Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting; Brief staatssecretaris ter aanbieding van de Monitor betalingsachterstanden 2009
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST138859
 2009-2010
 
 24 515
 Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting
 
 
 
 
 Nr. 
 171
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 7 december 2009
 
 Met deze brief bied ik u de Monitor betalingsachterstanden 2009 aan.
 Aanleiding
 Het kabinet en gemeenten hebben in het bestuursakkoord, deelakkoord participatie
SZW-VNG, afgesproken om deze kabinetsperiode een extra impuls te geven aan
het terugdringen van het aantal huishoudens met problematische schulden. Hiertoe
is het van belang om inzicht te krijgen in de achtergrondkenmerken van huishoudens
met een (mogelijke) schuldenproblematiek. Met dit inzicht kunnen mensen in
een zo vroeg mogelijk stadium zo effectief mogelijk worden bereikt.
 
 Om deze informatie te verkrijgen is in 2008 de opdracht gegeven voor het
uitvoeren van twee onderzoeken.
 • Het eerste onderzoek is de Monitor betalingsachterstanden. De 0-meting hiervan is in november 2008 aan u gezonden. De voorliggende
Monitor is de 1-meting). Het doel van de Monitor is aan te geven hoe groot
het aantal huishoudens met betalingsachterstanden is, wat de kenmerken van
deze betalingsachterstanden zijn en welke achtergrondkenmerken de huishoudens
met betalingsachterstanden hebben.
 • Het tweede (verdiepende) onderzoek, geeft inzicht in het aantal
huishoudens met (een risico op) problematische schulden. In oktober 2009 heeft
uw Kamer dit onderzoek «huishoudens in de rode cijfers» ontvangen. Dit onderzoek is te beschouwen als een nulmeting.
In 2012 zult u een vervolgmeting ontvangen, waarmee inzicht kan worden verkregen
in de effecten van beleid.
 Vergelijking met de Monitor betalingsachterstanden 2008
 Om de resultaten van de Monitor 2009 te kunnen vergelijken met de Monitor
2008 is het onderzoek in dezelfde periode (september/oktober) uitgevoerd en
is de vragenlijst die is gebruikt (vrijwel) gelijk aan die van 2008. Op basis
van de ervaringen opgedaan tijdens de Monitor 2008 zijn enkele vragen aangepast
of toegevoegd.
 
 Het aantal huishoudens met minimaal een van de onderscheiden vormen van
betalingsachterstanden is met 2,2% afgenomen. In 2008 hadden ruim 1,9
miljoen huishoudens (27%) minimaal een van de onderscheiden vormen
van betalingsachterstanden. In 2009 is dit bijna 1,8 miljoen (24,8%).
Het aantal huishoudens met achterstallige rekeningen, kredietverschaffing/leningen,
afbetalingsregelingen en het aantal dat regelmatig roodstaat (5 tot en met
11 keer per jaar), is afgenomen. Het aandeel huishoudens dat vaak rood staat
(vanaf 12 keer per jaar) en dat hun creditcardschuld niet altijd kan
afbetalen de volgende maand is toegenomen.
 
 Er is een aantal mogelijke verklaringen voor de afname van betalingsachterstanden:
 • de kredietwaardigheidstoets is aangescherpt waardoor huishoudens
minder makkelijk kredieten kunnen krijgen;
 • omdat het afsluiten van leningen lastiger is geworden, is rood
staan voor huishoudens een makkelijke manier om over extra krediet te beschikken.
Dit kan de toename in het aantal huishoudens dat vaak
rood staat verklaren;
 • het consumentenvertrouwen is gedaald, huishoudens zijn meer behoudend
in hun uitgaven, het aantal spaartegoeden is gestegen. Ook het aantal huishoudens
dat nooit rood staat is gestegen;
 • verscherping van het incassobeleid van bedrijven en instellingen.
 Relatie tot het tweede onderzoek (huishoudens in de rode
cijfers)
 Uit de Monitor betalingsachterstanden blijkt dat er in Nederland 1,8 miljoen
mensen zijn met een betalingsachterstand. Dit is het maximale aantal huishoudens
dat mogelijk risico loopt op problematische schulden. Uit het verdiepende
onderzoek komt naar voren dat het aantal huishoudens dat op enig moment in
de periode september 2007 tot en met september 2008 problematische schulden
had naar schatting 693 000 bedraagt.
 De inhoud van de Monitor betalingsachterstanden 2009 op
hoofdlijnen
 In Nederland zijn er bijna 1,8 miljoen huishoudens waarin minimaal sprake
is van één vorm van betalingsachterstand. Het kan daarbij gaan
om de volgende vormen van betalingsachterstanden; achterstallige rekening(en)
om financiële redenen, krediet of lening, afbetalingsregeling, rood staan
en creditcardschuld.
 Gerelateerd aan het totaal van ruim 7,1 miljoen huishoudens is dit bijna
24,8% van alle huishoudens.
 
 
 
 
 
 
 Vorm van betalingsachterstand 2009
 Aantal huishoudens 2009
 
 
 
 
 Achterstallige rekeningen (om financiële redenen)
 311 000 (+/– 4,4%)
 
 
 
 
 
 
 Kredietverschaffing en leningen (exclusief hypotheken)
 850 000 (+/- 12%) 
 
 
 
 
 
 
 Afbetalingsregelingen
 De afgelopen 12 maanden 263 000 (+/– 3,7%) op dit moment
153 000 (+/– 2,2%) 
 
 
 
 
 
 
 Rood staan
 929 000 in de afgelopen 12 maanden (+/– 13,1%) 
 
 
 
 
 
 
 Creditcard
 44 000
(+/– 0,6%) met op dit moment een gespreide afbetalingsregeling
 
 
 
 
 
 In de Monitor is een relatie gelegd tussen kenmerken van huishoudens (inkomen,
leeftijd, huishoudenssamenstelling, opleidingsniveau, etniciteit en tijdsbesteding)
en het optreden van betalingsachterstanden.
 Inkomen (onder de € 2 000,- per maand en
boven de € 2 000,- per maand)
 • Alle typen achterstallige rekeningen komen twee tot vier keer zo
vaak voor bij huishoudensinkomens onder de € 2 000,-.
 • Huishoudensinkomens onder de € 2 000,- hebben vaker
vier tot meer betalingsachterstanden.
 Leeftijd (tot 35jr, 35–50jr, 50–65jr en 65jr
of ouder).
 • De groep 65+ scoort voor alle vormen van betalingsachterstanden
het laagst.
 • De jongere leeftijdsgroepen hebben vaker te maken hebben met betalingsachterstanden.
 Huishoudenssamenstelling (alleenstaanden met en zonder
kinderen, en samenwonend/gehuwd met en zonder kinderen).
 • De groep alleenstaanden met kinderen heeft vaker te maken met achterstallige
rekeningen en afbetalingsregelingen.
 • Beide groepen met kinderen hebben vaker te maken met een afbetalingsregeling
voor een creditcardschuld, een doorlopend krediet of persoonlijke lening en
staan vaker rood.
 Opleidingsniveau (laag, midden en hoog).
 • Laag opgeleiden hebben vaker te maken met achterstallige rekeningen
en afbetalingsregelingen.
 • Laag opgeleiden hebben het minst vaak te maken met een doorlopend
krediet en roodstand.
 • Midden en hoog opgeleiden hebben vaker te maken met creditcardschulden.
 Etniciteit (niet-westers allochtoon, autochtoon respectievelijk
westers allochtoon).
 • De kans dat niet-westerse allochtonen een achterstallige rekening
hebben, is vijf tot dertien keer zo groot.
 • De kans op doorlopend krediet of persoonlijke lening en op het
bestaan van lopende afbetalingsregelingen is bij niet-westerse allochtonen
veel groter.
 • De creditcardschulden van niet-westerse allochtonen zijn hoger.
 Tijdsbesteding (fulltime werkzaam, pensioen of VUT, arbeidsongeschikt,
werkloos/werkzoekend, student, huisvrouw/man).
 • De groep die met pensioen of VUT is, scoort laag op alle vormen
van betalingsachterstanden.
 • De groepen werkloos/werkzoekend en arbeidsongeschikt heeft een
grotere kans op betalingsachterstanden.
 Conclusie
 De situatie met betrekking tot betaalachterstanden in Nederland is verbeterd
ten opzichte van een jaar geleden. Eind 2010 zal de derde Monitor uitkomen,
waarmee inzichtelijk wordt of deze ontwikkeling zich voortzet. Deze Monitors
geven geen inzicht in het aantal huishoudens met (een risico op) problematische
schulden. Het tweede verdiepende onderzoek dat u in oktober 2009 heeft ontvangen
en in 2012 zal worden herhaald, verschaft dit inzicht wel. Met dit tweede
onderzoek in 2012 wordt ook inzicht verkregen in de effecten van het ingezette
beleid. Het Kabinet zal haar beleid, zoals uiteengezet in de brief van 5 oktober
2009 met kracht voortzetten, juist in de komende
jaren. Acties gericht op het wegnemen van financiële ongeletterdheid
zijn hierbij van groot belang evenals het in de wet vastleggen van de rol
van de gemeente op het terrein van de gemeentelijke schuldhulpverlening.
 
 De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
 J. Klijnsma
 
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2008/09, 24 515, nr. 143.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2009/10, 24 515 nr. 161.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2009/10, 24 515 nr. 161.
 
 
 Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 24 515, nr. 161.