Voorzienings- en leveringszekerheid energie; Brief minister over een betrouwbare energievoorziening
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29023, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

08-09-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

29023 nr. 1

03-09-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Inleiding2. Actuele ontwikkelingen en beleidsvoornemens2.1 Sterke positie van de consument bij een faillissement
van een energiebedrijf2.2 Koelwaterproblematiek2.3 Investeringen in productiecapaciteit worden gestimuleerd2.4 Gebonden klanten van warmte worden publiekrechtelijk
beschermd2.5 Regulering van netten zorgt ervoor dat kwaliteit loont3. TenslotteOndertekeningBIJLAGE 1Lange termijn visie voorzieningszekerheid1. Inleiding2. Lange termijnbeschikbaarheid energiebronnen2.1. AnalyseTabel 1: Energievoorraden en verwachte vraag naar energie
in de wereld (Gtoe)*Figuur 1: Import van aardgas in de Europese Unie naar
herkomst (bron: IEA)2.2 Beleidsvoornemens• Voor de marktwerking op de Europese gasmarkt is
een adequate relatie tussen de Europese Unie en met name Rusland van belang.
Lange termijncontracten zijn daarvoor essentieel. In Europees verband bevordert
Nederland met kracht de mogelijkheid lange termijncontracten te kunnen afsluiten
binnen de grenzen van het Europese mededingingsrecht.• Een constructieve dialoog tussen producenten- en
consumenten(landen) is essentieel, bijvoorbeeld door betere samenwerking tussen
OPEC en IEA. Nederland levert hieraan met het 9e IEF een grote
bijdrage en zorgt ervoor dat deze dialoog zich verbreedt van olie naar ook
gas.3. Elektriciteitsproductie3.1 Analyse3.1.1 Investeringsklimaat3.1.2 Landsgrensoverschrijdende verbindingen3.2 Beleidsvoornemens• Meer ruimte voor investeringen in binnenlandse
energieproductie.• Verder versterken van Europese markt door uitbreiding
van landsgrensoverschrijdende verbindingen• Om betere afstemming met omliggende landen te bereiken
als gevolg van onderlinge afhankelijkheden worden andere afspraken met Duitsland
en België gemaakt4 Gasproductie4.1 Analyse4.1.1 Inleiding4.1.2 Investeringsklimaat4.1.3 Informatievoorziening/monitoring4.1.4 Capaciteitsontwikkeling lange termijn gasproductie4.1.5 Flexibiliteit4.1.6 Capaciteit4.2 Beleidsvoornemens gasproductie• Nederland is de belangrijkste gasproducent in de
Europese Unie en wil dat zo lang mogelijk blijven. Dat vereist een krachtig
kleine veldenbeleid en een open oog voor kansen op gasproductie waar dit verantwoord
mogelijk is.• De piekvraag van gas (levering bij extreme kou)
voor kleinverbruikers wordt geregeld in een algemene maatregel van bestuur.• Minimaal de helft van de vergunningsprocedures
bij gaswinningsprojecten moet binnen de theoretische doorlooptijd afgerond
zijn• Om draagvlak voor realisatie van projecten te versterken
en het kennisniveau te vergroten komt er een verbeterde afstemming rond gaswinning
met andere overheden o.a. in de vorm van gerichte communicatie en meer samenwerking
rond beleid5. Internationaal crisisbeleid5.1 Analyse5.1.1 Dialoog energieconsumenten en energieproducenten5.1.2 IEA- en EU-crisisbeleid5.1.3 Relatie Europese Unie – Russische Federatie5.2 Beleidsvoornemens5.2.1 Dialoog energieconsumenten en energieproducenten5.2.2 IEA- en EU-crisisbeleid5.2.3 De relatie Europese Unie – Russische FederatieBIJLAGE 2Ordeningsaspecten van leveringszekerheid1 Inleiding2. Energieproductie2.1. Analyse Elektriciteitsproductie2.1.1. Algemeen2.1.2 Monitoring2.1.3 Elektriciteit: het vraagstuk van de piekcapaciteit2.1.4 Levering aan kleinverbruikers2.2 Toelichting beleidsvoornemens• Het inzicht in het huidige productiepark en de
toekomstige ontwikkeling wordt vergroot• Vóór de zomer van 2004 zal ik een
uitgewerkt voorstel presenteren voor een systeem van prikkels om de beschikbaarheid
van (piek)capaciteit op de lange termijn te waarborgen.• Er wordt een vangnet gecreëerd voor een eventueel
faillissement van een vergunninghouder3. Koelwaterproblematiek3.1 Analyse3.2 Toelichting beleidsvoornemens• Eind dit jaar kom ik met maatregelen rond een verbeterde
aanpak van schaarste van elektriciteit door koelwaterproblematiek in periodes
van warmte4. Netten4.1 Analyse4.2 Toelichting beleidsvoornemens• In de regulering worden economische stimulansen
opgenomen om de gemiddelde betrouwbaarheid te optimaliseren.• Er komen kwaliteitsplannen en certificatie• Compensatieregeling• Betrouwbaarheid van de storingsregistratie wordt
verbeterd en geborgd.• Er komen extra waarborgen voor de onafhankelijkheid
van het netbeheer• De mogelijkheden voor netbeheerders om zich te
vrijwaren van aansprakelijkheid voor schade die afnemers lijden door netfalen,
zullen worden beperkt.• Instelling landelijk meldpunt storingen.• Tegengaan van graafincidenten5. Warmte5.1 Analyse5.2 Toelichting beleidsvoornemens• Gebonden klanten van warmte blijven adequaat beschermd.BIJLAGE 3Overzicht acties met tijdschemaBIJLAGE 4Maatschappelijke kosten en baten analyseOverzicht van te analyseren beleidsopties in kosten-batenanalyse
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29023Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 128 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 023Voorzienings- en leveringszekerheid energienr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 3 september 20031. InleidingEen betrouwbare energievoorziening is van essentieel belang voor de samenleving.
De laatste tijd is er sprake geweest van een aantal incidenten rond de leveringszekerheid
van elektriciteit – niet alleen in Nederland in de warme zomerperiode,
maar ook in het Noordoosten van Canada en de Verenigde Staten, en elders in
de Europese Unie. Deze gebeurtenissen hebben tot vragen geleid: zouden ze
vaker kunnen voorkomen, dreigt ook in Nederland wat in Canada en de VS plaatsvond?
En als dat zo is, welke activiteiten moeten worden ondernomen om dat tegen
te gaan, wat kunnen de consumenten daarbij van de overheid verwachten, wat
van de energiebedrijven, zowel leveranciers als netbeheerders? Hoe verhouden
de verantwoordelijkheden van de diverse actoren in dit speelveld zich tot
elkaar?Bij mijn aantreden is mij gebleken dat er geen helder totaalbeeld bestaat
van dit soort vragen. Zo'n beeld wil ik hebben en deze brief schetst het proces
dat ik daartoe in gang zet met de acties die ik de komende anderhalf jaar
neem om op die vragen antwoord te geven, gericht op voorzieningszekerheid
op kortere èn langere termijn. Daarmee creëert de overheid een
duidelijk kader en marktpartijen kunnen daarbinnen hun eigen verantwoordelijkheid
waarmaken. De toezichthouder, DTe, heeft tot taak om deze gedragingen van
marktpartijen te toetsen aan de wettelijke regels. Deze toezichthouder moet
over bevoegdheden beschikken om op te treden.Energiebeleid is geen incidentenpolitiek. Juist de voorzienings- en leveringszekerheid
hebben een structurele, internationaal afgestemde aanpak nodig. Investeringen
in energiecentrales hebben veelal een looptijd van dertig jaar of meer. Om
er voor te zorgen dat er ook over vijf jaar voldoende capaciteit is om elektriciteit
op te wekken, moeten producenten daarom nú weten of het gas dat nodig
is om deze elektriciteit op te wekken nog twintig jaar, of zelfs langer, tegen
redelijke prijzen beschikbaar is. Een investeerder die overweegt
een kolencentrale te bouwen moet zeker weten dat deze centrale over vijftien
jaar nog mag draaien. De overheid moet stabiel en betrouwbaar zijn en zorgdragen
voor een bestendig investeringsklimaat en reguleringskader, zodat marktpartijen
ook werkelijk in staat zijn goede investeringsbeslissingen te nemen. Dit is
het langere termijnbeeld van de voorzieningszekerheid dat ik in bijlage 1
nader uitwerk, tezamen met de acties die ik op dat terrein neem. Bijlage 2
licht het beleid uit deze brief nader toe, toegespitst op het ordeningsvraagstuk.
Bijlage 3 geeft een schema van alle acties en het bijbehorend tijdschema voor
de komende anderhalf jaar. Bijlage 4 gaat in op de maatschappelijke kosten/baten-analyse
van beleidsmaatregelen. Tenslotte heb ik het advies van DTe bijgevoegd1 over de lange termijn leveringszekerheid elektriciteitsproductie,
dat in deze brief aan de orde komt.2. Actuele ontwikkelingen en beleidsvoornemensUitgangspunt bij de voorzieningszekerheid is voor mij steeds de positie
van afnemers en met name de consument. De belangen van de consument dienen
centraal te staan bij de vormgeving van het beleid. In tegenstelling tot grotere
bedrijven zijn consumenten vaak niet of onvoldoende in staat om hun eigen
belangen effectief zeker te stellen. Ik acht het dan ook mijn verantwoordelijkheid
er voor te zorgen dat consumenten, die net zo goed als het bedrijfsleven waarde
hechten aan een hoge kwaliteit van het voorzieningenniveau, ook in een geliberaliseerde
markt hierop kunnen blijven vertrouwen. In deze brief geef ik aan welke maatregelen
ik van plan ben te nemen om dit te realiseren. Ik ben me er wel van bewust
dat de internationale marktdynamiek op termijn met zich mee brengt dat er
wellicht aanvullende beleidsmaatregelen nodig zijn. Ik zal dan niet aarzelen
die maatregelen te nemen.2.1 Sterke positie van de consument bij een faillissement
van een energiebedrijfKort geleden ging één van de nieuwe energiehandelsbedrijven
failliet. Hierdoor moeten duizenden klanten op zoek naar een nieuwe leverancier.
Ook op andere markten komen faillissementen voor. Bedrijven proberen in de
concurrentiestrijd terecht op het scherpst van de snede te opereren. Dat loopt
soms helaas fout af. Ik vind het heel belangrijk om te zien of de markt in
staat is het probleem van een faillissement goed op te lossen. Niemand mag
als gevolg daarvan zonder stroom of gas komen te zitten. Daarom krijgen de
afnemers van dit bedrijf ook een aantal dagen de tijd om een nieuwe leverancier
te vinden. De kleinverbruikers zijn daarbij beschermd tegen hoge prijzen.
De grote afnemers zullen zelf moeten onderhandelen over nieuwe contracten.Normaal gesproken zal de markt een dreigend faillissement zelf oplossen,
omdat het overnemen van de klantenportfolio van een leverancier in problemen
in beginsel commercieel zeer interessant is. Daar waar marktpartijen zelfstandig
niet in staat mogen worden geacht om in geval van een faillissement van een
leverancier adequaat te reageren, reken ik het tot mijn verantwoordelijkheid
er voor te zorgen dat met name de consument goed beschermd is. In dit verband
werk ik aan een vangnet dat boven op de eisen van de leveranciersvergunning,
extra zekerheid biedt voor kleinverbruikers in een vrije markt.De regeling moet aansluiten bij het faillissementsrecht. Op dit moment
vindt afrondend overleg plaats met de netbeheerder van Gasunie (GTS) en met
TenneT en andere betrokkenen.Voor elektriciteit zal het vangnet neerslaan in een uitbreiding van de
bestaande afspraken tussen de gezamenlijke netbeheerders (TenneT en regionale
netbeheerders) en DTe. Wanneer het oorspronkelijke bedrijf, dat in
een dergelijke situatie veelal onder bewind van een curator zal staan, de
levering door omstandigheden niet langer kan garanderen, dan wel de afnemers
niet tijdig heeft ondergebracht bij nieuwe leveranciers kan worden ingegrepen
en zullen afnemers via een door TenneT (elektriciteit) en GTS (gas) te hanteren
verdeelsleutel worden toegewezen aan nieuwe leveranciers.Overigens wijzen de eerste signalen bij het recente faillissement van
Energy XS er op dat marktpartijen actief inspringen op veranderende omstandigheden,
zodat afnemers reeds na een relatief korte periode een nieuwe leverancier
vinden en niet van een vangnetregeling gebruik behoeft te worden gemaakt.
Netbeheerders en leveranciers dienen er voor te zorgen dat alle klanten dus
ook de particuliere consument niet (financieel) de dupe worden van de afwikkeling
van dit faillissement. Ik duid dan op het vraagstuk van het potentieel twee
maal in rekening brengen van de transportkosten bij de afnemer. Op dit moment
heb ik op dit terrein geen bevoegdheden. Inmiddels zijn NMa en DTe een onderzoek
begonnen naar de gang van zaken bij het faillissement1. Ik zal de bevindingen van DTe uiteraard betrekken bij de verdere
invulling van dit beleid. Ook berichten dat bedrijven misbruik maken van de
situatie moeten goed worden onderzocht. Dat is natuurlijk onacceptabel. Zonodig
zal ik de regels gaan aanscherpen. De Algemene Maatregel van Bestuur die de
procedure voor de aanwijzing van een noodleverancier voor gas regelt, wordt
eind dit jaar aan de Tweede Kamer aangeboden.2.2 KoelwaterproblematiekTijdens warme perioden in de zomer kunnen koelwaterbeperkingen bij de
productie van elektriciteit voor een verminderde beschikbaarheid van productiecapaciteit
zorgen. Deze zomer was er overigens geen tekort aan productiecapaciteit, maar
een uitzonderlijk tekort aan koelwater. Alle landen van de Europese Unie hadden
hiermee te maken. Deze problemen vinden hun oorzaak in de kenmerken van de
productielocatie en de productie-eenheid gecombineerd met langdurig hoge temperaturen.
Ook vóór het tijdstip van de liberalisering van de elektriciteitsproductiemarkt
bestond de koelwaterproblematiek. Tijdens de afgelopen hitteperiode is het
zogenaamde stappenplan van kracht geworden. Aangezien dit jaar voor het eerst,
om de transparantie richting markt te vergroten, aan de fasen van het stappenplan
kleurcodes zijn gehangen en doordat het een bijzonder warme zomer was, heeft
dit veel aandacht gekregen. Het stappenplan heeft de afgelopen zomer naar
behoren gefunctioneerd. We hebben te maken gehad met een krappe situatie,
die gedurende de hele periode goed beheersbaar is gebleven. Ondanks de lange
duur van de hitte-/droogteperiode, is er geen enkel moment sprake geweest
van een crisissituatie. Hoge marktprijzen op de elektriciteitsbeurs APX, lijken
prikkels te hebben gegeven, zowel aan productiebedrijven om alle beschikbare
productievermogen aan afnemers ter beschikking te stellen, als aan vooral
grote verbruikers om hun afname te beperken. Dit was in het verleden, voor
de liberalisering, niet het geval en heeft naar mijn indruk ook bijgedragen
aan het verkleinen van de huidige problematiek.Toch zijn er zaken naar voren gekomen die de aandacht vergen. Ten eerste
wil ik onderzoeken of het noodzakelijk is de huidige afhankelijkheid van koelwater
te verkleinen en welke oplossingen daarvoor kunnen worden gevonden, zoals
andere locaties of koeltorens. Daarnaast wil ik aandacht besteden aan zaken
als wederzijdse afhankelijkheden van de EU-deelmarkten, en de huidige afschakelsystematiek.Op basis van een evaluatie van de gebeurtenissen van afgelopen zomer wordt,
samen met de betrokken partijen, bekeken wat er in de toekomst verder kan
worden verbeterd. Het gaat daar om zaken als:– Hoe kunnen we zorgen voor meer transparantie met betrekking tot
de criteria om bij extreme schaarste tijdelijk een hogere koelwater
temperatuur toe te staan? Welke risico's zijn er voor blijvende schade aan
het milieu en hoe verhoudt dit zich tot de kosten van een meer structurele
oplossing, zoals de bouw van meer koeltorens bij elektriciteitscentrales?– Is het annuleren van export nog wel een denkbare maatregel bij
tijden van schaarste (gegeven bijvoorbeeld het mogelijk effect op onze import
en goed nabuurschap)? In ieder geval moeten er duidelijke internationale afspraken
komen over hoe te handelen tijdens dit soort noodsituaties.– Hoe kan het proces rond de noodplannen voor het afschakelen van
verbruikers worden verbeterd? Hierbij gaat het om het onderzoeken van mogelijke
verbeteringen van de informatievoorziening vanuit regionale netbeheerders
naar bestuurders, betere communicatie vanuit de regionale netbeheerders naar
de burger en de regievoering door de Minister van Economische Zaken. De bestaande
draaiboeken zullen worden bezien, opdat de ministeriële eindverantwoordelijkheid
daadwerkelijk vorm en inhoud krijgt.Ik bekijk deze zaken grondig en zal u rond de jaarwisseling over mijn
bevindingen berichten. Zonodig zal ik maatregelen nemen.2.3 Investeringen in productiecapaciteit worden gestimuleerdOp korte termijn is voldoende productiecapaciteit beschikbaar, maar uit
een advies van de directeur DTe blijkt dat dit op langere termijn niet zonder
meer is gegarandeerd . Tenzij er de komende jaren, naast reeds voorgenomen
investeringen, nieuwe investeringen in productiecapaciteit worden gepleegd,
zal er in de periode na 2007 echter sprake zijn van een oplopend structureel
tekort van binnenlandse productiemiddelen ten opzichte van de binnenlandse
vraag, zo concludeert de DTe op basis van de eerste monitoringsrapportage
van TenneT1. Productiebedrijven geven echter aan
dat zij investeringen in piekcapaciteit momenteel onvoldoende aantrekkelijk
vinden. Gezien de potentiële gevolgen voor de economie wanneer een tekort
aan productiecapaciteit ontstaat onderneem ik de volgende stappen. Allereerst
stuur ik nog deze maand een wetsvoorstel aan de Raad van State dat de mogelijkheden
voor het monitoren van de markt aanmerkelijk uitbreidt. Ik zie daarbij een
centrale rol voor de beheerder van het landelijk hoogspanningsnet, TenneT.
Door meer en betere informatie over de te verwachten ontwikkelingen in de
vraag en aanbod situatie worden marktpartijen beter in staat gesteld daar
met hun investeringsbeleid op te anticiperen. Ik zal daarnaast in samenwerking
met DTe, TenneT, de APX en andere nationale en internationale deskundigen
langs drie sporen beleid gaan ontwikkelen om het doen van investeringen te
bevorderen.1. Waar mogelijk zal ik bestaande mechanismen en structuren optimaliseren.
Te denken valt aan een betere (flexibelere) aansluiting van de gasmarkt op
de elektriciteitsmarkt, waardoor gasgestookte productiecapaciteit (met name
WKK) beter benut kan worden. Als de liquiditeit van de gasmarkt wordt verbeterd,
zal dit gunstig kunnen doorwerken in de hoeveelheid beschikbare elektriciteitscapaciteit.
Het opzetten van een spotmarkt voor gas door marktpartijen kan hierbij een
rol spelen.2. Instrumenten moeten worden ontwikkeld om, in tijden van schaarste,
afnemers te prikkelen om hun elektriciteitsverbruik te beperken en/of beter
te spreiden over de dag.3. Tenslotte ben ik van plan om aanvullende prikkels voor investeringen
in piekvermogen te introduceren, bijvoorbeeld via het creëren van een
markt voor reserve- of betrouwbaarheidscontracten of een zogenaamde capaciteitsmarkt.
DTe heeft in haar advies daar een eerste voorzet voor gegeven. Dit leidt tot
aparte prijsvorming voor het door producenten beschikbaar stellen
van productiecapaciteit aan marktpartijen, waardoor de productiebedrijven
een vaste inkomstenstroom ontvangen, zodat investeringen in piekcapaciteit
worden gestimuleerd. Daarbij zal ik vooral de leveringszekerheid van consumenten
en andere kleinverbruikers centraal stellen, waarbij ik onderzoek hoe de zo
noodzakelijke internationale dimensie vorm kan krijgen, of er aan TenneT een
centrale rol moet worden gegeven en of wet- of regelgeving nodig is. Grootverbruikers
kunnen en moeten in hun contracten met energiebedrijven zelf afspraken maken
over voldoende capaciteit.Een combinatie van bovengenoemde soorten maatregelen is noodzakelijk,
teneinde het vraagstuk van de productiecapaciteit doeltreffend aan te pakken.
Vóór de zomer van 2004 zal ik een uitgewerkt voorstel per brief
aan de Tweede Kamer aanbieden, zonodig vergezeld van een opzet voor de daarvoor
noodzakelijke aanpassing van de regelgeving.2.4 Gebonden klanten van warmte worden publiekrechtelijk
beschermdDe komende jaren lopen de privaatrechtelijke contracten af waarmee consumenten
en andere afnemers van warmte zijn beschermd uit oogpunt van leveringszekerheid
en tariefstelling. Om de leveringszekerheid ook in de toekomst te kunnen garanderen
en ongewenste tariefstijgingen te voorkomen, werk ik aan een publiekrechtelijk
kader dat per 1 januari 2005 in werking kan treden. Zeker zal worden gesteld
dat consumenten niet meer betalen dan wanneer zij door middel van een gasaansluiting
hun warmte zouden hebben betrokken, het zogenaamde niet-meer-dan-anders (NMDA)-principe
dat nu ook op deze contracten van toepassing is. In het kader van de leveringszekerheid
zal worden geregeld, dat wanneer een warmtedistributeur vaststelt dat de kostprijs
van zijn warmteproject structureel hoger komt te liggen dan het NMDA-niveau,
hij, alvorens de warmtelevering te staken, een alternatief dient te realiseren
voor zijn klanten. Dit kan in de praktijk het aanleggen van een gasinfrastructuur
betekenen. Mijn inzet is om rond de jaarwisseling een wetsvoorstel naar de
Raad van State te sturen.2.5 Regulering van netten zorgt ervoor dat kwaliteit loontDe betrouwbaarheid van de gas en elektriciteitsnetten in Nederland is
hoog ook in internationaal opzicht1  2. Ik wil dat dit zo blijft. De volgende maatregelen ter
waarborging van de kwaliteit van de netten zijn thans in voorbereiding:• Maatstafconcurrentie, een systematiek waarin goede betrouwbaarheid
financieel wordt beloond en minder goede betrouwbaarheid leidt tot korting
op de toegestane tarieven van een netbeheerder. Het bestaande systeem van
individuele compensatie in geval van een leveringsonderbreking blijft naast
dit generieke tariefinstrument bestaan, maar wordt aangescherpt. De Minister
van Economische Zaken stelt de compensatieregeling vast.• Kwaliteitsplan, waarbij netbeheerders worden verplicht om eenmaal
per twee jaar in een openbaar plan aan te geven welke mate van betrouwbaarheid
zij nastreven en hoe zij dit zullen realiseren. Dit plan moet meetbare doelen
bevatten. De netbeheerders wordt gevraagd om door middel van gecertificeerde
kwaliteitszorg hieraan invulling te geven.• Verbetering en versnelling van de storingsregistratie, waarbij
de directeur van DTe zich zonodig via meting in de netten voorziet van onafhankelijke
informatie over storingen.• Ik zal meetbare normen stellen ten aanzien van de betrouwbaarheid
waarop consumenten en andere afnemers minimaal moeten kunnen rekenen,
teneinde te verzekeren dat een eventuele negatieve tendens in de betrouwbaarheid
van de voorziening tijdig kan worden gekeerd.• Een landelijk meldpunt, waar elke consument en elk bedrijf een
storing kan melden. DTe kan de storingsduur die aan het meldpunt gerapporteerd
wordt vergelijken met de storingsrapportage die zij zelf van de netbeheerders
ontvangt.In het najaar kom ik met een wetsvoorstel, dat medio volgend jaar in werking
moet treden en waarin deze maatregelen zijn opgenomen. Deze zullen dan in
januari 2005, aan het begin van de nieuwe reguleringsperiode van DTe van kracht
kunnen worden.Nog in september zal ik dit wetsvoorstel voor advies aan de Raad van State
voorleggen, waarin:• de hierboven beschreven strenge eisen aan het kwaliteitsbeleid
van netbeheerders worden ingevuld, inclusief voorstellen tot certificering.• De eisen aan de onafhankelijkheid van netbeheerders worden verscherpt
om zeker te stellen dat ze marktpartijen op gelijke wijze en eerlijk behandelen.
Zo zal ook de Gasunie haar netwerk juridisch moeten afsplitsen.• De toezichthouder de mogelijkheid krijgt om door het opleggen van
boetes die kunnen oplopen tot 10% van de omzet van het bedrijf strenger toezicht
te houden.• De mogelijkheden die de minister heeft om bij wanbeheer een andere
netbeheerder aan te wijzen zullen worden versterkt. Een onderdeel daarvan
is de mogelijkheid om in een uiterste situatie het economische eigendom en
het beheer van de netten bij een andere netbeheerder onder te brengen.• Een verbetering van de positie van consumenten met betrekking tot
voorwaarden, informatie en klachtenbehandeling. De etikettering van de milieukwaliteit
van elektriciteit maakt daar deel van uit. In aanvulling hierop stuur ik,
naar aanleiding van de discussie in de Eerste Kamer in het kader van de Overgangswet
elektriciteitsproductiesector, op korte termijn een brief aan de Kamer waarin
ik de positie van de consument in een geliberaliseerde energiemarkt nauwkeurig
beschrijf. Het gaat daarbij dan onder andere om de discussie rond de toepasselijkheid
van bepaalde artikelen uit het Burgerlijk Wetboek betreffende koop op afstand,
de toepasselijkheid van algemene voorwaarden en de Colportagewet.• De mogelijkheden voor de overheid om de ontwikkelingen op de energiemarkt
goed te monitoren aanmerkelijk worden uitgebreid.3. TenslotteIn de Europese Unie en Nederland is nu enige jaren ervaring opgedaan met
de liberalisering en de gevolgen hiervan voor marktpartijen. Het is daarom
een goed moment om te bezien welke aanvullende maatregelen de overheid moet
nemen om de voorzieningszekerheid ook op langere termijn te kunnen waarborgen.
Ik ben er van overtuigd dat Nederland actief moet meewerken aan het realiseren
van een geliberaliseerde Europese energiemarkt. In het veranderingsproces
daar naar toe moeten we vooral goed leren van de eerste ervaringen, zoals
onlangs met het tekort aan koelwater en het faillissement van een energiebedrijf.
Bij een complex proces als dit kan niet alles op de tekentafel worden voorzien,
daarom is snel en pro actief reageren op praktijkervaringen noodzakelijk.
De verantwoordelijke marktpartijen dienen hierbij een centrale rol te spelen.De regering moet zorgen voor de publieke belangen: het consumentenbelang,
het milieubelang en het belang van een ook op de lange termijn betrouwbare
energievoorziening als levensader van de Nederlandse samenleving.
Daarbij geef ik meer ruimte aan keuzevrijheid en aan marktpartijen maar van
een terugtredende overheid is in het geheel geen sprake. Niet te veel maar
wel heldere en goed doordachte regels, en een toezichthouder die strak toeziet
op de publieke belangen en die afdoende bevoegdheden heeft om effectief in
te grijpen.De Minister van Economische Zaken,L. J. BrinkhorstBIJLAGE 1Lange termijn visie voorzieningszekerheid1. InleidingVoorzieningszekerheid vormt, naast milieukwaliteit en economische efficiëntie,
een van de drie pijlers van het energiebeleid. Het begrip voorzieningszekerheid
omvat hierbij twee elementen: de lange termijn beschikbaarheid van energiebronnen;
en het voorkómen van internationale crises en de gevolgen daarvan.
Voor de duidelijkheid: de ordeningsaspecten van de feitelijke leveringszekerheid
worden toegelicht in bijlage 2.In bijlage 3 is een overzicht van beleidsacties opgenomen met bijbehorend
tijdschema.In het vervolg van deze bijlage wordt het lange termijn vraagstuk geanalyseerd
en worden beleidsmaatregelen toegelicht en uitgewerkt. Daarbij gaat het om:– de lange termijn beschikbaarheid van energiebronnen;– de energieproductie, waarbij eerst wordt ingegaan op het investeringsklimaat
van de lange termijn elektriciteitsproductie en vervolgens op gasproductie,
en– het internationale crisisbeleid.2. Lange termijnbeschikbaarheid energiebronnen2.1. AnalyseDe aanwezige mondiale energievoorraden zijn de komende decennia nog ruim
voldoende om de verwachte energievraag te dekken. De technologische ontwikkeling
zorgt er bovendien voor dat in veel gevallen de jaarlijkse toename van winbare
reserves van de verschillende energiedragers groter is dan het verbruik. Er
zijn wel regionale verschillen. Zo raakt bijvoorbeeld al op zeer korte termijn
de aardgasreserve van het Verenigd Koninkrijk uitgeput.Tabel 1: Energievoorraden en verwachte vraag naar energie
in de wereld (Gtoe)*EnergiedragerCumulatieve vraag 1990–2050Conventionele reservesAdditionele voorradenSpeculatieve voorkomensOlie180–2971506701 900Gas171–25314173019 100Kolen**123–2736062 8003 100Uranium38–7957200150Totaal502–9029544 40024 250* Gigatonnen olie-equivalenten** Onder «Kolen» wordt zowel steenkool als bruinkool begrepen.Bronnen: IIASA-WEC1 en IIASA2, geciteerd in Energierapport 2002.1 International Institute for Applied Systems Analysis (IIASA)
and World Energy Council (WEC), Global Energy Perspectives, Wenen/Londen,
1998.2 IIASA, Climate change and world energy (IR-00–00t),
Wenen, 14 februari 2000.De Europese Commissie stelt in haar Groenboek over voorzieningszekerheid
dat, ondanks de sterke groei van de productie van duurzame energie, Europa
voor zijn energie steeds sterker afhankelijk wordt van import.1 Nu importeert Europa de helft van zijn energie, in 2020 zal dat 70%
zijn. Die afhankelijkheid concentreert zich bovendien op een beperkt aantal
gebieden. Olie- en gasreserves liggen immers in een beperkt aantal regio's,
die politiek mogelijk instabiel zijn. Kolenvoorraden zijn daarentegen op gelijkmatige
wijze over de wereld verdeeld.De Europese vraag naar gas zal de komende decennia bijzonder sterk groeien:
van 377 mrd. m3 (in 2000) naar circa 690 mrd. m3 in
2030. Deze groei is vooral het gevolg van de groeiende inzet van aardgas voor
de elektriciteitsproductie. Afnemende eigen aardgaswinning en groeiende vraag
betekent een forse groei van de import. In 2000 importeerde de Europese Unie
187 miljard m3 aardgas, in 2030 zal dat naar verwachting 632 mrd.
m3 zijn. Onderstaande figuur geeft de regio's van herkomst van
deze importen weer.Figuur 1: Import van aardgas in de Europese Unie naar
herkomst (bron: IEA)* bcm = miljard m3Om deze importen mogelijk te maken zijn enorme investeringen nodig, zowel
in exploratie en winning als in transport (pijpleidingen of LNG-faciliteiten
en -schepen). Tot nu toe worden investeringen die de aanvoer uit vergelegen
gebieden mogelijk maken gedaan door geïntegreerde bedrijven, dat wil
zeggen voor bedrijven die zowel actief zijn in productie als in transport,
die op basis van een meerjarig inzicht in afzetmogelijkheden bereid waren
financiële risico's te nemen. Hoeksteen in deze ontwikkeling waren en
zijn lange termijn contracten. Immers, alleen op basis van de zekerheid van
lange termijncontracten zijn banken bereid leningen te verschaffen voor investeringen
in de transportinfrastructuur.Zowel sommige EU-lidstaten als de Europese Commissie zien voor kern-energie
een blijvende rol weggelegd in de energievoorziening. In het kader van de
harmonisatie van de Europese energiemarkt is het daarom noodzakelijk om op
Europees niveau een debat over de rol van kernenergie in Europa opnieuw op
te pakken.Belangrijke vraag is of er in de toekomst voldoende internationale investeringen
niet alleen in gasproductie en -transport en maar ook in productie, transport
en distributie van andere vormen van energie tot stand zullen komen. Dit vraagstuk
staat centraal in het International Energy Forum, waarvoor Nederland in 2004
gastland zal zijn.De toenemende importafhankelijkheid van Europa maakt internationale samenwerking
des te belangrijker. Voor olie hebben de consumerende landen hun belangen
gebundeld in het Internationaal Energie Agentschap (IEA). Stonden
producerende en consumerende landen in de jaren '70 en'80 lijnrecht tegenover
elkaar, inmiddels zijn de tegenstellingen verminderd. De landen zoeken naar
een gemeenschappelijke benadering om schokken in de aanvoer beter te beheersen
en prijsschommelingen te voorkomen. Dit heeft de afgelopen jaren geleid tot
overleg in het zogenaamde International Energy Forum, het IEF. Doel van het
IEF is het stimuleren van informele gedachtewisselingen tussen ministers uit
energieproducerende en -consumerende landen teneinde over en weer begrip te
kweken voor elkaars standpunten. Dit komt de stabiliteit op de internationale
olie- en gasmarkten ten goede. De constructieve dialoog tussen producenten-
en consumentenlanden heeft de afgelopen periode bijgedragen aan een veel gematigder
prijsontwikkeling dan in het verleden ten tijde van spanningen het geval was.
Verderop in deze bijlage 1 wordt nader op crisissituaties ingegaan.2.2 Beleidsvoornemens• Voor de marktwerking op de Europese gasmarkt is
een adequate relatie tussen de Europese Unie en met name Rusland van belang.
Lange termijncontracten zijn daarvoor essentieel. In Europees verband bevordert
Nederland met kracht de mogelijkheid lange termijncontracten te kunnen afsluiten
binnen de grenzen van het Europese mededingingsrecht.Enkele bepalingen uit de huidige lange termijncontracten zijn in strijd
met het Europees mededingingsrecht. Deze bepalingen zijn tot nu toe een struikelblok
geweest in de energiedialoog tussen de Europese Unie en met name Rusland.
Nederland dringt er op aan dat deze bepalingen uit de contracten worden gehaald.
De onderhandelingen hierover zijn vergevorderd.Daarnaast participeert Nederland in het Energiehandvestverdrag en het
Transitprotocol, dat de doorvoer van energie door derde landen regelt, en
steunt de inspanningen van de voorzitters van het Energiehandvestverdrag en
Transitprotocol om met name de Russische Federatie te bewegen het verdrag
te ratificeren en het Transitprotocol te ondertekenen.• Een constructieve dialoog tussen producenten- en
consumenten(landen) is essentieel, bijvoorbeeld door betere samenwerking tussen
OPEC en IEA. Nederland levert hieraan met het 9e IEF een grote
bijdrage en zorgt ervoor dat deze dialoog zich verbreedt van olie naar ook
gas.Nederland draagt bij aan de dialoog tussen producenten en consumenten(landen)
op het gebied van olie en nu ook gas door de organisatie van het eerstvolgende
International Energy Forum in mei 2004 in Amsterdam. Verderop in deze bijlage
ga ik hier nader op in.3. Elektriciteitsproductie3.1 Analyse3.1.1 InvesteringsklimaatEen stabiel investeringsklimaat is essentieel om verzekerd te zijn van
investeringen van in Nederland opgesteld productievermogen. Voor duurzame
energie biedt de MEP hiervoor het kader. Marktpartijen zullen alleen dan investeringen
doen als zij er voldoende vertrouwen in hebben dat zij de investeringen terugverdienen.
Dit belang werd nog eens benadrukt in de reactie van marktpartijen in de Verenigde
Staten op de crisis die zich voordeed in het noordoosten van dat land. Zij
wijten de crisis aan achterstallig onderhoud van de infrastructuur als gevolg
van onzekerheid omtrent de te verwachten regelgeving.Om inzicht te krijgen in het huidige Nederlandse investeringsklimaat heb
ik KEMA gevraagd hiernaar onderzoek te doen1.
De conclusie is dat Nederland ten opzichte van een groot deel
van de Europese lidstaten een relatief gunstig investeringsklimaat heeft voor
met name gasgestookte elektriciteitsproductie. Dit wordt overigens ook veroorzaakt
doordat Nederland comparatieve voordelen heeft vanwege de aanwezigheid in
ons land van grote gasreserves. Door de momenteel relatief hoge olieprijs
is dat comparatief voordeel de afgelopen jaren in een nadeel voor de elektriciteitsproductiebedrijven
omgeslagen. De stijging van de elektriciteitsprijs bij hoge olieprijzen gaat
echter alleen op zolang gasprijzen aan olieprijzen gekoppeld blijven; wanneer
een gasmarkt tot stand komt, zal deze koppeling losser worden, maar waarschijnlijk
niet geheel verdwijnen omdat gas en olie in de markt substituten voor elkaar
zijn. Ook in reeds geliberaliseerde markten, zoals de Verenigde Staten, blijft
enige mate van koppeling door de markt zelf zichtbaar.Het Nederlands investeringsklimaat bevat evenwel een aantal knelpunten.
Ten eerste betreft het de langdurige vergunningprocedures die investeerders
moeten doorlopen en ten tweede een gebrek aan markttransparantie, vooral bij
de niet gevestigde productiebedrijven. Hierdoor is het voor potentiële
investeerders niet eenvoudig om een goede inschatting te maken omtrent de
mogelijke opbrengsten van investeringen.Het investeringsklimaat heeft in Nederland geleid tot een eenzijdig productiepark
van vooral gasgestookte eenheden. Risico's hiervan zijn een toenemende afhankelijkheid
op termijn van mogelijk politiek instabiele landen, een geringe spreiding
van het prijsrisico en mede als gevolg daarvan een stijging van de elektriciteitsprijs
bij hoge olieprijzen. Dit leidt tot hogere productiekosten voor de elektriciteitsproductiebedrijven
en een negatief effect op de algehele concurrentiepositie van het Nederlands
bedrijfsleven. Tevens is sprake van een hoger prijsniveau voor alle consumenten
en andere afnemers. Overigens is het optreden van prijspieken op zichzelf
niet ongewenst. Wanneer deze een gevolg zijn van optredende schaarste aan
vermogen kan hiervan een investeringsprikkel uitgaan. Het bouwen van andere
dan gasgestookte eenheden kan een bijdrage leveren aan beperking van de risico's
die gepaard gaan met het huidige vooral gasgestookte productiepark. Een van
de voor de hand liggende optie is dan het investeren in duurzame energie,
maar ook kolencentrales, maar die laatste optie kent tevens nadelen met betrekking
tot het milieu. Het gebruik van steenkool op de conventionele manier leidt
tot uitstoot van het broeikasgas CO2 en van de verzurende gassen
NOx en SO2. Momenteel zijn er formeel geen belemmeringen
tegen investeringen in koleneenheden, maar in de praktijk komen de investeringen
niet van de grond. Een eerste voorwaarde voor bedrijven is wel dat voor een
lange periode zekerheid wordt geboden ten aanzien van het milieuregelgevingskader
en de daarin opgenomen randvoorwaarden. De belangrijkste milieueisen die voor
deze eenheden (zullen) gelden worden afgeleid uit Europees en ander internationaal
beleid. Voor de lange termijn (relevant omdat de levensduur van een nieuwe
kolencentrale zich zeker uitstrekt tot rond 2040) is in het Nationaal Milieubeleidsplan
4 (2002) aangegeven welke de ambities zijn voor de ontwikkeling van de belangrijkste
emissies. Ambities op langere termijn vragen uitwerking op internationaal
niveau. De invulling daarvan kan op dit moment nog niet worden gegeven. Behalve
deze ambities voor de langere termijn gelden voor de kortere termijn (tot
2010) harde verplichtingen die Nederland in internationaal verband is aangegaan.
Voor kolengestookte eenheden zijn de belangrijkste het Kyoto protocol voor
de emissies van broeikasgassen en het UN/ECE Gothenburg protocol en de EU-richtlijn
op het terrein van verzuring, met emissieplafonds voor 2010 voor o.a. NOx en SO2. Concreet betekent dit dat extra emissies ten gevolge
van nieuwe kolencentrales moeten passen binnen harde nationale plafonds, en
de sectorale taakstellingen die op dit moment in voorbereiding zijn. Voor
CO2 gaat gelden dat de geboden emissieruimte kan worden vergroot
door rechten aan te kopen binnen het in voorbereiding zijnde
systeem van Europese emissiehandel. Voor stoffen als NOx en SO2 geldt daarentegen dat extra emissies van nieuw kolenvermogen elders
binnen Nederland gecompenseerd moeten worden. Dit effect kan worden beperkt
door binnen de centrales zelf zoveel mogelijk reductiemaatregelen te treffen.Investeringen in nucleaire capaciteit zijn momenteel bedrijfseconomisch
niet aantrekkelijk vanwege relatief hoge investeringskosten. Marktpartijen
geven aan in een vrije markt onvoldoende zekerheid te hebben dat deze kosten
kunnen worden terugverdiend. De CO2-prijs binnen het systeem van
emissiehandel, zal langdurig zeer hoog moeten zijn om hierin verandering te
brengen. De variabele kosten van kernenergie zijn evenwel laag. Daarnaast
speelt uiteraard een belangrijke rol dat in ons land al langere tijd grote
maatschappelijke weerstanden bestaan tegen kernenergie. Ook deze weerstanden
maken investeringen in nucleaire eenheden momenteel minder aantrekkelijk.
Ik verwacht dan ook niet dat kernenergie op voorzienbare termijn een rol van
betekenis zal spelen op de Nederlandse markt.Tegelijkertijd zijn er landen die vanuit de optiek van voorzieningszekerheid
andere keuzes maken. Zo wordt op dit moment in Finland aan de bouw van een
nieuwe nucleaire centrale gewerkt die deels wordt gefinancierd door grote
industriële afnemers. Deze afnemers krijgen door deze participatie gedurende
zeer lange termijn de garantie van een stabiele elektriciteitsprijs.Verder dragen uiteraard ook de inspanningen op het gebied van duurzame
energie bij aan de ontwikkeling van een minder eenzijdig productiepark en
leveren zij op die wijze een bijdrage aan beperking van aan eenzijdigheid
verbonden risico's. Het mes snijdt hierbij aan twee kanten, aangezien duurzame
energie uiteraard ook bijdraagt aan de beperking van de uitstoot van broeikasgassen.3.1.2 Landsgrensoverschrijdende verbindingenNaast de leveringszekerheid van de productiecapaciteit is ook van belang
dat de geproduceerde elektriciteit via het netwerk kan worden getransporteerd.
Hierbij zijn de landsgrensoverschrijdende verbindingen van groot belang. Deze
verbindingen hebben als belangrijk voordeel dat zij de netstabiliteit bevorderen
en bijdragen aan vergroting van de liquiditeit van de markt. Hiermee dragen
deze verbindingen bij aan de verdere integratie van de Europese elektriciteitsmarkt.
Bij een onvoorzien tekort aan elektriciteit in Nederland kan bijvoorbeeld
een beroep worden gedaan op buitenlandse capaciteit, hetgeen de leveringszekerheid
ten goede komt. Nederland beschikt op dit moment al over 5 landsgrensoverschrijdende
verbindingen met Duitsland en België. Een verdere uitbreiding van de
verbindingen met Duitsland is voorzien de komende jaren. Ook bestaan er serieuze
plannen voor ten minste één verbinding met het Verenigd Koninkrijk.Daarnaast is sprake van knelpunten bij het realiseren van windenergieprojecten.
Het betreft hier de complexiteit van wet en regelgeving en de lengte van procedures.
Er is sprake van een opeenstapeling van vergunningprocedures waarin in meer
of mindere mate dezelfde aspecten aan de orde komen. Bovendien is het mogelijk
om voor dezelfde locatie meerdere keren bezwaar en beroep aan te tekenen.
Als gevolg hiervan varieert de gemiddelde doorlooptijd van vier tot zeven
jaar terwijl de theoretische doorlooptijd slechts twee a drie jaar is.3.2 Beleidsvoornemens• Meer ruimte voor investeringen in binnenlandse
energieproductie.Met een verbreding van de brandstofmix van elektriciteitscentrales sluit Nederland beter aan bij andere landen in de Europese Unie en worden
bovengenoemde risico's beperkt. Ook neemt hierdoor de afhankelijkheid van
politiek minder stabiele regio's af. Meer investeringen in eenheden die niet
van gas afhankelijk zijn bieden hiervoor een oplossing. Als ondernemers in
Nederland willen investeren in kolencentrales moeten hier niet onbedoeld belemmeringen
voor worden opgeworpen. Vanaf 2005 treedt naar verwachting een systeem
van emissiehandel inwerking en is het voornemen een Emissieautoriteit op te
richten die verantwoordelijk is voor de uitgifte en inname van emissierechten.
De rol van provincies ten aanzien van CO2-uitstoot van bedrijven
die onder emissiehandelssysteem gaan vallen wordt herzien, zodat een meer
eenduidig beleid wordt gevoerd. Op dit punt is het voornemen dat een Emissieautoriteit
wordt opgericht die verantwoordelijk is voor de uitgifte en inname van emissierechten.
De bevoegdheden van de lagere overheden ten aanzien van emissies van overige
stoffen en luchtkwaliteitseisen blijven bestaan. Bij voldoende technologische
vooruitgang kunnen ook technieken als CO2-opslag wellicht een rol
spelen bij het beperken van de gevolgen van meer kolenvermogen voor het broeikaseffect.Doelstelling ten aanzien van windenergieprojecten is om tot halvering
van de lengte van procedures te komen. Ik heb met de Staatssecretaris van
Milieu afgesproken dat wij gezamenlijk hieraan zullen werken. Binnen dit zelfde
traject zal worden gewerkt aan het verkorten van de doorloop tijd van vergunningprocedures
voor gaswinningsprojecten.• Verder versterken van Europese markt door uitbreiding
van landsgrensoverschrijdende verbindingenInvesteringen in landsgrensoverschrijdende verbindingen worden in principe
gedaan door de landelijk beheerder van het hoogspanningsnet. De investeringen
in deze landsgrensoverschrijdende verbindingen worden vaak gedaan vanuit het
oogpunt van het verhogen van de betrouwbaarheid van de nationale netwerken.
Echter, ook een ander dan de beheerder van het landelijk hoogspanningsnet
kan een landsgrensoverschrijdende verbinding aanleggen. Private investeerders
zien in bepaalde situaties in uitwisseling van elektriciteit tussen verschillende
landen commerciële mogelijkheden binnen de systematiek van het congestiemanagement.
Op 1 juli 2004 zal de Europese Verordening betreffende de voorwaarden voor
toegang tot het net voor grensoverschrijdende handel in elektriciteit van
kracht worden. Deze Verordening stelt randvoorwaarden waarbinnen ook private
investeerders investeringen kunnen doen in landsgrensoverschrijdende verbindingen.
Doordat deze Verordening voor alle nieuwe landsgrensoverschrijdende verbindingen
binnen de Europese Unie geldt, wordt aan investeerders duidelijkheid geboden
omtrent de regelgeving en treedt er geen verschil meer op in systematiek van
beoordelingen door lidstaten. Een private investeerder zal een ontheffing
moeten aanvragen bij DTe, die deze zal toetsen op de voorwaarden zoals gesteld
in de Verordening. De Minister zal op basis van dit advies een besluit nemen.Hiermee sluit de verordening aan bij het zogenaamde Strategy Paper van
de Europese Commissie, waarin het belang van verdere uitbreiding van de landsgrensoverschrijdende
transportcapaciteit wordt benadrukt. Kernpunten van de Commissie hierbij zijn
een non-discriminatoire toegang voor marktpartijen en een eenduidig toezichtregime
vanuit de nationale toezichthouders hierop. De Commissie werkt aan een Groenboek
over dit thema, dat onder het Nederlands voorzitterschap tot besluitvorming
kan leiden.• Om betere afstemming met omliggende landen te bereiken
als gevolg van onderlinge afhankelijkheden worden andere afspraken met Duitsland
en België gemaaktHet is uit het oogpunt van leveringszekerheid van belang dat de samenwerking tussen TenneT en de landelijk netbeheerders (transmission
system operators, TSO's) van België, Duitsland, Frankrijk en ook Zwitserland
verder verbetert. Door versterking van de samenwerking tussen de TSO's zal
de beschikbare ruimte op de landsgrensoverschrijdende verbindingen beter kunnen
worden benut en verder kunnen worden geoptimaliseerd. Daarnaast draagt een
betere samenwerking tussen de TSO's bij aan verdere integratie van de nationale
markten en kan beter worden omgegaan met calamiteiten. Aangezien de samenwerking
tussen de TSO's ondanks bilateraal overleg nog steeds moeizaam verloopt, verdient
het aanbeveling concrete afspraken hierover te maken. Als eerste stap werk
ik aan zulke afspraken met Duitsland en België. Ik zal u over de inhoud
daarvan informeren.4 Gasproductie4.1 Analyse4.1.1 InleidingNederland heeft binnen de Europese Unie een bijzondere positie. We hebben
de grootste aardgasvoorraden in de Europese Unie en zijn het eerste land van
de Europese Unie waar grootschalig gas in de energiemarkt is ingezet. Het
is mijn ambitie dat ons land nog lang deze rol kan blijven spelen. Dat vereist
echter wel dat we verstandig met onze nationale voorraden omgaan: we moeten
er zuinig mee omgaan, blijven winnen wat economisch rendabel is waar dat binnen
wettelijk vastgelegde randvoorwaarden inzake o.a. natuur en milieu mogelijk
is. Dat betekent dat ook aandacht moet worden besteed aan gevoelige gebieden.Omdat het aandeel duurzame energie voorlopig nog relatief gering blijft
zal tot 2020 meer dan 90% moeten komen uit fossiele bronnen. Aardgas is de
schoonste fossiele brandstof met de minste CO2-uitstoot en heeft
daarom een belangrijke rol in de transitie naar een duurzame energiehuishouding.
Het realiseren van gaswinningprojecten is in Nederland echter steeds moeilijker
geworden. Knelpunten zijn gebrek aan draagvlak, twijfel over nut en noodzaak,
en de lengte en complexiteit van procedures. Door onze speciale positie zijn
we echter ook een land dat in de Europese energiediscussie en in dit transitiemanagement
een bijzondere rol kan spelen.4.1.2 InvesteringsklimaatDe gasproductiesector en niet de Nederlandse overheid beslist over zaken
als exploratie en winning van gas. Dit gebeurt op basis van economische afwegingen
binnen het hiervoor geldende wettelijke kader, waaronder het depletietempo.
Gasproducenten opereren mondiaal. Er is daarom een goed en concurrerend investeringsklimaat
nodig om te zorgen dat investeringsbeslissingen van bedrijven voor gasproductie
in Nederland positief uitvallen. Aantasting hiervan kan ertoe leiden dat bedrijven
hun activiteiten uitstellen of zelfs afstellen en vertrekken uit Nederland.Ik ben voornemens u in het voorjaar 2004 een «gasbrief» te
sturen waarin ik nader inga op de positie van gas in de transitie naar een
duurzame energiehuishouding, gegevens rond gaswinning, zowel nationaal als
internationaal, het kleine velden beleid, het belang van winnen van gas in
Nederland en wat er nodig is om ook in de toekomst in Nederland gas te kunnen
blijven winnen.4.1.3 Informatievoorziening/monitoringMet de Mijnbouwwet die 1 januari 2003 in werking is getreden zijn de relevante
informatiestromen met betrekking tot het beheer van bodemschatten geregeld.
Het gaat hier bijvoorbeeld over het toezicht op doelmatige winning waarvoor
het zogenaamde winningsplan is ingesteld. Ik krijg voldoende informatie om
verantwoording af te leggen en een goed beeld te geven over de toekomstige
situatie waar het de opsporing en winning van gas betreft. Het is daarom niet
nodig om voor monitoring aanvullende regelingen te treffen.4.1.4 Capaciteitsontwikkeling lange termijn gasproductieBij capaciteit gaat het er om dat er zowel genoeg flexibiliteit, als genoeg
transport is op het gasnet. Dit is belangrijk om, onder redelijk voorzienbare
omstandigheden, te kunnen voldoen aan de vraag. Ik ga er vanuit dat afnemende
bedrijven over het algemeen voldoende sterk zijn om alleen of in groepsverband
te zorgen voor goede voorwaarden ten aanzien van capaciteit. Dit ligt anders
voor consumenten en andere kleine verbruikers. Daarom is er extra aandacht
voor de mogelijke gevolgen van de vrijmaking van de gasmarkt voor deze groep.
De leveringzekerheid van kleinverbruikers is nu nog wettelijk geregeld en
wordt verzorgd door Gasunie. Na de vrijmaking van de kleinverbruikers markt
komt de verantwoordelijkheid voor leveringzekerheid bij vergunninghoudende
leveranciers te liggen. Op korte termijn wordt een algemene maatregel van
bestuur uitgewerkt waarin regels zijn opgenomen omtrent de levering van gas
bij extreme koude en de wijze waarop met faillissementen wordt omgegaan. Deze
zal aan de Kamer worden toegezonden.4.1.5 FlexibiliteitFlexibiliteit is een product waar bij marktpartijen veel vraag naar is.
Er zijn allerlei mogelijkheden om aan deze vraag naar flexibiliteit te voldoen.
Hierbij valt te denken aan opslag in bijvoorbeeld velden en cavernes, flexibiliteit
van gasvelden, het afschakelen van bijvoorbeeld bepaalde bedrijven of LNG.
In Nederland is er veel potentie voor een capaciteitsmarkt op relatief korte
termijn. Ons land beschikt over veel (bijna) lege gasvelden en cavernes die
door ombouw voor opslag geschikt kunnen worden gemaakt. Ook over de grens
in Duitsland zijn diverse (potentiële) gasopslagmogelijkheden waar Nederlandse
marktpartijen diensten zouden kunnen betrekken. Flexibiliteit kan in principe
in concurrentie worden aangeboden, waarbij aanbieders zorgen voor voldoende
aanbod tegen een redelijke prijs. Wel zijn er vaak grote investeringen mee
gemoeid.Alhoewel de concurrentie in flexibiliteitsdiensten in ons land zich nog
verder moet ontwikkelen is de verwachting dat investeringen hiervoor de komende
tijd verder zullen toenemen. Aan de ene kant zullen de huidige partijen in
Gasunie en NAM, mede door de natuurlijke terugloop van de druk in het Groningenveld
moeten investeren om deze terugloop te compenseren. Tegelijkertijd zullen
nieuwe aanbieders een plek op deze nog relatief nieuwe markt willen veroveren.De huidige drie opslagen (Norg, Grijpskerk en Alkmaar) vallen op dit moment
onder het DTe reguleringsregime. In de Mijnbouwwet zijn de randvoorwaarden
opgenomen waaraan nieuwe opslag dient te voldoen. Het is de taak voor de overheid
om te zorgen voor een goed investeringsklimaat. Hierbij moet bijvoorbeeld
gedacht worden aan:– het voorkomen van onnodige belemmeringen ten aanzien van potentiële
locaties in landelijke of locale regelgeving, etc;– adequaat toezicht door DTe, toegespitst op de karakteristieken
van deze markt.Ook voor de realisatie van nieuwe LNG aanlanding (terminals voor aankomst
en opslag) geldt dat een goed investeringsklimaat van belang is om te zorgen
dat projecten gerealiseerd worden.Zoals al eerder aangegeven wordt voor de levering van gas en capaciteit
bij extreme kou op grond van de Gaswet regelgeving voorbereid.4.1.6 CapaciteitIn het algemeen is er op dit moment genoeg gascapaciteit in Nederland
beschikbaar. De vraag is echter of deze capaciteit op het gevraagde moment
ook daadwerkelijk beschikbaar is. Er is een tweetal momenten waarbij niet
volledig op de markt kan worden vertrouwd en er dus maatregelen nodig zijn
om op deze momenten toch van capaciteit verzekerd te zijn.Gasunie gaat bij haar planning ten aanzien van de totaal beschikbare capaciteit
in de winter uit van een gemiddelde effectieve etmaaltemperatuur van -17°
C, als norm voor zeer koude situaties. Voor de jaarlijkse planning wordt uitgegaan
van een gemiddelde winter. Op dit moment is dit dus goed geregeld. In de nieuwe
situatie, waarbij vergunninghoudende leveranciers de potentieel benodigde
capaciteit moeten boeken, wordt er vanuit gegaan dat ook zij bij de planning
uit zullen gaan van een gemiddelde winter. Deze temperatuur komt regelmatig
genoeg voor zodat de prikkel voldoende is om te zorgen dat de klanten van
de vergunninghoudende leverancier er ook op een gemiddelde winterdag warmpjes
bij zitten. Hier zijn dus geen problemen te verwachten waardoor het ook niet
nodig is om extra maatregelen te nemen.Voor de additionele vraag (bij een koudere winter dan gemiddeld) ligt
dat anders. Deze komt veel minder vaak voor. Het is duur om de hiervoor benodigde
capaciteit, die niet veel gebruikt wordt, wel beschikbaar te hebben. De vergunninghoudende
leverancier zal geneigd zijn geen of onvoldoende capaciteit te regelen. Dit
is dus een punt van zorg. Het gasnet moet continu op druk zijn. Een foute
gedraging van één leverancier heeft effect op zowel zijn eigen
als andermans klanten. Bij gas heeft dit potentieel grote gevolgen, zowel
financieel als materieel. Omdat op het moment suprème het gas ook daadwerkelijk
bij de kleinverbruiker terecht moet komen is deze taak in de Gaswet aan de
landelijk netbeheerder toebedacht. De kosten die hierbij worden gemaakt, worden
uiteindelijk doorberekend aan kleinverbruikers, naar verwachting geheel via
de vergunninghoudende leveranciers. De uitvoering van deze taak moet zo efficiënt
mogelijk, want de kosten worden gedragen door de kleinverbruikers. Het toezicht
hierop wordt verzorgd door DTe.4.2 Beleidsvoornemens gasproductie• Nederland is de belangrijkste gasproducent in de
Europese Unie en wil dat zo lang mogelijk blijven. Dat vereist een krachtig
kleine veldenbeleid en een open oog voor kansen op gasproductie waar dit verantwoord
mogelijk is.Zoals gezegd wordt de importafhankelijkheid van Europa de komende decennia
vergroot. De Europese vraag naar gas zal daardoor snel groeien. Nederland
wil zijn onafhankelijke positie zo lang mogelijk vasthouden. Hieraan wordt
concreet invulling gegeven door voort te gaan met het kleine veldenbeleid,
waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van de balansfunctie van
het Groningenveld. De door mij aangekondigde«gasbrief» zal onder
andere op dit punt nader ingaan.• De piekvraag van gas (levering bij extreme kou)
voor kleinverbruikers wordt geregeld in een algemene maatregel van bestuur.Voor de piekcapaciteit (voor gas met name winterpiek van -9° C/-17°
C) krijgt GTS een publieke taak. Deze wordt vastgelegd in een algemene maatregel
van bestuur die ik op korte termijn zal vaststellen. • Minimaal de helft van de vergunningsprocedures
bij gaswinningsprojecten moet binnen de theoretische doorlooptijd afgerond
zijnHet is de taak van de overheid om kunstmatige belemmeringen weg te nemen
die investeringen door ondernemingen in de weg staan. Voor gaswinningsprojecten
betekent dit dat alvorens deze projecten kunnen worden gerealiseerd een groot
aantal vergunningtrajecten moet worden doorlopen waarin meer of mindere mate
dezelfde aspecten aan de orde komen. Iedere afzonderlijke procedure wordt
gekenmerkt door afzonderlijke beroep- en bezwaarprocedures.In maart 2003 is een interdepartementale werkgroep «Knelpunten gaswinning
en windenergie» (inclusief IPO en VNG) van start gegaan. Deze werkgroep
heeft als taak het gehele wetgevingscomplex rondom gaswinnings- en windenergieprojecten
grondig door te lichten. Hierbij wordt in het bijzonder bezien of door middel
van wijziging van de betrokken wetgeving kan worden gekomen tot meer integrale
besluitvormingsprocedures. Begin 2004 doet de werkgroep hiertoe voorstellen.
Na afloop zal worden getoetst of de resultaten ook toepasbaar zijn op de vergunningprocedures
rond de bouw van kolencentrales.• Om draagvlak voor realisatie van projecten te versterken
en het kennisniveau te vergroten komt er een verbeterde afstemming rond gaswinning
met andere overheden o.a. in de vorm van gerichte communicatie en meer samenwerking
rond beleidIn 2003 en 2004 zullen acties worden ondernomen om zowel het kennisniveau
als het draagvlak van het energiebeleid bij met name decentrale overheden
en natuur en milieuorganisaties te vergroten. Dit wordt gedaan door samen
met deze partijen te kijken naar geschikte kernboodschappen met betrekking
tot het energiebeleid. Deze zijn eind 2003 gereed. Tevens worden begin 2004
instrumenten ontwikkeld om deze kernboodschappen goed over te brengen naar
relevante doelgroepen. Ook zullen voorstellen worden gedaan met betrekking
tot verbeterde afstemming rond concrete projecten met andere overheden. Dit
maakt deel uit van de al genoemde interdepartementale werkgroep.5. Internationaal crisisbeleid5.1 Analyse5.1.1 Dialoog energieconsumenten en energieproducentenOngestoorde energielevering is van levensbelang voor de economie. Een
goed werkende, transparante markt is daarvoor een eerste vereiste. Aangezien
bij energie ook geopolitieke aspecten een belangrijke rol spelen, is het voor
het voorkómen van internationale crises ook van belang dat er goede
relaties zijn tussen energieproducerende en -consumerende landen. De producenten/consumentendialoog,
zoals deze in het afgelopen decennium in het International Energy Forum is
gevoerd, wierp met name in de recente periode van oplopende spanning in de
wereld zijn vruchten af. Bij vorige crises (1973, 1979 en 1990) stegen de olieprijzen sterk. In de afgelopen crisis rond Irak gebeurde dat nauwelijks,
mede dank zij de dialoog en de daardoor gegroeide kontakten met OPEC.5.1.2 IEA- en EU-crisisbeleidHet oliecrisisbeleid is decennia geleden ontwikkeld. Doel ervan is de
gevolgen van een oliecrisis voor de economie te beperken, onder meer door
inzet van vraagbeperkende maatregelen en het aanspreken van voor dit doel
aangelegde olievoorraden. Het oliecrisisbeleid berust op internationale afspraken,
gemaakt in het Internationaal Energie Agentschap, en op EU-regelgeving. Op
basis van gemaakte afspraken houden IEA-landen een oliereserve aan van minimaal
90 dagen netto invoer. Voorts zijn EU-lidstaten verplicht om een voorraad
ter grootte van 90 dagen binnenlands verbruik van de drie belangrijkste olieproductgroepen
aan te houden. Deze grotendeels overlappende reserves kunnen worden aangesproken
bij optredende aanvoerstoringen en beperken zo de economische gevolgen van
het wegvallen van (een deel van) de olieaanvoer. Doordat het ook de effectiviteit
van een eventuele olieboycot beperkt gaat er ook een zekere preventieve werking
van uit.De IEA en de Europese Unie hanteren in hun oliecrisisbeleid elk hun eigen
grondslagen (netto export resp. binnenlands verbruik). Met de uitbreiding
en daarmee de komst van een aantal EU-lidstaten dat geen lid is van het IEA,
groeit de noodzaak tot een betere onderlinge afstemming tussen de IEA en de
Europese Unie. Daarnaast overweegt de Europese Commissie, gezien het toenemende
aandeel gas in het Europese energieverbruik, maatregelen ten behoeve van de
voorzieningszekerheid gas.5.1.3 Relatie Europese Unie – Russische FederatieIn 2000 hebben de Europese Unie en de Russische Federatie een samenwerkingsovereenkomst
gesloten: de Partnership and Cooperation Agreement (PCA). Energie is een belangrijk
onderdeel in die overeenkomst. De Europese Unie heeft belang heeft bij een
ongestoorde energielevering vanuit Rusland, de Russen hebben belang hebben
bij een stabiele afzet, goede aansluitingen op Europese netwerken en technologieoverdracht,
onder andere met het oog op energiebesparing.Elk half jaar vindt overleg plaats tussen de voorzitter van de Europese
Commissie Prodi en president Poetin van de Russische Federatie. Daar wordt
de voortgang in de samenwerking besproken en worden besluiten genomen. Het
laatste jaar verkeert het overleg echter in een impasse doordat op het punt
van de lange termijncontracten geen overeenstemming wordt geboekt.Het probleem draait om het feit dat de lange termijn gascontracten van
het Russische Gazprom een «destination clause» bevat. Omdat Gazprom
vreest dat het extra inkomsten misloopt, bepaalt deze clausule dat de koper
het gas niet geheel of gedeeltelijk mag doorverkopen. Deze handelsbelemmering
is in strijd met de Europese mededingingsregels. Hoewel er veel overleg is
geweest en zowel de Russische Federatie als EU-Commissaris De Palacio meermalen
hebben gezegd dat het probleem binnenkort de wereld uit is, is dat nog steeds
niet het geval. De impasse is een serieuze hinderpaal voor het aangaan van
nieuwe contracten, die de Europese voorzieningszekerheid moeten waarborgen.5.2 Beleidsvoornemens5.2.1 Dialoog energieconsumenten en energieproducentenNederland blijft actief deelnemen aan de dialoog tussen energieproducerende
en -consumerende landen. Volgend jaar mei vindt in Amsterdam
het 9e International Energy Forum plaats. Nederland levert daarbij
een tastbare bijdrage aan een verdere verdieping in de relaties tussen energie
(olie èn gas) producerende en consumerende landen. In het IEF van volgend
jaar staan de investeringen in energie (olie, gas en andere energiedragers)
centraal. Aard, omvang en knelpunten van deze investeringen zullen dan worden
besproken. Doel is om gezamenlijk te discussiëren over de oplossing van
knelpunten, zodat tijdig en voldoende kan worden geïnvesteerd in uitbreiding
van productie, transport en distributie van energie en in onderzoek en ontwikkeling
naar nieuwe, schonere energiedragers centraal staan. Dit is niet alleen in
het belang van de Westerse wereld, maar ook in het belang van miljarden mensen
in de Derde Wereld die nu geen toegang tot betrouwbare en betaalbare energiebronnen
hebben. Voor dit alles zijn enorme inspanningen nodig, niet in de laatste
plaats om de milieugevolgen van het groeiend energiegebruik te beperken.5.2.2 IEA- en EU-crisisbeleidOp dit moment wordt door de lidstaten en in het Europese Parlement met
de Europese Commissie gediscussieerd over de rol van de Europese Unie op het
gebied van de voorzieningszekerheid. Aanleiding daarvoor was de publicatie
van ontwerprichtlijnen voor voorzieningszekerheid door de Europese Commissie
op 11 september 2002. In het Algemeen Overleg van 24 april jl. over de bijeenkomst
van de Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie (VTE) van 14 mei 2003,
is daarover al met de kamer gesproken. De Commissie stelde voor de reserve
olievoorraden uit te breiden van 90 naar 120 dagen binnenlands verbruik en
de Commissie meer bevoegdheden voor de inzet ervan te geven, bijvoorbeeld
bij sterke prijsstijging. Voor gas werd niet voorgesteld om een reservevoorraad
aan te leggen, wel zouden de lidstaten de leveringszekerheid meer moeten garanderen
en zou de Commissie verregaande bevoegdheden krijgen ingeval van een gascrisis.De discussie hierover is nog niet afgerond. Voorlopig ziet het ernaar
uit dat wat olie betreft er niet veel zal veranderen. Belangrijk daarbij is
dat er meer overleg en afstemming komt, waardoor er bij crises betere Europese
coördinatie van te nemen crisismaatregelen kan ontstaan. Daarnaast vindt
er overleg plaats over eenvoudiger tot stand te brengen bilaterale overeenkomsten,
overeenkomsten op basis waarvan lidstaten voorraden op elkaars grondgebied
kunnen aanhouden. Ik ben van beide voorstellen een groot voorstander. Nederland
heeft net als de meeste lidstaten echter geen behoefte aan de uitbreiding
van voorraden zoals de Commissie voorstelt: tot nu toe is steeds gebleken
dat de huidige voorraden ruimschoots voldoende zijn om crises het hoofd te
kunnen bieden. De recente Irak-crisis heeft dat nog eens bevestigd. Daar komt
bij dat, wanneer de Commissie de voorraden ook wil inzetten bij hogere prijzen,
de prijseffecten onzeker en de kosten hoog zijn en deze politiek bovendien
de verhouding met de productielanden ernstig zou kunnen verstoren.Ten aanzien van gas is nog niet duidelijk waar de discussie uitkomt. Ik
ben een voorstander van maatregelen gericht op een beter functioneren van
de Europese gasmarkt. Een groot deel van de lidstaten heeft met Nederland,
zo kort na de aanvaarding van de Tweede Gasrichtlijn eind vorig jaar, geen
behoefte aan een nieuwe Gasrichtlijn. In de Tweede Gasrichtlijn is al een
aantal bepalingen opgenomen ten behoeve van de voorzieningszekerheid. De Commissie
heeft tot nu toe niet duidelijk gemaakt wat de toegevoegde waarde is van de
ontwerprichtlijn. Voor Nederland komt daar bij dat de Europese Commissie in
crisissituaties ook zeggenschap wil over gas uit gasopslagen en over de gasproductie.
Nederland vindt dat hiermee de soevereiniteit over de eigen bodemschatten
wordt aangetast. Bovendien kan dit leiden tot aantasting van
bestaande contracten. Daarom heeft Nederland grote moeite met de ontwerprichtlijnen.Inmiddels blijkt wel dat er enige draagvlak ontstaat voor een richtlijn
die consumenten en andere afnemers zekere garanties biedt voor ongestoorde
gasleverantie. Lidstaten vinden echter dat primair de markt daarvoor kan en
moet zorgen. Het is de taak van nationale overheden om daarop toe te zien.
Pas als blijkt dat er problemen ontstaan en nationale overheden niet optreden,
zou er in de toekomst sprake kunnen zijn van een rol voor de Commissie.5.2.3 De relatie Europese Unie – Russische FederatieHet gebrek aan voortgang in de EU-Russische Federatie-energiedialoog is
zorgelijk. Er wordt op dit moment nauwelijks voortgang geboekt. Geen van de
partijen wekt de indruk een serieuze poging te willen doen de impasse te doorbreken.
Nederland zal zijn bilaterale kontakten gebruiken om te onderzoeken hoe de
Europese Unie en de Russische Federatie wèl tot een vergelijk kunnen
komen. Daarbij kan de zogenaamde Gemengde Commissie met ministers van de Russische
Federatie en Nederland een nuttige functie vervullen. De eerstvolgende bijeenkomst
van deze Commissie is in december 2003 gepland. Doel is om daar voorstellen
neer te leggen om de impasse te doorbreken, de samenwerking tussen de Europese
Unie en de Russische Federatie vlot te trekken en te zorgen dat de gezamenlijke
uitdagingen daadwerkelijk worden aangepakt.BIJLAGE 2Ordeningsaspecten van leveringszekerheid1 InleidingIn deze bijlage worden de acties zoals die in de brief zijn aangekondigd
beargumenteerd en toegelicht. Leveringszekerheid betreft de mate waarin consumenten
en andere afnemers onder voorzienbare omstandigheden feitelijk kunnen rekenen
op levering van energie. Onderwerpen die in deze bijlage aan de orde komen
zijn:– de energieproductie, waarbij eerst wordt ingegaan op de elektriciteitsproductie
en vervolgens op de gasproductie;– de koelwaterproblematiek;– de betrouwbaarheid van energienetwerken, en tenslotte– de warmtevoorziening.2. Energieproductie2.1. Analyse Elektriciteitsproductie2.1.1. AlgemeenMet de inwerkingtreding van de Elektriciteitswet 1998 is het systeem van
centrale planning van productiecapaciteit komen te vervallen. Gevolg van de
liberalisering is dat investeringsbeslissingen in nieuwe capaciteit niet langer
op energiepolitieke gronden door de overheid worden genomen, maar op basis
van bedrijfseconomische afwegingen door ondernemingen.Op basis van cijfers van TenneT is inmiddels duidelijk geworden dat de
overcapaciteit van enige jaren geleden de afgelopen jaren is afgenomen waarmee
de efficiëntie van de elektriciteitsproductiesector is toegenomen. De
oude reservefactor (opwekcapaciteit gedeeld door totale belasting) daalt in
tussen 2000 en 2004 van 1,34 naar 1,23 (exclusief import) of van 1,53 naar
1,45 (inclusief import). Een dergelijke tendens geldt volgens gegevens van
het IEA1 niet alleen voor Nederland maar geldt
in zijn algemeenheid voor de landen die in Europa zijn overgestapt op een
geliberaliseerd systeem. Tegelijkertijd wordt er in Nederland nog steeds geïnvesteerd,
zowel in overname van bestaande productiecapaciteit als nieuwbouw. De investeringen
worden vooral gedaan door leveringsbedrijven die hun afhankelijkheid van mogelijke
plotselinge prijsfluctuaties bij elektriciteitsproducenten willen verminderen.
Er is een aantal aandachtspunten dat vanuit de optiek van lange termijn leveringszekerheid
aandacht vraagt, te weten de monitoring van de productiecapaciteit, het investeringsklimaat
en de productiecapaciteit op lange termijn.2.1.2 MonitoringHet afschaffen van het centrale planningssysteem heeft er onder andere
toe geleid dat de overheid niet meer beschikt over een redelijke schatting
van het opgestelde productievermogen en een prognose van de toekomstige ontwikkeling
daarvan. TenneT heeft wel voldoende gegevens om een redelijke inschatting
te kunnen maken. Deze inschatting is dan gebaseerd op historische kennis aangevuld
met een statistische benadering voor het ontbrekende gedeelte, veelal kleinschalig
vermogen dat op lager spanningsniveau invoedt op het netwerk2. TenneT heeft, op basis van de bij hen beschikbare informatie, nog
onlangs aangegeven dat er op dit moment naar hun beste inschatting nog 23%
reservevermogen3 is. Inclusief importcapaciteit
bedraagt dit 45%. Het hebben van inzicht in de ontwikkeling van het productiepark
op de langere termijn is noodzakelijk voor zowel de overheid
uit oogpunt van leveringszekerheid, als voor marktpartijen uit oogpunt van
markttransparantie.De vormgeving van een gemeenschappelijke Europese elektriciteitsmarkt
leidt onmiskenbaar tot verdergaande economische integratie van markten die
van oudsher nationaal georganiseerd zijn. Vanuit technisch oogpunt was al
langer van samenwerking tussen lidstaten sprake onder meer belichaamd in UCTE-verband.1 De verdergaande integratie leidt tot een hogere betrouwbaarheid
en stabiliteit van het systeem. Daardoor is onder andere minder reservevermogen
per lidstaat nodig hetgeen leidt tot een verlaging van de totale kosten van
de elektriciteitsvoorziening. Hierdoor is de onderlinge afhankelijkheid tussen
lidstaten toegenomen. Dit maakt het nodig om expliciete afspraken te maken
tussen lidstaten over de wijze waarop de landelijk netbeheerders zich ten
opzichte van elkaar gedragen, bijvoorbeeld in geval van calamiteiten.2.1.3 Elektriciteit: het vraagstuk van de piekcapaciteitUit het voorgaande blijkt dat, uitgaande van de momenteel beschikbare
reservemarge, de kans erg klein is dat er op de korte termijn onvoldoende
productiecapaciteit is om in de vraag naar elektriciteit te voorzien2. In een recent advies spreekt de directeur DTe de verwachting
uit dat, wanneer er de komende jaren geen nieuwe investeringen in productiecapaciteit
bovenop de al aangekondigde plannen worden gepleegd, er na 2007 sprake zal
zijn van een sterk oplopend structureel tekort van binnenlandse productiemiddelen
ten opzichte van de binnenlandse vraag3. In die
situatie zal Nederland in toenemende mate afhankelijk worden van levering
uit het buitenland. Op zichzelf is hiermee niet gezegd dat al dan niet sprake
is van een toenemende kans op tekorten aan elektriciteit. Relevant is wel
dat op langere termijn verwacht mag worden dat ook in het buitenland de reservemarges
zullen afnemen.Het huidige prijsniveau op de elektriciteitsmarkt ligt mede als gevolg
van de liberalisering historisch laag. Dit prijsniveau ligt regelmatig onder
het niveau van de integrale kosten van een nieuwe installatie. Diverse elektriciteitsproductiebedrijven
geven ook aan dat zij investeringen in nieuwe productiecapaciteit, met name
piekcapaciteit, momenteel onvoldoende aantrekkelijk vinden. Het is echter
essentieel dat tijdig en blijvend geïnvesteerd wordt door marktpartijen
in voldoende productievermogen dat bij exceptioneel hoge vraag of bij het
uitvallen van andere productie eenheden ingezet kan worden.2.1.4 Levering aan kleinverbruikersDoor de volledige vrijmaking van de markt wordt de levering van gas en
elektriciteit aan huishoudens een activiteit met concurrentie, inclusief het
risico van faillissement. Normaal gesproken zal de markt een dreigend faillissement
zelf oplossen, omdat het overnemen van de klantenportfolio van een leverancier
in problemen zeer interessant is. Leveranciers die in problemen komen zullen
eerst naar oplossingen zoeken zoals samenwerking, fusie of overname.In die gevallen waarbij dergelijke oplossingen onmogelijk blijven, is
het vanwege het publieke belang van levering aan kleinverbruikers noodzakelijk
een extra vangnet in te bouwen. Dit vangnet biedt, boven op de eisen van de
leveranciersvergunning, extra zekerheid voor kleinverbruikers in een vrije
markt.2.2 Toelichting beleidsvoornemens• Het inzicht in het huidige productiepark en de
toekomstige ontwikkeling wordt vergrootOm invulling te kunnen geven aan de verantwoordelijkheid van de overheid
voor de leveringszekerheid, is een beter inzicht noodzakelijk in het huidige
elektriciteitsproductiepark. Derhalve heb ik aan TenneT opdracht gegeven om
bij de productiebedrijven gegevens over hun op korte termijn inzetbaar productievermogen
op te vragen. Hierbij wordt ook aandacht besteed aan de verschillende soorten
vermogen, zodat ook rekening kan worden gehouden met de mate waarmee deze
elk bijdragen aan de leveringszekerheid. Bedrijven hebben hieraan hun volledige
medewerking toegezegd en de eerste resultaten zullen zeer binnenkort gepubliceerd
worden. Deze eerste monitoringsrapportage is een eerste stap in het vergroten
van de transparantie op de markt van vraag en aanbod naar elektricteitsproductievermogen.
Het systeem zal in de komende tijd verder worden verfijnd waardoor de betrouwbaarheid
van de gegevens verder zal worden vergroot. Uiteindelijk zal door publicatie
van relevante gegevens aan alle marktpartijen inzicht worden gegeven in de
investeringsruimte die er bestaat voor het bouwen van nieuwe productiecapaciteit.
Ik ben voornemens de rol van TenneT te verduidelijken en de bevoegdheid van
TenneT nader wettelijk te verankeren.• Vóór de zomer van 2004 zal ik een
uitgewerkt voorstel presenteren voor een systeem van prikkels om de beschikbaarheid
van (piek)capaciteit op de lange termijn te waarborgen.Uit het oogpunt van leveringszekerheid is het gewenst dat er ook blijvend
en tijdig geïnvesteerd wordt in productievermogen dat slechts bij exceptioneel
hoge vraag, of bij het uitvallen van andere productie-eenheden, ingezet wordt.
Ik ben in samenwerking met DTe en in overleg met TenneT gestart met het uitwerken
van oplossingsrichtingen. Uiteindelijk is een gezamenlijke internationale
aanpak voor de hele Europese elektriciteitsmarkt van belang, maar aangezien
dit nog enige tijd kan duren wordt reeds geanticipeerd met een aanpassing
voor de Nederlandse markt. Ik maak daarbij gebruik van de kennis van internationale
en nationale deskundigen en betrokkenen (o.a. DTe, TenneT, ECN, CPB, AER,
IEA, de Europese Commissie, marktpartijen, universiteiten en belangenorganisaties)
onder andere via een consultatieronde die momenteel plaatsvindt en een conferentie
die ik eind september aanstaande organiseer. Gezien de complexiteit van dit
onderwerp, is de input van deskundigen en betrokkenen essentieel. Ook de ervaringen
in het buitenland laten zien dat het zorgvuldig bepalen van de juiste maatregelen
en het goed doordenken van de consequenties die de implementatie van een gekozen
maatregel met zich mee brengt, noodzakelijk zijn. Het ongewild introduceren
van mogelijkheden tot marktmanipulatie, overcapaciteit of toetredingbarrières
wil ik voorkomen.Ik overweeg om langs drie sporen maatregelen te treffen. Het eerste spoor
betreft het waar mogelijk optimaliseren van bestaande mechanismen die van
invloed zijn op investeringen en/of inzet van productiecapaciteit. Hierbij
gaat het bijvoorbeeld om het verbeteren van de aansluiting van de gasmarkt
op de elektriciteitsmarkt. Het tweede spoor betreft het meer betrekken van
de vraagkant van de markt c.q. het vergroten van de elasticiteit van de vraag.
Besparing van energie draagt er toe bij dat meer efficiënt van bestaand
productievermogen gebruik kan worden gemaakt. Dit geldt in sterkere mate in
tijden van schaarste door verbruikspieken. Ik bezie dan ook de mogelijkheid
om afnemers (in tijden van schaarste door verbruikspieken) sterker te prikkelen
om hun elektriciteitsafname te beperken. Op dit moment vervult het marktmechanisme
hierbij al een goede rol. Zo bleek dat tijdens de periode van koelwaterschaarste
in deze zomer de koers op de stroombeurs APX zodanig hoog was
dat dit voor veel grote afnemers een sterke prikkel was om zuinig te zijn
met energie. Aangezien deze afnemers veelal vaste leveringscontracten hebben,
waren zij in staat om deze stroom aan te bieden op de APX. Niet alleen was
dit aantrekkelijk voor deze bedrijven maar bovenal bevordert dit mechanisme
een herstel van marktevenwicht. Het bijzondere van de elektriciteitsmarkt
is immers dat de opgestelde capaciteit moet zijn afgestemd op het piekverbruik.
Een belangrijk deel van die specifieke capaciteit staat dus het grootste deel
van de tijd werkloos te wachten. Beleid waarbij de verbruikspieken worden
afgevlakt is buitengewoon kosteneffectief. Een hoge APX-prijs tijdens piekuren
helpt daarbij. De APX onderzoekt op dit moment alternatieve «producten»
om dit mechanisme verder te versterken.Het derde spoor betreft de introductie van maatregelen waardoor aanvullende
investeringsprikkels in de markt worden geïntroduceerd en waarmee de
mate van leveringszekerheid wordt vergroot. Er zijn verschillende mogelijkheden,
zoals een markt voor reserve- of betrouwbaarheidscontracten of een capaciteitsmarkt.
Met een markt voor reservecontracten krijgt (bijvoorbeeld) de systeembeheerder
de taak om, ten behoeve van de voorzieningszekerheid, bij producenten op marktconforme
wijze (bijvoorbeeld via een veiling) periodiek productiecapaciteit te contracteren
voor een bepaalde termijn in de toekomst. Dit systeem leidt tot een marktconforme
vergoeding voor het beschikbaar houden van piekcapaciteit, wat het bedrijfsrisico
van deze piekeenheden vermindert en de bereidheid bevordert om een voldoende
hoge reservemarge aan het systeem te leveren, en zo bij te dragen aan de leveringszekerheid.
Het ligt voor de hand om met zo'n aanpak te beginnen. Bij een capaciteitsmarkt
wordt het product elektriciteit gesplitst in deelproducten: de elektriciteit
(in MWh) en de capaciteit (MW) waarmee deze wordt opgewekt. Naast de bestaande
markt voor elektriciteit wordt er voor de beschikbaarheid van capaciteit een
aparte markt opgezet en daarmee een aparte prijs bepaald. Afnemers kopen zo
feitelijk twee aparte producten: de elektriciteit die ze verbruiken en de
beschikbaarheid van productiecapaciteit om hun piekvraag te dekken. Bij afnemers
moet in dit geval vooral gedacht worden aan de grote afnemers en de leveranciers
die inkopen ten behoeve van kleinverbruikers. Een capaciteitsmarkt betekent
een stimulans tot het contracteren van capaciteit en daarmee een verbetering
van het investeringsklimaat. Deze aanpak is voor een langere termijn te overwegen.In de loop van september heb ik alle reacties uit het veld en adviezen
van experts binnen. Dan zal ik op basis van de uitgangspunten marktconformiteit,
internationale inpasbaarheid en op basis van de voor- en nadelen van de verschillende
mogelijkheden en een maatschappelijke kosten-batenanalyse de gewenste oplossingsrichting(en)
nader bepalen en verder uitwerken. Het is een complexe zaak, te meer omdat
nergens ter wereld een systeem functioneert dat geheel aan de genoemde uitgangspunten
voldoet. Mijn streven is om de uitgewerkte oplossing, zonodig vergezeld van
een opzet voor de daarvoor noodzakelijke aanpassing van de regelgeving, vóór
de zomer van 2004 per brief aan de Tweede Kamer aan te bieden. Ik zal dan
ook ingaan op de rollen en verantwoordelijkheden van de verschillende actoren
waaronder TenneT. Ik merk al vast op dat ik in ieder geval wil voorkomen dat
als gevolg van de te nemen maatregelen de prikkel voor bedrijven om zelf voor
de leveringszekerheid te zorgen zou kunnen afnemen. In mijn benadering ga
ik er vanuit dat de grotere afnemers op de elektriciteitsmarkt zelf een belangrijke
verantwoordelijkheid hebben om in hun afnamecontracten bepalingen over leveringszekerheid
op te nemen. De overheid heeft vooral een rol in het garanderen van leveringszekerheid
voor consumenten en andere kleinverbruikers. Als er onvoldoende zekerheid
is dat de energiebedrijven voor de kleinverbruikers voldoende capaciteit contracteren
zal ik dit wettelijkregelen. Daarbij onderzoek ik of er aan TenneT
een centrale rol moet worden gegeven. Tot slot zal de door mijn uiteindelijk
voorgestane aanpak in de toekomst zoveel mogelijk Europees inpasbaar moeten
zijn.• Er wordt een vangnet gecreëerd voor een eventueel
faillissement van een vergunninghouderIn geval van een eventueel faillissement van een vergunninghouder elektriciteit
of gas dient de continuïteit van de levering voorop te staan. Tevens
is van belang dat een regeling op dit punt maximaal aansluit bij het geldende
faillissementsrecht. Op dit moment vind afrondend overleg plaats met de netbeheerder
van Gasunie (GTS) en met TenneT en andere betrokkenen. Voor elektriciteit
zal dit systeem neerslaan in de afspraken tussen de gezamenlijke netbeheerders
en DTe. Wanneer het oorspronkelijke bedrijf, dat in een dergelijke situatie
veelal onder bewind van een curator zal staan de levering door omstandigheden
niet langer kan garanderen, dan wel de afnemers niet tijdig heeft ondergebracht
bij nieuwe leveranciers, kan worden ingegrepen en zullen afnemers via een
door TenneT te hanteren verdeelsleutel worden toegewezen aan een nieuwe leveranciers.
Overigens wijzen eerste signalen bij het recente faillissement van Energy
XS er op dat marktpartijen actief inspringen op veranderende omstandigheden,
zodat afnemers reeds na een relatief korte periode een nieuwe leverancier vinden
en niet van een vangnetregeling gebruik behoeft te worden gemaakt. Overigens
is DTe een onderzoek begonnen naar de gang van zaken bij dit faillissement1. Ik zal de bevindingen van DTe uiteraard betrekken bij
de verdere invulling van dit beleid.De Algemene Maatregel van Bestuur die de procedure voor de aanwijzing
van een noodleverancier regelt, zal eind dit jaar aan de Tweede Kamer worden
aangeboden.Een zelfde problematiek doet zich voor bij gasbedrijven, zodat ik ook
daar voor een zelfde oplossing heb gekozen.3. Koelwaterproblematiek3.1 AnalyseTijdens warme perioden in de zomer kunnen koelwaterbeperkingen bij de
productie van elektriciteit voor een lagere productiecapaciteit zorgen. Dat
hebben we gezien in de afgelopen zomermaanden. Tijdens deze hitteperiode is
het zogenaamde stappenplan van kracht geworden. Aangezien dit jaar, om de
transparantie richting markt te vergroten, aan de fasen van het stappenplan
kleurcodes zijn gehangen en doordat het een bijzonder warme zomer was, heeft
dit veel aandacht gekregen. Het stappenplan heeft de afgelopen zomer naar
behoren gefunctioneerd. We hebben te maken gehad met een krappe situatie,
die gedurende de hele periode goed beheersbaar is gebleven. Ondanks de lange
duur van de hitte-/droogteperiode, is er geen enkel moment sprake geweest
van een crisissituatie. Hoge marktprijzen lijken goede prikkels te hebben
gegeven, zowel aan productiebedrijven om alle beschikbare productievermogen
aan afnemers ter beschikking te stellen, als aan vooral grote verbruikers
om hun afname te beperken. Dit was in het verleden, voor de liberalisering,
niet het geval en heeft naar mijn indruk ook bijgedragen aan het verkleinen
van de problematiek.Toch zijn er zaken naar voren gekomen die de aandacht vergen om in de
toekomst de huidige werkwijze, waar het stappenplan onderdeel van uitmaakt,
verder te verbeteren. Ten eerste wil ik onderzoeken of en hoe het mogelijk
is de huidige afhankelijkheid van koelwater te verkleinen. Daarnaast wil ik
aandacht besteden aan zaken als annuleren van export en de huidige afschakelsystematiek.3.2 Toelichting beleidsvoornemens• Eind dit jaar kom ik met maatregelen rond een verbeterde
aanpak van schaarste van elektriciteit door koelwaterproblematiek in periodes
van warmteOp basis van een evaluatie van de gebeurtenissen van afgelopen zomer wordt,
samen met de betrokken partijen, bekeken wat er in de toekomst verder kan
worden verbeterd. Het gaat daarom zaken als:– Hoe kunnen we zorgen voor meer transparantie met betrekking tot
de criteria om bij extreme schaarste tijdelijk een hogere koelwater temperatuur
toe te staan? Welke risico's zijn er voor blijvende schade aan het milieu
en hoe verhoudt dit zich tot de kosten van een meer structurele oplossing,
zoals de bouw van meer koeltorens bij elektriciteitscentrales?– Is het annuleren van export nog wel een denkbare maatregel bij
tijden van schaarste (gegeven bijvoorbeeld het mogelijk effect op onze import
en goed nabuurschap)? In ieder geval moeten er duidelijke internationale afspraken
komen over hoe te handelen tijdens dit soort noodsituaties.– Hoe kan het proces rond de noodplannen voor het afschakelen van
verbruikers worden verbeterd? Hierbij gaat het om het onderzoeken van mogelijke
verbeteringen van de informatievoorziening vanuit regionale netbeheerders
naar bestuurders, betere communicatie vanuit de regionale netbeheerders naar
de burger en de regievoering door de Minister van Economische Zaken. De bestaande
draaiboeken zullen worden bezien, opdat de ministeriële eindverantwoordelijkheid
daadwerkelijk vorm en inhoud krijgt.4. Netten4.1 AnalyseDe levering van elektriciteit en gas kan niet betrouwbaarder zijn dan
de betrouwbaarheid van de desbetreffende infrastructuren. De kwaliteit van
de netwerken is dus een belangrijk aandachtspunt. In Nederland is de netbeheerder
verantwoordelijk voor de betrouwbaarheid van de netten. De betrouwbaarheid
van zowel de gas- als elektriciteitsnetten is, ook in internationaal verband,
in Nederland hoog, gemeten naar zowel de frequentie en de duur van storingen12. Aandacht is echter gewenst,
omdat de beschikbare cijfers voor elektriciteitsnetten op een geleidelijke
toename wijzen van het gemiddelde jaarlijkse aantal storingsminuten. Het aantal
onderbrekingen bij gas is heel laag. Niettemin kan ook de registratie van
deze onderbrekingen verbeterd worden. De afgelopen tijd hebben zich enkele
incidenten met gas voorgedaan in onder andere Rotterdam en Den Haag. Oorzaak
hiervan was echter niet de kwaliteit van de gasnetten, maar enkele onvolkomenheden
van de gasinstallatie in de betreffende huizen. Voor het toezicht op deze
gasinstallaties zijn de gemeenten verantwoordelijk. Er wordt door VROM, gemeenten,
de VNG en de energiebedrijven momenteel bekeken hoe het toezicht op de veiligheid
van gasinstallaties kan worden verbeterd.De praktijk leert inmiddels dat het huidige reguleringssysteem onvoldoende
prikkels geeft aan de netbeheerder van gas- en elektriciteitsnetten om een
bepaald niveau van kwaliteit langdurig te waarborgen. Netbeheerders hebben
immers de vrijheid zelf te kiezen hoe zij kostenbesparingen willen realiseren
en welke gevolgen voor de betrouwbaarheid van de netten zij acceptabel achten,
terwijl de gerealiseerde betrouwbaarheid momenteel niet meeweegt in de regulering.
In een eerder stadium heb ik reeds maatregelen aangekondigd waarvan inmiddels
met de uitvoering is begonnen: invoering van maatstafregulering en het stellen van minimum betrouwbaarheidsnormen waarop afnemers recht hebben.Graafincidenten hebben een verhoudingsgewijs groot aandeel in het aantal
storingen en onderbrekingen in de energielevering. Aangezien in toenemende
mate voor verschillende doeleinden gebruik wordt gemaakt van de ondergrond
bestaat het risico van toename van het aantal graafincidenten. Met de betrokken
departementen alsmede de relevante sectoren vindt overleg plaats over het
voorkomen hiervan. Deze problematiek speelt immers ook bij andere sectoren
waar kabels en leidingen gebruikt worden.Voorts merk ik met betrekking tot de betrouwbaarheid van de netten op
dat de netbeheerders hun aansprakelijkheid voor schade die afnemers lijden
als gevolg van netfalen, contractueel hebben beperkt. Daardoor krijgen zij
minder sterke signalen om de betrouwbaarheid van hun netten te optimaliseren.
Ik onderzoek daarom of het wenselijk is deze aansprakelijkheidsuitsluiting
in te perken voor zover dat mogelijk, redelijk en doelmatig is. Een aandachtpunt
daarbij is dat netbeheerders geen weet hebben van de financiële risico's
die een bepaalde aansluiting met zich mee brengt. Deze kunnen immers per aansluiting
sterk verschillen terwijl iedereen hetzelfde nettarief betaalt. Als de netbeheerder
voor alle gevolgschade aansprakelijk zou zijn, kan dit tot ongewenste situaties
leiden. Zo is het de vraag of het wel redelijk is dat bijvoorbeeld een kweker
van zeer kostbare tropische vissen, die een hoog risico vertegenwoordigt bij
stroomuitval, hetzelfde tarief betaalt als een consument zonder diepvries,
die nagenoeg geen financieel risico draagt. Ook moet worden voorkomen dat
afnemers geen prikkels meer hebben om ook zelf verantwoordelijkheid te nemen
voor leveringszekerheid. Bedrijven en instellingen die sterk afhankelijk zijn
van elektriciteit (Schiphol, ziekenhuizen, computerbedrijven) zorgden zelf
voor back-up aggregaten). Vanuit kosten/baten-benadering is dat effectief.Bij dit alles is uiteraard van groot belang dat de netbeheerders onafhankelijk
zijn in de uitvoering van hun netbeheerstaken. Om de betrouwbaarheid van de
netten op een zo efficiënt mogelijke wijze te waarborgen bereid ik een
aantal maatregelen voor. Mijn voorganger heeft u reeds bij brief van 4 maart
2003 (Kamerstukken II, 2002–2003, 25 097, nr. 57) hierover op hoofdlijnen
geïnformeerd. Bij gas, nog meer dan bij elektriciteit, is bij de kwaliteit
van netten het veiligheidsaspect van groot belang. Daarom zullen de voor elektriciteit
en gas aangekondigde maatregelen in de uitwerking verschillen.4.2 Toelichting beleidsvoornemens• In de regulering worden economische stimulansen
opgenomen om de gemiddelde betrouwbaarheid te optimaliseren.De betrouwbaarheid van de netwerken zal expliciet in de regulering betrokken
worden via een systeem van «maatstafconcurrentie», het nieuwe
tariefreguleringssysteem. Deze regulering zal DTe toepassen op de elektriciteitsnetten.
Goede netkwaliteit, in casu goede betrouwbaarheid, wordt daarin financieel
beloond via de toegestane tarieven van de netbeheerder en minder goede kwaliteit
leidt tot korting daarop. Bij optimalisering van de betrouwbaarheid zal de
wens van de consument/afnemer centraal staan. Hierdoor is het systeem van
maatstafconcurrentie er op gericht te bewerkstelligen dat de gemiddelde betrouwbaarheid
tendeert naar het maatschappelijk optimum. De noodzakelijke basis voor het
systeem van maatstafconcurrentie zal wettelijk worden verankerd. Het wetsvoorstel
zal er daarbij in voorzien dat ik via nadere regelgeving een minimumnorm
kan stellen aan de betrouwbaarheid wanneer dat noodzakelijk is.De voorbereiding hiervan is in volle gang. De planning is dat het systeem
per 1 januari 2005 in elk geval voor elektriciteit wordt toegepast. Uiteraard
zal de overgang naar het nieuwe systeem op soepele wijze moeten plaatsvinden.• Er komen kwaliteitsplannen en certificatieVoor het goed functioneren van het nieuwe systeem van maatstafconcurrentie
dient elke netbeheerder over een toereikend kwaliteitsbeheersingssysteem te
beschikken, om zijn betrouwbaarheid goed te kunnen beheersen. Teneinde dit
te verzekeren worden netbeheerders wettelijk verplicht om eenmaal per twee
jaar in een openbaar kwaliteitsplan aan te geven welke mate van betrouwbaarheid
zij nastreven en hoe zij dit zullen realiseren. In een ministeriële regeling
worden daaraan nadere regels gesteld. Ik zal in de regeling tevens aangeven
aan welke eisen het kwaliteitsbeheersingssysteem dient te voldoen. Netbeheerders
tonen met hun plan aan dat zij hun organisatie zodanig hebben ingericht dat
zij aan de gestelde eisen zullen voldoen. DTe toetst de toereikendheid van
deze plannen aan de regeling. Indien de netbeheerder aan DTe een certificaat
overlegt kan DTe het kwaliteitsplan marginaal toetsen; in het andere geval
doet hij dat integraal.• CompensatieregelingGoede kwaliteit van de transportdienst wordt niet alleen bepaald door
de kwaliteit van de infrastructuur. De snelheid waarmee onderbrekingen worden
verholpen, is eveneens van belang. Met het oog hierop zal ik de reeds bestaande
compensatieregeling van de energiebedrijven aanpassen voor consumenten/afnemers
die getroffen worden door ofwel langdurige onderbrekingen, danwel veelvuldige
onderbrekingen. Doel is om netbeheerders beter te prikkelen het aantal storingen
en de storingsduur per leveringsonderbreking te beperken. Momenteel wordt
dit samen met DTe uitgewerkt. Ik zal voor deze aangepaste compensatieregeling
een wettelijke basis creëren. De regeling zal door Minister van Economische
Zaken worden vastgesteld.• Betrouwbaarheid van de storingsregistratie wordt
verbeterd en geborgd.Om maatstafregulering effectief te kunnen toepassen moeten tijdig betrouwbare,
volledige en vergelijkbare gegevens beschikbaar zijn betreffende de betrouwbaarheid
die elke netbeheerder jaarlijks heeft gerealiseerd. Daartoe worden door mij
bij ministeriële regeling regels gesteld waar de registratie van storingsgegevens
aan dient te voldoen. Tevens krijgt de directeur DTe de bevoegdheid om zich
zonodig via meting in de netten te voorzien van onafhankelijke informatie
over storingen, met behulp waarvan DTe eventuele onregelmatigheden in de storingsrapportage
van de netbeheerders kan signaleren. Ten slotte wordt de termijn waarbinnen
netbeheerders moeten rapporteren over storingsgegevens verkort, zodat de directeur
DTe meer adequaat toezicht kan houden.• Er komen extra waarborgen voor de onafhankelijkheid
van het netbeheerEen ander punt uit het aangekondigde wetsvoorstel tot wijziging van de
Elektriciteitswet 1998 en Gaswet, is de aanscherping van de unbundlingseisen
(scheiding van netwerktaken van de overige activiteiten binnen de holding),
zodat de netwerktaken onafhankelijk van de commerciële activiteiten worden
bestuurd. Concreet denk ik hierbij aan de volgende punten:– Aanscherping van de eisen aan de onafhankelijkheid van de netbeheerders
om zeker te stellen dat alle marktpartijen op gelijke wijze en
eerlijk worden behandeld. Zo zal ook Gasunie haar netwerk juridisch moeten
afsplitsen.– Creëren van de bevoegdheid voor de directeur DTe om door
middel van het opleggen van boetes bedrijven strenger onder toezicht te kunnen
houden, waarbij deze boetes kunnen oplopen tot maximaal 10% van de omzet.– Versterking van de mogelijkheid van de Minister om het economisch
eigendom en het beheer van de netten bij een andere netbeheerder neer te leggen,
wanneer sprake is van wanbeheer bij een bepaalde netbeheerder.– Verbetering van de positie van consumenten met betrekking tot
voorwaarden, informatie en klachtenbehandeling. De etikettering van de milieukwaliteit
van elektriciteit maakt daarvan deel uit.Teneinde DTe slagvaardiger te kunnen laten optreden in geval van overtreding
van de Elektriciteitswet en de Gaswet door de bedrijven zal ik een systeem
van boetes introduceren. Deze boetes kunnen oplopen tot 10% van de omzet van
het desbetreffende bedrijf. Ik streef ernaar dit systeem zodanig te ontwikkelen
dat er een sterk preventieve werking van uitgaat.Daarnaast zal in dit wetsvoorstel systematisch en strenger toezicht op
het netbeheer worden voorgesteld, alsmede meer mogelijkheden voor DTe en de
Minister om in te grijpen bij de netwerkbedrijven in geval van achterblijven
van investeringen of wanbeheer.• De mogelijkheden voor netbeheerders om zich te
vrijwaren van aansprakelijkheid voor schade die afnemers lijden door netfalen,
zullen worden beperkt.Afnemers die schade lijden als gevolg van netfalen kunnen deze momenteel
niet verhalen op hun netbeheerder, omdat de netbeheerders deze aansprakelijkheid
contractueel hebben uitgesloten. Uit oogpunt van het optimaliseren van het
maatschappelijk nut van de netten is dit geen wenselijke situatie. Ook in
het licht van het belang van de individuele afnemer kan men vraagtekens plaatsen
bij de huidige uitsluiting van aansprakelijkheid. Ik beraad me op de voor-
en nadelen van verschillende mogelijkheden voor afnemers om eventuele schade,
onder nader te bepalen condities, te verhalen op de netbeheerder. Hiervoor
heb ik de Algemene Energieraad gevraagd advies uit te brengen, dat ik naar
verwachting in september van dit jaar zal ontvangen.• Instelling landelijk meldpunt storingen.Door de netbeheerders zal een landelijk meldpunt worden ingesteld, waar
elke burger en elk bedrijf een storing kan melden. Het meldpunt zorgt voor
melding aan de netbeheerder. Voor consumenten wordt het hierdoor eenvoudig
om door het bellen van één landelijk telefoonnummer een storing
te melden. Deze meldingen worden openbaar zodat consumenten de afhandeling
van hun melding kunnen volgen.• Tegengaan van graafincidentenOm graafincidenten tegen te gaan is het van belang dat de gegevens over
de ligging van leidingen juist en up to date zijn. Dat is een verantwoordelijkheid
van de netbeheerders en kabeleigenaren zelf. Daarnaast is het van belang dat
van deze gegevens gebruik wordt gemaakt bij graafwerkzaamheden. Omdat verschillende
departementen verantwoordelijkheden hebben, worden beleidsvoorstellen interdepartementaal
voorbereid. Daarbij kan worden gedacht aan een regeling voor een verplichte
informatie-uitwisseling bij graafwerkzaamheden tussen grondroerders enerzijds
en netbeheerders en leidingeigenaren anderzijds.5. Warmte5.1 AnalyseConsumenten die zijn aangesloten op collectieve warmtenetten, zijn fysiek
gebonden aan het monopolie van hun warmtedistributeur. De totstandkoming van
warmtenetten in de vorm van stadsverwarming is in het verleden door de rijksoverheid
met subsidies en leningen gestimuleerd. Daarbij zijn in de meeste gevallen
privaatrechtelijk voorwaarden gesteld om burgers te beschermen tegen misbruik
van de economische machtspositie van de distributeur. Enerzijds lopen deze
subsidie- en leningovereenkomsten met de daaraan gekoppelde beschermende voorwaarden
in de komende jaren af. Anderzijds worden ook thans om reden van terugdringing
van CO2-uitstoot warmtenetten aangelegd in een ongereguleerde situatie.Een enkele marktpartij heeft reeds aangegeven dat het de vraag is of het
voorzetten van de warmtevoorziening in een project onder de huidige condities
rendabel is. Met name wanneer een warmteproductie-eenheid, veelal een elektriciteitsproductiecentrale
met warmtekrachtkoppeling (verder: WKK), aan vervanging toe is, kan continuering
van een project onzeker zijn. De warmteproducent zal in deze situatie de warmteopwekking
alleen continueren indien hij een hogere prijs in rekening kan brengen aan
de distributeur. Niet kan worden uitgesloten dat distributeurs in reactie
hierop aanzienlijke prijsverhogingen in rekening zullen brengen aan consumenten,
aangezien zij hiertoe vanwege hun monopolie in staat zijn. Om consumenten
te beschermen tegen staken van warmtelevering en/of onredelijke tarieven is
een publiekrechtelijke regeling nodig.5.2 Toelichting beleidsvoornemens• Gebonden klanten van warmte blijven adequaat beschermd.Om de levering van warmte aan kleinverbruikers te garanderen en hen te
beschermen tegen ongewenste tariefsverhogingen, wordt wetgeving uitgewerkt,
waarin de verantwoordelijkheden van betrokken partijen worden verhelderd en
een tweetal verplichtingen wordt opgenomen. Ik streef er naar deze voor het
eind van dit jaar bij de Raad van State aan te bieden en per 1 januari 2005
van kracht te laten zijn. Dit is tijdig voor het aflopen van de privaatrechtelijke
contracten.De eerste verplichting betreft de warmtedistributeurs. Zij zijn gehouden
om gebonden kleinverbruikers warmte te blijven leveren, tegen een maximaal
prijsniveau op basis van een formule die de Minister van Economische Zaken
jaarlijks vaststelt op advies van de directeur DTe. Deze formule is gebaseerd
op de kosten voor de consument indien hij zou hebben beschikt over een individuele
gasgestookte c.v.-installatie (de consument mag Niet Meer Dan Anders betalen,
het NMDA-niveau). De distributiebedrijven doen voor deze formule een voorstel
aan de Minister waarover de directeur DTe adviseert alvorens ik de formule
vaststel. Wanneer een leveringsbedrijf inschat dat dit inkomstenniveau onvoldoende
is dient deze, alvorens de warmtelevering te staken, een alternatieve voorziening
te (laten) realiseren (in het uiterste geval een gasinfrastructuur). Een tweede
verplichting heeft betrekking op de warmteproducenten. Zij dienen alle belanghebbenden
ruim van tevoren schriftelijk te informeren wanneer zij voornemens zijn de
warmteopwekking te staken. Deze informatieplicht is van belang opdat tijdig
een alternatief kan worden gerealiseerd.BIJLAGE 3Overzicht acties met tijdschemaTimingActieActorSeptember 2003Wetsvoorstel
met diverse maatregelen voorzieningszekerheid naar Raad van StateMinister EZ September 2003Eerste
monitoringrapportage productiecapaciteitTenneTSeptember 2003Advies
Aansprakelijkheid stroomstoringenAEREind 2003Afronding kosten/batenanalyseCPB Eind 2003Gereedkomen
centrale boodschappen energiebeleid in relatie tot elektriciteitsproductieMinister EZ Eind 2003Wetsvoorstel
warmtelevering naar Raad van StateMinister EZ Eind 2003Uitkomsten onderzoek
naar koelwaterproblematiekMinister EZMei 2004Organisatie 9e Internationaal Energie ForumMinister EZ 2004Herziening rol provincies
ten aanzien van CO2-uitstoot van bedrijven die onder emissiehandelssysteem
gaan vallen en aanpassing wetgevingMinister VROM
en Minister EZ Begin 2004Voorstellen
aanpassing vergunningprocedures windenergie en gasInterdepartementale werkgroep Begin 2004Versterken
afstemming lagere overheden rond vergunningverleningInterdepartementale werkgroep Begin 2004Introductie
landelijk meldpunt stroomstoringenNetbeheerdersApril 2004Vangnet in
geval van faillissement elektriciteitsbedrijfDirecteur DTe April 2004Vangnet in
geval van faillissement gasbedrijfMinister EZ Voorjaar 2004Toezending
gasbrief aan Tweede KamerMinister EZ Juli 2004Inwerkingtreding
wetsvoorstel met diverse maatregelen voorzieningszekerheidMinister EZ en Tweede Kamer Juli 2004Wettelijke verankering
monitoringsbevoegdheden TenneTMinister EZ Juli 2004Uitgewerkte
oplossing om op langere termijn investeringen in elektriciteitsproductiecapaciteit
te waarborgenMinister EZ Januari 2005Introductie
maatstafconcurrentieDirecteur DTe Januari 2005Implementatie
kwaliteitsplannenDirecteur DTe Januari 2005CompensatieregelingMinister EZ Januari 2005Verbetering
storingsregistratieDirecteur DTe Januari 2005Aanscherping
onafhankelijkheid netbeheerMinister EZJanuari 2005Inwerkingtreding
warmtewetgevingMinister EZ en Tweede KamerBIJLAGE 4Maatschappelijke kosten en baten analyseVoor het ontwikkelen van een effectief voorzieningszekerheidsbeleid is
het nodig inzicht te krijgen in de kosten en baten die mogelijke maatregelen
voor Nederland als geheel hebben. Kosten zijn bijvoorbeeld de additionele
investeringskosten. Bij de baten gaat het uiteraard om inzicht in de mate
waarin het beleid de voorzieningszekerheid verbetert. Eventuele budgettaire
baten worden meegenomen en ook de milieuaspecten dienen zorgvuldig te worden
meegewogen. Door op deze manier beleidsopties te analyseren, kan worden beoordeeld
welke bijdrage deze leveren aan de verbetering van de voorzieningszekerheid.
Hoewel de methodiek van de kosten-batenanalyse al eerder is toegepast om de
kosten en baten van infrastructuurprojecten te beoordelen, is zij nog nooit
gebruikt, voor zover bekend ook niet andere landen, om de maatschappelijke
kosten en baten van de voorzieningszekerheid structureel in beeld te brengen.
Het CPB heeft daarvoor nu een methodiek ontwikkeld en zal in de komende maanden
de analyse uitvoeren. Daarbij zullen maatschappelijke kosten en baten van
de volgende beleidsopties in beeld worden gebracht:Overzicht van te analyseren beleidsopties in kosten-batenanalyseBeleidsdoel EnergiedragerOlieAardgasElektriciteit Voorkoming van onderbrekingenInvesteringen
in reservevoorradenKleine velden beleid NederlandStimuleren investeringen in piekcapaciteitVermindering van kwetsbaarheid
(alternatieven)Stimulering biofuels in
chemie of in transportStimulering windenergie
of investeringen in kolencentralesREBDe analyse van deze opties geeft naar verwachting een goede indruk van
de effectiviteit van verschillende typen maatregelen ter verbetering van de
voorzieningszekerheid.Welke uitkomsten het onderzoek kan opleveren wordt geïllustreerd
met het volgende voorbeeld. Na de oliecrises uit de zeventiger jaren van de
vorige eeuw hebben de OESO-landen het Internationaal Energie Agentschap opgericht
en hebben zij afgesproken een oliereserve aan te houden. De bedoeling was
om deze olievoorraden in te zetten voor gebruik in industrie en transport
wanneer zich weer zo'n crisis zou voordoen. Op die manier zouden de gevolgen
van de crisis voor de economie beperkt kunnen blijven. Tegelijkertijd zou
van de reserve ook een preventief effect uitgaan: een eventuele boycot zou
de productielanden veel geld kosten, de druk zou immers pas echt effectief
worden tegen de tijd dat de voorraden uitgeput raakten.Kort geleden stelde de Europese Commissie voor om de oliereserves fors
te vergroten. Argument was de toenemende geopolitieke spanningen.In het CPB-onderzoek worden de maatschappelijke kosten en baten van de
huidige oliereserves vergeleken met die van de vergrote voorraden. Het onderzoek
moet een antwoord geven op de vraag hoe de extra kosten van opslag zich verhouden
tot de verlaging van de kans op een crisis (preventief effect) of de verdere
beperking van de gevolgen van een crisis (bedrijven kunnen langer doorwerken).XNoot1Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.XNoot1Klachten van marktpartijen richten zich onder andere op het dubbel in
rekening brengen door energiebedrijven van de transportkosten. Deze transportkosten
vallen expliciet onder het toezicht van de DTe.XNoot1Advies «Lange termijn leveringszekerheid elektriciteitsproductie»,
Dienst uitvoering en toezicht Energie, Den Haag, 11 augustus 2003, (uitgebracht
aan de Minister van Economische Zaken) en Rapport Monitoring leveringszekerheid
2002–2010, Tennet, 3 september 2003. Het advies en de rapportage zijn
te vinden op respectievelijk www.nma-dte.nl en www.tennet.org.XNoot1Betrouwbaarheid elektriciteitsnetten in een geliberaliseerde markt, KEMA,
maart 2002, en Aanvullende studie betrouwbaarheid elektriciteitsnetten in
een geliberaliseerde markt, KEMA, 14 februari 2003.XNoot2De betrouwbaarheid van de Nederlandse gasnetten, Gastec Technology BV,
november 2002.XNoot1Europese Commissie, Op weg naar een Europese strategie voor een continue
energievoorziening, Brussel, december 2000.XNoot1Kema/Ecorys, Belang van het investeringsklimaat voor grootschalige elektriciteitsproductie
(alsmede WKK) voor de leveringszekerheid van elektriciteit in Nederland, onderzoek
in opdracht van het Ministerie van Economische Zaken, 2002.XNoot1Internationaal Energie Agentschap, Electricity Reform: Power Generating
Costs and Investment, 1999 (http://www.iea.org/pubs/studies/files/ eleref/index.htm
)XNoot2Bij de inventarisatie van het geïnstalleerd productievermogen uit
oogpunt van leveringszekerheid dient in toenemende mate het soort vermogen
te worden betrokken. Immers, de verschillende productiemethodes dragen niet
alle in gelijke mate bij aan de leveringszekerheid. Dit geldt bijvoorbeeld
voor windvermogen dat ten gevolge van zijn onvoorspelbare productieprofiel
niet continu beschikbaar is waardoor te allen tijde een vergelijkbare hoeveelheid
reservevermogen moet worden aangehouden.XNoot3Het reservevermogen wordt berekend door het totaal beschikbare vermogen
af te zetten tegen de piekvraag van een bepaald jaar. Er zijn veel verschillende
cijfers omtrent het reservevermogen in omloop. Juist door deze verscheidenheid
is het van belang een beter inzicht te krijgen.XNoot1Union for the coordination and transmission of electricity (UCTE) is de
overkoepelende organisatie van transmissie en systeembeheerders (zoals TenneT)
voor de landen in het westelijk deel van het Europese vasteland en Midden-Europa.XNoot2Op de recente koelwaterproblematiek wordt nader ingegaan in paragraaf 8
van deze brief.XNoot3Adviesaanvraag «Lange termijn leveringszekerheid elektriciteitsproductie»,
Dienst uitvoering en toezicht Energie, Den Haag, 11 augustus 2003.XNoot1Klachten van marktpartijen richten zich onder andere op het dubbel in
rekening brengen door energiebedrijven transportkosten. Deze transportkosten
vallen expliciet onder het toezicht van de DTe.XNoot1«Betrouwbaarheid elektriciteitsnetten in een geliberaliseerde markt»,
KEMA, maart 2002, en «Aanvullende studie betrouwbaarheid elektriciteitsnetten
in een geliberaliseerde markt», KEMA, 14 februari 2003.XNoot2«De betrouwbaarheid van de Nederlandse gasnetten», Gastec
Technology BV, november 2002. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29023-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl