Wijziging Wetboek van Strafvordering i.v.m. bijzondere opsporingsbevoegdheden; Verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25403, nr. 6

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

15-01-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25403 nr. 6

08-12-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamALGEMEEN DEEL 1. Inleiding2. Uitgangspunten van het wetsvoorstel 2.2. Opsporingsbevoegdheden in het Wetboek van Strafvordering2.3. Het opsporingsonderzoek naar de georganiseerde criminaliteit2.4. Het opsporingsbegrip2.5. Wanneer behoeven opsporingsbevoegdheden een specifieke
wettelijke regeling?2.6. De verbaliseringsplicht op grond van artikel 152
Sv2.7. Toetsing van de opsporingsbevoegdheden2.8. Afscherming van informatie in verband met een zwaarwegend
opsporingsbelang3. De bijzondere opsporingsmethoden 3.1. De criteria voor de toepassing van de bijzondere
opsporingsbevoegdheden 3.1.1 Algemeen3.1.2 Het nieuwe verdenkingscriterium3.2. Observatie3.3. Politiële infiltratie3.4. Pseudokoop of -dienstverlening3.5. Stelselmatige inwinning van informatie3.6. Het opnemen van vertrouwelijke communicatie met een
technisch hulpmiddel3.7. De telefoontap en de verkeersgegevens3.8. Bevoegdheden op besloten plaatsen4. Bijstand aan opsporing door burgers4.1. Verzoek stelselmatig informatie in te winnen omtrent
een persoon4.2. Burgerinfiltratie5. Het verkennend onderzoek7. De voorstellen in rechtsvergelijkend perspectief8. De adviezen over het concept-wetsvoorstel 8.2. Algemene opmerkingen8.8. De geheimhouders9. De financiële en organisatorische consequenties
van het wetsvoorstelARTIKELSGEWIJS DEEL ARTIKEL I Titel IVA Bijzondere bevoegdheden tot opsporing Eerste afdeling Observatie Artikel 126g, tweede lidArtikel 126g, achtste lidArtikel 126g, negende lidVijfde afdeling Bevoegdheden in een besloten plaats Artikel 126kZesde afdeling Opnemen van vertrouwelijke communicatie
met een technisch hulpmiddel Artikel 126l, tweede lidArtikel 126l, derde lidZevende afdeling Onderzoek van telecommunicatie Artikel 126mArtikel 126nTitel V Bijzondere bevoegdheden tot opsporing voor het
onder- zoek naar het beramen of plegen van ernstige misdrijven in georganiseerd
verbandArtikel 126tArtikel 126vArtikelen 126w en 126x, tweede lidTitel VB Algemene regels betreffende de bevoegdheden in
de titels IVA, V en VA Eerste afdeling Voeging bij de processtukken Artikel 126aaTweede afdeling Kennisgeving aan betrokkene Artikel 126bbArtikel 126ccArtikel 126ddARTIKEL IVOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25403Toon alle publicaties in het hoofddossier

 
 
 Heruitgave en origineel

Kamerstuk 25403, nr. 6 h1Heruitgave van deze publicatie

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 159 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 403Wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met de regeling
van enige bijzondere bevoegdheden tot opsporing en wijziging van enige andere
bepalingen (bijzondere opsporingsbevoegdheden)nr. 6VERSLAGVastgesteld 8 december 1997De vaste commissie voor Justitie1, belast
met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als
volgt verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen tijdig zullen zijn beantwoord, acht de commissie
de openbare behandeling van het wetsvoorstel genoegzaam voorbereid. ALGEMEEN DEEL 1. InleidingDe leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het wetsvoorstel bijzondere opsporingsbevoegdheden. In het voorliggende wetsvoorstel
worden de volgende bijzondere opsporingsbevoegdheden geregeld: observatie,
infiltratie, pseudokoop of -dienstverlening, opnemen van een besloten plaats
en het opnemen van vertrouwelijke communicatie met een technisch hulpmiddel.
Het heeft deze leden verbaasd dat de regering in dit wetsvoorstel, buiten
het summiere commentaar bij de beslispunten 55 tot en met 57, geen beschouwing
heeft gewijd aan de kwestie gecontroleerd afleveren en doorlaten. Tijdens
het afsluitende debat is vastgesteld dat doorlaten wellicht het meest spraakmakende
onderwerp is geweest tijdens de behandeling van het rapport van de parlementaire
enquêtecommissie opsporingsmethoden (PEC). De PEC heeft voorgesteld
om het doorlaten verboden te verklaren. De Kamer heeft hierover, ook met de
regering, intensieve debatten gevoerd. Het resultaat van deze debatten is
neergelegd in beslispunt 57. Ten eerste wordt vastgesteld dat er een verbod
is op het doorlaten van personen en van goederen die schadelijk zijn voor
de veiligheid of de volksgezondheid. Ten tweede wordt vastgesteld dat voor
bedoelde goederen een ontheffing van dit verbod mogelijk is. Ten aanzien van
personen is die ontheffing niet mogelijk. De beslissing tot ontheffing wordt
genomen door het College van procureurs-generaal en onmiddellijk ter kennis
gebracht van de minister van Justitie. Ten derde wordt geen beleid geformuleerd
inzake doorlatingen. En ten vierde zal de Kamer achteraf periodiek worden
geïnformeerd over de doorlatingen.De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat, gelet op het enorme belang van het onderwerp tijdens het debat over het rapport van de
PEC, nu niet kan worden volstaan met de simpele mededeling dat deze kwestie
in een richtlijn vorm zal worden gegeven. Het dient helder te zijn waarom
voor een richtlijn wordt gekozen en niet voor een regeling in de wet. Daarbij
verzoeken zij de regering ook in te gaan op de stelling van prof.mr. Y. Buruma
tijdens het congres «Het wetsvoorstel bijzondere opsporingsbevoegdheden»,
dat op 24 september 1997 door de Katholieke Universiteit Nijmegen (KUN) werd
georganiseerd: «Als wij niet willen dat de executieve een bepaald middel
toepast, terwijl die toepassing rechtens verdedigbaar is door toepassing van
het opportuniteitsbeginsel bij de beslissing tot inbeslagneming, behoort zulks
juist dan door de wetgever onmogelijk te worden gemaakt, als onze bezwaren
te maken hebben met het gevaar voor de integriteit van de executieve».Naast de vraag of een wettelijke regeling dan wel een richtlijn het meest
geëigende middel is (de leden van de PvdA-fractie hebben overigens vooralsnog
de voorkeur voor een wettelijke regeling) om deze kwestie te regelen, dient
ook de vraag aan de orde te komen hoe de procedure moet worden ingericht.
Het feit dat er geen criteria worden geformuleerd opdat zich geen beleidsinstrument
ontwikkelt en elke beslissing aan de hand van het concrete voorliggende geval
kan worden beoordeeld, laat onverlet dat er wel een duidelijke, wat de leden
van de PvdA-fractie betreft in de wet vastgelegde procedure moet worden ingericht
voor het hoogst uitzonderlijke geval dat zich eventueel kan voordoen. Deze
leden denken daarbij met name aan de bevoegdheid van het College van procureurs-generaal
in dezen en de positie van de minister van Justitie. Tevens wensen zij te
vernemen hoe de Kamer, zoals tijdens het debat door de regering is toegezegd,
over gevallen van doorlaten zal worden geïnformeerd. Deze leden zouden
gaarne een doorwrochte beschouwing van de regering zien, waarin de verschillende
bovengenoemde procedurele aspecten van het gecontroleerd afleveren en doorlaten
worden besproken.De leden van de PvdA-fractie hechten eraan om op deze plaats een voorlopig
oordeel te geven over de hoofdlijnen van het voorliggende wetsvoorstel. Zij
kunnen voor een groot deel instemmen met de door de regering voorgestelde
systematiek en de wijze waarop uitvoering wordt gegeven aan de normering van
de bijzondere opsporingsmethoden. Niettemin zijn deze leden van mening dat
op onderdelen het voorstel verbeterd kan worden waardoor een betere balans
kan worden gevonden tussen de uitoefening van bevoegdheden en de waarborgen
waaronder de bevoegdheden kunnen worden uitgeoefend. Uiteraard zal een en
ander nader worden beargumenteerd in de bijdrage van de leden van de PvdA-fractie
aan voorliggend verslag, maar de hoofdlijn die deze leden na bestudering van
het wetsvoorstel voor ogen staat, is de volgende. Zij zijn het eens met het
voorstel van de regering om de uitoefening van een aantal bevoegdheden te
koppelen aan een controle door het College van procureurs-generaal. Het argument
dat op deze wijze voor een aantal ingrijpende opsporingsbevoegdheden een landelijk
beleid kan worden ontwikkeld en daadwerkelijk invulling wordt gegeven aan
de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit spreekt deze leden aan.
Maar anders dan de regering zijn deze leden van mening dat deze procedure,
voorzover toepasselijk, in het wetsvoorstel dient te worden opgenomen.De keuze voor het College van procureurs-generaal als de eerst aangewezene
voor de controle op de uitoefening van bijzondere opsporingsmethoden neemt
echter niet weg dat de leden van de PvdA-fractie wel degelijk een grotere
rol voor de rechter-commissaris zien weggelegd. Zij denken daarbij in de eerste
plaats aan die gevallen dat een bevel tot de uitoefening van een bevoegdheid
dient te worden verlengd. Om te voorkomen dat er in de besluitvorming van
de officier van justitie over een bepaalde zaak automatismen sluipen, zou
een beoordeling van de rechter-commissaris op een gegeven moment gewenst zijn.Anders dan de regering zien de leden van de PvdA-fractie, nu de uitwerking
van het debat over de opsporingsmethoden in het wetsvoorstel is vormgegeven,
te veel bezwaren tegen die gevallen waarin de uitoefening van bijzondere opsporingsmethoden
in een woning wordt uitgesloten. Aan de andere kant zien deze leden ook het
grote belang van het huisrecht als grondrecht. Daarom zouden zij willen voorstellen
om de uitoefening van bijzondere opsporingsmethoden ook mogelijk te willen
maken indien het een woning betreft, maar er dan wel een machtiging van de
rechter-commissaris aan te verbinden. Daarnaast zou in die gevallen de eis
dat het moet gaan om het geval van verdenking van een misdrijf als omschreven
in artikel 67, eerste lid, dienen te worden aangevuld met de toevoeging «dat
gezien zijn aard of de samenhang met andere door de verdachte begane misdrijven
een ernstige inbreuk op de rechtsorde oplevert».De leden van de PvdA-fractie verzoeken de regering uitvoerig in te gaan
op de hoofdlijn zoals zij hierboven hebben geschetst.Naar aanleiding van de inleiding in de memorie van toelichting (MvT) hebben
de leden van de PvdA-fractie nog de volgende vragen.Wat zijn nu de meest actuele voornemens met betrekking tot een wetsvoorstel
waarin deals met criminelen worden geregeld? En waar is nu het beleid terzake
vastgelegd en hoe luidt dat? Kan met andere woorden worden aangegeven wat
de inhoudelijke en procedurele eisen zijn die worden gesteld bij het sluiten
van een deal met een crimineel? En wat is het onderscheid tussen zo'n deal
en een contract dat met een informant wordt afgesloten? Kan een verder overzicht
worden gegeven van de mogelijkheden die overheden en anderen nu hebben om
infiltratie vanuit de georganiseerde criminaliteit te voorkomen? De leden
van de PvdA-fractie duiden daarbij met name op het benutten van informatie
die door politie en justitie is vergaard. Wordt pas verder nagedacht over
wetgeving en dergelijke als het onderzoek van het WODC, waarover geschreven
wordt op blz. 2 van de MvT, klaar is?Voorts zouden de leden van de PvdA-fractie gaarne zien dat de regering
een beschouwing zou wijden aan de eventuele gevolgen die dit wetsvoorstel
heeft voor het werk van de bijzondere opsporingsdiensten.Tenslotte zouden de leden van de PvdA-fractie gaarne van de regering een
beschouwing tegemoet zien waarin de Europeesrechtelijke aspecten ten aanzien
van bijzondere opsporingsmethoden zoals die nu in Nederland worden voorgesteld,
uiteen worden gezet in relatie tot de ontwikkelingen op dit terrein in JBZ-verband.
Daarbij verzoeken zij de regering om bij deze beschouwing onder andere de
Ontwerpovereenkomst inzake wederzijdse bijstand en samenwerking tussen de
douane-administraties (Napels II) en het Europolverdrag te betrekken.De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling van het wetsvoorstel
kennisgenomen. Zij spreken hun waardering uit over de wijze waarop veel aanbevelingen
van de PEC en de uitspraken van de Kamer daarover zijn verwerkt.Deze leden betreuren het dat geen regeling is voorgesteld ten aanzien
van het doorlaten van schadelijke goederen conform beslispunt 57 (algemeen
verbod behoudens ontheffing). Zij stellen het op prijs als de regering bij
nota van wijziging een regeling voorstelt die de vrijheid beperkt om schadelijke
goederen niet in beslag te nemen. Een richtlijn achten deze leden onvoldoende
waarborg.De leden van de CDA-fractie betreuren het zeer dat de minister van Justitie
onzekerheid heeft geschapen over de indiening van het wetsvoorstel inzake
deals met criminelen. Deze leden hechten aan uitvoering van de aanbeveling
van de PEC en de uitspraak van de Kamer op dit punt. Zij hebben geen behoefte
aan een notitie en verzoeken de regering een spoedige indiening van het wetsvoorstel
te bevorderen.De leden van de CDA-fractie zien met belangstelling uit naar het WODC-onderzoek
naar de gegevensverstrekking aan politie en justitie door het
bedrijfsleven. Wanneer is het onderzoek gereed en wanneer valt een kabinetsstandpunt
daarover te verwachten?De leden van de VVD-fractie hebben met instemming en grote belangstelling
kennisgenomen van het wetsvoorstel bijzondere opsporingsbevoegdheden. Het
wetsvoorstel is een grote stap voorwaarts naar de gewenste wettelijke normering
van opsporingsbevoegdheden. Politie, justitie en de samenleving in het algemeen
zullen daarbij baat vinden.De problematiek van het doorlaten van drugs is zeer prominent door de
PEC en de Kamer aan de orde gesteld. Het algemene gevoel was dat met betrekking
tot doorlaten juridisch/maatschappelijke grenzen belangrijk waren overschreden.
Het betreffende oordeel is ook door gerechtelijke instanties bevestigd. Uitgaande
van het voorstaande verbaast het de leden van de VVD-fractie waarom aan het
doorlaten zo weinig aandacht is besteed in het wetsvoorstel.De kwestie van doorlaten wordt niet in de wet geregeld, maar zal als een
uitwerking van de mogelijkheid om inbeslagneming uit te stellen of ervan af
te zien, in een richtlijn worden vormgegeven (MvT, blz. 122). Buruma noemde
het in zijn inleiding op het KUN-congres onbegrijpelijk dat doorlatingen per
richtlijn en niet in de wet worden geregeld, gelet op de enorme betekenis
ervan in de enquête en het feit dat de Hoge Raad tot dusverre geen duidelijke
uitspraak hierover heeft gedaan. Als de bezwaren verband houden met het gevaar
voor de integriteit van de executieve, moet toepassing van dat middel niet
worden overgelaten aan de hantering van het opportuniteitsbeginsel, maar moet
de wetgever er iets over zeggen. In een eerdere publicatie had Buruma al gesteld
dat regeling per richtlijn het belang van dit onderwerp geen recht lijkt te
doen (Y. Buruma en E.R. Muller, Na de enquête: inzake het voorontwerp
bijzondere opsporingsbevoegdheden, Nederlands Juristenblad 21 maart 1997,
afl. 12, blz. 529). De leden van de VVD-fractie verzoeken de regering hierop
te reageren.De leden van de VVD-fractie geven de regering in overweging alsnog ten
aanzien van het doorlaten van schadelijke goederen conform beslispunt 57 van
de PEC een wettelijk kader te formuleren. Daarin kan uitleg worden gegeven
aan het uitgangspunt van een algemeen verbod, behoudens ontheffing onder zeer
strenge voorwaarden. Zij verzoeken de regering haar standpunt terzake nader
uiteen te zetten.Met betrekking tot het wetsvoorstel inzake deals met criminelen verzoeken
deze leden de regering uit te leggen of en zo ja, op welk moment zij voornemens
is de Kamer in de gelegenheid te stellen in de discussie over dit onderwerp
te participeren. Zij geven er de voorkeur aan dat gelijksporend met het onderhavige
wetsvoorstel ook een wetsvoorstel over deals met criminelen aan de Kamer wordt
aangeboden.De leden van de D66-fractie hebben met waardering kennisgenomen van het
omvangrijke wetsvoorstel inzake bijzondere opsporingsmethoden. Gezien de aanpassingen
waartoe de consultatierondes hebben geleid, kunnen deze leden begrip opbrengen
voor het feit dat het wetgevingstraject niet zo kort heeft geduurd als beoogd.De leden van de D66-fractie onderschrijven de inzet van de regering dat
opsporingsbevoegdheden in een wettelijke regeling naar inhoud en procedure
zo nauwkeurig mogelijk worden vastgelegd. Zowel het rapport van de PEC als
de hedendaagse praktijk laten zien dat het in het kader van de rechtshandhaving
en in het bijzonder voor de bestrijding van georganiseerde criminaliteit van
groot belang is dat opsporingsbevoegdheden duidelijk zijn begrensd en correct
worden toegepast.Een apart wetgevingstraject is ingezet voor het wetsvoorstel inzake deals
met criminelen. Bij de plenaire behandeling van de Justitiebegroting 1998
heeft de regering te kennen gegeven naar aanleiding van signalen en uitgebrachte
adviezen te twijfelen aan de wenselijkheid van voortzetting van het wetgevingstraject.
Heeft de minister van Justitie reeds het advies van het College
van procureurs-generaal ontvangen op dit punt? Wanneer kan de Kamer een notitie,
inclusief de adviezen, tegemoet zien? Overigens achten de leden van de D66-fractie
het verstandiger alle methoden tegelijk te bespreken, omdat het niet-toelaten
van de ene methode wellicht wel geregelde methoden onder druk kan zetten.
Wil de regering ernaar streven bij overneming van een eventueel positief advies
van het College van procureurs-generaal beide wetgevingstrajecten zoveel mogelijk
gelijk op te laten lopen?De kwestie van doorlaten wordt niet in de wet geregeld, maar zal als een
uitwerking van de mogelijkheid om inbeslagneming uit te stellen of ervan af
te zien, in een richtlijn worden vormgegeven (blz. 122 MvT). Het komt de leden
van de D66-fractie toch enigszins ongelukkig voor dat de bijzondere opsporingsmethode
van doorlaten, die toch in het verleden een van de meest riskante methoden
is gebleken, niet in onderhavig wetsvoorstel is opgenomen. Weliswaar is de
ruimte voor toepassing van doorlaten absoluut minimaal, met andere woorden
er is een verbod behoudens ontheffing door de minister van Justitie, maar
dit neemt niet weg dat het onderdeel uitmaakt van de bijzondere opsporingsmethoden
die in onderhavig wetsvoorstel worden geregeld. Kan de regering op dit punt
nadere uitleg verschaffen? Zou het niet mogelijk dan wel wenselijk zijn de
wettelijke regeling in onderhavig wetsvoorstel te realiseren? Ook Buruma noemde
het in zijn inleiding op het KUN-congres onbegrijpelijk dat doorlatingen per
richtlijn en niet in de wet worden geregeld, gelet op de enorme betekenis
ervan in de enquête en het feit dat de Hoge Raad tot dusverre geen duidelijke
uitspraak hierover heeft gedaan. Als de bezwaren verband houden met het gevaar
voor de integriteit van de executieve, moet toepassing van dat middel niet
worden overgelaten aan de hantering van het opportuniteitsbeginsel, maar moet
de wetgever er iets over zeggen, aldus Buruma. Kan de regering hierop een
reactie geven?De leden van de fractie van GroenLinks zijn verheugd dat er, in navolging
van de aanbevelingen van de PEC, nu een voorstel ligt om de opsporingsbevoegdheden
en opsporingsmethoden een wettelijke basis te geven. Zij hebben immers altijd
gepleit voor het vastleggen hiervan in het Wetboek van Strafvordering (Sv),
omdat alleen zo er voldoende controle kan worden uitgeoefend over overheidshandelingen
die een inbreuk kunnen vormen op de grondrechten van burgers.Deze leden kunnen zich vinden in de uitgangspunten van het wetsvoorstel,
zoals in de inleiding van de MvT geformuleerd. Ook zijn zij het eens met het
standpunt dat de strafvorderlijke opsporingsbevoegdheden in het Wetboek van
Strafvordering worden opgenomen, en niet in een aparte wet worden geregeld.
Ze maken immers integraal onderdeel uit van alle regels omtrent opheldering
en afdoening van strafbare feiten. Het apart regelen zou de suggestie kunnen
wekken dat de bevoegdheden voor andere doelen dan alleen opsporing en afdoening
ingezet zouden kunnen worden. De leden van de fractie van GroenLinks zijn
verheugd dat de regering duidelijk maakt dat dat niet de bedoeling is.De leden van de RPF-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het onderhavige wetsvoorstel. Het voorstel is een van de meest belangrijke
uitvloeisels van het (in grote lijnen door de Kamer geaccordeerde) werk van
de PEC.Deze leden achten het van groot belang dat, zeker ook op het vlak van
de wetgeving, in lijn overigens met het aan de Kamer voorgelegde plan van
aanpak, een omvangrijk programma ter hand is genomen.Van de door de PEC vastgestelde en door Kamer en kabinet eveneens geconstateerde
driedelige crisis in de opsporing wordt met dit wetsvoorstel in het bijzonder
de normeringscrisis te lijf gegaan. Echter, een goede normering, adequate
wetgeving, zal ook positief moeten uitwerken op de geconstateerde
gezagscrisis. Bevoegdheden worden immers veel duidelijker toebedeeld. Overigens
zal de praktijk moeten uitwijzen of werkelijk een einde is gemaakt aan de
gezagscrisis.Klip en klaar geldt nu in ieder geval als uitgangspunt dat geen opsporingsmethoden
worden toegepast dan op grond van de wet. Een algemeen artikel met deze strekking
heeft dit wetsvoorstel dan wel niet gehaald; materieel is in ieder geval wel
hetzelfde behaald. Belangrijk is ook om vast te stellen dat ook de zogenoemde
pro-actieve fase aan de wettelijke normering is onderworpen.De leden van de RPF-fractie geven te kennen in te kunnen stemmen met de
uitgangspunten van het wetsvoorstel (zie paragraaf 2.1 MvT). Als belangrijke
punten noteren zij: geen bevoegdheden zonder verantwoordelijkheid en geen
verantwoordelijkheid zonder verantwoording; de politie kent op opsporingsgebieden
geen eigen domein, met andere woorden: de inzet van opsporingsmethoden staat
te allen tijde onder gezag van het openbaar ministerie (OM); en ten laatste:
geheime trajecten behoren in principe tot het verleden. Alle gebruikte methoden
en bevoegdheden worden in beginsel immers ter terechtzitting verantwoord.Bij alle instemming moet een aantal punten worden genoteerd. In algemene
zin heeft de regering ernaar gestreefd om PEC en Kamer te volgen. Afwijkingen
worden in de meeste gevallen beargumenteerd. Opvallend is dat de regering
enkele malen een andere weg inslaat dan de PEC en de Kamer. Op een aantal
van deze afwijkingen komen de leden van de RPF-fractie in het vervolg van
hun bijdrage aan het verslag nog terug.Op deze plaats wensen deze leden echter reeds stil te staan bij hetgeen
op het punt van de opsporingsmethoden niet wordt geregeld in de wet. Zij doelen
op het feit dat de doorlating als aparte methode niet wettelijk wordt geregeld,
alsmede het niet-onderscheiden van de criminele burgerinfiltrant van de niet-criminele
infiltrant. Zowel het doorlaten als het gebruikmaken van de criminele burgerinfiltrant
stonden centraal in de discussie over de uitkomsten van het rapport van de
PEC. Kan de afwijking op deze onderdelen van de PEC nader worden beargumenteerd?
Is het onderwerp doorlating, met alle gevoeligheden van dien, werkelijk een
onderwerp dat via een richtlijn kan worden geregeld?Deze leden kunnen de redenering van de regering dat het in dit geval zou
gaan om een uitgestelde inbeslagname zeker niet zonder meer onderschrijven.
Het gaat om een opsporingsmethode. Niet alleen de PEC was daar volstrekt helder
over, maar zo fungeerde hij natuurlijk ook in de praktijk, zo blijkt uit alles.De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling van het wetsvoorstel,
een uitvloeisel van het onderzoek door de PEC, kennisgenomen.De voor opsporingsmethoden en -bevoegdheden te hanteren uitgangspunten,
zoals kort omschreven in onderdeel 2.1 van de MvT, worden door deze leden
onderschreven met het oog op de controleerbaarheid daarvan. Naar aanleiding
van het algemene zowel als het artikelsgewijze deel van de MvT is bij hen
een aantal vragen gerezen, waarop zij in het vervolg van hun bijdrage aan
het verslag terugkomen.De leden van de GPV-fractie hebben met belangstelling en waardering kennisgenomen
van het onderhavige wetsvoorstel.Gelet op de discussies die zijn gevoerd over de toelaatbaarheid van het
doorlaten van drugs begrijpen deze leden het niet goed, dat deze materie zal
worden geregeld in een richtlijn waarin de mogelijkheid tot uit- of afstel
van inbeslagneming wordt neergelegd. Deze leden menen dat de vraag wanneer
doorlaten al dan niet geoorloofd is, op hoofdlijnen uit de wettekst zou moeten
blijken. Temeer omdat de jurisprudentie thans nog weinig aanknopingspunten
biedt voor de voorwaarden waaronder doorlaten zou kunnen plaatsvinden.
Deze leden geven in overweging op dit punt alsnog in een wettelijke regeling
te voorzien.De leden van de GPV-fractie informeren naar de stand van zaken met betrekking
tot het wetsvoorstel inzake deals met criminelen. Kan worden aangegeven wat
het onderscheid is tussen dat wetsvoorstel en het in dit wetsvoorstel neergelegde
gebruik van criminele burgerinformanten? Welke voorwaarden zijn voor deals
met criminelen aanvullend vereist bovenop de uiterlijke kenmerken van artikel
126v? Het bedoelde onderscheid zou naar de opvatting van deze leden wel eens
flinterdun kunnen zijn.De leden van de GPV-fractie vragen of de regering nader kan ingaan op
de wijze waarop de Kamer zal worden geïnformeerd over het gebruik van
opsporingsbevoegdheden. Een goed inzicht in aard en omvang van de gebruikte
bijzondere opsporingsbevoegdheden, alsmede een goed beeld van de daarmee bereikte
opsporingsresultaten achten deze leden van groot belang voor een goede democratische
controle. Deze leden merken op dat een dergelijke rapportageverplichting in
de Verenigde Staten van Amerika (VS) al gebruikelijk is. Enerzijds kan met
een dergelijke rapportageverplichting inzicht worden verkregen in de resultaten
van de opsporingsinspanningen met gebruik van bijzondere opsporingsbevoegdheden
in termen van aanhoudingen en inbeslagnames. Anderzijds kan de rapportage
een beeld geven van de behoefte aan eventueel noodzakelijke aanvullende opsporingsbevoegdheden.De leden van de SP-fractie stemmen in grote lijnen in met het onderhavige
wetsvoorstel. Zij vinden het een goede zaak dat de regering na alles wat er
bekend is geworden naar aanleiding van het rapport van de PEC, begonnen is
vele aanbevelingen van de PEC om te zetten in nieuwe wetgeving. Met name verschillende
opsporingsbevoegdheden worden nu wettelijk vastgelegd. Deze leden zijn benieuwd
of de regering kan aangeven of de crisis in de opsporing, zoals omschreven
door de PEC, inmiddels wordt beheerst. 2. Uitgangspunten van het wetsvoorstel 2.2. Opsporingsbevoegdheden in het Wetboek van StrafvorderingDe leden van de CDA-fractie zijn het ermee eens dat de bijzondere opsporingsmethoden
in het Wetboek van Strafvordering worden geregeld. Zij wijzen erop dat daarnaast
een regeling van gegevensverzameling nodig is met het oog op de handhaving
van de openbare orde en de waarborging van de integriteit van het openbaar
bestuur. Deze leden zouden het op prijs stellen als de regering over het eerstgenoemde
onderwerp op korte termijn een standpunt aan de Kamer zou kunnen zenden dat
ten grondslag kan liggen aan een wettelijke regeling. Wanneer kan het wetsvoorstel
Bevordering integere besluitvorming openbaar bestuur (Bibob) tegemoet worden
gezien? 2.3. Het opsporingsonderzoek naar de georganiseerde criminaliteitDe leden van de PvdA-fractie vragen zich af of de regering nu wel of niet
de definitie van georganiseerde criminaliteit, opgesteld door de PEC, overneemt.
Zij hebben kennisgenomen van het advies van de Raad van State (blz. 2, punt
1c), die van oordeel is dat niet kan worden volstaan met een enigszins vrijblijvende
verwijzing naar de definitie van de PEC, maar dat het begrip «georganiseerd
verband» in de wet zelf dient te worden opgenomen. In antwoord op dit
advies wijst de regering er naar het oordeel van deze leden terecht op dat
veel termen in de wet later door de rechtspraak worden ingevuld. Op zichzelf
kunnen zij daarom begrip opbrengen voor het standpunt van de regering om het
begrip «georganiseerde criminaliteit» in de wet op
te nemen en daarbij een toelichting in de MvT te geven. Daarvoor geldt echter
wel als voorwaarde dat de toelichting een behoorlijk richtsnoer dient te zijn,
zodat de rechter houvast heeft voor het geval hij het begrip «georganiseerde
criminaliteit» inhoud moet geven. Naar het oordeel van de leden van
de PvdA-fractie kan de definitie van georganiseerde criminaliteit, die is
opgesteld door de PEC, heel wel als uitgangspunt dienen. Gaarne hierop een
reactie van de regering.De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat de regering in dit wetsvoorstel
afwijkt van de PEC waar het gaat om misdrijven waar de bijzondere opsporingsbevoegdheden
mogen worden benut. De PEC en de Kamer meenden dat bij een vermoeden van een
te plegen ernstig misdrijf van die bevoegdheden gebruik zou moeten kunnen
worden gemaakt. De regering vindt dit te ver gaan en wil een en ander beperken
tot georganiseerde criminaliteit. Pro-actieve opsporing vindt de regering
bij een te plegen ernstig misdrijf ongewenst. Graag zouden deze leden willen
weten wat dit concreet voor de opsporingspraktijk betekent. Welke delicten
zouden in de ruimere omschrijving van de PEC wel kunnen worden bestreden met
de bijzondere opsporingsmethoden, en in de nauwere omschrijving van de regering
niet? Wat is overigens het oordeel van OM en politie op dit punt?De leden van de CDA-fractie betreuren het dat de regering het criterium
van de PEC voor de pro-actieve fase niet heeft overgenomen. De PEC omschreef
deze als de fase waarin sprake is van een redelijk vermoeden van een te plegen
ernstig misdrijf. Hoewel het hierbij meestal gaat om georganiseerde criminaliteit
of organisatiecriminaliteit, wilde de PEC pro-actieve opsporing bij andere
ernstige misdrijven niet uitsluiten. De regering wil pro-actieve toepassing
van bijzondere opsporingsmethoden beperken tot ernstige misdrijven in georganiseerd
verband. De leden van de CDA-fractie menen dat het beramen van ernstige misdrijven
als aanslagen en ontvoeringen ook buiten georganiseerd verband pro-actief
opgespoord moet kunnen worden. Dit is ook nodig omdat niet altijd duidelijk
is of al dan niet sprake is van een georganiseerd verband. Deze leden zouden
het daarom op prijs stellen als de regering bij nota van wijziging titel V
zou uitbreiden tot andere nader aan te duiden ernstige misdrijven.De PEC heeft voor fase II, de zogenaamde pro-actieve fase, als criterium
opgevoerd «het redelijk vermoeden van een te plegen ernstig misdrijf».
Dat is als het ware het ontsluitingsventiel om ook in die fase bevoegdheden
te kunnen toedelen. Daarbij is toegevoegd dat het vermoeden moet berusten
op feiten en omstandigheden en meer moet zijn dan een enkele aanwijzing of
tip. Bovendien zal het bijna altijd gaan om georganiseerde criminaliteit of
organisatiecriminaliteit!Het wetsvoorstel introduceert een nieuw criterium in dit verband, zo stellen
de leden van de VVD-fractie vast. Artikel 126o vereist: «Een redelijk
vermoeden dat in georganiseerd verband misdrijven worden beraamd, die gezien
hun aard en samenhang met andere misdrijven in dat georganiseerde verband
een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren».De eerste voorkeur van de leden van de VVD-fractie blijft vooralsnog uitgaan
naar het criterium van de PEC. Zij bepleiten niet dat ook voor ernstige te
plegen misdrijven ampel pro-actieve opsporing plaatsvindt. Het kan echter
prudent zijn die mogelijkheid achter de hand te hebben en te houden.Uit het oogpunt van preventie moet worden voorkomen dat relatief licht
georganiseerde groepen kunnen uitgroeien tot de georganiseerde criminelen
van de toekomst. In dit verband verdient ook het standpunt van het Korpsbeheerdersberaad
(Kbb) nadere aandacht. Van deze zijde is de vrees uitgesproken
dat het, binnen het kader van dit wetsvoorstel, niet mogelijk zou zijn om
de criminele carrières van jongeren(groepen) te volgen.De leden van de VVD-fractie sluiten niet uit dat ook de «middencriminaliteit»,
respectievelijk de door het Kbb bedoelde groepen, zich kunnen inlaten met
ernstige te plegen misdrijven, zoals bijvoorbeeld het stelselmatig uitvoeren
van inbraken. Ook daarvoor kan pro-actieve opsporing wenselijk zijn.Deze leden verzoeken de regering nader in te gaan op de afweging tussen
voornoemde criteria. Tevens verzoeken zij de regering te reageren op de vrees
van het Kbb als voornoemd, alsmede het instrumentarium aan te geven waarmee
preventief kan worden opgetreden tegen relatief licht georganiseerde groepen.
In hoeverre heeft de regering in haar overwegingen betrokken dat de proportionaliteit
en de subsidiairiteit uiteindelijk altijd een allocerende en zo nodig matigende
invloed zullen hebben bij de inzet van methoden?De regering heeft ervan afgezien het begrip «criminele organisatie»
wettelijk te definiëren. De leden van de D66-fractie hebben begrip voor
het argument van de regering dat dit begrip daarvoor te vaag is. Echter een
heldere wettelijke regeling omtrent opsporingsmethoden is pas effectief indien
met betrekking tot de toepasbaarheid geen onnodige ruimte bestaat. Deze leden
zijn van mening dat de MvT op dit punt onvoldoende duidelijkheid biedt. In
de MvT wordt weliswaar verwezen naar het door de PEC geformuleerde criterium
van georganiseerde criminaliteit, maar de regering geeft niet expliciet en
overzichtelijk weer wanneer er naar haar inzicht sprake is van het in georganiseerd
verband beramen of plegen van misdrijven. Ook de Nederlandse Vereniging voor
Rechtspraak (NVvR) heeft al eerder gewezen op de behoefte vanuit de praktijk
aan een samenvattend betekenisoverzicht van de criteria/voorwaarden voor de
inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden met betrekking tot georganiseerde
criminaliteit, zoals georganiseerd verband, beramen, samenhang met andere
misdrijven, en ernstige inbreuk op de rechtsorde. In paragraaf 3.1.2. van
de MvT wordt daartoe wel een aanzet gegeven, welke volgens de NVvR wel enig,
doch nog steeds niet voldoende inzicht verschaft. De leden van de D66-fractie
onderschrijven de bezwaren van de NVvR.Kan de regering een overzicht geven van de definities die in de lidstaten
van de Europese Unie worden gehanteerd?De leden van de fractie van GroenLinks merken naar aanleiding van het
betoog in de paragrafen 2.3 en 2.4 van de MvT het volgende op. Deze leden
beseffen dat voor de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit de traditionele
aanpak niet volstaat, en de wet onvoldoende basis biedt. De regering stelt
dat in deze gevallen de politie zelf initiatieven moet ontplooien, de zogenaamde
pro-actieve fase, teneinde de criminaliteit de baas te zijn. Dit is een omkering
van het principe van strafvordering dat de politie reageert op aangiftes van
strafbare feiten of wanneer sprake is van een redelijk vermoeden van een strafbaar
feit. Juist daarom is het van belang dat de georganiseerde criminaliteit nauw
wordt omschreven, opdat de politie niet op eigen houtje zelfstandig op onderzoek
uitgaat in geheel andere situaties. Zou daarom de invulling van de criteria
voor georganiseerde criminaliteit niet beter in de wet zelf neergelegd kunnen
worden? Dit klemt temeer nu in de definitie van opsporing in artikel 132a
de opsporing bij een redelijk vermoeden van de beraming van een misdrijf is
gekoppeld aan het georganiseerd verband waarin dat gebeurt.Deze leden vragen zich af wat het bezwaar zou zijn van het expliciet vermelden
dat de bevoegdheden slechts worden gehanteerd ter aanhouding van de verdachte,
naast het belang van het onderzoek. De regering stelt slechts dat het niet
nodig is, maar zou het niet als extra waarborg kunnen gelden?
Tenslotte is het belang van het onderzoek ruimer uit te leggen dan aanhouding
van de verdachte. Zou een expliciete vermelding niet ook een harmonisatie
met de regeling van de telefoontap kunnen bewerkstelligen?De leden van de fractie van GroenLinks vragen zich af of het vergaren
van gegevens, onder andere door het inzetten van een informant, nooit inbreuk
op de privacy maakt, en dus nooit als ingrijpend kan worden gezien. Dit is
van belang, omdat de eis «ter uitvoering van de politietaak» een
ruime is. Graag willen deze leden de vraag beantwoord zien of niet binnen
de Wet politieregisters ook een opdeling van categorieën, analoog aan
de ingrijpendheid en noodzaak zou moeten worden opgenomen, zoals de ingrijpende
middelen gekoppeld zijn aan de aard van de strafbare feiten. 2.4. Het opsporingsbegripZoals onder 2.3 al is uiteengezet, kunnen de leden van de CDA-fractie
zich niet vinden in de beperking van de pro-actieve opsporing tot de georganiseerde
criminaliteit. Zij bepleiten daarom een verruiming van het opsporingsbegrip
in artikel 132a tot pro-actieve opsporing van andere ernstige misdrijven.De leden van de VVD-fractie waarderen het positief dat voor het begrip
«opsporing» naar een definitie is gezocht. Bij de door de regering
voorgestelde definitie plaatsen zij enige kanttekeningen, zulks mede onder
referte aan hun opmerkingen eerder in dit verslag.In eerste instantie valt op dat in de definitie van het opsporingsonderzoek
wederom het woord «onderzoek» terugkomt. De leden van de VVD-fractie
geven de voorkeur aan de benadering die door de PEC is gekozen. In plaats
van het begrip «onderzoek» wordt in de definitie van de PEC melding
gemaakt van het eigenlijke politiewerk: het verzamelen, registreren en verwerken
van gegevens en informatie.Bovendien achten deze leden het niet geheel duidelijk waarom als doel
wordt geformuleerd: het nemen van strafvorderlijke beslissingen. Deze leden
kunnen zich voorstellen dat als doel wordt aangegeven: de strafrechtelijke
afdoening. Dat ziet meer op het beoogde eindpunt en niet slechts op het opbouwen
van bijvoorbeeld een informatiepositie. Zij verzoeken de regering op het voorgaande
te reageren.In artikel 132a wordt een definitie van het begrip «opsporingsonderzoek»
gegeven. De leden van de D66-fractie hebben zich ook al tijdens de debatten
over het rapport van de PEC voorstander betoond van het opnemen van een goede
definiëring in de wet ten behoeve van de duidelijkheid.De regering stelt in de MvT (blz. 6) dat het kennisnemen en vergaren van
informatie over voornemens van burgers om een strafbaar feit te plegen, zonder
dat daadwerkelijk sprake is van een verdenking of vermoeden, niet onder de
definitie van opsporing valt. Kan de regering nader uitleggen wat precies
het verschil is tussen een redelijk vermoeden dat een misdrijf wordt beraamd
alsmede het kennisnemen en vergaren van informatie over voornemens van burgers
om een strafbaar feit te plegen?Het gebruik van niet-ingrijpende middelen, zoals het ogen en oren openhouden,
wordt niet in de wet geregeld, omdat die middelen geen inbreuk op de privacy
maken. Zij zijn echter alleen toegestaan indien zij passen binnen en dienen
ter uitvoering van de politietaak met betrekking tot de strafrechtelijke handhaving
van de rechtsorde. Volgens de regering (blz. 8 MvT) zijn burgers gevrijwaard
van politiële activiteit indien hun persoon geen aanleiding geeft tot
politiële bemoeienis. Deze laatste zin is nogal onduidelijk. Wat wordt
verstaan onder politiële activiteit? Wordt daaronder het gebruik van
de niet-ingrijpende middelen ten aanzien van personen verstaan?
Zo ja, dan komt de formulering de leden van de D66-fractie vrij suggestief
ten aanzien van de betrokkenheid van deze personen voor. Hoe ver is de reikwijdte
van «aanleiding geven tot»? Het vergaren en zelfs opslaan van
gegevens met betrekking tot bepaalde personen ten dienste van de politietaak
is immers mogelijk zonder dat de persoon zelf (in negatieve zin) aanleiding
geeft tot politiële bemoeienis. Kan de regering nader uitleggen wat precies
wordt bedoeld? 2.5. Wanneer behoeven opsporingsbevoegdheden een specifieke
wettelijke regeling?In motie 48 (motie Kalsbeek-Jasperse c.s., Kamerstukken II 1996/97, 24 072,
nr. 48) heeft de Kamer uitgesproken dat in het wetsvoorstel een restartikel
wordt opgenomen. De regering heeft vervolgens in het concept-wetsvoorstel
een restartikel opgenomen dat zich in het bijzonder op die opsporingshandelingen
richt die een geringe inbreuk op de privacy kunnen opleveren. Het restartikel
heeft vervolgens zoveel bezwaren opgeroepen dat de regering ervoor heeft gekozen
het restartikel te laten vervallen. De leden van de PvdA-fractie vragen de
regering om de bezwaren die door de verschillende organisaties die zijn geconsulteerd
tegen het restartikel zijn ingebracht, nader uiteen te zetten.Vervolgens zouden deze leden de regering in dit verband uitdrukkelijk
willen vragen een beschouwing te wijden aan de vraag of de politie nu alles
mag doen wat door de wet niet wordt verboden dan wel de politie slechts datgene
kan doen wat haar uitdrukkelijk door de wet is toegestaan. Hoe verhoudt zich
het antwoord op deze vraag tot het laten vervallen van het restartikel?De MvT leidt uit de jurisprudentie van het Europees Hof voor de rechten
van de mens (EHRM) af, dat niet te snel de conclusie moet worden getrokken
dat de voorgestelde bevoegdheden, zoals observatie, het sturen van informanten
en infiltratie, in strijd zijn met de privacy. De leden van de CDA-fractie
herinneren eraan dat de PEC als eerste uitgangspunt heeft geformuleerd dat
opsporingsmethoden in een democratische rechtsstaat een expliciete wettelijke
basis dienen te hebben. De Kamer heeft dit uitgangspunt onderschreven. De
eis van een expliciete wettelijke basis gaat verder dan de eisen die dwingend
volgen uit de jurisprudentie van het EHRM. Met het oog op een zo duidelijk
mogelijke regeling van de opsporing hechten deze leden eraan vast te houden
aan het gekozen uitgangspunt. Dit heeft tot gevolg dat artikel 2 Politiewet
1993 niet meer kan dienen als basis voor opsporingsbevoegdheden, omdat daarin
de taak van de politie wordt omschreven en geen bevoegdheden worden toegekend.De leden van de CDA-fractie vinden het dan ook niet juist dat geen restartikel
voor geringe inbreuken op de privacy in het wetsvoorstel is opgenomen. Daardoor
ontbreekt een grondslag voor methoden als de vuilnissnuffel. De res derelicta-doctrine
achten zij onvoldoende grondslag voor overheidsoptreden. Wellicht is het mogelijk
deze en andere geringe inbreuken op de privacy in een op de wet gebaseerde
algemene maatregel van bestuur te omschrijven, zodat de onbepaaldheid van
een restartikel wordt vermeden.De regering merkt in de MvT (blz. 10) op dat niet elke bemoeienis van
de politie met de persoonlijke levenssfeer van de burger leidt tot schending
van diens privacy. Slechts vanaf een bepaald niveau van betrokkenheid, afhankelijk
van de concrete omstandigheden van het geval, zal daarvan sprake zijn. De
regering signaleert tevens dat het EHRM lang niet altijd concludeert dat een
opsporingsbevoegdheid in strijd is met het recht op de persoonlijke levenssfeer.
Het EHRM heeft gekozen voor het criterium van een «reasonable
expectation of privacy», om de reikwijdte van het recht op privacy aan
te duiden.De leden van de VVD-fractie hebben sympathie voor dat criterium. Praktisch
vertaald kan dat tot gevolg hebben dat iemand geen redelijke verwachting op
privacy heeft, als hij betrokken is bij criminele activiteiten. Mede omdat
dat op voorhand voor de buitenwereld niet altijd duidelijk is, blijft het
de voorkeur genieten om voor methoden die het risico in zich dragen van een
inbreuk op de privacy, wettelijke voorzieningen te treffen.Deze leden verwachten evenwel dat voor politie, justitie en verdachten
onzekerheid blijft bestaan hoe ver de privacy reikt. Het recht op privacy
blijft immers sterk afhankelijk van de omstandigheden van het geval en de
verwachtingen van de betrokkenen. Aldus blijft de vraag openstaan voor welke
methode van opsporing al dan niet een wettelijke regeling vereist is. Die
vraag spreekt des te meer omdat de regering in de MvT de verwachting uitspreekt
dat zich in de toekomst nieuwe opsporingsmethoden zullen ontwikkelen.De leden van de VVD-fractie achten deze onzekerheid over de aanwending
van opsporingsmethoden, in relatie tot de privacy, niet wenselijk. Een eventueel
vangnetartikel c.q. restartikel zou procedurele waarborgen hebben kunnen bieden
om problemen in dit kader te voorkomen. Deze leden vragen de regering of het
risico dat daarvan te ruim gebruik gemaakt zou worden door opsporingsambtenaren,
niet ondervangen zou kunnen worden door extra toezicht door de recherche-officier,
respectievelijk de rechter-commissaris. Zij achten het ook wenselijk dat de
regering aangeeft hoe zij denkt over de invulling van het privacycriterium
van het EHRM. Voor de opsporingspraktijk is een praktische invulling daarvan
gewenst. In hoeverre wijkt het voorliggende wetsvoorstel van dat criterium
af? Een antwoord op die vraag is mede gewenst om te kunnen bepalen welke beleidsvrijheid
de minister van Justitie voor politie en justitie gepast acht. Op welk terrein
verwacht de regering de ontwikkeling van nieuwe methoden? Deze leden zijn
van mening dat aan politie en justitie enige beoordelingsmarge moet worden
opengelaten.In zijn inleiding op het KUN-congres is door mr. J.H.M. Willems, vice-president
van het Gerechtshof Amsterdam, opgemerkt dat het Europees verdrag tot bescherming
van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) en het EHRM
niet eisen dat bij een inbreuk op grondrechten per se een grondslag in de
wet (in formele zin) aanwezig moet zijn; vaste rechtspraak kan ook als «law»
gelden. De vraag rijst wat, na inwerkingtreding van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden,
de mogelijkheden zijn om opsporingsmethodieken die niet als zodanig wettelijk
zijn geregeld, in de rechtspraak te omlijnen. Volgens Willems is van een gesloten
stelsel geen sprake: het Wetboek van Strafvordering staat er niet aan in de
weg dat de (on)toelaatbaarheid van nieuwe opsporingsmethodieken door de rechter
kan worden beoordeeld. De leden van de VVD-fractie verzoeken de regering hierop
in te gaan.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de fracties van D66, SGP
en GPV.Het streven is om opsporingsmethoden die een meer dan geringe inbreuk
maken op de grondrechten van burgers zo precies mogelijk in de wet te regelen,
zo constateren de leden van de D66-fractie.De regering stelt (blz. 12 MvT) dat het ook in de toekomst kan voorkomen
dat de rechter als eerste wordt geroepen om te beoordelen of een opsporingsactiviteit
een inbreuk op de privacy maakt. Zodra dit is vast komen te staan, moet de
wetgever een regeling van de methode treffen. Naar verwachting gaat het hierbij
om methoden die een beperkte inbreuk op de privacy maken. Bij ernstige inbreuken
zal de wetgever niet het oordeel van de rechter afwachten, doch direct zelf
initiatieven ontplooien. In hoeverre verbindt de wetgever zich om direct zelf
adequaat te reageren? Of zal, gezien de hiervoor aangehaalde
redenering van Willems, na inwerkingtreding van onderhavig wetsvoorstel de
mogelijkheid worden benut de omlijning van opsporingsmethoden (gedeeltelijk)
aan de rechtspraak over te laten, zonder dat de wetgever eraan te pas komt?Hoe verhoudt het voornemen van de regering om toekomstige opsporingsmethoden
die een beperkte inbreuk op de privacy maken zich met de keuze om het restartikel,
dat mede juist ziet op deze categorie, te laten vervallen?De regering neemt de inhoud van motie Kalsbeek-Jasperse c.s. (nr. 48)
niet over, onder verwijzing naar de artikelen 2 Politiewet en 141 en 142 Sv.
De leden van de D66-fractie vinden deze motivering summier. Kan de regering
nader beargumenteren waarom zij niets ziet in een expliciete wettelijke basis
voor opsporingsmethoden en -handelingen in een zogenaamd restartikel?De regering stelt (blz. 11 MvT) dat observatie en het betreden van plaatsen
ook kunnen worden toegepast ten aanzien van personen die niet worden verdacht
van strafbare feiten, en dat dit niet in strijd is met artikel 8 EVRM. Zou
deze bevoegdheid niet enigszins geclausuleerd moeten worden, zodanig dat in
elk geval de politie een motivering op schrift moet stellen op grond van welke
verdenking ten aanzien van andere personen deze bevoegdheid moet worden gebruikt?
Het lijkt de leden van de fractie van GroenLinks van belang dat de rechter
ook deze toepassing van de bevoegdheid toetst op proportionaliteit.Deze leden vinden het juist dat per bevoegdheid duidelijk wordt aangegeven
aan welke eisen de toepassing ervan dient te voldoen. Hoe ingrijpender de
bevoegdheid, hoe strenger de eisen. Zo achten deze leden het van groot belang
dat aan het ingrijpende middel afluisteren strenge voorwaarden worden gesteld.
Toch vragen zij zich af of de heimelijke toepassing van dit middel principieel
wel toelaatbaar is. Deze leden geven toe dat de vereiste rechterlijke machtiging
al een belangrijke waarborg kan bieden voor een zorgvuldige toepassing. Maar
het bezwaar van dit middel is dat het zeer diep ingrijpt op iemands levenssfeer,
en dat de betrokkene wel kan klagen, maar natuurlijk pas achteraf. Zou er
voor de rechter niet een rol zijn weggelegd voor het bepalen van het moment
waarop de verdachte moet worden geïnformeerd over de telefoontap? Tenslotte
heeft de rechter al bemoeienis door de vereiste machtiging van de telefoontap.De leden van de fractie van GroenLinks vragen zich af of de voorwaarden
van voorzienbaarheid en toegankelijkheid in elk geval apart worden getoetst
of dat deze voorwaarden al zijn verwerkt in de eisen die worden gesteld aan
de toepassing van de bevoegdheden.Deze leden zijn blij dat de regering heeft besloten het restartikel te
laten vervallen, omdat een dergelijk artikel juist het gevaar in zich heeft
dat methodes opnieuw tot ontwikkeling komen zonder specifieke wettelijke basis.
Het zou de bedoeling van dit wetsvoorstel kunnen ondermijnen.In onderdeel 2.5 van de MvT is de vraag aan de orde: wanneer behoeven
opsporingsmethoden een specifieke wettelijke regeling? De leden van de SGP-fractie
kunnen zich vinden in een streven om, daar waar grondrechten in het geding
zijn, opsporingsmethodieken in de wet en met name in het Wetboek van Strafvordering
te verankeren. 2.6. De verbaliseringsplicht op grond van artikel 152
SvIndien naar het oordeel van de opsporingsambtenaren hetgeen door hen is
verricht of bevonden redelijkerwijs niet van belang kan zijn voor enige door
de rechter in het eindonderzoek te nemen beslissing, kan, als de officier
van justitie dit oordeel deelt, van het opmaken van een proces-verbaal worden
afgezien (blz. 14 MvT). De leden van de D66-fractie vragen op
welk moment de officier van justitie bij deze beslissing wordt betrokken.De leden van de fractie van GroenLinks vragen zich af op welke basis de
officier van justitie kan beslissen dat het verbaliseren achterwege kan blijven.
Hiervoor is toch noodzakelijk dat hij een verslag onder ogen krijgt, waarin
alle handelingen zijn opgenomen? Bovendien heeft de officier toch alle gegevens
nodig om een juiste vervolgingsbeslissing te nemen? Wat is dan nog het bezwaar
om van een dergelijk verslag een proces-verbaal op te maken?Waarom is niet vaker gekozen voor een rechterlijke machtiging voorafgaand
aan de inzet van bepaalde bevoegdheden? Deze leden denken hierbij aan de infiltrant,
met name de criminele burger-infiltrant. Hoe is de Centrale Toetsingscommissie
(CTC) samengesteld? Is er een regeling over de criteria van bevoegdheden die
moeten worden getoetst, waarvan de toepassing door de rechter zou kunnen worden
beoordeeld? Kan ook de Kamer inzage krijgen in het periodieke verslag aan
de minister omtrent de getoetste en geregistreerde bijzondere opsporingsbevoegdheden?Deze leden vinden het vanzelfsprekend dat de officier van justitie elke
toepassing van een bijzondere opsporingsbevoegdheid in de processtukken vermeldt,
opdat de rechter en de verdediging hiervan kunnen kennisnemen. Wel zou het
streven erop gericht moeten zijn er zoveel mogelijk een proces-verbaal van
op te maken, omdat het hier om ingrijpende middelen gaat. 2.7. Toetsing van de opsporingsbevoegdhedenDe leden van de PvdA-fractie zijn met de regering van mening dat een belangrijke
doelstelling van dit wetsvoorstel is de controle op de hantering van opsporingsmethoden
te vergroten (blz. 14 MvT). Zij merken echter op dat in het wetsvoorstel aan
de rechter-commissaris een geringere rol is toegekend dan de Kamer tijdens
het debat voor ogen stond. In de literatuur wordt betoogd dat in het wetsvoorstel
de rechter-commissaris een te beperkte rol wordt toebedeeld bij de toetsing
van de rechtmatigheid van opsporingsmethoden (Buruma en Muller, blz. 527–533).
Volgens deze schrijvers is vrijwel voorbijgegaan aan de mogelijkheid en noodzaak
om ook tijdens het opsporingsproces checks en balances in te bouwen. Een rechterlijk
pre-akkoord zou met zich brengen dat de officier van justitie hierdoor ook
gestimuleerd wordt op magistratelijke wijze te beoordelen of bepaalde opsporingsbevoegdheden
nu wel of niet kunnen. Het anticiperend effect van een controle door de rechter-commissaris
zal groot zijn. De leden van de PvdA-fractie vragen de regering op deze opmerkingen
in te gaan.Deze vraag wordt ook door de leden van de fracties van VVD en D66 gesteld.In het wetsvoorstel wordt uiteindelijk slechts bij twee ingrijpende bevoegdheden
(de telefoontap en het opnemen van vertrouwelijke communicatie) voorgeschreven
dat de officier van justitie een machtiging moet verkrijgen van de rechter-commissaris.
De leden van de PvdA-fractie veronderstellen dat de regering kennelijk toch
van mening is dat een grotere rol van de rechter-commissaris voordelen biedt,
gezien de passage (blz. 15 MvT) waarin wordt uitgelegd waarom de machtiging
in deze gevallen wordt voorgesteld: «Alvorens bevoegdheden worden gehanteerd
kan de rechter controleren of aan de wettelijke voorwaarden en de ongeschreven
beginselen van een behoorlijke procesorde is voldaan. De preventieve toets
door de rechter-commissaris biedt een grote mate van rechtsbescherming. Een
daadwerkelijke inbreuk op bepaalde rechten kan worden voorkomen, als de rechter-commissaris
van mening is dat de machtiging niet behoort te worden verleend. Tegelijkertijd
wordt voorkomen dat de officier van justitie en de rechter-commissaris
eenzelfde verantwoordelijkheid dragen». De leden van de PvdA-fractie
vragen zich af waarom de regering zich, gezien deze voordelen, beperkt tot
slechts twee – naar hun oordeel betrekkelijk willekeurige – ingrijpende
bevoegdheden (de telefoontap en het opnemen van vertrouwelijke communicatie).
De regering is van mening dat deze twee bevoegdheden het zwaarste ingrijpen
op grondrechten (blz. 11 MvT). Maar is de inzet van een infiltrant, of van
een burgerinfiltrant, dan minder ingrijpend ten opzichte van degene bij wie
wordt geïnfiltreerd? Een infiltrant kan bij iemand in zijn huis worden
toegelaten, bij (vertrouwelijke) gesprekken zijn, een vertrouwensrelatie met
een persoon opbouwen zonder dat die persoon op dat moment weet aan wie hij
in werkelijkheid de toegang tot zijn huis verschaft of aan wie hij in werkelijkheid
vertrouwelijke mededelingen doet. In welk opzicht is dit een geringere aantasting
van de privacy dan een telefoontap of het opnemen van vertrouwelijke communicatie?
Deze leden vragen de regering een beschouwing te geven waarin de verschillende
bijzondere opsporingsmethoden vanuit het oogpunt van de bescherming van de
persoonlijke levenssfeer worden gewogen en waarin gemotiveerd wordt aangegeven
waarom voor de ene opsporingsmethode wel de extra bescherming van de rechter-commissaris
op haar plaats is, terwijl voor andere opsporingsmethoden deze bescherming
kennelijk niet noodzakelijk is.De inzet van ingrijpende opsporingsbevoegdheden zal worden getoetst aan
de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit (blz. 15 MvT). Voorts
zal de effectiviteit van de bevoegdheid en het afbreukrisico moeten worden
afgewogen tegen het belang van de hantering van de bevoegdheid in het concrete
geval. De leden van de PvdA-fractie zijn het eens met de regering dat deze
afwegingen voor een aantal opsporingsbevoegdheden beter op centraal dan op
regionaal niveau kunnen worden gemaakt. Waar deze leden een vraagteken bij
plaatsen is de stelling (blz. 15 MvT) dat deze centrale toetsing van een nader
te bepalen bijzondere opsporingsbevoegdheid geen wetswijziging vergt omdat
zij berust op de interne gezagsverhoudingen binnen het OM en kan worden voorgeschreven
door het College van procureurs-generaal.Zoals gezegd is een betere controle op de hantering van opsporingsmethoden,
naast de normering daarvan, een belangrijke doelstelling van dit wetsvoorstel.
Naar het oordeel van de leden van de PvdA-fractie kan deze controle echter
niet los worden gezien van de normering van de bijzondere opsporingsmethoden.
Een opsporingsmethode zal, naarmate die meer ingrijpend is, meer waarborgen
kennen in de normering – de wettelijke omschrijving – daarvan,
bijvoorbeeld door de omschrijving van de situatie waarin een bepaalde opsporingsmethode
kan worden toegepast of de eisen met betrekking tot het bevel. De leden van
de PvdA-fractie achten het gewenst, tenzij de regering deze leden in een reactie
van het tegendeel kan overtuigen, dat de daarbij behorende vormen van controle
ook in de wet worden opgenomen. Zij hechten grote waarde aan de mogelijkheid
dat het voor de rechter toetsbaar is of de controle die voor een uitoefening
van een bepaalde bevoegdheid wordt afgesproken ook daadwerkelijk heeft plaatsgevonden,
zeker nu de regering heeft gekozen voor een stelsel waarin de rechter-commissaris
slechts een zeer beperkte rol krijgt toebedeeld. Indien bijvoorbeeld een officier
van justitie een bevel tot infiltratie heeft gegeven, zonder het College van
procureurs-generaal in de gelegenheid te stellen het bevel te toetsen, hoe
moet een zittingsrechter dan op deze nalatigheid reageren? Aan een interne
regeling, die een richtlijn van het College van procureurs-generaal nu eenmaal
is, kan een rechter moeilijk toetsen of de controle behoorlijk heeft plaatsgevonden.
Het gevolg is dat het wetsvoorstel nu een stok achter de deur mist die ervoor
zorgt dat de controle ook daadwerkelijk wordt uitgevoerd.Voorts leent het karakter van een richtlijn zich naar het oordeel van
de leden van de PvdA-fractie minder voor de inrichting van een controle-procedure. Richtlijnen zijn nuttige instrumenten voor het vaststellen
op welke wijze beleid zal worden uitgevoerd. Beleid is aan verandering onderhevig,
omdat voortdurend moet worden ingespeeld op veranderingen die zich in de samenleving
voordoen. Om adequaat op deze veranderingen te kunnen reageren is een flexibel
instrument noodzakelijk en een richtlijn voldoet aan die behoefte. Er is echter
geen reden om dit instrument in te zetten waar het gaat om de vaststelling
van controle-mechanismen waar regering en parlement het grote belang ervan
onderkennen en het de bedoeling is dat ze een behoorlijk lange tijd mee zullen
gaan. Alleen in het geval van een wettelijke regeling wordt gegarandeerd dat
veranderingen in de controle-procedure behoorlijk door regering en parlement,
bij de behandeling van een wetswijziging, zullen worden besproken.Naast de bovengenoemde voordelen hebben de leden van de PvdA-fractie zich
vervolgens afgevraagd of er mogelijk nadelen aan het opnemen van de controle-mechanismen
in de wet zitten. Vooralsnog vermogen zij niet in te zien wat er eventueel
aan bezwaren tegen deze systematiek zou zijn in te brengen. Gaarne zien deze
leden dat de regering uitvoerig op de door hen aangevoerde argumenten zou
ingaan.«De hoofdofficier zal de korpsbeheerder over dergelijke toepassingen
moeten inlichten. De regionale driehoek is het platform waarbinnen deze informatie-uitwisseling
gestalte kan krijgen» (blz. 16 MvT). De leden van de PvdA-fractie vragen
of dit, zoals het Kbb veronderstelt, in een enkel geval tot de conclusie van
de beheerder kan leiden dat opsporing niet op de voorgenomen wijze kan plaatsvinden.
Ook in de literatuur is gevraagd om verduidelijking van de rol en de verantwoordelijkheid
van de korpsbeheerder en de korpsleiding in verband met de inzet van opsporingsmethoden
(Buruma en Muller, blz. 530 en 533). Kan de regering hierop ingaan?Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de VVD-fractie.De leden van de CDA-fractie zijn er niet gelukkig mee dat de toetsing
van zeer ingrijpende opsporingsmethoden door het College van procureurs-generaal,
gehoord de CTC, niet wettelijk wordt geregeld. Daarmee ontbreekt een belangrijke
waarborg in de wet. Ook het voorleggen van uitzonderlijke methoden aan de
minister van Justitie kan wettelijk worden geregeld. Hetzelfde geldt voor
het horen van de korpsbeheerder bij methoden die de integriteit van het korps
raken.Een zeer belangrijk uitgangspunt van het wetsvoorstel is dat alle gebruikte
opsporingsmethoden in het openbaar moeten kunnen worden verantwoord. De leden
van de VVD-fractie onderschrijven dat uitgangspunt. De indruk bestaat dat
de consequenties daarvan nog niet voor een ieder duidelijk zijn. Het Kbb heeft
de vraag gesteld of informanten nog langer bereid zullen blijven als zodanig
te werken in verband met de onzekerheid over de vertrouwelijkheid van hun
identiteit.De leden van de VVD-fractie hebben vernomen dat buitenlandse politiediensten
in verband met de openbaarheid bevreesd zijn in de toekomst informatie van
buitenlandse informanten aan Nederlandse collega's te verstrekken. Heeft ook
de regering dergelijke signalen vernomen? Wat wil zij daaraan doen?Hoe moet worden gehandeld indien de buitenlandse diensten informatie ter
beschikking stellen die is vergaard op basis van in het land van herkomst
geaccepteerde methoden, die evenwel niet overeenstemmen met de Nederlandse
normering? Een antwoord op die vraag is belangrijk, omdat georganiseerde criminaliteit
nu eenmaal een internationale aangelegenheid is. Bovendien is het onwenselijk
als Nederland een «eilandpositie» inneemt.De leden van de VVD-fractie kunnen zich voorstellen dat het niet nodig
is om alle mogelijke informanten in beginsel op een openbare getuigenis in enigerlei vorm voor te bereiden. Er zullen tipgevers en informanten
blijven die uitsluitend aansturingsinformatie leveren, die niet of nauwelijks
rechtstreeks relevant is voor de uiteindelijke bewijsvoering.Deze leden zijn van mening dat de officier van justitie binnen redelijke
grenzen in staat moet zijn, mits getoetst door de rechter-commissaris, af
te spreken met de tipgever of informant in hoeverre er een reëel risico
bestaat dat de identiteit van betrokkene moet worden prijsgegeven. Dat zal
uiteraard ook gevolgen hebben voor de vraag of en zo ja, op de wijze politie
en justitie van de informatie van de betrokken informant gebruik kunnen maken.
Meer duidelijkheid hieromtrent zou kunnen voorkomen dat de officier van justitie
het criterium «zwaarwegend opsporingsbelang», dat in beginsel
bestemd is om informatie vooralsnog geheim te houden, te pas en te onpas gaat
gebruiken. Wat is daarover het oordeel van de regering?De leden van de VVD-fractie houden waardering voor de procedure als beschreven
in beslispunt 14 van de PEC. Op grond daarvan houdt de rechter-commissaris
het voortouw met betrekking tot vraag of bepaalde stukken al dan niet in het
procesdossier moeten worden gevoegd, zulks onder eindcontrole van de zittingsrechter.
De officier van justitie kan evenwel besluiten naar aanleiding van die toetsing
de zaak niet te laten voorkomen c.q. het bewijs niet te gebruiken. Het gesloten
CID-traject wordt aldus in ieder geval doorbroken. Deze leden verzoeken de
regering deze optie nogmaals te heroverwegen. Bovendien verzoeken zij de regering
uiteen te zetten of en zo ja, in hoeverre de officier van justitie in staat
blijft over de anonimiteit van een informant c.q. tipgever met redelijke mate
van zekerheid waarborgen te bieden.Een van de hoofdlijnen van het wetsvoorstel, die blijkens de MvT (blz.
53–54) door de geraadpleegde adviesorganen wordt ondersteund, is dat
de rechter-commissaris niet meer dan nodig bij de opsporing wordt betrokken.
De toepassing van opsporingsbevoegdheden behoort plaats te vinden onder verantwoordelijkheid
van het OM. Bij enkele ingrijpende bevoegdheden (de telefoontap en het opnemen
van vertrouwelijke communicatie) dient de officier van justitie een machtiging
van de rechter-commissaris te verkrijgen (blz. 14–15 MvT). In de literatuur
wordt echter betoogd dat in het wetsvoorstel aan de rechter-commissaris een
(te) beperkte rol wordt toebedeeld bij de toetsing van de rechtmatigheid van
opsporingsmethoden. De leden van de VVD-fractie verwijzen naar hun vraag in
het begin van deze paragraaf in verband met de opvatting van Buruma en Muller.Deze leden bepleiten hoe dan ook een sterkere rol voor de rechter-commissaris
dan in het huidige wetsvoorstel is voorzien. Die rol zou onder meer tot uitdrukking
kunnen komen met betrekking tot beslissingen over de verlening van toestemming
voor het gebruik van opsporingsbevoegdheden. Bovendien zou de rechter-commissaris
moeten kunnen toetsen op grond van welke argumenten de toestemmingsprocedure
via de CTC en de procureurs-generaal is verlopen. Ziet de regering daartoe
nog mogelijkheden?Wat is het oordeel van de regering over de «disclosure procedure»
ingevolge de Criminal Procedure and Investigations Act 1996, die in het Verenigd
Koninkrijk van toepassing is?De officier van justitie is de leider van het opsporingsonderzoek en degene
die beslist over de toepassing van de bijzondere opsporingsbevoegdheden (blz.
15 MvT). Kan de regering ingaan op de (reeds eerder gedane) suggestie van
het Kbb om onder strikte voorwaarden een «zware» hulpofficier
van justitie, die voldoet aan nadere opleidingseisen, de bevoegdheid te geven
voorlopige bevelen te geven tot observatie, pseudokoop en het betreden van
plaatsen? Hierbij moet worden aangetekend dat sommigen het juist onwenselijk
achten dat de politie de inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden in eigen
hand houdt (J.L.M. Boek, Bijzondere opsporingsmethoden na Van Traa, in: Delikt
en Delinkwent juni 1997, nr. 6, blz. 536). De leden van de VVD-fractie
vragen hoe de regering oordeelt over de suggestie van het Kbb.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de D66-fractie.Voor de inzet van sommige (ingrijpende) opsporingsbevoegdheden is toetsing
vooraf door het College van Procureurs-Generaal voorgeschreven. Deze centrale
toetsing berust op de interne gezagsverhoudingen binnen het OM en vergt geen
wetswijziging (blz. 15 MvT). Op het KUN-congres is door Willems de vraag gesteld –
tegen de achtergrond van het gegeven dat de rechter niet de doelmatigheid,
maar uitsluitend de rechtmatigheid van de inzet van opsporingsmethoden beoordeelt –
of het bij de centrale toetsing van opsporingsbevoegdheden gaat om een zuiver
beleidsmatige kwestie van het OM of om een onderdeel van de inzet van opsporingsmethoden.
Hoe beantwoordt de regering die vraag, zo vragen de leden van de VVD-fractie.De interne besluitvorming binnen het OM zal bij richtlijn worden geregeld,
en niet in de wet (blz. 15 MvT). Buruma en Muller (blz. 530) achten het een
gemis dat deze eisen geen onderdeel van de wettelijke structuur zijn geworden,
gezien het belang van dit onderwerp en de hoge graad van veranderlijkheid
van richtlijnen. De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan uiteenzetten
waarom voor de in het wetsvoorstel voorgestelde weg is gekozen.In onderhavig wetsvoorstel wordt het gezag van het OM over de opsporing
vergroot door middel van het toekennen van een grotere verantwoordelijkheid
aan de officier van justitie. De leden van de D66-fractie vinden dit een goede
keuze. Echter nog belangrijker wordt hiermee dat gewaakt wordt voor alleengang
van zaaksofficieren. Weliswaar hebben deze leden er vertrouwen in dat de reorganisatie
van het OM deze ontwikkeling tegengaat, maar bij een versterkte rol van de
officier van justitie moet dit een punt van voortdurende aandacht blijven.Vanuit politiekringen komt commentaar op de versterkte rol van de officier
van justitie in de opsporing. De capaciteiten van de politie-officier om verantwoordelijkheid
te dragen zouden hiermee worden onderkend. De leden van de D66-fractie verwijzen
op deze plaats naar hun vraag over de «zware» hulpofficier van
justitie.Bij bepaalde opsporingsmethoden, die een ernstige inbreuk (kunnen) maken
op de grondrechten (de telefoontap en het opnemen van vertrouwelijke informatie),
is een toetsingsmoment ingebouwd voor de rechter-commissaris. Vanuit het oogpunt
van een zorgvuldige procedure bij de toepassing van de methode heeft een toets
vooraf door de rechter-commissaris een meerwaarde. De leden van de D66-fractie
hebben er echter al eerder op gewezen dat er ook een risico zit aan deze rol
van de rechter-commissaris. De rechter-commissaris mag geen speelbal worden
tussen de verdediging en het OM. Hoe beoordeelt de regering de redenering
dat de onafhankelijke positie van de rechter-commissaris minder sterk kan
worden, omdat hij door het nemen van dit soort beslissingen dichter bij het
OM komt te staan?In de literatuur daarentegen wordt betoogd dat in onderhavig wetsvoorstel
aan de rechter-commissaris een (te) beperkte rol wordt toebedeeld bij de toetsing
van de rechtmatigheid van opsporingsmethoden. De leden van de D66-fractie
verwijzen naar hun vraag naar aanleiding van de opmerkingen van Buruma en
Muller.Bepaalde bijzondere opsporingsmethoden, zoals infiltratie, zullen ter
toetsing worden voorgelegd aan het College van procureurs-generaal. Pas als
het onderhavige wetsvoorstel in werking is getreden zal opnieuw worden bekeken
welke methoden ter registratie dan wel ter toetsing moeten worden voorgelegd
aan het college. Een en ander zal worden vastgelegd in een richtlijn. De leden
van de D66-fractie vragen de regering nader uit te leggen waarom met betrekking
tot de toetsing op het niveau van het College van procureurs-generaal wordt
gekozen voor regeling in een richtlijn in plaats van het opnemen
van deze regels in een wettelijk voorschrift. Het zou bovendien wenselijk
zijn om reeds bij de behandeling van onderhavig wetsvoorstel zicht te hebben
op de inhoud van de richtlijn. Waarom wacht de regering dan wel het College
van procureurs-generaal met het opstellen van de richtlijn tot de inwerkingtreding
van onderhavig wetsvoorstel?Ook de korpsbeheerder heeft vanuit zijn verantwoordelijkheid een rol in
de opsporing. Volgens de MvT (blz. 16) dient de korpsbeheerder op de hoogte
te zijn van de hoofdlijnen van belangrijke opsporingsonderzoeken. De hoofdofficier
zal de korpsbeheerder over voorgenomen toepassingen van bevoegdheden die consequenties
hebben voor de organisatie, de financiën, de veiligheid van het politiepersoneel
en andere beheersaspecten moeten inlichten. De leden van de D66-fractie vragen
zich af of de rol en verantwoordelijkheden van de korpsbeheerder, zoals deze
in de MvT zijn beschreven, wel voldoende duidelijkheid bieden voor de praktijk.
Kan de informatie-uitwisseling tussen de hoofdofficier en de korpsbeheerder
ertoe leiden dat de korpsbeheerder voorgenomen toepassingen van opsporingsbevoegdheden
tegenhoudt? Kan de regering nader ingaan op de verantwoordelijkheid van de
korpsbeheerder en duidelijker omschrijven op welk moment de hoofdofficier
gehouden is de korpsbeheerder vanuit diens verantwoordelijkheid te betrekken
in het opsporingsonderzoek?De leden van de RPF-fractie stellen vast dat aan de rechter-commissaris
in het wetsvoorstel een beperktere rol is toegekend dan de PEC voor ogen had.
Deze leden vragen hoe de regering aankijkt tegen versterking van de rol van
de rechter-commissaris, zeker nu toch positieve effecten mogen worden verwacht
op de handelwijze van het OM van een rechterlijke toetsing van toepassing
van opsporingsmethoden in een vroeg stadium. De toetsing door de rechter-commissaris
is er wel in een aantal gevallen, maar in andere, door de PEC aanbevolen gevallen
dus niet.In verschillende vorm toetst het OM opsporingsmethoden. Bij geval kan
de toets zelfs tot het College van procureurs-generaal en de minister reiken.
Deze interne besluitvormingsprocedures vindt men evenwel in richtlijnen, niet
in het wetsvoorstel zelf. Kan deze keuze nader worden toegelicht? Waarom is
hiervoor gekozen en hoe oordeelt de regering over de hieraan verbonden nadelen,
zoals de veranderlijkheid van richtlijnen en de meer gebrekkige kenbaarheid
daarvan? De toetsing van de opsporingsmethoden binnen het OM is meer dan een
beleidsmatige kwestie; het is ook een kwestie van rechtmatigheid. Om die reden
lijkt de leden van de RPF-fractie er heel wat voor te zeggen om dergelijke
toetsingsprocedures in de wet zelf op te nemen, teneinde ook hier aan iedere
onduidelijkheid over het gezag een einde te maken.Als het om toetsing en verantwoording van gebruikte methoden gaat, komt
ook de korpsbeheerder om de hoek kijken. Het verdient aanbeveling dat hij
in bepaalde situaties op de hoogte wordt gesteld. Het voorstel is hier summier
over. Kunnen de rol en verantwoordelijkheid van korpsbeheerder en korpsleiding
worden verduidelijkt in relatie tot de inzet van bijzondere opsporingsmethoden
en -bevoegdheden?Eén van de hoofdlijnen van het wetsvoorstel, die blijkens de MvT
(blz. 53–54) door de geraadpleegde adviesorganen wordt ondersteund,
is dat de rechter-commissaris niet meer dan nodig bij de opsporing wordt betrokken.
In het algemeen behoort de toepassing van opsporingsbevoegdheden plaats te
vinden onder verantwoordelijkheid van het OM en slechts in enkele bijzondere
gevallen (telefoontap, opnemen van vertrouwelijke communicatie) moet de officier
van justitie over een machtiging van de rechter-commissaris beschikken. Meent
de regering, zo vragen de leden van de SGP-fractie, dat op deze wijze recht
is gedaan aan de intentie van de aanbevelingen van de PEC en de beslissingen
van de Kamer, die er blijk van gaven dat de rechter-commissaris
een meer expliciete rol bij de toetsing vooraf van opsporingsmethoden zou
moeten toekomen?Uit de MvT (o.a. blz. 15) begrijpen deze leden dat de officier van justitie
de leider van het opsporingsonderzoek is en beslist over de toepassing van
bijzondere opsporingsbevoegdheden. Betekent dit dat de regering niet voelt
voor de (reeds eerder gedane suggestie) van het Kbb om onder strikte voorwaarden
een «zware» hulpofficier van justitie, die voldoet aan nadere
opleidingseisen, de bevoegdheid te geven voorlopige bevelen te geven tot observatie,
pseudokoop en het betreden van plaatsen?De opmerking (blz. 16 MvT) dat de hoofdofficier de korpsbeheerder moet
inlichten over de toepassing van bevoegdheden die consequenties zal hebben
voor de organisatie, de financiën en de veiligheid van het politiepersoneel
en dat dit binnen de regionale driehoek dient te geschieden, doet de leden
van de SGP-fractie de vraag stellen of deze informatie-uitwisseling (in een
enkel geval) kan leiden tot de conclusie dat opsporing niet op de voorgenomen
wijze kan plaatsvinden.Voor de inzet van sommige (ingrijpende) opsporingsbevoegdheden is toetsing
vooraf door het College van procureurs-generaal voorgeschreven. Deze centrale
toetsing berust op de interne gezagsverhoudingen binnen het OM en vergt, zo
blijkt uit de MvT (blz. 15), geen wetswijziging. Kan de regering, zo vragen
de leden van de SGP-fractie, iets naders meedelen over de aard van deze toetsing.
Is het een zuiver beleidsmatige? Op welke gronden is de regering van mening
dat registratie en toetsing van bepaalde bijzondere opsporingsmethoden door
het College bij richtlijn kan/moet worden geregeld, en niet in de wet?De officier van justitie wordt in het wetsvoorstel herbevestigd in zijn
leidende positie over de opsporing. Het invoeren van nieuwe regelingen in
het Wetboek van Strafvordering is daarvoor echter onvoldoende volgens de leden
van de GPV-fractie. De taakuitoefening van de individuele officieren van justitie
zal daarbij uiteindelijk de doorslag moeten geven of daadwerkelijk leiding
wordt gegeven en gezag wordt uitgeoefend. In dat verband willen deze leden
hun zorg uitspreken over de cijfercultuur binnen het OM, waarbij doelstellingen
worden geformuleerd en resultaten worden ingeboekt in de vorm van zaken-output.
Bij daadwerkelijke gezagsuitoefening zou volgens deze leden eigenlijk ook
de «performance» moeten worden gemeten als het gaat om geweigerde
bevelen (in de zin van dit voorstel) en ongezien gestempelde bevelen. Wil
de minister van Justitie met het OM een evaluatietraject afspreken, waarin
niet alleen maar naar de gebruikelijke succescijfers wordt gekeken?De positie van de officier van justitie is onder meer wettelijk uitgedrukt
in artikel 148 Sv. Naast de daar genoemde bevelen bevat het onderhavige voorstel
vele nieuwe bevelsvarianten. Deze leden vragen de regering in te gaan op de
verhouding tussen deze bevelen: generaal versus speciaal, nevengeschikt of
anders? Kan de officier bevelen tot informatieverzameling geven welke afwijken
van de hier geregelde en zo ja, onder welke voorwaarden?Op een aantal punten dreigt het invoeren van het preventief officierstoezicht
op bepaalde opsporingsgedragingen volgens de leden van de GPV-fractie niet
te sporen met de realiteit en zijn ze bovendien te veeleisend. Deze leden
hebben de indruk dat bij het opstellen van het wetsvoorstel veel nadruk heeft
gelegen op de bijzondere activiteiten in de strijd tegen de georganiseerde
criminaliteit en dat te weinig is gerekend met de gevolgen van het wetsvoorstel
voor standaardzaken. Gevallen, waarin het naar de inschatting van deze leden
niet zal meevallen om de werkelijkheid aan de beoogde wettelijke regeling
aan te passen, zijn de observatie (artikel 126g) en de informatie-inwinning
(artikel 126j). Het gevaar van papieren toezicht ligt hier op de loer. Omdat
preventief toezicht voor de standaardzaken praktisch niet te realiseren is –
en de noodzaak daarvoor ook niet zo wordt gevoeld – verwatert
de toetsing aldaar, met olievlekwerking naar de gevallen waarin preventief
toezicht van de officier van justitie wel iets toevoegt. Wellicht moet in
de eenvoudige standaardgevallen een (zware) hulpofficier van justitie, die
voldoet aan nadere opleidingseisen, inzetbaar zijn om met enige afstand de
inzet van bepaalde opsporingsbevoegdheden te toetsen.De leden van de GPV-fractie merken op dat inschakeling van de rechter
als toezichthouder bij de aanwending van bepaalde bevoegdheden door de PEC
aangewezen werd geacht indien het ging om inbreuken op grondrechten van enige
omvang. In die gevallen zou sprake moeten zijn van voorafgaande rechterlijke
toetsing. De regering vindt preventief rechterlijk toezicht alleen bij zeer
ingrijpende inbreuken op grondrechten aangewezen. De leden van de GPV-fractie
steunen de regering in haar opvatting dat de rechtmatigheid van de opsporing
de primaire verantwoordelijkheid is van het OM en dat deze moet worden herbevestigd,
eerder dan deze te ondergraven door een al te frequente rechterlijke bemoeienis.
Het gevaar daarvan is dat de positie van het OM en die van de rechterlijke
macht te zeer met elkaar verweven raken.Het wetsvoorstel heeft als uitgangspunt dat de rechterlijke betrokkenheid
geïndiceerd en derhalve gelegitimeerd is in de hoedanigheid van machtigingsrechter
voor speciale vormen van informatieverzameling. Het accent ligt daarmee, volgens
de leden van de GPV-fractie, helemaal op de toetsingsrechter als bewaker van
burgerrechten en niet meer op de rechter, die als hoogste autoriteit toch
het best geoutilleerd is om onderzoekshandelingen te verrichten.Deze leden plaatsen ook enige vraagtekens bij de afweging die is gemaakt
ten aanzien van de gevallen waarin rechterlijk toezicht al dan niet is aangewezen
(in de vorm van machtiging of koppeling aan gerechtelijk vooronderzoek). Waarom
is het rechterlijk toezicht bij het bevel tot uitlevering van computergegevens
(artikel 125i Sv) of bij het DNA-onderzoek (artikel 195a Sv) bijvoorbeeld
wel vereist en bij het inkijken met een geavanceerd instrument (artikel 125k)
niet? Kan er duidelijkheid worden verschaft over de keuzecriteria die hierbij
een rol hebben gespeeld?Het valt de leden van de GPV-fractie verder op dat het gerechtelijk vooronderzoek
in zijn huidige gestalte kennelijk voor de regering niet meer het noodzakelijke
kader is voor inschakeling van de rechter. Bij het rapport van de Commissie-Moons
uit 1990, en het daarop gebaseerde wetsvoorstel 23 251 (herziening van
het gerechtelijk vooronderzoek), lagen de kaarten nog anders. Het gerechtelijk
vooronderzoek was daarin weliswaar niet meer dwingend, maar bleef toch gehandhaafd
als ideaal kader om de uitoefening van dwangmiddelen vorm te geven, omdat
daarin de verdachte structureel als procespartij was erkend. De toetsing van
dwangmiddelen wordt nu in een afzonderlijke machtigingsprocedure vormgegeven.
De betekenis en reikwijdte van deze benadering vergt volgens deze leden nadere
verheldering.Ten eerste, hoe ziet de regering een afzonderlijke toetsingsprocedure
in haar werk gaan? Zal de rechter-commissaris werkelijk aan de verwachtingen
kunnen beantwoorden, die in de MvT (blz. 15) aan hem worden gesteld, of blijft
hij steken in de toetsing aan de wettelijke voorwaarden, in welk geval hij
weinig toevoegt? Vooral een afweging van het onderzoeksbelang en daarmee de
toets aan de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit vereist nogal
wat informatieverschaffing ook over het gebruik van andere bevoegdheden, wat
weer vertragend zal werken op de procedure. Binnen welk kader zal de rechter-commissaris
zich moeten bewegen? Met andere woorden, wat moet de relevantie-bepalende
factor zijn in de verschillende machtigingsprocedures, zoals de feitomschrijving
dat bij het gerechtelijk vooronderzoek is? Hoe moet bij het ontbreken hiervan
in de praktijk worden voorkomen dat enerzijds de rechter-commissaris zijn
taak te ruim ziet en dus gaat domineren, of dat hij anderzijds
zijn taak te eng ziet en dus geen werkelijke toetsingsfunctie vervult? Is
overwogen, gelet op de onderscheiden verantwoordelijkheden van OM en rechter,
het College van procureurs-generaal een rol te geven wanneer het gebruik van
opsporingsbevoegdheden een ernstige inbreuk op grondrechten betekent? Een
toetsing vooraf van het College van procureurs-generaal is nu toch ook al
voorgeschreven voor de inzet van sommige ingrijpende opsporingsbevoegdheden?
Beantwoordt een dergelijk toetsingsstelsel niet veel beter aan het uitgangspunt
dat het OM de leiding heeft over de opsporing en de rechtmatigheid van opsporingsbevoegdheden
in een concreet geval beoordeelt? Kunnen aspecten van rechtmatigheid, naast
die van doelmatigheid, naar het oordeel van de regering een rol spelen bij
de toetsing van opsporingsbevoegdheden binnen het OM?Ten tweede vinden deze leden het opmerkelijk dat het voor de rechter-commissaris
niet mogelijk wordt gemaakt in het kader van een gerechtelijk vooronderzoek
de bevoegdheden uit te oefenen, welke conform dit voorstel aan de opsporingsambtenaren
toekomen buiten het gerechtelijk vooronderzoek. Dat was wel het basisschema
in het wetboek. Waarom wordt daar nu op zo grote schaal mee gebroken? Kan
de rechter-commissaris op grond van artikel 177 Sv ook bevelen, dat de bevoegdheden
van de hier voorgestelde titels worden gebruikt ten behoeve van het gerechtelijk
vooronderzoek? Zo ja, hoe ziet de regering dan de afstemming tussen artikel
177 en de redactie van de voorgestelde bepalingen? Geeft de rechter-commissaris
de officier een bevel, of de opsporingsambtenaar? Zo nee, moet dat dan niet
uitdrukkelijk bepaald worden? Heeft de regering bovendien bewust afgezien
van het voorstellen van een bepaling als artikel 126b, derde lid, Sv, voor
het onderzoek in de zin van titel V?De leden van de GPV-fractie vragen of het geen aanbeveling verdient bij
alle artikelen waar de betreding in de machtiging van de rechter-commissaris
besloten is, duidelijkheid te scheppen door een bepaling gelijk aan artikel
97, vierde lid, van wetsvoorstel 23 251 op te nemen? Als dat niet nodig
is, moet wetsvoorstel 23 251 dan niet dienovereenkomstig worden gewijzigd?De rol en de verantwoordelijkheid van de korpsbeheerder en de korpsleiding
ten aanzien van de inzet van opsporingsmethoden is deze leden nog niet volledig
helder. Kan de korpsbeheerder in de regionale driehoek bijvoorbeeld verlangen
dat opsporing niet op een door de officier van justitie voorgenomen wijze
zal plaatsvinden?De leden van de SP-fractie begrijpen uit de MvT dat de beoordeling van
de inzet van een aantal ingrijpende opsporingsbevoegdheden, zoals bijvoorbeeld
infiltratie en de inzet van een criminele burgerinfiltrant, niet nader wettelijk
wordt geregeld. Gezien de verstrekkendheid van de betreffende opsporingsbevoegdheden
vragen deze leden zich af of het afzien van een nadere wettelijke regeling
wel zo verstandig is. Wat is erop tegen om dit wel nader te regelen, zo vragen
zij de regering.De leden van de SP-fractie hebben in eerdere debatten al aangegeven dat
zij de betrokkenheid van de korpsbeheerder bij de inzet van opsporingsmethoden
in relatie tot de verantwoordelijkheid van het OM onduidelijk vinden. Deze
leden vragen zich af wat er moet gebeuren indien korpsbeheerder en OM ook
na lang beraad in het driehoeksoverleg van mening blijven verschillen. Kan
de regering daar nogmaals op ingaan? 2.8. Afscherming van informatie in verband met een zwaarwegend
opsporingsbelangDe rechter-commissaris is bevoegd, in verband met een zwaarwegend opsporingsbelang,
een getuige te horen en daarvan verslag te doen, op zodanige wijze dat hij
bepaalde informatie niet vastlegt. Het criterium «zwaarwegend
opsporingsbelang» is dus bepalend voor de mogelijkheid tot interne openbaarmaking.
De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat de Nederlandse Orde van Advocaten
(NOvA) vasthoudt aan haar bezwaren tegen het in artikel 187d opgenomen criterium
van het «zwaarwegend opsporingsbelang». Zij acht de door de regering
in de MvT (blz. 20–21) gegeven argumentatie waarom er geen sprake zou
zijn van strijd met artikel 6 EVRM, niet overtuigend, niet in het minst omdat
de overgebleven mogelijkheid tot het stellen van vragen zonder aanspraak op
antwoord niet een tijdige verwezenlijking van artikel 6, derde lid, onder
d, EVRM, inhoudt. Van een contradictoir proces ten aanzien van de door de
rechter-commissaris buiten de stukken gehouden informatie zal volgens de NOvA
in het voorgestelde systeem geen sprake zijn. Bij de beoordeling van de rechtmatigheid
van de toepassing van opsporingsmethoden is het van eminent belang dat kan
worden dóórgevraagd. De leden van de PvdA-fractie vragen of
de regering op deze opmerkingen kan ingaan.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de fracties van VVD en
SGP. Ook de leden van de D66-fractie vragen de regering ter nadere standpuntbepaling
nog eens nader in te gaan op de grief van de NOvA.De regering stelt dat de voorgestelde redactie duidelijk maakt dat de
toepassing van de voorziening om bepaalde informatie af te schermen beperkt
is tot de situatie waarin zulks «strikt noodzakelijk» is. De rechter
moet zich ervan vergewissen (ook in verband met Europese rechtspraak) dat
niet met minder beperkende middelen kan worden volstaan. De leden van de PvdA-fractie
vragen zich af of de zinsnede «er gegrond vermoeden bestaat» in
het eerste lid voldoende spoort met de toelichting die wordt gegeven. Zij
zouden de suggestie willen doen om de formulering van artikel 187d zodanig
te wijzigen dat de woorden «strikt noodzakelijk» in de wettekst
zelf worden opgenomen. Gaarne een reactie hierop van de regering.De door de regering voorgestelde procedure wijkt af van het voorstel van
de PEC op dit punt. De PEC stelde een aparte procedure voor. Kort samengevat
komt de door de PEC voorgestelde procedure erop neer dat de officier van justitie,
met redenen omkleed, kon besluiten stukken niet aan de processtukken toe te
voegen. Hij diende daarop de rechter-commissaris in te lichten, die dan alsnog
kon besluiten dat de stukken dienden te worden gevoegd. De officier van justitie
kon er vervolgens voor kiezen om de zaak niet verder te vervolgen. De regering
stelt voor de rechter-commissaris onderzoek te laten doen en het aan hem over
te laten het verslag zodanig in te richten dat de informatie waarvan de openbaarmaking
een zwaarwegend opsporingsbelang schaadt, achterwege kan blijven. De leden
van de PvdA-fractie missen een onderbouwing van de reden waarom de regering
het voorstel van de PEC niet heeft overgenomen. Zij vragen de regering om
een nadere uitleg, waarbij tevens het element wordt besproken dat de officier,
in vergelijking met de door de PEC voorgestelde procedure, in het regeringsvoorstel
wordt beperkt in zijn mogelijkheden zelf te kunnen beschikken over zijn materiaal.De regeling in de artikelen 187 en 187d bouwt voort op de regeling van
het getuigenverhoor in wetsvoorstel 23 251 (herziening gerechtelijk vooronderzoek).
De leden van de CDA-fractie zouden het overzichtelijker vinden als de desbetreffende
bepalingen uit wetsvoorstel 23 251 zouden worden overgebracht naar het
onderhavige wetsvoorstel.Het wetsvoorstel breidt de af te schermen gegevens, afgezien van het noodzaak-criterium,
oeverloos uit buiten de door artikel 190, eerste lid, Sv, aangeduide indentificatie-gegevens,
zo stelt de NOvA. Het is bepaald niet uitgesloten dat informatie die voor
de beoordeling van bijvoorbeeld de ontvankelijkheid van het OM in een concrete
strafzaak zeer relevant is, toch buiten de stukken wordt gehouden wanneer
potentiële schade aan opsporingsbelangen wordt verwacht.
Volgens de NOvA wordt in het wetsvoorstel de deur te ver opengezet. De NOvA
is niet overtuigd van de noodzaak en rechtmatigheid van de voorgestelde aanvulling
op de reeds bestaande mogelijkheden om beantwoording van vragen te beletten
en de anonimiteit van getuigen te beschermen. De leden van de VVD-fractie
vragen of de regering op deze opmerkingen kan ingaan.Ook de leden van de D66-fractie vragen, ter nadere standpuntbepaling,
of de regering nog eens nader op de grief van de NOvA kan ingaan.Tijdens het KUN-congres wees Buruma erop dat achteraf de controlerende
rol van de rechter-commissaris kleiner wordt, omdat hij volgens het wetsvoorstel
niet, zoals de PEC het wenste, van alle opsporingshandelingen verslagen krijgt
(zie ook Buruma en Muller, blz. 530 en 533). Hij vindt het opmerkelijk dat
in de MvT (blz. 105) wordt gesteld dat het wetsvoorstel minder verstrekkend
is dan de voorstellen van de PEC, omdat het wetsvoorstel niet inhoudt dat
relevante informatie buiten het strafdossier kan worden gehouden. Deze stelling
gaat er volgens hem aan voorbij dat in het wetsvoorstel de officier van justitie
degene is die bepaalt wat relevant is, en niet de rechter. Hierdoor wordt
de vraag of opsporingshandelingen worden getoetst, van min of meer toevallige
omstandigheden afhankelijk. Volgens Buruma is om meerdere redenen geen goede
stap gezet door in het wetsvoorstel aan de rechter-commissaris een geringere
rol toe te kennen dan ook de Kamer voorstond. De belangrijkste reden houdt
verband met de door de PEC geconstateerde gezagscrisis. Machtenscheiding is
een mooie manier om willekeur te voorkomen; de officier van justitie is leider
van de opsporing en de rechter-commissaris toetst slechts, maar dan moet hij
wel meer gaan toetsen. Een tweede reden is dat het wetsvoorstel te veel redeneert
vanuit de belangen van de deelnemers aan een concreet proces en dat wordt
voorbijgegaan aan een algemeen belang dat ook controle op de activiteiten
van politie en justitie wenst. Hier ligt een nieuwe, extra taak voor de rechter-commissaris.
Kan de regering hierop ingaan, zo vragen de leden van de VVD-fractie.Volgens jurisprudentie van het EHRM (Lüdi-arrest) kan een opsporingsbelang
grond zijn voor het handhaven van een anonieme getuige. De leden van de D66-fractie
vragen of de regering het begrip «opsporingsbelang» nader kan
omschrijven. Komt het begrip «belang van de opsporing van ernstige misdrijven»
in artikel 6 EVRM hiermee overeen? Is met het voorgestelde criterium uitgesloten
dat informatie die voor de beoordeling van bijvoorbeeld de ontvankelijkheid
van het OM in een concrete strafzaak zeer relevant is, toch buiten de stukken
wordt gehouden wanneer potentiële schade aan de opsporingsbelangen wordt
verwacht?Volgens de NOvA behoeft de vraag wat «processtukken» zijn,
nadere verduidelijking. Kan de regering hierop een reactie geven?De door de regering voorgestelde procedure wijkt af van het voorstel van
de PEC. Het komt erop neer dat de rechter-commissaris een inhoudelijk grotere
rol krijgt bij de beoordeling van de informatie. In het voorstel van de PEC
bepaalt hij of de stukken al dan niet aan het dossier moeten worden toegevoegd,
terwijl bij het onderhavige voorstel de rechter-commissaris de taak krijgt
om zich actief te bemoeien met de vormgeving van de informatie. De leden van
de D66-fractie vragen de regering nader in te gaan op deze taak in relatie
tot de onafhankelijke positie van de rechter-commissaris.De leden van de fractie van GroenLinks vinden het opheffen van het onderscheid
tussen de pro-actieve fase en het opsporingsonderzoek een gunstige stap, omdat
hiermee de inzichtelijkheid aanzienlijk wordt vergroot. Deze leden vragen
zich af of de jurisprudentie de geheimhouding van de identiteit van observanten
en informanten zoals beschreven onder f en onder 2.8.3, niet aan strikte voorwaarden
heeft verbonden, omdat het belang van de verdediging ernstig
kan worden geschaad door deze geheimhouding. Is de aanvullende regeling niet
in strijd met deze jurisprudentie? Is het criterium «strikt noodzakelijk»
voldoende nauw geformuleerd?Verder vragen deze leden zich af of datgene dat in het kader van het opsporingsbelang
niet in de processtukken hoeft te worden gevoegd, ook altijd moet voldoen
aan de voorwaarde dat de feiten niet relevant zijn voor de zaak. Is de combinatie
van deze eisen niet een paradoxale?De verruiming van de gronden waarop een getuige anoniem kan blijven en
niet rechtstreeks hoeft te worden gehoord, vinden deze leden riskant, en in
strijd met het EVRM. De grond «zwaarwegend onderzoeksbelang» is
naar hun mening veel te ruim. Kan de regering deze grond nader invullen?De leden van de RPF-fractie hebben waardering voor de wijze waarop is
getracht te verzekeren dat alle relevante informatie op het proces bekend
kan worden. Desalniettemin roept de voorgestelde regeling enkele vragen op
met betrekking tot de bijzondere regeling die is getroffen jegens informatie
waarvan openbaarmaking zwaarwegende opsporingsbelangen kan schaden. Met name
het gegeven dat hieronder ook kan worden verstaan dat er een ander onderzoek
loopt dat niet in gevaar mag worden gebracht, lijkt het uitgangspunt van toetsbaarheid
van methoden en informatie te ondergraven. Immers, ten aanzien van grote organisaties
lopen vrijwel altijd wel «andere onderzoeken». Wil de regering
hierop reageren?Op blz. 21–22 van de MvT wordt betoogd dat het voorstel van de regering
wat betreft de rol van de rechter-commissaris inzake de beslissing welke relevante
informatie buiten het strafdossier kan worden gehouden «minder verstrekkend»
is dan het voorstel van de PEC. Houdt het voorstel van de regering niet in,
zo vragen de leden van de SGP-fractie, dat in het regeringsvoorstel de officier
van justitie degene is die bepaalt wat relevant is, en niet de rechter? Wordt
op deze wijze naar de mening van de regering voldoende recht gedaan aan het
algemeen belang dat controle op de activiteiten van politie en justitie wenselijk
is?De leden van de GPV-fractie stellen de vraag of de regeling tot afscherming
van gegevens niet te veel inbreuken oplevert op het uitgangspunt dat sprake
moet zijn van een contradictoir proces. Deze leden achten het niet uitgesloten
dat informatie die voor de beoordeling van bijvoorbeeld de ontvankelijkheid
van het OM in een concrete strafzaak relevant is, toch buiten de processtukken
wordt gehouden wanneer zwaarwegende opsporingsbelangen daartoe aanleiding
(zouden kunnen) geven.De leden van de SP-fractie maken zich zorgen over het inzagerecht van
verdachten en de verdediging in de strafdossiers. Dit inzagerecht is immers
van cruciaal belang om controle te kunnen uitoefenen op de rechtmatigheid
van het politie- en justitieoptreden. Naar deze leden hebben gehoord, verschilt
de rechtspraktijk in dit opzicht nogal eens van de regels. Zo blijkt het in
de praktijk onduidelijk te zijn wat nu eigenlijk dossierstukken zijn, en wanneer
de verdediging recht krijgt op inzage in de stukken. Ook blijken toch nog
vaak stukken te ontbreken dan wel kan daaruit niet worden afgeleid waarop
het redelijk vermoeden van schuld is gebaseerd. Deze leden vragen zich af
of het niet raadzaam zou zijn om deze problematiek in dit wetsvoorstel goed
te regelen. Graag vernemen zij een reactie van de regering hierop. 3. De bijzondere opsporingsmethoden 3.1. De criteria voor de toepassing van de bijzondere
opsporingsbevoegdheden 3.1.1 AlgemeenDe toepassing van de diverse bevoegdheden is in veel gevallen gekoppeld
aan de verdenking van een misdrijf «als omschreven in artikel 67, eerste
lid», dat wil zeggen een misdrijf waarop voorlopige hechtenis is toegelaten
(blz. 23 MvT). Het Kbb meent dat de betreffende bepalingen enige verruiming
behoeven om de strafrechtelijke handhaving van de integriteit van het openbaar
bestuur in voorkomende gevallen beter te kunnen waarborgen. Op een aantal
ambtsmisdrijven (titel XXVIII van het Wetboek van Strafrecht) is geen voorlopige
hechtenis toegelaten, waardoor bij de opsporing van dit type misdrijven de
mogelijkheid om bijzondere opsporingsbevoegdheden toe te passen, ontbreekt.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering of dit geen bezwaar oplevert.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de fracties van VVD, D66,
SGP en GPV. De leden van de D66-fractie vragen daarenboven of de huidige wettelijke
mogelijkheden toereikend zijn voor de strafrechtelijke handhaving van de integriteit
van het openbaar bestuur.De leden van de VVD-fractie wijzen erop dat volgens het Kbb wetsvoorstel
en MvT onvoldoende aandacht besteden aan het onderscheid tussen de tipgever,
de informant, de gestuurde informant en de infiltrant en de verschillende
regels die voor de onderscheiden vormen gelden. In de praktijk is het onderscheid
glijdend. De informant kan al snel in de positie komen dat de inhoud van de
door hem geleverde informatie valt onder artikel 126v (de gestuurde informant),
in welk geval achteraf blijkt dat zijn activiteiten hadden moeten worden voorafgegaan
door een bevel van de officier van justitie. Ook anderszins kunnen de voorgestelde
bepalingen volgens het Kbb in de praktijk tot grote problemen leiden. Indien
de gestuurde informant niet ingaat op een verzoek vanuit een criminele organisatie
om activiteiten te verrichten die op zich geen strafbaar feit opleveren maar
die wel vallen onder artikel 126w (burgerinfiltratie), zal zijn rol van mindere
waarde zijn; indien hij wel op dat verzoek ingaat, is hij in één
keer geworden tot burgerinfiltrant. Is dit wenselijk? Het wetsvoorstel maakt
de inzet van informanten in criminele organisaties in feite niet meer goed
mogelijk, waardoor een bron vervalt die heeft bewezen van cruciaal belang
te zijn bij de bestrijding van de georganiseerde criminaliteit, zo stelt het
Kbb. De leden van de VVD-fractie verzoeken de regering op deze opmerkingen
in te gaan.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de fracties van D66 en
SGP.Sommige bevoegdheden, zoals het opnemen van telecommunicatie (artikel
126t Sv), kunnen worden uitgeoefend jegens personen ten aanzien van wie een
redelijk vermoeden bestaat dat zij betrokken zijn bij het in georganiseerd
verband beramen of plegen van ernstige misdrijven. Deze «betrokkenen»
hoeven geen verdachten te zijn; een meer dan toevallige – maar niet
noodzakelijkerwijs bewuste – betrokkenheid bij het criminele handelen
van de groepering is voldoende (blz. 23 MvT). In zijn inleiding op het KUN-congres
merkte Buruma op dat de mogelijkheid van toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden
ingeval van «betrokkenheid», ver gaat. Het kan betekenen dat personen,
niet-verdachten, ten aanzien van wie geen enkele rol in de organisatie bekend
is (maar die bijvoorbeeld een louter familierechtelijke betrekking met iemand
uit de organisatie hebben), met ingrijpende opsporingsmethoden worden geconfronteerd.
Hierdoor lijkt de kring van personen die aan de nieuwe bevoegdheden kunnen
worden onderworpen volgens Buruma te groot. Ook Boek (blz. 540)
heeft zich hierover in kritische zin uitgelaten. De leden van de VVD-fractie
vragen of de regering op deze opmerkingen kan ingaan.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de SGP-fractie. Is het
begrip «betrokkenheid» niet veel te ruim en te vaag om dienst
te kunnen doen als criterium?De regering is niet ingegaan op de suggestie van de NOvA om de overgang
te regelen van de fase waarin het onderzoek zich richt op bevestiging van
het vermoeden dat in georganiseerd verband misdrijven worden gepleegd of beraamd
die een inbreuk op de rechtsorde opleveren, naar de fase waarin sprake is
van een concrete verdenking van een strafbaar feit (blz. 22–26 MvT).
Deze overgang heeft gevolgen voor de toewijzing van bevoegdheden en de daarbij
behorende controle- en toetsingsmogelijkheden. Kan de regering alsnog op deze
suggestie ingaan, zo vragen de leden van de VVD-fractie.De NOvA betreurt het, gezien het grote maatschappelijke belang dat een
ieder zich zonder vrees moet kunnen wenden tot de in artikel 218 Sv bedoelde
hulpverleners, dat de regering niet is ingegaan op haar opmerkingen over de
positie van deze door de rechtspraak beperkte groep van geheimhouders. Toepassing
van de in het wetsvoorstel opgenomen bevoegdheden kan ertoe leiden dat advocaten
ongewild met bijzondere dwangmiddelen zoals tappen of afluisteren in aanraking
komen. De NOvA is van oordeel dat de wetgever de zedelijke plicht heeft een
afweging te maken tussen het belang van de waarheidsvinding en eerdergenoemd
maatschappelijk belang. Het zou volgens de NOvA volledig met het systeem van
strafvordering stroken indien die afweging uitvalt op dezelfde wijze als in
artikel 218 Sv voorzien. De leden van de VVD-fractie verzoeken de regering
hierop in te gaan.De leden van de SGP-fractie stellen dezelfde vraag.Het onderscheid dat in de definitie van opsporingsonderzoek wordt gemaakt
tussen de klassieke «artikel 27 Sv-misdrijven» en het beramen
of plegen van misdrijven in georganiseerd verband wordt doorgevoerd in het
gehele wetsvoorstel met betrekking tot opsporingsmethoden. De leden van de
D66-fractie vinden ook dat deze twee vormen van opsporing zo scherp mogelijk
uit elkaar moeten worden gehouden. De gescheiden regeling van de toepasbaarheid
van de opsporingsmethoden in de titels IVa en V draagt hiertoe zeker in belangrijke
mate bij. Dat ten aanzien van de categorie georganiseerde criminaliteit een
ruimere toepasbaarheid van opsporingsmethoden wordt gecreëerd, spreekt
voor zich. Met het oog op de effectiviteit is het echter van belang dat beide
trajecten met bijbehorende bevoegdheden voldoende afgebakend zijn. De leden
van de D66-fractie beseffen dat deze scheidslijnen in de praktijk vaak niet
zo helder zijn. Tijdens het opsporingsonderzoek ex titel V zal men regelmatig
komen tot een vermoeden dat een concreet strafbaar feit is begaan. Voorkomen
moet worden dat een soort schemergebied ontstaat, waar in het kader van het
onderzoek naar georganiseerde criminaliteit ingrijpende opsporingsmethoden
worden aangewend, zonder daarbij de duidelijker omlijnde regels voor de opsporing
van concrete feiten van hoofdstuk IV in acht te nemen. Wat voor effect heeft
de constatering dat de regeling in titel IV van toepassing wordt op het opsporingsonderzoek?
De leden van de D66-fractie vragen een nadere toelichting over dit traject.
Deze leden voelen in beginsel voor de eerdergenoemde suggestie van de NOvA
om de overgang te regelen van de fase waarin het onderzoek zich richt op bevestiging
van het vermoeden dat in georganiseerd verband misdrijven worden gepleegd
of beraamd die een inbreuk op de rechtsorde opleveren, naar de fase waarin
sprake is van een concrete verdenking van een strafbaar feit. Deze leden hebben
echter twijfels over de praktische hanteerbaarheid van een dergelijke regeling.
Kan de regering hier nader op ingaan? De leden van de fractie van GroenLinks achten het juist dat er verschillende
criteria zijn neergelegd voor de verschillende opsporingsbevoegdheden, waarmee
wordt voorkomen dat de verruiming van de opsporingsbevoegdheden disproportioneel
kan worden gehanteerd. Toch vragen deze leden zich af of de zeer ingrijpende
middelen, zoals infiltratie en het opnemen van (tele)communicatie, niet alleen
voor de georganiseerde criminaliteit ingezet zouden moeten worden. Deze leden
vinden het verwarrend dat deze middelen onder afdeling IVa zijn opgenomen,
terwijl bij afdeling V duidelijk wordt dat deze middelen juist alleen bij
de georganiseerde criminaliteit mogen worden ingezet. Verder achten zij de
mate van betrokkenheid niet duidelijk omschreven. Het moet gaan om meer dan
toevallige betrokkenheid, maar het hoeft niet om bewuste betrokkenheid te
gaan. Zit daar niet een tegenstrijdigheid in? Zij vragen zich af of de criteria
om de middelen tegen bepaalde personen te mogen inzetten niet duidelijker
omschreven zouden moeten worden.Een belangrijk onderscheidingspunt bij de voorgestelde wijze om opsporingsmethoden
te normeren, betreft de veronderstelde aanwezigheid van, of deelname aan misdrijven
in georganiseerd verband. In dat geval zijn eerder, meer bevoegdheden mogelijk.
Relevant in dit verband is de relatie tussen het begrip «georganiseerd
verband» en een aantal andere wetsbepalingen. Te noemen zijn de artikelen
140 Sr, 10a Opiumwet en 46 Sr. De leden van de RPF-fractie vragen hoe al deze
artikelen zich tot elkaar verhouden. Deze vraag lijkt te meer relevant, nu
is afgezien van de opname van een definitie van georganiseerd verband in de
wet. Mag overigens uit de passage daarover eerder in de MvT (blz. 4) worden
begrepen dat daarmee impliciet de definitie van de PEC wordt overgenomen?Daarbij stellen deze leden de vraag of het criterium «betrokken
zijn bij» het in georganiseerd verband beramen van een misdrijf niet
te onbepaald is. Zelfs hoeft het niet te gaan om bewuste betrokkenheid. Toch
kunnen dan ingrijpende opsporingsmethoden worden ingezet. Ligt het echter
wel voor de hand om jegens personen van wie geen enkele rol bij de organisatie
bekend is (de moeder van de boef bijvoorbeeld), dit soort maatregelen te treffen?En als hun privacy vervolgens is geschonden, dan wel andere rechten, liggen
dan niet allerlei claims op de loer?De leden van de GPV-fractie vrezen dat het onderscheid tussen tipgever,
informant, gestuurde informant en infiltrant in de praktijk op problemen kan
stuiten en glijdend kan blijken te zijn. Deze leden achten het goed denkbaar
dat bijvoorbeeld een informant op enig moment informatie aanlevert, die valt
onder artikel 126v, in welk geval achteraf blijkt dat zijn activiteiten hadden
moeten worden voorafgegaan door een bevel van de officier van justitie. Ook
de inzet van informanten kan op enig moment van weinig waarde blijken te zijn
wanneer deze weigert een activiteit te verrichten die een strafbaar feit oplevert
waardoor zijn geloofwaardigheid in het criminele milieu tot nul gereduceerd
wordt. Moeten deze leden de systematiek van het wetsvoorstel zo begrijpen
dat in al die gevallen waarin sprake is van een «rolverwisseling»
achteraf alsnog legitimatie van de activiteit door de officier van justitie
moet plaatsvinden?De leden van de GPV-fractie vragen zich af of de kring van personen die
aan de nieuwe bevoegdheden kunnen worden onderworpen, in bepaalde gevallen
niet te ruim wordt gedefinieerd. Is de (toevallige) betrokkenheid bij het
in georganiseerd verband beramen of plegen van ernstige misdrijven in alle
gevallen wel voldoende reden om vergaande inbreuken op de persoonlijke levenssfeer
te rechtvaardigen? Hoe luidt het antwoord op die vraag in het licht van het
EVRM?De leden van de GPV-fractie is niet duidelijk geworden of de wijziging
van een vermoeden in een concrete verdenking dat in georganiseerd verband misdrijven worden gepleegd, gevolgen heeft voor de toewijzing van
bevoegdheden en de daarbij behorende controle- en toetsingsmogelijkheden.
Kan de regering daar eens op ingaan? 3.1.2 Het nieuwe verdenkingscriteriumDe zware opsporingsbevoegdheden, als geregeld in titel V, mogen uitsluitend
worden gebruikt ten behoeve van strafrechtelijke afdoening van delicten en
niet om de informatiepositie te verbeteren van politie en justitie in het
algemeen. De leden van de PvdA-fractie vragen de regering om aan te geven
welke garanties er zijn om deze stelling waar te maken. Daarbij zouden zij
tevens de vraag betrokken willen zien in hoeverre de grenzen strak getrokken
kunnen worden.De leden van de CDA-fractie vragen of het onderscheid tussen deelname
aan een criminele organisatie (artikel 140 Sr) en betrokkenheid daarbij (het
nieuwe verdenkingscriterium) niet aan de vage kant is en in de praktijk moeilijk
te hanteren zal zijn.Op grond van de voorgestelde titel V kunnen bijzondere opsporingsbevoegdheden
worden ingezet bij het onderzoek op basis van een vermoeden dat er «in
georganiseerd verband» ernstige misdrijven worden beraamd of gepleegd.
Over de interpretatie van dit begrip wordt in de MvT (blz. 24) het volgende
opgemerkt: «Met georganiseerd verband wordt bedoeld een verband dat
deel uitmaakt van de georganiseerde criminaliteit. (...) Hierbij kan worden
gedacht aan de definitie van georganiseerde criminaliteit, die door de PEC
is opgesteld en die is vermeld in paragraaf 2.3 van deze memorie van toelichting.»
In paragraaf 2.3 (blz. 4 MvT) staat dat «volgens de PEC» van georganiseerde
criminaliteit sprake is wanneer groepen van personen aan een drietal eisen
voldoen. Kan uit deze – voorzichtige – formuleringen worden afgeleid,
zo vragen de leden van de VVD-fractie, dat de regering de definitie van de
PEC volledig overneemt? Ook door de Raad van State (advies, blz. 2, punt 1c)
is gewezen op het «enigszins vrijblijvende» karakter van de verwijzing
naar de definitie van de PEC.De leden van de SGP-fractie sluiten zich bij de hiervoor bedoelde vraag
aan. Of hanteert de regering het begrip «georganiseerde criminaliteit»
zoals in het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet politieregisters?Het advies van de Raad van State (blz. 2, punt 1c, en blz. 4, punt 2b)
om, mede in verband met het door het EHRM gehanteerde criterium van «foreseeability»,
het belangrijke begrip «georganiseerd verband» in de wet zelf
te omschrijven is door de regering niet gevolgd, omdat een definitie volgens
haar geen verduidelijking kan bieden (nader rapport, blz. 3, punt 1c). Hier
kan men tegenover stellen dat zelfs als die omschrijving op haar beurt weer
vage begrippen bevat (zoals de regering stelt), toch een verduidelijking optreedt.
Het gaat immers niet om volledige duidelijkheid, maar om méér
duidelijkheid over de inhoud van het begrip. Ook de Aanwijzingen voor de regelgeving
verplichten ertoe termen met een te weinig bepaalde betekenis te definiëren
(aanwijzing 121, eerste lid). Ook in de literatuur is het betoog van de regering
in het nader rapport «onbevredigend» genoemd (M. Scheffers en
P. de Vries, Opsporing geregeld, in: Ars Aequi 46 (1997) 10, blz. 720). De
leden van de VVD-fractie vragen waarom de regering er niet voor heeft gekozen
om bijvoorbeeld de omschrijving die in de MvT van «georganiseerd verband»
wordt gegeven, op een of andere wijze in de wet zelf neer te leggen. Men kan
toch bezwaarlijk beweren dat dit geen (beperkte) verduidelijking zou betekenen.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de SGP-fractie. Kan de regering aangeven, zo vragen de leden van de VVD-fractie, op welke
wijze wordt vastgesteld of sprake is van een «georganiseerd verband»
als bedoeld in onder meer titel V?Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de fracties van SGP en
GPV.In de afscherming schuilt een belangrijk deel van het gevaar dat van de
georganiseerde criminaliteit uitgaat en juist het gevaar legitimeert de toepassing
van bijzondere bevoegdheden buiten het geval van een verdenking van een gepleegd
strafbaar feit, aldus Buruma tijdens het KUN-congres. Vastgesteld moet worden
dat het element «afscherming», dat door de PEC belangrijk werd
geacht, niet met zoveel woorden is overgenomen in het wetsvoorstel. Volgens
Buruma dreigt nu op zijn minst een situatie te ontstaan waarin de materieel-rechtelijke
betekenis van criminele organisaties (artikel 140 Sr) en de voorgestelde strafvorderlijke
betekenis van het begrip uiteen gaan lopen. Wat nodig is, is ofwel wijziging
van artikel 140 Sr (bijvoorbeeld in de richting van het Oostenrijkse artikel
278a), ofwel opneming van de beperkende definitie van criminele organisaties
in het wetsvoorstel. De leden van de VVD-fractie vragen of de regering op
deze opmerkingen, en met name op het pleidooi voor een aanscherping (wettelijke
definiëring) van de strafvorderlijke betekenis van «georganiseerd
verband», kan ingaan.Ook de leden van de SGP-fractie stellen deze vraag.De NVvR vraagt speciale aandacht voor de zeer vergaande reikwijdte van
het voorgestelde artikel 126o door de – elkaar over en weer versterkende –
interferentie met de artikelen 46 Sr, 10a Opiumwet (strafbaarstelling van
voorbereidingshandelingen) en 140 Sr (deelname aan een criminele organisatie).
De NVvR wijst op de behoefte vanuit de praktijk aan een samenvattend betekenisoverzicht
van de criteria/voorwaarden voor de inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden
met betrekking tot georganiseerde criminaliteit, zoals georganiseerd verband,
beramen, samenhang met andere misdrijven en ernstige inbreuk op de rechtsorde.
In de MvT (blz. 24–26) is hiertoe een aanzet gegeven, die echter nog
niet voldoende inzicht verschaft. Is de regering bereid alsnog een dergelijk
betekenisoverzicht op te stellen, zo vragen de leden van de VVD-fractie.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de SGP-fractie.Ook in de literatuur is gevraagd om meer duidelijkheid over de verhouding
tussen het nieuwe criterium en de bestaande artikelen 46 en 140 Sr en 10a
Opiumwet. Kan de regering hierover een nadere toelichting geven, zo vragen
de leden van de VVD-fractie.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de fracties van SGP en
GPV.Is het onderscheid tussen een «vermoeden van deelname» en
een «vermoeden van betrokkenheid» bij een criminele organisatie
(blz. 25–26 MvT) niet erg dun, zoals wel wordt gesteld (Buruma en Muller,
blz. 528; in zijn inleiding op het KUN-congres herhaalde Buruma dat hij de
introductie van dit onderscheid niet toejuicht)?Deze vraag worden ook gesteld door de leden van de fracties van SGP en
GPV. De leden van de GPV-fractie vragen waarom bedoeld onderscheid wordt geïntroduceerd
en wat daarvan de meerwaarde is.Voor commentaar met betrekking tot de definitie van georganiseerde criminaliteit
verwijzen de leden van de D66-fractie naar de opmerkingen die zij daarover
hebben gemaakt in paragraaf 2.3 van onderhavig verslag.Enkele van de in titel V geregelde bevoegdheden, die vergaand kunnen ingrijpen
in de grondrechten van de burgers, kunnen worden toegepast ten aanzien van
personen van wie een redelijk vermoeden bestaat dat zij betrokken zijn bij
het in georganiseerd verband plegen of beramen van ernstige misdrijven. Betrokkenheid
is het enige criterium, de schuldvraag staat hier los van: het kan gaan om
onschuldige personen die betrokkene zijn zonder zich daarvan bewust te zijn.
De leden van de D66-fractie vragen op grond van welke overwegingen
de regering meent dat een dergelijke zware aantasting van iemands recht op
privacy ten aanzien van onschuldige personen in overeenstemming is met de
uitgangspunten van de rechtsstaat, in het bijzonder wanneer de informatie
omtrent het toepassen van opsporingsbevoegdheden met een beroep op «zwaarwegend
opsporingsbelang» (artikel 187d) nimmer ter kennis komt van de betrokkene.Is het niet te optimistisch om er bij voorbaat van uit te gaan dat er
van de organisatiecriminaliteit, zoals bij fraude, milieudelicten en andere
bijzondere delicten, niet zo'n dreiging uitgaat dat de inzet van ingrijpende
opsporingsbevoegdheden niet gerechtvaardigd is, zo vragen de leden van de
fractie van GroenLinks. Met name de milieucriminaliteit blijkt toch vaak moeilijk
te vervolgen wegens gebrek aan inzicht in een organisatie. In de MvT (blz.
25) noemt de regering juist milieudelicten en ernstige fraude als voorbeelden
waarbij de rechtsorde ernstig wordt geschokt. Graag een verduidelijking van
dit onderscheid, en tevens een nadere toelichting op het begrip «het
ernstig schokken van de rechtsorde».Deze leden vragen zich af of de grondslag voor titel V, die ligt in het
vermoeden dat misdrijven worden beraamd, niet ook op een concrete verdenking
zou moeten berusten. Het zou dan niet hoeven te gaan om een concreet strafbaar
feit, maar wel om een concrete grondslag die het vermoeden kan staven. Verder
vragen zij zich af of er niet een nadere invulling van het begrip «beraming»
zou moeten worden gegeven. Juist omdat het al niet om een bepaalde persoon
of een bepaald strafbaar feit hoeft te gaan, zou enige begrenzing wenselijk
zijn. Is het begrip «beramen» in de jurisprudentie niet verder
uitgewerkt?De leden van de GPV-fractie vragen een nadere toelichting te geven op
het begrip «georganiseerd verband». Kan uit de toelichting op
het wetsvoorstel worden afgeleid dat de regering de begripsdefinitie van de
PEC onderschrijft? Gelet op het belang van een juiste omschrijving van dit
begrip voor de rechtmatigheid van de toepassing van ingrijpende opsporingsbevoegdheden
is er volgens de leden van de GPV-fractie veel voor te zeggen een omschrijving
van georganiseerd verband in de wettekst op te nemen. Ook wanneer daarmee
geen volledige duidelijkheid over de reikwijdte van dit begrip kan worden
verkregen, kan het door het EHRM gehanteerde criterium van «foreseeability»
vereisen dat in ieder geval een zo groot mogelijke duidelijkheid rond dit
begrip bestaat. Deze leden dringen erop aan een definitie in lijn met die
van de PEC in overweging te nemen. Kan de regering ingaan op de strafvorderlijke
betekenis van het al dan niet opnemen van een definitie van georganiseerd
verband in het Wetboek van Strafvordering?De leden van de SP-fractie vinden de verhouding tussen artikel 126o, eerste
lid, Sr, en de verschillende artikelen 10a Opiumwet, 46 Sr en 140 Sr onduidelijk.
De combinatie van deze artikelen kan daarentegen verstrekkend zijn. Bovendien
is het verschil tussen «het vermoeden van deelname» en «een
vermoeden van betrokkenheid» zo gering, dat deze leden zich afvragen
of dit wel houdbaar is. Kan de regering een nadere toelichting geven? 3.2. ObservatieDe regering stelt voor om alleen die vormen van observatie te regelen
die stelselmatig zijn, dat wil zeggen dat bepalend is dat de observatie tot
resultaat kan hebben het in beeld brengen van een bepaald aspect van iemands
leven. De intensiteit is afhankelijk van het resultaat dat met de observatie
kan worden bereikt. De leden van de PvdA-fractie hebben getracht zich voor
te stellen hoe dit in de praktijk zal uitwerken. Wanneer is sprake
van stelselmatig observeren? Wanneer wordt de grens overschreden van de politieambtenaar
die zo eens observeert (oren en ogen openhoudt) naar de ambtenaar die stelselmatig
observeert? Een opdracht zoals «hou die persoon eens een tijdje in de
gaten», is dat stelselmatig? Of is dat alleen het geval als de officier
van justitie de opdracht geeft in plaats van de chef? Als de politieman geen
resultaat boekt met zijn observatie, zal veilig volgehouden kunnen worden
dat het niet stelselmatig was. Maar stel dat hij door een gelukkig toeval
in het bezit komt van bijvoorbeeld belangrijke gegevens van de persoon die
in de gaten wordt gehouden? Tenslotte kan er volgens de MvT ook sprake zijn
van kortstondige stelselmatige observatie. Met andere woorden, kan de situatie
ontstaan dat de resultaten van een eenvoudige niet-stelselmatige observatie
plotseling onrechtmatig zijn verkregen omdat het resultaat zodanig veel gegevens
van een persoon oplevert dat hier moet worden gesproken van stelselmatige
observatie en dat er dus een bevel van de officier van justitie had moeten
zijn? Is het mogelijk dat het OM in de rechtszaal moet verdedigen dat er terecht
geen sprake was van stelselmatige observatie, maar dat de informatie, die
de totale zakelijke kant van de verdachte onthult, zomaar bij een oplettende
politieman in de schoot kwam vallen? En dat dus de opzet van de politie er
niet op gericht was om zo'n indringend beeld van de verdachte te krijgen?
Gaarne hierop een reactie van de regering, temeer omdat de leden van de PvdA-fractie,
met de Raad van State, de regering weliswaar toegeven dat de normering van
observatie op basis van tijdsduur zoals voorgesteld door de PEC een aantal
nadelen kent, maar overigens van mening zijn dat dit stelsel beslist het voordeel
van de eenvoud heeft. De regering heeft deze leden met de gegeven toelichting
nog niet kunnen overtuigen dat het nu gekozen stelsel de voorkeur verdient
en deze leden zijn van mening dat er een nadere concretisering van het begrip «stelselmatig
observeren» nodig is om hun oordeel te doen omslaan.De voorgestelde regeling van observatie wijkt af van het voorstel van
de PEC. De PEC stelde de duur van de observatie centraal, terwijl het wetsvoorstel
de stelselmatigheid van de observatie als uitgangspunt neemt (blz. 26–28
en 110 MvT). In zijn inleiding op het KUN-congres stelde Buruma dat in de
voorgestelde regeling de duur van de observatie ten onrechte geen rol speelt.
Door die duur niet eens als een eerste indicatie te aanvaarden, kan discussie
ontstaan over de vraag of een observatie gedurende negen maanden zonder betrokkenheid
van de officier van justitie toelaatbaar is, als de politie meende dat de
observatie niet stelselmatig was. De wet geeft volgens Buruma te weinig beperkingen
door slechts de stelselmatigheid als criterium te hanteren. Dit punt wordt ook opgeworpen door de leden van de VVD-fractie.Indien in de praktijk behoefte blijkt te bestaan een nadere concretisering
van het begrip «stelselmatige observatie», zal daarin door middel
van een richtlijn worden voorzien (blz. 27 MvT). Volgens het Kbb doet die
behoefte zich inderdaad voor. Kan de regering hierop ingaan, zo vragen de
leden van de PvdA-fractie.Dezelfde vraag wordt gesteld door de leden van de VVD-fractie.De leden van de CDA-fractie vragen welke wettelijke grondslag de regering
ziet voor niet-stelselmatige observatie.Voorts vragen zij of het observeren van een zaak, bijvoorbeeld een auto
of een voordeur, niet evenzeer regeling behoeft omdat het gebruik daarvan
iemands privacy kan betreffen.De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat observatie een zeer belangrijke
basale opsporingsmethode is. Onduidelijkheid over de aanwending daarvan moet
worden vermeden. In dit kader vragen zij nadere aandacht voor het door de
regering geïntroduceerde begrip «stelselmatige observatie»,
waarvoor toestemming van de officier van justitie nodig is. Deze
leden vragen zich af of dit begrip voldoende eenvoudig objectiveerbaar is.
Zij kunnen zich bijvoorbeeld voorstellen dat een observatieteam in grote lijnen
de handel en wandel van enige leden van een criminele organisatie volgt en
incidenteel – wanneer een tip is binnengekomen bijvoorbeeld omtrent
een drugstransport – aan een specifiek lid gedurende een of meer dagen
meer aandacht besteedt. Het is de vraag of die handelwijze vervolgens onder
stelselmatige observatie valt. De leden van de VVD-fractie achten de toezegging
van de regering om te zijner tijd het begrip «stelselmatige observatie»
nader te concretiseren, onvoldoende. Zij zijn van mening dat, direct na invoering
daarvan, de rechercheurs op de werkvloer moeten weten waar zij aan toe zijn.
Deze leden nodigen de regering uit om voor de normering van observatie nadere
objectieve criteria, zoals bijvoorbeeld de duur van de observatie, toe te
voegen. De PEC heeft daarvoor aanknopingspunten geboden.Volgens Buruma is de bevoegdheid om zaken te observeren ten onrechte niet
apart geregeld. De regering stelt dat het observeren van een zaak niet kan
leiden tot een zodanige inbreuk op iemands privacy dat gesteld zou moeten
worden dat een aparte wettelijke voorziening daarvoor vereist is (blz. 28
MvT). Buruma noemt echter als voorbeeld het gedurende een periode van drie
maanden onafgebroken filmen van iemands voordeur; dit moet toch als een inbreuk
op betrokkenes privacy worden aangemerkt. Hoe ziet de regering dit, zo vragen
de leden van de VVD-fractie.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de D66-fractie.De Raad van State acht het niet uitgesloten dat de richtlijnen ter nadere
concretisering van wat onder «stelselmatige» observatie moet worden
verstaan, gezien de veelheid van de zich voordoende situaties, complex zullen
zijn. Op grond hiervan adviseert de Raad de observatie te normeren op basis
van tijdsbeslag (advies Raad van State, blz. 7, punt 4). De leden van de VVD-fractie
vragen of de regering de vrees deelt dat die nadere concretisering een hoge
graad van complexiteit zal vertonen. Zo ja, vormt dit geen probleem?Dezelfde vragen worden gesteld door de leden van de SGP-fractie.De voorgestelde regeling wijkt af van het voorstel van de PEC. De PEC
stelde de duur van de observatie centraal, terwijl het wetsvoorstel de stelselmatigheid
van de observatie als uitgangspunt neemt. Er zou verschil van mening kunnen
ontstaan over de vraag of een eenmalige, maar lang durende observatie al dan
niet stelselmatig is. Wat wordt onder stelselmatig verstaan, zo vragen de
leden van de D66-fractie. Volgens Buruma (inleiding KUN-congres) speelt in
de voorgestelde regeling de duur van de observatie ten onrechte geen rol.
Volgens hem geeft de wet te weinig beperkingen door slechts de stelselmatigheid
als criterium te nemen. De leden van de D66-fractie vragen zich evenzeer af
of onder het begrip «stelselmatig» wel «langdurig»
kan worden vervat. Waarom heeft de regering niet gekozen voor een aanvulling
van het criterium met «langdurig»?Zou het in elk geval niet wenselijk zijn het begrip «stelselmatige
observatie» door middel van een richtlijn nader te concretiseren? Deelt
de regering de vrees van de Raad van State dat nadere concretisering een hoge
graad van complexiteit zal vertonen? Zo ja, vormt dit geen probleem?De voorgestelde regeling raakt alle opsporingsambtenaren die van de methode
van observatie gebruikmaken. Zo zal het ook van toepassing zijn op buitengewoon
opsporingsambtenaren zoals sociaal rechercheurs. Volgens het Vereniging van
directeuren van overheidsorganen voor sociale arbeid (Divosa) ligt het accent
van de opsporingswerkzaamheden steeds meer bij bijstandsontvangenden die zwart
werken of een onjuiste opgave doen van hun woon- of leefsituatie. Voor het
vergaren van strafrechtelijk bewijs is het observeren een noodzakelijke opsporingsmethode.
Ingevolge het wetsvoorstel moet voor observatie vooraf een bevel
worden gegeven door de officier van justitie. Aan deze nieuwe werkwijze zouden
alleen al voor sociale diensten enorme kosten zijn verbonden (minimaal 6 miljoen
gulden).Kloppen deze verwachtingen volgens de regering, zo vragen de leden van
de D66-fractie. Ziet de regering aanleiding op grond van de bezwaren van Divosa
en het Landelijk Contact Sociaal Rechercheurs om een nuancering aan te brengen
in de wettelijke regeling, voorzover het observatie zonder technische hulpmiddelen
door deze categorie van opsporingsambtenaren betreft?Is het onderscheid tussen niet-stelselmatige en stelselmatige observatie
niet even arbitrair als het voorgestelde onderscheid van de PEC, zo vragen
de leden van de fractie van GroenLinks. Deze leden noemen als voorbeeld het
zeer frequent en intensief volgen met de camera (ook zonder registratie) of
verrekijker, dat naar hun mening ook als stelselmatig zou kunnen worden beschouwd.
Zou een richtlijn voor het begrip «stelselmatige observatie» niet
al direct wenselijk zijn? Deze leden zijn er niet van overtuigd dat de definitie
niet te veel ruimte openlaat voor interpretatie, waardoor wellicht de officier
van justitie niet om toestemming wordt gevraagd voor toch ingrijpende vormen
van observatie. Ter voorkoming hiervan en om te komen tot een uniform beleid,
zou een richtlijn moeten worden opgesteld.Zou er niet een rol weggelegd moeten zijn voor de rechter-commissaris
in het geval van stelselmatige observatie? Juist omdat het ernstig indringt
in de persoonlijke levenssfeer, zou een rechterlijke machtiging meer waarborgen
kunnen bieden. Met name bij het zonder toestemming betreden van een besloten
plaats, teneinde te kunnen observeren, zou een gedachte aan het betrekken
van de rechter-commissaris op haar plaats zijn, aldus de leden van de fractie
van GroenLinks.De leden van de RPF-fractie stellen vast dat voor de toepassing van deze
methode voor andere toetsingscriteria is gekozen dan de PEC voorstelde. De
genoemde bezwaren tegen het PEC-voorstel zijn begrijpelijk; anderzijds roept
ook de afgrenzing van «stelselmatig» problemen op. Zij zijn er
op dit moment nog niet van overtuigd dat de regering de meest voor de hand
liggende oplossing kiest.Deze leden vragen op dit punt waarom de observatie van zaken in dit voorstel
ongeregeld wordt gelaten. Ook het drie maanden observeren van een voordeur
kan immers inbreuk maken op iemands rechten.Terzijde merken de leden van de RPF-fractie nog op ervan uit te gaan dat
in een later stadium de contra-observatie nog zal worden geregeld (strafbaar
gesteld). Zien zij dat goed? Kan contra-observatie overigens worden beschouwd
als een vorm van belagen, zoals in het voorstel van wet van de leden Dittrich,
Swildens-Rozendaal en O.P.G. Vos tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht
en het Wetboek van Strafvordering (strafbaarstelling van belaging; 25 768)
voorgesteld?Kan worden toegelicht hoe de in dit wetsvoorstel voorgestelde opsporingsmethoden
zich verhouden tot opsporingsmethoden – met name valt te denken aan
de methode observatie – die in het kader van de handhaving van sociale-zekerheidswetten
door sociaal rechercheurs worden toegepast?Wat betreft de voorgestelde regeling van observatie constateren de leden
van de SGP-fractie dat deze afwijkt van het voorstel van de PEC. De PEC stelde
de duur van de observatie centraal, terwijl het wetsvoorstel de stelselmatigheid
van de observatie als uitgangspunt kiest.Deze leden vragen de regering of het hanteren van de stelselmatigheid
er niet toe moet leiden dat te weinig beperkingen mogelijk zijn.De regering stelt (blz. 28 MvT) dat het observeren van een zaak niet kon
leiden tot een zodanige inbreuk op iemands privacy dat gesteld zou moeten
worden dat een aparte wettelijke voorziening vereist is. Kan de regering dit
standpunt ook volhouden indien bijvoorbeeld gedurende een periode van drie
maanden onafgebroken filmen van iemands voordeur? Moet dit niet als een inbreuk
op betrokkenes privacy worden aangemerkt?De leden van de GPV-fractie steunen de regering in haar opvatting dat
de mate waarin observatie ingrijpt in de persoonlijke levenssfeer het uitgangspunt
vormt voor stelselmatigheid. Deze leden vragen zich wel af of de duur van
de observatie geheel buiten de bepaling van stelselmatigheid kan blijven.
Zij stellen die vraag, omdat het deze leden onwenselijk voorkomt dat de politie
gedurende bijvoorbeeld negen maanden zonder betrokkenheid van de officier
van justitie observeert omdat de politie meent dat die observatie geen stelselmatig
karakter draagt. De leden van de GPV-fractie vragen of tijdsverloop op enigerlei
wijze als aanvullend criterium kan functioneren ter bepaling van de stelselmatigheid
van de observatie. De noodzaak daartoe kan zich naar de opvatting van deze
leden ook laten gelden bij de uitwerking van de richtlijnen ter nadere concretisering
van wat onder stelselmatige observatie dient te worden verstaan. Kan reeds
worden uiteengezet welke problemen zich bij de uitwerking van die richtlijnen
zouden kunnen voordoen en in welke mate een aanvullend criterium met betrekking
tot het tijdsverloop van de observatie die problemen zou kunnen wegnemen?De leden van de GPV-fractie vragen ook aandacht voor de gevolgen van het
wetsvoorstel voor de sociale recherche. Vallen de door de sociale recherche
uitgevoerde observaties in bepaalde gevallen onder de omschrijving van artikel
126g Sv? Indien dit het geval is, is het dan wel in alle gevallen noodzakelijk
dat de officier van justitie een bevel geeft tot observatie? Wat zijn de financiële,
personele en organisatorische gevolgen voor bijzondere opsporingsdiensten
en het OM wanneer voor observatie door opsporingsambtenaren in een substantieel
aantal gevallen een bevel van de officier van justitie noodzakelijk is? Zullen
deze diensten hun taak naar behoren kunnen uitvoeren, nu observatie in beginsel
is gebonden aan een maximale termijn van drie maanden? Kan het bevel van de
officier van justitie voor observatie door bijzondere opsporingsdiensten achterwege
blijven voorzover bij die observatie geen gebruik wordt gemaakt van technische
hulpmiddelen, anders dan een verrekijker of fototoestel?De leden van de GPV-fractie stellen enige vragen met betrekking tot de
inzet van peilapparatuur. Deze leden zijn van opvatting dat het de voorkeur
verdient de inzet van dergelijke apparatuur alleen mogelijk te maken voor
een daartoe aangewezen centrale instantie of een politie-onderdeel, bijvoorbeeld
het KLPD. Ook zou periodiek een onafhankelijke controle van deze apparatuur
moeten worden toegestaan. Voorts geven deze leden in overweging een duidelijker
onderscheid aan te brengen tussen tactische en technische inzet van deze apparatuur.
Deze leden vragen speciaal aandacht voor het gebruik van peilapparatuur in
relatie tot het territorialiteitsbeginsel. In de praktijk komt het immers
voor dat peilapparatuur wordt geplaatst op schepen en vrachtwagens die zich
ook buiten de Nederlandse grenzen bewegen. In hoeverre worden daarmee actieve
opsporingshandelingen verricht in andere landen? Bestaan hieromtrent afspraken
met opsporingsinstanties in andere Europese landen? 3.3. Politiële infiltratieDe leden van de PvdA-fractie stemmen in met de voorwaarden die worden
gesteld om tot infiltratie over te gaan. Vragen hebben deze leden echter bij
het verdere verloop van het traject, dus nadat met de infiltratie is begonnen.
Zoals de MvT (blz. 29) terecht stelt, is het bijna onvermijdelijk dat de infiltrant
strafbare feiten zal plegen. Hij zal in het belang van zijn geloofwaardigheid
bijvoorbeeld moeten deelnemen aan de criminele organisatie waarin hij infiltreert.
Vaak ook zal hij ernstiger strafbare feiten moeten plegen dan deelname aan
een criminele organisatie. De leden van de PvdA-fractie missen echter node
een toelichting van de regering over waar de grenzen voor het plegen van strafbare
feiten worden getrokken. Welke strafbare feiten kunnen niet meer, en welke
nog net wel, en welke omstandigheden spelen daarbij een rol? Hoewel deze leden
zich realiseren dat een exacte opsomming waarschijnlijk niet kan worden gegeven,
al was het maar om criminelen geen pasklare lakmoes-test te verstrekken, zouden
zij toch graag zien dat de regering een poging deed om meer duidelijkheid
te verschaffen over de aard van de strafbare feiten en de omstandigheden waaronder
zij gepleegd kunnen worden. De leden van de PvdA-fractie achten het op voorhand
onwenselijk dat delicten waarbij geweld wordt gebruikt door politiële
infiltranten kunnen worden gepleegd. Zij vragen de regering om bij deze uitleg
tevens de verschillende deelnemingsvormen – doen plegen, medeplegen
en medeplichtigheid – te betrekken.De leden van de PvdA-fractie hebben ook een vraag over de mogelijke samenloop
van infiltratie met de pseudokoop en de frontstore. Een opsporingsambtenaar
die is geïnfiltreerd in een criminele organisatie zou in de situatie
kunnen geraken dat hij contrabande moet verkopen, hetgeen naar alle waarschijnlijkheid
een strafbaar feit op zal leveren. Hoe moet dan de verhouding worden gezien
met het artikel dat de pseudokoop regelt en waarin de (pseudo)verkoop van
goederen beslist is uitgesloten? En moet er om een pseudokoop te regelen niet
eerst worden geïnfiltreerd? Het is veelzeggend dat de regering stelt –
waar deze leden het overigens mee eens zijn – dat de frontstore een
vorm van infiltratie is. Er wordt, bijvoorbeeld door het aanbieden van faciliteiten,
getracht in een criminele organisatie door te dringen. Maar voor het gevoel
van deze leden ligt een frontstore veel dichter bij pseudokoop dan bij infiltratie.
Gaarne zagen deze leden een uitleg van de regering over het onderlinge verband
tussen infiltratie, pseudokoop en de frontstore.De leden van de CDA-fractie vragen hoe voorkomen wordt dat een politieambtenaar
die infiltreert in een groep roofovervallers, gedwongen wordt zelf gewelddadige
handelingen te verrichten. Hij zal vaak ernstiger strafbare feiten moeten
plegen dan deelname aan een criminele organisatie, aldus de MvT (blz. 29).
Op welke wijze wordt de inzet van een politie-infiltrant begrensd?Deze leden vragen voorts wanneer het wetsvoorstel, waarin een wettelijke
basis zal worden gecreëerd voor de medewerking van overheidsinstanties
bij het verstrekken van een valse identiteit (MvT, blz. 32), valt te verwachten.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de fracties van VVD, D66
en GPV.Met betrekking tot politiële infiltratie vragen de leden van de VVD-fractie
aandacht voor het volgende. Volgens de MvT (blz. 29) houdt de regering er
rekening mee dat betrokkenen incidenteel ernstige strafbare feiten zullen
moeten plegen om te kunnen infiltreren. Deze leden verzoeken de regering nader
uit te leggen waar zij de grens stelt. Zij zijn van mening dat ook voor deze
infiltranten voorkomen moet worden dat zij crimineel participeren. Voor het
geval een politiële infiltrant gebruik maakt van een technisch hulpmiddel
om vertrouwelijke gesprekken op te nemen, verzoeken deze leden de regering
nader uit een te zetten waar zij de grens trekt tussen een situatie waar een
verhoor, en een situatie waar een gesprek wordt gevoerd. In beide gevallen
gaat het immers om verzamelen van informatie.Volgens de MvT (blz. 28) is van infiltratie sprake als op bevel van de
officier van justitie in het belang van het onderzoek wordt deelgenomen aan of medewerking verleend aan een groep van personen waarbinnen
misdrijven worden beraamd of gepleegd. De PEC geeft een minder abstracte definitie:
infiltratie is het met het oog op opsporing en vervolging onder gezag van
politie en OM binnendringen in een criminele organisatie of groep, het ervan
deel uitmaken, het gebruikmaken van personen die er reeds deel van uitmaken
of het (desgevraagd) ondersteunen ervan, indien dit optreden gepaard gaat
met het I) aannemen van een valse identiteit en/of II) plegen van strafbare
feiten en/of III) aanbieden van goederen en/of diensten aan de criminele organisatie
of groep (Eindrapport Inzake opsporing, Kamerstukken II 1995–1996, 24 702,
nrs. 10–11, blz. 229). Buruma en Muller (blz. 531) wijzen erop dat het
abstractieniveau van de term «deelnemen of medewerking verlenen»
hoger is dat de criteria van de PEC. Dit maakt het in voorkomend geval eenvoudig
te ontkennen dat er is geïnfiltreerd. De leden van de VVD-fractie vragen
hoe de regering dit ziet.De leden van de D66-fractie onderschrijven het belang van een wettelijke
regeling van politiële infiltratie. Juist bij een zo risicovolle maar
ook waardevolle opsporingsmethode is een wettelijke regeling zeer gewenst.De voorgestelde bepaling wijkt qua begripsomschrijving af van de definitie
van de PEC. De PEC geeft een nauwkeuriger omlijnde definitie dan de vrij abstracte
omschrijving «deelnemen of medewerking verlenen» die de regering
hanteert. Waarom heeft de regering gekozen voor deze algemenere definitie?
Hoe staat de regering tegenover het commentaar van Buruma en Muller, dat het
door het hogere abstractieniveau eenvoudig te ontkennen is dat er is geïnfiltreerd?De leden van de fractie van GroenLinks vragen of er bij de politiële
infiltratie, het stelselmatig inwinnen van informatie en de pseudo-verkoop
geen rol voor de rechter-commissaris is weggelegd.Deze leden lezen het criterium voor politiële infiltratie zo, dat
er wel sprake moet zijn van een concrete verdenking, namelijk een bepaald
ernstig misdrijf, maar de infiltratie moet plaatsvinden in een groep die misdrijven
beraamt. Wordt hier niet slechts gedoeld op de georganiseerde criminaliteit,
waarbij de concrete verdenking als extra voorwaarde geldt?Als voorbeeld wordt hier echter de organisatiecriminaliteit (fraude en
corruptie) genoemd, terwijl de regering eerder bepaalde dat deze criminaliteit
niet onder de georganiseerde criminaliteit valt. Kan de regering in dit kader
een toelichting geven op de voorwaarden voor politiële infiltratie?Een voorwaarde lijkt deze leden ook dat de inzet strikt noodzakelijk moet
zijn voor de opsporing, dat de duur van de inzet zo kort mogelijk moet zijn
en dat het begaan van strafbare feiten door de infiltrant minimaal dient te
zijn. Ook dient de richtlijn zo helder te zijn dat de infiltratie niet mag
uitmonden in aanzetten tot of uitlokken. Zal de aanvullende informatie, waaruit
de opzet van de verdachte moet blijken naast zijn mededeling aan de infiltrant,
als harde eis worden gesteld bij de toetsing achteraf, of is het slechts ondersteunend
materiaal? Deze leden vinden een periodieke toetsing door de officier van
justitie bij langdurige infiltratie van groot belang.Politiële infiltratie is een gevaarlijke, en ook ingrijpende methode.
In dat verband is een scherpe definiëring relevant. Vooralsnog lijkt
de leden van de RPF-fractie dat de door de PEC voorgestelde definiëring
de voorkeur verdient boven de door de regering voorgestelde, meer abstracte
definitie. Onderkent de regering de nadelen, zoals die in de literatuur in
dit verband naar voren zijn gebracht?Een van de grote knelpunten is het plegen van misdrijven om de dekmantel
niet prijs te geven. Het voorstel legitimeert een en ander door te verwijzen
naar de dienstbevelconstructie. De vraag is of dit voldoet. Moet
niet enigszins richting worden gegeven aan de misdrijven die nog wel of niet
meer toelaatbaar moeten worden geacht? Extreem gesteld: het plegen van een
moord in opdracht van een topcrimineel, door een infiltrant, kan nodig zijn
om de dekmantel niet prijs te geven. Het lijkt deze leden echter nimmer acceptabel.
Kortom, verdient het geen aanbeveling de thans voorgestelde, volstrekt open
formulering te vervangen door een geclausuleerde regeling, waarbij bijvoorbeeld
in ieder geval het plegen van het strafbare feit van artikel 140 Sr wordt
uitgezonderd?Overigens vragen de leden van de RPF-fractie naar de werkbaarheid van
een toepassingsvoorwaarde als: het niet brengen van een verdachte tot andere
misdrijven dan hij normaal gesproken had gedaan. De tweede voorwaarde –
andere methoden zijn niet toereikend – kan in de praktijk gemakkelijk
een dode letter worden. Hoe valt dat te voorkomen? Volgens de MvT (blz. 28) is van infiltratie sprake als op bevel van de
officier van justitie in het belang van het onderzoek wordt deelgenomen of
medewerking verleend aan een groep van personen waarbinnen misdrijven worden
beraamd of gepleegd. Dit is, zo constateren de leden van de SGP-fractie, een
meer abstracte definitie dan de PEC gaf. Maakt het hogere abstractieniveau
het in voorkomend geval niet eenvoudig te ontkennen dat er is geïnfiltreerd?De leden van de SP-fractie herinneren zich dat tijdens het debat met de
PEC door de voorzitter van de commissie werd aangegeven dat met politiële
infiltratie naar zijn inzicht weinig resultaten in de opsporing en vervolging
waren geboekt. Kan de regering dit bevestigen en heeft dit meegespeeld bij
het opstellen van dit deel van het onderhavige wetsvoorstel, zo vragen deze
leden zich af. 3.4. Pseudokoop of -dienstverleningOok bij pseudo-verkoop eist de regering dat de verdachte niet mag zijn
aangezet tot iets wat hij anders niet had gedaan. Maar stel, aldus de leden
van de fractie van GroenLinks, dat de pseudo-verkoper voorziet in een behoefte,
die anders niet had kunnen worden vervuld, is er dan niet toch sprake van
het aanzetten tot of het uitlokken? 3.5. Stelselmatige inwinning van informatieDe MvT noemt de inbreuk op de privacy als gevolg van undercover-optreden
van de politie. De leden van de CDA-fractie vragen welke waarborgen er zijn
bij informatie-inwinning binnen godsdienstige groeperingen. Houdt het wetsvoorstel
voldoende rekening met artikel 6 Grondwet?Volgens de NOvA gaat de regering (blz. 30 MvT) onvoldoende in op de gevolgen
van undercover-operaties voor het nemo-teneturbeginsel. De NOvA is er niet
bij voorbaat van overtuigd dat hier geen sprake zou zijn van strijdigheid
met artikel 6, eerste lid, EVRM. Het uitgangspunt dat de undercover-politieman,
die gesprekken met de verdachte voert, geen verhoor in de zin van artikel
29 Sv afneemt, is volgens de huidige jurisprudentie niet zonder meer juist.
In beginsel moeten alle vragen aan een door een opsporingsambtenaar als verdachte
beschouwd persoon betreffende diens betrokkenheid bij een strafbaar feit als
«verhoor» worden aangemerkt. Het element van pressie zal weliswaar
in de regel ontbreken, maar dat hoeft niet altijd het geval te zijn. De NOvA
verwacht dat het aantal gevallen dat bewijs, dat op grond van de voorgestelde
regeling is vergaard, door de rechter wordt uitgesloten, onnodig zal oplopen,
juist omdat het element van misleiding hier centraal staat. Dat verdraagt
zich niet met een bewijsbestemming in het strafproces van informatie
die met deze methode is vergaard. Dat gebruik zou in strijd zijn met beginselen
van een behoorlijk strafprocesrecht en artikel 6, eerste lid, EVRM. Dit betekent
ook dat de opname van een gesprek met de verdachte niet voor het bewijs mag
worden gebruikt, terwijl het uiteraard wel bij de stukken zou moeten worden
gevoegd; de MvT geeft hierover geen uitsluitsel. De leden van de VVD-fractie
vragen of de regering op de opmerkingen van de NOvA kan ingaan.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de fracties van D66, SGP
en GPV.De leden van de D66-fractie vragen voorts wat, indien in het kader van
een undercover-operatie toch een element van pressie bij de informatie-inwinning
aanwezig is, de houdbaarheid is van de vergaarde informatie als bewijsmiddel
na toetsing aan artikel 6 EVRM.De leden van de RPF-fractie vragen naar het toepassingsbereik van deze
methode. In de parlementaire behandeling is als dubieuze toepassing genoemd
het infiltreren in kerken. Ook het aangaan van persoonlijke relaties met de
verdachte of diens kennissen (vriendschap, seksuele relatie) kan in theorie
tot de infiltratie behoren. Met andere woorden, kan nader worden aangegeven
waar de grenzen van deze methode liggen? 3.6. Het opnemen van vertrouwelijke communicatie met een
technisch hulpmiddelDe leden van de PvdA-fractie zullen bij het onderwerp «Bevoegdheden
op besloten plaatsen» het direct afluisteren in een woning bespreken.
Op deze plaats willen zij zich beperken tot een enkele opmerking.Met enige verbazing hebben deze leden de volgende opmerkelijke passage
gelezen: «Wanneer dergelijke gesprekken worden opgenomen, is het recht
op de persoonlijke levenssfeer in het geding, omdat achteraf een exacte en
volledige weergave van het gesprek mogelijk is, terwijl de gesprekspartner
van de opsporingsambtenaar daarop niet bedacht kan zijn. Het is echter een
minder ingrijpende inbreuk op de privacy dan wanneer gesprekken worden opgenomen,
zonder dat één van de gespreksdeelnemers dit weet.» (blz.
38–39 MvT). Betekent dit werkelijk dat de regering van mening is dat
indien een politiële infiltrant met opname-apparatuur aanwezig is bij
een gesprek, de privacy minder wordt geschonden dan in het geval dat er geen
infiltrant aanwezig is en het gesprek op andere wijze wordt opgenomen? Naar
het oordeel van de leden van de PvdA-fractie is de aanwezigheid van de infiltrant
zelf al een inbreuk op de privacy en komt het opnemen van het gesprek daar
nog eens als een extra inbreuk bovenop. Gaarne hierop een reactie van de regering.De leden van de PvdA-fractie missen in dit verband een beschouwing over
de samenloop van de uitoefening van de verschillende bijzondere opsporingsmethoden
in de MvT. Zij verzoeken de regering alsnog een uitvoerige beschouwing te
geven en daarbij onder andere aandacht te besteden aan alle mogelijke combinaties
van bijzondere opsporingsmethoden en welke gevolgen dit heeft voor de controle-mogelijkheden,
zeker als deze voor de verschillende opsporingsmethoden niet gelijk zijn.De leden van de CDA-fractie ontvangen gaarne een uitleg van het begrip
«vertrouwelijke communicatie». Valt onder het opnemen daarvan
ook de video-opname van gesprekken zonder geluid? Valt scannen ter plaatsbepaling
onder het opnemen van vertrouwelijke communicatie?Het meeluisteren door een opsporingsambtenaar in een café valt
niet onder artikel 126l. Valt het wel onder de artikelen 126g (observatie)
en 126j (informatie-inwinning)? De NOvA handhaaft haar bezwaren tegen het ontbreken in artikel 126l van
het vereiste dat de verdachte aan de communicatie deelneemt (blz. 38 MvT).
Tevens zou naar het oordeel van de NOvA de bevoegdheid, bedoeld in artikel
126l, moeten worden beperkt tot gevallen van (vermoedelijke) georganiseerde
criminaliteit. De leden van de VVD-fractie verzoeken de regering op deze opmerkingen
in te gaan.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de fracties van SGP en
GPV.De NOvA is niet overtuigd door de argumentatie van de regering ten aanzien
van het vereiste van machtiging door de rechter-commissaris wanneer één
van de deelnemers, bijvoorbeeld de infiltrerende opsporingsambtenaar, het
gesprek opneemt. Volgens de regering is in deze gevallen de inbreuk op de
privacy van de afgeluisterde minder groot, omdat zonder opname-apparatuur
geen kennis zou kunnen worden genomen van het gesprek (blz. 38–39 MvT).
Dit laatste is volgens de NOvA onjuist, omdat het gesprek bij een correcte
toepassing van de verbaliseringsplicht in ieder geval gerelateerd zou moeten
worden. Bovendien betekent de omstandigheid van de misleiding die aan undercover-acties
eigen is, eerder een verzwaring van de inbreuk. Kan de regering hierop ingaan,
zo vragen de leden van de VVD-fractie.Dezelfde vraag wordt gesteld door de leden van de SGP-fractie.De opsporingsmethode «opnemen van vertrouwelijke communicatie met
een technisch hulpmiddel» wordt zowel in titel IV als in titel V opgenomen,
zo constateren de leden van de D66-fractie. Onderkend wordt dat het ingrijpende
bevoegdheid betreft, waarvoor een machtiging van de rechter-commissaris is
vereist.Deze leden hebben enige twijfels over het opnemen van de bevoegdheid in
artikel 126l. Het «verdachte-criterium» voor toepassing van onderhavige
opsporingsmethode wordt in artikel 126l losgelaten. Kan de regering nader
uitleggen waarom het vereiste dat de verdachte aan de communicatie deelneemt,
ontbreekt? Waarom wordt de kring van personen ten aanzien van wie de opsporingsmethode
kan worden toegepast, zonder beperking uitgebreid, met als enig criterium
dat het onderzoek dit dringend vordert? Is dit verenigbaar met de systematiek
die de regering heeft aangebracht in onderhavig wetsvoorstel, die qua bevoegdheden
en begrenzing een duidelijk onderscheid maakt tussen titel IV en V? De leden
van de D66-fractie zijn overigens van mening dat de beperking tot het verdachte-begrip
in de praktijk tot problemen zal leiden, omdat niet altijd voorzienbaar zal
zijn wanneer er sprake is van «rechtmatig opnemen». Denkt de regering
dat een relatering van de bevoegdheid aan communicatie waaraan de verdachte
deelneemt een mogelijkheid zou zijn, teneinde een beperking van de bevoegdheid
ten aanzien van «titel-IV-delicten» te bewerkstelligen? Of zou
dan de gehele bepaling uit titel IV geschrapt moeten worden, en de bevoegdheid
beperkt moeten worden tot gevallen van georganiseerde criminaliteit?De leden van de D66-fractie vragen de regering in dit verband ook in te
gaan op de positie van zogenaamde «geheimhouders».Wanneer zal de algemene maatregel van bestuur die in artikel 126ee is
voorzien, worden opgesteld?Welke regelingen gelden ten aanzien van gebruik, opslag en bewaartermijnen
van de bandopnamen? Worden alle bandopnamen bij de processtukken gevoegd,
tenzij de vernietiging op grond van 126aa, tweede lid, aan de orde is? Zie
ook paragraaf 8.8.Op een essentieel onderdeel van de bevoegdheid tot het opnemen van vertrouwelijke
communicatie vragen de leden van de D66-fractie zich af of het voorstel van
de regering niet te beperkt is. Deze leden betwijfelen of bij het toepassen
van de bevoegdheid ten aanzien van de categorie georganiseerde criminaliteit
(artikel 126s) woningen wel uitgesloten moeten worden. De regering wijkt met
haar voorstel op dit punt af van beslispunt 21 van de PEC en
legt adviezen van deskundigen en de Raad van State naast zich neer. Zou de
regering haar standpunt willen heroverwegen? 3.7. De telefoontap en de verkeersgegevensNaar aanleiding van de verplichting aan de officier van justitie inlichtingen
te verstrekken over telefoonverkeer vragen de leden van de CDA-fractie hoe
lang de aanbieders van telecommunicatie deze verkeersgegevens moeten bewaren
en of deze termijn voldoende is.Deze leden zien niet in dat de herziening van de regeling inzake vordering
van verkeersgegevens moet wachten op het WODC-rapport over de behoefte aan
bedrijfsinformatie bij politie en justitie.Met betrekking tot de telefoontap staan de leden van de fractie van GroenLinks
kritisch tegenover de uitbreiding van deze bevoegdheid naar de pro-actieve
fase. Immers, dit verruimt de toepassing van dit ingrijpende middel aanzienlijk.
Verder vragen deze leden zich af of het schrappen van de eis dat de verdachte
zelf aan het gesprek moet deelnemen, de deur niet te ver openzet naar ongelimiteerd
opnemen. Dit zou afbreuk kunnen doen aan de vereiste concrete verdenking van
een bepaalde verdachte.De leden van de fractie van GroenLinks zijn blij met het besluit van de
minister van Justitie om het onderzoek van het WODC af te wachten voor een
eventuele herziening van de regeling van het vorderen van verkeersgegevens.De leden van de GPV-fractie zijn van mening dat nog de nodige onduidelijkheid
bestaat tussen de huidige regelgeving enerzijds en het onderhavige wetsvoorstel
en de nieuwe Telecommunicatiewet anderzijds. Deze leden signaleren dat een
groot aantal onderwerpen die een zekere relatie hebben met de inzet van bijzondere
opsporingsmethoden in de Telecommunicatiewet wordt geregeld. Deze leden noemen
onder meer de aard en omvang van aftapbaarheid van systemen, de mogelijkheid
om bepaalde apparatuur in te zetten om telecommunicatie af te luisteren buiten
de infrastructuur om en een verplichte registratie van prepaid cards/telefoonkaarten.
Deze leden stellen de vraag of verplichtingen die worden opgelegd aan de eigenaar
van telecommunicatienetwerken wel moeten worden neergelegd in de telecomregelgeving
in plaats van in het Wetboek van Strafvordering. Ook noemen deze leden het
bezwaarlijk dat tal van verplichtingen worden neergelegd in lagere telecomregelgeving.
Wat is daarvan de achtergrond en welke criteria worden terzake gehanteerd
voor regelgeving bij formele wet of regelgeving bij algemene maatregel van
bestuur? Deze leden vragen de regering in te gaan op de vraag hoe de bevoegdheden
zoals die zijn neergelegd in het Wetboek van Strafvordering, het onderhavige
wetsvoorstel en andere voorziene wijzigingen zich verhouden tot de huidige
en nieuwe Telecommunicatiewet.Wanneer aanbieders van communicatie wordt gevraagd medewerking te verlenen
aan de opsporing van ernstige misdrijven, mogen aan hen volgens de leden van
de GPV-fractie niet eenzijdig allerlei verplichtingen worden opgelegd zonder
dat de overheid naar vermogen probeert de mogelijk schadelijke effecten daarvan
voor de interne bedrijfsvoering van telecomaanbieders weg te nemen. De leden
hebben de indruk dat sprake is van een afwijkende normstelling door de verschillende
opsporingsinstanties. Houdt de regering wel genoeg rekening met de praktische
consequenties van de Telecommunicatiewet en het onderhavige wetsvoorstel voor
telecommunicatie-aanbieders? Ziet de regering mogelijkheden tot een zekere
uniformering te komen als het gaat om de eisen die opsporingsinstanties stellen
aan de aanbieders van communicatie? Op welke wijze kan de samenwerking
tussen betrokkenen verder worden verbeterd?De leden van de GPV-fractie vragen een overzicht te geven van het aantal
telefoontaps dat de laatste vijf jaren is geplaatst alsmede het aantal telefoontaps
dat in diezelfde periode in andere Europese landen en in de VS is geplaatst. 3.8. Bevoegdheden op besloten plaatsenHet wetsvoorstel maakt het mogelijk plaatsen te betreden ten behoeve van
de observatie, het opnemen van vertrouwelijke communicatie, het opnemen van
een besloten plaats, het veiligstellen van sporen en het plaatsen van een
technisch hulpmiddel teneinde een zaak te observeren. De leden van de PvdA-fractie
hebben kennisgenomen van het feit dat de regering heeft voorgesteld woningen
uit te sluiten teneinde één van de genoemde bevoegdheden te
kunnen uitoefenen. De regering onderbouwt dit uitgangspunt door te wijzen
op het huisrecht dat zowel krachtens de Grondwet als de internationale mensenrechtenverdragen,
speciale bescherming geniet (blz. 43 MvT). Uiteraard zijn de leden van de
PvdA-fractie het met de regering eens dat het huisrecht, beschermd krachtens
de Grondwet en internationale verdragen, een groot goed is. Zij menen echter
dat dit niet wegneemt dat als er goede redenen zijn om dit recht te beperken
het, weliswaar omgeven met waarborgen en een zorgvuldige hantering van de
bevoegdheid, wel degelijk mogelijk moet zijn. In dit verband wijzen zij op
de beslist reële mogelijkheid dat het wetsvoorstel door woningen categorisch
uit te sluiten «safe-havens» voor criminelen creëert. Op
het moment dat er – terecht – scherpe grenzen worden gesteld aan
de toepassing van bijzondere opsporingsmogelijkheden wordt tegelijkertijd
ook heel duidelijk waar deze bevoegdheden niet kunnen worden uitgeoefend.
Het Kbb heeft de vrees uitgesproken dat criminelen overgaan tot het inrichten
van «pseudo-woningen» teneinde zich daar onder alle omstandigheden
veilig te wanen en zodoende vrijplaatsen te creëren. De leden van de
PvdA-fractie nemen deze waarschuwing zeer serieus, temeer omdat in het circuit
van de zware criminaliteit geld geen rol speelt om een woning aan te kopen
en als verblijfplaats in te richten.Vervolgens hebben deze leden goede nota genomen van de argumenten van
het OM om bijzondere opsporingsmethoden, met name het direct afluisteren,
ook in woningen toe te staan. Het OM stelt dat het direct afluisteren in een
woning een veilig en effectief middel is. De door de regering gepresenteerde
alternatieven zijn relatief zwaarder en absoluut risicovoller. Daar komt bij
dat bijvoorbeeld bij infiltratie een verhoudingsgewijs grote investering moet
worden gedaan om tot de top van een organisatie door te dringen: een politieman
zal vaak voor langere duur actief moeten zijn in de criminele organisatie
en hij zal er niet aan ontkomen strafbare feiten te plegen. Gelet hierop is
direct afluisteren in een woning zowel naar proportionaliteit als naar subsidiariteit
bezien een veel minder zwaar middel, dat verre de voorkeur verdient boven
de in de MvT gepresenteerde alternatieven. Kan de regering op het commentaar
van zowel het Kbb als het OM ingaan?De leden van de PvdA-fractie wijzen er vervolgens op dat in de praktijk
de uitsluiting van de woning van de toepassing van het merendeel van de voorgestelde
bevoegdheden tot vreemde situaties kan leiden. Bijvoorbeeld in het geval dat
een infiltrant bij een crimineel thuis wordt uitgenodigd om een aantal zaken
te bespreken. Een infiltrant mag volgens het wetsvoorstel de woning betreden.
Draagt hij echter opname-apparatuur bij zich dan mag hij die niet aanzetten.
De infiltrant zal de informatie waarover wordt gesproken op de een of andere
wijze toch willen gebruiken. Hij mag het gesprek niet opnemen, waardoor alles
controleerbaar zou zijn, maar is aangewezen op aantekeningen die hij pas na
het gesprek kan maken, hetgeen per definitie onbetrouwbaarder
is dan een op band opgenomen gesprek. Wat is de reactie van de regering op
dit voorbeeld?Een ander voorbeeld betreft de observatie. In de MvT (blz. 70–71)
staat: «Observatie van buiten een woning in een woning is niet uitgesloten,
voor zover het gaat om waarnemingen die zonder technische manoeuvres kunnen
plaatsvinden: hetgeen normaal gesproken van buiten af zichtbaar is, mag worden
waargenomen. Wordt een camera geplaatst, zodanig dat permanent kan worden
waargenomen wat zich in een woning afspeelt, dan moet dit worden beschouwd
als even ingrijpend als het betreden van een woning; dat is niet toegestaan.».Volgens het wetsvoorstel is het dus mogelijk dat een rechercheur in de
bosjes tegenover de woning de hele dag aantekeningen maakt van wat er in het
huis gebeurt, maar een camera, die tenslotte de waarneming controleerbaar
maakt, is uitgesloten. De leden van de PvdA-fractie vragen zich af wat nu
het verschil in ingrijpendheid is tussen een rechercheur die continue bij
een persoon binnengluurt (en die dan ook nog flexibel allerlei hoeken kan
uitzoeken om toch vooral niets te missen) of een camera (vast standpunt) die
opnamen maakt? Dat kan toch niet alleen zijn het ontbreken van menselijke
handelingen? Het gaat er toch om wat er met de vergaarde informatie wordt
gedaan of kan worden gedaan? En in dat verband is het toch veel beter dat
de vergaarde informatie te allen tijde gecontroleerd kan worden zodat vaststaat
wat er is gebeurd? En geldt de controleerbaarheid van de waargenomen gedragingen
niet ook als een waarborg voor de verdachte, zodat hij niet met onjuiste c.q.
onware beschuldigingen wordt geconfronteerd? Kan de regering uitleggen waarom
het plaatsen van een camera ingrijpender is dan een rechercheur die «in
levenden lijve» observeert?Vervolgens zien de leden van de PvdA-fractie niet zoveel verschil in een
camera die op het huis is gericht zonder dat permanent kan worden waargenomen
wat zich in het huis afspeelt, en een camera die dat wel kan. Het zal in vrijwel
alle gevallen toch gaan om de personen die het huis betreden en verlaten.
Daarbij komt dat het voor de persoon in kwestie die een camera op zijn huis
gericht weet, of daar achteraf van hoort, toch weinig zal uitmaken hoe die
staat; hij zal zich in alle gevallen ongemakkelijk voelen en het ervaren als
een inbreuk op zijn privacy. Deze leden nemen tenminste niet aan dat de gemiddelde
crimineel het onderscheid zal maken tussen wel of niet in huis kunnen waarnemen.De leden van de PvdA-fractie zijn na lezing van de MvT vooralsnog tot
de conclusie gekomen dat het onderscheid tussen woningen en niet-woningen
in het wetsvoorstel kan vervallen mits daarvoor voldoende inhoudelijke (wanneer
mag het) en procedurele (wie beslist het) waarborgen worden geschapen en de
bevoegdheid zorgvuldig wordt gehanteerd.In de MvT is de situatie geschetst dat zich situaties kunnen voordoen
waarin een strafvorderlijk optreden niet kan worden uitgesteld, bijvoorbeeld
als tegen verwachting in ter plekke verdachten aanwezig zijn. Veelal zal de
aanhouding van de verdachte dan niet meer kunnen worden uitgesteld. De leden
van de PvdA-fractie merken op dat het bij het onderzoek naar de georganiseerde
criminaliteit niet noodzakelijk is dat er een concrete verdachte is. Worden
de aanwezigen, die tot het moment van confrontatie met de opsporingsambtenaren
niet als verdachte zijn aangemerkt, dan plotseling verdachte in de zin van
artikel 27 Sv? Aangenomen dat niet de ontdekking van opsporingsambtenaren
die een bevoegdheid uitoefenen de grond van aanhouding kan zijn, vragen deze
leden zich af op welke grond dan wel deze aanwezigen kunnen worden aangehouden.De MvT vermeldt (blz. 42, eerste volle alinea) dat drugs die worden aangetroffen
na het betreden van een besloten plaats, lang niet altijd in beslag
genomen worden. Betekent dit dat ze op de markt komen, zo vragen de leden
van de CDA-fractie.Het wetsvoorstel sluit het betreden van woningen met het oog op de toepassing
van bijzondere opsporingsbevoegdheden uit. De leden van de CDA-fractie achten
deze afwijking van de aanbevelingen van de PEC en de uitspraken van de Kamer
(zie met name beslispunt 21) onjuist. Als bijvoorbeeld direct afluisteren
in woningen verboden is, zullen de leiders van een criminele organisatie hun
overleg bij voorkeur in een woning voeren. Dankzij een dergelijk verbod kunnen
zij dan met recht zeggen: «My home is my castle».De regering blijft bij haar standpunt dat het betreden van woningen teneinde
bepaalde bevoegdheden, zoals het opnemen van vertrouwelijke communicatie,
te kunnen uitoefenen, in verband met de bescherming van het huisrecht is uitgesloten
(nader rapport, blz. 10–11, punt 9). De leden van de VVD-fractie stellen
vast dat de regering hiermee afwijkt van beslispunt 21 van de PEC (blz. 109
MvT), en tevens voorbijgaat aan de opvattingen van enkele van de geraadpleegde
deskundigen en het advies van de Raad van State.De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat het wetsvoorstel het huisrecht
te zeer verabsoluteert. Mede omdat te verwachten valt dat de criminele wederpartij
alle mogelijkheden en vrijheden in haar eigen belang zal proberen te benutten,
achten zij het niet verstandig een soort van vrijhaven te creëren. Deze
leden wijzen onder meer op de drugspanden in diverse grote steden, van waaruit
in harddrugs wordt gehandeld, terwijl nauwelijks nog enige woonfunctie aan
die panden kan worden toegekend. Deze leden achten het niet bezwaarlijk om
in die panden direct af te luisteren. Deze leden kunnen zich ook voorstellen
dat het observatieteam bijvoorbeeld vaststelt dat in een woonhuis regelmatig
vergaderingen c.q. bijeenkomsten van verdachten plaatsvinden, waar mogelijk
criminele plannen worden gesmeed.Ook in die omstandigheden zou direct afluisteren op zijn plaats kunnen
zijn. De leden van de VVD-fractie verzoeken de regering na te gaan of condities
kunnen worden ontwikkeld op grond waarvan met inachtname van waarborgen van
zorgvuldigheid afluisteren in woningen mogelijk zou kunnen worden.Om te voorkomen dat onnodig inbreuk wordt gemaakt op de privacy van de
bewoners zou verzekerd moeten worden dat met name criminele conversatie wordt
afgeluisterd. Daarbij zou gebruik kunnen worden gemaakt van een gelijksoortige
werkwijze als ook door de Amerikaanse politie/justitie in geval van een telefoontap
wordt gehanteerd. Dat houdt in dat politie en justitie met een interval van
enkele minuten zich ervan proberen te vergewissen of het gesprek dat direct
wordt afgeluisterd van criminele, dan wel van private aard is. In dat laatste
geval dient het direct afluisteren te worden gestaakt.De processen-verbaal vormen in dit verband het toetsende bewijs. Deze
leden verzoeken de regering een onderzoek naar een dergelijke methode in te
stellen. Tevens verzoeken zij de regering te onderzoeken of de aanwending
van direct afluisteren ertoe kan bijdragen dat minder gebruik behoeft te worden
gemaakt van riskante infiltratie-acties door politie en/of burgers. De ervaring
van de FBI wijst volgens deze leden in die richting. De leden van de VVD-fractie
hechten eraan als in dit verband risico's kunnen worden vermeden.Het Kbb vraagt speciale aandacht voor de onmogelijkheid om over te gaan
tot direct afluisteren in de woning. Het Kbb deelt de opvatting in het nader
rapport (p. 11, punt 9) dat «het totaal van de thans toegekende bevoegdheden
een doeltreffende aanpak van de criminaliteit mogelijk maakt» niet,
en is van mening dat de opvatting van de regering over het huisrecht te absoluut
is. De leden van de VVD-fractie verzoeken de regering op het standpunt van
het Kbb in te gaan. Deze leden vragen voorts of de regering een toelichting kan geven op de
opmerking: «Er is vooralsnog geen reden, aan te nemen dat het mogelijk
is door het enkele inrichten van panden als woning de opsporing te frustreren»
(nader rapport, blz. 11, punt 9).Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de fracties van D66 en
SGP.De leden van de D66-fractie verwijzen voor hun opmerkingen over direct
afluisteren in woningen naar de vorige paragraaf.De leden van de fractie van GroenLinks hechten eraan dat steeds de verschillende
doelen worden getoetst bij het betreden van besloten plaatsen. Zij vragen
zich af of het opnemen van de besloten plaats slechts ziet op de eigen waarneming
van de ambtenaar, waarvan hij later verslag doet, of dat ook het registreren
met de camera hieronder valt. Deze leden zijn verheugd over het feit dat de
regering het huisrecht heeft beschermd.Een van de meest belangrijke beperkingen van de toepassing van vele methoden
is de afgrenzing van woningen. Binnen woningen kunnen vrijwel alle methoden
niet worden toegepast. Nu is het huisrecht een zeer wezenlijk recht. Niettemin
vragen de leden van de RPF-fractie de regering nader in te gaan op de door
velen, waaronder de Raad van State, naar voren gebrachte vrees dat deze beperking
in de praktijk tot veel problemen aanleiding zal geven. Vooral omdat voorwerp
van procedures zal worden wat wel en wat niet als een woning kan worden gezien.
Een woning die niet echt als zodanig wordt gebruikt niet bijvoorbeeld, maar
wanneer is dat het geval? Als daar twee keer in de maand wordt overnacht?De keuze wordt onder meer beargumenteerd door te wijzen op de vele methoden
die wel kunnen. Al met al heerst er zo een evenwicht. De vraag rijst in dat
verband onder welke omstandigheden de bevoegdheid bestaat om methoden ook
in woningen toe te passen. Vervolgens rijst de vraag of de kwestie niet via
getrapte bevoegdheden kan worden opgelost. Afluisteren en dergelijke in een
woning mag, maar eerst na machtiging van de rechter-commissaris, dus niet
alleen op last van het OM.Overigens is het onderscheid in de praktijk niet altijd zo scherp. Politie-infiltratie
mag namelijk wel, ook met gebruikmaking van een technisch hulpmiddel (bijvoorbeeld
een cassetterecorder). Die recorder kan aanstaan in een woning van een verdachte.
Hoe je het wendt of keert, het betreft óók een methode als bedoeld
in artikel 126s, en de toestemming tot betreden van de woning is op valse
voorwendselen verkregen. Wil de regering haar zienswijze hierop geven?Wat betreft de bevoegdheden op besloten plaatsen blijft de regering bij
haar standpunt dat het betreden van woningen teneinde bepaalde bevoegdheden,
zoals het opnemen van vertrouwelijke communicatie, te kunnen uitoefenen, in
verband met de bescherming van het huisrecht, is uitgesloten. Wil de regering,
zo vragen de leden van de SGP-fractie, hiermee niet af van beslispunt 21 van
de PEC en gaat zij niet tevens voorbij aan de opvattingen van enkele geraadpleegde
deskundigen en aan het advies van de Raad van State?Anders dan de regering zijn de leden van de GPV-fractie van opvatting
dat het betreden van woningen teneinde bepaalde bevoegdheden, zoals het opnemen
van vertrouwelijke communicatie, te kunnen uitoefenen onder strikte voorwaarden
moet zijn toegestaan. De in het wetsvoorstel voorziene absolute bescherming
van het huisrecht gaat deze leden te ver. Zij achten het goed denkbaar dat
een dergelijke inbreuk op de persoonlijke levenssfeer rechtmatig is wanneer
het gaat om de opsporing van zeer ernstige misdrijven of georganiseerde criminele
verbanden die ernstige inbreuken op de rechtsorde (kunnen) veroorzaken,
die zonder een dergelijke inbreuk geen kans van slagen zou hebben. Naar de
opvatting van deze leden behoort het hierbij te gaan om zeer uitzonderlijke
gevallen waarbij de inzet van opsporingsbevoegdheden met speciale procedurele
waarborgen dient te zijn omkleed. Deze leden stellen voor het verbod tot het
binnentreden van woningen te handhaven, zodat de wettelijke norm duidelijk
is en de waarborgen tegen de uitholling van die norm te zoeken in extra strenge
procedure-eisen. Het betreden van woningen zou bijvoorbeeld gebonden kunnen
worden aan een voorafgaande machtiging van de rechter-commissaris of persoonlijke
goedkeuring van de minister. Voorts zou het gebruik van bijzondere opsporingsmethoden
in woningen alleen kunnen worden toegestaan aan een centrale gespecialiseerde
politiedienst zoals het KLPD.Wanneer alsnog besloten wordt het opnemen van vertrouwelijke informatie
in woningen toe te staan, dienen er volgens de leden van de GPV-fractie wel
maatregelen te worden getroffen om te voorkomen dat ter rechtszitting de finesses
van de wijze van afluisteren openbaar worden, hetgeen de opsporing van misdrijven
in zijn algemeenheid zou kunnen schaden. Deze leden verwijzen naar de praktijk
in de VS, waar de rechter alleen een oordeel uitspreekt over het plaatsen
van een systeem en de opsporingsambtenaar alleen aangeeft dat in een bepaalde
besloten ruimte communicatie is opgenomen. Nadere tekst en uitleg zou in de
besloten raadkamerprocedure kunnen worden gegeven. 4. Bijstand aan opsporing door burgersVolgens de NOvA blijven aan de inzet van burgers bij de opsporing van
strafbare feiten belangwekkende risico's kleven die door het wetsvoorstel
niet worden weggenomen. De regeling is er slechts op gericht door middel van
wettelijke kaders de risico's te verminderen. Gehoopt wordt dat aldus de opsporing
niet andermaal uit de hand zal lopen. De NOvA deelt dit optimisme niet en
houdt vast aan haar bezwaren. De leden van de VVD-fractie verzoeken de regering
op het standpunt van de NOvA in te gaan.De leden van de RPF-fractie kunnen zich de noodzaak om burgers in omstandigheden
in te schakelen wel voorstellen. Anderzijds hebben zij zorgen over het nu
voorgestelde. Er wordt namelijk niet in de wet zelf een onderscheid gemaakt
tussen burgerinfiltranten met en zonder criminele hoedanigheid. De eerste
variant bleek uiterst onbetrouwbaar, zo bleek uit het PEC-rapport.En ook hier is de afwegingsprocedure in richtlijnen te vinden, niet in
de wet zelf. Deze leden vragen om een nadere motivatie van deze keuze.Wat het punt burgerinfiltranten betreft, vragen de leden van de RPF-fractie
nog om een reactie op een suggestie die in het debat over het PEC-rapport
door hun fractie naar voren is gebracht. Is het niet mogelijk veel problemen
bij de inzet van burgers te voorkomen, door hen tijdelijk tot hulp-opsporingsambtenaar
te benoemen, voor de duur van het onderzoek (een soort «deputy»).
Allerlei gezagsrelaties, maar ook de rechtszekerheid van betrokkene, kunnen
dan veel beter worden geregeld.De leden van de SGP-fractie vragen of de regering, gezien het hiervoor
aangehaalde standpunt van de NOvA, van mening blijft dat door het scheppen
van wettelijke kaders de risico's tot aanvaardbare proporties kunnen worden
teruggebracht.De leden van de GPV-fractie zijn van oordeel dat met de inschakeling van
burgers bij een opsporingsonderzoek buitengewoon zorgvuldig en terughoudend
moet worden omgegaan omdat dit zekere risico's met zich meebrengt. Dit geldt
des te meer wanneer het gaat om de inzet van criminele burgerinfiltranten.
De daaraan te stellen eisen moeten zwaarder zijn dan die welke gesteld worden
aan infiltranten zonder crimineel verleden. Deze leden zijn van oordeel dat
het onderscheid bij voorkeur niet alleen moet blijken uit de nog op te stellen
richtlijnen terzake. De hoofdelementen van het onderscheid tussen burgerinfiltranten
en criminele burgerinfiltranten moeten zo mogelijk blijken uit de wettekst
zelf.Het voorschrift in artikel 126w dat de burgerinfiltrant bij zijn taakuitoefening
geen strafbare handelingen mag verrichten tenzij hij daartoe toestemming heeft
gekregen van de officier van justitie, brengt de leden van de GPV-fractie
tot de vraag welke strafbare feiten zijn bedoeld. Gaat het alleen om deelneming
aan een criminele organisatie, of ook om andere strafbare feiten? Zijn er
strafbare feiten te noemen die doorgaans niet door burgerinfiltranten zullen
mogen worden begaan? Geldt ook hier het proportionaliteitsbeginsel? Kan de
beoordeling van de toelaatbaarheid van het begaan van strafbare feiten door
de burgerinfiltrant in alle gevallen aan de officier van justitie worden overgelaten?De leden van de SP-fractie blijven grote moeite houden met de inzet van
burgers bij de opsporing van strafbare feiten. Er kleven naar hun mening grote
bezwaren aan deze inzet. Aan de ene kant kunnen de betreffende burgers niet
goed beschermd worden, met alle risico's van dien. Aan de andere kant is er
het gevaar dat deze burgers niet goed gecontroleerd kunnen worden en dat daardoor
de opsporing toch weer uit de hand zal gaan lopen. Naar de mening van deze
leden geldt dit evenzeer voor niet-criminele als voor criminele burgers. Zij
vinden daarom dat de inzet van politiefunctionarissen zo breed mogelijk moet
worden gemaakt, zodat inzet van burgers op den duur niet meer nodig hoeft
te zijn. Graag vernemen zij een reactie van de regering op dit punt. 4.1. Verzoek stelselmatig informatie in te winnen omtrent
een persoonDe leden van de PvdA-fractie nemen kennis van het feit dat de basis van
de bijstand aan de opsporing door burgers wordt gevormd door een contract.
Deze overeenkomst is schriftelijk en vermeldt de rechten en plichten van de
persoon die bijstand verleent, alsmede de wijze waarop aan de overeenkomst
uitvoering wordt gegeven en de geldigheidsduur van de overeenkomst. Uit de
toelichting wordt echter niet duidelijk hoe deze overeenkomst inhoudelijk
vorm kan worden gegeven. Noch wat er kan worden afgesproken, noch wat er concreet
voor overtredingen mogelijk zijn. Kan de regering nader te concretiseren wat
er in een dergelijke overeenkomst kan worden afgesproken?Deze leden hebben een vraag over de afgesproken beloning. Is het nu zo
dat de afgesproken beloning altijd in geld moet worden uitgekeerd of kan er
ook op andere wijze worden «betaald»? Indien ook een andere betaling
voorstelbaar is, waar kan die dan uit bestaan? Ook uit het «met rust
gelaten worden door Justitie»? In hoeverre heeft dit gevolgen voor eventuele
sancties? Gaarne hierop een nadere uitleg van de regering.Volgens de MvT is het gebruikmaken van informanten door de overheid in
het algemeen geen inbreuk op de persoonlijke levenssfeer. De leden van de
CDA-fractie menen dat al snel van een (beperkte) inbreuk sprake is, die zoals
onder 2.5 vermeld, een wettelijke grondslag behoeft. Er kan niet worden volstaan
met het geven van richtlijnen.De leden van de VVD-fractie vragen aandacht voor het volgende probleem.
Een informant kan betrekkelijk snel in de positie komen dat de inhoud van
de door hem geleverde informatie in feite zou kunnen vallen onder de bepaling
van artikel 126v (gestuurde informant). In dat geval bestaat het risico dat
niet van die informatie gebruik kan worden gemaakt, omdat het
bevel van de officier van justitie ontbreekt. Hoe moet naar het oordeel van
de regering met dat risico worden omgesprongen?De persoon omtrent wie stelselmatig informatie mag worden ingewonnen moet,
ingeval er een vermoeden is dat in georganiseerd verband ernstige misdrijven
worden beraamd of gepleegd, een betrokkene bij het in georganiseerd verband
beramen of plegen van die misdrijven zijn. Ook in artikel 126v geldt dus het
criterium «betrokken zijn bij», teneinde de opsporingsmethode
jegens een persoon te kunnen toepassen. Betekent dit, zo vragen de leden van
de D66-fractie, dat het kan voorkomen dat overeengekomen wordt dat burgerinformanten
informatie gaan inwinnen over onschuldige betrokken burgers?Deze leden hebben reeds tijdens de debatten die in de Kamer hebben plaatsgevonden
over het rapport van de PEC hun bezorgdheid uitgesproken over mogelijke grensvervaging
tussen de gestuurde burgerinformant en de criminele burgerinfiltrant.Verwacht de regering niet dat in de praktijk de behoefte zal bestaan om
de gestuurde burgerinformant hetzelfde te laten doen als wat juist door het
verbod op de criminele burgerinfiltrant moet worden voorkomen?In het kader van de contacten met een informant kan op basis van een daartoe
strekkend bevel van de officier van justitie een overeenkomst worden aangegaan.
De leden van de D66-fractie stellen de vraag, wie namens de overheid partij
is bij deze overeenkomst. Wordt hierin ook de beloning voor de te verrichten
diensten opgenomen? Kan de regering nadere informatie verschaffen over wat
gebruikelijke vergoedingen zijn? Bestaat ten aanzien van vergoedingen een
uniform landelijk beleid?De leden van de fractie van GroenLinks vragen zich af welke misdrijven
die een ernstige inbreuk op rechtsorde maken, worden bedoeld bij de inzet
van een informant. In welke mate dient de persoon omtrent wie stelselmatig
informatie mag worden ingewonnen, betrokken te zijn bij de georganiseerde
criminaliteit? Wordt er van het contact tussen politie en de informant verslag
gedaan, zodat de rechter-commissaris achteraf kan toetsen of het volgens de
regels is verlopen? 4.2. BurgerinfiltratieDe leden van de PvdA-fractie stellen vast dat het wetsvoorstel geen onderscheid
maakt tussen niet-criminele infiltranten en criminele infiltranten. De regering
motiveert dit door te stellen: «dat ervan wordt uit gegaan dat van burgerinfiltratie
alleen gebruik mag worden gemaakt als niet met politiële infiltratie
kan worden volstaan. Burgerinfiltratie wordt zodoende zoveel mogelijk beperkt.»
(blz. 47 MvT). Het is opmerkelijk dat de regering vervolgens zelf wel een
onderscheid maakt door te stellen dat met de inzet van infiltratie door criminele
burgers nog terughoudender zal moeten worden omgegaan. Daarmee wordt al aangegeven
dat het onderscheid wel degelijk bestaat. Deze leden zouden een nadere uitleg
over het door de regering ingenomen standpunt op prijs stellen.De leden van de PvdA-fractie stellen vast dat in de artikelen 126w en
126x geen onderscheid wordt gemaakt tussen criminele en niet-criminele burgerinfiltranten.
In richtlijnen zullen de beperkende voorwaarden voor de inzet van de criminele
burgerinfiltrant worden neergelegd (blz. 47 MvT). De Raad van State (advies,
blz. 11, punt 11) had, gelet op de zeer beperkende voorwaarden alsmede het
algemene uitgangspunt vervat in een verbod op de inzet van criminele burgerinfiltranten,
geadviseerd om het onderscheid wel in de wet vast te leggen. Het gaat volgens
de Raad te ver om uitsluitend op basis van veranderlijke richtlijnen beperkingen
te formuleren die in de tekst van de wet geen basis vinden. Volgens de regering
is het echter geen begaanbare weg om in de wet onderscheid te maken
tussen criminele en niet-criminele burgerinfiltranten; dit zou niet anders
dan een vaag onderscheid kunnen zijn (nader rapport, blz. 11, punt 11).Deze leden wijzen erop dat er in de literatuur voor is gepleit dit onderscheid
wel in de wet zelf vast te leggen. Volgens Buruma en Muller (blz. 532) is
nu – wettelijk gezien – de weg vrij voor de burgerinfiltrant die
onder regie van politie en justitie strafbare feiten pleegt, terwijl de enquête
heeft uitgewezen dat de overheid in een chantabele positie kan komen door
al te grote afhankelijkheid van burgerinfiltranten. Scheffers en De Vries
(blz. 728) menen dat een zo essentieel onderwerp niet in een richtlijn zou
moeten worden afgedaan.De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering in deze pleidooien
voor het in de wet zelf vastleggen van het onderscheid tussen criminele en
niet-criminele burgerinfiltranten aanleiding ziet op haar standpunt terug
te komen.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de fracties van VVD, D66
en SGP.De burgerinfiltrant mag bij zijn taakuitoefening geen strafbare handelingen
verrichten, tenzij hij daartoe toestemming heeft gekregen van de officier
van justitie (artikel 126w, zesde lid; blz. 47 MvT). De leden van de PvdA-fractie
vragen of de regering nader kan aangeven op welke strafbare feiten wordt gedoeld.
Gaat het alleen om deelneming aan een criminele organisatie, of (ook) om andere
strafbare feiten (Buruma en Muller, blz. 532)?Hetzelfde wordt gevraagd door de leden van de fracties van VVD, D66 en
SGP.Vervolgens is de regering van mening dat het kabinetsstandpunt inzake
burgerinfiltratie moet worden geregeld in een richtlijn. De leden van de PvdA-fractie
vragen zich af waarom het kabinetsstandpunt niet gewoon in de wet kan worden
opgenomen. Een niet zo ongebruikelijke constructie is bijvoorbeeld het opnemen
van het verbod, waarna vervolgens een ontheffing mogelijk wordt gemaakt. Deze
leden zouden de regering willen vragen de keuze voor een richtlijn nader te
motiveren en daarbij ook de vraag te betrekken of het niet beter zou zijn
geweest om de regeling in de wet op te nemen.De leden van de CDA-fractie zouden het waarderen als gepoogd zou worden
de terughoudendheid bij de inzet van criminele burgerinfiltranten niet slechts
in een richtlijn, maar ook in de wet neer te leggen.De leden van de VVD-fractie achten het onderscheidend vermogen tussen
artikel 126v (gestuurde informant) en artikel 126wW (burgerinfiltrant) in
de praktijk zodanig academisch dat zij – ter voorkoming van verwarring –
voorstellen beide artikelen samen te voegen.Deze leden wijzen de aanwending van criminele burgerinfiltratie af. Het
wetsvoorstel laat die mogelijkheid echter wel open. Een van de belangrijkste
lessen van de PEC is dat het gebruik van criminele burgerinfiltratie zeer
riskant is.Als gevolg van deze opvatting staan de leden van de VVD-fractie op het
standpunt dat het plegen van strafbare feiten door criminele burgerinfiltranten
onder regie van politie en justitie eveneens hoogst onwenselijk is. Men kan
immers niet op betrokkenen vertrouwen die zowel politie en justitie als ook
criminele partners dienen. Politie en justitie kunnen in een chantabele politie
terechtkomen.Het is deze leden opgevallen dat ook de New Yorkse politie, de Drugs Enforcement
Administration (DEA) en de FBI het uitgangspunt huldigen dat informanten/infiltranten
zich van strafbare feiten moeten onthouden. Dat wordt in een contract vastgelegd.
Overtreding van dat uitgangspunt is voor de eigen verantwoordelijkheid van
betrokkenen. Deze leden verzoeken de regering op het voorstaande te reageren. Is zij
alsnog bereid, mede op advies van de Raad van State, het verbod op het gebruik
van criminele burgerinfiltranten in de wet vast te leggen?De leden van de D66-fractie vragen hoe de democratische controle door
de Kamer zal worden vormgegeven, ingeval de minister van Justitie gebruik
maakt van de bevoegdheid om ontheffing te verlenen van het verbod op het inzetten
van een criminele burgerinfiltrant.De burgerinfiltrant mag bij zijn taakuitoefening geen strafbare handelingen
verrichten, tenzij hij daartoe toestemming heeft gekregen van de officier
van justitie. Dient, zo vragen de leden van de D66-fractie, de toestemming
altijd vooraf verkregen te worden, of ziet de regering ook situaties voor
zich, waarin in een noodgeval de officier van justitie de benodigde toestemming
achteraf geeft? Indien dat laatste volgens de regering zou mogen, ontstaat
dan niet het gevaar dat officieren van justitie gebruikt gaan worden door
de burgerinfiltrant, iets waarmee in het verleden bijzonder slechte ervaringen
zijn opgedaan?Een belangrijke regel bij de burgerinfiltrant is die van de subsidiariteit,
omdat een opsporingsambtenaar de voorkeur verdient. Ook het uitgangspunt dat
geen criminele burgerinfiltrant mag worden ingezet, onderschrijven de leden
van de fractie van GroenLinks van harte. Wel willen zij een meer uitgebreide
toelichting op het begrip «zwaarwegende belangen». Zou het acuut
levensbedreigend zijn van een situatie een criterium kunnen zijn? Verder vragen
zij zich af of er een termijn is gebonden aan de criminele antecedenten die
iemand als crimineel burgerinfiltrant bestempelen. Hoe ver terug in het verleden
wordt gekeken om de aanvaardbaarheid te beoordelen? 5. Het verkennend onderzoekDe leden van de fractie van GroenLinks willen graag een nadere toelichting
op de gronden waarop kan worden besloten om een verkennend onderzoek te starten.
Zij willen weten of er niet nadere criteria omtrent de afbakening van de «verzamelingen»
die kunnen worden onderzocht, moeten worden gesteld. Worden de gegevens vernietigd
indien er geen opsporingsonderzoek uit voortkomt? Worden in elk geval de gegevens
vernietigd van die personen, die blijken geen betrokkenheid te hebben bij
degenen waartegen wel een opsporingsonderzoek wordt gestart? 7. De voorstellen in rechtsvergelijkend perspectiefUit het rechtsvergelijkend perspectief blijkt dat alleen in Denemarken
de beslissing om infiltratie toe te passen is gekoppeld aan een rechterlijke
machtiging. Deze voorwaarde wordt echter, tezamen met de overige voorwaarden,
als te zwaar beschouwd en aangewezen als één van de redenen
waarom de regeling in de praktijk een fiasco is. De leden van de PvdA-fractie
vragen zich af waarom deze voorwaarde als een van de redenen wordt beschouwd
waarom de regeling in de praktijk een fiasco is. Immers, de voorwaarden waaraan
een rechter moet toetsen staan in de wet. Deze voorwaarden zijn voor een onderzoeksrechter
niet anders dan de criteria waaraan de zittingsrechter de zaak toetst. De
logische gevolgtrekking zou dus zijn dat indien de onderzoeksrechter niet
meer bevoegd is om een machtiging tot infiltratie te verstrekken, de zittingsrechter
aan de hand van dezelfde wettelijke criteria over de toegepaste infiltratie
oordeelt, waarna de zaak alsnog stuk kan lopen. Gaarne zagen deze leden hierop
een nadere toelichting. 8. De adviezen over het concept-wetsvoorstel 8.2. Algemene opmerkingenDe leden van de CDA-fractie vragen wanneer er een standpunt zal zijn over
maatregelen tegen contra-observatie.In de MvT (blz. 55) wordt opgemerkt dat de noodzaak tot nadere normering
van methoden ter handhaving van de openbare orde nader wordt bezien. Elders
wordt gesteld dat opsporingshandelingen die geen inbreuk op enig grondrecht
maken, kunnen worden gebaseerd op enkele bestaande bepalingen (blz. 13 MvT).
Het Kbb heeft verzocht om meer duidelijkheid over de (on)mogelijkheden die
dit stelsel biedt om, in het kader van de handhaving van de openbare orde,
onder verantwoordelijkheid van de burgemeester informatie in te winnen (en
op te slaan) over personen. Bestaat, zo vragen de leden van fracties van VVD
en SGP, inmiddels al enig inzicht in de noodzaak (en de plaats) van nadere
normering van methoden ter handhaving van de openbare orde? 8.8. De geheimhoudersDe leden van de D66-fractie vinden dat de regering in onderhavig wetsvoorstel
nogal summier ingaat op werking van opsporingsbevoegdheden ten aanzien van
geheimhouders. Hoe ziet de regering de relatie tussen het toepassen van bijzondere
opsporingsbevoegdheden en het maatschappelijk belang dat een ieder zich zonder
vrees moet kunnen wenden tot de in artikel 218 Sv bedoelde hulpverleners?
Enerzijds is het recht en plicht tot beroepsmatige geheimhouding voor deze
personen wettelijk geregeld, terwijl zij anderzijds vrijwel altijd in aanmerking
zullen komen voor het criterium van «betrokkenheid» als betrokkenen
zich voor hulp tot hen wenden. Verwacht de regering dat het verruimde toepassingscriterium
grote consequenties zal hebben voor deze groep personen? Het voorgestelde
tweede lid van artikel 126aa ziet op vernietiging van processen-verbaal en
voorwerpen, indien aan een geheimhouder als getuige zou worden gevraagd naar
de inhoud van de mededelingen. Weliswaar biedt deze bepaling waarborgen ten
aanzien van het gebruik van gegevens voortvloeiend uit opsporingsonderzoek
die geheimhouders betreffen, maar de bepaling zegt niets over de toepassing
van de opsporingsmethoden ten aanzien van deze categorie personen. In de MvT
(blz. 61) staat dat in uitzonderingsgevallen verschoningsgerechtigden mogen
worden afgeluisterd, en dat dan een zorgvuldige procedure zal worden gevolgd.
Thans zijn beperkingen ten aanzien van afluisteren van geheimhouders niet
wettelijk geregeld, en de regering ziet blijkbaar geen aanleiding om dit nu
wel te doen. Waarom acht de regering dit niet wenselijk? Kan de regering het
gebruik van opsporingsmethoden in de praktijk ten aanzien van geheimhouders
inzichtelijker maken? Zullen advocaten met bijzondere opsporingsmethoden als
tappen en afluisteren in aanraking komen? Hoe is de situatie wanneer een advocaat
ervan wordt verdacht betrokken te zijn bij georganiseerde criminaliteit en
hij met anderen gesprekken heeft, die normaliter onder de paraplu van de geheimhouding
behoren te vallen? 9. De financiële en organisatorische consequenties
van het wetsvoorstelNaar het oordeel van de NVvR wordt bij de bespreking van de financiële
consequenties (blz. 67 e.v. MvT) ten onrechte geen aandacht besteed aan de
te voorziene claims van afgeluisterde derden en de daaruit voortvloeiende
procedures/klachten bij de civiele rechter en de Nationale ombudsman.
Kan de regering, zo vragen de leden van de PvdA-fractie, hieraan alsnog aandacht
besteden?Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de fracties van VVD, D66
en SGP.De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of de inschatting van de extra
werklast voor de politie, het OM en de zittende magistratuur, die in de MvT
(blz. 67–69) in fte's tot uitdrukking is gebracht, niet aan de (te)
lage kant is.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de VVD-fractie.Als de extra werklast voor het OM wordt geschat op 10 à 15 fte's,
bedraagt de extra werklast voor de politie dan niet een veelvoud daarvan?
Hoe kan de MvT dan stellen dat deze binnen de huidige capaciteit en het huidige
budget kan worden opgevangen, zo vragen de leden van de CDA-fractie.Voor opmerkingen met betrekking tot de financiële en organisatorische
consequenties van onderhavig wetsvoorstel voor sociaal rechercheurs verwijzen
de leden van de D66-fractie naar paragraaf 3.2 van onderhavig verslag.De regering schat dat de consequenties voor de werklast van het OM en
de politie in de orde van grootte van 10 à 15 fte's. De leden van de
D66-fractie vragen of de regering dit nader kan toelichten. Betreft het een
landelijk totaal? Waar zal de grootste druk komen te liggen, bij de administratieve
ondersteuning of bij degenen die over opsporingsbevoegdheden beschikken?De leden van de GPV-fractie hebben de indruk dat de inschatting van de
extra werklast voor de politie, het OM en de zittende magistratuur aan de
lage kant is. Deze leden kunnen op grond van de in de MvT verstrekte gegevens
zich onvoldoende een beeld vormen van de juistheid van de door de regering
gedane schatting van de extra inspanningen. Deze leden vragen een meer uitgebreide
onderbouwing te geven, en daarbij het oordeel van betrokkenen te betrekken.
Deze leden vragen in die meer uitgebreide onderbouwing ook een nadere aanduiding
te geven over de extra werklast bij de civiele rechter en de Nationale ombudsman
als gevolg van claims van afgeluisterde derden. ARTIKELSGEWIJS DEEL ARTIKEL I Titel IVA Bijzondere bevoegdheden tot opsporing Eerste afdeling Observatie Artikel 126g, tweede lidVolgens de MvT (blz. 70–71) is het plaatsen van een camera buiten
een woning om waar te kunnen nemen wat zich in een woning afspeelt even ingrijpend
als het betreden van een woning; het is niet toegestaan. De leden van de CDA-fractie
merken hierbij op dat het gemakkelijk is door gordijnen of anderszins af te
schermen wat zich in een woning afspeelt. Een op een woning gerichte camera
is dus minder ingrijpend dan het betreden van een woning ter observatie. Genoemde
leden zien in het door de regering beoogde verbod een ernstige beperking van
de opsporingsbevoegdheden. Artikel 126g, achtste lidArtikel 126g, achtste lid betreft de wijziging, aanvulling, verlenging
of beëindiging van het bevel tot observatie. Vergelijkbare bepalingen
betreffende verlenging van een bevoegdheid die een bepaalde tijdsduur kennen,
zijn te vinden in de artikelen 126h, 126j, 126o, 126p, 126v, 126w en 126x,
en betreffen achtereenvolgens infiltratie, stelselmatige inwinning van informatie,
de observatie en infiltratie bij het onderzoek naar het beramen of plegen
van ernstige misdrijven in georganiseerd verband en de burgerinfiltratie.
In al deze gevallen dient het bevel de geldigheidsduur te vermelden. Na afloop
van de geldigheidsduur kan de officier van justitie het bevel verlengen. De
leden van de PvdA-fractie zouden de suggestie willen doen om in bovengenoemde
gevallen aan de verlenging van het bevel (eventueel de tweede verlenging)
een machtiging van de rechter-commissaris te koppelen. Op deze wijze kan worden
voorkomen dat er automatismen in de besluitvorming van de officier van justitie
sluipen. De rechter-commissaris kijkt immers weer fris tegen de zaak aan en
kan voorkomen dat de uitoefening van een bevoegdheid ten onrechte wordt verlengd.
Gaarne hierop een reactie van de regering. Artikel 126g, negende lidEen bijzonderheid in de regeling van de observatie is dat ook buitenlandse
opsporingsambtenaren een bevel als bedoeld in het eerste lid kunnen krijgen.
Het ligt echter in de rede, zo stelt de MvT (blz. 72), dat zeer terughoudend
met deze mogelijkheid zal worden omgesprongen. De leden van de fracties van
VVD, D66, SGP en GPV vragen of het geen aanbeveling verdient die terughoudendheid
op een of andere wijze in de wet zelf tot uitdrukking te brengen. Thans blijkt
uit de wettekst op geen enkele wijze dat terughoudendheid is geboden.De leden van de GPV-fractie vragen voorts of de algemene maatregel van
bestuur, die een wettelijke grondslag vindt in het negende lid van dit artikel,
ook niet behoort voor te schrijven onder welke omstandigheden inschakeling
van buitenlandse opsporingsambtenaren al dan niet geoorloofd is in het belang
van de opsporing. Vijfde afdeling Bevoegdheden in een besloten plaats Artikel 126kHet eerste lid biedt de mogelijkheid om zonder toestemming van de rechthebbende
een besloten plaats, niet zijnde een woning, te betreden teneinde (a) die
plaats op te nemen, (b) aldaar sporen veilig te stellen of (c) aldaar een
technisch hulpmiddel (bijvoorbeeld een peilzender; zie MvT, p. 42) te plaatsen.
Ook kan daartoe een technisch hulpmiddel worden aangewend. Dat een technisch
hulpmiddel (bijvoorbeeld een infraroodkijker of een endoscoop; zie MvT, p.
77) kan worden aangewend in verband met de onderdelen a en b is duidelijk.
Niet helder is echter wat wordt bedoeld met «het aanwenden van een technisch
hulpmiddel teneinde aldaar een technisch hulpmiddel te plaatsen». Is
dit wel mogelijk, zo vragen de leden van de VVD-fractie? Zo neen, dient niet
in de wet te worden aangegeven dat het aanwenden van een technisch hulpmiddel
alleen de onderdelen a en b betreft?Deze vragen worden ook gesteld door de leden van de fracties van D66 en
SGP.De NOvA betreurt het dat in artikel 126k, eerste lid, niet wordt gesproken
van een «ernstig» misdrijf, terwijl een dergelijke beperking in
de MvT (blz. 42) wel wordt aangebracht. De NOvA beveelt aan in de wet vast
te leggen dat inkijkoperaties uitsluitend mogen worden uitgevoerd in geval
van verdenking van een misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving
een gevangenisstraf van tenminste 8 jaar is gesteld. De leden van de VVD-fractie
vragen hoe de regering over deze suggestie oordeelt.Dezelfde vraag wordt gesteld door de leden van de D66-fractie.De leden van de GPV-fractie vragen waarom de bevoegdheid tot het betreden
van een besloten plaats niet gebonden is aan de eis dat sprake moet zijn van
verdenking van een misdrijf waarop een gevangenisstraf van tenminste 8 jaar
is gesteld. Zou een dergelijke beperkende voorwaarde voor het gebruik van
deze bevoegdheid de mogelijkheden van opsporing van misdrijven ernstig kunnen
frustreren? Zesde afdeling Opnemen van vertrouwelijke communicatie
met een technisch hulpmiddel Artikel 126l, tweede lidDeze bepaling sluit uit dat zonder toestemming van de rechthebbende een
woning wordt betreden ter uitvoering van het bevel, bedoeld in het eerste
lid. Uit de MvT (blz. 79) blijkt dat het opnemen van vertrouwelijke communicatie
door apparatuur zodanig te plaatsen dat vertrouwelijke communicatie in een
woning kan worden opgenomen, zonder dat de woning wordt betreden, niet is
toegestaan. «Dit staat gelijk aan het ter opneming van communicatie
betreden van een woning». Uit de wettekst blijkt echter niet van deze
gelijkstelling, zo constateren de leden van de fracties van VVD, D66 en SGP.
Zij vragen of het geen aanbeveling verdient om bedoelde uitbreiding op een
of andere wijze in de tekst van de wet zelf tot uitdrukking te brengen. Artikel 126l, derde lidArtikel 126l regelt het opnemen van vertrouwelijke communicatie met een
technisch hulpmiddel. In het derde lid staat de voorwaarde dat de officier
van justitie in het bevel het misdrijf vermeldt en «indien bekend de
naam of anders een zo nauwkeurig mogelijke aanduiding van de verdachte».
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of het mogelijk is dat in het
geval van «een zo nauwkeurig mogelijke aanduiding van de verdachte»
de verdachte wordt aangeduid met NN. Indien dit het geval is, wordt daarmee
deze voorwaarde niet tot het oneindige opgerekt? Gaarne hierop een reactie
van de regering. Zevende afdeling Onderzoek van telecommunicatie Artikel 126mDe leden van de GPV-fractie vragen, gelet op de voorschriften terzake
in de nieuwe Telecommunicatiewet, nader toe te lichten waarom het noodzakelijk
is telefoontaps buiten medeweten van de aanbieders van communicatie te plaatsen.
Bestaat voldoende inzicht in de risico's die daaraan voor aanbieders verbonden
kunnen zijn, zoals verstoring, uitval of kwaliteitsvermindering van mobiele
communicatie? Bij wie berust de aansprakelijkheid wanneer ten gevolge van
het tappen van communicatie grote delen van het mobiele GSM-net uitvallen?
Is de privacy van burgers voldoende gewaarborgd, en bij wie kunnen zij eventuele
klachten indienen? De leden van de GPV-fractie vragen voorts of niet voorzien
moet worden in een verplichting voor opsporingsinstanties om iedere inbreuk
op communicatie aan de aanbieder van het telecommunicatienetwerk te melden.
Hoe moet de ruime mogelijkheid van het tappen bezien worden in relatie tot
het aantal misdrijven dat met behulp van het plaatsen van telefoontaps is
opgelost? Komen de voorstellen van de regering er de facto niet
op neer dat een deel van de opsporing door het (telecom)bedrijfsleven wordt
gefinancierd? Artikel 126nDe leden van de GPV-fractie merken op dat de verplichting, neergelegd
in het eerste lid van dit artikel, zeer vergaande consequenties kan hebben
voor de bedrijfsvoering van aanbieders van communicatie. Deze leden vragen
hoe ver de overheid kan gaan in het opleggen van allerlei verplichtingen,
bijvoorbeeld als het gaat om de wijze van registratie van gegevens. Hoe verhouden
de registratieverplichtingen die de overheid wil opleggen zich tot internationale
afspraken over het internationale telefoonverkeer?Deze leden zijn van mening dat dit artikel alleen gericht zou mogen zijn
op de uitwendige gegevens van telecommunicatie en niet op de inhoud van die
gesprekken. Is dit onderscheid in dit artikel wel voldoende afgebakend? Deze
leden vragen voorts of het onder vigeur van dit artikel is toegestaan achteraf
de plaats te bepalen van waaruit een verdachte heeft gebeld.De leden van de GPV-fractie vragen (bij benadering) een overzicht te geven
van het aantal keren dat in de afgelopen jaren verkeersgegevens zijn gevraagd
aan aanbieders. Deze leden hebben de indruk dat dit gaat om een zeer groot
aantal aanvragen per jaar die van aanbieders een substantiële inspanning
vragen om de verkeersgegevens te bieden. Veel van die aanvragen zijn zodanig
ruim geformuleerd, dat het overgrote deel van de verstrekte verkeersgegevens
ongebruikt wordt vernietigd. Kan hierin niet een zekere protocollering worden
aangebracht, in die zin dat het verzoek tot het verstrekken van bepaalde verkeersgegevens
niet verder strekt dan voor het opsporen van misdrijven strikt noodzakelijk
is? In hoeverre wordt rekening gehouden met de interne bedrijfscodes bij aanbieders
van communicatie als het gaat om de privacy van de klanten?Het tweede lid van dit artikel is in de ogen van deze leden te ruim omschreven.
In plaats van de zinsnede «een ieder die werkzaam is bij» stellen
zij voor de zinsnede «zij die daartoe zijn aangewezen» op te nemen.
Het voordeel daarvan is in de ogen van deze leden dat een zekere professionalisering
kan worden bereikt. Titel V Bijzondere bevoegdheden tot opsporing voor het
onder- zoek naar het beramen of plegen van ernstige misdrijven in georganiseerd
verbandHet advies van de Raad van State om titel V in afdelingen in te delen,
is door de regering niet overgenomen. De regering geeft hiervoor in het nader
rapport (blz. 12, punt 14) twee argumenten: a) er zou anders verwarring ontstaan
met de afdelingen in titel IVA; b) titel V vormt, doordat steeds het criterium
van artikel 126o van toepassing is, een eenheid. De leden van fracties van
VVD en D66 vragen zich af of deze argumenten voldoende draagkrachtig zijn.
Men kan immers tegenwerpen dat verwarring is uitgesloten, omdat het om twee
verschillende titels gaat, met ieder een eigen werkingsgebied. Met betrekking
tot het tweede argument kan men tegenwerpen dat niet valt in te zien waarom
aan de eenheid van de titel afbreuk wordt gedaan wanneer deze wordt onderverdeeld
in afdelingen. Aanwijzing 97, eerste lid, van de Aanwijzingen voor de regelgeving
verplicht tot het maken van een (onder)verdeling «indien dit voor de
toegankelijkheid van een regeling van belang is». Men kan bezwaarlijk
beweren dat titel V er door een onderverdeling in afdelingen ontoegankelijker
op zou worden. Kan de regering in het licht van de toegankelijkheid nog eens
nader ingaan op het besluit om het advies van de Raad van State om titel V
in afdelingen in te delen, niet over te nemen? Artikel 126tDe leden van de GPV-fractie verwijzen op deze plaats naar hun opmerkingen
bij artikel 126m. Artikel 126vArtikel 126v regelt het stelselmatig inwinnen van informatie door een
burger. De leden van de PvdA-fractie merken op dat in vergelijking met de
situatie van 126g (informatie door politie) hier meer risico's aan zijn verbonden.
Daarom zouden zij de suggestie willen doen om de voorwaarde voor deze bevoegdheid
wat aan te scherpen. Dat zou makkelijk kunnen door de voorwaarde «in
het belang van het onderzoek» te vervangen door een wat zwaarder criterium,
nl. «het onderzoek dringend vordert». Gaarne hierop een reactie
van de regering.De leden van de GPV-fractie zijn van opvatting dat, in tegenstelling tot
wat in dit artikel wordt gesteld, het vereist moet zijn dat altijd met de
officier zelf een overeenkomst gesloten wordt, aangezien deze na de toets
terzake van het onderzoeksbelang en de inbreuken op de privacy van het object
van opsporing zelf zijn wil tot het sluiten van de overeenkomst bepaalt. Praktisch
hoeft dit geen bezwaren op te roepen, aangezien voor het aangaan van de overeenkomst
een persoonlijke ontmoeting niet nodig is. De huidige bepaling bevat bovendien
geen remedie tegen voor justitie geheime circuits, nu de naam van de informant
niet in het bevel vermeld hoeft te worden. Volgens dit artikel is het ook
in orde wanneer alleen de opsporingsambtenaar de naam van de informant kent.
Hoe wil de regering het bereiken van één van de doelstellingen
van deze wetgevingsoperatie – het beëindigen van deze geheime circuits –
in dit verband veiligstellen? Artikelen 126w en 126x, tweede lidToepassing van burgerinfiltratie is volgens het tweede lid van artikel
126w alleen aanvaardbaar als infiltratie door een opsporingsambtenaar redelijkerwijs
niet mogelijk is. De leden van de PvdA-fractie stellen voor om naast deze
eis ook aan de wettekst toe te voegen: «en niet verwacht kan worden
dat het doel op andere wijze kan worden bereikt.», dan wel woorden van
gelijke strekking. Titel VB Algemene regels betreffende de bevoegdheden in
de titels IVA, V en VA Eerste afdeling Voeging bij de processtukken Artikel 126aaDe leden van de CDA-fractie vragen of de onvoorwaardelijke plicht tot
vernietiging van gegevens die onder het verschoningsrecht vallen, niet te
ver gaat. Is hierdoor controle of de vernietiging terecht heeft plaatsgevonden
nog mogelijk?Volgens het derde lid vindt voeging bij de processtukken plaats «zodra
het belang van het onderzoek het toelaat». Tijdens het KUN-congres merkte
Buruma op dat over de vraag wanneer voeging bij de processtukken botst met
het onderzoeksbelang, verschillend kan worden gedacht. Verschillen van opvatting
over de reikwijdte van artikel 126aa zullen van invloed zijn op de openbare
verantwoording van het gebruik van opsporingsmethoden. Uit de MvT (blz. 84)
blijkt dat «het belang van het onderzoek» ook betrekking kan hebben
op nog lopend ander strafrechtelijk onderzoek waarin betrokkene
eveneens onderwerp van onderzoek is. Op zichzelf een redelijk punt, aldus
Buruma, maar wel een bom onder de plicht om processen-verbaal bij de processtukken
te voegen en een betrokkene te informeren (artikel 126bb), sterker nog: een
bom onder de wens om de toepassing van bijzondere opsporingsmethoden toetsbaar
te maken. Juist bij grote organisaties is er immers altijd wel een «ander
lopend onderzoek» dat in gevaar zou kunnen komen door bekendmaking aan
de rechter en dat het niet-overleggen van stukken zou kunnen rechtvaardigen.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering op deze opmerkingen kan
ingaan.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de D66-fractie.De leden van de VVD-fractie vragen of de regering nader kan verduidelijken
wanneer enig gegeven als «processtuk» moet worden gerekend. Moeten
alle gegevensdragers, dus ook ander materiaal dan schriftelijke stukken, tot
de processtukken worden gerekend?Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de fracties van D66 en
SGP.De NOvA vindt het bezwaarlijk dat artikel 126aa naar de letter genomen
niet verplicht gegevens, die uit het verkennend onderzoek zijn voortgekomen,
aan het strafdossier in de latere strafzaak toe te voegen. De NOvA vreest
dat er hierdoor onvoldoende deugdelijke kenbronnen zullen zijn voor een effectieve
controle op dat onderzoek. Ziet en deelt de regering dit bezwaar ook, zo vragen
de leden van de VVD-fractie.Deze vraag wordt ook gesteld door de leden van de SGP-fractie.Volgens het derde lid vindt voeging bij de processtukken plaats «zodra
het belang van het onderzoek het toelaat». Kan, zo vragen de leden van
de SGP-fractie, over de vraag wanneer voeging bij de processtukken botst met
het onderzoeksbelang niet verschillend worden gedacht?En zullen verschillen van opvatting over de reikwijdte van artikel 126aa
niet van invloed zijn op de openbare verantwoording van het gebruik van opsporingsmethoden?
Uit de MvT (blz. 84) blijkt dat «het belang van het onderzoek»
ook betrekking kan hebben op nog lopend ander strafrechtelijk onderzoek waarin
betrokkene eveneens onderwerp van onderzoek is. Kan deze complicatie de plicht
om processen-verbaal bij de processtukken te voegen en betrokkene te informeren,
niet frustreren?De leden van de GPV-fractie zouden graag zien dat de regering ingaat op
de verschillende interpretaties die aan de voorschriften van dit artikel zouden
kunnen worden gegeven. Verschillen van opvatting over de reikwijdte van dit
artikel zijn immers direct van invloed op de openbare verantwoording van het
gebruik van opsporingsbevoegdheden. Komt de plicht om processen-verbaal bij
de processtukken te voegen niet onaanvaardbaar onder druk te staan, wanneer
voeging bij de processtukken achterwege blijft vanwege het feit dat betrokkene
in een nog lopend onderzoek ook onderwerp van onderzoek is? In het slechtste
geval worden in enig onderzoek tegen betrokkene dan slechts summier processen-verbaal
aan de rechter (en aan de betrokkene) bekendgemaakt, hetgeen de belangen van
verdediging en rechtspraak kan schaden. Verplicht dit artikel overigens om
de gegevens die uit een verkennend onderzoek zijn voorgekomen, geheel of gedeeltelijk
toe te voegen aan de processtukken? Is de regering van oordeel dat deze gegevens
onder omstandigheden van belang kunnen zijn voor de verdediging?De leden van de GPV-fractie vragen waarom in dit artikel wel een generale
regeling wordt gegeven voor de bevoegdheidsuitoefening ex titel IVA, V en
VA, terwijl die voor de dwangmiddelen ex titel IV, afdeling 3 e.v. in haar
algemeenheid ontbreekt. Het is vast niet de bedoeling dat door het ene wel
te regelen, a contrario het andere niet geregeld zou zijn. Als er een algemene
verplichting bestaat op het niveau van een geschreven bepaling, dan verdient
het toch aanbeveling voor alle gevallen duidelijkheid te scheppen
op hetzelfde niveau? Is overigens opzettelijk afgezien van een beperking in
het vijfde lid, waarin het relevantievereiste tot uitdrukking komt? Tweede afdeling Kennisgeving aan betrokkene Artikel 126bbIn de slotzin van het eerste lid wordt een uitzondering gemaakt op de
kennisgevingsplicht voor het geval uitreiking van de mededeling aan betrokkene
«redelijkerwijs niet mogelijk is». De Raad van State adviseerde
de uitzondering op feitelijke onmogelijkheden toe te spitsen, nu uit de oorspronkelijke
MvT bleek dat het (met name) daarom ging; de vermelde uitzonderingsmogelijkheid
was te algemeen (advies Raad van State, blz. 12, punt 12). De regering stelt
in het nader rapport (blz. 12, punt 12) aan het advies te hebben voldaan door
wijziging van de MvT (blz. 85). Het lijkt er echter op dat de Raad van State
bedoelde dat wetswijziging, en niet wijziging van de MvT, raadzaam was. Dit
is niet gebeurd. De leden van de fracties van PvdA, VVD, D66, SGP en GPV vragen
of daarom niet alsnog in de slotzin van het eerste lid de woorden «redelijkerwijs
niet mogelijk is» vervangen dienen te worden door: «feitelijk
niet mogelijk is». Artikel 126ccWat betekent het dat de officier van justitie processen-verbaal «te
zijnen overstaan» doet vernietigen (artikel 126cc, tweede lid), zo vragen
de leden van de CDA-fractie. Betekent het: in zijn tegenwoordigheid? Zo niet,
dient dan geen andere uitdrukking te worden gekozen?Dit artikel spreekt over het einde van de zaak. Wat daar precies mee is
bedoeld, blijkt volgens de leden van de GPV-fractie niet uit de MvT. Waar
deze terminologie elders wordt gebruikt – zie de artikelen 89 en 591a
Sv – ontbreekt ook de duidelijkheid. De wet bevat nergens een algemene
bepaling wanneer een zaak eindigt, alleen diverse bijzondere. Is het voor
het verkrijgen van een duidelijk beginpunt niet beter een opsomming op te
nemen van gevallen waarin de termijn van twee maanden aanvangt? De feitelijke
grondslag van de vervolging zou volgens deze leden een aanknopingspunt kunnen
zijn om te bepalen of er een eindbeslissing in de zaak is gegeven, maar dat
kan ook te beperkt uitwerken. Niet voor elk in artikel 126cc, eerste lid,
genoemd geval is er een feitsomschrijving ten grondslag gelegd aan de bevoegdheidsuitoefening.
Wat is in dezelfde zin het aanknopingspunt om te bepalen dat een voorbereidend
onderzoek niet tot een zaak zal leiden? Een onderzoek kan immers tot een veelvoud
van zaken leiden terwijl het andersom vaak praktisch ondoenlijk zal zijn om
een zaak tot één bepaald voorbereidend onderzoek te herleiden,
bij gebreke van een omschrijving daarvan. Vallen onder voorbereidend onderzoek
het verkenningsonderzoek en het opsporingsonderzoek? Zelfs als het alleen
het opsporingsonderzoek omvat, is volgens deze leden als houvast al niet meer
beschikbaar het in de omschrijving van een (strafbaar) feit neergeslagen materieel
gebeuren, omdat de opsporing een ruimer bereik heeft dan het vermoedelijke
gepleegde strafbare feit. Overigens vinden deze leden de formulering van het
derde lid en de MvT (blz. 87) niet helder. Moet men zich de praktijk zo voorstellen,
dat er in een onderzoek, dat maar steeds geen vervolging genereert, op een
bepaald moment een redelijke verwachting wordt vastgesteld, waarna de twee-maandentermijn
begint te lopen? Wie beoordeelt dat? Kan de regering hierover duidelijker
zijn? Moet daarnaast in het derde lid niet ook een voorbehoud worden gemaakt
voor de toepassing van artikel 126dd? Artikel 126ddIn artikel 126dd, tweede lid, wordt niet meer gesproken over het einde
van de zaak, maar over het einde van het onderzoek. De leden van de GPV-fractie
vragen waardoor dit verschil wordt gerechtvaardigd. Of is er geen verschil? ARTIKEL IVVolgens de NVvR roept het overgangsrecht in artikel IV, eerste lid, vragen
op in het licht van hetgeen hierover in de MvT (blz. 95) wordt opgemerkt.
Het overgangsrecht zou bezwaren oproepen als dit ook zou zien op activiteiten
die onder het huidige recht nog niet toegelaten zijn, zoals bijvoorbeeld
de inkijkoperatie ex artikel 126g, tweede lid. Het kan, zo stelt de NVvR,
niet de bedoeling van de wetgever zijn om met terugwerkende kracht aan dergelijke
bevelen alsnog rechtskracht te verlenen. De leden van de fracties van VVD,
D66 en GPV vragen of de regering hierop kan ingaan.De voorzitter van de commissie,V. A. M. van der BurgDe griffier van de commissie,PeXNoot1Samenstelling: Leden: V. A. M. van der Burg (CDA), voorzitter, Schutte
(GPV), Korthals (VVD), Janmaat (CD), Soutendijk-van Appeldoorn (CDA), Van
de Camp (CDA), Swildens-Rozendaal (PvdA), ondervoorzitter, M. M. van der Burg
(PvdA), Scheltema-de Nie (D66), Kalsbeek-Jasperse (PvdA), Zijlstra (PvdA),
Van Heemst (PvdA), Aiking-van Wageningen (Groep Nijpels) Rabbae (GroenLinks),
Koekkoek (CDA), J. M. de Vries (VVD), Van Oven (PvdA), Van der Stoel (VVD),
Dittrich (D66), Verhagen (CDA), De Graaf (D66), Rouvoet (RPF), B. M. de Vries
(VVD), O. P. G. Vos (VVD) en Van Vliet (D66).Plv. leden: Smits (CDA), Van den Berg (SGP), Van Blerck-Woerdman (VVD),
Marijnissen (SP), Bremmer (CDA), Doelman-Pel (CDA), Vacature PvdA, Feenstra
(PvdA), Bijleveld-Schouten (CDA), Rehwinkel (PvdA), Vliegenthart (PvdA), Apostolou
(PvdA), R. A. Meyer (Groep Nijpels), Sipkes (GroenLinks), Biesheuvel (CDA),
Rijpstra (VVD), Middel (PvdA), Passtoors (VVD), Van Boxtel (D66), Van der
Heijden (CDA), Roethof (D66), Leerkes (U55+), Van den Doel (VVD), Weisglas
(VVD) en De Koning (D66). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25403-6.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl