Basisvorming; Verslag algemeen overleg
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23085, nr. 16

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

26-09-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

23085 nr. 16

09-09-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieAntwoord van de staatssecretarisDiscussie in tweede termijnOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23085Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 62 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 085Basisvormingnr. 16VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 9 september 1997De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft op 22 mei 1997 overleg gevoerd met staatssecretaris Netelenbos
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over de beleidsreactie op het
rapport van de commissie toetsing basisvorming (Kamerstuk 23 085,
nr. 13, en brieven nrs. OCW-96-544 en OCW-96-942) en de beleidsreactie
op de voorstellen van de SLO voor de herziene kerndoelen basisvorming
(Kamerstuk 25 000, VIII, nr. 86).Bij dit overleg waren tevens aan de orde:– de brief van staatssecretaris Netelenbos d.d. 13 november 1996
ter aanbieding van de voorstellen voor herziene kerndoelen basisvorming (kamerstuk
25 000, VIII, nr. 51);– de brief van staatssecretaris Netelenbos d.d. 20 februari 1997
ter aanbieding van het advies van de onderwijsraad (brief nr. OCW-97-254).Van het overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieDe heer Van de Camp (CDA) gaf eerst een voorlopig oordeel over
de basisvorming tot nu toe.– De leerlingen worden nu zwaarder belast dan vóór
1993. Hij vond dat positief. Basisvorming hoort ook een omvangrijk programma
te zijn.– Het was voor hem de vraag of de basisvorming als zodanig in het
veld is aangeslagen, maar de onderwijsvernieuwing die gepaard gaat met basisvorming,
is zeker wel in behoorlijke mate aangeslagen.– Basisvorming zag hij niet als een schoolsoort, maar als een onderwijsinhoud.– De klassen zijn inmiddels homogener dan vóór de
invoering van de basisvorming, vooral door het veelvuldig hanteren van het
«dakpansysteem», terwijl juist het principe van heterogene groepen
één van de uitgangspunten van de basisvorming was.– Er is een probleem met de toetsen, met name de omvang ervan.– Basisvorming en MAVO/VBO gaan nog steeds moeilijk samen, om over
samengaan van basisvorming met IVBO, VSO/LOM en VSO/MLK maar te zwijgen.Hem was niet duidelijk hoe verder wordt gegaan met de longitudinaliteit
tussen basisonderwijs en basisvorming, nu voor het basisonderwijs inmiddels
een ander tijdschema geldt dan voor de basisvorming. Bovendien is er in het
basisonderwijs nu het begrip «tussendoel» bijgekomen.De adviezen over het tempo van de herziening van de kerndoelen basisvorming
zijn divers: de praktijkgegevens zijn nog onvoldoende en vooral de onderwijsraad
maant tot voorzichtigheid en vraagt zelfs uitstel. Is voldoende overwogen
of het mogelijk is om nog enige jaren met de huidige kerndoelen basisvorming
te blijven werken, ook al om te voorkomen dat de zaak voortdurend overhoop
moet worden gehaald in verband met de afstemming met VBO/MAVO? Wat betekenen
de nu voorgestelde wijzigingen van de kerndoelen voor de ontwikkeling van
de leermiddelen?Volgens de brief van 25 maart jl. is de relatie met de plannen voor VBO/MAVO
de belangrijkste reden om vast te houden aan het indertijd afgesproken tijdschema.
De heer Van de Camp signaleerde hier een belangrijk knelpunt. Het is toch
vreemd dat juist die leerlingen die meer tijd nodig hebben, in de praktijk
twee jaar basisvorming krijgen, terwijl het concept uitging van basisvorming
gedurende drie jaar? Hij vroeg een nadere uiteenzetting op dit punt.Ingaande op de herziene kerndoelen basisvorming zei hij eerst te betwijfelen
of de preambule wel voldoende concreet is. Het gaat om een fraai geformuleerd
stuk, met op zichzelf goede algemene vaardigheidsdoelen, maar hij zag het
risico dat dit stuk in een la belandt en gewoon wordt overgegaan tot het lesgeven
en het halen van de eindexamendoelen. Hoe kan worden gewaarborgd dat er daadwerkelijk
met de preambule wordt gewerkt? Wellicht is het beter om de algemene vaardigheidsdoelen
te verwerken in de kerndoelen per vak. Is dat ook overwogen?In de praktijk blijken de diverse vakken nog steeds vrij sterk onafhankelijk
van elkaar te worden gegeven. De leraren zijn in het algemeen van goede wil,
maar zijn vooral gespitst op het halen van de eindexamendoelen en willen daarom
niet zoveel tijd geven aan de basisvorming en zeker niet aan de algemene vaardigheidsdoelen,
ook al omdat de eindexamenprogramma's zeer omvangrijk zijn. In dit verband
heeft de onderwijsraad de vraag opgeworpen of niet teveel wordt doorgeschoten
naar vaardigheden, waardoor het evenwicht met de cognitieve vakken verstoord
raakt. De heer Van de Camp had daar oog voor, maar hechtte toch aan het goed
verankeren van de algemene vaardigheidsdoelen.Hem was gebleken dat er enige onrust heerst binnen het vak verzorging
over het plan van de staatssecretaris om een combinatie met biologie en economie
mogelijk te maken. Hij drong erop aan dat daar voorlopig mee wordt gewacht.
Het jonge vak verzorging slaat nu goed aan en het leek hem beter om in ieder
geval de algemene evaluatie af te wachten. Ook vroeg hij of hij goed had begrepen
dat een dergelijke bedreiging er niet is voor het vak techniek.Daarnaast vroeg hij, nu hij ook geluiden kreeg dat het bij elkaar toch
wel om erg veel vakken gaat, of het wellicht verstandig is om te komen tot
één beeldend vak. Hoe gaat het met het lopende project «samenhang
in beeld»? Verder vroeg hij in dit verband hoe het staat met educaties
en facetten. Papier is geduldig, maar komen de scholen en vooral de leraren
hier in de praktijk ook aan toe?De staatssecretaris volgt niet het advies van de commissie toetsing basisvorming
om te komen tot een toets op twee niveaus, maar introduceert het begrip «gevarieerde
differentiatie», inhoudend dat er voor verschillende leerlingen en voor
verschillende vakken ook verschillende toetsen komen. Gezien alle eerdere
ideeën over toetsing bij de basisvorming moest de heer Van de Camp wel
even wennen aan dit nieuwe begrip. Immers, gevarieerde differentiatie staat
juist haaks op het eerdere systeem van één toets op één
niveau voor alle leerlingen. Anderzijds vond hij het terecht dat er meer ruimte
komt voor verschillen tussen leerlingen en in algemene zin kon
hij dan ook met dit nieuwe begrip instemmen. Wel hoopte hij dat het grondidee
van de basisvorming (alle leerlingen als minimumpakket een bepaalde hoeveelheid
kennis en vaardigheden bijbrengen) overeind blijft. Ook vroeg hij of de gevarieerde
differentiatie niet in de praktijk zal leiden tot een groter aantal toetsen,
zij het dan «via de achterdeur».Aanvullend vroeg hij in hoeverre de nieuwe toetsen een meer integrale
rol kunnen gaan spelen in de eerste fase van het voortgezet onderwijs. Hij
had begrepen dat sommige scholen de toetsen van de basisvorming en de proefwerken
voor de bevordering nog steeds als twee volledig gescheiden werelden behandelen.
Bij brief van 13 november 1996 heeft de staatssecretaris aangegeven dat zij
voor VBO/MAVO geen toetsen meer wil als de leerlingen in die vakken eindexamen
doen, maar hoe gaat dat bij bijvoorbeeld HAVO/VWO-dakpanklassen en het categoriale
gymnasium?Heeft het CITO inmiddels de garantie gegeven dat de benadering van de
gevarieerde differentiatie ook haalbaar is? Hij had begrepen dat het de bedoeling
is om de toetsen in de toekomst elektronisch aan te leveren. Wanneer wordt
daar een eerste praktische proef mee genomen?Ten slotte vroeg hij de toezegging dat de diverse functies van de toetsen
(ontwikkelingsfunctie, waarborg- of terugkoppelfunctie en evaluatiefunctie)
in de toekomst gehandhaafd blijven. In hoeverre worden die functies van de
toetsen bij het evaluatieplan betrokken?Mevrouw Lambrechts (D66) herinnerde eraan dat bij eerdere besprekingen
over de basisvorming al twee grote probleemvelden zijn gesignaleerd: uitvoeringstechnische
en pedagogische. Daar zijn indertijd wel enige oplossingen voor aangereikt,
zoals de mogelijkheid van een knip in de toetsen en meer vrijstellingen voor
IVBO-leerlingen, maar dat bleven ad hocoplossingen en er moest dus een meer
structurele oplossing komen. Inmiddels ligt die, na uitstekend werk van o.a.
de commissie toetsing basisvorming, nu voor en mevrouw Lambrechts kon zich
daar in grote lijnen in vinden. Kernpunt is een gefaseerde aanpak waarbij
nu geen beslissingen worden genomen voor de lange termijn (in 1999 komt er
immers een evaluatie) maar het accent ligt op praktische uitvoerbaarheid op
korte termijn: toetsen op meerdere niveaus en minder toetsuren, waardoor ook
de organisatorische lasten voor de scholen worden verminderd. Als het goed
is, komen daarmee alle leerlingen op verschillende niveaus aan hun trekken.
Onderwijskundig zag zij dat als een zeer positief punt.Met het oog op de spanning tussen de noodzaak om te voldoen aan de eisen
van de basisvorming en tegelijkertijd voldoende tijd over te houden voor de
beroepsgerichte vakken, vooral bij het (I)VBO, is voorgesteld om de eindtoetsen
van de basisvorming onder te brengen in het eindexamenprogramma. Dat zal wel
verlichting geven, maar mét de onderwijsraad verwachtte zij niet dat
hierdoor het probleem volledig zal worden opgelost. De basisvorming blijft
immers omvangrijk en hetzelfde geldt voor het aantal kerndoelen dat bij de
herziening trouwens zeker niet verkleind is. Daarnaast vond zij dat ook de
beroepsgerichte vakken tot hun recht behoren te komen, in het bijzonder ten
behoeve van de IVBO-leerlingen, niet alleen gezien hun beroepsperspectieven,
maar ook met het oog op hun gevoel van eigenwaarde omdat zij juist in die
beroepsgerichte vakken vaak goed presteren.Voor de langere termijn leek het haar niet zo interessant wat nu precies
de functie van de toetsen is, maar vond zij de vraag naar functie en rol van
de basisvorming veel belangrijker. De basisvorming is zich nu autonoom aan
het ontwikkelen. Het was aanvankelijk de bedoeling om een min of meer gezamenlijk
basispakket van kennis en vaardigheden aan te reiken, maar de feitelijke ontwikkelingen
(en de toetsen zijn daarin volgend) gaan nu in een andere richting dan zo'n
gezamenlijk basispakket. Daarnaast was het de bedoeling dat de
basisvorming zou leiden tot uitstel van school- en beroepskeuze, maar ook
op dat punt gaan de feitelijke ontwikkelingen een andere kant op, want de
groepen worden steeds minder heterogeen en de selectie vindt steeds vroeger
plaats. De vraag is of die ontwikkelingen wel zo negatief zijn, want zij zag
het toch min of meer als een utopie om ervan uit te gaan dat alle leerlingen
gedurende drie jaar op hetzelfde niveau gehouden zouden kunnen worden. Anderzijds
zijn er ook scholen die hun best doen om te voldoen aan de uitgangspunten
van de basisvorming en die daar ook in behoorlijke mate in slagen en deze
scholen hebben er in ieder geval recht op om te horen of de overheid nog prijs
stelt op die inspanningen.Daarnaast zullen toch, gezien de geschetste feitelijke ontwikkelingen,
mogelijkheden om over te stappen op een ander schooltype gewaarborgd moeten
blijven. Zij maakte zich zorgen op dit punt.Zij had begrepen dat de wet ertoe dwingt om de kerndoelen per 1 augustus
1998 opnieuw vast te stellen. Ook stelde zij vast dat de voorgestelde veranderingen
in de kerndoelen niet zo groot zijn. Toch zou het beter zijn als de herziening
van de kerndoelen gekoppeld zou worden aan de evaluatie van de basisvorming,
waar ook de onderwijsraad, het CITO en de COB om hebben gevraagd. Het argument
van de staatssecretaris over aansluiting tussen de basisvorming en de vernieuwde
programma's voor de leerwegen voor VBO en MAVO kon mevrouw Lambrechts niet
goed volgen, want de discussie daarover moet nog worden gevoerd en hetzelfde
geldt voor de aansluiting met de bovenbouw van het VWO. Verder merkte zij
op dat de herziening vooral via de methoden gestalte zal moeten krijgen, waarmee
veel tijd en kosten zijn gemoeid, terwijl snel daarna, namelijk bij de evaluatie
van de basisvorming, kan blijken dat veel grotere veranderingen gewenst zijn,
zoals vakkenintegratie.Zij wees in dit verband ook nog eens op het grote aantal vakken en de
overladenheid van het programma, waardoor leerlingen met veel verschillende
docenten te maken hebben en met zware boekentassen moeten sjouwen. Er zijn
mogelijkheden om dit tegen te gaan: het schrappen of integreren van vakken,
dan wel dezelfde docenten meerdere vakken laten geven. Het procesmanagement
van de lerarenopleidingen heeft nu ook voorstellen ontwikkeld voor integratie
van verwante opleidingen, waarbij het om een groot aantal vakken gaat, dus
niet alleen om het vak verzorging. Ook dit onderwerp zou juist bij de evaluatie
breed onder de loep genomen moeten worden. Zo leek het haar goed mogelijk
om een relatie te leggen tussen het vak verzorging en het vak biologie, vooral
nu een vrij groot aantal biologieleraren zich heeft laten bijscholen voor
het vak verzorging. Een relatie tussen verzorging en economie vond zij veel
minder voor de hand liggen.Al met al gaf zij er daarom de voorkeur aan om pas in het kader van de
evaluatie van de basisvorming, over twee jaar, een beslissing te nemen over
de herziening van de kerndoelen.Mevrouw Liemburg (PvdA) vroeg eveneens aandacht voor de zware
boekentassen waar vrij jonge leerlingen mee moeten sjouwen. Het zou haar niet
verbazen als daar op latere leeftijd rugklachten uit voortkomen. Er zijn trouwens
al serieuze publicaties over verschenen.Zij vond het verstandig dat vandaag de herziene kerndoelen voor het basisonderwijs
buiten beschouwing worden gelaten. Vooral daar heeft de kritiek van de afgelopen
periode zich immers op gericht. Zij betreurde het wel dat die kritiek vooral
was geadresseerd aan de SLO, want het was de Kamer die de opdracht voor de
SLO heeft geformuleerd. Overigens is hier de relatie tussen kerndoelen basisonderwijs
en kerndoelen basisvorming uiteraard wel relevant. De staatssecretaris heeft
nu voorgesteld om de kerndoelen basisonderwijs te bespreken in het kader van
een bredere discussie over de kwaliteit van het basisonderwijs. Waarom houdt
de staatssecretaris dan toch, tegen het advies van o.a. de onderwijsraad in, vast aan de invoering van de herziene kerndoelen basisvorming per 1
augustus 1998? Het argument dat de wet tot dit laatste verplicht, vond mevrouw
Liemburg onvoldoende, want een expirerende wet kan altijd door de Kamer worden
verlengd. Verder wordt met de nu voorgestelde herziening van de kerndoelen
basisvorming niet ingegaan op de fundamentele bezwaren die zijn geuit tegen
de huidige kerndoelen. Dat was ook niet de opdracht aan de SLO. Wat betekent
dan de nu voorgestelde herziening concreet voor de scholen en de leerlingen?
Moeten de methoden worden aangepast en moeten er allemaal nieuwe boeken komen?
Zij zou het betreuren als de geringe wijzigingen die nu worden voorgesteld,
weer tot forse kosten zouden leiden.Eén van de fundamentele bezwaren tegen de kerndoelen, waar niet
op wordt ingegaan, is gericht op de overladenheid van de programma's. Het
verantwoordingsrapport bij de kerndoelen stelt hierover dat «wanneer
bij een aantal van deze vakken in de oorspronkelijke kerndoelontwerpen wellicht
sprake was van enige overladenheid, deze in de nieuwe voorstellen min of meer
ongewijzigd is gebleven». Dit lijkt een wat cryptische zin, maar er
blijkt wel duidelijk uit dat er aan het fundamentele punt van de overladenheid
weinig tot niets is gedaan.De status van de kerndoelen was voor mevrouw Liemburg niet geheel duidelijk.
Gaat het hier om minimumeisen, of om streefdoelen? Volgens de stukken geven
de kerndoelen «slechts de essentialia van de vakken weer». In
dat geval zou het om minimumeisen gaan. Gezien echter de inhoud en de omvang
van de kerndoelen lijkt het eerder om streefdoelen te gaan. Als kerndoelen
niet bij voorbaat haalbaar zijn, werken ze ontmoedigend voor scholen en leerlingen.De kerndoelen lezend had zij de indruk gekregen dat tegenwoordig geen
vak meer zonder computers gegeven kan worden. Hoe verhoudt nu het opnemen
van informatie- en communicatietechnologie in de kerndoelen zich tot de infrastructuur
op de scholen? Die infrastructuur is nu toch nog onvoldoende ontwikkeld om
op de geschetste manier de kerndoelen te realiseren?In zijn advies heeft de onderwijsraad op een aantal kerndoelen gewezen
die om verduidelijking vragen of die te algemeen geformuleerd zijn. Zelf vond
zij dat nog méér kerndoelen verduidelijking nodig hebben. Gezien al deze vragen leek het haar verstandiger om nu niet te beslissen
over de herziening van de kerndoelen, maar de evaluatie van de inspectie af
te wachten.In de beleidsreactie op het rapport «De toets der kritiek»
staat de toetsing van de herziene kerndoelen centraal. Een beter op de leerlingen
toegesneden toetsing zag zij als positief. Een nadeel hiervan is wel dat het
dan moeilijker wordt om leerlingen en dus ook resultaten van scholen met elkaar
te vergelijken. Bovendien kan op termijn elke school een eigen toetsbeleid
vastleggen. Komt dat alles wel de inzichtelijkheid van het onderwijs ten goede?Zij onderschreef de al gestelde vragen over de relatie tussen de kerndoelen
basisvorming en de eindexameneisen VBO/MAVO. Het zou ideaal zijn als de toetsing
van de kerndoelen samen zou vallen met de eindexamens VBO/MAVO.Grote vraagtekens plaatste zij bij een combinatie van biologie met verzorging,
of economie met verzorging. Aanvankelijk stond zij zeer sceptisch ten opzichte
van het vak verzorging, maar inmiddels was zij daar anders over gaan denken.
Dit vak heeft zich goed ontwikkeld en neemt nu ook een duidelijke positie
in de basisvorming in. Is het dan wel verstandig om alweer tot verandering
te komen? Mocht toch een combinatie noodzakelijk zijn, dan wilde zij in ieder
geval kiezen voor een duidelijk profiel. Juist omdat het vooral biologiedocenten
zijn die de nascholingscursus verzorging volgen, ligt dan een keuze voor de
combinatie verzorging/biologie voor de hand, met uiteraard eisen voor de vakbekwaamheid
van docenten. Ten slotte vroeg zij wanneer voorstellen kunnen worden verwacht om de
kerndoelen voor moderne vreemde talen van toepassing te laten zijn op allochtone
levende talen.De heer Stellingwerf (RPF) stelde vast dat de staatssecretaris,
ondanks de problemen van het toetsen op één niveau en de enorme
belasting voor de scholen zoals die in het rapport van de commissie toetsing
basisvorming zijn geschetst, niet alle onderdelen van dit rapport overneemt.
Zo wil de staatssecretaris geen twee doelgroepen creëren en niet op twee
niveaus toetsen. Dit zou, aldus haar argumentatie, maatschappelijk onaanvaardbaar
zijn, omdat de basisvorming er voor alle leerlingen is en als basispakket
nodig is om in de maatschappij goed te kunnen functioneren en om vervolgopleidingen
met succes te kunnen volgen. Die argumentatie is echter niet onomstreden.
De commissie toetsing basisvorming constateert immers dat het ongelijkheidsvraagstuk
inhoudelijk ingewikkeld en politiek-ideologisch beladen is. Zelf betwijfelde
de heer Stellingwerf bijvoorbeeld of met een toets op twee niveaus de «basisvorming
voor iedereen» verloren zou gaan.Hij vond trouwens dat de staatssecretaris in feite op twee gedachten hinkt,
want zij stelt ook voor om de «gevarieerde differentiatie» in
te voeren, opdat per vak kan worden bekeken welke vormen van differentiatie
in de toetsen functioneel zijn voor leerlingen en scholen. Wat is dan nog
het principiële verschil tussen «gevarieerde differentiatie»
en het toetsen op twee niveaus? «Gevarieerde differentiatie» is
misschien zelfs nog vergaander dan toetsing op twee niveaus. De keus van de
staatssecretaris leek hem in ieder geval tot ondoorzichtiger situaties te
leiden dan het advies van de commissie toetsing basisvorming.Los van de functies die toetsen in de basisvorming hebben, is er de doelstelling
van uitstel van studie- en beroepskeuze. In hoeverre is die, zo vraagt de
onderwijsraad zich terecht af, nog te realiseren wanneer in aanmerking wordt
genomen dat scholen er al in een vroeg stadium toe overgaan om homogene klassen
te formeren? Wordt er dan niet geknaagd aan de wortels van de basisvorming
zelf? Leerlingen zijn natuurlijk gelijkwaardig en het verschil tussen VBO
en VWO is geen kwestie van beter of slechter, maar leerlingen zijn niet gelijk
in hun ontwikkeling en het is dan ook geen wonder dat de toetsresultaten van
VBO- en VWO-leerlingen sterk verschillen. De staatssecretaris zegt zich niet
bij die verschillen te willen neerleggen, maar in de praktijk blijkt het frustrerender
te zijn om die verschillen niet te erkennen en dus alle leerlingen in de basisvorming
dezelfde toets te geven, dan om die verschillen wél te erkennen. De
leerling is er ook niet voor de toets, maar de toets is er voor de leerling.De heer Stellingwerf erkende overigens dat de voorstellen een verbetering
betekenen ten opzichte van de huidige praktijk. Hij hoopte dat t.z.t. ook
zal worden besloten om de scholen zelf zorg te laten dragen voor de afsluitingstoetsen.
Toetsing aan de hand van CITO-toetsen is gemeengoed in het basisonderwijs,
maar is niet verplicht. Scholen kunnen dus ten aanzien van toetsing zelf de
nodige verantwoordelijkheid dragen.De vergelijkingsmogelijkheid achtte hij waardevol. Hij vroeg wel in hoeverre
scholen de uitslag van toetsen kunnen misbruiken, door zich te profileren
ten opzichte van andere scholen. Dit zou een ongezonde en verkeerde vorm van
competitie in de hand kunnen werken.Hij wees vervolgens op de constatering van de onderwijsraad dat nog weinig
evaluatiegegevens over de kerndoelen beschikbaar zijn. Daardoor is het de
vraag of de herzieningsvoorstellen op voldoende draagvlak kunnen rekenen en
aansluiten op de schoolpraktijk. In ieder geval is nog niet zeker wat de uitkomst
zal zijn van de discussie die op de scholen wordt gevoerd over de inhoud van
de kerndoelen. Daarnaast heeft de onderwijsraad zich kritisch uitgelaten over
de inhoud van de herziene kerndoelen, o.a. wat de hanteerbaarheid
en de haalbaarheid betreft. De heer Stellingwerf merkte op dat in dit verband
eerst de vraag beantwoord moet worden op welke wijze de kerndoelen gehanteerd
dienen te worden. Zijn ze een meetlat voor kwaliteitsbeoordeling en functioneren
ze als deugdelijkheidseis, of moeten ze veel meer gezien worden als streefdoelen?
Als dit laatste het geval is, zou een aantal problemen weggenomen kunnen worden
of komen te vervallen. Zo zouden de gevoelens van overladenheid geringer kunnen
worden, en hoeft er ook geen bezwaar meer te zijn tegen een stréven
naar een positief en realistisch zelfbeeld bij kinderen in het basisonderwijs.
Als de kerndoelen wel een meetlat zijn, rijst direct de vraag hoe kan worden
gemeten of kinderen inderdaad een positief en realistisch zelfbeeld hebben
ontwikkeld en wat de gevolgen zijn als dit doel niet wordt gehaald.De vraag is trouwens wat onder een «positief en realistisch zelfbeeld»
zou moeten worden verstaan. Voor de heer Stellingwerf was het realistisch
om te stellen dat de mens van nature niet geneigd is het goede te doen, maar
hij betwijfelde of dat in de ogen van de staatssecretaris wel positief genoeg
is. Hieruit blijkt al dat er kerndoelen zijn die bij uitstek een normatief
karakter hebben. Hetzelfde is bijvoorbeeld het geval met het doel dat leerlingen
voor zichzelf moeten opkomen en rekening moeten houden met anderen.De staatssecretaris wil wel werken aan het terugdringen van de gevoelens
van overladenheid, maar stelt ook dat deze gevoelens niet onderbouwd worden.
Zijn duidelijke signalen uit het onderwijsveld dan niet al een voldoende onderbouwing?
De heer Stellingwerf vroeg zich in dat verband ook af waarom de SLO niet de
opdracht heeft gekregen om kritischer te kijken naar het punt van de haalbaarheid.
Hij had de indruk dat vooral het zeer grote aantal kerndoelen het probleem
vormt.Hij stelde vast dat de kerndoelen voor de basisvorming concreter zijn
dan die voor het basisonderwijs, maar desondanks vroeg hij zich bij enkele
kerndoelen af wat die in feite betekenen. Wat moet bijvoorbeeld een school
aan met het doel «kritisch denken en praten»?Ook hem leek uitstel van de invoering van de herziene kerndoelen verstandiger,
zeker nu onzorgvuldige invoering dreigt en er daardoor het risico is dat de
kerndoelen snel daarna opnieuw herzien zouden moeten worden.De heer Van der Vlies (SGP) zei eerst zich te kunnen herkennen
in de voorlopige beoordeling van de basisvorming tot nu toe, zoals gegeven
door de heer Van de Camp.Vervolgens wees hij op het spanningsveld tussen enerzijds de verantwoordelijkheid
van de overheid voor de kwaliteit van het onderwijs en de inhoudelijke vernieuwing
daarvan en anderzijds de autonomie van de scholen. Dat spanningsveld heeft
bij alle discussies over de basisvorming steeds een belangrijke rol gespeeld.
In dat kader is er de basisvraag wat kerndoelen eigenlijk zijn: streefdoelen
of eindtermen? Als ze vooral moeten worden gezien als eindtermen, zal er nog
het nodige moeten gebeuren en kon hij zich voorstellen dat een aantal organisaties
het voorziene moment van implementatie van de herziene kerndoelen en van de
gedifferentieerde aanpak van de toetsing daarop nogal ongelukkig achten. Er
is immers op dit moment nog geen echte evaluatie van de basisvorming beschikbaar.
Die is voorzien voor 1999 en, aldus de stukken, dan zou meteen de tweede generatie
kerndoelen mee geëvalueerd kunnen worden, omdat die dan enige tijd van
kracht zijn. Een volgende herziening is dan in het jaar 2003 voorzien. Met
dit tijdpad volgen de evaluaties en herzieningen elkaar wel erg snel op. Hij
besefte dat er een wettelijke verplichting is om de kerndoelen elke vijf jaar
te herzien, maar de Kamer kan besluiten om die verplichting te laten vallen
of te wijzigen. Een andere mogelijkheid is om de huidige kerndoelen (vrijwel)
ongewijzigd opnieuw vast te stellen; dan wordt aan de wettelijke verplichting
voldaan. Een extra argument voor uitstel van de invoering van de herziene
kerndoelen is dat de volledige invoering van de basisvorming pas in 1996 heeft
plaatsgevonden.In dit verband is ook van belang dat er nog beraad plaatsvindt over de
overgang van basisonderwijs naar basisvorming en de overgang van basisvorming
naar de tweede fase voortgezet onderwijs. Voor de heer Van der Vlies sprong
hier vooral het punt van de informatie- en communicatietechnologie eruit,
nu nog niet duidelijk is wat de implicaties hiervan zijn voor de structuur
van de diverse vakken en de benodigde infrastructuur op de scholen.Bij het punt van de toetsing had ook hij de vraag of alle materiaal wel
op tijd gereed zal zijn. Verder zette hij enige vraagtekens bij het begrip
«gevarieerde differentiatie». Hoe werkt dat nu in de praktijk
precies uit? Zal het er niet gewoon op neerkomen dat op twee niveaus wordt
getoetst? Hij vond nog steeds dat de voor ogen staande vernieuwing een kans
moet krijgen, maar anderzijds moest hij beamen dat er verschillen in verwerkingscapaciteit
bij leerlingen zijn en het onderscheid in twee niveaus dat nu opnieuw naar
voren komt vanuit de praktijk, lijkt ook werkbaar. In dit verband merkte hij
op dat het vroeger gebruikelijk was dat docenten ervaringen over repetities
uitwisselden met collega's uit de eigen sectie en collega's op andere scholen.
Wellicht is dat overigens nog steeds gebruikelijk. Wordt iets dergelijks nu
onder «differentiatie» verstaan?Het aspect van de overladenheid van de basisvorming komt niet alleen bij
het VWO tot uiting, maar ook en met name bij schoolsoorten als IVBO, VSO,
LOM en MLK. Het leek hem dan ook nodig om in alle nuchterheid nader te kijken
naar de vraag, of inderdaad de basisvorming over de volle breedte voor alle
soorten leerlingen overeind gehouden moet worden. Voor hem was het de vraag
of integratie van de kerndoelen basisvorming in de examenprogramma's VBO/MAVO
een oplossing biedt en hetzelfde geldt (uiteraard in nog sterkere mate) voor
het speciaal onderwijs. Hij besefte dat de staatssecretaris aan scholen ruimte
heeft gegeven om zoveel mogelijk maatwerk te leveren, maar ook dan blijft
toch steeds op de achtergrond staan dat het eigenlijk breder zou moeten. Het
is de vraag hoe dat in de praktijk zal uitwerken op de betreffende leerlingen.De Kamer zal zich terughoudend moeten opstellen als het gaat om de concrete
beoordeling van afzonderlijke kerndoelen, al vond hij het terecht dat er enige
kritische vragen over zijn gesteld. Hoofdpunt hierbij is de verhouding tussen
cognitieve aspecten en algemene vaardigheden en hij zou op dat punt willen
blijven pleiten voor een prudent evenwicht. Hij had de indruk dat het accent
nu soms te sterk ligt op de algemene vaardigheden. Het belang van die vaardigheden
wilde hij niet onderschatten, maar er komen nu toch soms verontrustende signalen
over de aandacht voor cognitieve aspecten en die signalen wilde hij ook ernstig
nemen.De heer Cornielje (VVD) wees op de slotconclusie van een hoofdredactioneel
commentaar in NRC-Handelsblad van 21 juni 1996 over de basisvorming, namelijk
dat een parlementair onderzoek naar de verantwoordelijkheid voor de mislukking
van de basisvorming geen slecht idee zou zijn. In de daarop volgende weken
verscheen het ene na het andere artikel. Koppen als «Nu al twijfel basisvorming»
en «Basisvorming in discussie» versterkten het beeld dat er iets
grondig mis was. Hij had toen al gezegd het marathondebat over de basisvorming
niet over te willen doen. De wet is aanvaard en moet worden uitgevoerd. Wel
dienen de knelpunten die aan het licht zijn gekomen, te worden opgelost en
vandaag zijn twee ervan aan de orde, namelijk de kritiek op de uniforme toetsing
van de leerlingen en op de enorme omvang van het toetsprogramma, en de herziening
van de kerndoelen basisvorming en daarmee samenhangend de overladenheid van
het programma voor in het bijzonder (I)VBO- en MAVO-leerlingen. Eén document is vandaag niet aan de orde, namelijk het evaluatieplan
basisvorming. Daarover is wel een brief van de staatssecretaris gekomen, hetgeen
logisch is, want toetsing, herziening kerndoelen en evaluatie basisvorming
hebben natuurlijk met elkaar te maken. De vraag is nu of het urgent is om
wijzigingen aan te brengen in het toetsregime en/of de beschrijving van de
kerndoelen. Als daar geen dringende redenen voor zijn, lijkt het beter om
de evaluatie basisvorming af te wachten. De basisvorming is immers pas in
1993 ingevoerd.De heer Cornielje onderschreef dat het toetsprogramma nu aanpassing behoeft,
omdat het nu veel onderwijstijd vergt en omdat het niveau van de toetsen niet
aansluit bij het niveau c.q. de leerstijl van de leerlingen. In het POVO is
door de heer Kremers van het CITO over de differentiatie in de tweede generatie
afsluittoetsen basisvorming expliciet gezegd, dat rekening wordt gehouden
met veelsoortige verschillen tussen leerlingen. De heer Kremers noemde hierbij
ook het niveau van de leerlingen. In de beleidsreactie wordt weliswaar het
voorstel afgewezen van de commissie toetsing basisvorming om voor VBO/MAVO-leerlingen
en voor HAVO/VWO-leerlingen twee verschillende toetsen te maken, maar de feitelijke
differentiatie komt hier wel op neer. Wat zijn nu precies de verschillen tussen
de eerste en de tweede generatie toetsen, vooral op het aspect van het niveau?De afsluitende toetsen hebben een drieledige functie: een schoolinterne,
een ontwikkel- en een verantwoordingsfunctie. Deze opeenstapeling van functies
leidt ook tot een zekere overladenheid van het toetsprogramma. Hij kon instemmen
met de voorgestelde reductie van het aantal toetsen, maar dan dient wel duidelijk
te worden gemaakt welke functie(s) de overgebleven toetsen hebben. Hij gaf
er de voorkeur aan om de schoolinterne functie voorop te plaatsen. De verantwoordingsfunctie
komt immers ook tot uitdrukking in het niveau van het eindexamen en voor de
ontwikkelfunctie zijn andere instrumenten misschien meer geschikt, zoals het
(doen) ontwikkelen van leermiddelen. Hoe denkt de staatssecretaris hierover?Bij de herziening van de kerndoelen plaatst de staatssecretaris de Kamer
voor een lastig dilemma. Enerzijds loopt de herziening vooruit op de evaluatie
van de basisvorming, hetgeen voorbarig en dus onwenselijk is, maar anderzijds
wordt een gedeeltelijke herziening door het veld als wenselijk ervaren omdat
deze een verbetering en verduidelijking van kerndoelen inhoudt. De veelheid
van de kerndoelen zag de heer Cornielje als het kernprobleem en juist dat
verandert niet bij een gedeeltelijke herziening van de kerndoelen. Vooral
voor (I)VBO-leerlingen blijft het moeilijk om zowel de kerndoelen basisvorming
als de VBO-eindtermen te halen en dat probleem kan pas worden opgelost als
de nieuwe VBO/MAVO-examens van kracht worden, want dan kunnen de kerndoelen
basisvorming worden geïntegreerd in de eindtermen VBO/MAVO. Hij deed
dan ook de suggestie om de kerndoelen basisvorming nog één jaar
onveranderd te laten en ze vervolgens tegelijk met de vernieuwde examens VBO/MAVO
in te voeren.Hij stond een evenwichtig pakket van kennis, inzicht en vaardigheden voor.
De onderwijsraad oordeelt dat het programma nu wat te veel doorslaat naar
de kant van de vaardigheden, terwijl het procesmanagement juist een te veel
aan kennis beklemtoont. Hij vroeg daarom de toezegging van de staatssecretaris
dat zij erop zal toezien dat de balans tussen kennis, inzicht en vaardigheden
niet doorslaat naar de ene of de andere kant.Het programma van de basisvorming wordt als zeer omvangrijk ervaren. Enerzijds
komt dat door het grote aantal verplichte vakken en dus het grote aantal vakdocenten,
anderzijds doordat het grote aantal kerndoelen vooral in het VBO/MAVO (gelet
op de eindtermen) in een te korte tijd moet worden gerealiseerd. Er zijn dan
verschillende mogelijkheden, zoals het schrappen van een aantal kerndoelen,
hetgeen echter strijdig zou zijn met het idee van de basisvorming,
of het schrappen van een aantal eindtermen VBO/MAVO dat evenwel weer strijdig
is met het idee van het VMBO. Een andere mogelijkheid is integratie van de
kerndoelen en de eindtermen en dat leek de heer Cornielje de beste weg. Met
combinaties van vakken of met leergebieden wordt alleen optisch iets opgelost.
Wat wordt bereikt als bijvoorbeeld verzorging en biologie worden samengevoegd?
Als dan een reductie van het aantal lesuren verzorging/biologie optreedt,
moet ook worden aangegeven ten koste van welke eindtermen of kerndoelen dat
zal gaan. Zal de Kamer hierover nog nadere voorstellen ontvangen?In dit verband vroeg hij of de staatssecretaris bereid is te onderzoeken
of de dubbele bevoegdheid zoals die indertijd gold, een oplossing kan bieden
voor het probleem van het grote aantal docenten waarmee leerlingen in de basisvorming
wekelijks te maken krijgen. De extra bevoegdheid zou dan verkregen kunnen
worden door bijscholing, want veel docenten voor de vakken verzorging beschikken
al over de bevoegdheid biologie of lichamelijke opvoeding, terwijl dat bij
docenten techniek vaak de bevoegdheid natuur- of scheikunde is en bij docenten
informatiekunde veelal de bevoegdheid wiskunde. Voordeel hiervan is dat het
gevoel van versnippering door de week heen kan worden tegengegaan, zonder
dat vakken als verzorging, techniek en informatiekunde van het lesrooster
verdwijnen. Antwoord van de staatssecretarisDe staatssecretaris merkte op dat een aantal naar voren gebrachte
punten al in discussie zijn geweest bij de bespreking van de Wet op de basisvorming.
Gezien het compromiskarakter van die wet is het niet verwonderlijk dat deze
punten ook nu weer in discussie zijn gebracht, maar wel geldt dat ze (vrijwel)
allemaal opnieuw bezien zullen worden bij de komende evaluatie van de basisvorming.
Als tijdstip voor die evaluatie is indertijd door de Kamer bewust gekozen
voor het jaar 1999, omdat er nu eenmaal geruime tijd nodig is om met deze
onderwijsvernieuwing aan de slag te gaan. Bij die evaluatie zal de werking
van de wet onder de loep genomen, waarbij uiteraard binnen de wettelijke context
moet worden gebleven.Hierop aansluitend stelde zij vast dat er in de eerste termijn al een
aantal conclusies zijn getrokken over de mate waarin de klassen in het algemeen
meer homogeen, dan wel meer heterogeen zijn. Zij meende dat die conclusies
toch iets te snel zijn getrokken. Het is best mogelijk, nu het dakpansysteem
de dominante vorm aan het worden is, dat bij de komende evaluatie de conclusie
zal moeten zijn dat er inmiddels meer heterogeen wordt gewerkt dan vóór
de invoering van de basisvorming, zij het minder over de volle breedte. Overigens
staat de wet zowel homogeniteit als heterogeniteit toe en om na te gaan of
het in de praktijk goed gaat met leerlingen, zal daarom bij de evaluatie vooral
naar andere parameters moeten worden gekeken, zoals het gebruik van de diagnostische
toets aan het eind van het tweede jaar voor determinatie/verwijzing en studie-
en beroepskeuze, en de vraag hoe het staat met het zittenblijven en het stapelen.
Ook dan zal het nog moeilijk genoeg zijn, want bijvoorbeeld bij het stapelen
geldt dat er tot voor kort een sterk categoriaal getint stelsel van scholen
was, met vooral veel categoriale MAVO-scholen. In de praktijk werd er dan
in de eerste jaren vaak gekozen voor de school dichtbij huis, om pas daarna
naar een verderweg gelegen school te gaan. Door de introductie van basisvorming
gecombineerd met nevenvestigingen en de vorming van brede scholengemeenschappen
is er op dat punt inmiddels het nodige veranderd. Uit de cijfers blijkt dat
er nu minder gestapeld wordt, hetgeen ook was bedoeld. Er mag uiteraard nog
wel worden gestapeld, maar niet meer als doel op zich. In gesprekken met MAVO's
had zij wel eens te horen gekregen dat deze scholen zich uitsluitend
wilden oriënteren op HAVO. Zij had daar steeds tegenover gesteld dat
de MAVO een oriëntatie op de lange ROC-opleidingen behoort te zijn en
dat een MAVO die zich met de hele schoolpopulatie richt op stapelen, niet
op de goede manier handelt.In dit verband wees zij ook nog eens op de aanscherping van het advies
basisonderwijs, dat indertijd in de wet is vastgelegd. Door die aanscherping
geldt nu dat er niet alleen voor HAVO/VWO, maar ook voor MAVO een positief
advies moet zijn. Daarnaast is in de wet vastgelegd dat er aan het eind van
de tweede klas opnieuw moet worden gekeken.Al met al wilde zij vasthouden aan het voor evaluatie uitgezette traject
en pas definitieve conclusies trekken als die evaluatie eenmaal op tafel ligt.
Het adagium dat onderwijsvernieuwing een proces van lange adem is, geldt zeker
bij de basisvorming, alleen al omdat deze de volle breedte van het voortgezet
onderwijs bestrijkt. Bij die evaluatie zullen alle zaken die in de wet zijn
vastgelegd, opnieuw aan de orde komen, met inbegrip van de compromissen die
indertijd zijn gesloten. Zo is toen besloten dat er op één niveau
basisvorming zou worden gegeven, opdat alle jongeren een minimumbagage mee
zouden krijgen die zij, zo was de opvatting, tenminste nodig hebben in de
Nederlandse samenleving. Er is weliswaar lang gesproken over de mogelijkheid
van basisvorming op twee niveaus (o.a. de WRR stond dat voor), maar het uiteindelijke
besluit luidde: basisvorming op één niveau. De vraag of dat
niet allerlei moeilijkheden geeft, zal bij de evaluatie beantwoord moeten
worden. Datzelfde geldt bijvoorbeeld voor het punt van de hoeveelheid vakken.
Ook daar is indertijd lang over gediscussieerd, maar uiteindelijk is door
de Kamer bij amendement besloten om er nog het vak verzorging aan toe te voegen.
Nu gaat het om vijftien vakken (in Friesland om zestien) en daarbovenop komen
dan nog de categoriale vakken van het betreffende schooltype.In reactie op de vraag of het bij de kerndoelen gaat om streefdoelen of
om een deugdelijkheidseis, wees zij erop dat voor de school de eis geldt dat
zij tenminste de kerndoelen als aan het eind van de basisvorming te bereiken
doelstellingen hanteert. Kerndoelen geven een beschrijving van kwaliteiten
van leerlingen op het gebied van kennis, inzicht en vaardigheden en zijn in
die zin ook deugdelijkheidseisen en globaal. De onderwijsraad vindt de kerndoelen
te globaal en stelt dat het lastig is om die te vertalen naar de schoolpraktijk.
De bewindsvrouwe was het hier wel mee eens, maar wees er in dat verband nogmaals
op dat het niet gaat om eindtermen, maar om kerndoelen met een globaal karakter
vanwege het compromiskarakter van de wetgeving, en dat de vertaling van die
globale kerndoelen plaatsvindt door middel van methoden. Als hierbij meer
precisie gewenst wordt, zal het nodig zijn om de wet aan te passen, omdat
die nu globaliteit «predikt». De methoden worden overigens natuurlijk
wel getoetst op de vraag, of ze goed rekening houden met de kerndoelen en
of ze zodanig worden ingevuld dat de leerlinggroep die het betreft, uit de
voeten kan met de methoden. In de praktijk zijn er nu ook verschillende leerboeken
voor IVBO, VBO/MAVO en HAVO/VWO, hetgeen past in het systeem van de wet.Op basis van de ervaring tot nu toe is er het beeld dat vooral voor het
IVBO en het VBO gesteld kan worden dat het gaat om een vol programma. In het
algemeen wordt daar twee jaar besteed aan basisvorming en wordt vervolgens
overgegaan tot de examenprogramma's, terwijl de wetgever ervan uitging dat
juist deze leerlingen minimaal drie jaar aan basisvorming zouden doen. Het
is dan ook de bedoeling om voor deze kwetsbare categorie leerlingen in het
kader van het VBO/MAVO-traject het niveau van de kerndoelen in de algemeen
vormende vakken gelijk te stellen aan het eindtermenniveau. Dat zal de nodige
«lucht» geven in de scholen. Het betekent overigens dat in dat
geval de betreffende kerndoelen niet langer niveauloos zijn en dat er in de
praktijk ook meer gepreciseerd zal worden.Hierop aansluitend wees zij erop dat het onderwijsveld zelf van mening is dat de herziene kerndoelen basisvorming beter zijn geordend en
geformuleerd dan de kerndoelen van de vorige generatie. Vooral de preambule
wordt als een verbetering gezien. Verder merkte zij op dat het misschien onhandig
lijkt dat nu op grond van de wet de kerndoelen moeten worden herzien, terwijl
de evaluatie van de basisvorming pas in 1999 plaatsvindt, maar dat de Kamer
daar destijds wel toe besloten heeft. Er is toen, na een lange discussie over
de vraag voor welke periode de kerndoelen zouden moeten gelden, afgesproken
om daar een termijn van vijf jaar voor te kiezen. Iedere vijf jaar komt er
dus een moment voor herbezinning en vervolgens gelden de kerndoelen weer opnieuw
voor vijf jaar. Zij was niet van plan om die in de wet neergelegde cyclus
te wijzigen en zij zou het dan ook betreuren als nu geen gebruik zou worden
gemaakt van de mogelijkheid van herbezinning op de kerndoelen, vooral nu het
onderwijsveld zelf vindt dat de herziene kerndoelen een verbetering inhouden
en het de bedoeling is om in het VBO de kerndoelen in de algemeen vormende
vakken gelijk te stellen aan de eindtermen.In dit verband wees zij op een belangrijk verschil met het basisonderwijs:
basisscholen waren tot 1997 niet verplicht om mee te werken aan de kerndoelen
en voor de kerndoelen basisonderwijs is ook geen termijn voor herziening in
de wet gesteld. Voor het basisonderwijs is er dus meer flexibiliteit, waar
indertijd ook bewust voor is gekozen. Anderzijds moet het punt van de longitudinaliteit
natuurlijk veilig worden gesteld.In het kader van het VSO/VBO/MAVO-traject is indertijd afgesproken dat
80% van de VBO-leerlingen het eindexamen zou moeten kunnen halen op de vier
verschillende niveaus (theoretisch, gemengd, beroepsgericht lang en beroepsgericht
kort) en dat degenen die dit niet halen, certificaten krijgen die aansluiten
op het niveau van de assistentenopleidingen. Dit geheel is voluit in bespreking
en begint zich nu goed af te tekenen.Zij ging ervan uit dat de kerndoelen die nu worden vastgesteld, opnieuw
voor een periode van vijf jaar zullen gelden. Zij besefte uiteraard dat in
1999 de evaluatie van de basisvorming zal worden uitgebracht, maar voordat
daar concrete conclusies aan kunnen worden verbonden, is het zeker al een
jaar later en ook de implementatie van herziene kerndoelen vergt nog de nodige
tijd. Daar zou hooguit een uitzondering op gemaakt kunnen worden als de evaluatie
zou uitwijzen dat het bijzonder dwaas zou zijn om nog enige jaren te blijven
werken met bepaalde kerndoelen.Zij kon zich voorstellen dat er enige zorg bestaat over de noodzaak om
weer nieuwe leerboeken aan te schaffen, maar anderzijds moet worden bedacht
dat het bij de eerste generatie boeken altijd gaat om een start en dat op
dit moment tweede generatie boeken worden ontwikkeld. In het voortgezet onderwijs
is het ook een illusie om te denken dat tien jaar lang dezelfde boeken gebruikt
zouden kunnen worden. Bij wijze van voorbeeld wees zij op de zeer snelle ontwikkeling
van de informatie- en communicatietechnologie, een technologie die binnen
tal van vakken gebruikt zal moeten worden. Verder zijn er tegenwoordig niet
alleen boekenfondsen, maar ook leaseconstructies voor leermiddelen als boeken.
Daarnaast wordt inmiddels met uitgevers gesproken over mogelijkheden van losbladige
systemen.Met de stelling van het CITO dat zaken die niet getoetst kunnen worden,
niet in de kerndoelen thuishoren, was zij het zeker niet eens. Zo had zij
ervoor gekozen om in de kerndoelen ook attitude op te nemen. Als dat niet
in het programma wordt ingebreid, op een wijze die past bij de identiteit
van de school, komt een zaak als attitude waarschijnlijk te zeer ad hoc aan
de orde. Ook de veilige school past in die benadering.Het leek haar zinvol, gezien de stelling van de onderwijsraad dat de kerndoelen
veel preciezer moeten worden geformuleerd, om met taal en rekenen in het basisonderwijs
maar eens na te gaan hoe ver daarmee gekomen kan worden. Aan de hand daarvan
kan vervolgens eventueel ook naar andere leergebieden worden gekeken, maar
bij vakken als geschiedenis en maatschappijleer zal er altijd
wel discussie blijven over de vraag hoe precies de formulering zou moeten
zijn.Naar aanleiding van de opmerkingen over het vak verzorging wees zij erop
dat het niet gaat om vakkenintegratie, maar om vakkencombinatie. Dat laatste
betekent dat de vakken wel als afzonderlijke vakken worden ontwikkeld, maar
dat ze op een school gecombineerd mogen worden. Die mogelijkheid is er op
basis van de wet voor een aantal vakken. Het vak verzorging is indertijd bij
amendement als apart vak in de wet gebracht en was dus niet tevoren als apart
vak ontwikkeld. Dit vak is toen vorm gegeven door een deel van de modules
uit het vak economie (bijvoorbeeld budgetleer) en uit het vak biologie te
halen, en daar nieuwe modules aan toe te voegen. Om dit nieuwe vak een kans
te geven, is toen tevens bepaald dat dit niet mocht worden gecombineerd met
andere vakken. Het was immers binnen de scholen een omstreden vak. Inmiddels
ligt de vraag voor of dat verbod op combinatie in de huidige situatie nog
gehandhaafd moet worden. Zelf vond de staatssecretaris dat er zwaarwegende
motieven zouden moeten zijn om dit verbod te handhaven. Zij was het in ieder
geval eens met de stelling dat het goed zou zijn als leerlingen in de onderbouw
met een minder groot aantal verschillende docenten te maken zouden krijgen,
want het huidige grote aantal verschillende docenten heeft allerlei vervelende
consequenties, zoals zware boekentassen voor de leerlingen en soms in één
week zeer veel repetities of schriftelijke overhoringen. Zij zou het dan ook
toejuichen als de mogelijkheden van meervakkigheid nader zouden worden bekeken
en zij had het procesmanagement lerarenopleiding ook gevraagd om bij het ontwikkelen
van het curriculum voor de eerste-fase-leerkracht uit te gaan van de gedachte
dat er in de periode van de basisvorming minder verschillende leerkrachten
zouden moeten zijn.In ieder geval vond zij het nu een geschikt moment om het verbod op combinatie
van het vak verzorging los te laten. Dat betekent overigens niet dat scholen
nu ook móeten combineren; het betekent alleen dat de mogelijkheid van
combinatie er nu is. Anderzijds was haar uit de eerste termijn duidelijk gebleken
dat de Kamer er de voorkeur aan geeft om nog even te wachten met het loslaten
van dit verbod, totdat de evaluatie basisvorming op tafel ligt. Zij had daar
ook niet zoveel bezwaar tegen en zegde daarom toe om te wachten op de evaluatie.
Bij die gelegenheid zal trouwens toch al breed worden gekeken naar integratie
en combinatie van vakken. Wel zou zij dan graag zien dat de Kamer zich mentaal
toch al enigszins voorbereidt op stappen in deze richting, ook met het oog
op de vormgeving van de lerarenopleiding.Bij de opmerkingen over cognitief versus vaardigheden wees zij erop dat
de onderwijsraad zich afvraagt of het allemaal niet «te vaardig»
wordt, terwijl het procesmanagement voortgezet onderwijs juist de vraag heeft
gesteld of het allemaal niet te cognitief wordt. Opmerkelijk is dat de scholen
vrijwel allemaal de cognitietoetsen kiezen en de vaardigheidstoetsen grotendeels
links laten liggen. De vaardigheidsontwikkeling staat dus nog maar aan het
begin, terwijl «leren leren» juist zo belangrijk is.Zij bevestigde dat er geen «bedreiging» is voor het vak techniek,
in de zin zoals dat is gevraagd door de heer Van de Camp.Ingaande op de punten die over de toetsen naar voren zijn gebracht, merkte
zij op dat volgens haar door het advies van de commissie-Kraakman over een
toets op twee niveaus geen recht wordt gedaan aan de uiteenlopende capaciteiten
van leerlingen in het voortgezet onderwijs. Het gaat in de praktijk om veelvormige
differentiatie, hetgeen o.a. te maken heeft met leerstijlen, de praktische
geaardheid, het abstractievermogen en de taalvaardigheid van de leerling.
Zo hebben allochtone leerlingen soms een mindere taalvaardigheid in het Nederlands
en daar zou bij de toetsen rekening mee gehouden kunnen worden. Het CITO is
ook al eerder gevraagd om bij bijvoorbeeld de rekentoetsen (ook die aan het
eind van het basisonderwijs) wat minder taal te gebruiken, omdat er nu
het gevaar is dat bij rekentoetsen in feite vooral de taalvaardigheid wordt
getoetst. Verder wees zij er ter illustratie op dat kinderen die van huis
uit Berbers spreken, veel moeite hebben met abstracties, omdat de Berberse
taal zelf geen abstracties kent. Met al dat soort zaken dient bij de toetsen
rekening te worden gehouden.In dit verband zei zij, in antwoord op de vraag hoe gevarieerde toetsing
in de praktijk precies zal uitwerken, dat bijvoorbeeld voor het vak verzorging
is nagegaan hoeveel variaties aangeboden zouden kunnen worden, hetgeen er
32 bleken te zijn. Gezien dat aantal is er voor elke school een goede keuze
te maken, passend bij de methoden en de leerlingen binnen de school, terwijl
er bovendien variatie kan worden toegepast in de correctievoorschriften. Van
belang hierbij is ook dat de ontwikkeling van een toetsenbank op schema ligt.
Het is de bedoeling dat in die bank geautomatiseerd kan worden gezocht naar
geschikte toetsen.De toetsen zoals die nu worden voorgesteld, zullen niet meer dezelfde
rol kunnen spelen naar het CITO en de inspectie als tot nu toe het geval was.
Volgens het CITO en de inspectie is echter ook op basis van de gedifferentieerde
toetsen een goede feedback naar de scholen over hun prestaties mogelijk.In de stukken is aangegeven dat nog geen besluit wordt genomen over de
mogelijkheid om de scholen zelf zorg te laten dragen voor de afsluitingstoetsen.
Zij wilde dat afhankelijk stellen van de stand van de basisvorming, zoals
die bij de komende evaluatie zal blijken. De toetsen zijn mede bedoeld om
ervoor te zorgen dat de scholen met de basisvorming aan de slag gaan en het
geheel opengooien van het systeem durfde zij op dit moment zeker nog niet
aan.Zij beaamde dat onder «differentiatie» moet worden verstaan
wat de heer Van der Vlies als werkwijze heeft geschetst, zij het dat het nu
gesystematiseerd wordt. Verder kunnen uitgevers worden uitgenodigd om hierin
mee te denken en te komen tot ontwikkeling van toetsen op basis van methoden.
In ieder geval is een tweedeling veel te simplistisch.In reactie op de vraag of scholen de uitslag van toetsen kunnen misbruiken
door zich daarmee ten opzichte van andere scholen te profileren, merkte de
staatssecretaris op dat dit misbruik volgens haar niet mogelijk is bij de
toetsen basisvorming. Die toetsen spelen immers geen grote rol in de externe
communicatie. Het kan wel aan de orde zijn bij de CITO-toets aan het eind
van de basisschoolperiode, maar zij stelde zich voor hier nader op in te gaan
in het kader van een discussie over de schoolgids. Discussie in tweede termijnDe heer Van de Camp (CDA) stelde vast dat er nog geen concreet
antwoord is gekomen op zijn vraag over de eventuele vrijblijvendheid van de
nieuwe preambule. Mede door het moderne taalgebruik van de preambule is, zo
had hij begrepen, de relatie met de algemene vaardigheidsdoelen niet meer
zo duidelijk zichtbaar.Hij ging ervan uit dat na invoering van de gevarieerde toetsen de proefwerken
in het vak Frans meer gelijk op zullen gaan lopen met de toetsen Frans. Hij
hoorde nu nog van veel scholen dat de proefwerken Frans voorop staan en dat
de toetsen Frans pas aan de orde komen als er echt tijd genoeg voor is.Ten slotte vond hij het op zichzelf prachtig dat er nu 32 variaties voor
de toets verzorging zijn, maar dit leek hem toch wel iets te veel van het
goede. Zou een aantal van bijvoorbeeld 6 voorlopig niet voldoende zijn?Mevrouw Lambrechts (D66) kon in grote lijnen instemmen met
het voorstel inzake de toetsen, althans op de korte termijn. Voor de langere
termijn vond zij de vraag naar functie en rol van de basisvorming veel belangrijker,
zoals zij al had aangegeven. Zij begreep dat de staatssecretaris zeer hecht aan de herziening van de
kerndoelen op dit moment. Zij had daar op zichzelf niet zoveel bezwaar tegen,
maar vroeg zich wel af of er daardoor niet te veel zaken tegelijk op korte
termijn aan de orde komen. Als dit laatste niet het geval is, had zij er geen
moeite mee dat de staatssecretaris op deze weg verder gaat, waarbij zij goede
nota had genomen van de toezegging van de staatssecretaris om het punt van
de vakkencombinatie nader te bezien als de evaluatie van de basisvorming op
tafel ligt. Zij pleitte er wel voor dat dit «nader bezien» dan
plaatsvindt over de volle breedte van alle vakken en dus niet alleen beperkt
blijft tot de vakken verzorging, economie en biologie.Mevrouw Liemburg (PvdA) sloot zich bij dat laatste aan. Ook
zij vond dat vakkencombinatie een grondige bezinning en discussie verdient,
alleen al omdat bij vakkencombinatie altijd iets van de afzonderlijke vakken
verloren gaat. Verder is zeker bij het vak verzorging, dat een nieuw vak is,
zorgvuldigheid geboden.Zij had begrepen dat de kerndoelen als minimumeisen moeten worden gezien,
niet als streefdoelen. Gezien de formulering van sommige kerndoelen lijkt
het echter toch meer te gaan om streefdoelen. Verder is gezegd dat de informatie-
en communicatietechnologie nu moet worden opgenomen in de kerndoelen, omdat
erin geïnvesteerd zal worden en er niet het risico mag zijn dat de scholen
daar in de praktijk niets aan doen. Op dit moment is de infrastructuur er
echter nog niet en dan kunnen de kerndoelen toch niet méér dan
streefdoelen zijn.Uit de beantwoording had zij opgemaakt dat de integratie van de basisvorming
in het VBO/MAVO binnenkort een feit kan zijn. Ook zij vond dat de basisvorming
zich dient te ontwikkelen tot een integraal onderdeel van alle schooltypen,
maar juist bij het VBO/MAVO, waar de problemen groot zijn, zou daar goed mee
begonnen kunnen worden.Ten slotte herhaalde zij haar vraag wanneer er voorstellen komen om de
kerndoelen voor moderne vreemde talen van toepassing te laten zijn op allochtone
levende talen.De heer Stellingwerf (RPF) zag de gevarieerde differentiatie
toch enigszins als een stap op weg naar wat meer niveaus, zeker als de kerndoelen
ook nog worden gekoppeld aan de eindtermen. Anderzijds vreesde hij dat gevarieerde
differentiatie problemen zal geven met de vergelijkbaarheid van scholen en
de bruikbaarheid van de kerndoelen. Wellicht zal bij de evaluatie van de basisvorming
de conclusie moeten worden getrokken dat met gevarieerde differentiatie in
feite wordt geknaagd aan de wortels van de basisvorming zelf.De heer Van der Vlies (SGP) had wel begrip voor de bedenkingen
tegen het volgend jaar al invoeren van de herziene kerndoelen. Het vasthouden
aan de wettelijke cyclus van vijf jaar heeft ook aantrekkelijke kanten, maar
als een belangrijk nadeel daarvan zag hij dat er dan in de periode 1998–2003
geen veranderingen in de kerndoelen kunnen worden aangebracht, terwijl in
1999 de evaluatie basisvorming op tafel komt en toch mag worden verwacht dat
er naar aanleiding van die evaluatie wel de behoefte ontstaat om tot herziening
van kerndoelen over te gaan.Ook hij vond 32 variaties op de toetsen voor het vak verzorging nogal
veel. De vraag is wat er dan nog mee kan worden gedaan. Met een toets wordt
immers toch een vordering gemeten en bij 32 variaties is de onderlinge vergelijkbaarheid
wel bijzonder moeilijk.De heer Cornielje (VVD) had de overladenheid van het programma
als kernprobleem gesignaleerd. Dat probleem blijft bestaan als bij de herziening
van de kerndoelen niets of vrijwel niets aan het volume wordt gedaan, en blijft
dan bovendien tenminste nog vijf jaar bestaan. Verder had hij begrepen dat
het de bedoeling is om de kerndoelen voor de algemene vakken
in het VBO/MAVO in de eindtermen op te nemen. Is het dan voor de Kamer mogelijk
om op het moment dat zij de eindexamens VBO/MAVO vaststelt, weer af te wijken
van de kerndoelen zoals die nu voorliggen? Ook het toetsprogramma is overladen, omdat er zoveel verschillende functies
aan worden gegeven, onder meer de ontwikkelfunctie. Hij had in dat verband
een voorkeursvolgorde gegeven: schoolinterne functie, verantwoordingsfunctie
en ten slotte de ontwikkelfunctie.Hij was verheugd met de toezegging van de staatssecretaris dat er geen
vakkenintegratie zal komen voordat de evaluatie basisvorming op tafel ligt.
Hij vond ook dat daar bij de lerarenopleiding niet op vooruit zou moeten worden
gelopen, maar dat de besluitvorming in de Kamer afgewacht dient te worden.
Hij gaf op dit punt de voorkeur aan een dubbele bevoegdheid (hetgeen ook nog
een carrièreperspectief biedt) boven een brede bevoegdheid.De staatssecretaris merkte op dat de preambule dezelfde status
heeft als de overige kerndoelen; daar is geen onderscheid tussen. De preambule
moet dus in de verschillende vakken terugkomen en de scholen worden uitgenodigd
om te zorgen dat daarover afspraken tussen de vakgroepen c.q. vakdocenten
worden gemaakt. Zij vond dit een belangrijk punt. Veel leerlingen zullen het
beter begrijpen als algemene en beroepsvoorbereidende vakken veel meer samen
worden gegeven, bijvoorbeeld natuurkunde samen met beroepsvoorbereidende vakken
in de techniek, maar toch komt dit in de praktijk nog steeds bijna niet voor.
Het begint enigszins te veranderen, door het concept van leren leren en het
studiehuis, maar het staat nog aan het begin. Een probleem is ook dat uitgevers
hier nog niet met leerboeken op hebben ingespeeld. Door dit nu op papier te
zetten, wordt het meer verplichtend gemaakt en de hoop bestaat dat dit ook
een verdere doorwerking zal hebben.Een dubbel toetsprogramma (dus zowel proefwerken Frans als toetsen Frans)
vond zij beslist niet positief. In de praktijk begint het echter al meer samen
te vallen en dat is mede een goede zaak omdat het maken van proefwerken in
feite ook een «vak op zich» is. Sommige docenten gaat dat uitstekend
af, bij anderen is dat veel minder het geval.Bij de 32 variaties gaat het om deeltoetsen in het vak verzorging, zo
merkte zij nog op. Zij kon zich voorstellen dat de Kamer een verduidelijking
hiervan op prijs stelt en zij verklaarde zich dan ook bereid dit punt eens
uitgewerkt op papier te laten zetten en datzelfde te doen voor het vak wiskunde.Zij had in eerste termijn erop gewezen dat het bij de kerndoelen gaat
om deugdelijkheidseisen. Dat betekent dat de leerling de kerndoelen moet beheersen.
De term «streefdoelen» vond zij dan ook te beperkt, want er moet
niet alleen naar gestreefd worden. Wel kan dit per schooltype op een verschillende
manier worden ingevuld. Dat leidt overigens niet automatisch tot homogeniteit.
Daarnaast wees zij erop dat indertijd uitdrukkelijk is gekozen voor een wat
vage formulering van de kerndoelen. Het zal dan ook wetswijziging vragen als
het de bedoeling is de kerndoelen veel preciezer te formuleren.Turks en Arabisch zijn geen vakken van de basisvorming, maar ze kunnen
worden aangeboden en er is ook over afgesproken dat er kerndoelen voor worden
opgesteld. Die kerndoelen worden in het najaar verwacht.Op zichzelf geldt inderdaad dat, als nu wordt gekozen voor de herziene
kerndoelen, er in de periode 1998–2003 eigenlijk geen veranderingen
meer in de kerndoelen gebracht kunnen worden. Zij had echter al in eerste
termijn gezegd dat daar toch wel uitzonderingen op mogelijk moeten zijn, als
de evaluatie basisvorming daar echt aanleiding voor geeft.Het aantal kerndoelen wordt bij de herziening iets kleiner dan nu het
geval is, dus er wordt al wel iets gedaan aan het punt van de overladenheid.
Verder zal het VBO/MAVO-traject een oplossing voor de overladenheid in dat
deel van het onderwijs moeten bieden. Voor HAVO/VWO is er, zo vond zij, geen
sprake van een overladen programma.Ten slotte merkte zij over de lerarenopleiding nog op dat er uiteraard
geen definitieve stappen worden gezet voordat de Kamer daar haar fiat aan
heeft gegeven.De voorzitter van de commissie,M. M. H. KampDe griffier van de commissie,Mattijssen XNoot1Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Vlies (SGP), Van Nieuwenhoven
(PvdA), M. M. H. Kamp (VVD), voorzitter, De Cloe (PvdA), Janmaat (CD), Van
Gelder (PvdA), ondervoorzitter, Van de Camp (CDA), Mulder-van Dam (CDA), Hendriks,
Rabbae (GroenLinks), Jorritsma-van Oosten (D66), De Koning (D66), Koekkoek
(CDA), J. M. de Vries (VVD), Liemburg (PvdA), Stellingwerf (RPF), Lambrechts
(D66), Rijpstra (VVD), Cornielje (VVD), Cherribi (VVD), Dijksma (PvdA), Sterk
(PvdA), Van Vliet (D66), Bremmer (CDA).Plv. leden: Reitsma (CDA), Schutte (GPV), Lilipaly (PvdA), Klein Molekamp
(VVD), Valk (PvdA), Poppe (SP), Duivesteijn (PvdA), Ten Hoopen (CDA), Van
der Hoeven (CDA), Verkerk (AOV), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Bakker
(D66), Van 't Riet (D66), De Haan (CDA), Van Heemskerck Pillis-Duvekot (VVD),
Rehwinkel (PvdA), Leerkes (Unie 55+), Versnel-Schmitz (D66), Essers (VVD),
Korthals (VVD), Passtoors (VVD), Huys (PvdA), Van Zuijlen (PvdA), Verhagen
(CDA), Lansink (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23085-16.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl