz. 279). De minister had het standpunt ingenomen dat splitsing van een onderneming,
die op twee locaties werd uitgeoefend, in twee afzonderlijke ondernemingen
inhoudt dat sprake is van vestiging van nieuwe ondernemingen in de zin van
de Interimwet beperking varkens- en pluimveehouderijen. Ingevolge de bepalingen
van de Interimwet was vestiging van nieuwe ondernemingen niet toegestaan.
Verder had de minister het standpunt ingenomen dat het in het kader van de
Interimwet niet mogelijk was om per afzonderlijk bedrijf of bedrijfsonderdeel
van een onderneming een referentiehoeveelheid vast te stellen.De Nationale ombudsman had, op basis van zijn uitleg van het begrip «vestigen»
in de Interimwet, de zienswijze van de minister gekritiseerd, en de minister
aanbevolen beide standpunten te herzien. Ook na herhaalde correspondentie,
met uitwisseling van argumenten, bleef de afwijzing van de aanbeveling overeind.De Nationale ombudsman liet de minister vervolgens weten diens argumenten
niet te onderschrijven en legde de zaak op 7 december 1995 voor aan de Commissie
voor de Verzoekschriften uit de Tweede Kamer der Staten-Generaal. 18B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN LANDBOUW,
NATUURBEHEER EN VISSERIJ Raad van Beroep van de Stichting Nederlandse Algemene
Keuringsdienst voor zaaigoed en pootgoed van landbouwgewassenRapport 95/414 betrof een klacht over de Raad van Beroep van de Stichting
Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor zaaizaad en pootgoed van landbouwgewassen
(NAK) te Ede. De Raad van Beroep had het beroep van verzoekster tegen een
vijftal beslissingen van de voormalige Stichting Keuringsdienst Friesland-Groningen
van de NAK ongegrond verklaard. De Nationale ombudsman oordeelde dat het niet
juist was dat de Raad van Beroep had nagelaten kennis te nemen van de aanwijzingen,
circulaires en dergelijke, die over het onderwerp van het geschil (het afkeuren
van pootaardappelen bij de zogenaamde nacontrole) waren verschenen, en dat
het nodig was van deze stukken kennis te nemen om de argumenten van verzoekster
op hun waarde te kunnen schatten. Dat geen van beide partijen uit eigen beweging
exemplaren van de betreffende teksten aan de Raad van Beroep had overgelegd,
was geen rechtvaardiging voor diens handelwijze. Nu verzoekster uitdrukkelijk
mededelingen had gedaan over het algemeen beleid van de Keuringsdienst, had
de Raad van Beroep zelf de nodige initiatieven dienen te ontplooien om inzage
te verkrijgen in de schriftelijke weergave, voor zover aanwezig, van dat beleid.In een andere procedure over hetzelfde onderwerp had de Raad van Beroep
op een aantal punten wel om aanvullende inlichtingen gevraagd. De daardoor
verkregen informatie had een directe rol gespeeld bij de beslissing om dàt
beroep – in tegenstelling dus tot dat van verzoekster – gedeeltelijk
gegrond te verklaren. De Nationale ombudsman oordeelde dat het in de rede
had gelegen als de Raad van Beroep in het geval van verzoekster op (ongeveer)
dezelfde punten om aanvullende inlichtingen zou hebben gevraagd. OverigeEr werden twee verzoekschriften ontvangen met betrekking tot één
van de Landinrichtingscommissies. Deze kwamen niet in aanmerking voor onderzoek. 19 SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEIDTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1995 op het terrein van Sociale Zaken en Werkgelegenheid begint onderdeel
19A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel
19B worden cijfers genoemd. Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht
van het werk van de Nationale ombudsman in 1995 wordt verwezen naar hoofdstuk
3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1995, gebaseerd
op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (Wet N.o.). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 19A MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID 19A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid:
algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/95  10 Ontvangen in 1995  + 31Te behandelen  41 Afgedaan    1) niet in onderzoek 34 2) onderzoek    a. rapport3  b.
tussentijds beëindigd36– 40In behandeling per 01/01/96  1In 1995 werden 31 verzoekschriften ontvangen op het terrein van het ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (1994: 56). Het aantal afgedane zaken
bedroeg 40 (1994: 61). Van deze 40 zaken werden zes afgedaan na in aanmerking
te zijn gebracht voor onderzoek. Daarvan leidden drie tot een rapport (1994:
6). 19A.2 Zaken op het terrein van het ministerie van Sociale
Zaken en WerkgelegenheidIn rapport 95/176 kwam de wijze aan de orde waarop de Dienst voor Inspectie
en Informatie (Inspectiedienst SZW), Regio Midden-Nederland, te Nieuwegein
een inspectie had uitgevoerd. De inspectie had plaatsgevonden bij verzoekers
voormalige werkgever, naar aanleiding van een bedrijfsongeval. Verzoeker was
van mening dat een ladder die zijn werkgever aan hem had verstrekt ondeugdelijk
was. Als gevolg van die ondeugdelijkheid was hij van de ladder gevallen.De Nationale ombudsman overwoog onder meer dat het op de weg van de bij
de inspectie betrokken inspecteur had gelegen om aan de werkgever van verzoeker
vragen te stellen over het gebruik en de veiligheid van de gebruikte ladder.
Voorts had bij andere werknemers navraag moeten worden gedaan naar de veiligheidsmaatregelen
die golden ten tijde van het ongeval van verzoeker. Door dit na te laten,
heeft de inspecteur onvoldoende oog gehad voor het belang van verzoeker bij
een zorgvuldig onderzoek.Rapport 95/381 betrof een klacht over de directie Gezondheid van het ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Verzoekster, een apotheek, klaagde erover
dat de directie had geweigerd om haar beleid ter uitvoering van de Arbeidsomstandighedenwet
te wijzigen, in die zin dat de door verzoekster vervaardigde losse oogdouche
(een oogspoelfles) werd aangemerkt als een oogspoelvoorziening die voldeed
aan de ingevolge die wet te stellen eisen.De Nationale ombudsman overwoog in deze zaak dat de directie Gezondheid
zich, gelet op de daarvoor aangevoerde argumenten, in redelijkheid op het
standpunt kon stellen dat de oogspoelfles niet in aanmerking kwam om te worden
beschouwd als een doelmatig middel (zoals bedoeld in artikel 174, lid 1 van
het Veiligheidsbesluit voor fabrieken en werkplaatsen 1938), in die zin dat
de oogspoelfles gelijkwaardig kon worden geacht aan de vaste oogdouche. Het
was dan ook niet onredelijk dat de directie Gezondheid vasthield aan het uitgangspunt
van plaatsing van vaste oogdouches als een doelmatige voorziening, en slechts
bij uitzondering – in werksituaties waar geen stromend water beschikbaar
is – oogspoelflessen als vervangend middel wilde toestaan.
De Nationale ombudsman achtte de klacht niet gegrond.Twee klachten over het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
leidden niet tot een rapport. Beide hadden betrekking op het uitblijven van
een reactie op een brief. De brieven van verzoekers werden alsnog beantwoord. 19B ZELFSTANDIGE BESTUURSORGANEN OP HET TERREIN VAN SOCIALE
ZAKEN EN WERKGELEGENHEID 19B.1 Bestuursorganen op het terrein van de sociale zekerheid 19B.1.1 Cijfers Tabel 1 Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de sociale zekerheid: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/95  76 Ontvangen in 1995  + 504Te behandelen  580 Afgedaan    1) niet in onderzoek 397 2) onderzoek    a. rapport58  b.
tussentijds beëindigd67125– 522In behandeling per 01/01/96  58Het aantal in 1995 ontvangen verzoekschriften over een van de bestuursorganen
op het terrein van de sociale zekerheid (504) steeg sterk ten opzichte van
1994 (349), met 44%. Daarvan betroffen 211 het GAK, 138 de bedrijfsverenigingen
(waarvan 45 de bedrijfsvereniging voor Detailhandel, Ambachten en Huisvrouwen),
en 119 de Sociale Verzekeringsbank. Uit deze cijfers komt naar voren dat de
uitbreiding van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman tot onder meer ook
dit terrein, per 1 november 1993, intussen duidelijk zichtbaar is geworden. Ook het aantal afgedane zaken (522) steeg ten opzichte van 1994 (333),
met 57%. Deze 522 zaken vormen 10% van de 5268 binnenwettelijke verzoekschriften
die in 1995 werden afgedaan. Daarmee staat deze sector op de vijfde plaats,
na het ministerie van Justitie (25%), het ministerie van Financiën (14%),
de politie (12%) en de Informatie Beheer Groep (11%). Van de 522 afgedane
zaken werden 125 zaken (24%) afgedaan na in aanmerking te zijn gebracht voor
onderzoek. Van de 125 afgedane zaken leidden 58 tot een rapport (1994: 28). Over
het Gemeenschappelijk Administratiekantoor bracht de Nationale ombudsman naar
aanleiding van 33 klachten een rapport uit. De klachten richtten zich tegen
gedragingen van het hoofdkantoor van het Gemeenschappelijk Administratiekantoor
te Amsterdam dan wel van één van de districtskantoren in het
land. Zeven rapporten hadden betrekking op de Bedrijfsvereniging voor Detailhandel,
Ambachten en Huisvrouwen (Detam). Over de Stichting sfb Uitvoeringsorganisatie
Sociale Verzekering Bouwnijverheid bracht de Nationale ombudsman vijf rapporten
uit. Twee rapporten verschenen over de Bedrijfsvereniging voor de Gezondheid,
Geestelijke en Maatschappelijke Belangen. Over het Gezamenlijk Uitvoeringsorgaan
werden drie rapporten uitgebracht. De Nationale ombudsman bracht tenslotte
zeven rapporten uit over de Sociale Verzekeringsbank en één
rapport over het Fonds Voorheffing Pensioenverzekering.In de rapporten werden de volgende beoordelingscriteria in verhouding
het meest gebruikt: de eis van redelijkheid/proportionaliteit (24%); de eis
van actieve informatieverstrekking (23%); de eis van voortvarendheid (13%)
en de eis van overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften (12%).In 67 gevallen (1994: 30) werd de klacht, na in onderzoek te zijn genomen,
afgehandeld zonder dat een rapport werd uitgebracht. Van deze klachten
had 62% betrekking op de behandelingsduur, en 15% op informatieverstrekking.
Ruim de helft van de 68 klachten had betrekking op het Gemeenschappelijk Administratiekantoor.In 45 gevallen besloot de Nationale ombudsman zelf tot stopzetting van
het onderzoek omdat interventie door de Nationale ombudsman tot een positief
resultaat had geleid, bijvoorbeeld tot een toezegging om een aanvraag op korte
termijn af te handelen. Om die reden werd het uitbrengen van een rapport niet
nodig geacht. Twintig keer werd het onderzoek gestaakt nadat verzoeker de
klacht introk, omdat daarop inmiddels op een bevredigende wijze was gereageerd.
In twee gevallen werd het onderzoek gestaakt omdat verzoeker met de klacht
een doel nastreefde dat hij via de Nationale ombudsman niet kon bereiken.
Eénmaal werd een onderzoek beëindigd omdat de verzoeker niet meer
reageerde op brieven van de Nationale ombudsman. 19B.1.2 Behandelingsduur; informatieverstrekkingZeventien rapporten betroffen (mede) klachten over een lange behandelingsduur.
Op één na achtte de Nationale ombudsman alle klachten op dit
punt gegrond. Ruim de helft van de rapporten over behandelingsduur had betrekking
op het Gemeenschappelijk Administratiekantoor. Voor zover het bestuursorgaan
oorzaken aangaf voor de lange behandelingsduur achtte de Nationale ombudsman
deze niet toereikend als rechtvaardiging; de opgegeven oorzaken waren veelal
van interne aard.Elf rapporten hadden (mede) betrekking op informatieverstrekking. Zes
van deze rapporten betroffen het GAK. Ongeveer de helft van de klachten over
informatieverstrekking achtte de Nationale ombudsman gegrond. Gemeenschappelijk AdministratiekantoorHet Besluit beslistermijnen sociale verzekeringswetten (Amvb van 28 december
1993, Stb. 779, in werking getreden op 1 januari 1994) bepaalt dat een beschikking
op een uitkeringsaanvraag moet worden gegeven binnen dertien weken na de ontvangst
van de aanvraag. In tien gevallen heeft de Nationale ombudsman moeten constateren
dat het Gemeenschappelijk Administratiekantoor (verder GAK) niet in staat
was geweest om deze termijn in acht te nemen. In alle gevallen leidde dat
tot het oordeel «niet behoorlijk».Rapport 95/360 werd uitgebracht naar aanleiding van een klacht over de
weinig voortvarende handelwijze van het GAK in een hoger beroepsprocedure.
Verzoekster, wier arbeidsongeschiktheidsuitkering werd verlaagd, had tegen
deze beslissing met succes beroep ingesteld bij de arrondissementsrechtbank.
Vervolgens liet het GAK haar weten dat de betrokken bedrijfsvereniging nog
zou bezien of zij hoger beroep zou instellen tegen de uitspraak van de rechtbank.
In de tussentijd diende het GAK, ter bewaring van zijn rechten, een voorlopig
hoger beroepschrift in bij de Centrale Raad van Beroep, waarin de gronden
van het beroep nog niet waren vermeld. Verzoekster klaagde erover dat het
vervolgens nog ruim drieëneenhalve maand duurde voordat het GAK de gronden
van het hoger beroep aanvulde.De Nationale ombudsman wees op de eigen verantwoordelijkheid van elk der
procespartijen voor een correct verloop van een beroepsprocedure. Hij merkte
op dat het voor de uitkeringsgerechtigde, die voor zijn levensonderhoud afhankelijk
is van een loonvervangende uitkering, van groot belang is dat hij zo spoedig
mogelijk definitieve duidelijkheid krijgt over zijn eventuele aanspraken op
een dergelijke uitkering. Daarom mag met name in gevallen als deze, waarin
de hoogte van een uitkering in het geding is, van het bestuursorgaan dat zelf
beroep heeft ingesteld, worden verwacht dat het voortvarend
handelt. Dat was in het beoordeelde geval onvoldoende gebeurd.In rapport 95/379 constateerde de Nationale ombudsman dat de bijlage «EEN
BEZWAARSCHRIFT INDIENEN» die door het GAK wordt meegezonden bij beslissingen,
niet de termijn vermeldde waarbinnen het GAK op een bezwaarschrift moet beslissen.
Deze termijn bedraagt dertien weken, met de mogelijkheid van verdaging voor
ten hoogste vier weken. De Nationale ombudsman gaf het GAK in overweging deze
bijlage op dit punt aan te vullen. Het GAK liet weten de aanbeveling te zullen
opvolgen. Bedrijfsvereniging voor Detailhandel, Ambachten en HuisvrouwenRapport 95/441 betrof een klacht over de duur van de behandeling door
de Bedrijfsvereniging voor Detailhandel, Ambachten en Huisvrouwen (verder
Detam) van een aanvraag voor een uitkering op grond van de Algemene Arbeidsongeschiktheidswet
(AAW). Verzoeker, die een eigen bedrijf had maar door een zeer ernstige ziekte
(gedeeltelijk) arbeidsongeschikt was geworden, diende zijn aanvraag bij de
Detam in op 7 juni 1994. Ingevolge het hierboven al genoemde Besluit beslistermijnen
sociale verzekeringswetten dient een beschikking op een aanvraag voor een
AAW-uitkering in beginsel te worden gegeven binnen dertien weken na ontvangst
van de aanvraag.De beschikking van de Detam was gedateerd op 13 juli 1995, dat wil zeggen
ruim dertien maanden na de aanvraag. Deze vertraging was onder meer veroorzaakt
door het feit dat de Detam pas definitief op de aanvraag wilde beslissen na
ontvangst van de definitieve winstcijfers van het bedrijf van verzoeker over
1994. Volgens de Detam leidden de voorlopige winstcijfers over 1994, ingevolge
artikel 33 AAW, tot een korting op de uitkering.De Nationale ombudsman volgde de Detam niet in haar standpunt. Artikel
33 AAW ziet op de uitbetaling van de uitkering van iemand wiens recht op een
arbeidsongeschiktheidsuitkering al is vastgesteld. Ook in gevallen als in
dit rapport aan de orde moet een beslissing op een aanvraag worden genomen
binnen de in het Besluit beslistermijnen genoemde termijn van dertien weken.
Vervolgens kan aan de orde komen of er reden is voor toepassing van artikel
33 AAW. Bij het nemen van de beslissing op de aanvraag zullen de laatste op
dat moment bekende winstcijfers tot uitgangspunt moeten worden genomen. Daarop
kan worden teruggekomen zodra de definitieve inkomensgegevens zijn ontvangen.
Betrokkene moet hiervan in de toelichting op de beschikking op de hoogte worden
gesteld. Bedrijfsvereniging voor de Gezondheid, Geestelijke en
Maatschappelijke BelangenRapport 95/377 ging over een verzoekster die medisch herkeurd was bij
de Bedrijfsvereniging voor de Gezondheid, Geestelijke en Maatschappelijke
Belangen (verder BVG). Verzoekster klaagde erover dat de BVG haar, ondanks
haar verzoek, niet duidelijk had gemaakt op basis van welke bevindingen haar
belastbaarheid was vastgesteld in het kader van de medische herbeoordeling
met betrekking tot haar recht op een uitkering op grond van de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering
(WAO). Verzoekster had een klacht ingediend bij de klachtencommissie van de
BVG over het naar aanleiding van de herkeuring opgestelde rapport. Er ontstond
een briefwisseling en er vond een gesprek plaats tussen verzoekster en de
BVG. Ook hierna had verzoekster echter nog vragen ten aanzien van de vaststelling
van de belastbaarheid. In een brief uitte zij kritiek op het feit dat zij
nog steeds geen schriftelijke uitleg had gekregen; zij wenste geen gesprek
meer. De BVG antwoordde haar dat alleen een gesprek mogelijk was om uitleg
te krijgen. Deze handelwijze van de BVG was niet juist: de BVG had verzoekster
tegemoet moeten komen in haar wens om schriftelijk te worden
geïnformeerd. Immers, de BVG zou zich in de intussen door verzoekster
aangespannen beroepsprocedure ook schriftelijk moeten verantwoorden over de
aan haar beslissing ten grondslag liggende belastbaarheid. Fonds Voorheffing PensioenverzekeringRapport 95/130 betrof informatieverstrekking door het Fonds Voorheffing
Pensioenverzekering (verder FVP). Verzoeker klaagde erover dat hij vanaf het
begin van zijn werkloosheid, eind november 1993, tot op het moment waarop
hij zich tot de Nationale ombudsman wendde (eind september 1994) van het FVP
geen duidelijkheid had gekregen over de vraag of hij in aanmerking kwam voor
voortzetting van zijn pensioenopbouw gedurende zijn werkloosheid. In de Bijdrageregelen
FVP is geregeld wanneer een werkloze werknemer recht heeft op een bijdrage
van het FVP in de voortzetting van zijn pensioenopbouw. Het FVP wilde halverwege
1993 deze Bijdrageregelen aanpassen. In verband daarmee werd besloten om per
1 oktober 1993 aan werknemers die vanaf die datum werkloos werden geen nieuwe
rechten meer toe te kennen op basis van de bestaande Bijdrageregelen, maar
vanaf deze datum met terugwerkende kracht de aangepaste regeling te laten
gelden. De aangepaste regeling werd vastgesteld op 23 september 1994.Het FVP had zich op een aantal manieren ingespannen om betrokkenen zo
goed mogelijk voor te lichten over de stand van zaken. De Nationale ombudsman
achtte de voorlichting van het FVP inhoudelijk gezien toereikend. Uit het
voorlichtingsmateriaal bleek duidelijk dat de wijziging geen betrekking zou
hebben op de aanspraken als zodanig van de betrokken werknemers. Bovendien
werden de betrokken werknemers via het informatieblad gewezen op de mogelijkheid
om zich met vragen te wenden tot het FVP.De informatieverstrekking was echter niet voldoende voor wat betreft het
tijdsverloop van het aanpassingsproces: uit de brief van het FVP aan verzoeker
in juli 1994 viel niet af te leiden op welk moment de aangepaste regeling
naar verwachting in werking zou treden, terwijl deze datum toen al wel bekend
kon worden verondersteld. In de FVP-Nieuwsbrief van augustus 1994 werd immers
meegedeeld dat de nieuwe Bijdrageregelen op 1 januari 1995 zouden worden ingevoerd.Ook voor zover de klacht zich richtte op het feit dat het lang duurde
voordat verzoeker een aanvraag kon indienen en voordat daarop een besluit
zou worden genomen, oordeelde de Nationale ombudsman dat verzoeker terecht
klaagde. Weliswaar kon het FVP worden gevolgd waar het wees op het belang
van een goede voorbereiding van nieuwe regelgeving, maar dit kon de lange
duur van het aanpassen van de Bijdrageregelen niet ten volle rechtvaardigen. 19B.1.3 Dienstverlening; bejegening; klachtbehandeling Gemeenschappelijk AdministratiekantoorEén van de klachten die de Nationale ombudsman in 1995 afhandelde,
betrof de weigering van het GAK om een vaste contactpersoon toe te wijzen
aan een verzoeker die geen vast dienstverband had en regelmatig aanspraak
moest maken op een werkloosheidsuitkering (rapport 95/347). Verzoeker stelde
dat hij door deze weigering gedwongen was om zijn situatie steeds opnieuw
uit te leggen aan verschillende GAK-medewerkers, en dat daardoor afstemmingsproblemen
ontstonden. In reactie op de klacht liet het GAK weten dat het de afhandeling
van aanvragen voor een werkloosheidsuitkering heeft ingericht op basis van
specialisatie. Voor ieder stadium van de behandeling van de aanvraag is een
vaste groep medewerkers aangewezen. Het GAK werkt in geen enkel stadium van
het werkproces met vaste contactpersonen. Toewijzing van zaken
vindt achtereenvolgens plaats op basis van specialisatie/onderwerp en beschikbaarheid.Temeer nu niet was gebleken dat de werkwijze van het GAK ertoe had geleid
dat verzoeker onjuist was behandeld, achtte de Nationale ombudsman geen redenen
aanwezig om van het GAK te verlangen om voor verzoeker een uitzondering te
maken. De Nationale ombudsman achtte de klacht niet gegrond.Rapport 95/524 had onder meer betrekking op een klacht over het feit dat
de Gemeenschappelijke Medische Dienst (GMD; de GMD is na 1 juni 1994 opgehouden
te bestaan en zijn taken zijn overgegaan naar de bedrijfsverenigingen) verzoekster
had ingeschreven als werkzoekende bij het arbeidsbureau. De bedrijfsvereniging
had verzoeksters AAW-uitkering beëindigd, maar verzoekster achtte zichzelf
onverminderd arbeidsongeschikt en had om die reden bezwaar tegen de inschrijving
als werkzoekende. Het GAK liet de Nationale ombudsman weten dat de GMD allen
die voor hun recht op een WW-, IOAW- of RWW-uitkering afhankelijk waren van
die inschrijving, eigener beweging inschreef, om hun recht op uitkering veilig
te stellen.De Nationale ombudsman achtte deze handelwijze van de GMD uit een oogpunt
van dienstverlening niet onjuist. Daarbij achtte hij van belang dat er voor
de betrokkenen aanzienlijke financiële belangen op het spel staan, en
dat ieder zijn inschrijving desgewenst zelf kan beëindigen. Slechts wanneer
verzoekster vooraf kenbaar zou hebben gemaakt dat zij geen prijs stelde op
inschrijving zou deze inschrijving niet op haar plaats zijn. Nu daarvan geen
sprake was, oordeelde de Nationale ombudsman deze klacht niet gegrond. Gezamenlijk UitvoeringsorgaanIn rapport 95/416 ging het om een klacht over de bejegening van een verzoekster
en haar echtgenoot door een verzekeringsgeneeskundige van het Gezamenlijk
Uitvoeringsorgaan (verder GUO). Ook werd geklaagd over de wijze waarop het
GUO de namens verzoekster ingediende klacht had afgehandeld.Over de gestelde onheuse bejegening door de verzekeringsgeneeskundige
tijdens een gesprek met verzoekster en haar echtgenoot gaf de Nationale ombudsman
geen oordeel, omdat de verklaringen van verzoekster en de verzekeringsgeneeskundige
tegenstrijdig waren en niet was gebleken van feiten of omstandigheden die
de verklaring van de een aannemelijker maakten dan die van de ander. Tijdens
het klachtonderzoek door het GUO was de verzekeringsgeneeskundige gehoord,
waarna de klacht was afgedaan door middel van een brief aan verzoekster. Het
GUO had echter, voordat de klacht werd afgedaan, eerst de verklaring van de
verzekeringsgeneeskundige moeten voorleggen aan verzoekster, zodat zij daar
op had kunnen reageren. Op die manier zou zijn voldaan aan het beginsel van
hoor en wederhoor. Bovendien werd in de brief niet aangegeven waarom de visie
van de verzekeringsgeneeskundige op wat tijdens het gesprek was voorgevallen
meer aannemelijk zou zijn dan de visie van verzoekster. Deze conclusie kon
niet volgen uit de gegevens die uit het klachtonderzoek naar voren waren gekomen.
De klacht van verzoekster was daarom door het GUO niet met de vereiste objectiviteit
behandeld. Sociale VerzekeringsbankRapport 95/266 betrof onder meer een klacht van een verzoekster dat de
SVB haar in verband met de uitbetaling van de kinderbijslag ertoe verplichtte
om elk kwartaal een informatieformulier in te vullen, ondanks de verplichting
die op grond van de Kinderbijslagwet al bestaat om uit eigen beweging inlichtingen
te verstrekken.In de Memorie van Toelichting bij de wet van 14 december 1991, Stb. 669 (invoering mutatiesysteem) staat dat de SVB een aantal controlemaatregelen
kent, waaronder de periodieke controle van een aantal mutatiegevoelige categorieën.
Voor de categorie waartoe verzoekster behoorde (degenen die zijn verzekerd
op grond van het feit dat zij zijn onderworpen aan loonbelasting ter zake
van in Nederland in dienstbetrekking verrichte arbeid) is daarbij aangegeven
dat bij deze categorie jaarlijks moet worden gecontroleerd of betrokkenen
(nog) verzekerd zijn. De SVB deelde mee ervoor te hebben gekozen om in plaats
van jaarlijks ieder kwartaal te controleren, omdat een jaarlijkse controle
niet voldoende was gebleken. Aangezien de SVB verantwoordelijk is voor de
rechtmatigheid van de kinderbijslagbetalingen, achtte de Nationale ombudsman
deze handelwijze redelijk. De plicht van kinderbijslaggerechtigden om uit
eigen beweging inlichtingen aan de SVB te verstrekken, stond daaraan niet
in de weg. 19B.1.4 Rentevergoeding; schadevergoedingVeertien van de rapporten uit 1995 op het gebied van de zelfstandige bestuursorganen
op het terrein van de sociale zekerheid vonden hun aanleiding in klachten
over de weigering tot betaling van een vergoeding van rente of schade. Negen
daarvan betroffen klachten over het GAK, twee over de Detam, twee over het
SFB en één over de SVB. Het ging steeds om schade die was geleden
doordat uitkeringen om de een of andere reden niet tijdig betaalbaar waren
gesteld. In hoofdstuk 1, § 1.3.1, wordt uitgebreid ingegaan op het
werk van de Nationale ombudsman op het terrein van schadevergoeding. 19B.1.4.1 Wettelijke renteAcht van de veertien rapporten op het gebied van rentevergoeding en schadevergoeding
hadden (gedeeltelijk) betrekking op de weigering om wettelijke rente te vergoeden
over een nabetaalde uitkering nadat de oorspronkelijke (gedeeltelijk) afwijzende
beslissing van het desbetreffende bestuursorgaan was vernietigd door de rechter.
De oorspronkelijke beslissingen moesten daardoor, ingevolge vaste jurisprudentie
van de Hoge Raad, als onrechtmatig worden aangemerkt, waarna alsnog een toewijzing
van de uitkering volgde. In bedoelde rapporten werd een aantal keren de aanbeveling
gedaan tot vergoeding van wettelijke rente. Wanneer het ging om uitkeringstermijnen
die al voor 1 januari 1992 – de datum van inwerkingtreding van het thans
geldende Burgerlijk Wetboek verschuldigd waren, was er slechts aanleiding
om een dergelijke aanbeveling te doen voor zover de betrokkene de uitkeringsinstantie
tijdig had aangemaand, en daarbij aanspraak had gemaakt op vergoeding van
de wettelijke rente. Na de genoemde datum is echter het wettelijk vereiste
van ingebrekestelling voor verbintenissen die voortvloeien uit onrechtmatige
daad vervallen. Dit betekent dat over uitkeringstermijnen die na 1 januari
1992 opeisbaar waren geworden naar het oordeel van de Nationale ombudsman
van rechtswege een aanspraak bestond op vergoeding van de wettelijke rente.
Daartoe is dan ook steeds een aanbeveling gedaan, voor de eerste keer aan
het GAK, in rapport 95/017. Gemeenschappelijk AdministratiekantoorIn eerste instantie heeft het GAK afwijzend gereageerd op de aanbeveling
in rapport 95/017. Het GAK bestreed het standpunt van de Nationale ombudsman
dat er sprake is van onrechtmatig handelen van de bedrijfsvereniging, en derhalve
van schadeplichtigheid, vanaf het moment waarop de later door de rechter vernietigde
beslissing werd genomen. In een reactie van 19 mei 1995 wees het GAK erop
dat een uitkering pas opeisbaar wordt door het nemen van een toekenningsbeslissing,
in dit geval de nieuw genomen beslissing. Het GAK stelde zich op het standpunt dat de wettelijke rente over de nabetaalde uitkeringstermijnen pas
verschuldigd is vanaf het – aldus bepaalde – moment van het opeisbaar
worden van de uitkering. Verder merkte het GAK op dat deze zelfde kwestie
inmiddels onderwerp was van een aantal bij verschillende rechterlijke colleges
aanhangige procedures. Het GAK verzocht in de gelegenheid te worden gesteld
om deze uitspraken af te wachten en om op basis daarvan een definitief standpunt
in te nemen ten aanzien van de aanbevelingen van de Nationale ombudsman. De
Nationale ombudsman stemde hiermee in. Bij het afsluiten van dit jaarverslag
had het GAK nog geen definitief standpunt bepaald. Bedrijfsvereniging voor Detailhandel, Ambachten en HuisvrouwenRapport 95/608 behandelt een klacht ten aanzien van de weigering van de
Detam om over te gaan tot vergoeding van de wettelijke rente over een nabetaling
die eveneens het gevolg was van een rechterlijke uitspraak. Nog tijdens het
onderzoek van de Nationale ombudsman liet de Detam weten dat haar standpunt,
dat in dergelijke gevallen pas wettelijke rente verschuldigd kon zijn vanaf
het moment dat een – nieuwe – toekenningsbeschikking was genomen,
in heroverweging was genomen. Aanleiding hiervoor was een uitspraak van de
Centrale Raad van Beroep van 8 november 1995, waarin de Raad uitmaakte dat
de verschuldigdheid van wettelijke rente over een nabetaling niet afhankelijk
is van het moment waarop een toekenningsbeslissing wordt genomen, maar van
het moment waarop onrechtmatig is gehandeld. Dat is het moment waarop de later
vernietigde beslissing werd genomen. Vooruitlopend op een definitieve standpuntbepaling
ter zake liet de Detam weten verzoeker de wettelijke rente te zullen vergoeden.
De Nationale ombudsman nam hiervan met instemming kennis. 19B.1.4.2 Rentevergoeding en schadevergoeding anderszins Gemeenschappelijk AdministratiekantoorHiervoor kwam al naar voren dat over voor 1 januari 1992 verschuldigde
uitkeringstermijnen slechts aanspraak kan worden gemaakt op wettelijke rente
wanneer de betrokkene de uitkeringsinstantie tijdig had aangemaand. Wanneer
betrokkene dat had nagelaten, maar er wel sprake was van onrechtmatig handelen
door de betrokken bedrijfsvereniging, stelde het GAK zich, namens de bedrijfsvereniging,
op het standpunt dat er aanleiding was tot vergoeding van de gederfde rente,
mits aannemelijk werd gemaakt dat er werkelijk renteverlies was geleden. Verschillende
keren klaagden verzoekers over het feit dat het GAK van hen bewijs van de
rentederving verlangde.Het standpunt van de Nationale ombudsman hieromtrent blijkt uit onder
meer rapport 95/242. Daarin oordeelde de Nationale ombudsman dat het niet
onjuist is dat het GAK van verzoeker in kwestie verlangde dat hij aannemelijk
maakte dat de door hem opgevoerde schade – het ging om renteverlies –
was veroorzaakt door het onrechtmatig handelen van de bedrijfsvereniging.
De Nationale ombudsman achtte het de taak van het GAK om concreet aan te geven
welke bewijsstukken het van verzoeker verlangde. In dit verband wees hij erop
dat van verzoeker niet kon worden geëist dat hij zou aantonen dat hij
renteschade had geleden, maar dat het voldoende moest worden geacht dat hij
dat aannemelijk maakte.Rapport 95/444 beschrijft een geval waarin het GAK meer dan acht maanden
nodig had om tot een beslissing op een uitkeringsverzoek te komen. De Nationale
ombudsman paste in deze zaak het hierboven al genoemde Besluit beslistermijnen
naar analogie toe op de periode voor 1 januari 1994. Hij overwoog dat de daarin
gestelde termijn van dertien weken ook voor de periode voor die datum kon
gelden als een redelijke termijn. De Nationale ombudsman gaf het GAK in overweging
om verzoekster uit coulance-overwegingen een rentevergoeding
over deze periode te geven. Het GAK volgde deze aanbeveling op. In rapport
95/047 kwam de Nationale ombudsman tot de conclusie dat verzoeker als gevolg
van een fout van het GAK anderhalve maand ten onrechte geen inkomsten had
gehad. Ook in dat geval achtte de Nationale ombudsman het niet redelijk wanneer
de daaruit voortvloeiende renteschade voor rekening van verzoeker zou blijven
en deed hij de aanbeveling tot vergoeding van deze renteschade. Het GAK ging
daartoe over.De rapporten 95/376 en 95/610 betreffen klachten van twee in het buitenland
woonachtige uitkeringsgerechtigden. Zij klaagden erover dat het GAK aan de
Belastingdienst in eerste instantie een onjuiste opgave had gedaan van de
tariefgroep waarin zij moesten worden ingedeeld. Dit had ertoe geleid dat
de Belastingdienst hun, na correctie van de tariefgroepindeling, een navorderingsaanslag
had opgelegd. De Nationale ombudsman oordeelde dat er sprake was van een fout
die uitsluitend aan het GAK kon worden toegerekend, en dat het niet juist
was om de financiële gevolgen daarvan voor rekening van verzoekers te
laten. In rapport 95/376 deed de Nationale ombudsman het GAK de aanbeveling
om aan verzoeker en allen die zich in een soortgelijke situatie bevonden,
wanneer zij met de Belastingdienst een betalingsregeling zouden treffen, de
daarbij verschuldigde invorderingsrente te vergoeden. Het GAK deelde de Nationale
ombudsman mede deze aanbeveling te zullen opvolgen. Stichting sfb Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering
BouwnijverheidOok als er uit de bepalingen van het Burgerlijk wetboek voor een bestuursorgaan
niet de (juridische) verplichting zou voortvloeien om een burger (wettelijke)
rente te betalen, kan er toch anderszins een reden zijn waarom dat bestuursorgaan
de betrokkene tegemoet behoort te komen, zo volgt uit rapport 95/475. Hierin
oordeelde de Nationale ombudsman dat, ook al bestond er voor de Stichting
sfb Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering Bouwnijverheid (verder SFB)
geen plicht op grond van het Burgerlijk Wetboek om wettelijke rente te vergoeden,
de SFB toch had moeten onderzoeken of verzoeker uit overwegingen van coulance
voor een vergoeding in aanmerking diende te komen.De Nationale ombudsman overwoog hiertoe, onder verwijzing naar de resolutie
van de staatssecretaris van Financiën van 12 december 1990 (nr. AFZ90/8697),
dat aan het SFB in ieder geval viel te verwijten dat het na zijn beslissing
om verzoekers uitkering op grond van de Werkloosheidswet te herberekenen nog
tien maanden had geduurd voordat de aan verzoeker toekomende nabetaling aan
hem werd overgemaakt. Daarnaast had de SFB verzoekers verzoek om vergoeding
van de «buitengerechtelijke incassokosten» moeten beschouwen als
een verzoek om vergoeding van de kosten van de door verzoeker ingeroepen rechtskundige
bijstand, en het verzoek als zodanig moeten behandelen. De Nationale ombudsman
deed de SFB de aanbeveling om opnieuw te beslissen op verzoekers verzoek om
rente- en schadevergoeding. Bij het afronden van dit jaarverslag was op de
aanbeveling nog geen reactie ontvangen. Bedrijfsvereniging voor Detailhandel, Ambachten en HuisvrouwenIn rapport 95/490 vormde een klacht over de weigering van de Detam om
een rentevergoeding toe te kennen over een te laat toegekende en uitbetaalde
overlijdensuitkering voor de Nationale ombudsman aanleiding om een aanbeveling
te doen. Weliswaar was de Detam niet verplicht om wettelijke rente te vergoeden,
omdat zij niet door verzoeker in gebreke was gesteld zoals voorgeschreven
in artikel 6:82, lid 1 Burgerlijk Wetboek. Het was echter niet redelijk om
het verzoek om rentevergoeding op deze grond te weigeren, nu de Detam verantwoordelijk
moest worden geacht voor de overschrijding van de wettelijke beslistermijn.
De Nationale ombudsman overwoog dat degene die in een afhankelijke positie
verkeert ten opzichte van een bestuursorgaan ervan moeten kunnen
uitgaan dat dit bestuursorgaan de hem opgedragen taken naar behoren uitvoert.
Als het bestuursorgaan dit niet doet, is het niet juist om het daaruit voortvloeiende
nadeel voor rekening van de betrokkene te laten.De Nationale ombudsman deed de Detam de aanbeveling om met verzoeker in
overleg te treden over een redelijke rentevergoeding over het tijdvak waarmee
zij de termijn van beslissing over de toekenning van de overlijdensuitkering
en de uitbetaling daarvan had overschreden. De aanbeveling werd opgevolgd. College van toezicht sociale verzekeringenOver het College van toezicht sociale verzekeringen (Ctsv) werden vier
verzoekschriften ontvangen. Drie kwamen niet in aanmerking voor onderzoek,
en in één zaak werd het onderzoek tussentijds beëindigd. 19B.1.5 Overige klachten Sociale VerzekeringsbankRapport 95/604 betrof een klacht van de directeur van de Dutch Retirement
Consulting Agency (DRCA), een adviesbureau dat in de Verenigde Staten van
Amerika (USA) en Canada wonende Nederlanders die recht hebben op een AOW-uitkering
helpt met het aanvragen van een AOW-uitkering. Hij klaagde erover dat de Sociale
Verzekeringsbank (verder SVB) niet bereid was om (volledige) medewerking te
verlenen aan het adviesbureau als bemiddelaar van in de USA en Canada wonende
AOW-gerechtigden. Met name de vertegenwoordiging door de DRCA van AOW-gerechtigden
in de USA en Canada in het betalingsverkeer tussen de SVB en de uitkeringsgerechtigden
stuitte bij de SVB op bezwaren.Naar het oordeel van de Nationale ombudsman kon echter geen van de door
de SVB aangevoerde argumenten haar weigering om de DRCA als vertegenwoordiger
te aanvaarden, rechtvaardigen. Uitgangspunt van de toetsing door de Nationale
ombudsman was het wettelijke recht, ingevolge artikel 2:1 van de Algemene
wet bestuursrecht, op vertegenwoordiging in het verkeer met bestuursorganen.
Verder was de wijze waarop de SVB uitvoering had gegeven aan haar besluit
om de DRCA niet langer als vertegenwoordiger te accepteren niet in overeenstemming
met de vereiste zorgvuldigheid. De Nationale ombudsman deed de SVB de aanbeveling
om terug te komen op haar besluit de DRCA niet langer te aanvaarden als vertegenwoordiger
in het betalingsverkeer met de SVB en aldus niet langer uitvoering te geven
aan de aan haar verstrekte machtigingen tot betaling van de AOW-uitkering
aan betrokkenen via de DRCA. De aanbeveling werd opgevolgd. Stichting sfb Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering
BouwnijverheidEnkele klachten hadden betrekking op het verzenden van poststukken. In
rapport 95/412 behandelde de Nationale ombudsman een klacht over de SFB. De
SFB had verzoekster, een advocaat, geen beslissing betreffende het recht van
haar cliënt op een WAO-uitkering toegezonden, ondanks haar verzoek daartoe.
Ook had de SFB geweigerd om een nieuwe beslissing af te geven nadat verzoekster
te kennen had gegeven de betreffende beslissing niet te hebben ontvangen.Uit het dossier van de cliënt van verzoekster bij de SFB was niet
op te maken dat een kopie van de beslissing over het recht op een WAO-uitkering
van haar cliënt naar verzoekster was gestuurd. Omdat dit wel in het dossier
moet worden vermeld, achtte de Nationale ombudsman het aannemelijk dat er
geen kopie naar verzoekster was gestuurd, wat niet juist was. De tijdige ontvangst
van de beslissing door de cliënt van verzoekster was echter wel aannemelijk,
terwijl de cliënt tegen de beslissing desondanks geen beroep had ingesteld.
Daarom behoefde de SFB niet tegemoet te komen aan het verzoek
van verzoekster om een nieuwe beslissing te nemen, zo oordeelde de Nationale
ombudsman. 19B.2 Arbeidsvoorzieningsorganisatie 19B.2.1 Cijfers Tabel 1 Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van
de arbeidsvoorzieningsorganisatie: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/95  55 Ontvangen
in 1995  + 121Te behandelen  176Afgedaan     1) niet in onderzoek 56   2) onderzoek   a. rapport79  b. tussentijds beëindigd1089– 145In behandeling per 01/01/96  31In 1995 werden 121 verzoekschriften ontvangen op het terrein van de arbeidsvoorzieningsorganisatie,
precies evenveel als in 1994. Er werden 145 zaken afgedaan, een stijging ten
opzichte van 1994 (109) met 33%. Van deze 145 zaken werden 89 (61%) afgedaan
na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Er verschenen 79 rapporten
(1994: 79).In 59% van de 79 rapporten luidde het oordeel «behoorlijk».
Wat betreft de gebruikte beoordelingscriteria was het vereiste van redelijkheid/proportionaliteit
in verhouding het meeste aan de orde (32%). Ook het motiveringsvereiste (22%)
en het vereiste van actieve informatieverstrekking (16%) werden nogal eens
gebruikt. Met name op deze drie punten komt de aard van het werk van de Nationale
ombudsman op dit terrein duidelijk naar voren: de meeste rapporten betreffen
de toetsing van besluiten voor wat betreft de afgifte van een ontslagvergunning. 19B.2.2 Het Centraal Bestuur voor de ArbeidsvoorzieningAan het hoofd van de Arbeidsvoorzieningsorganisatie staat het Centraal
Bestuur voor de Arbeidsvoorziening (CBA). In 1995 bracht de Nationale ombudsman
twee rapporten uit over gedragingen van het CBA.In rapport 95/293 ging het om een klacht van een werkgeefster dat het
CBA bij de behandeling van haar aanvraag om een vergunning voor het ter beschikking
stellen van arbeidskrachten onvoldoende had aangegeven welke stukken bij de
aanvraag ontbraken, en dat het CBA om informatie had gevraagd die niet uitdrukkelijk
was voorgeschreven. De Nationale ombudsman overwoog dat zowel complete als
incomplete aanvragen met voortvarendheid dienen te worden afgehandeld. Wordt
een aanvraag als incompleet aangemerkt, dan dient de aanvrager binnen een
redelijke termijn (volledig) op de hoogte te worden gesteld van de daarin
voorkomende gebreken. Het CBA had dat in dit geval ten onrechte nagelaten.
De Nationale ombudsman gaf het CBA in overweging om in de Regeling aanvraag
vergunning voor ter beschikking stellen van arbeidskrachten 1994 de bepaling
op te nemen dat de aanvrager binnen een maand na indiening van de aanvraag
mededeling wordt gedaan van het ontbreken van de vereiste gegevens en stukken,
onder vermelding van een termijn waarbinnen deze de ontbrekende gegevens en
stukken alsnog kan overleggen. Het CBA liet weten deze aanbeveling te zullen
opvolgen. Daarnaast overwoog de Nationale ombudsman in dit rapport dat het
CBA gerechtigd is om, naast de voorgeschreven bescheiden, nog andere voor
de aanvraag relevante gegevens op te vragen. In de zaak die leidde tot rapport 95/418 had het CBA aangekondigd dat
de afhandeling van een beroepschrift geruime tijd in beslag zou nemen. De
Nationale ombudsman merkte op dat de termijn voor afhandeling van een beroepschrift
een zogenoemde termijn van orde is. Voor belanghebbenden zijn termijnen in
het bestuursprocesrecht doorgaans echter fatale termijnen. Uit een oogpunt
van na te streven gelijkheid tussen overheid en burger behoort een termijn
van orde in feite eenzelfde betekenis te hebben voor het bestuursorgaan dat
het aangaat.Drie bij de Nationale ombudsman over het CBA ingediende klachten werden
tijdens het onderzoek ingetrokken, omdat het CBA in alle drie de gevallen
klager alsnog had uitgenodigd voor een hoorzitting. 19B.2.3 De Regionale Besturen voor de Arbeidsvoorziening 19B.2.3.1 InleidingIn 1995 bracht de Nationale ombudsman 77 rapporten uit naar aanleiding
van klachten over gedragingen die vallen onder de verantwoordelijkheid van
één van de 28 Regionale Besturen voor de Arbeidsvoorziening
(RBA's). In 1994 waren dat er 79. Eén in onderzoek genomen klacht over
een ontslagbesluit leidde niet tot een rapport (zie 19B.2.3.2). In één
rapport, 95/446, deed de Nationale ombudsman een aanbeveling. 19B.2.3.2 Ontslagvergunningen InleidingDe Nationale ombudsman bracht in 1995 69 rapporten (1994: 73, 1993: 42)
uit die betrekking hebben op ontslagbesluiten, genomen door of namens regionale
directeuren voor de Arbeidsvoorziening (RDA's). De Nationale ombudsman kwam
in 29 van deze rapporten tot het oordeel «behoorlijk», en in vijftien
tot het oordeel «niet behoorlijk». In 23 rapporten was het oordeel
over de onderzochte gedraging(en) deels «behoorlijk», deels «niet
behoorlijk». In twee rapporten was het oordeel deels «behoorlijk»,
en werd deels «geen oordeel» gegeven over de onderzochte gedraging(en).Eén klacht over een ontslagbesluit werd ingetrokken, omdat de betrokkene
via de Nationale ombudsman haar doel niet kon bereiken. Zij wilde dat de RDA
de door haar werkgever ingediende aanvraag voor een ontslagvergunning opnieuw
in behandeling nam, omdat in de gevoerde ontslagprocedure de RDA het door
haar verzonden verweerschrift niet had ontvangen. MotiveringIn 23 zaken werd geklaagd over de motivering van het ontslagbesluit. In
zestien van deze rapporten kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel «niet
behoorlijk». In vijf rapporten was het oordeel «behoorlijk»
en in de overige twee rapporten deels «behoorlijk», deels «niet
behoorlijk».De rapporten 95/112 en 95/064 betreffen twee zaken waarin de RDA Noord-Oost
Brabant in het ontslagbesluit had vermeld dat het ontslagbesluit zo spoedig
mogelijk zou worden gemotiveerd. De motivering werd vervolgens bijna een maand
later verzonden. De Nationale ombudsman overwoog in beide gevallen dat het
onder de gegeven omstandigheden niet onjuist was dat de RDA ervoor had gekozen
om het ontslagbesluit zonder de bijbehorende motivering ter kennis van betrokkenen
te brengen. De termijn die de RDA vervolgens nodig had om de motivering te
verstrekken – bijna een maand – achtte de Nationale ombudsman
echter te lang. Hoor en wederhoorIn veertien rapporten komt de wijze waarop de RDA het beginsel van hoor
en wederhoor had toegepast aan de orde. De Nationale ombudsman kwam op dit
punt zes keer tot het oordeel «behoorlijk» en zeven keer tot het
oordeel «niet behoorlijk». In één zaak was het oordeel
deels «behoorlijk», deels «niet behoorlijk». OntslaggrondenEvenals in 1994 heeft het merendeel (40) van de rapporten uit 1995 over
ontslagbesluiten betrekking op aanvragen voor een ontslagvergunning om bedrijfseconomische
redenen. Van de overige rapporten gaan er twintig over aanvragen voor een
ontslagvergunning in verband met ongeschiktheid voor de functie, waarvan in
negen gevallen deze ongeschiktheid het gevolg was van ziekte of gebreken,
en zeven als gevolg van een ernstig en duurzaam verstoorde arbeidsverhouding.
In één zaak voerde de werkgever als ontslaggrond «verwijtbare
nalatigheid» aan. Ontslag om bedrijfseconomische redenenIn het Jaarverslag 1994 (blz. 291-2) zijn met name zaken besproken die
gingen over aanvragen voor een ontslagvergunning om bedrijfseconomische redenen.
Allereerst dient door de werkgever aannemelijk te worden gemaakt dat uit bedrijfseconomisch
oogpunt een of meer arbeidsplaatsen dienen te vervallen. De RDA dient in dergelijke
zaken verder te toetsen of de werknemer die door de werkgever voor ontslag
is voorgedragen wel degene is die (als eerste) voor ontslag in aanmerking
komt. De werkgever dient per bedrijfsvestiging en per categorie uitwisselbare
functies de werknemers met het kortste dienstverband het eerste voor ontslag
in aanmerking te brengen (het anciënniteitsbeginsel).In de zaak die leidde tot rapport 95/009 legde de werknemer het begrip
uitwisselbaarheid te ruim uit. Hij voerde aan dat er binnen de bedrijfsvestiging
andere functies waren waarvoor hij in aanmerking kwam. Voor de uitwisselbaarheid
van functies is evenwel niet van belang welke functie de met ontslag bedreigde
werknemer zou willen, of gezien de (soms lagere) eisen zou kunnen uitoefenen.
Relevant is of er een of meer soortgelijke, gelijkwaardige functies binnen
het bedrijf zijn als de functie van de betreffende werknemer (zie ook rapport
95/424).De rapporten 95/028 en 95/029 betroffen ontslagvergunningen waarbij de
RDA het «relatief korte dienstverband» van de betrokken werknemers
liet meewegen. De Nationale ombudsman wees er op dat het er voor de toepassing
van het anciënniteitsbeginsel niet om gaat of iemand kort of lang in
dienst is, maar of hij korter of langer in dienst is dan collega's met een
uitwisselbare functie.In de ontslagvergunning die in rapport 95/064 aan de orde kwam, overwoog
de RDA dat het anciënniteitsbeginsel geen absoluut criterium is en dat
het een werkgever vrij staat om zich bij de keuze die hij daarbij moet maken
mede door ander criteria te laten leiden. De Nationale ombudsman gaf aan dat
de RDA niet in dit standpunt kon worden gevolgd. Het Delegatiebesluit 1993
schrijft bij ontslagen om bedrijfseconomische redenen toepassing van het anciënniteitsbeginsel
dwingend voor. De enige twee gronden voor afwijking van het anciënniteitsbeginsel
worden in het Delegatiebesluit 1993 (artikel 9, leden 4 en 5) genoemd. Het
staat de RDA niet vrij de toepassing van dit beginsel om andere, hem moverende
redenen achterwege te laten.In drie rapporten (95/100, 95/310 en 95/534) kwam de vraag aan de orde
in hoeverre de RDA rekening dient te houden met tussen de werkgever en de
werknemer in de CAO of een sociaal plan gemaakte afspraken. De Nationale ombudsman
overwoog dat de RDA, veelal in het kader van de door hem te
verrichten redelijkheidstoets, rekening heeft te houden met onderling tussen
partijen gemaakte afspraken. Daarbij moet echter uitsluitend worden gedacht
aan afspraken die ten opzichte van het Delegatiebesluit 1993 een aanvullend
karakter hebben. Dat besluit behoudt immers zijn gelding, ongeacht wat partijen
zijn overeengekomen. Ontslag in verband met ongeschiktheid voor de functie,
al dan niet ontstaan door ziekte of gebrekenHet Delegatiebesluit 1993 (artikel 10, lid 1) bepaalt dat de RDA, indien
de werkgever als grond voor de beëindiging van de arbeidsverhouding aanvoert
dat de werknemer in onvoldoende mate aan de gestelde functie-eisen voldoet
en derhalve ongeschikt is voor zijn functie, slechts toestemming tot beëindiging
van de arbeidsverhouding met de betrokken werknemer kan verlenen als aan de
volgende vier vereisten is voldaan.In de eerste plaats dient de werkgever de ongeschiktheid aannemelijk te
hebben gemaakt. De werkgever kan de ongeschiktheid bij voorbeeld aannemelijk
maken door stukken over te leggen waaruit blijkt dat de betrokken werknemer
de afgesproken omzet niet haalt (rapporten 95/544 en 95/561) of meer fouten
maakt dan gemiddeld (rapport 95/402), of door aan te voeren dat veelvuldig
klachten binnenkomen over de betrokken werknemer (rapport 95/149). In al deze
zaken kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat de RDA in redelijkheid
tot de conclusie kon komen dat de werkgever de ongeschiktheid van de betrokken
werknemer voldoende had aangetoond.In de zaak die leidde tot rapport 95/361 had de werknemer verschillende
malen al dan niet impliciet gesteld dat, voor zover hij niet aan de gestelde
functie-eisen kon voldoen, dit niet aan hem lag maar aan de werkomstandigheden
dan wel de werkgeefster. De Nationale ombudsman achtte het niet juist dat
de RDA de vraag in hoeverre de aan de werknemer gestelde eisen redelijk waren
buiten beschouwing had gelaten. De Nationale ombudsman merkte op dat de RDA –
marginaal – had moeten toetsen in hoeverre de gestelde eisen redelijk
waren.In rapport 95/504 gaf de Nationale ombudsman aan dat het Delegatiebesluit
1993 niet verlangt dat het onvoldoende functioneren zich al vanaf het begin
van het dienstverband heeft voorgedaan.Vervolgens dient de RDA te toetsen of de werkgever voldoende contact met
de werknemer heeft gehad teneinde te trachten verbetering teweeg te brengen
in diens functioneren. Uit de rapporten van de Nationale ombudsman blijkt
dat de werkgever hiertoe verslagen van (functionerings)gesprekken, beoordelingsformulieren
en dergelijke dient over te leggen, waaruit moet blijken dat het onvoldoende
functioneren met de betrokken werknemer is besproken.De RDA dient te beoordelen of de gesprekken daadwerkelijk hebben plaatsgevonden.
Kan niet worden vastgesteld of een bepaald gesprek heeft plaatsgevonden, dan
kan de RDA het niet meewegen in de beantwoording van de vraag of werkgeefster
in voldoende mate heeft getracht verbetering te brengen in verzoekers functioneren
(rapport 95/561).Ook het feit dat de betrokken werknemer één of meer keren
is overgeplaatst naar andere afdelingen/functies kan bij de beoordeling van
dit punt een rol spelen (rapporten 95/152 en 95/162).Verder dient aannemelijk te zijn dat het disfunctioneren van de werknemer
niet is toe te schrijven aan onvoldoende zorg voor de arbeidsomstandigheden
van de zijde van de werkgever. De werkgever zal in beginsel niet meer kunnen
doen dan stellen dat dit niet het geval is. De RDA zal dit punt dan ook alleen
nader dienen te onderzoeken in het geval dat de werknemer aanvoert dat zijn
disfunctioneren is toe te schrijven aan onvoldoende zorg voor
de arbeidsomstandigheden van de zijde van de werkgever. Slechts in één
rapport (95/162) kwam dit punt aan de orde.Tot slot moet zijn vastgesteld dat de ongeschiktheid niet voortvloeit
uit ziekte of gebreken van de werknemer.In de zaak die leidde tot rapport 95/162 voerde de werknemer aan dat hij
een neusoperatie had ondergaan, waardoor hij twee en een halve maand thuis
was geweest. Hij gaf echter niet aan dat dit iets te maken had met zijn functioneren.
De Nationale ombudsman overwoog daarom dat wat de werknemer op dit punt had
gesteld voor de RDA geen aanleiding behoefde te zijn om een nader onderzoek
in te stellen.Wanneer het verzoek om toestemming tot beëindiging van de arbeidsverhouding
een gehandicapte werknemer in de zin van de Wet arbeid gehandicapte werknemers
(Stb. 1986, 300) betreft, moet de RDA, alvorens een beslissing te nemen, het
advies inwinnen van de bedrijfsvereniging waarbij de werkgever is aangesloten.De RDA dient ook altijd het advies van de bedrijfsvereniging in te winnen
wanneer de werkgever als grond voor de beëindiging van de arbeidsverhouding
aanvoert dat de werknemer ten gevolge van ziekte of gebreken niet meer in
staat is aan de gestelde functie-eisen te voldoen, en derhalve ongeschikt
is voor zijn functie.Ingevolge artikel 11 van het Delegatiebesluit 1993 kan de RDA op deze
grond slechts een ontslagvergunning verlenen indien de werkgever deze ongeschiktheid
aannemelijk heeft gemaakt en aannemelijk is dat binnen zes maanden geen herstel
zal optreden. Verder dient de werkgever aannemelijk te hebben gemaakt dat
hij redelijkerwijs niet de mogelijkheid heeft de werknemer te herplaatsen
in een aangepaste dan wel andere functie binnen de onderneming welke voor
de werknemer als passend kan worden beschouwd. Over dit laatste punt dient
de RDA het advies van de bedrijfsvereniging in te winnen.Rapport 95/446 betreft een zaak waarin de RDA de betrokken werknemer pas
na de ontvangst van het advies van de bedrijfsvereniging had geïnformeerd
over het feit dat zijn werkgever een ontslagvergunning voor hem had aangevraagd
en dat hij hierover de bedrijfsvereniging om advies had gevraagd. De betrokken
werknemer had daardoor van de bedrijfsvereniging moeten vernemen dat zijn
werkgever voor hem een ontslagvergunning had aangevraagd, en bovendien had
hij zich daardoor aan een medisch onderzoek moeten onderwerpen zonder te weten
waartoe dit diende. Tijdens het onderzoek door de Nationale ombudsman bleek
dat het niet om een incident ging, maar dat de betrokken RDA altijd zo handelde.De Nationale ombudsman keurde deze praktijk af. Hij gaf aan dat een bestuursorgaan
belanghebbenden actief behoort te informeren over het verloop van een procedure
die hen rechtstreeks raakt. De RDA had de werknemer uiterlijk op de dag van
de adviesaanvraag aan de bedrijfsvereniging op de hoogte moeten stellen van
het verzoek om een ontslagvergunning en de adviesaanvraag aan de bedrijfsvereniging.
De Nationale ombudsman gaf het betrokken RBA dan ook in overweging te bevorderen
dat de RDA in voorkomende gevallen op deze wijze zou handelen. Verder verzocht
de Nationale ombudsman aan het CBA om deze aanbeveling onder de aandacht van
de overige RBA's te brengen. In reactie op de aanbeveling liet het RBA weten
dat deze werd opgevolgd. Het CBA deelde mee dat het de overige RBA's had verzocht
om (zonodig) de bestaande procedure aan te passen overeenkomstig de in het
rapport vervatte aanbeveling.In een aantal rapporten komt de vraag aan de orde of de RDA de werknemer
in de gelegenheid moet stellen om te reageren op het advies van
de bedrijfsvereniging. De Nationale ombudsman is van oordeel dat dit, gezien
het bepaalde in artikel 4:8, lid 1, van de Algemene wet bestuursrecht, in
beginsel inderdaad dient te gebeuren. Ingevolge dit artikellid dient een bestuursorgaan,
voordat het een beschikking geeft waartegen een belanghebbende die de beschikking
niet heeft aangevraagd naar verwachting bedenkingen zal hebben, die belanghebbende
in de gelegenheid te stellen zijn zienswijze naar voren te brengen indien
de beschikking zou steunen op gegevens over feiten en belangen die de belanghebbende
betreffen en die gegevens niet door de belanghebbende zelf zijn verstrekt.Naar aanleiding van rapport 95/056, waarin deze vraag aan de orde komt
in verband met een verzoek om toestemming tot beëindiging van een arbeidsverhouding
om bedrijfseconomische redenen voor een gehandicapte werknemer in de zin van
de Wet arbeid gehandicapte werknemers, verzocht het ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid aan de RDA's om – voor zover nodig –
de ontslagpraktijk aan te passen in die zin, dat de werknemer in de gelegenheid
wordt gesteld om binnen een termijn van zeven dagen zijn zienswijze over de
conclusies van de bedrijfsvereniging naar voren te brengen. 19B.2.3.3 Bemiddeling en scholingIn 1995 bracht de Nationale ombudsman acht rapporten uit over bemiddeling
en scholing. De klachten die leidden tot de acht rapporten betroffen de door
een arbeidsbureau verrichte inspanningen om verzoekers aan het werk te helpen
(rapporten 95/053 en 95/273), de plaatsing in een andere opleiding dan de
opleiding waarvoor verzoeker in eerste instantie was toegelaten en de grievende
toonzetting van de brieven waarin klachten hierover door een RBA waren afgehandeld
(rapport 95/570), de weigering om op een getuigschrift een vakspecialisatie
aan te tekenen (rapport 95/533), de weigering om te bemiddelen (rapport 95/529),
de wijze waarop een Arbeidsbureau was omgegaan met de bezwaren tegen het intrekken
van een banenpoolindicatie (rapport 95/290), het feit en de wijze waarop een
Centrum Vakopleiding was teruggekomen op een toezegging dat verzoeker was
toegelaten tot een cursus (rapport 95/172) en de verstrekking van onjuiste
informatie over vacatures (rapport 95/071).Met uitzondering van de rapporten 95/172 en 95/570 kwam de Nationale ombudsman
steeds tot het oordeel «behoorlijk». In rapport 95/172 luidde
het oordeel deels «behoorlijk», deels «niet behoorlijk»,
en in rapport 95/570 «niet behoorlijk». 19B.3 Centraal Bureau voor de Grafische Bedrijven in NederlandVoor zover het de grafische sector betreft heeft de minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid de bevoegdheid tot het verlenen van toestemming tot
beëindiging van arbeidsverhoudingen, als bedoeld in het Buitengewoon
Besluit Arbeidsverhoudingen 1945, overgedragen aan het Centraal Bureau voor
de Grafische Bedrijven in Nederland.In 1995 werden op dit terrein drie verzoekschriften ontvangen. De Nationale
ombudsman bracht in 1995 twee rapporten uit over gedragingen van het Centraal
Bureau voor de Grafische Bedrijven in Nederland.In rapport 95/065 overwoog de Nationale ombudsman dat het Centraal Bureau
voor de Grafische Bedrijven in Nederland niet met de vereiste zorgvuldigheid
had gehandeld, omdat de brief waarin verzoekster uitdrukkelijk had verzocht
om een inhoudelijke behandeling van haar ontslagaanvraag bij het Centraal
Bureau in het ongerede was geraakt. Het gevolg hiervan was dat de ontslagbeslissing
was genomen zonder dat daarbij de opmerkingen waren betrokken die verzoekster
in de brief had gemaakt, en zonder dat zij in de gelegenheid
was geweest nader mondeling verweer te voeren.In de zaak die leidde tot rapport 95/514 overwoog de Nationale ombudsman,
evenals in het eerdere rapport 94/730, dat het onjuist is dat het Centraal
Bureau na het voltooien van het onderzoek de afgifte van de ontslagvergunning
opschort tot het moment dat de werkgever meedeelt dat de betrokken werknemer
weer arbeidsgeschikt is, en dan zonder nader onderzoek overgaat tot verlening
van de ontslagvergunning. Als gevolg van deze handelwijze is het namelijk
mogelijk dat een verleende ontslagvergunning niet meer aansluit bij de omstandigheden
waarin van die vergunning gebruik wordt gemaakt. In rapport 94/730 had de
Nationale ombudsman het Centraal Bureau in overweging gegeven om zijn werkpraktijk
op dit punt te harmoniseren met die van de RDA's. De RDA's verstrekken bij
ziekte van de werknemer de vergunning direct na afloop van de ontslagprocedure,
met een maximale geldigheidsduur van twee maanden. Na afloop van die termijn
dient de werkgever eventueel opnieuw een aanvraag in te dienen, waarna opnieuw
een toetsing van de ontslaggrond(en) plaatsvindt. Het Centraal Bureau voor
de Grafische Bedrijven in Nederland liet weten dat deze aanbeveling werd opgevolgd. 20 VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORTTer inleiding op het verslag van het werk van de Nationale ombudsman in
1995 op het terrein van Volksgezondheid, Welzijn en Sport begint onderdeel
20A van dit hoofdstuk met een aantal cijfers. Ook in de paragrafen van onderdeel
20B worden cijfers genoemd. Voor een meer algemeen kwantitatief overzicht
van het werk van de Nationale ombudsman in 1995 wordt verwezen naar hoofdstuk
3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid in 1995, gebaseerd
op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (Wet N.o.). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). 20A MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT 20A.1 Cijfers Tabel 1 Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport:
algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/95  7 Ontvangen in 1995  + 72Te behandelen  79 Afgedaan    1) niet in onderzoek 53  2) onderzoek    a. rapport10  b.
tussentijds beëindigd717– 70In behandeling per 01/01/96  9In 1995 werden 72 verzoekschriften ontvangen op het terrein van het ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (1994: 63). Er werden 70 zaken afgedaan
(1994: 72). Van deze 72 zaken werden zeventien afgedaan na in aanmerking te
zijn gebracht voor onderzoek. Daarvan leidden tien tot een rapport (1994:
20). 20A.2 Hiv-besmettingen bij hemofilie-patiënten InleidingOp verzoek van de Nederlandse Vereniging van Hemofilie-Patiënten
onderzocht de Nationale ombudsman de opstelling van de Nederlandse overheid,
en met name van het ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur (thans:
Volksgezondheid, Welzijn en Sport), in de periode 1982 tot 1989 met betrekking
tot de bescherming van hemofilie-patiënten tegen het risico van besmetting
met het aids-virus via bloedprodukten. Verzoekster was naar de Nationale ombudsman
verwezen door de toenmalige staatssecretaris voor Volksgezondheid. Zij klaagde
in het algemeen over de opstelling van het ministerie van Welzijn, Volksgezondheid
en Cultuur, na de berichtgeving, medio 1982, over de ontdekking van een nieuw
via bloed en bloedprodukten overdraagbaar virus, later genoemd het aids-virus,
en na signalen uit het veld over risico's van besmetting met het aids-virus
van mensen met hemofilie. Deze algemene klachtformulering werd nader omlijnd
in vijf meer specifieke klachtonderdelen. Het onderzoek leidde tot rapport
95/271 (NJCM-Bulletin 20–8 (1995), m.n. A. Hendriks).In het uitvoerige rapport (228 blz.) wordt een reconstructie gegeven van
de relevante gebeurtenissen in de periode 1977–1989. Daarnaast wordt
een aantal onderwerpen behandeld die als kader en achtergrond dienden voor
het onderzoek van de Nationale ombudsman, zoals onder meer een schets van
het wettelijk kader, een uitleg over de ziekte hemofilie en de behandeling
daarvan en een beschrijving van het hiv en de ziekte aids. Ook werd gekeken
naar de situatie in een aantal andere landen, en naar de wijze waarop de betrokkenen,
in Nederland en in een aantal andere landen, financieel tegemoet worden gekomen.
Ten behoeve van dit onderzoek benoemde de Nationale ombudsman een in de Verenigde
Staten van Amerika wonende deskundige, die door beide partijen daartoe was
voorgesteld. BevindingenUit de bevindingen van het onderzoek bleek onder meer het volgende. In
verband met het ontbreken van voldoende Nederlands donorbloed werden (in ieder
geval) vanaf 1977 (niet-hittebehandelde) factor VIII-preparaten – een
stollingspreparaat – uit de Verenigde Staten van Amerika
geïmporteerd. In de zomer van 1981 kwamen de eerste berichten uit de
Verenigde Staten van een nieuwe ziekte, die later bekend zou worden als aids.
Vanaf begin 1983 werd het vermoeden steeds sterker dat de veroorzaker van
de ziekte hoogstwaarschijnlijk een virus was. Het duurde echter tot eind 1983/begin
1984 voordat men vrijwel zeker was van een virale oorzaak, en er voldoende
wetenschappelijke bewijzen waren voor de overdracht van het virus via bloedprodukten.
In 1985 kwam een test beschikbaar om bloeddonaties te onderzoeken op de aanwezigheid
van hiv-antistoffen. Het Centraal Laboratorium van de Bloedtransfusiedienst
van het Nederlandse Rode Kruis (CLB) voerde deze test in april 1985 in. De
bloedbanken deden dit in juni 1985. Wat betreft de bereiding van stollingspreparaten
verschenen in de loop van 1983 en 1984 publikaties over de (mogelijke) effectiviteit
van hittebehandeling voor de inactivatie van het aids-virus. Eind 1984/begin
1985 was voldoende aangetoond dat verhitting een effectieve methode vormde
voor het onschadelijk maken van het virus. Het CLB besloot in augustus 1984
om over te gaan op hittebehandeling van bloedprodukten.In juni 1985 begon het CLB met de levering van hittebehandeld factor VIII-concentraat
(voor hemofilie A), in juli 1985 met hittebehandeld PPBS (voor hemofilie B)
en in december 1985 met hittebehandeld cryoprecipitaat (voor hemofilie A).
In mei 1983 introduceerde het Amerikaanse farmaceutische bedrijf Hyland een
hittebehandeld factor VIII-preparaat. Het preparaat Factorate van de eveneens
Amerikaanse firma Armour onderging vanaf juni 1983 hittebehandeling.Begin 1986 kwam overleg op gang over de vaststelling van bereidingsvoorschriften
voor factor VIII-preparaten. Dit overleg leidde in juni 1986 tot vaststelling
van het zogenoemde Norm Registratie Document (NRD). Ondanks het feit dat toen
consensus werd bereikt over de inwerkingtreding van het NRD per 18 juni 1987,
trad het NRD pas op 1 januari 1988 in werking. Vanaf die datum waren ook de
bloedbanken die cryoprecipitaat produceerden verplicht tot hittebehandeling
van die produkten. Rol van de overheidVoordat kon worden overgegaan tot beoordeling van de vijf klachtonderdelen
diende de Nationale ombudsman vast te stellen wat in deze de rol was van de
overheid, en meer in het bijzonder de rol van de voor de volksgezondheid verantwoordelijke
minister/staatssecretaris. Deze rol werd naar het oordeel van de Nationale
ombudsman in belangrijke mate bepaald door de structuur van «het veld»,
en de wijze waarop en de mate waarin de actoren in «het veld»
hun taken uitoefenden. Wat betreft de zorg voor hemofilie-patiënten betekende
dit een gedeelde verantwoordelijkheid van de overheid en de actoren in «het
veld». Daarnaast had de overheid ook een eigen verantwoordelijkheid,
die voortvloeide uit het feit dat haar een aantal instrumenten ter beschikking
stond die althans voor een deel exclusief door haar konden worden toegepast.
Voor de wijze waarop de overheid één of meer van deze instrumenten
diende in te zetten, was onder meer de ernst van de betreffende bedreiging
van de volksgezondheid van belang en de mate waarin was verzekerd dat «het
veld» voldoende tijdig, en adequaat zou reageren op die bedreiging.
In het geval van een ziekte met een epidemiologisch karakter, zoals de ziekte
aids, was hoe dan ook een actieve opstelling van de overheid vereist.Verder waren voor de beoordeling van de rol van de overheid in deze zaak
enige bijzondere omstandigheden van belang. Deze omstandigheden waren gelegen
in het feit dat er in Nederland onvoldoende bloedplasma beschikbaar was om
volledig in de binnenlandse behoefte te kunnen voorzien. Verder bestond er
onvrede over de organisatie van de bloedtransfusie, en ten slotte bleek bij
discussie over de mogelijke uitsluiting als donor van personen uit risicogroepen
dat homoseksuele mannen uitsluiting beschouwden als vorm van discriminatie.
Ten slotte was voor de beoordeling van belang dat alleen een
blik door de bril van destijds kan leiden tot een passend oordeel. Bij het
vormen van dat oordeel moest daarom steeds worden gereconstrueerd welke soort
kennis op welk moment, naar achteraf in redelijkheid moest worden aangenomen,
voor de overheid beschikbaar was. Vervolgens moest worden nagegaan wat, gegeven
die kennis en de overige omstandigheden van het betreffende moment, en gelet
op wat hierboven aan de orde is gekomen, in redelijkheid van de overheid mocht
worden verwacht. Oordeel over de klachtonderdelena. Het eerste klachtonderdeel betreft nalatigheid van het ministerie in
het (tijdig) verzamelen van informatie in het veld over de via bloedprodukten
opgetreden besmettingen met het aids-virus, en in het formuleren van een op
die informatie gebaseerd beleid.Ten aanzien van het verzamelen van informatie in het veld bleek dat al
begin 1982 vanuit de Nederlandse Vereniging van Hemofilie-Behandelaren (NVHB)
i.o. onderzoek naar mogelijke hiv-besmettingen bij hemofilie-patiënten
was geïnitieerd, zodat de overheid ervan kon afzien zelf dergelijk onderzoek
te verrichten. Ook bleek uit het onderzoek van de Nationale ombudsman dat
de overheid tijdig en goed van de resultaten van dit onderzoek op de hoogte
was. Wat betreft het formuleren van een beleid stelde verzoekster zich op
het standpunt dat de overheid op basis van de verzamelde informatie in de
periode 1983–1985 twee keer in actie had moeten komen. De eerste keer
betrof het met name besmettingen door het gebruik van niet-hittebehandelde
Amerikaanse produkten.De Nationale ombudsman overweegt hier, en later uitgebreider bij het tweede
klachtonderdeel, dat de overheid een actieve bijdrage leverde aan het zoeken
naar oplossingen voor de bestaande problematiek.Aangezien «het veld» echter zijn verantwoordelijkheid nam
en behandelaren en patiënten tijdig werd geadviseerd om over te stappen
op Nederlandse stollingsprodukten, bestond er voor de overheid onvoldoende
aanleiding om op dit punt zelf het voortouw te nemen.De tweede keer ging het om het formuleren van beleid op basis van de informatie
over hiv-besmettingen als gevolg van niet-hittebehandelde Nederlandse produkten.
In dat verband overweegt de Nationale ombudsman dat eind 1984/begin 1985 voldoende
was aangetoond dat hittebehandeling van bloedprodukten een effectieve methode
vormde voor het onschadelijk maken van het aids-virus. Amerikaanse factor
VIII-concentraten ondergingen op dat moment al een hittebehandeling. Verder
waren er eind 1984 signalen gegeven dat er niet op kon worden vertrouwd dat
plasma van Nederlandse donors vrij zou zijn van het aids-virus. Een en ander
had eind 1984/begin 1985, vooruitlopend op de invoering van de aids-test en
de introductie van hittebehandeling, aanleiding moeten zijn voor een indringende
discussie over de vraag of het verantwoord was om hemofilie-patiënten
te (blijven) behandelen met niet-hittebehandelde produkten. Niet is gebleken
dat een dergelijke discussie is gevoerd, en dat «het veld» de
waarschuwende signalen voldoende oppakte. Daarom had de overheid eind 1984/begin
1985 de vraag naar de aanvaardbaarheid van het risico van het gebruik van
niet-hittebehandelde Nederlandse bloedprodukten, en daarmee van de eventuele
wenselijkheid van een tijdelijke overstap van Nederlandse bloedprodukten naar
(hittebehandelde) buitenlandse produkten, op duidelijke wijze en in breed
verband aan de orde moeten stellen, zo er al geen reden was geweest om, ter
uitsluiting van elk risico, elk gebruik van niet-hittebehandelde bloedprodukten
te verbieden.b. Het tweede klachtonderdeel betreft het uitblijven, eind 1982/begin
1983, van een importverbod door het ministerie voor (niet-hittebehandelde)
Amerikaanse bloedprodukten. Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman is naar voren gekomen dat
begin 1983 kon worden aangenomen dat het gebruik van factor VIII-concentraat
een groter risico op overdracht van aids met zich bracht dan het gebruik van
cryoprecipitaat. Het feit dat in Amerika werd betaald voor bloeddonaties en
het feit dat de ziekte aids juist in Amerika veel voorkwam, maakte het waarschijnlijk
dat (niet-hittebehandelde) Amerikaanse factor VIII-concentraten meer kans
op besmetting gaven dan (niet-hittebehandelde) Nederlandse produkten.In februari 1983 maakte de overheid het voornemen bekend om een invoerverbod
voor buitenlandse stollingspreparaten af te kondigen. Dit voornemen getuigde
van alertheid van de kant van de overheid. Verzoekster en de Nederlandse Vereniging
van Hemofilie-Behandelaren i.o. lieten de staatssecretaris van Welzijn, Volksgezondheid
en Cultuur echter direct weten dat zij eerst hierover overleg wensten. Vervolgens
betoogde verzoekster schriftelijk dat en waarom zij een importstop op dat
moment niet gewenst achtte. Daarbij wees verzoekster erop dat de Nederlandse
Vereniging van Hemofilie-Behandelaren i.o. inmiddels had geadviseerd om geen
buitenlands concentraat meer te gebruiken. Gelet op het voorgaande, en met
name op het feit dat de NVHB i.o. al een richtlijn had uitgevaardigd waaruit
bleek dat de behandelaren in 1983 voldoende op de hoogte waren van de risico's
die waren verbonden aan het gebruik van buitenlandse concentraten, acht de
Nationale ombudsman het begrijpelijk dat de overheid op dat moment niet is
overgegaan tot een importstop.c. Het derde klachtonderdeel betreft nalatigheid van het ministerie op
het punt van het (tijdig) geven van dwingende aanwijzingen voor overschakeling
door Nederlandse producenten naar hittebehandelde stollingsprodukten.Begin 1986 kwam het overleg door «het veld» over het opstellen
van bereidingsvoorschriften voor factor VIII-preparaten op gang. Dit overleg
leidde in juni 1986 tot de opstelling door het Rijks Controle Laboratorium
van het zogenaamde Norm Registratie Document (NRD). In dit document werd virusreductie,
te realiseren door hittebehandeling, verplicht gesteld. De betrokkenen bereikten
tevens consensus over een gewenningsperiode van één jaar, tot
juni 1987; het NRD zou per 18 juni 1987 in werking moeten treden. Gelet daarop,
en gezien het feit dat al eind 1984/begin 1985 de effectiviteit van hittebehandeling
genoegzaam was aangetoond, rijst de vraag of de overheid het er – ter
uitsluiting van elk risico – niet toe had moeten leiden dat de bloedbanken
op een veel eerder moment voor de keuze zouden zijn gesteld tussen hittebehandeling
van cryoprecipitaat of het (tijdelijke) staken van de produktie van cryoprecipitaat.
Wat daarvan ook zij, in elk geval valt het het ministerie te verwijten dat
het, door gebrek aan voortvarendheid bij de vaststelling van het NRD, de feitelijke
inwerkingtreding van het NRD – nu die pas plaatsvond op 1 januari 1988 –
met een half jaar heeft vertraagd.Wat betreft de preparaten voor de behandeling van hemofilie B, is uit
het onderzoek gebleken dat het CLB met ingang van 22 juli 1985 hittebehandeld
PPBS ging leveren. Aangezien het CLB de enige producent van dit preparaat
was, kon de overheid besluiten om ervan af te zien om ook voor dergelijke
preparaten hittebehandeling dwingend voor te schrijven.d. Het vierde klachtonderdeel betreft nalatigheid van het ministerie met
betrekking tot het tijdstip, begin 1988, waarop het heeft besloten tot het
uit de markt halen van hittebehandelde factor VIII-produkten van Armour, waarvan
het Academisch Medisch Centrum al begin 1986 had bekend gemaakt dat zij hadden
geleid tot besmetting met het aids-virus.De Nationale ombudsman overweegt naar aanleiding van dit klachtonderdeel,
dat de overheid, om invulling te kunnen geven aan haar verantwoordelijkheid
op het terrein van de volksgezondheid, inzicht diende te hebben
in de ontwikkelingen op dit terrein, en op de hoogte moest zijn van gebeurtenissen
die aanleiding konden geven tot een gericht optreden. De overheid diende in
dat verband actief de kennis die de wetenschap opleverde te verzamelen en
te interpreteren. Uit het onderzoek van de Nationale ombudsman is gebleken
dat het ministerie niet op de hoogte was van de in The Lancet gemelde seroconversie
na het gebruik van het Armour-produkt, noch van een resumé met betrekking
tot deze seroconversie. Daarvan kan het ministerie een verwijt worden gemaakt.
Op grond van de gemelde seroconversie had het ministerie namelijk moeten nagaan
of het Armour-produkt nog op de markt was, en zo ja, of er aanleiding bestond
om het uit de markt te halen.Verder is uit het onderzoek gebleken dat er vanaf juni 1983 gedurende
langere tijd onzekerheid heeft bestaan over de klinische effectiviteit van
het door de Nederlandse importeur Tramedico B.V. geïmporteerde factor
VIII-preparaat.Gelet op het feit dat er voor het preparaat nog geen invoervergunning
was verleend, was er, gezien de toezichthoudende taak van de minister, aanleiding
geweest om de invoer van het preparaat (tijdelijk) te verbieden.e. Het vijfde klachtonderdeel betreft de volgens verzoekster tekortschietende
inspanningen van het ministerie op het punt van tijdige en adequate voorlichting
aan artsen, hemofilie-patiënten en donors.Wat betreft de voorlichting aan artsen, onder wie hemofilie-behandelaren,
overweegt de Nationale ombudsman dat deze zich primair via de gebruikelijke
professionele kanalen van ontwikkelingen op hun vakgebied op de hoogte konden
houden. Er is echter aanleiding voor initiatieven van de zijde van de overheid
om beroepsbeoefenaren te informeren wanneer sprake is van acute situaties,
of wanneer er twijfel bestaat of behandelaren via de gebruikelijke kanalen
tijdig kunnen worden bereikt. De Geneeskundig Hoofdinspecteur van de Volksgezondheid
heeft zich met betrekking tot de aids-problematiek een aantal keren per circulaire
rechtstreeks tot de beroepsbeoefenaren gericht. Daarbij is niet gebleken van
situaties waarin de overheid informatieverstrekking aan beroepsbeoefenaren
ten onrechte achterwege heeft gelaten.Wat betreft de voorlichting aan patiënten heeft de minister zich
terecht op het standpunt gesteld dat het op de weg ligt van behandelaren om
hun patiënten te informeren. Door overigens de voorlichtingsactiviteiten
van verzoekster te subsidiëren, leverde de overheid op indirecte wijze
een bijdrage aan de voorlichting van hemofilie-patiënten.Met betrekking tot de voorlichting aan donors heeft de minister er terecht
op gewezen dat deze activiteit op de weg ligt van de bloedbanken. Overigens
heeft de overheid wat betreft deze voorlichting adequaat gehandeld, enerzijds
door actief betrokken te zijn bij de inspanningen die erop waren gericht om
personen uit risico-groepen ertoe over te halen af te zien van het geven van
bloed, en anderzijds door subsidie te verlenen voor deze voorlichting. SlotbeschouwingIn zijn slotbeschouwing overweegt de Nationale ombudsman dat de rol van
de overheid in beginsel aanvullend is op wat «het veld» onderneemt.
Er zijn in deze zaak echter situaties/momenten geweest waarin van de overheid,
in verband met het uitblijven van acties vanuit «het veld», initiatieven
hadden mogen worden verwacht. Op grond van het onderzoek moet worden geconcludeerd
dat de overheid niet in alle opzichten aan deze eis heeft voldaan. Ten aanzien
van enkele van verzoeksters klachten was sprake van een overheid die achter
de feiten/ontwikkelingen aanliep of niet voldoende op de hoogte was van de
stand van zaken, dan wel die zich te lijdelijk heeft opgesteld.De vraag naar een eventueel oorzakelijk verband tussen de tekortkomingen
van de Nederlandse overheid tot 1 januari 1988 en bepaalde gevallen
van hiv-besmetting van hemofilie-patiënten in die periode valt buiten
het onderzoek naar aanleiding van de klacht van verzoekster. Datzelfde geldt
voor de vraag of, ongeacht de kwestie van een eventuele gehoudenheid van de
overheid tot schadevergoeding in individuele gevallen van hiv-besmetting,
de overheid de gevolgen van de risico's zoals hemofilie-patiënten die
destijds liepen mede zou behoren te dragen, en op dat punt wellicht meer zou
moeten doen dan intussen is gebeurd. Het antwoord op die vraag vereist een
politieke beoordeling, aldus de Nationale ombudsman aan het eind van het rapport. De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft al direct na het
verschijnen van het rapport uitgesproken dat de overheid inderdaad een ruimere
tegemoetkoming zou moeten geven dan de f 25 000 die tot dan gold.
Zij heeft de Nederlandse Vereniging van Hemofilie-Patiënten inmiddels
laten weten dat een financiële regeling tot stand is gekomen waarbij
de overheid aan iedere hiv-geïnfecteerde hemofiliepatiënt f 200 000
uitkeert. Deze vergoeding komt boven op het genoemde bedrag van f 25 000
dat de overheid uitkeert aan hemofilie-patiënten met de diagnose aids,
of aan hun nabestaanden, en dat is bedoeld als een (partiële) tegemoetkoming
in de onkosten die betrokkenen ondervinden in verband met hun ziekte. 20A.3 Staatstoezicht op de VolksgezondheidPer 1 januari 1995 zijn de onder het Staatstoezicht op de Volksgezondheid
ressorterende Geneeskundige Inspectie voor de Volksgezondheid, de Geneeskundige
Inspectie voor de Geestelijke Volksgezondheid en de Inspectie voor de Geneesmiddelen
geïntegreerd. De nieuwe benaming is: Inspectie voor de Gezondheidszorg.
In 1995 leidden zeven klachten over het Staatstoezicht op de Volksgezondheid
tot een rapport (1994: 7). In twee van deze zaken kwam de Nationale ombudsman
tot het oordeel «niet behoorlijk» en in twee andere gevallen tot
het oordeel deels «behoorlijk», deels «niet behoorlijk».
In de drie overige gevallen luidde het oordeel «behoorlijk», deels
«geen oordeel», deels «niet behoorlijk» en deels «geen
oordeel», deels «niet behoorlijk», deels «behoorlijk».In twee andere zaken werd het onderzoek tussentijds op initiatief van
de Nationale ombudsman beëindigd. In het ene geval liet verzoeker tijdens
het onderzoek niets meer van zich horen, in het andere geval ontving de betrokkene
alsnog een antwoord op zijn brief. KlachtbehandelingOp 1 augustus 1995 is de Wet klachtrecht cliënten zorgsector in werking
getreden. Gezien de wetsgeschiedenis van deze wet is er thans geen volstrekte
duidelijkheid ten aanzien van de rol van de Inspectie voor de Gezondheidszorg
op het terrein van de behandeling van klachten over de gezondheidszorg. In
hoofdstuk 1, § 1.3.2, wordt nader op deze kwestie ingegaan, en wordt
een model geschetst voor een mogelijke rol van de Inspectie op dit terrein.Vijf van de zeven rapporten over het Staatstoezicht op de Volksgezondheid
betroffen de klachtbehandeling door een tot het Staatstoezicht behorende inspectie.De voorschriften die een zorgvuldige klachtbehandeling door de inspecties
waarborgen zijn opgenomen in de «Leidraad klachtonderzoek Staatstoezicht
op de Volksgezondheid» (Stcrt. 1988, nr. 10). In de Leidraad klachtonderzoek
is bepaald in welke gevallen een klacht in behandeling wordt genomen. Verder
geeft de Leidraad klachtonderzoek voorschriften met betrekking tot de door
de inspecteur te volgen procedure bij een onderzoek naar aanleiding van een
klacht. In de zaak die leidde tot rapport 95/481 wees de Inspecteur voor de Gezondheidszorg
voor Utrecht en Flevoland te Zeist erop dat de bevoegdheden en taken van een
Inspecteur voor de Gezondheidszorg in gevallen waarin hem wordt gevraagd om
een oordeel te geven over de wijze waarop een klacht door een gezondheidsinstelling
is afgehandeld niet helder en eenduidig zijn. In de toelichting op de Leidraad
klachtonderzoek is evenwel aangegeven dat de klacht in beginsel eerst wordt
onderzocht door een klachtencommissie, voordat eventueel de inspecteur de
klacht verder onderzoekt, en verder dat de klager zich tot de inspecteur kan
wenden met het verzoek het klachtonderzoek voort te zetten, mede op basis
van de gegevens die het onderzoek door de klachtencommissie heeft opgeleverd.
In zoverre kon de inspecteur dan ook niet worden gevolgd in zijn standpunt
dat de bevoegdheden en taken van de inspecteur in het geval dat hem wordt
verzocht om een oordeel te geven over de wijze van klachtafhandeling door
een klachtencommissie niet helder en eenduidig zijn. Verder overwoog de Nationale
ombudsman in dit rapport onder meer dat de klacht van verzoeker dat de inspecteur
onvoldoende gebruik had gemaakt van zijn (onderzoeks)bevoegdheden weliswaar
ongegrond was, maar dat het onjuist was dat de inspecteur zijn beslissing
om af te zien van onderzoek had gebaseerd op andere gronden dan op de kennelijke
ongegrondheid van verzoekers klacht.Rapport 95/532 betrof onder meer het feit dat de Geneeskundig Inspecteur
van de Volksgezondheid voor Limburg te Maastricht, na de afhandeling van verzoeksters
klacht door een interne klachtencommissie, zelf geen onderzoek had verricht.
De inspecteur stelde zich op het standpunt dat de Inspectie kon volstaan met
een marginale toetsing van de gevolgde klachtenprocedure van de instelling.
Daarmee kwam de Inspectie niet toe aan een inhoudelijke beoordeling van de
klacht en was zij volgens hem niet gehouden tot het uitvoeren van een vergelijkend
dossieronderzoek en het horen van getuigen.De Nationale ombudsman oordeelde dat de uitleg die de inspecteur had gegeven
over de reikwijdte van de taak van de Inspectie met betrekking tot klachtbehandeling
te beperkt was. Klachtbehandeling maakt immers een wezenlijk onderdeel uit
van de taak van de Inspectie om toezicht te houden op de kwaliteit van de
gezondheidszorg. Klachten fungeren daarbij als een mogelijk signaal over die
kwaliteit. Wanneer een inspecteur ertoe overgaat om een klacht te behandelen,
dan moet de klager er op kunnen rekenen dat die klachtbehandeling adequaat
is. De Leidraad klachtonderzoek is daarvoor het uitgangspunt. Op grond van
de Leidraad klachtonderzoek dient de inspecteur toezicht te houden op de procedure
van klachtonderzoek in eerste aanleg, en de wijze te beoordelen waarop de
klacht in eerste aanleg is afgedaan. Dit laatste betekent in de eerste plaats
dat de inspecteur moet beoordelen of er voldoende onderzoek is verricht. Criterium
in dat verband is of alles is gedaan wat mogelijk en nodig is om, gelet op
de gebeurtenis waarop de klacht zich richt en op de inhoud van de klacht,
vast te stellen wat er is gebeurd, als een toereikende grondslag voor het
te geven oordeel. In dat verband zijn onder meer van belang de mate van onpartijdigheid
van de klachtbehandelaar in eerste aanleg en de grondigheid waarmee het onderzoek
is verricht. In de tweede plaats zal de inspecteur het in eerste aanleg gegeven
oordeel dienen te toetsen. Die toetsing zal een marginale zijn. In deze zaak
had de kritiek van verzoekster, die met name betrekking had op de onjuiste
weergave door de klachtencommissie van de medische gegevens van haar moeder,
voor de inspecteur reden moeten zijn om de medische dossiers aan eigen, nader
onderzoek te onderwerpen. ToestemmingIn de zaak die leidde tot rapport 95/225 klaagde verzoeker erover dat
de Geneeskundige Inspectie voor de Geestelijke Volksgezondheid voor
Noord-Holland te Haarlem verzoeker te kennen had gegeven dat hersenobductie
al mogelijk is als één van de kinderen van de overledene daarin
heeft toegestemd. Volgens de Inspectie was deze mededeling in overeenstemming
met de betreffende bepaling van de Wet op de lijkbezorging. Uit het onderzoek
van de Nationale ombudsman bleek dat de wetsgeschiedenis met betrekking tot
deze bepaling op zijn minst reden gaf om te betwijfelen of, bij aanwezigheid
van meerdere, direct bereikbare meerderjarige kinderen, al op basis van de
toestemming van één van hen tot sectie of transplantatie kon
worden overgegaan. De Inspectie had derhalve niet juist gehandeld door bedoelde –
stellige – mededeling te doen. De Nationale ombudsman achtte de opmerking
van de Inspectie dat het verpleeghuis waar de vader van verzoeker was opgenomen
met het vragen van toestemming aan alle kinderen op zichzelf zorgvuldig had
gehandeld niet onjuist. OnderzoekRapport 95/539 betrof de wijze waarop de toenmalige Geneeskundig Inspecteur
van de Volksgezondheid voor Overijssel en Flevoland – naar aanleiding
van een verzoek van de hoofdofficier van justitie te Almelo een onderzoek
had ingesteld naar aanleiding van het niet natuurlijk overlijden van het dochtertje
van verzoekster. Volgens verzoekster had de Inspecteur wat de behandelend
artsen op schrift hadden gesteld zonder meer voor juist aangenomen, en had
hij ten onrechte de gemaakte CT-scans niet door een deskundige laten beoordelen.De Nationale ombudsman overwoog onder meer dat de inspecteur, die in zo'n
geval wordt ingeschakeld als medisch deskundige, in elk geval, ter voorlichting
aan het openbaar ministerie, een onderbouwd oordeel moet geven over de vraag
of er medisch gezien verantwoord is gehandeld. Dit veronderstelt een toereikend
onderzoek. Het is vervolgens aan het openbaar ministerie om, op basis van
dit deskundigenoordeel, te besluiten of er reden is voor het nemen van strafrechtelijke
stappen. Verder wees de Nationale ombudsman erop dat voor de omvang en intensiteit
van de onderzoeksinspanningen van de inspecteur in een geval als dit tenminste
van belang zijn de ernst van de gebeurtenis en de vraag in hoeverre de inspecteur
zelf de specifieke deskundigheid heeft om het beschikbare materiaal te beoordelen.
In deze zaak miste de inspecteur die specifieke deskundigheid. Gelet hierop
had hij deskundigen moeten raadplegen op het gebied van de cerebrale traumatologie
en van CT-scans. Daarnaast had van hem mogen worden verwacht dat hij tenminste
de betrokken medici had gehoord, zo niet ook de ouders. De Nationale ombudsman
achtte de klacht gegrond. 20A.4 Overige rapporten op het terrein van het ministerie
van Volksgezondheid, Welzijn en SportDe overige twee rapporten die in 1995 werden uitgebracht op het terrein
het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport betroffen de directie
Jeugdbeleid van het ministerie (rapport 95/520) en de Centrale Opvang Asielzoekers
te Rijswijk (rapport 95/454). De Centrale Opvang Asielzoekers was tot 1 juli
1994 een onderdeel van het toenmalige ministerie van Welzijn, Volksgezondheid
en Cultuur. Als opvolger is, per 1 juli 1994, opgericht het Centraal Orgaan
opvang asielzoekers (COA). Het COA is een zelfstandig bestuursorgaan op het
terrein van Justitie. Voor een bespreking van rapport 95/454 wordt verwezen
naar § 10B.3. Directie JeugdbeleidIn de zaak die leidde tot rapport 95/520 klaagde verzoekster erover dat
de directie Jeugdbeleid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport een deurwaarder had ingeschakeld voor de inning van ouderbijdragen inzake
de uitplaatsingen van haar zoon. De Nationale ombudsman overwoog
in deze zaak dat het op zichzelf niet waarschijnlijk was dat verzoekster,
ondanks de doorzending van haar post naar haar nieuwe adres en de aangepaste
adressering, behalve de laatste aanmaning, geen andere poststukken van het
ministerie had ontvangen. Verzoekster had zich echter pas na ontvangst van
de laatste aanmaning tot het ministerie gewend met de mededeling dat het gevorderde
bedrag haars inziens te hoog was. Verzoekster gaf vervolgens geen gehoor aan
het verzoek/de sommatie van het ministerie om binnen veertien dagen uiteen
te zetten waarom het bedrag volgens haar te hoog was. Gelet daarop, en op
het feit dat verzoekster er al bijna vier jaar van op de hoogte was dat zij
een ouderbijdrage was verschuldigd, terwijl zij uit eigen beweging nog geen
betaling had verricht, kon het ministerie de vordering in redelijkheid ter
incasso overdragen aan de deurwaarder.In vier zaken naar aanleiding van klachten over gedragingen van de minister
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport en van het Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen werd
het onderzoek tussentijds beëindigd. In alle gevallen werd een voor verzoeker
bevredigend resultaat bereikt. 20B Zelfstandige bestuursorganen op het terrein van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport 20B.1 Pensioen- en UitkeringsraadIn 1995 werden 29 verzoekschriften ontvangen over gedragingen van de Pensioen-
en Uitkeringsraad (PUR). In 24 zaken kwam het verzoekschrift niet in aanmerking
voor onderzoek. Er werden zes rapporten (1994: drie) uitgebracht. In vijf
rapporten luidde het oordeel «niet behoorlijk», in één
rapport «behoorlijk». Drie klachten leidden niet tot een rapport,
omdat de verzoekers tussentijds tevreden waren gesteld.In de zaak die leidde tot rapport 95/486 klaagde verzoeker erover dat
hij zijn WUV-uitkering pas in 1993 van de PUR had ontvangen, in plaats van
in 1992. Verzoeker stelt hierdoor schade te hebben geleden, door het mislopen
van subsidie voor zijn koopwoning en de individuele huursubsidie. De PUR wees
echter een schadeclaim af, omdat hij meende dat hem geen verwijt trof over
de te late uitbetaling.De PUR maakte eind november 1992 een bruto-bedrag aan achterstallige WUV-uitkering
over aan het GAK, ter verrekening met door verzoeker te veel ontvangen uitkering
van het GAK. Het GAK kon deze betaling niet verwerken, en stortte het bedrag
in januari 1993 terug aan de PUR. In september 1992 had de PUR echter met
het GAK afgesproken dat een netto-bedrag zou worden gestort rond 22 oktober
1992. Bij een storting rond die datum had verzoeker zijn WUV-uitkering in
1992 kunnen ontvangen, ook als het GAK de betaling bij een bruto-storting
niet had kunnen verwerken, omdat er dan voldoende tijd was geweest om dit
nog in 1992 recht te zetten.De Nationale ombudsman oordeelde dat de PUR aldus verwijtbaar had gehandeld
en zich had moeten afvragen of dit handelen diende te leiden tot een schadevergoeding.
Dat dit niet is gebeurd, gaf aanleiding de aanbeveling in het rapport op te
nemen dat de PUR opnieuw, met inachtneming van het rapport, op de schadeclaim
beslist. De PUR berichtte in reactie daarop alsnog een beslissing te zullen
nemen over de schadeclaim. 20B.2 ZiekenfondsraadOver de Ziekenfondsraad (ZFR) werden in 1995 veertien verzoekschriften
ontvangen. Negen kwamen niet in aanmerking voor onderzoek. Er werden twee
rapporten (95/194 en 95/474) uitgebracht. In beide rapporten werd de klacht
gegrond geacht.Rapport (95/194) betrof een klacht over de behandelingsduur van een door
verzoekster gevraagd advies inzake een door haar in te stellen beroep in het
kader van de AWBZ. Dit advies werd door de ZFR zeven maanden na het verzoek
verstrekt, terwijl dit volgens de AWBZ moet gebeuren binnen acht weken. Hoewel
de termijn van acht weken een termijn van orde is, dient deze termijn, ten
behoeve van de rechtszekerheid van betrokkene, met kracht te worden nagestreefd.
Dat de Ziekenfondsraad een streeftermijn van zes maanden hanteert, vindt de
Nationale ombudsman dan ook onjuist. De klacht werd gegrond verklaard.De klacht dat de ZFR begin 1995, buiten verzoekers medeweten en zonder
zijn toestemming, inkomensgegevens van hem had opgevraagd bij de Pensioen-
en Uitkeringsraad, en deze gegevens had doorgegeven aan het ziekenfonds van
verzoeker leidde tot rapport 95/474. Het ziekenfonds had op grond van deze
gegevens een volgens verzoeker onjuist premiebedrag vastgesteld. De ZFR had de inkomensgegevens bij de Pensioen- en Uitkeringsraad opgevraagd
in het kader van een poging om de verstandhouding tussen verzoeker en zijn
ziekenfonds te herstellen. Verzoeker had namelijk regelmatig onenigheid met
zijn ziekenfonds over wijzigingen in de hoogte van zijn ziekenfondspremie.
Deze wijzigingen waren het gevolg van wisselingen in de hoogte van zijn uitkering
ingevolge de Wet uitkeringen vervolgingsslachtoffers 1940–1945. De ZFR
had bij zijn bemiddelingspoging de inkomensgegevens van verzoeker nodig om
hem een duidelijke uitleg te kunnen geven over de oorzaak van de herhaaldelijke
wijzigingen van zijn ziekenfondspremie. Voor het opvragen hiervan had de ZFR
verzoeker echter tevoren expliciet om toestemming moeten vragen, nu er voor
de Pensioen- en Uitkeringsraad geen wettelijke plicht bestond om de desbetreffende
gegevens aan de ZFR te verstrekken. Zonder deze toestemming hadden deze gegevens
ook niet ter beschikking van het ziekenfonds mogen worden gesteld. De Nationale
ombudsman achtte de klacht gegrond.Drie klachten over de Ziekenfondsraad werden gedurende het onderzoek ingetrokken.
Eén van deze zaken gaf de Ziekenfondsraad aanleiding tot het nemen
van een aantal structurele maatregelen op het gebied van de behandeling van
aanvragen voor woningaanpassing, zoals verbetering van de voortgangsbewaking,
aandacht voor de leesbaarheid van standaardbrieven en het verstrekken van
informatie over de subsidieregeling woningaanpassing aan de met de uitvoering
van de AWBZ belaste organen. 20B.3 OverigeEr werd één verzoekschrift ontvangen over de Commissie voor
Gebiedsaanwijzing; dit kwam niet in aanmerking voor onderzoek. Dat gold ook
voor de klacht over het Centraal Orgaan Tarieven Gezondheidszorg. 21 PUBLIEKRECHTELIJKE BEDRIJFSORGANISATIETer inleiding op het verslag over het werk van de Nationale ombudsman
in 1995 ten aanzien van de bestuursorganen van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie
bevat deze paragraaf een cijfermatig overzicht (zie tabel 1). Voor een meer
algemeen kwantitatief overzicht van het werk van de Nationale ombudsman in
1995 wordt verwezen naar hoofdstuk 3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld
van de overheid in 1995, gebaseerd op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de
hoofdstukken in deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (Wet N.o.). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). Tabel 1 Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie: algemeen
overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/95  2 Ontvangen in 1995  + 12Te behandelen  14 Afgedaan    1) niet in onderzoek 13 2) onderzoek    a. rapport–  b.
tussentijds beëindigd––– 13In behandeling per 01/01/96  1In 1995 werden twaalf verzoekschriften ontvangen die betrekking hadden
op een bestuursorgaan op het terrein van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie
(1994: 8). Er werden dertien zaken afgedaan; geen daarvan kwam in aanmerking
voor onderzoek. Van de twaalf ontvangen verzoekschriften betrof één
verzoekschrift de Sociaal-Economische Raad, één het Produktschap
voor Siergewassen, vier een hoofdbedrijfsschap (waarvan drie het Hoofdbedrijfsschap
Ambachten) en de overige zes een bedrijfsschap. 22 WATERSCHAPPEN 22.1 Algemeen; cijfersTer inleiding op het verslag over het werk van de Nationale ombudsman
in 1995 op het terrein van de bestuursorganen van de waterschappen bevat deze
paragraaf een cijfermatig overzicht (zie tabel 1). Voor een meer algemeen
kwantitatief overzicht van het werk van de Nationale ombudsman in 1995 wordt
verwezen naar hoofdstuk 3. Hoofdstuk 1 bevat een algemeen beeld van de overheid
in 1995, gebaseerd op de gegevens in hoofdstuk 3 en in de hoofdstukken in
deel III van dit jaarverslag.Opgemerkt wordt dat een deel van de binnengekomen verzoekschriften niet
in onderzoek is genomen, op grond van toetsing aan artikel 16 en artikel 14
van de Wet Nationale ombudsman (Wet N.o.). Deze bepalingen betreffen respectievelijk
een nadere afbakening van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman en de
ontvankelijkheid van het verzoekschrift (zie voor deze toetsing nader hoofdstuk
6). Tabel 1 Waterschappen: algemeen overzicht verzoekschriften In behandeling
per 01/01/95  23 Ontvangen in 1995  + 119Te behandelen  142 Afgedaan    1) niet in onderzoek 105 2) onderzoek    a. rapport13  b.
tussentijds beëindigd1124– 129In behandeling per 01/01/96  13In 1995 werden 119 verzoekschriften ontvangen met betrekking tot een bestuursorgaan
van een van de waterschappen, een stijging ten opzichte van 1994 (64) met
86%. Schappen waarover vijf of meer verzoekschriften werden ontvangen waren:
het Zuiveringschap Hollandse Eilanden en Waarden in Dordrecht (dertien), het
Hoogheemraadschap van Uitwaterende Sluizen in Hollands Noorderkwartier in
Edam (tien), het Hoogheemraadschap van Rijnland te Leiden (zes), het Waterschap
Peel en Maasvallei te Venlo (vijf).Er werden 129 verzoekschriften afgedaan, eveneens een stijging ten opzichte
van 1994 (54), met 139%. Van deze 129 verzoekschriften werden 24 (19%) afgedaan
na in aanmerking te zijn gebracht voor onderzoek. Daarvan leidden dertien
tot een rapport (1994: 3), terwijl in elf zaken het onderzoek tussentijds
werd beëindigd (1994: 2), in de regel via de interventiemethode. In de
dertien rapporten werd zeven keer het oordeel «behoorlijk» gegeven,
en één keer «niet behoorlijk». In de overige vijf
zaken was het oordeel deels «behoorlijk» en deels «niet
behoorlijk».Van de 105 zaken die niet in aanmerking kwamen voor onderzoek betrof het
36 keer een verzoek dat werd aangemerkt als kennelijk ongegrond (artikel 14,
aanhef en onder b van de Wet N.o.). Veelal waren het kwijtscheldingskwesties,
waarin het waterschap had beslist conform de ter zake geldende regels. 22.2 Rapporten over de waterschappen 22.2.1 KwijtscheldingMeer dan de helft van de door de Nationale ombudsman op het terrein van
de bestuursorganen van de waterschappen uitgebrachte rapporten, te weten zeven
rapporten, had betrekking op verzoeken om kwijtschelding. Op
grond van het bepaalde in artikel 144, lid 2, van de Waterschapswet zijn –
behalve voor zover het desbetreffende waterschap of hoogheemraadschap bij
afzonderlijk besluit van het algemeen bestuur afwijkende regels heeft vastgesteld –
op het punt van het verlenen van gehele of gedeeltelijke kwijtschelding de
op voet van artikel 26 van de Invorderingswet 1990 vastgestelde en door de
Belastingdienst gehanteerde kwijtscheldingsregels (Uitvoeringsregeling Invorderingswet
1990) van toepassing. Opgemerkt wordt dat de Nationale ombudsman, op grond
van het bepaalde in artikel 16 onder b van de Wet Nationale ombudsman, niet
bevoegd is ten aanzien van deze regelgeving (algemeen verbindende voorschriften)
een onderzoek in te stellen. Wel mag de Nationale ombudsman toetsen of de
regelgeving op correcte wijze is toegepast.Rapport 95/359 gaat over de weigering van het dagelijks bestuur van het
waterschap Schouwen-Duiveland te Zierikzee om aan de, in een verzorgingstehuis
verblijvende, moeder van verzoeker kwijtschelding te verlenen van de aanslag
ingezetenenomslag 1994. Verzoekers moeder was ouder dan 65 jaar. Van de Gemeentelijke
Sociale Dienst ontving zij iedere maand een uitkering van f 376,41. Verder
had zij een bedrag van ongeveer f 2500 op haar bankrekening staan, en
had zij een deposito-fonds geopend bij een uitvaartverzekeraar ten bedrage
van f 5000. Voor personen van 65 jaar en ouder geldt een vrijgesteld
vermogen van f 5000. Bij de vaststelling van het vermogen van verzoekers
moeder had het dagelijks bestuur van het waterschap rekening gehouden met
de waarde van het deposito-fonds; daarom was het verzoek om kwijtschelding
afgewezen. Het dagelijks bestuur beriep zich erop dat bij de vermogensbepaling
een gelijke behandeling van belastingplichtigen het uitgangspunt is. Er wordt
dan ook geen onderscheid gemaakt naar de wijze waarop een belastingplichtige
gelden voor een uitvaartverzekering heeft gereserveerd.De Nationale ombudsman overwoog dat het bedrag dat zich in het deposito-fonds
bevindt na het overlijden van verzoekers moeder wordt uitbetaald aan haar
nabestaanden. Een tussentijdse uit- of terugbetaling is niet mogelijk, tenzij
er sprake is van bijzondere omstandigheden, zoals emigratie of vermissing
van degene voor wie de storting heeft plaatsgehad. Gelet hierop concludeerde
de Nationale ombudsman dat het voor verzoekers moeder niet mogelijk is om
het bedrag dat zich in het deposito-fonds bevindt tussentijds te gelde te
maken. Daarmee bestaat er een wezenlijk onderscheid tussen een dergelijk deposito-fonds
enerzijds, en de wijze waarop belastingplichtigen hun vermogen hebben vastgelegd
in bijvoorbeeld een huis anderzijds. Niet is gebleken dat het waterschap bij
de beslissing op het verzoek om kwijtschelding heeft onderkend dat dit deposito-fonds
niet tussentijds te gelde kan worden gemaakt. Aldus bezien kan het besluit
tot afwijzing van het verzoek om kwijtschelding niet worden gedragen door
de motivering die aan die afwijzing ten grondslag ligt. Dit was voor de Nationale
ombudsman aanleiding het dagelijks bestuur van het waterschap aan te bevelen
om opnieuw te beslissen op het door verzoeker namens zijn moeder ingediende
verzoek tot kwijtschelding van het bedrag dat verschuldigd is op de aanslag
ingezetenenomslag 1994. Het dagelijks bestuur van het waterschap Schouwen-Duiveland
liet de Nationale ombudsman op 13 december 1995 weten de aanbeveling te hebben
opgevolgd en aan verzoekers moeder alsnog kwijtschelding te hebben verleend.In de overige zes rapporten die betrekking hadden op het afwijzen van
verzoeken om kwijtschelding kwam de Nationale ombudsman tot het oordeel dat
het dagelijks bestuur van het desbetreffende waterschap de regelgeving met
betrekking tot kwijtschelding juist had toegepast. Van deze zes rapporten zijn de volgende drie nog het vermelden waard.
In het rapport 95/059 was het verzenden van een aanmaning door het zuiveringschap
Hollandse Eilanden en Waarden te Dordrecht naar het oordeel van de Nationale
ombudsman terecht. Het zuiveringschap stuurde verzoekster met dagtekening
28 februari 1994 de aanslag verontreinigingsheffing woonruimte over 1994.
De vervaldagen van de aanslag waren 31 maart en 31 mei 1994. In de bijsluiter
die het zuiveringschap met de aanslag meestuurde staat dat wanneer op de vervaldagen
de aanslag nog niet is voldaan een aanmaning wordt verzonden. Het zuiveringschap
wijst er in de bijsluiter tevens op dat belanghebbenden een verzoek tot kwijtschelding
kunnen indienen. Tijdens de behandeling van een dergelijk verzoek worden invorderingsmaatregelen
opgeschort. Verzoekster diende echter geen verzoek tot kwijtschelding in,
maar zij verzocht het zuiveringschap bij brieven van 11 en 22 april en 16
mei 1994 een passage uit de brochure «Kwijtschelding van de verontreinigingsheffing»
over het bezit van een personenauto in relatie tot kwijtschelding nader toe
te lichten. De Nationale ombudsman was van oordeel dat het zuiveringschap
zich terecht op het standpunt had gesteld dat correspondentie over kwijtschelding
de betalingstermijnen ongewijzigd laat, en dat de invorderingsmaatregelen
dan ook niet behoefden te worden opgeschort.Rapport 95/066 had betrekking op een klacht van verzoeker dat het hoogheemraadschap
West-Brabant te Breda bij de vaststelling van zijn betalingscapaciteit geen
rekening had gehouden met de huurlasten van een door hem gehuurde garage/berging.
Ingevolge artikel 15, sub b, van de Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990
wordt voor een huurwoning als netto-woonlasten in aanmerking genomen de huurprijs
zoals gedefinieerd in artikel 1, eerste lid, onderdeel c, van de Wet individuele
huursubsidie. In laatstgenoemd artikel is bepaald dat bij de huurprijs het
aan een huurder in rekening gebrachte bedrag voor een tot de woning behorende
garage of bedrijfsruimte niet in aanmerking wordt genomen. De Nationale ombudsman
oordeelde dat het hoogheemraadschap bij de berekening van verzoekers betalingscapaciteit
de huurlasten van de garage/berging terecht buiten beschouwing had gelaten.In het verzoekschrift dat leidde tot rapport 95/451 klaagde verzoekster
erover dat het zuiveringschap Limburg te Roermond ten onrechte had volhard
in de weigering om kwijtschelding te verlenen van de aanslag verontreinigingsheffing
oppervlaktewateren 1994, omdat niet voldoende gegevens waren verstrekt. Volgens
verzoekster had als gevolg hiervan geen inhoudelijke beoordeling van het verzoek
plaatsgevonden en was naar haar mening ten onrechte geen kwijtschelding verleend.
Ingevolge de bepaling van artikel 8, lid 1 onder a van de Uitvoeringsregeling
Invorderingswet 1990 wordt een verzoek om kwijtschelding afgewezen als de
voor de beoordeling van het verzoek benodigde gegevens niet, onjuist, onvolledig
of niet op het daarvoor bestemde formulier zijn verstrekt. Volgens de Nationale
ombudsman kon het dagelijks bestuur van het zuiveringschap Limburg op grond
van dit artikel in redelijkheid afwijzend beslissen op het bezwaarschrift
van verzoekster. Van bijzondere omstandigheden die aanleiding hadden moeten
geven tot een andersluidende beslissing, is niet gebleken.Behalve de zeven door de Nationale ombudsman op het terrein van de kwijtschelding
uitgebrachte rapporten, werden op dit terrein drie klachten tussentijds afgedaan.
In één zaak werd door het zuiveringschap Limburg te Roermond
aan verzoeker alsnog kwijtschelding verleend. Nadat verzoeker de Nationale
ombudsman had laten weten tevreden te zijn over het bereikte resultaat, werd
het onderzoek door de Nationale ombudsman beëindigd. In een andere zaak
bleek de Nationale ombudsman tijdens zijn onderzoek dat verzoeker
niet alle voor de beoordeling van een kwijtscheldingsverzoek benodigde gegevens
aan het zuiveringschap Hollandse Eilanden en Waarden te Dordrecht had verstrekt.
De Nationale ombudsman adviseerde verzoeker daarom een nieuw verzoek tot kwijtschelding
bij het zuiveringschap in te dienen. In de derde zaak, over hetzelfde zuiveringschap,
liet verzoekster de Nationale ombudsman tijdens het onderzoek weten geen prijs
te stellen op voortzetting van het onderzoek, zodat dit werd beëindigd. 22.2.2 Overige rapportenRapport 95/197 betrof een klacht over een gedraging van het polderdistrict
Betuwe te Elst. Verzoeker klaagde erover dat de dijkstoel van het polderdistrict
het bedrag van de retributie voor het gebruik van een gedeelte van een dijkhelling
met 400%, van f 10 naar f 50 per jaar, had verhoogd, zonder daarvoor
een genoegzame reden aan te voeren. De dijkstoel verwees naar een bepaling
die volgens hem was opgenomen in de aan verzoeker verleende ontheffing. Volgens
de dijkstoel houdt deze bepaling in dat de door verzoeker te betalen retributie
eens per drie jaar kan worden herzien, wanneer de ontwikkeling van de lonen
en prijzen daartoe aanleiding geeft. Verzoeker was het met deze verhoging
niet eens. Volgens hem waren de prijzen en lonen over de betreffende drie
jaar niet met 400% gestegen. Onderzoek door de Nationale ombudsman wees uit
dat er in de aan verzoeker verleende ontheffing niet een bepaling was opgenomen
op grond waarvan het polderdistrict gerechtigd is om eens in de drie jaren
de retributie te herzien wanneer de ontwikkeling van het loon- en prijspeil
daartoe aanleiding geeft. De reden waarom het Polderdistrict tot een verhoging
van de retributie was overgegaan, is daarentegen gelegen in het feit dat de
perceptiekosten niet in verhouding stonden tot de hoogte van de retributie.De Nationale ombudsman oordeelde dat het Polderdistrict niet juist heeft
gehandeld door een beroep te doen op een tussen partijen niet bestaande en
ook niet overeengekomen bepaling en uit dien hoofde de retributie heeft verhoogd.
Ten overvloede merkte de Nationale ombudsman echter op dat voor zover verzoeker
klaagt over de hoogte als zodanig van de door hem te betalen retributie, ad
f 50, niet kan worden gesteld dat dit bedrag, ongeacht de samenstelling
ervan, mede bezien in relatie tot het voordeel dat verzoeker geniet bij het
gebruik van het buitentalud, zo buitensporig hoog is dat het Polderdistrict
in redelijkheid niet heeft kunnen komen tot de beslissing om de retributie
op f 50 vast te stellen.In de zaak die leidde tot rapport 95/358 stelde verzoeker schade te hebben
geleden aan zijn woning als gevolg van werkzaamheden uitgevoerd door het waterschap
Groot-Haarlemmermeer te Hoofddorp. Verzoeker woont in een huis dat ligt aan
een sloot die wordt beheerd door dit waterschap. In het najaar van 1993 bracht
het waterschap een duiker aan onder een weg, dichtbij verzoekers huis. In
mei 1994 constateerde verzoeker scheurvorming in de gevel van zijn huis. Dit
meldde hij vervolgens aan het waterschap. Het waterschap legde verzoekers
claim voor aan de verzekeringsmaatschappij van het waterschap, die daarop
een expertisebureau inschakelde. Dit bureau concludeerde dat er geen redenen
aanwezig waren om verzoekers claim te honoreren. Verzoeker was het niet eens
met de afwijzing om zijn schade te vergoeden.De Nationale ombudsman kon verzoeker hierin niet volgen. Hij overwoog
dat verzoeker de conclusie van het expertisebureau dat de scheurvorming al
voor het begin van de plaatsing van de duiker aanwezig was, niet beargumenteerd
had bestreden. Evenmin had verzoeker steekhoudende argumenten naar voren gebracht
tegen de conclusie dat de invloed van de slootwaterstand-fluctuaties op de
grondwaterstand nihil is geweest. Dat verzoeker in verband met
de kosten afzag van een contra-expertise was een omstandigheid die voor zijn
rekening moest blijven. Het was verzoeker die stelde dat het waterschap schade
had veroorzaakt, zodat op hem ook de plicht rustte om dit te bewijzen of aannemelijk
te maken. Gezien het voorgaande, en uitgaande van de benadering die de Nationale
ombudsman in schadevergoedingszaken volgens vast beleid volgt, oordeelde de
Nationale ombudsman dat de gronden waarop verzoekers aanspraak berustte niet
zo evident juist waren dat het waterschap niet in redelijkheid de schadeclaim
heeft kunnen afwijzen.Daarnaast werden acht klachten tussentijds afgedaan. Vier daarvan hadden
betrekking op het uitblijven van een inhoudelijke reactie. In twee van deze
zaken werden de brieven, nadat de Nationale ombudsman de klacht in behandeling
had genomen, alsnog inhoudelijk beantwoord. Eén van deze twee zaken
betrof de klacht dat het waterschap IJsselmonde te Barendrecht niet inhoudelijk
had gereageerd op een brief waarin verzoekster verzocht om onderhoud van de
weg die voor haar woning loopt. Naar aanleiding van deze klacht werd verzoeksters
brief alsnog beantwoord en deelde het waterschap mee dat de weg voor het huis
van verzoekster in 1996 alsnog van een asfaltlaag zal worden voorzien. In
een andere zaak bleek uit onderzoek dat het desbetreffende waterschap de brief
van verzoeker wel had beantwoord, maar dat verzoeker deze brief niet had ontvangen.De overige vier klachten hadden betrekking op onder meer vragen van verzoekers
over nieuwe heffingen, het niet tijdig verstrekken van informatie, en het
niet nakomen van een toezegging om tot restitutie over te gaan. Nadat de Nationale
ombudsman deze klachten in behandeling had genomen, werden de vragen alsnog
beantwoord, werd de informatie alsnog verstrekt en werd alsnog tot restitutie
overgegaan.DEEL IV. BIJLAGEN BIJLAGE 1PERSONEELSBEZETTING PER 31 DECEMBER 1995Algemene leiding Nationale
ombudsmanmr. drs. M. Oosting Substituut-ombudsmanmw. mr.
L. de Bruin Directeurmr. T. W. van der Krogt   Stafmedewerkers:H.
J. Koops  mr. G. P. C. Janssen   Secretariaat:mw.
Th. M. van Alphen-Haverkort  mw. M. C. van Gorkum  mw.
G. Zuidema   Voorlichting en bibliotheek  Hoofdmw.
M. Th. M. Struik Medewerker Voorlichtingmw. drs. J. D. E. van
den Broek BibliothecarisJ. B. C. Baeke Medewerker bibliotheekJ.
de Kroon Adm. medewerker bibliotheek en Voorlichtingmw. M. Groot  Informatievoorziening en central administratie  HoofdR. Hof Medewerkers:mw. J. E. Fuld  mw.
L. J. Richter  G. N. Slagboom  mw. J. H. Swint-Lindhout  Facilitaire dienst  HoofdA.
P. Luijben Medewerkers:mw. M. Maggan (gedetacheerd)  mw.
B. M. E. Plugge   Financiële en personele zaken  MedewerkerH. J. Heijdra   Onderzoeksafdelingen:  Afdeling I  Afdelingshoofdmr.
B. Rigutto Plv. afdelingshoofdmr. S. Pfeifer Onderzoek:mr.
A. P. Bangoer  mw. mr. E. C. M. ten Berge  mw. mr. E.
L. M. Boot  mw. mr. J. M. van den Bosch- van Os  mr.
A. W. de Bruin  mw. mr. I. H. Derks  mw. drs. M. F.
Hess  mw. mr. Th. H. Keijzer  mw. mr. L. A. Kool  T.
Korteland  mr. J. A. Prins  mr. R. Sabai mw. mr. D. N. G. Woei-A-Tsoi  mw. J. D. van Wijk   Secretariaat:mw.
M. A. W. B. Boerop  mw. G. H. M. van der Elsen  mw.
C. C. van Weers-Pietjoû   Afdeling II  Afdelingshoofdmr.
H. J. I. M. de Rooij (fungerend) Plv. afdelingshoofdmw. mr. M.
J. M. Marseille Onderzoek:mw. mr. drs. K. Th. van Barneveld  mw.
mr. J. de Bruijn  mw. mr. O. G. M. X. Dinger  mr. B.
J. Duinhof  mr. J. Dunweg  mr. M. A. L. A. M. van der
Heijden  mw. mr. J. A. M. J. Janssen  mr. H. M. J. van
Kasteren  mr. P. P. van der Neut  mw. mr. J. Nieuwenhuys mr. R. J. Salters  mw. mr. R. A. M. L. Schleijpen  mw.
mr. M. A. Smit  mr. S. J. P. Snijder  mr. P. J. M. Steultjens mw. mr. M. J. Stolwerk  mw. E. J. M. Veeken  mw.
mr. B. J. Vegter  mw. mr. H. G. van Wermeskerken   Secretariaat:mw.
Th. J. M. van Eijk  mw. W. Hiemstra  mw. M. J. E. Koster-Douma mw. D. L. Massa-Jacobs  mw. S. Nasierkhan-Niamat   Afdeling
III  Afdelingshoofd (plv. directeur)mr. H. J. I. M.
de Rooij Plv. afdelingshoofdmr. H. Dijkgraaf Onderzoek:mw.
mr. N. M. van den Akker-Bliek  mr. T. A. Bakker  mr.
R. A. T. Beemster  mw. mr. W. F. Bolsenbroek  mw. mr.
drs. S. M. Borkent  mw. mr. M. C. Breet  mr. L. H. Bruins mw. mr. J. Dekker  mw. mr. B. J. van de Griend  mw.
mr. drs. P. E. G. M. Hoekx  mw. mr. H. Koldewee  mr.
drs. G. J. M. Mense  mr. B. S. Ockhuysen (gedetacheerd)  mw.
mr. D. A. Oomen  P. P. F. Schets  mw. mr. J. Siemons mr. A. C. M. Spetgens  mw. mr. S. Tammes  mw.
mr. M. Timmer  mw. mr. P. G. J. van der Vlis  K. G.
A. Vrijhof  mw. mr. M. Winkel   Secretariaat:mw.
H. J. M. Dulfer-Wollaars  mw. A. Jansen  mw. S. C. Martens mw. A. H. Toet-RogBIJLAGE 2KAMERSTUKKEN C.A. INZAKE DE NATIONALE OMBUDSMANDeze bijlage bevat een overzicht van de kamerstukken c.a. over de Nationale
ombudsman die in 1995 zijn verschenen. Wanneer een onderwerp uit 1995 al in
een daaraan voorafgaand jaar voor het eerst aan de orde kwam worden ook de
eerdere nummers vermeld.Een overzicht van parlementaire stukken uit voorgaande jaren is te vinden
in de desbetreffende bijlage bij de vorige jaarverslagen. 1. Wet Nationale ombudsman 23 780 Wijziging van de Algemene wet bestuursrecht
alsmede nadere aanpassing van een aantal wetten aan de Algemene wet bestuursrecht
(Leemtewet Awb) Tweede Kamer der Staten-Generaalnr. 1Koninklijke boodschapnr. 2Voorstel van wet (5 juli 1994)nr. 3Memorie van toelichting (Correcties op artikel 17, eerste lid en
artikel 19, vierde lid van de Wet Nationale ombudsman)nr. 4Nota van verbetering (ontvangen 18 augustus 1994)nr. 5Nota van Wijziging (ontvangen 5 oktober 1994)nr. 6Tweede nota van wijziging (ontvangen 1 november 1994)nr. 7Verslag (vastgesteld 20 december 1994)nr. 8Nota naar aanleiding van het verslag (ontvangen 18 januari 1995)nr. 9Derde nota van wijziging Eerste Kamer der Staten-Generaal220Gewijzigd voorstel van wet (1 maart 1995) 220aEindverslag van de Vaste commissie voor Justitie (11 april 1995) Staatsblad 1995, nr. 250Wet van 26 april 1995 tot wijziging van de Algemene wet bestuursrecht
alsmede nadere aanpassing van een aantal wetten aan de Algemene wet bestuursrecht
(Leemtewet Awb)(Hoofdstuk 3, Artikel IV bevat correcties op artikel 17, eerste lid en
artikel 19, vierde lid van de Wet Nationale ombudsman.) 23 855 Partiële wijziging van het Wetboek van
Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering, het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering, het Wetboek van Koophandel en enkele andere
wetten (Leemtewet) Tweede Kamer der Staten-Generaalnr. 1Koninklijke boodschapnr. 2Voorstel van wet (2 september 1994)nr. 3Memorie van toelichtingnr. 4Nota van verbetering (ontvangen 22 september 1994) nr. 5Verslag (vastgesteld 25 november 1994)nr. 6Nota naar aanleiding van het verslag (ontvangen 2 februari 1995)nr. 7Nota van wijziging (ontvangen 2 februari 1995) (Voorstel tot wijziging
van de Wet Nationale ombudsman: In artikel 1a, tweede lid, vervalt de punt
aan het eind van de volzin en wordt de zinsnede toegevoegd: noch op gedragingen
van de Commissie gelijke behandeling als bedoeld in de Algemene wet gelijke
behandeling.)nr. 8Gewijzigd voorstel van wet (13 februari 1995)nr. 9Tweede nota van verbetering (ontvangen 23 februari 1995)nr. 10Derde nota van verbetering (ontvangen 10 maart 1995) Eerste Kamer der Staten-Generaal233Nader gewijzigd voorstel van wet (17 maart 1995)233aEindverslag van de Vaste commissie voor Justitie (28 maart 1995) Staatsblad 1995, nr. 227Wet van 12 april 1995 tot partiële wijziging van het Wetboek van
Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering, het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek
van Burgerlijke Rechtsvordering, het Wetboek van Koophandel, de Wegenverkeerswet
en enkele andere wetten (Leemtewet)(Artikel XXVI bevat de volgende wijziging van de Wet Nationale ombudsman:
In artikel 1a, tweede lid, vervalt de punt aan het eind van de volzin en wordt
de zinsnede toegevoegd: noch op gedragingen van de Commissie gelijke behandeling
als bedoeld in de Algemene wet gelijke behandeling.) 2. Aanwijzing van bestuursorganen ex art. 1a, lid 1, onderdeel
d van de Wet Nationale ombudsman Staatsblad 1994, nr. 968Besluit van 21 december 1994, houdende wijziging van het Algemeen militair
ambtenarenreglement en enige andere besluiten in het kader van de invoering
van een ziektekostenverzekering voor militairen(In het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo wordt in de bijlage
onder F (Ministerie van Defensie) een nieuw onderdeel toegevoegd, luidend:
2. Rechtspersoon als bedoeld in artikel 90b van het Algemeen militair ambtenarenreglement) Staatsblad 1995, nr. 218Besluit van 10 april 1995, houdende aanwijzing op grond van de Wet Nationale
ombudsman van bestuursorganen van gemeenten en provincies voor de gedragingen
van buitengewoon opsporingsambtenaren Staatsblad 1995, nr. 340Besluit van 8 juni 1995, houdende wijziging van het Aanwijzingsbesluit
bestuursorganen Wob en WNo Staatsblad 1995, nr. 341Beschikking van de minister van Justitie van 3 juli 1995, houdende plaatsing
in het Staatsblad van de tekst van het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen
Wob en WNo, zoals dit laatstelijk is gewijzigd bij besluit van 8 juni 1995,
Stb. 340 Staatsblad 1995, nr. 387Besluit van 14 augustus 1995, houdende regels over elektromagnetische
comptabiliteit van elektrische en elektronische apparaten(In het Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo wordt in de bijlage
in deel H (Ministerie van Verkeer en Waterstaat) na onderdeel 50 een nieuw
onderdeel toegevoegd, luidende: 51. Bevoegde instanties als bedoeld in artikel
1, onder e, van het Besluit elektromagnetische comptabiliteit) Staatsblad 1995, nr. 595Besluit van 6 december 1995, houdende vaststelling van het Besluit College
van toezicht op de kansspelen 23 938 Regeling van de organisatie belast met de
inning van onderhoudsbijdragen voor kinderen en met de vaststelling en inning
van ouderbijdragen voor jeugdhulpverlening (Wet Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen) Tweede Kamer der Staten-Generaalnr. 1Koninklijke boodschapnr. 2Voorstel van wet (15 oktober 1994)nr. 3Memorie van toelichtingnr. 4Nota van verbetering (ontvangen 1 november 1994)nr. 5Verslag (vastgesteld 14 december 1994)nr. 6Nota naar aanleiding van het verslag (ontvangen 25 januari 1995)nr. 7Nota van wijziging (ontvangen 25 januari 1995) Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal1994/1995, 52ste vergadering, 23 februari 1995 blz. 3289(zonder stemming aangenomen) Eerste Kamer der Staten-Generaal222Gewijzigd voorstel van wet (d.d. 1 maart 1995)222AEindverslag van de Vaste commissie voor Justitie (vastgesteld 7 maart
1995) Handelingen Eerste Kamer der Staten-Generaal1994/1995, 23ste vergadering, 21 maart 1995 blz. 925–926(zonder stemming aangenomen) Staatsblad 1995, nr. 198Wet van 23 maart 1995, houdende regeling van de organisatie belast met
de inning van onderhoudsbijdragen voor kinderen en met de vaststelling en
inning van ouderbijdragen voor jeugdhulpverlening (Wet Landelijk Bureau Inning
Onderhoudsbijdragen)(Wet treedt in werking 1 januari 1997) (De directie, dan wel de Raad van Toezicht van het LBIO treden op als
bestuursorgaan in de zin van de Wet Nationale ombudsman bij klachten over
gedragingen van de dependance Gouda van de Raad voor de kinderbescherming
of de daar gedetacheerde werkeenheid van het ministerie van VWS die reeds
in behandeling zijn bij de Nationale ombudsman, dan wel binnen de jaartermijn
vallen van artikel 12 van de Wet Nationale ombudsman.) 3. Uitbreiding van de bevoegdheden van de Nationale ombudsman 24 206 Bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten
aanzien van mede-overheden Tweede Kamer der Staten-Generaalnr. 1Brief van de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken aan de Voorzitter
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (30 mei 1995) (Notitie betreffende
de bevoegdheid van de Nationale ombudsman ten aanzien van mede-overheden.
Toegezegd op 12 oktober 1994 bij de plenaire behandeling van het Jaarverslag
1993 van de Nationale ombudsman.) Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal1994/1995, 88ste vergadering, 15 juni 1995 blz. 5237–5255(zonder stemming voor kennisgeving aangenomen) 4. De jaarverslagen van de Nationale ombudsman 24 125 Jaarverslag van de Nationale ombudsman 1994nr. 1Brief van de Nationale ombudsman aan de Voorzitter van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal (22 maart 1995)nr. 2Jaarverslag 1994 Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal1994/1995, 88ste vergadering, 15 juni 1995 blz. 5237–5255(zonder stemming voor kennisgeving aangenomen) 5. De rijksbegroting 24 400 Rijksbegroting voor het jaar 1996 Hoofdstuk II Hoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin Tweede Kamer der Staten-Generaalnr. 1–3Begroting van uitgaven en ontvangsten (19 september 1995)nr. 4Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden (vastgesteld
29 september 1995) (Vragen van de Vaste commissie voor Binnenlandse Zaken
en de daarop door de regering gegeven antwoorden) Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal1995/1996, 8ste vergadering, 4 oktober 1995, blz. 476(begroting aangenomen) Eerste Kamer der Staten-Generaalnr. 53 Eindverslag van de Vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en de
Hoge Colleges van Staat (vastgesteld 24 oktober 1995) Handelingen Eerste Kamer der Staten-Generaal1995/1996, 12de vergadering, 12 december 1995, blz. 405(begroting aangenomen) Staatsblad 1996, nr. 30Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de
Hoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin (II) voor het jaar 1996 Hoofdstuk III tot en met XVI Tweede Kamer der Staten-Generaal Hoofdstuk IIIMinisterie van Algemene Zakennr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 12: Overzicht inzake
de Nationale ombudsman) Hoofdstuk IVKabinet voor Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse
Zakennr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 9: Overzicht aanbevelingen
Nationale ombudsman) Hoofdstuk VMinisterie van Buitenlandse Zakennr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 38: Het overzicht aanbevelingen
Nationale ombudsman) Hoofdstuk VIMinisterie van Justitienr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 41–42: Overzicht
aanbevelingen Nationale ombudsman) Hoofdstuk VIIMinisterie van Binnenlandse Zaken nr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 60: Aanbevelingen Nationale
ombudsman) Hoofdstuk VIIIMinisterie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappennr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 47–53: Reacties
op aanbevelingen van de Nationale ombudsman) Hoofdstuk IXBMinisterie van Financiënnr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 51: Aanbevelingen Nationale
ombudsman) Hoofdstuk XMinisterie van Defensienr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 25–28: Overzicht
van aanbevelingen van de Nationale ombudsman) Hoofdstuk XIMinisterie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheernr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 44: Aanbevelingen van
de Nationale ombudsman) Hoofdstuk XIIMinisterie van Verkeer en Waterstaatnr. 2Memorie van toelichting (blz. 63: Nationale ombudsman)nr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 46: De bijlage inzake
aanbevelingen Nationale ombudsman) Hoofdstuk XIIIMinisterie van Economische Zaken nr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 56: Aanbevelingen van
de Nationale ombudsman) Hoofdstuk XIVMinisterie van Landbouw, Natuurbeheer en
Visserijnr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 20: Overzicht aanbevelingen
Nationale ombudsman) Hoofdstuk XVMinisterie van Sociale Zaken en Werkgelegenheidnr. 3Bijlagen bij de Memorie van toelichting (blz. 16: Nationale ombudsman) Hoofdstuk XVIMinisterie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sportnr. 3Bijlagen bij de Memorie van Toelichting (blz. 23: Aanbevelingen Nationale
ombudsman) 23 900 Rijksbegroting voor het jaar 1995 Hoofdstuk III tot en met XVI Tweede Kamer der Staten-Generaal Hoofdstuk VI Ministerie van Justitienr. 16Brief van de staatssecretaris van Justitie aan de Voorzitter van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal (14 februari 1995) (Brief ter informering
omtrent de resultaten van de evaluatie van het pilot-project naturalisatie.
Het project is mede opgezet naar aanleiding van klachten bij de Nationale
ombudsman over de lange behandelingsduur van naturalisatieverzoeken en de
slechte bereikbaarheid van de Naturalisatieafdeling.)nr. 34Brief van de minister van Justitie aan de Voorzitter van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal (28 augustus 1995) (Brief naar aanleiding van het
rapport van de Nationale ombudsman over de rol van het toenmalige ministerie
van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur bij het gebruik van HIV-besmette bloedprodukten.) Hoofdstuk X Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sportnr. 78Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aan
de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (28 augustus 1995) (Brief
naar aanleiding van het rapport van de Nationale ombudsman over de rol van
het toenmalige ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur bij het
gebruik van HIV-besmette bloedprodukten.) 6. Kwartaaloverzichten Nationale ombudsman In 1995 heeft de Nationale ombudsman aan de Commissie
voor de Verzoekschriften uit de Tweede Kamer en de vaste Commissie voor Binnenlandse
Zaken uit de Tweede Kamer, op de navolgende data, openbare kwartaaloverzichten
gestuurd met daarin de reacties die van de bestuursorganen werden ontvangen
op aanbevelingen in de rapporten. Eerste kwartaal: 13 april 1995Tweede kwartaal: 6 juli 1995Derde kwartaal: 12 oktober 1995 Vierde kwartaal: 15 januari 1996 Deze overzichten hebben geen nummering vanwege de Tweede
Kamer. 7. Kamervragen Aanhangsel van de Handelingen1994/1995, nr. 554Vragen van het lid Sipkes (GL) over tolken in vreemdelingenprocedures
en Antwoord van staatssecretaris Schmitz (Justitie)(resp. ingezonden 21 februari 1995 en ontvangen 14 maart 1995) Aanhangsel van de Handelingen1994/1995, nr. 558Vragen van het lid Bogaard (AOV) over de procedure bij vermeende AOW-fraude
en Antwoord van staatssecretaris Linschoten (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)(De staatssecretaris verwijst in zijn antwoord op de vraag hoe een zorgvuldige
afweging kan worden gegarandeerd naar de mogelijkheid een klacht over de afhandeling
door de Sociale Verzekeringsbank bij de Nationale ombudsman in te dienen.)(resp. ingezonden 24 februari 1995 en ontvangen 17 maart 1995) Aanhangsel van de Handelingen1994/1995, nr. 910Vragen van het lid Bogaard (AOV) over de WAO-herkeuringen en Antwoord
van staatssecretaris Linschoten (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)(De staatssecretaris verwijst in zijn antwoord naar de mogelijkheid een
klacht over het optreden van een bedrijfsvereniging bij de Nationale ombudsman
in te dienen.)(resp. ingezonden 17 mei 1995 en ontvangen 13 juni 1995) Aanhangsel van de Handelingen1994/1995, nr. 958Vragen van het lid Sipkes (GL) over het functioneren van de Immigratie-
en Naturalisatiedienst en Antwoord van Staatssecretaris Schmitz (Justitie)(De staatssecretaris vermeldt in haar antwoord op de vraag wanneer de
aangekondigde klachtentelefoon operationeel zal worden, dat de klachtenlijn
is opgezet na overleg met de Nationale ombudsman.)(resp. ingezonden 1 juni 1995 en ontvangen 26 juni 1995) Aanhangsel van de Handelingen1994/1995, nr. 10141995/1996, nr. 165Vragen van de leden Dittrich en van Boxtel (beiden D66) over de medische
verzorging van gedetineerden in penitentiaire inrichtingen en Antwoord van
minister Sorgdrager (Justitie) en Nader antwoord van minister Dijkstal a.i.
(Justitie)(Vragen gesteld naar aanleiding van de bezorgdheid uitgesproken door de
Nationale ombudsman in zijn Jaarverslag 1994.)(resp. ingezonden 13 juni 1995 en ontvangen 12 juli 1995 en 31 oktober
1995) Aanhangsel van de Handelingen1995/1996, nr. 162Vragen van het lid Bakker (D66) over het CBA en Antwoord van minister
Melkert (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (Vragen naar aanleiding van een rapport van de Nationale ombudsman over
de lange duur van de behandeling van een beroepschrift bij het CBA.)(resp. ingezonden 10 oktober 1995 en ontvangen 31 oktober 1995) 8. Diverse kamerstukken 19 637 Vreemdelingenbeleid Tweede Kamer der Staten-Generaalnr. 132Brief van de staatssecretaris van Justitie aan de Voorzitter van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal (11 juli 1995) (Aanbiedingsbrief bij het
jaarverslag 1994 van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), waarin melding
wordt gemaakt van het feit dat per 15 juni 1995, op aanbeveling van de Nationale
ombudsman, bij de IND een klachtentelefoon in het leven is geroepen.)nr. 135Brief van de staatssecretaris van Justitie aan de Voorzitter van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal (8 september 1995) (N.a.v. vragen van
de leden Sipkes (GL) en Verhagen (CDA) over het functioneren van de Immigratie-
en Naturalisatiedienst wordt een toelichting gegeven op de ontwikkelingen
die zich in de afgelopen periode hebben voorgedaan.) 22 036 Verwijdering en vernietiging van dossiers
van de Binnenlandse Veiligheidsdienst Tweede Kamer der Staten-Generaalnr. 6Brief van de minister van Binnenlandse Zaken aan de Voorzitter van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal (18 april 1995) (Nota met een analyse
van de reikwijdte en consequenties van de uitspraken van de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State d.d. 16 juni 1994 over inzage van BVD-dossiers. Hierin
wordt tevens ingegaan op de controlemogelijkheden van de Nationale ombudsman
terzake, mede in het licht van het EVRM.)nr. 8Rapport (2 juni 1995) (Rapport over het verzamelen, het verwijderen,
het bewaren en het vernietigen van gegevens bij de Binnenlandse Veiligheidsdienst,
opgesteld op verzoek en ten behoeve van de Commissie voor de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten.) Handelingen Tweede Kamer der Staten-Generaal1994/1995, 79ste vergadering, 23 mei 1995, blz. 4728–4753 22 999 Gevangeniswezen Tweede Kamer der Staten-Generaalnr. 32Brief van de minister van Justitie aan de Voorzitter van de Tweede
Kamer der Staten-Generaal (30 november 1995) (Brief naar aanleiding van het
rapport van de Nationale ombudsman inzake het overlijden van een gedetineerde
op 26 september 1994 in de Penitentiaire Inrichting Norgerhaven (rapport 95/517),
waarin de minister de feitelijke gang van zaken uiteenzet en
mededeling doet over de maatregelen die sindsdien zijn genomen.) 23 000 Slachtofferbeleid Tweede Kamer der Staten-Generaalnr. 5Verslag van een algemeen overleg (vastgesteld 10 november 1995) (Verslag
van een overleg van de Vaste commissie voor Justitie met de minister van Justitie
op 19 oktober 1995. In dit stuk wordt gerefereerd aan de uitspraak van de
Nationale ombudsman (rapport 94/732; zie ook stuk 23 954, nr. 99) ten
aanzien van ad informandum gevoegde zaken en de positie van het slachtoffer
in het strafproces.) 23 954 Verslagen van de Commissie voor de Verzoekschriften Tweede Kamer der Staten-Generaalnr. 61Brief van de staatssecretaris van Defensie aan de Voorzitter van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal (17 februari 1995) (Brief naar aanleiding
van het verzoek van de Vaste commissie voor Defensie met betrekking tot het
verslag van de Vaste commissie voor de Verzoekschriften (23 954, nr.
29) naar aanleiding van een openbaar rapport van de Nationale ombudsman, met
betrekking tot het handelen van de minister van Defensie (rapport 94/390).
Besluit van de staatssecretaris om de aanbeveling van de Nationale ombudsman
inzake het studie-uitstelbeleid niet over te nemen.)nr. 82Brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen aan
de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (4 mei 1995) (Brief
naar aanleiding van het verslag van de Vaste commissie voor de Verzoekschriften
(23 954, nr. 28) naar aanleiding van een openbaar rapport van de Nationale
ombudsman, met betrekking tot het handelen van de Informatiseringsbank (rapport
94/079). Besluit van de minister om de aanbeveling van de Nationale ombudsman
in die zin op te volgen dat de kosten die met het uitvaardigen en betekenen
van het dwangbevel gepaard zijn gegaan, niet langer voor rekening van de desbetreffende
verzoekster worden gebracht.)nr. 99Verslag naar aanleiding van een openbaar rapport van de Nationale
ombudsman, met betrekking tot het handelen van het openbaar ministerie (11
mei 1995) (Voorstel het rapport van de Nationale ombudsman (rapport 94/732)
inzake het niet ingaan op het verzoek van een adressant tot voeging als beledigde
partij, teneinde een titel te verkrijgen tot schadevergoeding, en de tussen
deze en de minister van Justitie daaromtrent gevoerde correspondentie in handen
te stellen van de Vaste commissie voor Justitie.) BIJLAGE 3UITGEBRACHTE RAPPORTEN3.1 Overzicht rapportnummers per departementaal onderwerpgebied Politie1,
6, 13, 14, 15, 18, 24, 27, 36, 37, 41, 43, 48, 57, 62, 63, 68, 69, 78, 81,
84, 92, 102, 109, 110, 111, 113, 114, 115, 116, 117, 119, 120, 121, 126, 147,
156, 157, 159, 164, 167, 169, 183, 187, 191, 202, 206, 212, 218, 228, 229,
239, 245, 256, 259, 261, 263, 265, 269, 270, 291, 294, 303, 304, 307, 308,
312, 316, 329, 330, 331, 334, 335, 337, 340, 342, 343, 344, 355, 356, 357,
366, 369, 370, 371, 384, 385, 395, 396, 406, 407, 410, 411, 417, 428, 429,
440, 449, 465, 468, 469, 471, 472, 476, 478, 482, 485, 489, 493, 497, 502,
510, 518, 519, 521, 522, 525, 527, 528, 530, 537, 538, 543, 546, 552, 554,
555, 556, 560, 562, 565, 569, 571, 580, 581, 585, 586, 587, 591, 592, 593,
598, 601, 611, 614, 615, 616, 617, 618, 619   Buitenlandse Zaken30,
136, 175, 190, 237, 240, 309, 314, 582, 609   Justitie4, 7,
8, 18, 19, 20, 24, 25, 26, 35, 37, 41, 48, 54, 62, 67, 75, 77, 79, 81, 106,
107, 108, 109, 113, 120, 123, 126, 129, 136, 154, 165, 170, 183, 189, 191,
199, 200, 201, 207, 211, 231, 239, 268, 272, 277, 307, 313, 314, 315, 316,
328, 334, 336, 340, 343, 364, 367, 368, 371, 373, 375, 386, 396, 405, 409,
413, 428, 434, 453, 457, 459, 473, 479, 482, 487, 489, 496, 510, 517, 525,
526, 553, 559, 569, 587, 588, 590, 603, 607, 612, 617   Binnenlandse
Zaken72, 84, 89, 213, 274, 278, 321, 353, 427, 500, 573   Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen5, 16, 38, 61, 80, 85, 91, 93, 94, 125, 141,
143, 146, 148, 153, 161, 168, 177, 180, 188, 196, 198, 226, 230, 236, 246,
250, 252, 255, 257, 262, 264, 279, 282, 284, 288, 289, 300, 311, 321, 324,
325, 327, 332, 333, 349, 351, 388, 397, 399, 400, 404, 419, 422, 425, 433,
439, 442, 455, 461, 491, 508, 515, 523, 535, 596, 597, 606   Financiën2,
10, 11, 23, 32, 40, 49, 50, 52, 58, 74, 83, 103, 105, 122, 132, 133, 137,
138, 145, 155, 158, 174, 179, 181, 184, 186, 192, 193, 203, 204, 205, 208,
219, 221, 222, 224, 238, 241, 247, 248, 249, 251, 254, 267, 275, 281, 292,
297, 306, 317, 318, 320, 326, 348, 352, 378, 382, 387, 389, 390, 391, 392,
393, 394, 398, 403, 408, 415, 423, 432, 438, 443, 460, 462, 467, 498, 501,
503, 507, 509, 513, 516, 536, 541, 542, 548, 550, 558, 566, 572, 577, 578,
595, 600, 610   Defensie51, 60, 97, 150, 163, 210, 223, 233,
301, 338, 350, 369   Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer46,
232, 234, 258, 302, 345, 346, 421, 437, 458, 463, 551, 564, 574, 583, 605  Verkeer en Waterstaat22, 39, 135, 182, 195, 209, 220, 260,
280, 287, 323, 362, 383, 420, 436, 445, 477, 480, 505, 563, 584   Economische
Zaken73, 253, 488   Landbouw, Natuurbeheer en Visserij139,
227, 339, 365, 414   Sociale Zaken en Werkgelegenheid(ministerie) 
19, 65, 176, 381, 514    (sociale zekerheid)  17,
31, 47, 86, 99, 127, 130, 134, 151, 160, 166, 171, 178, 185, 214, 217, 242,
243, 244, 266, 276, 285, 295, 298, 299, 305, 319, 322, 347, 360, 376, 377,
378, 379, 412, 416, 431, 435, 441, 444, 447, 452, 464, 475, 483, 484, 490,
506, 524, 545, 547, 579, 589, 604, 608, 610, 613    (arbeidsvoorziening) 3, 9, 12, 21, 28, 29, 33, 34, 42, 44, 45, 53, 55, 56, 64, 70,
71, 76, 82, 87, 88, 90, 95, 98, 100, 101, 104, 112, 118, 124, 128, 131, 142,
144, 149, 152, 162, 172, 215, 235, 273, 283, 290, 293, 310, 341, 361, 363,
374, 401, 402, 418, 424, 446, 450, 456, 466, 470, 492, 495, 499, 504, 511,
512, 529, 531, 533, 534, 540, 544, 561, 567, 568, 570, 575, 576, 594, 599,
602   Volksgezondheid, Welzijn en Sport173,
194, 225, 271, 286, 296, 380, 426, 430, 448, 454, 474, 481, 486, 520, 532,
539, 549   Waterschappen59, 66, 96, 140, 197, 216, 354, 358,
359, 372, 451, 494, 5573.2 Vermelding van rapporten in vakbladen verschenen in
1995 overzicht van 1 januari 1995 tot en met 15 februari 1996 Politie en openbaar ministerie94/695AB 1995, nr. 18, blz. 36–4094/812AB 1995, nr. 223, blz. 614–62795/006AB 1995, nr. 247, blz. 704–71495/068AB 1995, nr. 330, blz. 935–940 (m.n. PJS) 95/119AB 1995, nr. 320, blz. 902–908 (m.n. PJS) 95/187AB 1995, nr. 392, blz. 1115–1124 (m.n. PJS)95/340AB 1995, nr. 570, blz. 1717–1730 (m.n. PJS)95/356AB 1995, nr. 587, blz. 1776–1780 (m.n. PJS)95/428AB 1995, nr. 597, blz. 1809–1816 (m.n. PJS)Tweemaal per jaar worden in de rubriek Nationale ombudsman van het tijdschrift
Delikt en Delinkwent diverse rapporten op het terrein van de politie en het
openbaar ministerie besproken. In 1995 werden deze besprekingen gepubliceerd
in aflevering 3 (maart 1995), blz. 265–276 en in aflevering 8 (oktober
1995), blz. 884–893. Ministeries Justitie (met uitzondering van politie en openbaar ministerie)94/777AB 1995, nr. 110, blz. 312–32095/025AB 1995, nr. 217, blz. 595–60095/201AB 1995, nr. 402, blz. 1157–1164 (m.n. PJS)95/517AB 1996, nr. 32, blz. 105–112 (m.n. PJS) Financiën94/763Vakstudienieuws 1995, afl. 8, blz. 783–784 *94/780Vakstudienieuws 1995, afl. 1, blz. 102–104 *94/781Vakstudienieuws 1995, afl. 1, blz. 104–105 *94/809Vakstudienieuws 1995, afl. 4, blz. 453–455 *94/815Vakstudienieuws 1995, afl. 10, blz. 998–1001 *95/002Vakstudienieuws 1995, afl. 13, blz. 1193–1194 *95/011Vakstudienieuws 1995, afl. 15, blz. 1355–1358 *95/023Vakstudienieuws 1995, afl. 12, blz. 1138–1139 *95/032Vakstudienieuws 1995, afl. 8, blz. 784–787 *95/040Vakstudienieuws 1995, afl. 19, blz. 1588–1590 *95/052Vakstudienieuws 1995, afl. 17, blz. 1445–1447 *95/074Vakstudienieuws 1995, afl. 14, blz. 1270–1271 *95/083Vakstudienieuws 1995, afl. 18, blz. 1496–1498 *95/122Vakstudienieuws 1995, afl. 20, blz. 1640–1642 *95/132Vakstudienieuws 1995, afl. 24, blz. 1933–1936 *95/133Vakstudienieuws 1995, afl. 20, blz. 1639–1640 *95/138Vakstudienieuws 1995, afl. 22, blz. 1788–1790 *95/155Vakstudienieuws 1995, afl. 22, blz. 1787–1788 *95/158Vakstudienieuws 1995, afl. 22, blz. 1790–1792 *95/186Vakstudienieuws 1995, afl. 29, blz. 2266–2267 *95/192Vakstudienieuws 1995, afl. 29, blz. 2264–2265 *95/193Vakstudienieuws 1995, afl. 29, blz. 2263–2264 *95/203Vakstudienieuws 1995, afl. 30, blz. 2351–2353 * 95/208Vakstudienieuws 1995, afl. 35, blz. 2712–2714 *95/219Vakstudienieuws 1995, afl. 34, blz. 2590–2595 *95/221Vakstudienieuws 1995, afl. 35, blz. 2714–2716 *95/222Vakstudienieuws 1995, afl. 34, blz. 2595–2599 *95/238Vakstudienieuws 1995, afl. 35, blz. 2716–2717 *95/248Vakstudienieuws 1995, afl. 37, blz. 2851–2854 *95/249Vakstudienieuws 1995, afl. 37, blz. 2849–2851 *95/251Vakstudienieuws 1995, afl. 37, blz. 2848–2849 *95/254AB 1995, nr. 453, blz. 1318–1324 (m.n. PJS)95/267Vakstudienieuws 1995, afl. 40, blz. 3124–3142 *95/318Vakstudienieuws 1995, afl. 41, blz. 3186–3188 *95/320Vakstudienieuws 1995, afl. 41, blz. 3185–3186 *95/326Vakstudienieuws 1995, afl. 41, blz. 3182–3185 *95/348Vakstudienieuws 1995, afl. 44, blz. 3469–3471 *95/352Vakstudienieuws 1995, afl. 44, blz. 3468–3469 *95/378Vakstudienieuws 1995, afl. 46, blz. 3615–3617 *95/382Vakstudienieuws 1995, afl. 47, blz. 3673–3675 *95/415Vakstudienieuws 1995, afl. 52, blz. 4093–4095 *95/438Vakstudienieuws 1995, afl. 52, blz. 4091–4093 *95/467Vakstudienieuws 1995, afl. 55, blz. 4366–4367 *95/498AB 1996, nr. 18, blz. 57–60 (m.n. PJS)95/513Vakstudienieuws 1996, afl. 5, blz. 505–506 *95/548Vakstudienieuws 1996, afl. 8, blz. 709–710 *95/610Vakstudienieuws 1996, afl. 5, blz. 502–505 *In de tijdschriften Fiscaal up-to-date en Infobulletin FIOD worden regelmatig
samenvattingen gepubliceerd van rapporten van de Nationale ombudsman over
gedragingen van de belastingdienst. Defensie95/150Verkeersrecht 1995, afl. 9, nr. 151, blz. 287–288 Verkeer en Waterstaat94/818AB 1995, nr. 154, blz. 436–440 Volksgezondheid, Welzijn en Sport94/589AB 1995, nr. 698, blz. 1876–1882 Zelfstandige bestuursorganen Regionaal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening95/495AB 1996, nr. 24, blz. 70–80 (m.n. PJS) Gemeenschappelijk Administratiekantoor95/610Vakstudienieuws 1996, afl. 5, blz. 502–505 * annotator
PJS = P. J. Stolk* = gedeeltelijke weergave of samenvatting 3.3. OVERZICHT UITGEBRACHTE RAPPORTEN 1995In dit overzicht worden per rapport achtereenvolgens vermeld: het nummer
van het rapport; gegevens (zoals het betreffende onderdeel) over het bestuursorgaan
waarover het verzoekschrift is ingediend; een aanduiding van de inhoud van
het verzoekschrift in trefwoorden; de code van het oordeel van de Nationale
ombudsman, waarbij vermeld of de Nationale ombudsman een aanbeveling heeft
gedaan en/of zijn instemming heeft betuigd.De rapporten zijn ingedeeld volgens het werkgebied van de ministeries.In het overzicht worden de volgende codes en afkortingen gebruikt: het oordeel b =behoorlijknb =niet behoorlijk go =geen oordeel b,nb =deels
behoorlijk, deels niet behoorlijk b,go =deels behoorlijk, deels
geen oordeel nb,go =deels niet behoorlijk, deels geen oordeelb,nb,go = deels behoorlijk, deels niet behoorlijk,
deels geen oordeel* = met aanbeveling# = met instemming algemeen arr.
parketarrondissementsparket gempogemeentepolitie hovjhoofdofficier
van justitie hvbhuis van bewaring kgkantongerechtovjofficier van justitie pgprocureur-generaal pipenitentiaire
inrichting pvproces-verbaal rbrechtbank rbtrecherche
bijstandsteam regporegiopolitie rijporijkspolitiestaatssecstaatssecretarisministeries AZAlgemene
Zaken BIZABinnenlandse Zaken BUIZABuitenlandse ZakenDEFDefensie EZEconomische Zaken FINFinanciënJUSTJustitie LNVLandbouw, Natuurbeheer en VisserijOCWOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen SOZAWESociale
Zaken en Werkgelegenheid V&WVerkeer en Waterstaat VROMVolkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer VWSVolksgezondheid, Welzijn
en Sport   BDBelastingdienst BD/CbaBelastingdienst/Centrale
betalingsadministratie BD/DOBelastingdienst/Directie OndernemingenBD/GOBelastingdienst/Grote Ondernemingen BD/OBelastingdienst/OndernemingenBD/PBelastingdienst/Particulieren BVDBinnenlandse
Veiligheidsdienst CBMCentraal Bureau Motorrijtuigenbelasting CBSCentraal
Bureau voor de Statistiek CFICentrale Financiën InstellingenCJDCentrale Justitiële Documentatiedienst CJIBCentraal
Justitieel Incasso Bureau COACentraal orgaan opvang asielzoekersDGMDirectoraat-Generaal Milieubeheer DGVHDirectoraat-Generaal
Volkshuisvesting DUODienst Uitvoering OntslaguitkeringsregelingenGIVGeneeskundige Inspectie voor de Volksgezondheid GIGVGeneeskundige
Inspectie voor de Geestelijke Volksgezondheid IGZInspectie voor
de Gezondheidszorg INDImmigratie- en Naturalisatiedienst KMarKoninklijke
Marechaussee RBBRijks Bedrijfsgezondheids- en BedrijfsveiligheidsdienstRDWRijksdienst voor het Wegverkeer   zelfstandige
bestuursorganen  AbpAlgemeen
burgerlijk pensioenfonds BVGBedrijfsvereniging voor de Gezondheid,
Geestelijke en Maatschappelijke Belangen CBACentraal Bestuur voor
de Arbeidsvoorziening CBRCentraal Bureau RijvaardigheidsbewijzenETAMBedrijfsvereniging voor Detailhandel, Ambachten en HuisvrouwenDMPDienst Militaire Pensioenen DOBDienst OmroepbijdragenGAKGemeenschappelijk Administratiekantoor GMDGemeenschappelijke
Medische Dienst GUOVereniging Gezamenlijk Uitvoeringsorgaan IBGInformatie
Beheer Groep IBG/SFproduktgroep Studiefinanciering IBG/BBJproduktgroep
Bezwaar, Beroep en Juridische Zaken IBG/TSLproduktgroep Tegemoetkoming
Studiekosten en Lesgeld IBG/UOproduktgroep Uitkeringen OnderwijspersoneelKvKKamer van Koophandel NAKNederlandse Algemene KeuringsdienstOVBVOV-Studentenkaart BV PURPensioen- en UitkeringsraadRBARegionaal Bestuur voor de Arbeidsvoorziening RDARegionaal
Directeur voor de Arbeidsvoorziening ROBRijksdienst voor het Oudheidkundig
Bodemonderzoek RvdKRaad voor de Kinderbescherming SFBStichting
sfb Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering Bouwnijverheid SVBSociale
VerzekeringsbankPolitie nr.min/zboklachtoordeel 001gempo
Rotterdamonterecht wegslepen van auto b 006gempo Rotterdamonderzoek
ex. art. 15 WNo: toepassen van sociale bewaring*nb 013gempo
Den Haagonterecht wegslepen van auto b 014gempo Leeuwardentrage
afwikkeling aangifte nb 015gempo Rotterdamdenigrerende
opmerkingen, geweld, klachtbehandeling nb 024gempo Rotterdamgeweld,
onnodig aanhouden supporter bij wedstrijd Feijenoord/Utrecht b,nb,go Rijksrecherchegeen inzage geven in rapport b  arr.parket
Rotterdamgeen toezending afschrift pv gempo Rotterdam nb 027gempo
Enschedeprovocerende uitlatingen, disproportionele aanhouding, geweld,
boeien, klachtbehandeling b,go,nb 036rijpo Havelteonvoldoende
actie bij het opsporen van een gestolen veulen b  politie
Drentheweigeren schadevergoeding b 037gempo Amsterdamfouten
bij behandelen aanvraag verblijfsvergunning nb  INDniet
voortvarend behandelen herzieningsverzoek nb 041gempo Winschotennegeren
belangen slachtoffer b,nb  rijpo Oude Pekelanegeren
belangen slachtoffer b,nb  gempo Ter Apelnegeren belangen
slachtoffer b,go 043politie Den Haagheffen van f 500
leges voor vestigingsvergunning#nb 048politie Gelderland
Middenbehandelingsduur doorzenden pv wegens brandstichting in Voorthuizennb  arr.parket Arnhemtegenstrijdige informatie door parket
en HALT-bureau b 057gempo Amsterdamonvoldoende zorg
gedragen voor inventaris uitgezette vreemdeling, onvoldoende onderzoek naar
verdwijnen inventaris, weigeren schadevergoeding b,nb,go 062rijpo
Bedumin ruzie jongen uitmaken voor mongool, geweld, bedreiging, onnodig
vasthouden op bureau nb  ovj Groningenniet horen van
getuigen bij klachtbehandeling nb 063gempo Dordrechtonjuiste
informatie over diensttijdgratificatie nb 068gempo Utrechtweghalen
en vernietigen fietswrakken, weigeren schadevergoeding, onvoldoende aankondigen
van fietswrakkenactie*nb 069gempo Monsterpartijdig
behandelen aanrijding tussen fietser en auto nb 075rijpo
Oosterwoldehardhandig in politiebus duwen terwijl arrestant onwel was,
geen arts waarschuwen, geen medicijnen verstrekken voor suikerziekteb,nb  parketpolitie Leeuwardengeen arts waarschuwen, geen
medicijnen verstrekken voor suikerziekte nb 078rijpo Nieuw-Ginnekenweigering
opnemen aangifte, niet beantwoorden brief#nb 081rijpo Goeree
Overflakkeeweigering veiligstellen auto na alcoholtest, afwijzing schadevergoeding,
slechte informatieverstrekking, weigering gesprek districtschef b,nb,go ovj Rotterdamklachtbehandeling nb 084politie
Rotterdam-Rijnmondpositieve discriminatie in selectieprocedureb 092politie Velsenonnodig gebruik van geweld b 102gempo
Helmondpartijdige opstelling bij burenruzie, bezwaar tegen opmerkingenb,go 110gempo Delfteis tot beëindiging vrijwilligerswerk
Bureau Slachtofferhulp vanwege crimineel verleden partner b 111Burgemeester
Rotterdamweigering schadevergoeding na optreden gemeentepolitieb 113RBT Spijkenisse gempo Spijkenisseoptreden van politie
na overlijden van echtgenote, laten afleggen van verklaring en horen als getuige
terwijl verdacht van moord en doodslag, schade na binnentreding woning, slordigheid
in opsporingsonderzoek, informatieverstrekking, ontkennen telefoontapnb,b,go  arr.parket Rotterdamniet melden verrichte sectie,
onjuiste tekst in kennisgeving#nb 114gempo Den Boschzoekraken
archief nb  politie Brabant-Noordklachtbehandelingnb 115gempo Rotterdamaanhouding zonder gegronde
reden, gebruik geweld, niet legitimeren nb,b 116gempo Hilversumzonder
aanleiding eisen verblijfsvergunning te tonen nb 117politie
Utrecht/Vreemdelingendienstbehandelingsduur aanvraag verblijfsvergunningnb 119politie Brabant Zuid Oostklachtbehandeling inzake
politieoptreden tegen zoon nb,b 121gempo Enschedeklachtbehandeling
na weigeren opname van aangifte, onbereikbaarheid, behandelingsduurnb,b,go 167regpo Noord en Oost Gelderlandaanhouden zonder
gegronde verdenking (bankoverval) nb 169regpo Haaglandenweigeren
opnemen aangifte inzake vernieling taxi nb 183regpo Haaglandentrage
verwerking proces-verbaal na aanrijding nb  JUST/arr. parket
Den Haag   187regpo Utrechtonterecht aanhouden van fotojournalist
met politieperskaart nb 191gempo Tielonvoldoende actie
en weigeren opnemen aangifte bij burenruzie b,nb,go  JUST/ovj
Arnhemklachtbehandeling nb 202gempo Edeoptreden
bij aanhouding, gebruik disproportioneel geweld b,nb 212gempo
Groningenbejegening bij aanhouding, behandeling op bureau, in bewaring
stellen in psychiatrische kliniek b,go  burgemeester Groningenklachtbehandelingb,nb 218rijpo Rucphenbetichten van 'dementie' tegenover
derde b 228gempo Rotterdamtrage afhandeling pv na
snelheidsovertreding met lease-auto b 229gempo Utrechtoptreden
bij aanhouding, disproportioneel geweld, fout in pv b,nb 239rijpo
Borsseleverstrekken van vertrouwelijke informatie aan derden, onnodig
aanhouden en insluiten in afwachting van verhoor, niet beantwoorden van brief
die bij arrondissementsparket Middelburg is afgegeven b,nb,go  JUST/arr.parket
Middelburggeen maatregelen nemen om escalatie in buurtconflict te voorkomenb  regpo Zeelandgeen maatregelen nemen om escalatie in buurtconflict
te voorkomen b,nb 245regpo Hollands Middenwijze van
aanhouden (na diefstal van bonsaiboompjes), bejegening op bureau (te koud,
geen voedsel), meenemen en beschadigen van auto b,nb,go 256gempo
Leidenaanhouden zonder gegronde reden (van minderjarige jongen); disproportioneel
optreden; niet informeren van de ouders over de verblijfplaats b,nb burgemeester van Leidenpas na zeven maanden toezenden van
beslissing op bezwaarschrift nb 259gempo Hellevoetsluispas
na weken laten weten dat gestolen auto is teruggevonden, niet ingaan op schadevergoedingsverzoekb,nb  rijpo Brielleverzoeker niet laten weten dat auto naar
sloop zou worden gebracht nb 261rijpo Ermeloonnodig
gebruiken van geweld bij arrestatie b,nb,go 263gempo Zaanstadjournalist
buiten afzetting houden ondanks legitimatie met politieperskaart nb burgemeester Zaanstadniet toepassen van hoor/wederhoor bij
klachtbehandeling nb 265regpo Haaglandenbejegening
minderjarige zoon inzake vermeende fietsdiefstal, klachtbehandelingnb,b 269regpo Zaanstreek Waterlandbejegening omtrent verkeerd
zitten op straatmeubilair nb,b  korpsbeheerderklachtbehandelingnb 270regpo Haaglandenweigering van ambtenaar naam op te
geven, klachtbehandeling nb 291regpo Noord-Holland-Noordbejegening
na conflict met NS-conducteur, innemen plaatsbewijs, te lang vasthouden op
politiebureau nb,b 294gempo Maastrichtbehandeling
na mishandeling bij concert, niet opnemen aangifte, zoekraken persoonsgegevens,
bejegening b 303gempo Den Haagbieden van te weinig
bescherming tegen omwonenden bij kraakactie, maken van onheuse opmerkingen,
weigering toegang te verlenen nb,b 304gempo
Voorburgonzorgvuldige afhandeling van aanrijding nb,b 307RvdKonjuiste
handelwijze rond ondertoezichtstelling dochter nb,b  gempo
Katwijkoptreden nadat dochter huis verliet, slechte informatieverstrekkingnb,b 308gempo Lelystadforceren voordeur zonder correcte
last tot binnentreden, weigeren schadevergoeding*nb 312gempo
Alkmaardiverse malen weigeren om aangifte tegen zus op te nemennb 316rijpo Den Boschhandelwijze rond uitzetting Rwandese
asielzoekster nb  JUST/INDgeen reactie op verzoek om
opschorten uitzetting nb 329Parkeerbeheer Amsterdamonterecht
wegslepen van auto op grond van art 43a Wegenverkeerswet b 330regpo
Midden/West Brabantafhandeling verzoek om toestemming tot werken bij
beveiligingsbedrijf nb,b 331regpo Brabant Noordopnemen
in opsporingsregister, klachtafhandeling nb 334Rijpo Dienst
Luchtvaartbehandeling zwangere vrouw na verdenking drugssmokkelb  JUST/ovj Haarlem  b  JUST/PI Vrouwen Breda nb 335Rijpo Valkenisse en Veereten onrechte optreden op
kampeerplaats tegen beheerder en kampeerders, dreiging met ontruiming, onheuse
bejegening kampeerders nb,b 336Spoorwegpolitie Amsterdamop
hardhandige wijze verwijderen uit de trein nb,b 337gempo
Den Haagaanhouden met fysiek geweld, niet toestaan telefoongesprek,
weigeren aanklacht op te nemen nb,b 340gempo Rotterdam,
regpo Amsterdam en Haaglanden, arr.parket Rotterdam, Amsterdam en Den Haagmedewerking
door politie aan reality-TV (n.a.v. twee individuele klachten en een art.
15-onderzoek)*nb 342gempo Emmenweigeren schadevergoeding
na aanrijding, afhandeling brief nb,b 343INDuitblijven
kennisgeving inzake vergunning tot verblijf nb,b  regpo Amsterdam-Amstelland nb 344regpo Rotterdam-Rijnmondinnemen onderdelen bromfiets,
onder dwang tekenen afstandsverklaring, klachtbehandeling nb,b 355Parkeerbeheer
Amsterdamauto ten onrechte weggesleept*nb 356Parkeerbeheer
Amsterdamauto ten onrechte weggesleept*nb 357Parkeerbeheer
Amsterdamauto ten onrechte weggesleept b 369gempo
Bussumonvoldoende actie na vernieling tuinplanten b  DEF/KMar b 370regpo Midden- en W-Brabantoptreden na meldingen over
berg zand van buurman voor garage b 371gempo Adamonvoldoende
onderzoek naar identiteit verdachte nb  JUST/arr.parket A'damonjuiste
handelwijze#nb 384regpo R'dam-Rijnmondonjuiste behandeling
klacht over behandeling tijdens inverzekeringstelling nb 385burgemeester
Amstelveenklacht over optreden gemeentepolitie ongegrond verklaardnb 395regpo Haaglandente lange wachttijd bij aanvraag verblijfsvergunning,
afhandeling klacht niet juist b,nb 396regpo Midden- en W-Brabantbij
aanhouding op hardhandige wijze handboeien aangelegd b  burgemeester
Tilburgklacht ongegrond verklaard en geen duidelijkheid verschaft over
resultaten onderzoek b,nb  JUST/ovj Bredaonzorgvuldige
correspondentie nb 406regpo Gelderland-Zuidwijze van
optreden naar aanleiding van klachten over (geluids)-overlast buren, geen
reactie op brief b,nb 407rijpo Brabant-Noordinformatie
aan derden verstrekt over aanhouding zoon, onjuiste afhandeling klachtb 410gempo Almereonjuiste opmerkingen, geweigerd klacht
in ontvangst te nemen, geweigerd intermediair toe te laten bij gesprek, verslag
gesprek zoekgeraakt b,nb  regpo Flevolandklachtafhandelingnb 411gempo Deventerplaats aanrijding in rapport onjuist
weergegeven b 413rijpo Urkop registratieformulier
aanrijding lezing één partij als feitelijke toedracht aangemerktnb 417parkeerbeheer Bredaauto ten onrechte weggesleept*nb428RBT Utrechtwijze van optreden tijdens verhoor b,nb burgemeester Nieuwegeinonvoldoende onderzoek ingesteld naar
aanleiding van klacht nb  hovj Utrecht *nb 429Parkeerbeheer
Amsterdamauto ten onrechte weggesleept*nb 440gempo
Nijmegenwijze van optreden na aanhouding b  gempo Heerlenwijze
van behandeling bij aangifte b 449gempo Amsterdamklap
op linkeroor gegeven b 465regpo Hollands Middenwijze
van aanhouding n.a.v. weigering tot betalen verhoging te laat betaalde boete,
niet reageren op klacht b,nb 468gempo Hilversumgeen
sporenonderzoek uitgevoerd n.a.v. vernieling auto b 469regpo
Gooi en Vechtstreekafwijzen schadeclaim n.a.v. handelwijze politie na
tasjesroof*b,nb 471Parkeerbeheer Amsterdamauto ten
onrechte laten wegslepen b 472regpo Brabant ZOniet
tijdig en adequaat opgetreden n.a.v. meldingen over hinder door in buurt verspreide
geruchten over pedofilie door klager, ten onrechte aan derden informatie verstrekt
over strafrechtelijk verleden t.a.v. pedofilie b 476regpo
Limburg-Noordverzuimd wederhoor toe te passen in het kader van een klacht
over politie-optreden, klacht ongegrond verklaard b,nb 478regpo
Haaglandenna lijkvinding te laat aangifte gedaan van overlijdennb 482gempo Almelooptreden en handelwijze na inverzekeringstellingb,nb,go  JUST/arr.parket Almelotrage afwikkeling strafzaakb,nb 485regpo Flevolandwijze van afhandeling klachtnb 489gempo Almerena inbraak in beslag genomen horloges
niet zo spoedig mogelijk terug gegeven, laat geïnformeerd over ontvreemden
horloges; proces-verbaal laat verzonden nb  burgemeester
Almerewijze van afhandeling klacht b,nb  hovj Zwolleniet
ingegaan op klacht b 493regpo Utrechtsollicitatie
door vacaturestop niet verder in behandeling genomen b,nb 497Dienst
Parkeerbeheer A'damten onrechte auto laten wegslepen*b,nb 502gempo
Enschedezonder voldoende grond aangehouden op verdenking van geweldplegingnb  regpo Twenteschadevergoeding geweigerd b 510regpo
Frieslandaanhouding ondanks gratieverzoek b  JUST/arr.parket
Leeuwardenregistratie ontvangst gratieverzoek niet aan politie doorgegevenb 518regpo Noord-Holland Noordper brief laten weten niet
meer te reageren op meldingen van verzoeker over overlast van naburig cafénb 519gempo Utrechtonvoldoende onderzoek gedaan n.a.v. aangifte
overval, of verzuimd verzoeker van resultaten op de hoogte te stellen, klachtafhandelingb,nb 521regpo Gelderland Middenaan bankinstelling meegedeeld
dat verzoeker bekend staat als notoire querulant, die zonder scrupules van
mensen geld tracht los te weken b 522gempo Landgraafonheuse
bejegening zoon b,go 525regpo A'dam-Amstellandniet
gereageerd op brieven met klachten over gedrag buren nb  JUST/arr.parket
A'dam  nb 527gempo Den Haagniet verhinderd dat
vennoten zaken uit kantoorpand VOF hebben verwijderd b 528gempo
A'damaangehouden op verdenking van mishandeling politieambtenaarnb  burgemeester A'damklacht hierover ongegrond verklaardnb 530gempo Venlotoedracht aanrijding onjuist weergegeven
in rapport b 537gempo Den Haagonheuse
bejegening dochter en schoonzoon door vreemdelingenpolitie, wijze waarop verzoeker
telefonisch te woord is gestaan b  regpo Haaglandenwijze
van klachtbehandeling b 538sociaal rechercheur dienst Sociale
Zaken en Welzijn Maastrichtin strijd met werkelijkheid gerapporteerdb,go 543Dienst Parkeerbeheer A'damauto ten onrechte weggesleeptb 546Dienst Parkeerbeheer A'damauto ten onrechte weggesleept,
geweigerd schade te vergoeden b 552regpo Middelharnisonvoldoende
gevolg gegeven aan aangifte van mishandeling zoon nb,b 554gempo
Arnhemna aanhouding zonder reden geslagen en onderworpen aan lichaamsvisitatienb  burgemeester Arnhemadvies om betrokken politieambtenaren
disciplinaire straf te geven niet opgevolgd nb 555gempo
Arnhemgeweld gebruikt en gedwongen fouillering aan lichaam te ondergaannb,go  burgemeester Arnhemafgeweken van advies om betrokken
ambtenaren waarschuwing of disciplinaire straf te geven, niet onpartijdig
opgesteld b,nb 556burgemeester Arnhemwijze van afhandeling
klacht nb 560gempo Nijmegenonvoldoende onderzoek gedaan
naar toedracht dodelijk ongeval, onvoldoende antwoord gegeven op vragen over
omstandigheden ongeval b 562gempo Zwollena melding
niet opgetreden tegen dronken autorijdende vriendin b  regpo
IJssellandna melding niet bij huis gewacht tot vriendin met auto thuis
kwam, vriendin geïnformeerd over verzoeksters meldingen b 565gempo
Apeldoornaanhouding met overmacht aan politiemensen, intimiderend optreden
tegen echtgenote en dochter, tegen dochter buitenproportioneel geweld gebruiktb 569gempo Rotterdambejegening na aanhouding op verdenking
van diefstal b,nb,go  JUST/arr.parket Rotterdamgeen
reactie op klachtbrief nb 571regpo Haaglandenoptreden
na aanhouding b,nb 580regpo Brabant ZOnauwelijks optreden
tegen hinderlijk geparkeerde auto's bij uitrit woonerf nb 581gempo
Den Haagverzoeker in verband met een signalering meegenomen naar bureau
en pas na ongeveer 4 uur wachten laten gaan nb 585regpo
Amsterdam-Amstellandklacht niet afgehandeld nb 586regpo
Limburg-Zuidverzoekster in rapport in kwaad daglicht gesteld, geweigerd
aangifte van diefstal op te nemen b,go 587gempo Vlissingentijdelijk
ingetrokken rijbewijs kwijtgeraakt nb  JUST/arr.parket Middelburg b 591regpo Zeelandniet gereageerd op melding dat jachtgezelschap
zich op een terrein bevond waarvoor het geen vergunning had b 592regpo
Rotterdam-Rijnmondonjuiste behandeling klachten nb 593regpo
Zuid-Holland Zuidnagelaten actie te ondernemen op meldingen over geluidsoverlast,
niet gereageerd op klachtbrief b,nb 598regpo Haaglandenwijze
van afhandeling klacht over politieoptreden nb 601burgemeester
Leidennog niet beslist op ingediende klachten over politieoptredennb 611Dienst Parkeerbeheer A'damauto ten onrechte weggesleeptb 614gempo Roosendaaldoor politiehond in been gebetenb  burgemeester Tilburgpas na 9 mnd reactie op klacht, verzoek
om schadevergoeding afgewezen b,nb 615gempo Roosendaaldoor
politiehond in been gebeten b  burgemeester Tilburgpas
na 9 mnd reactie op klacht, verzoek om schadevergoeding afgewezen b,nb616gempo Roosendaaldoor politiehond in arm gebetengo  burgemeester Tilburgpas na ruim 8 mnd reactie op klacht,
verzoek om schadevergoeding afgewezen b,nb 617regpo
Brabant ZOhuiszoeking ter inbeslagneming verricht zonder redelijk vermoeden
dat wapens of munitie aanwezig waren b  JUST/hovj Den Boschgeen
inzicht gegeven in feiten en omstandigheden die vermoeden van munitie of wapens
in huis verzoeker konden rechtvaardigen nb 618regpo MW Brabantonvoldoende
actie ondernomen om gestolen scooter en dieven op te sporen b 619regpo
Drenthegeweigerd aangifte van smaad en schending van ambtsgeheim op
te nemen*nbBuitenlandse Zaken nr.min/zboklachtoordeel 030Hon.
consul-generaal Ammanonvoldoende steun Nederlandse autoriteiten bij
arrestatie in Irak b,go  ambassadeur Damascus b  minister  b 175consulaat Istanbulniet
doorzenden van afgewezen visumaanvraag b,go 190ambassade
Colomboverstrekking van visum met foutieve geldigheidsduur nb237Consulaat Managuaonjuiste info over het recht op een
verblijfsvergunning in Nederland nb 240ambassade Londente
laat toesturen van verkiezingsoproep (verzoeker woont in Londen) b 309ambassade
Manillaverstrekken foute informatie over documenten om in Nederland
te trouwen, behandelingsduur documenten nb,b,go  ministerweinig
actieve houding inzake legalisering documenten nb,b 314INDniet
toezenden schriftelijke bevestiging besluit, klachtbehandeling nb  ambassade
Paramaribowijze van onderzoek risico's bij onvrijwillige terugkeer Paramaribob 582ambassade Lagosbehandeling visumaanvraag Nigeriaanse
vriendin b,go 609consulaat Karachionheuse bejegening
naar aanleiding van een verzoek om een lijst van Nederlandse universiteitennb,goJustitie nr.min/zboklachtoordeel 004arr.parket
Zwolleniet adequaat reageren op brief#nb 007arr.parket
Den Haagniet beslissen op WAHV-beroep, zoekraken beroepschrift, klachtbehandelingnb 008ministerte laat meedelen afwijzing verzoek om strafonderbreking#nb019SOZAWE/Directie Migratieverstrekken van informatie aan
consulaat VS nb  CJDniet verwijderen gegevens uit justitiële
documentatie nb  Dir. Staats- en Strafrechtklachtbehandelingnb 020Directie Politietrage behandeling vergunningaanvraag,
telefonische bereikbaarheid, klachtbehandeling nb 024gempo
Rotterdamgeweld, onnodig aanhouden supporter bij wedstrijd Feijenoord/Utrechtb,nb,go  Rijksrecherchegeen inzage in rapport b  arr.parket
Rotterdamgeen toezending afschrift pv gempo Rotterdam nb 025ovj
Utrecht/CJIBgeen telefoonnummer op een transactie en een beschikkingb,nb 026arr.parket Den Boscharrestatiebevel voor vervangende
hechtenis zonder voorafgaande aanmaning of kennisgeving#b,nb 035PI
Heerhugowaardbejegening bezoeker door bewaarder en portier b,nb,go037gempo Amsterdamfouten bij behandelen aanvraag verblijfsvergunningnb  INDniet voortvarend behandelen herzieningsverzoeknb 048regpo Gelderland Middenbehandelingsduur doorzenden
pv wegens brandstichting in Voorthuizen nb  arr.parket Arnhemtegenstrijdige
info door parket en HALT-bureau b 054INDselectie,
instructie en controle van tolken tijdens het nader gehoor in het kader van
de asielprocedure*nb 062rijpo Bedumin ruzie jongen
uitmaken voor mongool, geweld, bedreiging, onnodig vasthouden op bureaunb  ovj Groningenniet horen van getuigen bij klachtbehandelingnb 067ministerniet beantwoorden brieven inzake bezwaar tegen
oprichten BV nb,go 075rijpo Oosterwoldehardhandig
in politiebus gooien terwijl arrestant onwel was, geen arts waarschuwen, geen
medicijnen verstrekken voor suikerziekte b,nb  parketpolitie
Leeuwardengeen arts waarschuwen, geen medicijnen verstrekken voor suikerziektenb 077arr.parket Den Haagbehandelingsduur brief over toezending
processtukken, behandelingsduur restitutie f 3210 nb 079hvb
Haarlemplicht schoenen in doorlichtingsapparaat te plaatsen, eis tot
vergoeding reiskosten b 081rijpo Goeree Overflakkeeweigering
veiligstellen auto na alcoholtest, afwijzing schadevergoeding, slechte informatieverstrekking,
weigering gesprek districtschef b,nb,go  ovj Rotterdamklachtbehandelingnb 106ministerafwijzen schadevergoeding na binnentreden
politie in verhuurde woning b 107INDweigeren naamsvermelding
tolk ondanks bezwaar tegen functioneren b 108INDeis
tot onmiddellijk vertrek na afwijzing verblijfsvergunning nb 109IND
Schipholverwijdering terwijl kort geding was aangespannen nb 113RBT
Spijkenisse gempo Spijkenisseoptreden van politie na overlijden van
echtgenote, laten afleggen van verklaring en horen als getuige terwijl verdacht
van moord en doodslag, schade na binnentreding woning, slordigheid in opsporingsonderzoek,
informatieverstrekking, ontkennen telefoontap nb,b,go  arr.parket
Rotterdamniet melden verrichte sectie, onjuiste tekst in kennisgeving#nb123arr.parket Arnhembinnentreden zonder toestemming en legitimatie,
gebruik van geweld in woning en bij aanhouding nb,b,go 170arr.
parket Alkmaaruitblijven reactie op brief inzake aangifte nb 183regpo
Haaglandentrage verwerking proces-verbaal na aanrijding nb  arr.
parket Den Haag   189Raad voor Rechtsbijstanduitblijven inhoudelijk
antwoord op brieven nb 191gemeentepolitie Tielonvoldoende
actie en weigeren opnemen aangifte bij burenruzie, b,nb,go  ovj
Arnhemklachtbehandeling nb 199arr. parket Den Haagniet
informeren over het verloop van strafprocedure, waardoor verzoeker zich niet
kon voegen als beledigde partij, niet inhoudelijk reageren op brieven*b,nb200arr. parket Leeuwardenuitblijven reactie op klachtbriefnb 201ministerfoutief wijzigen geslachtsnaam#b,nb207INDniet toesturen afschrift van nader gehoor nb211arr. parket Arnhemniet beantwoorden brief over afdoening
aangifte ontucht nb 231arr. parket Maastrichtniet
toesturen formulier voor voeging als beledigde partij nb 239rijpo
Borseleverstrekken van vertrouwelijke informatie aan derden, onnodig
aanhouden en insluiten in afwachting van verhoor, niet beantwoorden van brief
die bij arrondissementsparket Middelburg is afgegeven b,nb,go  arr.parket
Middelburggeen maatregelen nemen om escalatie in buurtconflict te voorkomenb  regpo Zeelandgeen maatregelen nemen om escalatie in buurtconflict
te voorkomen b,nb 268INDniet informeren raadsman over
datum nader gehoor van asielzoeker nb 272INDniet schriftelijk
inlichten raadsvrouw inzake het onthouden van schorsende werken aan beroepschriftb 277COAbrieven niet voldoende voortvarend en niet adequaat
beantwoord nb 301KMar Schipholbehandeling door ambtenaar
bij paspoortcontrole nb  KMar Den Haagklachtbehandelingnb,b 307RvdKonjuiste handelwijze rond ondertoezichtstelling
dochter nb,b  gempo Katwijkoptreden nadat dochter huis
verliet, slechte informatieverstrekking nb,b 313arr.parket
Zutphenlaat reageren op brieven, onjuiste informatie geven, niet reageren
op verzoek tot teruggave brommer nb 314INDniet toezenden
schriftelijke bevestiging besluit, klachtbehandeling nb  BUIZA/ambassade
Paramaribowijze van onderzoek risico's bij onvrijwillige terugkeer Paramaribob 315INDuitvoering van recht om aanvullingen te geven op
verslag nader gehoor nb 316rijpo Den Boschhandelwijze
rond uitzetting Rwandese asielzoekster nb  INDgeen
reactie op verzoek om opschorten uitzetting nb 328griffie
rb Roermondweigering tot verlenen van enige dienst b 334Rijpo
Dienst Luchtvaartbehandeling zwangere vrouw na verdenking drugssmokkelb  ovj Haarlem  b  PI Vrouwen Breda nb 340gempo Rotterdam, regpo Amsterdam en Haaglanden,arr.parket
Rotterdam, Amsterdam en Den Haagmedewerking door politie aan reality-TV
(n.a.v. twee individuele klachten en een art. 15-onderzoek)*nb 343IND regpo
Amsterdam-Amstellanduitblijven kennisgeving inzake vergunning tot verblijfnb,b nb 364INDagressief optreden contactambtenaar,
ontkennen klacht daarover, geen reactie op brief b,nb 366rijpo,
gempo A'damverhinderen verlenen eerste hulp, agressieve bejegening,
onderscheid gemaakt naar ras en/of huidskleur b  burgemeester
A'damniet afhandelen klacht nb 367INDaanzegging
binnen 24 uur Nederland te verlaten niet per aangetekende post verzonden,
ondanks aanvraag voorlopige voorziening Nederland uitgezet*nb 368CJIBondanks
instellen beroep aanmaning voor administratieve sanctie, niet gereageerd op
klacht b,nb  arr. parket Den Haag griffie kg Alphen a/d
RijnCJIB niet of onjuist geïnformeerd over instellen beroepb,nb     371gempo Adamonvoldoende onderzoek naar
identiteit verdachte nb  arr.parket A'damonjuiste handelwijze#nb373arr.parket Den Haag, hvb Leeuwardenzoon onterecht van
psychiatrisch ziekenhuis overgeplaatst naar huis van bewaring; onvoldoende
zorg verleend en onvoldoende rekening gehouden met mogelijkheid suïcidepoging,
onheuse bejegening b 375arr.parket A'damonvolledige
informatie verstrekt m.b.t. onterecht opgenomen geboorteakte in bevolkingsregister
geweigerd kosten advocaat te vergoeden b,nb 386secr. Schadefonds
Geweldsmisdrijven arr.parket Leeuwarden geen beslissing genomen over
verzoek zoon om uitkering nb 396regpo Midden- en W-Brabantbij
aanhouding op hardhandige wijze handboeien aangelegd b  burgemeester
Tilburgklacht ongegrond verklaard en geen duidelijkheid verschaft over
resultaten onderzoek b,nb  ovj Bredaonzorgvuldige correspondentienb 405ministerafwijzing verzoek om schadevergoeding n.a.v.
onterechte detentie b 409INDtermijn beslissing op
bezwaarschrift overschreden, late bevestiging ontvangst bezwaarschrift, late
reactie op brief, onvoldoende informatie in ontvangstbevestigingen nb428RBT Utrechtwijze van optreden tijdens verhoor b,nb burgemeester Nieuwegeinonvoldoende onderzoek ingesteld naar
aanleiding van klacht nb  hovj Utrecht *nb 434INDonjuiste wijze van behandelen van verzoek
om verblijfsvergunning en bezwaarschrift*nb 453arr.parket
Zwollewijze van behandeling verzoeken om te worden ingelicht over de
afwikkeling van een beslag nb 457griffie arr.rechtbankgeweigerd
een afschrift te verstrekken van een nota nb  Breda    ministerhierover
ingediende klacht doorgezonden naar griffie rechtbank b 459INDtelefonisch
gedane toezeggingen over onder meer de behandelingstermijn van asielverzoeken
niet nagekomen, geen reactie op faxberichten, telefonische informatielijnen
door overbezetting moeilijk bereikbaar, medewerkers IND weigeren hun naam
te noemen nb 473OMin beslag genomen bedrag f 615,-
onvoldoende voortvarend teruggegeven, in reactie op klacht hierop onvoldoende
ingegaan b,nb 479secr. Adviescie. Awbniet tijdig geïnformeerd
over overschrijding termijn advies op bezwaarschrift nb 482gempo
Almelooptreden en handelwijze na inverzekeringstelling b,nb,go arr.parket Almelotrage afwikkeling strafzaak b,nb487INDnader gehoor ondanks protesten afgenomen in Franse
taal, brief niet beantwoord b,nb 489gempo Almerena
inbraak in beslag genomen horloges niet zo spoedig mogelijk terug, laat geïnformeerd
over ontvreemden horloges, proces-verbaal laat verzonden nb  burgemeester
Almerewijze van afhandeling klacht b,nb  hovj Zwolleniet
ingegaan op klacht b 496Raad voor Rechtsbijstand Leeuwardenverzoek
om vergoeding kosten afgewezen b,nb 510regpo Frieslandaanhouding
ondanks gratieverzoek b  arr.parket Leeuwardenregistratie
ontvangst gratieverzoek niet aan politie doorgegeven b 517pi
Norgerhavenonvoldoende zorg geboden aan in inrichting overleden gedetineerde*nb526INDverzoek laat doorverwezen, waardoor behandelingsduur
onnodig wordt vertraagd nb 553Raad voor Rechtsbijstand A'damdrie
aanvragen voor vergoeding rechtsbijstand te traag afgehandeld b,nb 559INDtrage
en onzorgvuldige afhandeling van asielaanvraag en aanvraag vergunning tot
verblijf nb 569gempo Rotterdambejegening na aanhouding
op verdenking van diefstal b,nb,go  arr.parket Rotterdamgeen
reactie op klachtbrief nb 588griffie kg Groningente
laat rolbericht toegezonden van rolzitting, niet gereageerd op verzoek om
uitleg over late toezending#b,nb  griffie kg Utrechtgeen
rolbericht gezonden van rolzitting#nb  griffie kg Haarlemgeen
rolbericht toegezonden van eerste rolzitting#nb 590arr.parket
Zwolleproces-verbaal van verhoor op trage en onzorgvuldige wijze doorgezonden
aan het Ministerie van Justitie b,nb  afd. Int. Rechtshulpproces-verbaal
te laat aan Duitse justitie doorgezonden nb 603dir. staats-
en strafrechtafwijzend beslist op verzoek om schadevergoedingb,nb 607arr.parket Bredawijze van afhandeling beroepb,nb 612griffie arr.parket Utrechtniet voldaan aan verzoek
om toezending huwelijkse voorwaarden, in tegenstelling tot andere arrondissementsrechtbanken
vooraf om betaling vragen voor toezenden van akten van huwelijkse voorwaardenb,nb 617regpo Brabant ZOhuiszoeking ter inbeslagneming verricht
zonder redelijk vermoeden dat wapens of munitie aanwezig waren b  hovj
Den Boschgeen inzicht gegeven in feiten en omstandigheden die vermoeden
van munitie of wapens in huis verzoeker konden rechtvaardigen nbBinnenlandse Zaken nr.min/zboklachtoordeel 072DUObehandelen
bezwaarschrift tegen hoogte wachtgelduitkering nb 278BVDhandelwijze
rond veiligheidsonderzoek i.v.m. vertrouwensfunctie b   werkzaamheden
in strijd met Monumentenwet nb,b 321OCW/minister minister Monumentenzorgonjuiste
behandeling en afhandeling van verzoekschrift tot vaststellen deel Haarlem
tot beschermd stadsgezicht nb,b b nb,b353Abponvoldoende
informatie verstrekt over ontstaan van knip in pensioen#b 427Abponjuiste
opgave over hoogte pensioen verstrekt nb 500DUOte
laat voorgedragen voor medisch onderzoek i.v.m. ziekte nb  RBBonvoldoende
voortvarend gehandeld na verzoek om geneeskundig onderzoek nb  Abpgeen
uitsluitsel gegeven over toekenning invaliditeitspensioen, ambtenaarschap
als wachtgelder tijdens ziekte beëindigd, geen reactie op brievenb,nb 573Abpbehandelingsduur brief nbOnderwijs, Cultuur en Wetenschappen nr.min/zboklachtoordeel 005IBG/SFniet
verrekenen vordering, adreswijziging niet verwerkt b,nb  Steunpuntenniet
verstrekken van informatie b,nb,go 016IBG/SFdwangbevel
zonder voorafgaande aanmaningen, onterechte invordering#b,nb 038IBG/BBJniet
reageren op beroepschrift (Cvbs)#nb 061IBG/SFbehandelingsduur
bezwaarschrift#b,nb,go 080CFIweigering persoonlijk
gesprek inzake financiering van net gefuseerde scholen nb 085IBG/SFbeslaglegging
bijstandsuitkering i.v.m. studieschuld*nb 091DOBonterechte
aanmaning, behandelingsduur brief b,nb 094IBG/UOterugvordering
zonder specificatie b,nb 125IBG/SFdwangbevel zonder
inlichten over bestaan van schuld, geen reactie op verzoek draagkrachtmetingb 168OVBVinvorderen OV-kaart wegens onterecht bezitb 177OVBVinvorderen OV-kaart wegens onterecht bezitb 180IBG/Steunpuntnalaten van melding over hervonden OV-kaart
aan IBG go 188ministeronmogelijkheid om vervroegd
uit te treden ondanks regeling daartoe in geval van fusies b 196IBG/SFonterecht
terugvorderen van studielening b 198OVBVvolharden
in vordering wegens onterecht bezit OV-kaart b 226DOBinvorderen
zonder aanmaning, verzegelen tv-toestel*b,nb 230IBG/TSLdwangbevel
zonder aanmaning b 236IBG/TSLinvorderen lesgeld terwijl
maar 2 wkn op proef onderwijs is gevolgd b 246IBG/SFonvoldoende
informatie over omzetting van basisbeurs in rentedragende lening b 250IBG/SFin
rekening brengen van deurwaarderskosten, terwijl het dwangbevel niet juist
is betekend*nb 252DOBweigeren ontheffing met terugwerkende
kracht voor omroepbijdrage b 255IBG/UOniet voortvarend
en pas na vele herberekeningen informeren over de hoogte van een vorderingb,nb 257DOBweigering om met terugwerkende kracht ontheffing
te verlenen van het betalen van de omroepbijdrage*b 262OVBVten
onrechte invorderen van geldbedrag wegens onterecht bezit OV-kaart b264ministeruitblijven correctie op onjuistheden in brief
van CEVO inzake examen b 279IBGafwijzing
schadevergoeding na te laat ontvangen OV-kaart nb  OVBVonduidelijkheid
en traagheid bij afwikkelen bezwaar nb,b 282IBG/UO Groningenzoekraken
aanvraagformulier ontslaguitkering b 284ROBontbreken
beheersvoorschrift beschermd kerkhof, verrichten van werkzaamheden in strijd
met monumentenwet nb,b 288OVBVinvordering wegens onterecht
kaartbezit, uitblijven motivering nb,b 289IBG/SFvolharden
in invordering en leggen van loonbeslag in afwachting van uitspraak college
van beroep*nb,b 300DOBweigering om van vordering af
te zien b 311OVBVvolharden in vordering wegens onterecht
kaartbezit *nb,b 321minister BIZA/minister Monumentenzorgonjuiste
behandeling en afhandeling van verzoekschrift tot vaststellen deel Haarlem
tot beschermd stadsgezicht nb,b b nb,b 324OVBVvolharden
in vordering wegens onterecht kaartbezit b 325OVBVvolharden
in vordering wegens onterecht kaartbezit b 327DOBverrekening
omroepbijdrage met vermeende schuld#b 332IBG/UOonvolledig
dossier, slechte informatieverstrekking over ontslaggrond nb 333IBG/UOniet
uitkeren van toegekende ziekte-uitkering, onterechte verrekeningen, foute
administratieve afhandeling nb,b,go 349IBGonjuist
verrekenen van neveninkomsten met uitkering b 351DOB Zwijndrechtonheus
optreden, ten onrechte verzegelen b,nb 388IBG/SFinvorderings-
en betekeningskosten van twee dwangbevelen onterecht voor eigen rekening#nb397IBG/SFonterecht dwanginvordering van achterstallige termijnen
studieschuld b 399OVBVhandhaving vordering f 3.277,-
wegens onterecht kaartbezit in 1991 b 400OVBVhandhaving
vordering f 331,25 wegens onterecht kaartbezit in aug. 1991 b 404IBG/SFonterecht
volharding in rekening brengen rente en kosten i.v.m. dwanginvordering studieschuldb 419IBG/SFonterecht dwangbevel laten betekenen voor achterstallige
studieschuld b 422IBG/BBJniet bereid wettelijke rente
te vergoeden, ondanks rappelbrieven geen beslissing genomen op bezwaarschrift*nb425IBG/UOniet juist omgegaan met aanvraag werkloosheidsuitkeringb,nb 433IBG/TSLniet ingegaan op verzoek peiljaar t.b.v.
tegemoetkoming studiekosten te verleggen, ten onrechte volhard in dwanginvordering
lesgeld*b,nb 439IBG/SFonterecht invorderingskosten
en rente in rekening blijven brengen*nb 442IBG/SFgeen
kwijtschelding c.q. draagkrachtmeting met terugwerkende kracht b 455OVBVvolhard
in vordering f 331,25 wegens onterecht kaartbezit in juni 1991b 461IBG/TSLondanks verzoek om kwijtschelding dwangbevel
betekend*nb 491IBG/SFzonder aanmaning overgegaan tot
dwanginvordering kortlopende studieschuld b 508DOBinbreuk
op persoonlijke levenssfeer door veelvuldige controles b 515IBG/UOgeen
nadere informatie over toekenning aanvullende uitkering nb 523OVBVvolharden
in vordering van f 662,50 wegens onterecht kaartbezit b 533Centrum
Vakopleiding Techniek Apeldoornweigering om vakspecialisatie Werktuigbouwkunde
op getuigschrift aan te tekenen b 535IBG/UObemiddeling
als leraar geblokkeerd door aan PPO mee te delen dat verzoeker door GAK als
leraar was afgekeurd b 596DOBnota toegezonden voor
omroepbijdrage A voor televisie in slaapkamer in gezinsvervangend tehuisb 597DOBweigering om betaalde omroepbijdrage
A voor televisie in slaapkamer in gezinsvervangend tehuis te restituerenb 606OVBVvolhard in vordering f 1.656,25 wegens onterecht
kaartbezit bFinanciën nr.min/zboklachtoordeel 002staatssecvergoeding
adviseurskosten b 010staatssecweigeren terugbetalen
renteb 011BD/DO Z. Bredaafwijzen bezwaar tegen inbeslagneming
auto, ten onrechte beschuldigd van samenspanning, weigering verder brieven
te beantwoorden b,nb  staatssecafwijzen verzoek opheffing
beslag b  BD/O Den Haagverkoop auto voor beslissing
staatssecretaris, niet teruggeven inventaris b,nb  BD/P Den
Haagniet beantwoorden van brieven over inventaris auto nb 023BD/O
Rotterdamweigering uitstel betaling/betalingsregeling b 032BD/O
Den Boschrestitutie omzetbelasting, adressering aanslag inkomstenbelasting,
klachtbehandeling*b,nb 040BD/P Eindhovencontrole zonder
opgaaf van redenen b,nb 049staatssecweigeren vergoeding
invorderingsrente en kosten, onjuiste beweringen in brief b 050BD/O
Rijswijkuitoefenen pressie om compromis te sluiten, niet nakomen van
compromis, behandelingsduur bezwaarschriften b,nb 052BD/DO
Z. Bredaweigeren rentevergoeding*b,nb 058Domeinenten
onrechte verwachting wekken dat een kavel aan verzoeker zou worden verkochtb 074BD/O/Rotterdam IIweigeren schadevergoeding na storting
teruggave op verkeerd bankrekeningnummer b 083BD/O Amsterdam
Ionvoldoende informatieverstrekking b 103BD/P Eindhovenvordering
op rente achteraf#nb  CBMniet vermelden soort brandstof
auto b 105BD/P Utrechtafwijzen kwijtscheldingsverzoekb 122staatssecweigering kostenvergoeding na foute toezending
aangiftebiljet b 174BD/O/Utrechtontkennen van toezegging
tot finale kwijting nb 179Domeinen Apeldoornweigeren
schadeloosstelling na aankoop auto zonder kenteken b 181BD/P/Rotterdamuitblijven
reactie op brief inzake vermindering aanslagen b,nb 184BD/Oafwijzen
beroepschrift over afwijzing verzoek tot kwijtschelding b 186staatssecafwijzen
schadevergoeding na weigering ontheffing geheimhoudingsplicht belastingambtenarenb 192staatssecafwijzen gevraagde restitutie teveel ingehouden
loonbelasting b 193BD/P/O/Amstelveengebruik onjuiste
gegevens bij belastingaanslag b,nb 203BD/P/O/Hilversumweigeren
navorderingsaanslag ambtshalve te verminderen b 204staatssecweigeren
het besluit geen kwijtschelding te verlenen te herzien b 205BD/P/Rijswijkwijze
van reageren op brief, bejegening door inspecteur nb,b 208BD/CBAstorting
belastingteruggave op rekening ex-echtgenoot, weigering bedrag opnieuw op
juiste rekening te storten*b,nb  BD/P/O/Amstelveen nb 213Abpafwijzen voorstel tot betalingsregeling, beantwoording
brief b,nb 219staatssecafwijzen verzoek tot vergoeding
advieskosten*b,nb 221BD/Cbaherhaald toezenden formulier
voor opgave bankrekening*b,nb 222BD/O/Emmen en BD/DO Nrd.
Zwolleexecutoriale verkoop goederen ondanks aanbod om schuld te voldoen,
en negeren betekeningstermijn b 224BD/P/Hoogeveenweigeren
ambtshalve vermindering aanslag inkomstenbelasting*nb 238BD/P/O/Haarleminformatie
verstrekken aan particulier detective van ex-echtgenoot nb 241Domeinen
Meppelintrekken ligplaatsvergunning voor visbootje b 247BD/O/Utrechtweigeren
kwijtschelding van belastingschuld b 248BD/O/Roermondwijze
van beslaglegging en executie personenauto b  BD/DO Z. Bredaafwijzen
compromis voor afbetaling belastingschuld b 249staatssecafwijzen
verzoek om rentevergoeding, niet reageren op klacht*nb,go 251BD-Registratie/Successieten
onrechte aanslag opgelegd en daarvoor aanmaning gestuurd en ten slotte ambtshalve
verrekend met een teruggave#nb 254Domeinen Noordaanvankelijk
niet willen verkopen van een stuk grond in erfpacht en dit tien jaar later
wel willen voor een veel hoger bedrag, niet reageren op brieven*nb 267BD/P/Utrechtweigering
kwijtschelding aanslag inkomstenbelasting/premies 92 en 93 b 275BD/P/Heerenveenbeslaglegging
op inboedel zonder adres te verifiëren nb 281BD/douane
Hoofddorpverzoek douanier Schiphol om paspoort te tonen, controle van
schoenen op drugs, selectie verdachte personen op huidskleur nb,b 292BD/P/O/Buitenl/Heerlenweigering
tot vergoeding van proceskosten b 306BD/P/Den Haagvragen
stellen deurwaarder aan tienjarige dochter inzake aanslag broer nb,b317Domeinen Westtoekennen van oevergronden aan Staat terwijl
perceel in eigendom is b 318BD/O/Utrechttoepassen
van versnelde inning belastingschuld b 320BD/P/Middelburgniet
opleggen van voorlopige negatieve aanslag b,go  BD/P/Rotterdamonvolledige
informatieverstrekking go 326staatssecafwijzen kostenvergoeding
na onterechte aanslag b,nb  BD/G/O/Maastrichtlate reactie
op brief nb 348BD/GO/Den Haagweigeren rentevergoeding
na vertraagd afgeven carryback-beschikking*b,nb 352BD/P/O/Zaandamniet
inhoudelijk reageren op brieven, blijven toezenden formulier nb 378BDP
Rijswijkniet gewezen op mogelijkheid indeling in andere tariefgroepb  SVB Amstelveen   382BD/O Den Haagvoorlopige
belastingaanslagen naar te hoog belastbaar inkomen/vermogen vastgesteld, verrekeningen
afgeboekt zonder daarin voldoende inzicht te geven, verzoek tot vergoeding
kosten bijstand accountant afgewezen b 389BD/P Heerlenweigering
tot verlenen vermindering voor aanslag inkomstenbelasting/ premie volksverzekeringen
over 1992 b 390BD/P Ossweigering tot verlenen vermindering
voor aanslag inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen over 1992b 391BD/P Leeuwardenweigering tot verlenen vermindering
voor aanslag inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen over 1992b 392BD/P/O Alkmaarweigering tot verlenen vermindering voor
aanslag inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen over 1992 b 393BD/P
Ossweigering tot verlenen vermindering voor aanslag inkomstenbelasting/premie
volksverzekeringen over 1992 b 394BD/P Harderwijkweigering
tot verlenen vermindering voor aanslag inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen
over 1992 b 398BD/O Apeldoornweigering tot medewerking
aan uitvoering van gemaakte afspraak tot sanering fiscale schulden b403BD/P Hoogeveenten onrechte nader bewijsmateriaal gevraagd
i.v.m. aangifte inkomstenbelasting, onjuiste benadering in telefoongesprek,
niet beantwoorden brief b,nb 408BD/P/O Zaandamweigering
tot verlenen vermindering voor aanslag inkomstenbelasting/premie volksverzekeringen
1992*nb 415BD/P/ Leidenverzoek om te
worden gehoord niet ingewilligd, onvoldoende informatie over gronden voor
standpunt en onvoldoende ingegaan op aangevoerde argumenten, bij afhandeling
klacht geen aanspreekpersoon aangegeven nb 423staatssecschadevergoeding
aangeboden die niet in verhouding staat tot gemaakte kosten b 432staatssecweigering
gemaakte kosten voor indienen bezwaarschrift te vergoeden b 438staatssecverzoek
om vermindering aanslag inkomstenbelasting afgewezen*nb 443BD/P/O
Bredawijze van informeren over uitstaande fiscale verplichtingennb 460BD/P/O Haarlemondanks indienen gecorrigeerde aangiften
vastgestelde aanslagen inkomstenbelasting opgelegd, ondanks ingediende bezwaarschriften
tegen aanslagen aangemaand tot betaling, niet gereageerd op bezwaarschrift,
en ingediende klachten b,nb 462BD/O Rotterdam wijze
van opstelling bij invordering openstaande belastingschuld, afspraken over
verrekening geschonden b,nb 467BD/O Winterswijkvertraging
afdoening bezwaarschrift en aangifte inkomstenbelasting, onduidelijke informatieverstrekking,
uitvoeren controles waardoor verzoeker opdrachten verliest b,nb 498Belastingdienst/Douanebehandeling
bij controle op luchthaven Schiphol, in kader van Hoofddorp klachtbehandeling
niet gehoord*b,nb 501staatssecverzoek afgewezen om
t.a.v. belastbaarheid stakingswinst onderneming hardheidsclausule toe te passenb 503BD/P Rotterdamonzorgvuldige behandeling van aangiften
inkomstenbelasting, behandelingstermijn van verzoek om toepassing uitsmeerregelingb,nb 507BD/P/O Bredastandpunt dat verzoeker zijn activiteiten
niet als ondernemer maar in dienstbetrekking uitvoerde eerder aan opdrachtgever
dan aan verzoeker meegedeeld b 509BD/O Den Haagverzoek
om uitstel betaling belastingschuld afgewezen b 513BD/O
Rijswijkbehandeling bezwaarschrift tegen navorderingsaanslag inkomstenbelasting
overgedragen aan Belastingdienst Rotterdam, zonder verzoeker daarvan op de
hoogte te stellen b,nb 516BD/CBM Apeldoorngeen schriftelijke
reactie op bezwaarschriften, drie verschillende betalingsverzoeken toegestuurd,
niet (adequaat) gereageerd op doorgegeven mutatie, toezegging om duidelijkheid
te verschaffen niet nagekomen, ten onrechte aanslag met boete toegezonden,
ten onrechte f 65,- in rekening gebracht b,nb  BD/P/O
Roosendaalterzake van navorderingsaanslag f 130,- in rekening gebrachtb 536BD/O Lelystadverzoek om uitstel van betaling belastingaanslagen
afgewezen b 541BD/P/O Bredaonzorgvuldig en onbegrijpelijk
gehandeld bij opgelegde voorlopige aanslagen inkomstenbelasting en vermogensbelasting
1995*b,nb,go 542BD/P Hengelomededeling gewijzigd rekeningnummer
niet verwerkt of doorgegeven b,nb 548BD/O Utrechtnog
geen uitspraak gedaan op bezwaarschriften tegen aanslagen inkomstenbelasting
1988 tot en met 1990 b 550BD/P/O Haarlemverzoek om
vergoeding adviseurskosten afgewezen b 558BD/P Hengeloverzonden
adreswijziging weggegooid, vasthouden aan voorlopige aanslag, weigering kopie
voorlopige aanslag te verstrekken, niet behoorlijk te woord gestaan#b,nb,go566BD/O Enschedeweigering teveel betaald belastinggeld terug
te betalen b 572BD/CBM Apeldoorngeen
reactie op wijzigingsformulier en brief over overschrijven motorrijtuigenbelasting
naar nieuwe auto, niet tijdig doorgegeven aan Belastingdienst dat bedrag naheffingsaanslag
zou worden verminderd b,nb,go  BD/P/O Bredadwangbevel
betekend zonder rekening te houden met al gedane betaling, bij afwezigheid
verzoeker beslag gelegd op auto#b,nb 577BD/CBM Apeldoornverzoek
om kostenvergoeding afgewezen b 578staatssecschadevergoeding
voor onjuiste vermelding adres Italiaanse Belastingdienst geweigerdb 595BD/P Rotterdamverzoek om voortzetting verleende uitstel
van betaling afgewezen b 600BD/P/O Alkmaarcorrespondentie
over ingediende aangiften inkomstenbelasting aan administrateur gestuurdb 610GAK Amsterdamniet geïnformeerd over wijziging
in inhouding loonbelasting op arbeidsongeschiktheidsuitkering en over consequenties
invoering beslagwet, schadeclaim m.b.t. 3 naheffingsaanslagen inkomstenbelasting
afgewezen, verwezen naar Sociale Verzekeringsraad terwijl die werd opgehevenb,nb  BD/P/O buitenlandaangiftebiljetten niet verstuurd en
ten onrechte aangemaand nbDefensie nr.min/zboklachtoordeel 051DMPbehandelingsduur
aanvraag pensioen nb 060Centraal archievendepot/zoekmaken
filatelistisch bijzondere en historische postzegels nb  Sectie
militaire gesch.    Koninklijke Landmacht   210Bur. Soc.
Med. onderzoekniet beantwoorden brief, telefonische bejegening door
arbeidsdeskundige nb,go 223ministerweigeren van nieuwe
aanstelling na veroordeling tot diefstal b 233Dir Dienstplichtzakenweigeren
herkeuring militaire dienst b 338Centrale herkeuringsdienst
voor de dienstplichtafwijzing verzoek om herkeuring b 350DMP
Kerkradeweigeren eenmalige uitkering in verband met overlijdenb 369gempo Bussumonvoldoende actie na vernieling tuinplantenb  KMar  bVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer nr.min/zboklachtoordeel 046Kadaster
Bredaweigeren begrenzing perceel aan te passen op verzoek van één
partij b,nb 232DGVHuitblijven besluit over bezwaarschrift
inzake huursubsidie*nb 234DGVHweigeren uitbetalen
in verleden toegekende subsidie b 258KIWA NVniet adequaat
behandelen van het verzoek om de sanering van een ondergrondse olietank (actie
Tankslag) te controleren b 302DGMte weinig toezicht
houden bij aanbrengen geluidswering aan woning b 345DGVHuitblijven
beslissing op verzoek tot bijdrage eigen woning nb 346Kadaster
Middelburgweigering om resultaat van meting van perceel te wijzigenb 421Insp. Volkshuisvesting Haarlemafspraak om naam
niet te noemen geschonden, in brief niet ingegaan op klacht nb 437DGVHlaat
gereageerd op bezwaarschrift, twee brieven onjuist geadresseerd, geen reactie
op twee brieven, afspraken niet nagekomen b,nb 458DGVHverzoek
om kwijtschelding schuld wegens teveel ontvangen huursubsidie afgewezen omdat
het te laat zou zijn ingediend b 463Kadaster Groningenondanks
herhaalde verzoeken niet bereid om een nieuwe meting van een perceel te verrichtenb 551Kadaster Eindhovenontoereikend geantwoord op vragen
over uitzetting grens tussen twee percelen b 564DGVHreactie
op bezwaar tegen betekening van twee dwangbevelen i.v.m. terugvordering huursubsidieb,nb 574DGVHvoorgestelde betalingsregeling voor terugbetalen
teveel ontvangen huursubsidie afgewezen, medegedeeld dat verdere correspondentie
hierover niet meer in behandeling zou worden genomen b 583DGVHgezien
omstandigheden ten onrechte vordering verrekend met toegekende huursubsidie*b,nb605DGVHweigering om bij toe te kennen huursubsidie de overgangstabel
toe te passen*nbVerkeer en Waterstaat nr.min/zboklachtoordeel 022CBRafwijzen
herkeuring in verband met epilepsie, klachtbehandeling#b,nb 039RWS
Utrechtniet voortvarend reageren op klacht over golfslag b 182CBR
Arnhemklachtbehandeling over CBR-examinator nb 195RWS/AVV
Rotterdamuitnodigen voor sollicitatiegesprek terwijl afwijzingsgrond
al bekend was (gebrek aan ervaring), weigeren schadevergoeding (vliegticket)b 209RDWweigering restitutie transactie wegens onverzekerd
rijden b 220CBRweigeren vergoeding van onnodige kosten
voor eigen verklaring b 260RDWten onrechte betichten
van onverzekerd rijden, beledigingen in brief b,nb 280CBRafwijzing
rijtest in eigen auto, uitblijven van herkansingsexamen nb 287RDWniet
doorvoeren adreswijziging nb,b 297CBRtoezenden verzoek
tot bijbetaling en vervolgaangifte voor personenauto b 323RWS
Lelystadvergoeden van schade aan auto door steenslag bij werkzaamhedenb 362RDWten onrechte bekeurd voor ontbreken APK-bewijs,
niet geïnformeerd over daaropvolgend onderzoek, noch sanctie ongedaan
gemaakt b 383RDWweigering tot afhandelen aanvraag
omwisselen rijbewijs b 420RWSstrookje grond dat grenst
aan complex verzoeker aan buren verpacht en later verkocht zonder verzoeker
daarover te informeren b 436RWStoezegging tot plaatsing
geluidscherm in 1994/1995 niet nagekomen b,nb 445RWSwijze
van reactie op ingediende schadeclaim b 477CBRten
onrechte oude inschrijvingsregeling rijscholen vervangen door nieuwe overeenkomstb 505RWS Limburgondanks afspraak door wegwerkzaamheden huis
onbereikbaar gemaakt, geweigerd schade te vergoeden b 563CBRweigering
examengeld te restitueren b 584CBR Arnhemafwijzende
beslissing op klachten over examinator b,nb,go  CBR Rijswijkgenomen
verzoek om beslissing te herzien afgewezen nbEconomische zaken nr.min/zboklachtoordeel 073KvK
Amsterdamafwijzen verzoek om adres uit Handelsregister niet aan derden
te verstrekken ten behoeve van direct mail#b 253CBSten
onrechte en herhaald toezenden van enquêteformulier, niet reageren op
verzoek om uitleg b,nb 488Senter Zwollelate beslissing
op bezwaarschrift nbLandbouw, Natuurbeheer en Visserij nr.min/zboklachtoordeel 227ministerweigeren
andere teldatum te hanteren voor registratie mestquotum, uitblijven van toelichtingb 339DGweigeren rentevergoeding en accountantskosten na
late betaling inkomenssteun akkerbouw*nb,b 365Staatsbosbeheer
Zeistniet geïnformeerd over uitgeven terrein in erfpacht en geen
rekening gehouden met belangen nb 414Raad van Beroep NAK
Edeongegrondverklaring beroep tegen vijf beslissingen om pootgoed af
te keuren nbSociale Zaken en Werkgelegenheid nr.min/zboklachtoordeel 003RDA
Rotterdamontslagvergunning – anciënniteit, hoor/wederhoor,
motivering nb 009RDA Sittardontslagvergunning –
anciënniteit, verweer, motivering b,nb 012RDA Bergen
op Zoomontslagvergunning – verweer, motivering b,nb 019Directie
Migratieverstrekken van informatie aan consulaat VS nb  JUST/CJDniet
verwijderen gegevens uit justitiële documentatie nb  JUST/Dir.
Staats- enklachtbehandelingnb  Strafrecht  021RDA
Alphen ad Rijnontslagvergunning – verweer b 028RDA
Tilburgfouten bij ontslag, geen antwoord op schriftelijke vragennb 029RDA Tilburgfouten bij ontslag, geen antwoord op schriftelijke
vragen nb 031GAK Rijswijklakse behandeling WW-aanvraag,
geen voorschotten nb 033RDA Nijmegenontslagvergunning –
verweer, anciënniteit b 034RDA Hengeloontslagvergunning –
verweer, motivering b 042RDA Alphen ad Rijnontslagvergunning –
anciënniteit, motivering nb 044RDA Haarlemontslagvergunning –
anciënniteit, zwakke marktpositie, feestdagen b 045RDA
Bredaontslagvergunning – anciënniteit, motivering nb047GAK Venlomaar deels vergoeden kosten door late uitkering
WW*b,nb 053arbeidsbureau Rotterdamonvoldoende ingespannen
om verzoeker aan werk te helpen b 055RDA Harderwijkontslagvergunning –
onjuiste ontslaggrond, procedurefout, geen inhoudelijke reactie werkgever
op verweer, functie niet vervallen b 056RDA Utrechtontslagvergunning –
ten onrechte niet aangemerkt als gehandicapt, geen afschrift verstrekt van
advies GMD nb 064RDA Den Boschontslagvergunning –
redelijkheid, anciënniteit, hoor en wederhoor b,nb 070RDA
Alphen a/d Rijnontslagvergunning – ten onrechte aanvoeren verstoorde
werkrelatie, onvoldoende motivering nb 071arbeidsbureau
Zwolleverstrekken onjuiste informatie over vacatures b 076RDA
Alkmaarontslagvergunning – onvoldoende onderzoek, geen rekening
gehouden met slechte positie van verzoeker op de arbeidsmarkt b 082RDA
Bergen op Zoombezwaar tegen overweging in ontslagvergunning, uitblijven
reactie op brieven b,nb 086GAK Apeldoorn/Hilversumbehandelingsduur
aanvraag uitkering, vijf medische keuringen b,nb 087RDA
Amsterdamontslagvergunning – onvoldoende onderzoek en motiveringb 088RDA Eindhovenontslagvergunning – onvoldoende
onderzoek en motivering b 095RDA Rijswijkontslagvergunning –
motivering b 098RDA Leidenontslagvergunning –
verweer, motivering b 100RDA Groningenontslagvergunning –
geen toetsing anciënniteitsbeginsel b 101RDA Roosendaalontslagvergunning –
onvoldoende onderzoek passend werk, geen recent GMD-rapport nb 104RDA
Eindhovenontslagvergunning – motivering, informatieverstrekking
nalaten toezenden ontslagvergunning aan gemachtigde b,nb 112RDA
Den Boschontslagvergunning – onjuiste motivering, onjuiste toepassing
anciënniteitsbeginsel, late toezending motivering b,nb 118RDA
Apeldoornontslagvergunning – negeren verweer binnen afwikkelingstermijnb 124RDA Rijnmond/Rotterdamontslagvergunning – geen
afweging van belangen, strijdigheid met Delegatiebesluit 1993 b,nb 166SVB
Dordrechtafwijzing verzoek om vergoeding wettelijke rente b 171GAK
Roermondonjuiste informatieverstrekking inzake financiële gevolgen
ontslag b  GAK Venloklachtbehandeling b 172RBA/Centrale
Vakopleiding voor Technische beroepenintrekken toelating tot cursus,
niet beantwoorden van brief b,nb 173PURuitblijven
reactie op verzoek tot vergoeding van behandelingen nb 176Dienst
Inspectie en Informatieonvolledige rapportage na inspectie inzake
arbeidsongeschiktheid nb 178GAK/Opsporingsdienst Apeldoornwijze
van verhoor inzake fraudeonderzoek, bezwaar tegen opmaken proces verbaal mede
tegen zoon, afhandeling klacht b 185SVB Amsterdamverplichting
jaarlijks levensbewijs te overleggen, niet accepteren door manager bank gewaarmerkt
levensbewijs b 214Detambejegening tijdens gesprek
met verzekeringsdeskundige, klachtbehandeling b,nb,go 215RDA
Hoogeveenontslagvergunning – onvoldoende onderzoek naar overurenb 217GAKbeantwoording brief over vorderingen AWW van moederb,nb 235RDA Den Boschontslagvergunning – ten onrechte
advies OR overgenomen b 242GAK Amsterdameisen dat
verzoeker renteverlies aantoont*b,nb 243GAK Amsterdameisen
dat verzoeker renteverlies aantoont*b,nb 244GAK Amsterdamweigeren
rentevergoeding b 266SVB Maastricht(te laat) toezenden
informatieformulier aanvraag kinderbijslag b 273arbeidsbureau
Sittardte weinig actieve houding bij wederinpassing in werkprocesb 274RBBverstrekking medische gegevens aan derden, niet
corrigeren dossier b 276DETAMopleggen boetenota na
te laat insturen jaaropgaven loon b 283RDA Maastrichtontslagvergunning –
subjectieve werkwijze, ondeugdelijke motivering nb,b 285GAK
Bredatijdstip waarop WW-uitkering wordt uitbetaald#b 290arbeidsbureau
Hengelohandelwijze rond bezwaar tegen intrekken banenpool-indicatieb 293CBA Rijswijkonnodige vertraging in aanvraag beschikbaar
stellen arbeidskrachten nb,b 295GAKherhaald verzoek
om rekeningnummer, laat storten van bedrag nb,b 296PURuitblijven
reactie op brief nb 298GAK Apeldoornuitblijven afhandeling
van verzoek om uitkering Toeslagenwet nb 299SVB Leeuwardenwijze
waarop aow-fraude bij bejaarde schoonouders is onderzocht nb 305SVB
Amstelveenniet bekendmaken dat aanvraagformulier niet op postkantoor
verkrijgbaar is, foute informatie in informatiefolder#b 310RDA
Zwolleverlenen ontslagvergunning b,go 319GAK Amsterdamonjuiste
weergave naam, uitblijven reactie op verzoek wijziging nb,b 322GAK
Amsterdamslechts gedeeltelijk toewijzen schadeclaim na vernietiging
besluit*nb,b 341RDA Bergen op Zoomontslagvergunning –
toekenning van vergunning na eerdere weigering b 347GAK
Venloniet accepteren loonverdelingsverklaringen, niet aanwijzen vaste
contactpersoon b 360GAK Leidente lang gewacht met
indienen van gronden voor hoger beroep bij CRB tegen vermindering arbeidsongeschiktheidspercentage#nb361RDA Utrechtontslagvergunning in strijd met redelijkheidnb 363RDA Hilversumten onrechte ontslagvergunning verleend,
geen gelegenheid geboden te reageren op GMD-advies b,nb 374RDA
Bredaonterecht ontslagvergunning verleend b 376GAK
Amsterdamten onrechte niet bereid invorderingsrente te vergoeden*nb377BVG Zeistonvoldoende antwoord op vragen over medische
herbeoordeling i.v.m. WAO-uitkering nb 379GAK Alkmaargeen
reactie op bezwaarschrift inzake afwijzing aanvraag werkloosheidsuitkering*nb380PUR Leidenonvoldoende aandacht voor verzoek bij correspondentie
rekening te houden met periode nationale herdenking nb 381Directie
Gezondheidweigering tot aanpassing beleid uitvoering Arbowet opdat losse
oogdouche wordt toegestaan b 401RBA Rotterdamonheuse
bejegening tijdens comparitie in kader van ontslagprocedure b,nb 402RDA
Deventeronterecht ontslagvergunning verleend, geen verslag ontvangen
van gesprek tussen arbeidsbureau en werkgeefster b 412SFB
Rotterdamgeen beslissing betreffende het recht op een WAO-uitkering
toegezonden, geweigerd een nieuwe beslissing af te geven b,nb 418CBA
Rijswijkgeen termijn gegeven waarbinnen op beroepschrift beslist zou
worden, lange behandelingsduur nb 424RDA Hengeloonterecht
ontslagvergunning afgegeven, anciënniteitsbeginsel niet juist toegepast,
onvoldoende rekening gehouden met zwakke positie op arbeidsmarkt b,nb426PUR Leideningehouden loonbelasting niet gerestitueerdnb 430PUR Leidenin correspondentie over inkomsten als zelfstandige
naast uitkering niet zakelijk en onbevooroordeeld bejegend b 431Detam
Utrechtnog geen nieuw besluit genomen over arbeidsongeschiktheidnb 435GAK Dordrechtonheuse bejegening in twee telefoongesprekkenb 441Detam Utrechtbehandelingsduur aanvraag AAW-uitkering#nb444GAK Apeldoornweigering vergoeden wettelijke rente over
te laat uitbetaald ziekengeld voor werknemers*nb 446RDA
DordrechtGAK om advies gevraagd over aanvraag ontslagvergunning alvorens
werknemer te informeren*nb 447GAK Amsterdamwijze van
afhandeling klachten b,nb 450RDA Alkmaarten onrechte
ontslagvergunning verleend, onvoldoende onderzoek verricht in ontslagprocedure,
ontslagvergunning niet goed gemotiveerd b 452GAK Amsterdamonterecht
conclusies getrokken over zwart werken, klacht hierover afgewezen b456RDA Goudaten onrechte ontslagvergunning afgegevenb,nb 464GAK Amsterdamsuggestieve vraag gesteld, tegenstrijdige
informatie gegeven en grievende opmerkingen gemaakt b 466RDA
Hilversumonjuiste beslissingen n.a.v. ontslagaanvragen 5 werknemersb,nb 470RDA Amsterdambij ontslagaanvraag niet voldaan aan
onderzoeksplicht b 474Ziekenfondsraadzonder toestemming
betrokkene inkomensgegevens opgevraagd bij PUR, klacht hierover niet correct
afgehandeld nb 475SFB Amsterdamnabetaling
te laat uitbetaald, klacht niet juist afgehandeld, rentevergoeding geweigerd
en verzoek om vergoeding incassokosten niet volledig gehonoreerd, brief niet
beantwoord*b,nb 483GAK Amsterdamafwijzing verzoek
om vergoeding rente i.v.m. nabetaling*b,nb 484GAK Amsterdamleeftijdsdiscriminatie
bij afwijzen sollicitatie, brieven onvoldoende beantwoord b,nb 486PUR
Leidenverzoek om schadevergoeding afgewezen*nb 492RDA
Alkmaarafwijzen aanvraag ontslagvergunningen voor twee werknemersnb 495RDA Middelburgafgifte ontslagvergunning onterechtb,nb 499RDA Maastrichtten onrechte ontslagvergunning afgegevennb 504RDA Eindhoveni.v.m. onjuiste motivering ontslagaanvraag
ten onrechte ontslagvergunning afgegeven b 506SFB Amsterdamlange
behandelingsduur uitbetaling vakantiezegels nb 511RDA Deventeranciënniteitsbeginsel
niet juist toegepast bij ontslagvergunning b 512RDA Utrechtin
ontslagvergunningsprocedure gemachtigde niet benaderd toen reactie op ontslagaanvraag
uitbleef, geen gelegenheid gegeven te reageren op advies bedrijfsvereniging,
niet meegewogen of werkgeefster een redelijk belang had bij voorgenomen ontslagb,nb 514Centraal Bureau grafische bedrijvenontslagvergunning
verleend op basis van ontoereikende motivering en afgegeven zonder nader onderzoek
n.a.v. herstelmelding werkgeefster, in reactie op brieven meegedeeld dat over
totstandkoming besluit ontslagvergunning niet werd gecorrespondeerdb,nb 524GAK Bredatrage, onjuiste en onzorgvuldige wijze
van handelen rond intrekking AAW-uitkering b,nb,go 529Arbeidsbureau
A'dam Centrumgeweigerd verzoeker te bemiddelen voor vacature jongerenorganisatieb,go 531RDA Hoogeveenontslagvergunning verleend terwijl
economische noodzaak ontslag onvoldoende aannemelijk is gemaakt b 534RDA
Assenontslagvergunning verleend ondanks onjuiste en ontoereikende motiveringb,nb 540RDA Den Boschbij verlenen ontslagvergunning anciënniteitsbeginsel
niet juist toegepast b 544RDA Rotterdamten onrechte
ontslagvergunning verleend en klachtbrief hierover onvoldoende toereikend
en te laat beantwoord b,nb 545GAK Bredaniet correcte
bejegening door verzekeringsgeneeskundige, klacht hierover ongegrond verklaard
en verzoek om andere arts afgewezen b 547SFBgeweigerd
rente te vergoeden over later toegekende ziektewetuitkering b 561RDA
Deventerten onrechte ontslagvergunning verleend, te laat geïnformeerdb,nb 567RDA Haarlemopstelling RDA tijdens ontslagvergunningsprocedureb 568RDA Amsterdamwerkgeefster niet gevraagd om overlegging
financiële gegevens ter onderbouwing ontslagaanvraag, anciënniteitsbeginsel
niet toegepast b 570Centrum Vakopl. Den Haagniet toegelaten
voor cursus RBA Rijswijk, wijze van afhandeling klachten b,nb 575RDA
Helmondontslagvergunning verleend terwijl bedrijfseconomische noodzaak
onvoldoende aannemelijk was gemaakt, strijdig met anciënniteitsbeginsel,
beslissing onvoldoende gemotiveerd b,nb 576RDA Rotterdamop
grond van regelmatig ziekteverzuim ontslagvergunning verleend nb 579Detam
Utrechtklacht ongegrond verklaard b 589GAK Leidenop
onjuiste grond afgewezen voor functie b 594RDA Bergen op
Zoomten onrechte ontslagvergunning verleend, niet geïnformeerd
over inwinnen advies bij GMD, advies niet aan verzoeker voorgelegd nb599RDA Assenontslagvergunningen verleend voor 18 medewerkers
zonder dat op aangevoerd verweer is ingegaan nb 602RDA
Apeldoornten onrechte ontslagvergunning afgegeven: onvoldoende gemotiveerd
en ten onrechte voorbijgegaan aan verweer b,nb 604SVB, kantoor
Buitenlandweigert medewerking aan bemiddelaar van in Amerika en Canada
wonende AOW-gerechtigden*nb 608Detam Utrechtgeweigerd
wettelijke rente te vergoeden over nabetaling WAO-uitkering#b,nb 610GAK
Amsterdamniet geïnformeerd over wijziging in inhouding loonbelasting
op arbeidsongeschiktheidsuitkering en over consequenties invoering beslagwet,
schadeclaim m.b.t. 3 naheffingsaanslagen inkomstenbelasting afgewezen, verwezen
naar Sociale Verzekeringsraad terwijl die werd opgeheven b,nb  FIN/BD/P/O
buitenlandaangiftebiljetten niet verstuurd en ten onrechte aangemaandnb 613GUO Gouda en BVG Rijswijkonvoldoende geïnformeerd
over ziektewetuitkeringen die verzoeker heeft ontvangen en over schuld van
ca. f 13 000,- aan GUO wegens ten onrechte ontvangen uitkering,
nog niet beslist op aanvraag AAW/WAO-uitkering nb, b,nb,goVolksgezondheid, Welzijn en Sport nr.min/zboklachtoordeel 194Ziekenfondsraaduitblijven
verplicht advies nb 225GIGV NHprocedure besluit tot
hersenobductie vader, informatieverstrekking b,nb,go 271ministernalatige
houding overheid in de bescherming van hemofiliepatiënten tegen besmetting
met HIV nb,b 286IGZ Haarlemniet serieus nemen klacht
inzake kakkerlakkenplaag in tehuis b 416verzekeringsgeneeskundige
GUO Tilburg onheus bejegend, go GUO Zoetermeeronjuiste
afhandeling klacht nb448GIV Den Boschtegen huisarts
gerichte klacht van dochter overleden patiënte onvoldoende zorgvuldig
behandeld nb 454COA Rijswijkte lage reiskostenvergoeding
verstrekt aan vrijwilliger*nb 481IGZ Zeistonjuiste
afhandeling klacht over werkwijze klachtencommissie ziekenhuis b,nb520Directie Jeugdbeleiddeurwaarder ingeschakeld voor de
inning van ouderbijdragen inzake uithuisplaatsing zoon, en vervolgens niet
bereid de deurwaarderskosten voor eigen rekening te nemen b 532GIV
Limburgwijze afhandeling klacht over verpleeghuis b,nb 539GIV
Zwollewijze van onderzoek naar toedracht overlijden dochtertjenb 549GIGV Arnhemwijze van klachtbehandeling nbWaterschappen nr.min/zboklachtoordeel 059Zuiveringschap
Dordrechtten onrechte in rekening brengen van aanmaningskosten
aanslag verontreinigingsheffing b 066Hoogheemraadschap Bredageen
rekening gehouden met huurlasten bij het bepalen van de hoogte van de verontreinigingsheffing
oppervlaktewater b 096Hoogheemraadschap Alkmaarbezwaar
tegen verontreinigingsheffing b 197Polderdistrict Betuwezonder
gegronde reden verhogen retributie voor gebruik dijkhelling b,nb 216Waterschap
Walcherenafwijzing verzoek tot kwijtschelding b 354Waterschap
Goesten onrechte afwijzen verzoek om kwijtschelding, heimelijk informatie
inwinnen bij advocaat b,nb 358Waterschap Hoofddorpniet
vergoeden schade veroorzaakt aan woning (scheuren) door plaatsing duikerb,nb 359Waterschap Schouwen-Duivel. ten onrechte crematiepolis
als vermogen aangemerkt*nb 372hoogheemraadschap
Bredaonterecht geweigerd betekeningskosten dwangbevel te restituerenb 451Zuiveringschap Roermondvolhardt in weigering kwijtschelden
aanslag verontreinigingsheffing oppervlaktewateren 1994 b 494Waterschap
Boxtelgang van zaken tijdens sollicitatiegesprekken, afhandeling sollicitatie,
afhandeling klacht hierover b,nb 557DB Zuiveringschap Dordrechtbij
berekening betalingscapaciteit geen rekening gehouden met normbedragbBIJLAGE 4PUBLIKATIES NATIONALE OMBUDSMAN4.1 Publikaties van de Nationale ombudsman 4.1.1 JaarverslagenDe jaarverslagen van de Nationale ombudsman voorafgaand aan 1995 Verslag voorbereiding
en invoering( 6 april 1982)TK 17 364 Jaarverslag
1982(26 april 1983)TK 17 875 Jaarverslag 1983(17
 mei 1984)TK 18 358 Jaarverslag 1984( 9 mei 1985)TK
18 965 Jaarverslag 1985(12 mei 1986)TK 19 525Jaarverslag 1986(17 maart 1987)TK 19 900 Jaarverslag
1987( 1 maart 1988)TK 20 424 Jaarverslag 1988(20
maart 1989)TK 21 075 Jaarverslag 1989(26 maart 1990)TK
21 478 Jaarverslag 1990(21 maart 1991)TK 22 016Jaarverslag 1991(25 maart 1992)TK 22 550 Jaarverslag
1992(24 maart 1993)TK 23 050 Jaarverslag 1993(23
maart 1994)TK 23 655 Jaarverslag 1994(22 maart 1995)TK
24 1254.1.2 Artikelen c.a.Overzicht van de publikaties verband houdend met (aspecten van) het werk
van de Nationale ombudsman van de hand van M. Oosting, verschenen sinds zijn
ambtsaanvaarding (1 oktober 1987): 1988– De doorwerking van rechtsbescherming op het openbaar bestuur,
in: Bestuurswetenschappen (themanummer over ontwikkelingen in de
rechtsbescherming), 1988, nr. 6, blz. 389–404. 1989– De last van het recht: recht als opdracht en als obstakel, in:
J. W. M. Engels e.a. (red.), De rechtsstaat herdacht, Zwolle, 1989,
blz. 171–183;– Het oordeel van de Nationale ombudsman, in: Nederlands Tijdschrift
voor Bestuursrecht, juni 1989, blz. 165–174;– De uitvoering van overheidstaken, gezien door de Nationale ombudsman,
in: Bestuur, maandblad voor overheidskunde, juni 1989, blz. 187–193;– Hoe behoort u te ontvangen? Over invordering en behoorlijkheidsnormen
(voordracht symposium Koninklijke Broederschap van Ontvangers van 's Rijks
Belastingen – 23 november 1989). 1990– Klachten over het rechtsbedrijf, in: Nederlands Juristenblad, jrg. 1990, afl. 19, blz. 689–693;– De overheid beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen (jurisprudentienummer), 1990, nr. 3, blz. 169–182;– Kwaliteit van de overheid (Nieuwenhoflezing IV, Rijksuniversiteit
Limburg), Deventer, 1990. 1991– De overheid in 1990, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen (jurisprudentienummer), 1991, nr. 3, blz. 161–173;– Het bestuur zal handhaven. Over de aanvaardbaarheid van gedogen als vorm van beleidsvoering door de overheid, in: Nederlands
Tijdschrift voor Bestuursrecht, februari 1991, blz. 41–53;– De uitvoering van beleid en de kwaliteit van de overheid, in:
H. D. Tjeenk Willink e.a., Bestuurlijke vernieuwing en de Partij
van de Arbeid als bestuurderspartij, Wiardi Beckman Stichting en Stichting
Vormingswerk PvdA, Amsterdam, 1991, blz. 39–48. 1992– The Ombudsman and Human Rights. Observations based
on the experience of the National Ombudsman of the Netherlands, International
Ombudsman Institute, Occasional Paper 46, Edmonton, Alberta (Canada), February
1992;– De Nationale ombudsman; een korte schets (eigen uitgave
Bureau Nationale ombudsman), 's-Gravenhage, 1992, 1993 (tweede herziene druk)
en 1995 (derde herziene druk);– De Nationale ombudsman na tien jaar, in: Effecten van het
werk van de ombudsman (eigen uitgave Bureau Nationale ombudsman), 's-Gravenhage,
1992;– Wat verwacht de burger van de overheid? (voordracht
Voorjaarscongres Vereniging van Gemeentesecretarissen; Grensverlegging: een
verkenning langs de grenzen van bestuurlijke vernieuwing; 20 maart 1992);– Wat voert de uitvoerende macht uit als zij uitvoert?, in: C. Sas
en M. Herweijer, Uitvoering van beleid. Blinde vlek bij bestuurders
of hobby van onderzoekers? Platform Beleidsanalyse; Werkgroep Ex Post Evaluatie,
Den Haag, 1992, blz. 37–43;– Klagen over de politie. Een model voor klachtbehandeling, in: Delikt en Delinkwent, nr. 22, mei 1992, blz. 413–438;– Goed nieuws is ook nieuws. De Nationale ombudsman op zoek naar
de fabelachtige overheid, in: Bestuurskunde (themanummer De fabelachtige
overheid), 1992, 3., blz. 155–165;– De overheid in 1991, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen (jurisprudentienummer), 1992, nr. 6, blz. 480–499;– Hoe vrij staat klagen? Over klachtrecht en tuchtrecht:
wèl te onderscheiden (voordracht symposium Raad voor het Vrije Beroep
«Klagen staat vrij»; 15 juni 1992). 1993– De Algemene wet bestuursrecht en de Nationale ombudsman, in: J.
L. Boxum e.a. (red.), Aantrekkelijke gedachten. Beschouwingen over
de Algemene wet bestuursrecht, Deventer, 1993, blz. 403–423;– Capita selecta. Een reactie, in: J. M. Polak e.a., Rondom
de Nationale ombudsman. Tien jaar ervaring met het instituut, Prof.
mr. B. M. Teldersstichting, geschrift 78, 's-Gravenhage, 1993, blz. 37–57;– Wie beschermt tegen de beschermers? Over Nationale ombudsman en
rechterlijke (on)macht, in: U. W. Bentinck e.a. (red.), Kabaal in Holland (Liber amicorum B. J. Asscher), Arnhem, 1993, blz. 40–43; – De bewegende Belastingdienst: enkele impressies, in: Liber
Amicorum C. Boersma, 's-Gravenhage, 1993, blz. 118–121;– De overheid in 1992, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, (jurisprudentienummer), 1993, nr. 3, blz. 157–173;– Investigation and assessment by the Ombudsman: Criteria for dealing
properly with complaints, in: Report Fifth International Ombudsman Conference, Vienna, October 1992, uitg. Österreichische Volksanwaltschaft,
Wien, 1993, blz. 19–24. 1994– Stellingen, in: J. J. Wiarda, H. G. Lubberdink en C. J. van Dijk
(red.), Bestuur, burger en rechtspraak, Alphen aan den Rijn, 1994,
blz. 141–145; – Nationale ombudsman en grondrechten, in: NJCM-Bulletin
(Nederlands tijdschrift voor de mensenrechten), jaargang 19–2, maart
1994, blz 98–114;– De overheid in 1993, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, juli/augustus 1994 (jurisprudentienummer), blz. 277–303.– Rechten voor de plichtigen. In: Weekblad voor fiscaal recht
1994, afl. 6123, blz. 1513–1514. 1995– De overheid in 1994, beoordeeld door de Nationale ombudsman, in: Bestuurswetenschappen, mei/juni 1995 (jurisprudentienummer), blz. 160–178;– The National Ombudsman of the Netherlands and Human Rights, in: The Ombudsman Journal, nr. 12, 1994, blz. 1–17;– Essential Elements of Ombudsmanship, in: Linda C. Reif ed., The Ombudsman Concept. Proceedings of an International Conference on
the Ombudsman Concept, held in Taipei, Taiwan, R.O.C., Edmonton, Canada, 1995,
blz. 13–21;– Instituut van de Ombudsman: ook voor de Nederlandse Antillen?,
in: Caraïbische Cadens, Liber Amicorum Edsel A. V. (Papy)
Jesurun. Red. H. E. Coomans e.a., Stichting Libri Antilliani, 1995,
blz. 98–103.Voorts verschenen:– N. A. M. Schipper, Omgaan met klachten, in: Trema XV,
afl. 8, oktober 1992, blz. 357–365.– S. J. P. Snijder en M. J. M. Marseille, Arrestantenzorg (I) en
(II), beoordeling van klachten, in: Modus, 4e jaargang 1995, nr.
2 en 3, blz. 17–20, respectievelijk 17–19. 4.2 Publikaties over de Nationale ombudsmanDe afgelopen twaalf jaar verschenen de volgende publikaties in boekvorm
over (aspecten van) het werk van de Nationale ombudsman (chronologisch gerangschikt):– H. H. Kirchheiner, De Nationale ombudsman in democratisch
perspectief, IJmuiden, 1984;– E. M. H. Hirsch Ballin, Beginselen van klachtprocesrecht
en de Wet Nationale ombudsman, Deventer, 1986;– E. Helder, Ombudsman en administratieve rechtsbescherming, diss. Enschede, 1989;– P. J. Stolk, De Nationale ombudsman, Zwolle, 1991 (tweede
herziene druk);– J. B. J. M. ten Berge, E. Daalder en J. Naeyé, De
Nationale ombudsman, VAR-reeks 106, Alphen aan den Rijn, 1991;– J. B. J. M. ten Berge, M. P. Gerrits-Janssens en P. J. Stolk, Vereisten van behoorlijkheid. Een analyse na tien jaar Nationale ombudsman,
Zwolle, 1992;– J. Naeyé, Nationale ombudsman en politie. Jaarboek
1991, Arnhem, 1992;– J. R. Smit, Nationale ombudsman en fiscaliteit, Deventer,
1992;– J. M. Polak e.a., Rondom de Nationale ombudsman. Tien
jaar ervaring met het instituut. Prof. mr. B. M. Teldersstichting, Geschrift
78, 's-Gravenhage, 1993;– M.P. Gerrits-Janssens, Behoorlijke klachtbehandeling.
Contouren van een geharmoniseerd klachtprocesrecht (diss. Utrecht), Zwolle,
1994;– Jaap Timmer en Bert Niemeijer, Burger, overheid en Nationale
ombudsman. Evaluatie van het instituut Nationale ombudsman, 's-Gravenhage,
1994; – W. Jacobs-Wessels, Klagers en veelklagers bij de Nationale
ombudsman (diss. Universiteit van Amsterdam), Arnhem, 1994.– W. Daniëls, Correspondentiewijzer. Normen van
de Nationale ombudsman voor de correspondentie overheid-burger, Sdu Uitgeverij
Koninginnegracht, «Wijzerreeks», 1995. BIJLAGE 5DE BEOORDELINGSCRITERIAIn het Jaarverslag 1988 (blz. 68–70) is de Nationale ombudsman ingegaan
op het systeem van beoordelingscriteria dat hij in 1988 heeft ontwikkeld met
het oog op de toetsing van de onderzochte gedraging aan de behoorlijkheidsnorm
in artikel 26, eerste lid van de Wet N.o. De desbetreffende lijst van beoordelingscriteria
is sindsdien nauwelijks gewijzigd. Met name de invoering van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb), op 1 januari 1994, heeft intussen echter geleid tot een
beperkte herziening van de lijst.De bijgestelde checklist wordt gebruikt sinds 1 januari 1996. Deze nieuwe
lijst is hieronder weergegeven (zie nader voor deze lijst: hoofdstuk 1, § 1.2.1
en § 1.2.2.2.d, hoofdstuk 2, § 2.2.1.2, en hoofdstuk 3,
§ 3.6). LIJST VAN BEOORDELINGSCRITERIA 1. Overeenstemming met algemeen verbindende voorschriften(d.w.z. alle algemeen werkende regels niet zijnde beleidsregels of andere
interne instructies):a. mensenrechten/grondrechten:aa. in de grondwet vastgelegdab. in internationale verdragen vastgelegdb. bevoegdheidsvoorschriftenc. vorm- en procedurevoorschriften (behoudens de hierna te noemen Awb-voorschriften)d. inhoudelijke voorschriften 2. Geen misbruik van bevoegdheid(het zogenoemde verbod van détournement de pouvoir; zie art. 3:3
Awb) 3. Belangenafweging/redelijkheid 3.1. t.a.v. besluiten (d.w.z. alles wat niet feitelijk
handelen is):a. belangenafweging (zie art. 3:4, lid 1 Awb)b. evenredigheid (zie art. 3:4, lid 2 Awb) 3.2. t.a.v. feitelijk handelen: evenredigheid/proportionaliteit 4. Rechtszekerheid/vertrouwen a. honoreren van gedane toezeggingenb. honoreren van gewekte gerechtvaardigde verwachtingen/vertrouwenc. rechtszekerheid anderszinsd. actief gevolg geven aan rechterlijke beslissingen (zie bij voorbeeld
daartoe strekkende bepalingen in hoofdstuk 8 Awb) 5. Gelijkheid (voor zover niet vallend onder 1a) 6. Motivering (juistheid, toereikendheid en kenbaarheid;
zie onder meer artt. 3:27, 4:16 – 4:20, 7:12, 7:26 Awb) 7. Zorgvuldigheid A. t.a.v. de procesgang: 7. 1. voortvarendheida. o.g.v. wettelijk of intern termijnvoorschrift (zie onder meer artt.
4:13, 4:14, 7:10, 7:24 Awb)b. anderszins (bij voorbeeld redelijke termijn/tijdig herstel gesignaleerde
fout) 7. 2. administratieve nauwkeurigheid 7. 3. actieve/adequate informatieverstrekking:a. behandelingsbericht (zie onder meer artt. 3:17.2, 6:14.1 Awb)b. tussenbericht (zie onder meer art. 7:24.6 Awb)c. tijdige mededeling van besluit tot niet (inhoudelijke) beantwoordingd. informatieverstrekking over rechten/plichten van de burger (zie onder
meer artt. 3:41 – 3:45 Awb)e. informatieverstrekking anderszins (bij voorbeeld onjuiste informatie/geen
antwoord op gestelde vraag, zie onder meer artt. 7:4, 7:9 Awb) 7. 4. actieve opstelling:a. horen (zie onder meer art. 7:2 Awb)b. actieve informatieverwerving anderszins (bij voorbeeld toereikend onderzoek;
zie onder meer artt. 3:2, 3:9 Awb)c. vastlegging verkregen informatie (zie onder meer art. 7:7 Awb)d. hoor en wederhoor B. t.a.v. aanwezigheid voorzieningen op het vlak van de
organisatie: 7. 5. voorzieningen ten behoeve van registratie:a. ontvangst-/verblijfsregistratieb. voortgangsbewaking 7. 6. voorzieningen ten behoeve van coördinatie/afstemming 7. 7. voorzieningen ter bescherming van de privacy 7. 8. voorzieningen ter bevordering onpartijdigheid 7. 9. voorzieningen ter bevordering hulpvaardigheid t.o.v.
burgers 7.10. toegankelijkheida. fysieke toegankelijkheidb. telefonische bereikbaarheid 7.11. adequate verblijfs- en bewaaromstandigheden C. t.a.v. houding/gedrag actor(es) 7.12. correcte bejegening:a. betonen van respect voor de menselijke waardigheid/integriteit van
de burger (in het algemeen)b. betrachten van wat in het algemeen vanuit overwegingen van fatsoen
mag worden verlangd (voor zover niet vallend onder één van de
andere subcriteria van 7.)c. achterwege laten van onbetamelijke opmerkingen (bij voorbeeld discriminerende
opmerkingen/«uitschelden»)d. tonen van de vereiste zelfbeheersing/sociale vaardigheden/professionaliteit 7.13. respecteren privacy (voor zover niet vallend onder
1a: grondrechten; zie onder meer ook art. 2:5 Awb) 7.14. onbevooroordeeldheid (zie ook art. 2:4 Awb) 7.15. open oog voor positie/belangen van burgers/inlevingsvermogen/actieve
en hulpvaardige opstelling 7.16. goed vervullen van zorgplicht t.a.v. aan bestuursorganen
toevertrouwde belangen 8. Overige eisen van behoorlijkheid BIJLAGE 6BESTUURSORGANEN BINNEN DE BEVOEGDHEID VAN DE NATIONALE OMBUDSMAN;
WET NATIONALE OMBUDSMAN6.1 Overzicht van bestuursorganen die vallen binnen de
bevoegdheid van de Nationale ombudsman 1. Bestuursorganen aangewezen in de Wet Nationale ombudsmanIn art. 1a, lid 1, onderdelen a tot en met c van de Wet Nationale ombudsman
zijn de volgende bestuursorganen rechtstreeks aangewezen als bestuursorganen
in de zin van de Wet Nationale ombudsman:a. de ministers;b. bestuursorganen die onder verantwoordelijkheid van de ministers werkzaam
zijn;c. de commissarissen van de Koningin en de burgemeesters, voor zover het
betreft de uitoefening van hun bij wettelijk voorschrift opgedragen taken
met betrekking tot de politie.Praktisch gezien betekent deze bepaling dat alle ministeries, alsmede
de politie, vallen binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman. Tot een
ministerie behoren alle dienstonderdelen – waar ook in het land werkzaam –
die vallen onder de verantwoordelijkheid van de desbetreffende minister. 2. Bestuursorganen aangewezen bij algemene maatregel van
bestuur ex art. 1a, lid 1, onderdeel d van de Wet Nationale ombudsmanI. De bestuursorganen van de waterschappen, daaronder begrepen de (hoog)heemraadschappen,
polderdistricten, dijkschappen, wegschappen en zuiveringsschappen (algemene
maatregel van bestuur van 1 september 1993, Stb. 488; gewijzigd bij besluit
van 16 december 1993, Stb. 683; in werking getreden op 1 januari 1994).II. De bestuursorganen van gemeenten en provincies voor zover het betreft
de uitoefening van de taken die zijn opgedragen aan de voor hen werkzame buitengewoon
opsporingsambtenaren als bedoeld in art. 142, eerste lid, van het Wetboek
van Strafvordering (algemene maatregel van bestuur van 10 april 1995, Stb.
218, in werking getreden op 26 april 1995 en terugwerkend tot 1 april 1994).III. De bestuursorganen van de publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie
(algemene maatregel van bestuur van 16 oktober 1993, Stb. 1995, 341; in werking
getreden op 1 november 1993; laatstelijk gewijzigd bij besluit van 6 december
1995, Stb. 595):– de Sociaal Economische Raad;– de hoofdproduktschappen en de produktschappen;– de hoofdbedrijfsschappen en de bedrijfsschappen;– de Raad voor het Midden- en Kleinbedrijf– de gemeenschappelijke secretariaten P.G.F./P.V.S. en P.P.E./P.V.V.IV. De zelfstandige bestuursorganen In beginsel alle zelfstandige bestuursorganen
zijn gebracht binnen de bevoegdheid van de Nationale ombudsman, door plaatsing
op de lijst behorende bij de algemene maatregel van bestuur van 16 oktober
1993, Stb. 1995, 341 (Aanwijzingsbesluit bestuursorganen Wob en WNo; in werking
getreden op 1 november 1993; laatstelijk gewijzigd bij besluit van 6 december
1995, Stb. 595). Die bestuursorganen, dan wel de instellingen waarvan zij
deel uitmaken, worden hieronder vermeld, gerangschikt naar de
ministeries op wier terrein zij een of meer taken vervullen. A op het terrein van het ministerie van Buitenlandse Zaken1. Stichting Nationale Commissie Voorlichting en Bewustwording Ontwikkelingssamenwerking
(NCO) B op het terrein van het ministerie van Justitie 1. Raden voor rechtsbijstand 2. Commissie tot beheer van het schadefonds geweldsmisdrijven 3. College van toezicht op de kansspelen 4. Raden voor de Kinderbescherming 5. Centraal orgaan opvang asielzoekers 6. Nederlandse orde van advocaten 7. Regio's als bedoeld in art. 21 van de Politiewet 1993 8. Raad voor het Korps landelijke politiediensten 9. Landelijk selectie- en opleidingsinstituut politie10. Orden van advocaten in het arrondissement C op het terrein van het ministerie van Binnenlandse Zaken1. Algemeen burgerlijk pensioenfonds (Abp)2. Dienst geneeskundige verzorging politie3. Kiesraad4. Spoorwegpensioenfonds5. Stichting Administratie Indonesische Pensioenen6. Stichting arbeidsmarkt- en opleidingsfonds voor de overheid7. Nederlands bureau brandweerexamens D op het terrein van het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen 1. Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) 2. Open Universiteit 3. Openbare universiteiten 4. Openbare hogescholen 5. Koninklijke Bibliotheek (KB) 6. Instituut voor Onderzoek van het Onderwijs (SVO) 7. Instituut voor Toetsontwikkeling (CITO) 8. Instituut voor Leerplanontwikkeling (SLO) 9. Landelijke organen van het leerlingwezen en het deeltijds middelbaar
beroepsonderwijs10. Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderzoek
TNO11. Centrale commissie vaststelling examenopgaven en beoordelingsnormen12. Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (RIOD)13. OV-Studentenkaart BV14. Informatie Beheer Groep15. Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO)16. Vervangingsfonds als bedoeld in art. 1 van het Besluit vervangingsfonds17. Commissariaat voor de Media18. Bedrijfsfonds voor de Pers19. Dienst Omroepbijdragen (DOB)20. Nederlandse Filmkeuring21. Rechtspersonen als bedoeld in art. 9 van de Wet op het specifiek cultuurbeleid:  – Stichting Nederlands literair produktie- en vertalingenfonds  – Stichting Fonds voor de Letteren  – Fonds voor de Scheppende Toonkunst  – Stichting Fonds voor beeldende kunst, vormgeving en bouwkunst  – Mondriaan Stichting  – Stimuleringsfonds voor architectuur  – Fonds voor de Podiumkunsten  – Stichting Nederlands Fonds voor de Film22. Stichting stimuleringsfonds Nederlandse culturele omroepprodukties23. Nederlandse Omroep Stichting, voor zover belast met programmacoördinatie
en zendtijdindeling E op het terrein van het ministerie van Financiën1. De Nederlandsche Bank N.V., met uitzondering van bepaalde taken2. Stichting Effectenvernieuwingsbureau3. Verzekeringskamer, met uitzondering van bepaalde taken4. Stichting toezicht effectenverkeer, met uitzondering van bepaalde taken5. Waarderingskamer F op het terrein van het ministerie van Defensie1. Nederlandsche Marineraad2. Stichting ziektekostenverzekering krijgsmacht G op het terrein van het ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer1. Huurcommissies2. Reconstructie-commissie Midden-Delfland3. Centraal Fonds voor de Volkshuisvesting4. Stichting bureau architectenregister5. KIWA N.V.6. Aangewezen instanties als bedoeld in art. 6 van de Wet geluidhinder 7. Dienst voor het kadaster en de openbare registers H op het terrein van het ministerie van Verkeer en Waterstaat 1. Stichting Nationale en Internationale Wegvervoer Organisatie (NIWO) 2. Stichting Inschrijving Eigen Vervoer (SIEV) 3. Luchtverkeersbeveiligings-organisatie (LVB-organisatie) 4. Nederlandse loodsencorporatie 5. Regionale loodsencorporaties 6. Instellingen belast met de afgifte van vaarbewijzen:   – Stichting Koninklijk Onderwijsfonds voor de Scheepvaart   – Koninklijke Nederlandse Toeristenbond ANWB 7. Houders van een erkenning voor de periodieke keuring van motorrijtuigen,
aanhangwagens en opleggers (zgn. APK-keuringsstations) 8. Havenbeheerders als bedoeld in art. 12 van het Besluit voorkoming
olieverontreiniging door schepen 9. Havenbeheerders als bedoeld in art. 7 van het Besluit voorkoming verontreiniging
door met schepen in bulk vervoerde schadelijke vloeistoffen10. Havenbeheerders als bedoeld in art. 7 van het Besluit voorkoming verontreiniging
door vuilnis van schepen 11. Bevoegde autoriteiten als bedoeld in art. 1, onderdeel a. van het
Voorschriftenbesluit registerloodsen12. Facilitair bedrijf Loodswezen B.V.13. Bevoegde autoriteiten als bedoeld in art. 1, eerste lid, onderdeel
a. van het Loodsplichtbesluit14. Commissie als bedoeld in art. 3 van de Binnenvaartrampenwet15. Raad voor de Luchtvaart16. Spoorwegongevallenraad17. Stichting Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR), de aan dat
Bureau verbonden geneeskundige en de deskundige als bedoeld in art. 109 van
het Wegenverkeersreglement18. Commissie voor de zeevisvaartexamens19. Commissie voor de stuurliedenexamens20. Commissie voor de examens van scheepswerktuigkundigen21. Schoolcommissies voor de examens in de schooltoetsvakken voor zeevaartdiploma's22. Instellingen belast met het afnemen van de examens voor vaarbewijzen:   – Stichting Koninklijk Onderwijsfonds voor de Scheepvaart   – Koninklijke Nederlandse Toeristenbond ANWB   – Koninklijk Nederlands Watersport Verbond   – Koninklijke Nederlandsche Motorboot Club   – Nederlandse Waterski Bond   – Koninklijke Nederlandse Bond tot het Redden van Drenkelingen23. Instantie aangewezen tot het afnemen van de examens voor en de afgifte
van het radardiploma binnenvaart (Stichting Koninklijk Onderwijsfonds voor
de Scheepvaart)24. Instantie aangewezen tot het afnemen van de examens voor en de afgifte
van het radardiploma voor het Kanaal van Gent naar Terneuzen (Stichting Koninklijk
Onderwijsfonds voor de Scheepvaart)25. Instantie aangewezen tot het afnemen van de examens voor en de afgifte
van het radardiploma voor de Rijn (Stichting Koninklijk Onderwijsfonds voor
de Scheepvaart)26. Commissie voor de landelijke loodsenexamens27. Commissies voor de regionale loodsenexamens28. Commissie van beroep voor de loodsenexamens29. Examencommissie certificaatloodsen30. Instantie(s) belast met de afgifte van vakdiploma's als bedoeld in
art. 15, aanhef en onder a, van het Besluit vervoer binnenvaart31. Stichting Bureau Examens voor het beroepsvervoer32. Stichting Bureau Examens voor het Beroepspersonenvervoer over de weg33. Commissie van Advies omtrent de geschiktheid als scheepsbevrachter34. Stichting Innovam, opleidingsinstituut voor het motorvoertuig-, tweewieler-
en aanverwant bedrijf35. Instituut als bedoeld in art. 2 van de Wet rijonderricht motorrijtuigen
199336. Commissie van beroep als bedoeld in art. 3 van de Wet rijonderricht
motorrijtuigen 199337. Keuringsartsen voor de vaarbewijzen38. Geneeskundigen als bedoeld in art. 31 van het Schepelingenbesluit39. In het Schepenbesluit 1965 en in de bijlagen van dat besluit bedoelde
erkende particuliere onderzoekingsbureaus, gemachtigde particuliere bureaus,
erkende deskundigen, bevoegde personen, deskundigen, erkende instellingen,
keuringsstations en scheidsrechters40. Commissie van Deskundigen voor de Rijnvaart als bedoeld in art. 3
van het Besluit Reglement onderzoek schepen op de Rijn 41. Dienst wegverkeer (met ingang van de datum van inwerkingtreding van
de wet waarbij de Rijksdienst voor het Wegverkeer wordt verzelfstandigd)42. Bevoegde autoriteiten als bedoeld in art. 2 van het Besluit Reglement
Rijnschipperspatenten (Commissie van Deskundigen voor de Rijnvaart)43. Exameninstanties als bedoeld in art. D.2.2 van het Besluit radio-elektrische
inrichtingen44. Erkende, dan wel door houders van een erkenning gemachtigde installateurs
en reparateurs van tachografen als bedoeld in het Rijtijdenbesluit en in de
Regeling typegoedkeuring en installatievoorschriften tachograaf internationale
Rijnvaart45. Bevoegde autoriteiten als bedoeld in art. 3 van het Besluit Rijnvaartpolitiereglement
1983 (o.a. Commissie van Deskundigen voor de Rijnvaart)46. Instanties als bedoeld in de artt. 5 en 9 van de Scheepvaartverkeerswet,
art. 51 van het Scheepvaartreglement voor het Kanaal van Gent naar Terneuzen
en de artt. 5.02, 5.03, 5.04, 5.08 en 5.09 van het Binnenvaartpolitiereglement47. Rijkshavenmeester Westerschelde48. Bevoegde autoriteit bedoeld in art. 1, onderdeel i. van het Scheepvaartreglement
Eemsmonding49. Havenschap Vlissingen50. Havenschap Terneuzen51. Bevoegde instanties als bedoeld in art. 1, onder e, van het Besluit
elektromagnetische compatibiliteit I op het terrein van het ministerie van Economische Zaken 1. Nederlandse Orde van Accountants-Administratieconsulenten 2. Examenbureau van de Nederlandse Orde van Accountants-Administratieconsulenten 3. Kamers van Koophandel en Fabrieken 4. Octrooiraad 5. IJkwezen BV 6. Centrale Commissie voor de Statistiek 7. Nederlands Instituut van Registeraccountants (NIvRA) 8. Examenbureau van het NIvRA 9. Curatorium voor registeraccountants en Accountants-Administratieconsulenten10. Stichting Nederlands Instituut voor Vliegtuigontwikkeling en Ruimtevaart11. Nederlandse onderneming voor energie en milieu B.V. (NOVEM)12. Instituut voor het Midden- en Kleinbedrijf Nederland13. Waarborg Platina, Goud en Zilver NV14. Bureau voor de industriële eigendom J op het terrein van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij 1. Centrale Landinrichtingscommissie 2. Landinrichtingscommissies 3. Grondkamers 4. Jachtfonds 5. Kamer voor de Binnenvisserij 6. Organisatie ter verbetering van de binnenvisserij 7. Erkende stamboekverenigingen voor paarden 8. Commissies van Beroep zoals bedoeld in art. 19 van de Paardenwet 1939 9. Rijkscommissie voor de Keuring van Niet-Stamboekhengsten 10. Commissie Beheer Landbouwgronden11. Keuringsinstellingen als bedoeld in art. 87 van de Zaaizaaden Plantgoedwet:   – Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor Boomkwekerijgewassen   – Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor Groente-
en Bloemzaden   – Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor Siergewassen   – Stichting Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor Zaaizaad
en Pootgoed van Landbouwgewassen12. Raad voor het Kwekersrecht13. Commissies en instellingen als bedoeld in art. 73 van de Zaaizaad-
en Plantgoedwet:   – Commissie voor de Samenstelling van de Rassenlijst voor
Landbouwgewassen   – Commissie voor de Samenstelling van de Rassenlijst voor
Groentegewassen   – Commissie voor de Samenstelling van de Rassenlijst voor
Fruitgewassen   – Commissie voor de Samenstelling van de Rassenlijst voor
Siergewassen   – Commissie voor de Samenstelling van de Rassenlijst voor
Bosbouwgewassen14. Rechtspersonen als bedoeld in art. 8 van de Landbouwkwaliteitswet:   – Stichting Nederlandse Vleeswarencontrole   – Stichting Internationale Scharrelvlees Controle   – Nederlands Eiercontrolebureau   – Stichting Centraal Orgaan voor Kwaliteitsaangelegenheden
in de Zuivel (COKZ)   – Kwaliteits-Controle-Bureau voor Groenten en Fruit   – Stichting Skal   – Stichting Bloembollenkeuringsdienst15. Stichting Landelijke Mestbank16. Stichting Borgstellingsfonds voor de landbouw17. Stichting Ontwikkelings- en Saneringsfonds voor de Visserij18. Stichting Ontwikkelings- en Saneringsfonds voor de Landbouw19. Stichting tot Ontwikkeling van Agrarische Onderwijskunde en Scholing20. Stichting Uitvoering Landbouwmaatregelen '7421. Herinrichtingscommissie Oost-Groningen en de Gronings-Drentse Veenkoloniën K op het terrein van het ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid 1. College van toezicht sociale verzekeringen 2. Tijdelijk instituut voor coördinatie en afstemming 3. Bedrijfsverenigingen 4. Uitvoeringsinstellingen als bedoeld in art. 51 van de Organisatiewet
sociale verzekeringen:   – Gak Nederland B.V.   – Uitvoeringsinstelling GUO B.V.   – SFB Uitvoeringsorganisatie Sociale Verzekering N.V.   – Uitvoeringsinstelling BVG/Detam B.V. Cadans 5. (Vervallen) 6. Arbeidsvoorzieningsorganisatie (CBA en RBA's) 7. Sociale Verzekeringsbank (SVB) 8. Centraal Bureau voor de Grafische Bedrijven in Nederland 9. Fonds Voorheffing Pensioenverzekering 10. Diensten, instellingen, onderzoeksbureaus en ondernemingen als bedoeld
in art. 5 van de Wet op de gevaarlijke werktuigen:   – N.V. tot Keuring van Electrotechnische Materialen (KEMA)   – Stichting Nederlands Instituut voor Lifttechniek (Liftinstituut)   – Instituut voor Mechanisatie, Arbeid en Gebouwen (IMAG)   – instellingen e.d., bevoegd tot het keuren en certificeren
van containers (t.w. Lloyd's Register of Shipping, Bureau Veritas, Det Norske
Veritas, American Bureau of Shipping, Germanischer Lloyd, Registro Italiano
Navale en Nippon Kaiji Kyokai)   – Stichting ABOMA   – Stichting Keuringsbureau Hout (SKH)11. Stichting Keboma12. Herkeuringscommissie Arbeidsomstandighedenwet13. Stichtingen als bedoeld in art. 30a van de Wet Sociale Werkvoorziening L op het terrein van het ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport 1. (Vervallen) 2. (Vervallen) 3. (Vervallen) 4. College ter Beoordeling van Geneesmiddelen 5. Commissies voor Gebiedsaanwijzing 6. Ziekenfondsraad 7. Centraal Orgaan Tarieven Gezondheidszorg (COTG) 8. Praeventiefonds 9. Commissie ex art. 14 van het Sera- en Vaccinsbesluit10. (Vervallen)11. Keuringsraad voor de aanprijzing van Geneesmiddelen12. (Vervallen)13. Pensioen- en Uitkeringsraad14. Commissie Algemene Oorlogsongevallenregelingen15. Commissie Sanering Ziekenhuisvoorzieningen16. Centraal College voor Bevolkingsonderzoek op Tuberculose17. (Vervallen) 6.2 Wet Nationale ombudsman Wet van 4 februari 1981 (Stb. 35), laatstelijk gewijzigd
bij de wet van 26 april 1995 (Stb. 250)Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van
Oranje-Nassau, enz. enz. enz.Allen, die deze zullen zien of horen lezen, saluut! doen te weten:Alzo Wij in overweging genomen hebben, dat er behoefte bestaat aan een
bijzondere voorziening tot onderzoek van de wijze waarop de overheid zich
in een bepaalde aangelegenheid jegens de burger heeft gedragen en dat het
in verband hiermede wenselijk is over te gaan tot de instelling van het ambt
van Nationale ombudsman en tot wijziging van een aantal wetten;Zo is het, dat Wij, de Raad van State gehoord, en met gemeen overleg der
Staten-Generaal, hebben goedgevonden en verstaan, gelijk Wij goedvinden en
verstaan bij deze: ARTIKEL I. WET NATIONALE OMBUDSMAN1) BEGRIPSBEPALINGEN Artikel 1Deze wet verstaat onder:a. ombudsman: de Nationale ombudsman, bedoeld in artikel 2;b. ambtenaar: een ambtenaar, een gewezen ambtenaar, een persoon met wie
door een bestuursorgaan een arbeidsovereenkomst is gesloten naar burgerlijk
recht, ook na beëindiging van de arbeidsovereenkomst, en een dienstplichtig
militair, ook na het einde van de dienstplicht. Artikel 1a1. Deze wet is van toepassing op gedragingen van de volgende bestuursorganen22):a. Onze Ministers;b. bestuursorganen die onder verantwoordelijkheid van Onze Ministers werkzaam
zijn;c. commissarissen van de Koningin en burgemeesters, voor zover het betreft
de uitoefening van hun bij wettelijk voorschrift opgedragen taken met betrekking
tot de politie;d. andere bestuursorganen, aangewezen bij algemene maatregel van bestuur.2. In afwijking van het eerste lid is deze wet niet van toepassing op
gedragingen waarop de rechterlijke macht toeziet noch op gedragingen van Commissie
gelijke behandeling als bedoeld in de Algemene wet gelijke behandeling.3. Een gedraging van een ambtenaar, verricht in de uitoefening van zijn
functie, wordt aangemerkt als een gedraging van het bestuursorgaan waarbij
hij in dienst is. HOOFDSTUK I. DE NATIONALE OMBUDSMAN Artikel 21. Er is een Nationale ombudsman.2. De ombudsman wordt benoemd door de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
De vice-president van de Raad van State, de president van de Hoge Raad der
Nederlanden en de president van de Algemene Rekenkamer maken daartoe in gezamenlijk overleg een aanbeveling op, die
de namen van ten minste drie personen bevat.3. De benoeming geschiedt voor de duur van zes jaren.4. Indien de Tweede Kamer voornemens is de ombudsman opnieuw te benoemen,
kan zij bepalen dat het tweede lid, tweede volzin, buiten toepassing blijft.5. Indien blijkt dat de Tweede Kamer niet tijdig tot de benoeming van
een nieuwe ombudsman zal kunnen komen, voorziet de Tweede Kamer zo spoedig
mogelijk in de waarneming van het ambt van ombudsman. Artikel 10, vijfde tot
en met zevende lid, is van overeenkomstige toepassing. Artikel 31. De Tweede Kamer ontslaat de ombudsman met ingang van de eerstvolgende
maand na die waarin hij de vijfenzestigjarige leeftijd bereikt.2. De Tweede Kamer ontslaat de ombudsman voorts:a. op zijn verzoek;b. wanneer hij uit hoofde van ziekten of gebreken blijvend ongeschikt
is zijn functie te vervullen;c. bij de aanvaarding van een ambt of betrekking bij deze wet onverenigbaar
verklaard met het ambt van ombudsman;d. bij het verlies van het Nederlanderschap;e. wanneer hij bij onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak wegens
misdrijf is veroordeeld, dan wel hem bij zulk een uitspraak een maatregel
is opgelegd die vrijheidsbeneming tot gevolg heeft;f. wanneer hij ingevolge onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak
onder curatele is gesteld, in staat van faillissement is verklaard, surséance
van betaling heeft verkregen of wegens schulden is gegijzeld;g. wanneer hij naar het oordeel van de Tweede Kamer door handelen of nalaten
ernstig nadeel toebrengt aan het in hem te stellen vertrouwen. Artikel 41. De Tweede Kamer stelt de ombudsman op non-activiteit ingeval:a. hij zich in voorlopige hechtenis bevindt;b. hij bij een nog niet onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak
wegens misdrijf is veroordeeld, dan wel hem bij zulk een uitspraak een maatregel
is opgelegd die vrijheidsbeneming tot gevolg heeft;c. hij onder curatele is gesteld, in staat van faillissement is verklaard,
surséance van betaling heeft verkregen of wegens schulden is gegijzeld
ingevolge een nog niet onherroepelijk geworden rechterlijke uitspraak.2. De Tweede Kamer kan de ombudsman op non-activiteit stellen, indien
tegen hem een gerechtelijk vooronderzoek ter zake van misdrijf wordt ingesteld
of indien er een ander ernstig vermoeden is voor het bestaan van feiten of
omstandigheden die tot ontslag, anders dan op gronden vermeld in artikel 3,
tweede lid onder b, zouden kunnen leiden.3. In het geval, bedoeld in het tweede lid, eindigt de non-activiteit
na drie maanden. De Tweede Kamer kan de maatregel echter telkens voor ten
hoogste drie maanden verlengen.4. De Tweede Kamer beëindigt de non-activiteit zodra de grond voor
de maatregel is vervallen.5. De Tweede Kamer kan bij de beslissing waarbij de ombudsman op non-activiteit
wordt gesteld, bepalen dat tijdens de duur van de non-activiteit geen salaris
of slechts een gedeelte van het salaris zal worden genoten, in het laatste
geval onder aanwijzing van het gedeelte dat zal worden genoten.6. Indien de non-activiteit anders dan door ontslag is geëindigd,
kan de Tweede Kamer beslissen, dat het niet genoten salaris alsnog geheel
of gedeeltelijk zal worden uitbetaald, in het laatste geval
onder aanwijzing van het gedeelte dat zal worden uitbetaald. Artikel 51. De ombudsman kan niet bekleden:a. het lidmaatschap van publiekrechtelijke colleges waarvoor de keuze
geschiedt bij krachtens wettelijk voorschrift uitgeschreven verkiezingen;b. een openbare betrekking waaraan een vaste beloning of toelage is verbonden;c. het lidmaatschap van vaste colleges van advies en bijstand aan de Regering;d. het beroep of ambt van advocaat, procureur of notaris.2. De ombudsman vervult geen betrekkingen waarvan de uitoefening ongewenst
is met het oog op een goede vervulling van zijn ambt of op de handhaving van
zijn onpartijdigheid en onafhankelijkheid of van het vertrouwen daarin. Artikel 6De bepalingen van de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers (wet
van 10 december 1969, Stb. 594) zijn van overeenkomstige toepassing op de
ombudsman, met dien verstande dat deze wordt gelijkgesteld met een lid van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal, doch de verrekening van de inkomsten
plaatsvindt overeenkomstig artikel 9 van die wet. Artikel 7Wij regelen bij algemene maatregel van bestuur de aanspraken in geval
van ziekte, alsmede de overige rechten en verplichtingen van de ombudsman
die deel uitmaken van zijn rechtspositie, voor zover niet bij de wet geregeld. Artikel 8Alvorens zijn ambt te aanvaarden legt de ombudsman in de handen van de
Voorzitter der Tweede Kamer af:a. de eed of verklaring en belofte dat hij tot het verkrijgen van zijn
benoeming rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of onder welk voorwendsel
ook, aan iemand iets heeft gegeven of beloofd, alsmede dat hij om iets in
zijn ambt te doen of te laten rechtstreeks noch middellijk van iemand enig
geschenk of enige belofte heeft aangenomen of zal aannemen;b. de eed of belofte van trouw aan de Grondwet. Artikel 91. De Tweede Kamer benoemt op verzoek van de ombudsman zo nodig een of
meer personen tot substituut-ombudsman. De ombudsman maakt daartoe een aanbeveling
op, die de namen van ten minste drie personen bevat.2. De benoeming van een substituut-ombudsman geschiedt voor de duur van
de ambtstermijn van de ombudsman op wiens verzoek hij is benoemd. De Tweede
Kamer kan op voordracht van de nieuwe ombudsman de ambtstermijn van een substituut-ombudsman
verlengen voor de duur van ten hoogste zes maanden.3. Indien de Tweede Kamer voornemens is een substituut-ombudsman opnieuw
te benoemen, kan zij bepalen dat het eerste lid, tweede volzin, buiten toepassing
blijft. 4. De artikelen 3 tot en met 8, 18 tot en met 24 en 27, vijfde lid, zijn
van overeenkomstige toepassing op een substituut-ombudsman.5. De ombudsman regelt de werkzaamheden van een substituut-ombudsman.6. De ombudsman kan de bevoegdheden, bedoeld in de artikelen 25, 26, 27,
eerste tot en met vierde lid, en 28, derde lid, overdragen aan een substituut-ombudsman.
De ombudsman kan voor de uitoefening van die bevoegdheden richtlijnen vaststellen. Artikel 101. De ombudsman regelt zijn vervanging door een substituut-ombudsman,
voor het geval dat hij tijdelijk niet in staat is zijn ambt te vervullen.2. Indien geen substituut-ombudsman aanwezig of beschikbaar is, voorziet
de Tweede Kamer zo spoedig mogelijk in de vervanging van de ombudsman. In
dat geval eindigt de vervanging wanneer de ombudsman weer in staat is zijn
ambt te vervullen of, indien de ombudsman op non-activiteit is gesteld, op
het tijdstip dat de non-activiteit eindigt.3. Indien de ombudsman overlijdt of ingevolge artikel 3 wordt ontslagen,
blijven de substituut-ombudsmannen, in afwijking van het bepaalde in artikel
9, tweede lid, eerste volzin, in functie tot het tijdstip waarop een nieuwe
ombudsman in functie is getreden. De Tweede Kamer voorziet in dat geval zo
spoedig mogelijk in de waarneming van het ambt van ombudsman door een substituut-ombudsman.4. Indien geen substituut-ombudsman aanwezig of beschikbaar is, voorziet
de Tweede Kamer zo spoedig mogelijk in de waarneming van het ambt van ombudsman.5. De waarneming eindigt van rechtswege op het tijdstip waarop een nieuwe
ombudsman in functie is getreden.6. Op degene die krachtens het tweede of het vierde lid de ombudsman vervangt
of het ambt van ombudsman waarneemt, zijn de artikelen 2, tweede lid, tweede
volzin, derde en vierde lid, 3, eerste lid, 6 en 9 van deze wet, en artikel
F 2, vierde lid, onderdeel e, van de Algemene burgerlijke pensioenwet (Stb.
1986, 540) niet van toepassing.7. Indien de in het zesde lid bedoelde vervanger respectievelijk waarnemer
een betrekking of lidmaatschap als bedoeld in artikel 5, eerste lid, onderdelen
b en c, bekleedt of gaat bekleden, is hij voor de duur van de vervanging respectievelijk
de waarneming in die betrekking of dat lidmaatschap van rechtswege op non-activiteit
gesteld. Artikel 111. Te zijner ondersteuning beschikt de ombudsman over een bureau.2. De tot het bureau behorende personen worden door Ons op voordracht
van de ombudsman benoemd, bevorderd, geschorst en ontslagen.3. Wij bepalen in welke gevallen tot het bureau behorende personen door
de ombudsman worden benoemd, bevorderd, geschorst en ontslagen. HOOFDSTUK II. HET ONDERZOEK Artikel 121. Een ieder heeft het recht de ombudsman schriftelijk te verzoeken een
onderzoek in te stellen naar de wijze waarop een bestuursorgaan zich in een
bepaalde aangelegenheid jegens een natuurlijk persoon of rechtspersoon heeft
gedragen, tenzij sedertdien meer dan een jaar is verstreken. Indien binnen
een jaar nadat de gedraging plaatsvond die gedraging aan het
oordeel van een rechterlijke instantie, dan wel ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening aan het oordeel van een andere instantie
is onderworpen, eindigt de termijn een jaar na de datum waarop in die procedure
een uitspraak is gedaan waartegen geen beroep meer openstaat, of de procedure
op een andere wijze is geëindigd.2. De verzoeker stelt alvorens het in het eerste lid bedoelde verzoek
te doen, het betrokken bestuursorgaan, de betrokken instelling of dienst die,
of het betrokken bedrijf dat onder verantwoordelijkheid van dat orgaan werkzaam
is, dan wel de betrokken ambtenaar in kennis van zijn bezwaar tegen de gedraging
en in de gelegenheid zijn of haar zienswijze daarop te geven. Indien binnen
een jaar nadat deze gedraging plaatsvond deze inkennisstelling heeft plaatsgevonden,
eindigt de in het eerste lid bedoelde termijn een jaar na deze inkennisstelling.3. Het verzoekschrift dient te bevatten:a. de naam en het adres van de verzoeker;b. zo duidelijk mogelijk, een omschrijving van de gedraging waarop het
verzoekschrift betrekking heeft en mededeling wie zich aldus heeft gedragen
en jegens wie de gedraging heeft plaatsgevonden;c. de reden waarom de verzoeker meent bezwaar te moeten maken tegen de
gedraging;d. de wijze waarop en aan wie de in het tweede lid bedoelde inkennisstelling
heeft plaatsgevonden en, indien de daar bedoelde zienswijze is gegeven, een
omschrijving daarvan.4. Tenzij artikel 16 van toepassing is, is de ombudsman bevoegd en, tenzij
artikel 14 van toepassing is, ook verplicht aan een verzoek als bedoeld in
het eerste lid gevolg te geven. Artikel 13Indien naar het oordeel van de ombudsman ten aanzien van de in het verzoekschrift
bedoelde gedraging voor de verzoeker een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening openstaat, verwijst hij hem onverwijld naar de bevoegde instantie
en draagt hij het verzoekschrift, nadat daarop de datum van ontvangst is aangetekend,
aan die instantie over. Voor de toepassing van de regeling waarop de openstaande
voorziening berust, wordt het verzoekschrift beschouwd als te voldoen aan
de in die regeling voorkomende bepalingen met betrekking tot de wijze van
indiening en adressering en wordt voorts het tijdstip, waarop het verzoekschrift
door de ombudsman is ontvangen, beschouwd als het tijdstip waarop de zaak
bij de in die regeling bedoelde instantie aanhangig is gemaakt. Deze instantie
stelt de verzoeker in de gelegenheid, binnen dertig dagen nadat zij hiervan
mededeling heeft gedaan, zijn verzoekschrift overeenkomstig de voor die voorziening
geldende regels aan te vullen of te wijzigen en voor zover nodig het voor
behandeling verschuldigde recht te voldoen. Artikel 14De ombudsman is niet verplicht een onderzoek als bedoeld in artikel 12,
eerste lid, in te stellen of voort te zetten, indien:a. het verzoekschrift te laat is ingediend of niet voldoet aan de vereisten,
vermeld in artikel 12, derde lid;b. het verzoek kennelijk ongegrond is;c. het belang van de verzoeker of het gewicht van de gedraging kennelijk
onvoldoende is;d. de verzoeker een ander is dan degene jegens wie de gedraging heeft
plaatsgevonden;e. een verzoekschrift, dezelfde gedraging betreffende, bij hem, dan wel
bij een tot de behandeling van verzoekschriften bevoegde commissies uit de
Eerste of Tweede Kamer of uit de verenigde vergadering der Staten-Generaal,
in behandeling is of – behoudens indien een nieuw feit of een nieuwe
omstandigheid bekend is geworden en zulks tot een ander oordeel over de bedoelde
gedraging zou hebben kunnen leiden door hem is afgedaan of daarover door de
betrokken commissie haar conclusie op een verzoekschrift aan de Eerste of
Tweede Kamer dan wel de verenigde vergadering der Staten-Generaal is voorgesteld;f. ten aanzien van de gedraging voor de verzoeker een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening heeft opengestaan en hij daarvan geen
gebruik heeft gemaakt;g. ten aanzien van de gedraging anders dan ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening door een rechterlijke instantie uitspraak
is gedaan;h. het betrokken bestuursorgaan, de betrokken instelling of dienst die,
of het betrokken bedrijf dat onder verantwoordelijkheid van dat orgaan werkzaam
is, dan wel de betrokken ambtenaar, niet door de verzoeker of degene jegens
wie de gedraging heeft plaatsgevonden in kennis is gesteld van het bezwaar
tegen de gedraging en niet in de gelegenheid is gesteld zijn of haar zienswijze
daarop te geven;i. en zolang ten aanzien van een gedraging van het bestuursorgaan die
nauw samenhangt met het onderwerp van het verzoekschrift een procedure aanhangig
is bij een rechterlijke instantie, dan wel ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening bij een andere instantie. Artikel 15Tenzij artikel 16 van toepassing is, is de ombudsman bevoegd uit eigen
beweging een onderzoek in te stellen naar de wijze waarop een bestuursorgaan
zich in een bepaalde aangelegenheid heeft gedragen. Artikel 16De ombudsman is niet bevoegd een onderzoek als bedoeld in artikel 12,
eerste lid, of artikel 15 in te stellen of voort te zetten:a. indien de aangelegenheid behoort tot het algemeen regeringsbeleid,
daaronder begrepen het algemeen beleid ter handhaving van de rechtsorde, of
tot het algemeen beleid van het betrokken bestuursorgaan;b. betreffende algemeen verbindende voorschriften;c. zolang ten aanzien van de gedraging een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening openstaat, tenzij artikel 6:12 van de Algemene wet bestuursrecht
van toepassing is, of ingevolge een zodanige voorziening een procedure aanhangig
is;d. zolang ten aanzien van de gedraging anders dan ingevolge een wettelijk
geregelde administratiefrechtelijke voorziening een procedure bij een rechterlijke
instantie aanhangig is, dan wel beroep openstaat tegen een uitspraak die in
een zodanige procedure is gedaan;e. indien ten aanzien van de gedraging ingevolge een wettelijk geregelde
administratiefrechtelijke voorziening door een rechterlijke instantie uitspraak
is gedaan;f. in aangelegenheden betreffende belastingen en andere heffingen, indien
ten aanzien van de gedraging een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening heeft opengestaan. Artikel 171. Indien de ombudsman op grond van artikel 14 of artikel 16 geen gevolg
geeft aan een verzoek tot het instellen van een onderzoek, dan wel het onderzoek
niet voortzet, doet hij daarvan zo spoedig mogelijk schriftelijke mededeling
aan de verzoeker onder vermelding van de redenen. In het geval dat hij een
onderzoek niet voortzet doet hij de hiervoor bedoelde mededeling
tevens aan het betrokken bestuursorgaan en, in voorkomend geval, aan de betrokken
ambtenaar. Met het oog op het bepaalde in het derde lid neemt hij daarbij
artikel 19, vierde lid, laatste volzin, van deze wet en het bepaalde in artikel
10 van de Wet openbaarheid van bestuur, in acht.2. Indien de ombudsman op grond van artikel 14, eerste lid, onderdeel
h, geen gevolg geeft aan een verzoek tot onderzoek, dan wel het onderzoek
niet voortzet, wijst hij verzoeker tevens op de mogelijkheid het betrokken
bestuursorgaan, de betrokken instelling of dienst die, of het betrokken bedrijf
dat onder verantwoordelijkheid van dat orgaan werkzaam is, dan wel de betrokken
ambtenaar, alsnog van zijn bezwaar tegen de gedraging in kennis te stellen
en in de gelegenheid te stellen zijn of haar zienswijze daarop te geven.3. De ombudsman geeft aan een ieder die daarom verzoekt, afschrift of
uittreksel van de mededeling, bedoeld in het eerste lid. Met betrekking tot
de daarvoor in rekening te brengen vergoedingen en met betrekking tot de kosteloze
verstrekking is het bepaalde bij of krachtens de Wet tarieven in burgerlijke
zaken (Stb. 1960, 541) van overeenkomstige toepassing. Tevens legt hij een
zodanige mededeling ter inzage op een door hem daarvoor aan te wijzen plaats. Artikel 181. De ombudsman stelt het bestuursorgaan en degene, op wiens gedraging
het onderzoek betrekking heeft, alsmede in het geval, bedoeld in artikel 12,
eerste lid, de verzoeker in de gelegenheid schriftelijk dan wel mondeling
en al dan niet in elkaars tegenwoordigheid – een en ander ter beoordeling
van de ombudsman hun standpunt toe te lichten.2. De betrokkenen kunnen zich doen vertegenwoordigen of doen bijstaan
door een raadsman. De ombudsman kan weigeren bepaalde personen die van het
verlenen van rechtsgeleerde hulp hun beroep maken en niet advocaat of procureur
zijn, als vertegenwoordiger toe te laten. Artikel 191. De ombudsman is bevoegd het bestuursorgaan en degene, op wiens gedraging
het onderzoek betrekking heeft, getuigen, alsmede in het geval, bedoeld in
artikel 12, eerste lid, de verzoeker op te roepen. De opgeroepene is verplicht
aan de ombudsman de inlichtingen te verstrekken die deze ten behoeve van een
onderzoek behoeft en daartoe voor hem te verschijnen. Gelijke verplichtingen
rusten op ieder college, met dien verstande dat het college bepaalt wie zijner
leden aan de verplichtingen zal voldoen, tenzij de oproeping één
of meer bepaalde leden aanwijst. De opgeroepenen – behoudens de getuigen
kunnen zich doen bijstaan door een raadsman.2. De verplichting om voor de ombudsman te verschijnen geldt niet voor
Onze Ministers. Wanneer een minister zelf niet verschijnt, laat hij zich vertegenwoordigen.3. Inlichtingen die betrekking hebben op het beleid, gevoerd onder de
verantwoordelijkheid van een minister of een ander bestuursorgaan kan de ombudsman
bij de daarbij betrokken ambtenaren slechts inwinnen door tussenkomst van
de minister onderscheidenlijk dat orgaan.4. De ingevolge het eerste lid opgeroepen personen kunnen zich van het
verstrekken van inlichtingen verschonen wegens ambts- of beroepsgeheim, doch
alleen voor zover betreft hetgeen waarvan de wetenschap aan hen als zodanig
is toevertrouwd. Ambtenaren kunnen zich slechts met verwijzing naar de hun
ingevolge de Ambtenarenwet onderscheidenlijk de Militaire Ambtenarenwet 1931
en de Politiewet opgelegde geheimhoudingsplicht verschonen voor zover het
verstrekken van de verlangde inlichtingen in strijd is met enige andere wettelijke
bepaling tot geheimhouding of met het belang van de Staat. De
ombudsman kan ter staving van het beroep op het verschoningsrecht overlegging
vragen van een bijzondere schriftelijke last van het orgaan, welks tussenkomst
voor het verstrekken van inlichtingen in het derde lid is voorgeschreven.Dit orgaan kan bepalen, dat de geheimhoudingsplicht slechts wordt opgeheven
met betrekking tot het verschaffen van inlichtingen aan de ombudsman onder
de voorwaarde dat het geheime karakter daarvan wordt gehandhaafd.5. Het orgaan door welks tussenkomst de inlichtingen worden ingewonnen,
kan zich bij het horen van de ambtenaren doen vertegenwoordigen. Artikel 201. De ombudsman is bevoegd ten dienste van het onderzoek werkzaamheden
aan deskundigen op te dragen. Hij is voorts bevoegd in het belang van het
onderzoek deskundigen en tolken op te roepen. Zij die als deskundige of als
tolk zijn opgeroepen, zijn verplicht voor de ombudsman te verschijnen en hun
diensten als zodanig te verlenen.2. Op deskundigen, tevens ambtenaren, zijn het derde, vierde en vijfde
lid van artikel 19 van overeenkomstige toepassing.3. De tolken en deskundigen zijn verplicht tot geheimhouding van hetgeen
hun ter zake van hun dienstverlening ter kennis komt. Artikel 211. Oproepingen ingevolge de artikelen 19 en 20 geschieden bij aangetekende
brief.2. De ombudsman kan bevelen, dat personen die, hoewel wettelijk opgeroepen,
niet zijn verschenen, door de openbare macht voor hem worden gebracht om aan
hun verplichtingen te voldoen. Artikel 221. De ombudsman kan bevelen, dat getuigen niet zullen worden gehoord en
tolken niet tot de uitoefening van hun taak zullen worden toegelaten dan na
het afleggen van eed of belofte.2. Zij leggen in dat geval in handen van de ombudsman de eed of belofte
af; indien zij worden gehoord als getuige: dat zij zullen zeggen de gehele
waarheid en niets dan de waarheid; de tolken: dat zij hun plichten als tolk
met nauwgezetheid zullen vervullen.3. De deskundigen zijn verplicht hun taak onpartijdig en naar beste weten
te verrichten. Artikel 231. De ingevolge deze wet opgeroepenen ontvangen desverlangd voor reis-
en verblijfkosten alsmede wegens tijdverzuim en daarmede verband houdende
noodzakelijke kosten, vergoeding uit 's Rijks kas overeenkomstig het bij en
krachtens de Wet tarieven in burgerlijke zaken bepaalde.2. Voor zover bij algemene maatregel van bestuur niet anders is bepaald,
ontvangen de in het eerste lid bedoelde personen die in openbare dienst zijn
geen vergoeding als bedoeld in het eerste lid, indien zij zijn opgeroepen
in verband met hun taak als zodanig.3. De ombudsman begroot de ingevolge dit artikel verschuldigde vergoeding. Artikel 241. Aan de ombudsman worden op diens schriftelijk verzoek ten behoeve van
een onderzoek bescheiden, gebezigd bij de vervulling van de overheidstaak
in de aangelegenheid waarop het onderzoek betrekking heeft, al dan niet in
afschrift, overgelegd. Artikel 19, derde en vierde lid, is van overeenkomstige
toepassing.2. De ombudsman kan, voor zover dit naar zijn oordeel ten behoeve van
het onderzoek is vereist, zonder toestemming, met uitzondering van woningen,
alle plaatsen betreden waar het bestuursorgaan, wiens gedraging onderzocht
wordt, zijn taak verricht. Voor het betreden van woningen is toestemming van
de bewoner vereist.3. Onze Ministers kunnen aan de ombudsman het betreden van bepaalde plaatsen
verbieden, indien dit naar hun oordeel de veiligheid van de staat zou schaden. Artikel 251. De ombudsman deelt, alvorens het onderzoek te beëindigen, zijn
bevindingen schriftelijk mede aan het betrokken bestuursorgaan en, in voorkomend
geval, aan de ambtenaar wiens gedraging voorwerp van onderzoek is geweest,
alsmede, in het in artikel 12, eerste lid, bedoelde geval aan de verzoeker.2. De ombudsman stelt het bestuursorgaan, de ambtenaar en de verzoeker
in de gelegenheid zich binnen een door hem te stellen termijn omtrent de bevindingen
te uiten. Artikel 261. De ombudsman beoordeelt of het bestuursorgaan zich in de door hem onderzochte
aangelegenheid al dan niet behoorlijk heeft gedragen.2. Indien ten aanzien van de gedraging waarop het onderzoek van de ombudsman
betrekking heeft anders dan ingevolge een wettelijk geregelde administratiefrechtelijke
voorziening door een rechterlijke instantie uitspraak is gedaan, neemt de
ombudsman de rechtsgronden waarop die uitspraak steunt of mede steunt, in
acht. Artikel 271. Wanneer een onderzoek is afgesloten, stelt de ombudsman een rapport
op, waarin hij zijn bevindingen en zijn oordeel weergeeft. Met het oog op
het bepaalde in het vierde lid neemt hij daarbij artikel 19, vierde lid, laatste
volzin van deze wet en het bepaalde in artikel 10 van de Wet openbaarheid
van bestuur, in acht.2. De ombudsman zendt zijn rapport aan het betrokken bestuursorgaan en,
in voorkomend geval, aan de ambtenaar wiens gedraging voorwerp van onderzoek
is geweest. Indien het onderzoek berustte op een verzoekschrift als bedoeld
in artikel 12, zendt hij zijn rapport tevens aan de verzoeker.3. Zo hij daartoe aanleiding ziet, kan de ombudsman aan het betrokken
orgaan zijn zienswijze over eventueel te nemen maatregelen bekendmaken. 4. De ombudsman geeft aan een ieder die daarom verzoekt afschrift of uittreksel
van een rapport als bedoeld in het eerste lid. Met betrekking tot de daarvoor
in rekening te brengen vergoedingen en met betrekking tot kosteloze verstrekking
is het bepaalde bij of krachtens de Wet tarieven in burgerlijke zaken van
overeenkomstige toepassing. Tevens legt hij een zodanig rapport ter inzage
op een door hem daarvoor aan te wijzen plaats.5. Voor het overige is de ombudsman verplicht tot geheimhouding van hetgeen hem bij de uitoefening van zijn taak is bekend geworden,
voor zover dat uit de aard der zaak volgt. Artikel 281. De ombudsman zendt jaarlijks een verslag van zijn werkzaamheden aan
de beide Kamers der Staten-Generaal en aan Onze Ministers. Artikel 10 van
de Wet openbaarheid van bestuur is van overeenkomstige toepassing met dien
verstande dat de ombudsman bij het verslag gegevens kan voegen, slechts ter
vertrouwelijke kennisneming door de leden van de Staten-Generaal en Onze Ministers.2. Hij draagt er zorg voor dat het verslag openbaar wordt gemaakt en algemeen
verkrijgbaar wordt gesteld.3. De ombudsman kan ook dadelijk na het afsluiten van een onderzoek de
beide Kamers der Staten-Generaal inlichten omtrent zijn bevindingen en oordeel,
zo dikwijls hij de eerdere kennisneming daarvan voor de Kamers van belang
acht of één der Kamers dit verzoekt. HOOFDSTUK III. OVERGANGS- EN SLOTBEPALINGEN Artikel 29De voordrachten voor door Ons te nemen besluiten ter uitvoering van deze
wet worden Ons gedaan door Onze Minister van Binnenlandse Zaken. Artikel 30Artikel 12 vindt geen toepassing ten aanzien van gedragingen van de bij
algemene maatregel van bestuur aangewezen organen, bedoeld in artikel 1a,
eerste lid, onderdeel d, die hebben plaatsgevonden voordat die algemene maatregel
van bestuur in werking is getreden. Artikel 31Deze wet kan worden aangehaald als: Wet Nationale ombudsman. (Artt. II t/m XV: wijziging van diverse wetten en een
bepaling over de inwerkingtreding; hier niet opgenomen.)XNoot1De tekst van de Wet Nationale ombudsman zoals deze luidde na de wijziging
bij de wet van 21 juni 1989 (Stb. 233) is integraal geplaatst in Staatsblad
1989, 235. XNoot2Het begrip «bestuursorgaan» wordt in artikel 1:1 van de Algemene
wet bestuursrecht als volgt gedefinieerd: «1. Onder bestuursorgaan wordt
verstaan: a. een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is
ingesteld, of b. een ander persoon of college, met enig openbaar gezag bekleed.
2. De volgende organen, personen en colleges worden niet als bestuursorgaan
aangemerkt: a. de wetgevende macht; b. de kamers en de verenigde vergadering
der Staten-Generaal; c. onafhankelijke, bij de wet ingestelde organen die
met rechtspraak zijn belast; d. de Raad van State en zijn afdelingen; e. de
Algemene Rekenkamer; f. de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsmannen;
g. de voorzitters, leden, griffiers en secretarissen van de in de onderdelen
b tot en met f bedoelde organen, de procureur-generaal en de advocaten-generaal
bij de Hoge Raad, alsmede de commissies uit het midden van de in de onderdelen
b tot en met f bedoelde organen. 3. Een ingevolge het tweede lid uitgezonderd
orgaan, persoon of college wordt wel als bestuursorgaan aangemerkt voor zover
het orgaan, de persoon of het college besluiten neemt of handelingen verricht
ten aanzien van een niet voor het leven benoemde ambtenaar als bedoeld in
artikel 1 van de Ambtenarenwet als zodanig, zijn nagelaten betrekkingen of
zijn rechtverkrijgenden.» 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24635-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl