Wet toegankelijkheid en bereikbaarheid basisbetaaldiensten; Nota n.a.v. het verslag
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29688, nr. 8

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum indiening

01-02-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

29688 nr. 8

24-01-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInleidingAlgemeenBereikbaarheidTaakverdelingZorgplichtAanbestedingAdministratieve lastenEuropese wet- en regelgevingBudgettaire aspectenSamenloopCommentaar
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29688Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 63 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 688Voorstel van wet van het lid Crone houdende regels inzake de toegankelijkheid,
veiligheid, bereikbaarheid en redelijke prijsstelling van basisbetaaldiensten
(Wet toegankelijkheid en bereikbaarheid basisbetaaldiensten)nr. 8NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAGOntvangen 24 januari 2006De indiener heeft met belangstelling kennisgenomen van de vele vragen
en opmerkingen van de diverse fracties. Het verheugt de indiener dat de fracties
het maatschappelijke belang onderkennen van een goede toegang tot het betalingsverkeer.
Zonder toegang tot het betalingsverkeer is het niet goed mogelijk om volwaardig
te functioneren in een moderne samenleving. De indiener zal bij het beantwoorden
van de vragen de volgorde en de hoofdstukindeling aanhouden van het verslag.InleidingOp de vraag van de leden van de D66-fractie, of hier sprake is van evident
falen van de markt, kan bevestigend worden geantwoord.De indiener benadrukt nogmaals dat het proces van sluiting van bankkantoren
onstuitbaar lijkt. In de memorie van toelichting wordt aangeven dat in de
periode 1998–2001 het aantal bankkantoren daalde met 23%. Waren
er in 1998 nog 7005 bankkantoren, in 2001 waren dat er nog slechts 5360.1 In 2002 daalde dit aantal verder naar 4511 en ultimo
2003 was sprake van 4109 bankkantoren. Dit zijn de meest recente cijfers,
die zullen worden toegevoegd aan de memorie van toelichting. In de periode
1998–2003 was dus sprake van een daling met 41,3%. Iedere dag
sluiten er gemiddeldéén of meer bankfilialen in Nederland. Als
deze trend zich doorzet, zal binnen 10 jaar het laatste bankkantoor zijn deuren
sluiten. Er is er nog geen enkel zicht op het einde van deze trend. In 2004
zette de trend opnieuw door. Volgens de Rapportage Maatschappelijk Overleg
Betalingsverkeer 2004 waren er ultimo 2004 naar schatting nog slechts 3700
bankkantoren over in Nederland2. Het grote aantal
te verwachten sluitingen staat niet in verhouding tot de enkele kantoren die
ING en Fortis willen heropenen.In steeds meer dorpen en stadswijken, zelfs hele grote, verdwijnen bankkantoren.
Een voorbeeld daarvan is de deelgemeente Charlois in Rotterdam, met 70 000
inwoners.In de memorie van toelichting wordt reeds aangegeven dat het aantal geldautomaten
veel minder toenam dan het aantal bankkantoren dat gesloten werd.
In de periode 1998–2001 werden 1600 kantoren gesloten, terwijl er slechts
745 geldautomaten bijkwamen. In de Geldgids1 van
de Consumentenbond van november 2004 wordt opnieuw dezelfde trend vastgesteld:
in de periode 2000–2002 sloten 1183 bankfilialen hun deuren, terwijl
er in dezelfde periode slechts 481 geldautomaten bijkwamen.Dit laat onverlet dat geldautomaten lang niet in alle gevallen als een
gelijkwaardig alternatief kunnen worden gezien voor een echt bankkantoor,
zeker niet voor veel ouderen en gehandicapten. Veiligheidsoverwegingen en
de anonimiteit van de geldautomaat spelen hierbij een rol. Zelfs de NVB geeft
toe dat bij het ontwerpen van geldautomaten te weinig rekening wordt gehouden
met mensen met een functiebeperking.2In de memorie van toelichting was ook al vermeld dat uit onderzoek bleek
dat 24% van de mensen belang hecht aan de mogelijkheid om contant geld
op te kunnen halen aan de balie van een bankkantoor. Het zijn dus enige miljoenen
mensen die belang hechten aan deze mogelijkheid. Circa 25 miljoen contante
opnames per jaar vinden nog altijd plaats via de balie.3Ook een internationale vergelijking van de bereikbaarheid van het betalingsverkeer
in Nederland leert dat deze beter kan. Gemiddeld zijn er in 15 EU-landen die
er tot 1 mei 2004 waren 1471 inwoners per bank.4 In Nederland zijn dat er bijna twee keer zo veel: 2660. Het niveau
van bereikbaarheid is dus bijna twee keer zo laag. In Groot-Brittannië
is sprake van 1783 inwoners per bank, in Duitsland 1464, en in België
1282. Opmerkelijk is dat zelfs uitgedrukt in vierkante kilometers per bank
de bereikbaarheid in Nederland (7 km2 per bank) slechter is dan
in Duitsland (6) en België (4). Dit terwijl in deze landen de bevolkingsdichtheid
lager is dan in Nederland. Slechts 3 landen hebben minder banken per 1000
inwoners dan Nederland: Griekenland, Ierland en Finland. Nederland kent dus
nu al een lage bankdichtheid. Opgemerkt dient nog te worden dat deze (meest
recente) cijfers betrekking hebben op 2000, en dat Nederland dus naar verwachting
inmiddels nog verder weggezakt is. In 2000 waren er immers ca. 6000 banken
en nu minder dan 4000. Bovengenoemde cijfers zijn toegevoegd aan de memorie
van toelichting.De trend van sluiting van bankkantoren lijkt, kortom, vrijwel onstuitbaar.
Indien dit proces niet tijdig afgeremd wordt, dan sluit binnen 10 jaar het
laatste bankkantoor. Alternatieven, al dan niet via het Maatschappelijk Overleg
Betalingsverkeer, voldoen niet vanwege een te beperkt bereik en het vrijblijvende
karakter ervan.Regelmatig wordt, ook door diverse fracties, gewezen op een aantal alternatieven,
zoals die o.a. in het kader van het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer
(met name de werkgroep toegankelijkheid en bereikbaarheid) zijn ontwikkeld.
Het gaat dan o.a. om de geldservicepunten van de Postbank, hostpassen, voorlichtingsactiviteiten
voor ouderen over chippen ed. door de Vliegende Brigade, cursussen internet
en de Servicebus van ABN Amro, en het platformoverleg, de Rabozorgservice
en de servicewinkels van de Rabobank.De indiener heeft zich in de alternatieven uitvoerig verdiept, mede in
de hoop dat deze zouden kunnen uitgroeien tot krachtige alternatieven. Echter,
gebleken is dat deze initiatieven over het algemeen niet toereikend zijn.
Een probleem met de bankbus is bijvoorbeeld dat deze slechts in een beperkt
aantal plaatsen (11) aanwezig is, en dan ook nog eens slechts eens in de twee
weken.5 Deze bus kan slechts op een beperkt aantal
plaatsen in Nederland parkeren, waarmee een vraagteken moet worden gezet bij
de efficiëntie van deze oplossing. Voor de overige initiatieven van de banken geldt ook vaak dat het bereik gewoon te beperkt is. Zo meldt
het MOB dat inmiddels 10 000 senioren voorlichtingsbijeenkomsten van
de Rabobank hebben bezocht, waarin voorlichting wordt gegeven over modern
bankieren. Nog afgezien van de effectiviteit van de gegeven voorlichting,
zullen met dergelijke initiatieven nooit de miljoenen ouderen kunnen worden
bereikt, die Nederland telt.Het belangrijkste bezwaar tegen het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer
is de vrijblijvendheid. Het MOB functioneert sinds januari 2003. In de afgelopen
twee jaar is het proces van sluiting van bankkantoren echter onverminderd
doorgegaan. Het MOB presenteert via de website van DNB en middels haar rapporten
mogelijke oplossingen, in de hoop dat deze op lokaal niveau navolging zullen
krijgen. Dit is echter niet gebeurd en er is geen enkele garantie voor. De
MOB-rapportage beperkt zich wat de alternatieven betreft ook tot drie grote
banken. Wat middelgrote – d.w.z. wat betreft het aantal bankkantoren –
banken als de ING, SNS, Fortis en de Friesland Bank aan initiatieven ontwikkelen,
blijft onduidelijk.Het aanhouden van het maatschappelijke probleem, in combinatie met het
ontbreken van afdoende alternatieven vanuit de markt, maakt dat wetgeving
noodzakelijk is. De vraag van de leden van de D66-fractie of de overheid het
probleem effectief kan aanpakken met wetgeving kan bevestigend worden beantwoord.
Het initiatief-wetsvoorstel maakt namelijk gebruik van reeds bestaande wettelijke
mechanismes: De Telecommunicatiewet, de Postwet en het daaraan gelieerde Besluit
algemene richtlijnen post (Barp). Deze (verplichtende) regelingen voorzien
reeds in een aanbestedingsprocedure bij ontbrekende dienstverlening en een
bereikbaarheidsnorm als het gaat om postkantoren. Deze wettelijke regelingen
functioneren in de praktijk goed, zo blijkt ook uit diverse beleidsrapportages
van de Opta.AlgemeenDe CDA-fractie wijst op de mogelijkheid dat banken voorafspraken maken
en op de positie van nieuwkomers. De indiener wijst erop dat voorafspraken
in theorie altijd mogelijk zijn, ook ongeacht dit wetsvoorstel. Het is dan
de taak van de NMa om de Mededingingswet te handhaven en dan met name het
samenspanningsverbod van artikel 6 van de Mededingingswet. De indiener heeft
gekozen voor een open en onafhankelijk systeem van aanbesteding voor de witte
vlekken om daarmee de concurrentie juist te bevorderen. Ook de financiering
is gebaseerd op een generieke omslag en is daarmee concurrentieneutraal. Buitenlandse
banken die willen toetreden tot de Nederlandse markt zullen aanvankelijk beschikken
over zeer beperkt marktaandeel. Zij betalen dan ook slechts een zeer gering
gedeelte van de toch al lage totale kosten die uit deze wet voortvloeien.
In de praktijk zal de bijdrage zoals bedoeld in artikel 5 van dit wetsvoorstel
dan ook geen toetredingsbelemmering vormen.De leden van de VVD-fractie wijzen erop dat in een groot gedeelte van
de gevallen geldopnames op elektronische wijze plaatsvindt. De indiener wijst
er daarentegen op dat er nog steeds heel veel behoefte is aan de mogelijkheid
om geld contant op te nemen. In de memorie van toelichting en de reactie op
de Raad van State was ook al vermeld dat uit onderzoek bleek dat 24%
van de mensen belang hecht aan de mogelijkheid om contant geld op te kunnen
halen aan de balie van een bankkantoor. Het zijn dus enige miljoenen mensen
die belang hechten aan deze mogelijkheid. Circa 25 miljoen contante opnames
per jaar vinden nog altijd plaats via de balie.1De leden van de VVD-fractie vragen in algemene zin naar het nut en de
noodzaak van het wetsvoorstel. Zij vragen daarbij naar aanwijzingen dat mensen
niet te spreken zijn over de dienstverlening en het voorzieningenniveau van
de banken. De indiener verwijst daarvoor naar de reactie op het advies van
de Raad van State en de memorie van toelichting. Wellicht ten overvloede wijst
de indiener ook op een protestactie die de Consumentenbond hield aan het einde
van 2004. In minder dan twee maanden tijd betuigden ruim 22 000 consumenten
met een handtekening hun steun aan deze actie, die gericht was tegen de verschraalde
dienstverlening van de banken, met name in relatie tot de steeds hogere tarieven
en de aanhoudende sluiting van bankfilialen. De Consumentenbond vraagt dan
ook om wetgeving om het publieke belang van de bereikbaarheid van het betalingsverkeer
te waarborgen. De Consumentenbond stelt dan ook nadrukkelijk dat de banken
moeten erkennen dat zij een maatschappelijke functie hebben en méér
zijn dan commerciële ondernemingen.1 Volgens
de Consumentenbond zouden banken moeten erkennen dat er altijd grote groepen
consumenten zullen zijn en blijven die behoefte hebben aan persoonlijke dienstverlening,
en die niet uit de voeten kunnen met alternatieven zoals digitaal bankieren.
De Consumentenbond stelt dat het van groot belang is dat bankkantoren opengehouden
worden, in de traditionele vorm of als servicepunt tezamen met andere bedrijven
en organisaties. Met betrekking tot initiatieven vanuit de markt stelt de
Consumentenbond er onvoldoende vertrouwen in te hebben dat er voldoende van
deze initiatieven komen om een acceptabel niveau van dienstverlening te kunnen
garanderen. Geen enkele partij voelt zich voldoende verantwoordelijk om het
voortouw te nemen1. De Consumentenbond heeft zich
positief over het wetsvoorstel uitgesproken.Ten aanzien van de alternatieven waar de leden van de VVD-fractie naar
vragen, verwijst de indiener naar de reactie op het advies van de Raad van
State en de memorie van toelichting, waar hier zeer uitvoerig op wordt ingegaan.
Wellicht ten overvloede kan de indiener kan het volgende hierover melden.
Eén van de mogelijke andere wegen waarop in de behoefte aan basisbetaaldiensten
zou kunnen worden voorzien is de cash back service die sommige supermarkten
bieden. De indiener wijst er echter op dat cash back in lang niet alle gevallen
een afdoende alternatief is. Ten eerste is het geen recht, maar moet vaak
eerst iets gekocht worden in de betreffende winkel. Terwijl de indiener het
standpunt huldigt dat iemand altijd bij zijn eigen geld moet kunnen, zonder
enige belemmering. De cash back service is niet overal beschikbaar. Een probleem
daarbij is dat cash back vaak niet van de grond komt, omdat de vergoeding
die de winkelier krijgt te laag is. Daarnaast zitten er beperkingen op deze
service, bijvoorbeeld een maximumbedrag van 20 of 50 euro dat kan worden
opgenomen. Voorts kunnen de kasstromen van de betreffende winkels ontregeld
raken, winkels zijn immers geen banken. Het Platform Detailhandel (o.a. Nationale
Winkelraad en MKB) heeft aangegeven dat de «falende dienstverlening
van banken niet mag worden afgewenteld op de detailhandel»2. Hierbij werd ook gewezen op problemen die kunnen ontstaan rondom
de veiligheid. Cash back voorziet ook niet in de mogelijkheid om geld te kunnen
storten. Niettemin erkent de indiener dat cash back mede een oplossing kan
zijn voor de bereikbaarheid, mits dit als een recht (al dan niet geclausuleerd)
wordt vastgelegd. Dan kan de minister dit laten meewegen bij het samenstellen
van de opdracht en het bepalen welke basisbetaaldiensten daartoe zullen behoren.Als alternatief wordt ook wel genoemd het telefonisch en elektronisch
bankieren. In de Geldgids3 van november 2004 van
de Consumentenbond wordt hier uitgebreid op ingegaan. Aan telefonisch en internetbankieren
blijken diverse beperkingen te zitten. Zo blijken de antwoorden die via telefoon
op vragen gegeven worden niet altijd te kloppen, zijn ze vaak onvolledig,
en soms zelfs fout. Bij sommige banken moet meer dan 10 minuten gewacht worden.
Vaak moet meerdere keren doorverbonden worden. Op sommige vragen, zoals hoe
te handelen bij een verkeerde overboeking, kunnen banken telefonisch geen
goed antwoord geven. De telefonische informatie over het overboeken van geld
naar het buitenland bleek vaak onvolledig of onjuist. Een sluitende identificatie
is ook niet mogelijk via de telefoon. Bij een bepaalde bank is het aanvragen
van internetbankieren dan ook niet mogelijk via de telefoon, maar kan dit
alleen persoonlijk met een legitimatiebewijs op een bankkantoor. Ook komt
het voor dat banken voor het oplossen van problemen met internetbankieren
doorverwijzen naar een lokaal bankkantoor, zo heeft indiener ervaren. De Consumentenbond
trekt als algemene conclusie dat de kwaliteit van de telefonische beantwoording
reden geeft tot zorg. Het nadeel van internetbankieren ligt voor de hand:
bij vragen is er geen directe beantwoording en directe tweezijdige communicatie
is dan niet mogelijk. Een groot deel van de e-mail gericht aan banken blijkt
niet beantwoord te worden.1 Het aanvragen van
internetbanieren kan lang duren; soms meer dan een maand. De website van een
grote bank blijkt opmerkelijk vaak uit de lucht te zijn. Niet alle bankhandelingen
blijken mogelijk te zijn. Sommige programma’s zijn niet prettig in het
gebruik. Bepaalde handelingen, zoals overboekingen blijken vaak bewerkelijk
te zijn, omdat gewerkt moet worden met speciale codes. Daarnaast is er argwaan
tegen het verrichten van handelingen via internet. Deze argwaan wordt ook
gevoed doordat een groot aantal PC’s is besmet met spyware, waarmee
derden persoonlijke gegevens kunnen bespioneren. Meer in het algemeen zal
internetbankieren voor veel ouderen en gehandicapten geen serieus alternatief
zijn omdat de affiniteit met internet ontbreekt.De vraag van de leden van de SGP-fractie met betrekking tot recente gegevens
en het aantal witte vlekken slaat de spijker op zijn kop. De gegevens die
aan de Kamer worden verstrekt zijn vaak verouderd en niet specifiek genoeg.
De laatste relevante MOB-cijfers dateren van maart 20052. Cijfers omtrent het halen van een bereikbaarheidsnorm, analoog aan
de normen van het Barp, bestaan officieel niet of worden in ieder geval niet
bekend gemaakt. Slechts op basis van gegevens van de Rabobank3, kan de conclusie getrokken worden dat in niet meer dan 20 gevallen
in heel Nederland een verzorgingsgebied zoals bedoeld in art. 3 lid 1 zal
hoeven aangewezen zal hoeven worden als de Crone-norm (3 km, 5000 inwoners)
wordt gehanteerd. Dit betreft dan de stand van zaken op 1 augustus 2004.
Gezien het hoge tempo waarin de banken hun vestigingen sluiten, moet inmiddels
rekening gehouden worden met een hoger aantal «witte vlekken»,
daarmee ook de vraag beantwoordend van de leden van de SGP-fractie. Het is
echter betreurenswaardig dat noch de NVB, DNB of het MOB over goede cijfers
beschikken, of deze niet bekend willen maken. Er wordt volstaan met plattegronden
met daarop stippen die een globale indicatie zouden moeten geven van de bereikbaarheid.
Dit versterkt des te meer de noodzaak van het wetsvoorstel, omdat als dit
wetsvoorstel van kracht wordt er meer inzicht zal moeten komen in het aantal
witte vlekken dat er is. De beleidsrapportage van de Opta waarin wordt nagegaan
of TPG Post zich wel of niet aan de bereikbaarheidsnorm van het Barp houdt,
kan daarbij als leidend voorbeeld dienen.Om de vraag van de leden van de SGP-fractie en de CDA-fractie te beantwoorden,
gaat het in de genoemde 20 locaties inderdaad om een afstand van maximaal
3 kilometer, volgens de eerder genoemde Crone-norm. De indiener kan voorts
bevestigen dat er ten aanzien van het leefbaarheidsgehalte van wijken en dorpen
een samenhang is met allerlei andere voorzieningen, zoals postkantoren, supermarkten,
winkels en openbaar vervoer. Daarom moet er alles aan gedaan worden om de
leefbaarheidsituatie in de wijken en dorpen niet verder af te laten glijden,
en waar mogelijk weer te verbeteren. Daartoe dient dit wetsvoorstel.
Voor postkantoren geldt al een wettelijke bereikbaarheidsnorm en met dit wetsvoorstel
wordt een volgende stap in de goede richting gezet.De leden van de SGP-fractie vragen of het wetsvoorstel niet juist frustrerend
kan werken voor lokale creativiteit en lokale initiatieven. De indiener verwacht
het omgekeerde. Indien banken weten dat ze deze maatschappelijke verantwoordelijkheid
hebben, zullen ze zich soepeler opstellen om samenwerking met lokale initiatieven
aan te gaan en te ondersteunen. Hij wijst er op dat het wetsvoorstel juist
voldoende flexibiliteit bevat om rekening te houden met deze verschillende
belangen. Op grond van art. 3 lid 5 kan per opdracht worden bezien welke basisbetaaldiensten
in een voorkomend geval geleverd zullen moeten worden. Bovendien kunnen op
grond van art. 1 sub c bij algemene maatregel van bestuur andere diensten
die verband houden met het betalingsverkeer worden aangewezen als basisbetaaldienst.
Als de door de leden van de SGP-fractie genoemde lokale initiatieven ertoe
leiden dat de beoogde basisbetaaldiensten worden aangeboden, dan vervalt de
noodzaak en de verplichting tot het houden van een openbare aanbesteding.
Dit betekent dat het wetsvoorstel dus een stimulans kan zijn voor het ontwikkelen
van lokale initiatieven. Degene die de uiteindelijk de afweging maakt of een
aanbesteding moet worden uitgeschreven is, conform artikel 3, de minister
van Financiën.Gezien de eerder genoemde ontwikkelingen is het helaas zeer realistisch
om te veronderstellen dat het sluiten van bankkantoren voorlopig nog zal doorgaan.
De indiener verwijst de leden van de SGP-fractie daarvoor naar de reactie
op het advies van de Raad van State en de memorie van toelichting. Het ligt
wél voor de hand dat de banken hun eigen verantwoordelijkheid nemen,
en daarvoor moet dit wetsvoorstel een steun in de rug zijn. Met de diverse
banken is hierover ook uitvoerig overleg over gevoerd, onder andere tijdens
een conferentie over dit onderwerp op 8 april 2005. Behalve de toegang
tot het betalingsverkeer zijn ook andere aspecten van belang voor de leefbaarheidsbeleving
op het platteland en in de stadswijken. De aanwezigheid van een supermarkt
is er daar één van. De indiener is ervan overtuigd dat als de
toegang tot voedsel in gevaar zou dreigen te komen, dat dan de politiek ook
zou ingrijpen. Het tegenovergestelde lijkt bijna ondenkbaar. Wellicht zouden
de leden van de SGP-fractie dan met een initiatief-wetsvoorstel komen, of
anders de leden van de PvdA-fractie wel.BereikbaarheidDe leden van de CDA-fractie vragen naar het aantal verzorgingsgebieden
dat moet worden aangewezen als de Crone-norm wordt gehanteerd (3 km of meer
dan 5000 inwoners). De gegevens die aan de Kamer worden verstrekt zijn helaas
vaak verouderd en niet specifiek genoeg. De laatste relevante MOB-cijfers
dateren van maart 20051.Cijfers omtrent het halen van een bereikbaarheidsnorm, analoog aan de
normen van het Barp, bestaan officieel niet of worden in ieder geval niet
bekend gemaakt. Slechts op basis van gegevens van de Rabobank2, kan de conclusie getrokken worden dat in niet meer dan 20 gevallen
in heel Nederland een verzorgingsgebied zoals bedoeld in art. 3 lid 1 zal
hoeven aangewezen zal hoeven worden als de Crone-norm wordt gehanteerd. Dit
betreft dan de stand van zaken op 1 augustus 2004. Gezien het hoge tempo
waarin de banken hun vestigingen sluiten, moet inmiddels rekening gehouden
worden met een hoger aantal «witte vlekken», daarmee ook de vraag
beantwoordend van de leden van de SGP-fractie. Het is echter betreurenswaardig
dat noch de NVB, DNB of het MOB over goede cijfers beschikken, of deze niet
bekend willen maken. Er wordt volstaan met plattegronden met daarop
stippen die een globale indicatie zouden moeten geven van de bereikbaarheid.
Dit versterkt des te meer de noodzaak van het wetsvoorstel, omdat als dit
wetsvoorstel van kracht wordt er meer inzicht zal moeten komen in het aantal
witte vlekken dat er is. De beleidsrapportage van de Opta waarin wordt nagegaan
of TPG Post zich wel of niet aan de bereikbaarheidsnorm van het Barp houdt,
kan daarbij als leidend voorbeeld dienen.Het ontbreken van de juiste gegevens maakt het ook moeilijk om exact in
te schatten welke gevolgen de toepassing van de Barp-norm (5 km, 5000 inwoners)
zou hebben, zoals de leden van de CDA-fractie willen weten. TPG Post dient
als concessiehouder op grond van de Barp-norm 2102 dienstverleningspunten
in stand te houden. Ultimo 2004 was er nog sprake van 3700 bankkantoren. Daaruit
kan de conclusie worden getrokken dat het aantal witte vlekken nog beperkt
moet zijn, en vooral in de toekomst zal ontstaan bij voortschrijdende sluitingen.
Anderzijds zal dit aantal witte vlekken hoger zijn dan het eerder genoemde
aantal van 20, die bij de eerder genoemde Crone-norm (3 km, 5000 inwoners)
hoort. De Barp-norm en de Crone-norm zijn overigens moeilijk vergelijkbaar.
Nu zitten vaak veel bankkantoren bij elkaar in grote stadscentra.De leden van de CDA-fractie vragen naar de Telecommunicatiewet. In deze
wet is een noodprocedure opgenomen voor het geval er in een gebied helemaal
niemand bereid is telecommunicatiediensten aan te bieden. Het wetsvoorstel
Wet toegankelijkheid en bereikbaarheid basisbetaaldiensten is hiermee dus
vergelijkbaar. Op één punt gaat de Telecommunicatiewet zelfs
verder dat het voorliggende wetsvoorstel: als niemand zich meldt voor een
openbare aanbesteding dan kan de minister een bedrijf (in de praktijk KPN)
dwingen om de dienstverlening aan te bieden. De situatie dat helemaal niemand
bereid is telecommunicatiediensten aan te bieden heeft zich in de praktijk
niet voorgedaan. Desondanks heeft de wetgever het destijds zinvol geacht om
de toegang tot telecommunicatiediensten in wetgeving te borgen.De indiener is eerder ingegaan op de analogie met levensmiddelen en verwijst
hiervoor ook naar de reactie op het advies aan de Raad van State en de memorie
van toelichting. Gezien het ontbreken van specifieke gegevens is de stelling
van de leden van de CDA-fractie, dat het aantal bankbezoeken onder 10 per
dag per filiaal zou blijven, moeilijk na te gaan. Wel is bekend dat nog steeds
circa 25 miljoen contante opnames per jaar plaatsvinden via de balie.1 Bij een aantal van 3700 bankkantoren over in Nederland
(ultimo 2004)2. Dan zou dus alleen het aantal
bankbezoeken met als doel het opnemen van contant geld 6757 per filiaal bedragen.
Gedeeld door 250 werkdagen zou het gemiddelde per filiaal dan 27 bezoeken
bedragen. Dit aantal geldt dan alleen voor contante geldopnames; bankbezoeken
voor andere doelen zoals een adviesgesprek, storting of wisselen van geld
of het ophalen van een bankpas komen hier uiteraard nog bovenop.De leden van de CDA-fractie vragen naar de noodzaak van een bank in hun
omgeving in relatie tot het pakket basisbetaaldiensten zoals dat is vastgelegd
in art. 1 van het wetsvoorstel. De indiener herhaalt nog eens dat het niet
hoeft te gaan om een fysiek bankkantoor, maar dat ook aan de eisen van dit
wetsvoorstel voldaan wordt als op een andere manier de in artikel 1 genoemde
basisbetaaldiensten aangeboden worden. Dit kan bijvoorbeeld als in een winkel
deze basisbetaaldiensten worden aangeboden. De Servicewinkelformule van de
Rabobank is een bekend voorbeeld. Voor wat betreft de telefonische dienstverlening
en het internet bankieren verwijst de indiener naar datgene dat daarover geschreven
is onder het kopje «Algemeen» en het advies aan de
Raad van State en de memorie van toelichting.De leden van de CDA-fractie vragen een toelichting op de definitie van
betaaldienst. Wat onder het begrip basisbetaaldienst valt is eenduidig geformuleerd
in artikel 1: het mogelijk maken contant geld op te nemen van een betaalrekening,
het mogelijk maken contant geld te storten op een betaalrekening, het mogelijk
maken geld over te maken van een eigen betaalrekening naar een eigen spaarrekening
of het mogelijk maken geld over te maken van een eigen spaarrekening naar
een eigen betaalrekening, het mogelijk maken eurobankbiljetten en -munten
om te wisselen in eurobankbiljetten en -munten van een andere waarde, het
mogelijk maken een bij een eigen betaalrekening behorende betaalpas en een
daarbij behorende pincode in ontvangst te nemen, het mogelijk maken een tegoed
in elektronisch geld op te waarderen of in eurobankbiljetten en -munten of
op een betaalrekening uitbetaald te krijgen, het mogelijk te maken een nieuwe
betaalrekening en spaarrekening te openen en het mogelijk te maken rekeningen
en acceptgiro’s te betalen, waaronder ook door middel van een spoedbetaling,
vallen hier in ieder geval onder. Dit laat onverlet, zoals de leden van de
CDA-fractie en de SGP-fractie lijken te bedoelen dat niet in ieder gebied
aan al deze basisbetaaldiensten behoefte zal zijn. De wet laat met artikel
3 dan ook ruimte om niet alle basisbetaaldiensten aan te bieden in het servicepunt,
maar alleen waarvan de minister oordeelt dat ze onvoldoende bereikbaar zijn.
De wet laat dus voldoende flexibiliteit om de afweging te maken over de noodzaak
van het fysiek aanbieden van basisbetaaldiensten.De indiener is het met de leden van de PvdA-fractie eens dat er uiteraard
een analogie is met andere vormen van dienstverlening waarvoor een landelijke
normering bestaat. Het duidelijkste voorbeeld daarvan is inderdaad de postale
dienstverlening. Het is moeilijk in te zien waarom wat voor de postale dienstverlening
kan, voor de bancaire dienstverlening niet zou kunnen. Vanuit TPG Post komen
ook nooit signalen dat het voldoen aan de landelijke Barp-norm dit bedrijf
enorm veel geld zou kosten. De banken schermen wel met hoge kosten die het
in stand houden van basisbetaaldiensten met zich mee zou brengen, maar zij
komen nooit met concrete cijfers. Deze onbereidwilligheid en de daardoor ontstane
informatie-assymetrie versterken uiteraard weer de noodzaak van wetgeving.De leden van de VVD-fractie willen weten waarop de Crone-norm gebaseerd
is en hoe deze zich verhoudt tot een eerder genoemde norm (5 km, 10 000
inwoners). De indiener merkt allereerst op dat deze norm niet vastligt in
de wet zelf, maar de exacte norm zal worden vastgelegd in een onderliggende
AMvB. In de memorie van toelichting staat vermeld dat de indiener zich kan
voorstellen dat een norm wordt gehanteerd van een straal van 3 kilometer voor
iedere woonkern van 5000 inwoners of meer. Deze norm lijkt het beste aan te
sluiten bij een acceptabele dienstverleningsniveau, ook in relatie tot het
huidige aantal bankkantoren. De indiener wijst er wel op dat een dergelijke
bereikbaarheidsnorm altijd wel iets arbitrairs zal houden en er toch ergens
een streep getrokken moet worden. De indiener kan zich voorstellen dat de
streep getrokken wordt bij een servicepunt in een straal van 3 kilometer voor
iedere woonkern van 5000 inwoners of meer. Met betrekking tot de probleemanalyse
verwijst de indiener de leden van de VVD-fractie naar eerdere passages waarin
werd gewezen op het niet verstrekken van gegevens door de banken over de spreiding
van bankkantoren. Het niet verstrekken daarvan versterkt de noodzaak van dit
wetsvoorstel.De indiener wijst er wel op dat deze norm (3 km, 5000 inwoners) is grote
steden mogelijk niet zal volstaan. Analoog aan het Barp zou er een extra servicepunt
kunnen zijn voor iedere 40 000 inwoners of meer.Op de vraag van de D66-fractie kan de indiener antwoorden dat het aantal
van 20 is gebaseerd op informatie van de Rabobank1.
Het gaat dan om de stand van zaken op 1 augustus 2004. Gezien het snelle
tempo waarin het sluitingsproces zich voltrekt (ca. 10% van de kantoren
gaat ieder jaar dicht) kan het aantal gaten in het netwerk inmiddels zijn
opgelopen. De minister stelt vast dat één of meer basisbetaaldiensten
onvoldoende bereikbaar zijn, als deze in een bepaald verzorgingsgebied niet
meer worden aangeboden.De afbakening van de verzorgingsgebieden wordt in dit wetsvoorstel in
handen gelegd van de minister van Financiën, zo kan geantwoord worden
op de vraag van de leden van de SGP-fractie. Er is hier een analogie met de
Telecommunicatiewet. De minister bepaalt, zoals eerder is genoemd, aan welke
basisbetaaldiensten in een verzorgingsgebied behoefte is.TaakverdelingDe leden van de CDA-fractie stellen de vraag wie als katalysator (en de
regie zou moeten voeren) zou moeten optreden om diverse maatschappelijke diensten
een nieuwe kans te geven en daarmee een bijdrage te leveren aan de leefbaarheid
van dorpen en stadswijken. Deze leden vragen zich daarbij af of dit een taak
is voor het particuliere bedrijfsleven of van de overheid. De leden van de
VVD-fractie en de SGP-fractie hebben analoge vragen gesteld.De indiener onderkent daarbij, dat allerlei spontane vormen van samenwerking
en initiatieven op lokaal niveau oplossingen kunnen bieden en juichen dat
ook toe. Indien de betaalfuncties door deze lokale initiatieven in stand blijven,
dus ondanks de sluiting van bankfilialen, is op die plaatsen voldaan aan de
verplichtingen die kunnen voortvloeien uit het wetsvoorstel, en kan de minister
besluiten om niet in te grijpen en geen opdracht tot het verlenen van basisbetaaldiensten
te geven in een door hem vastgesteld verzorgingsgebied. De algemene onderkenning
van het maatschappelijke belang en het tekort schieten van initiatieven vanuit
de markt maken overheidsingrijpen hier noodzakelijk. Wetgeving is hier noodzakelijk
om het publieke belang te borgen. Omdat ook de banken zelf het maatschappelijke
belang van een goede toegang tot het betalingsverkeer inzien, is het niet
meer dan redelijk om ook van hen een bijdrage te vragen. Dit temeer omdat
deze bijdrage redelijk is en niet meer zal bedragen dan ca. 0,1% van
de netto winsten van de banken. Het winstbejag van de banken moet zijn grenzen
kennen en de banken moeten hun maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen.De indiener erkent wel, zoals de leden van de CDA-fractie lijken te suggereren,
dat ook de lokale overheden een grote verantwoordelijkheid hebben om de leefbaarheid
in hun gebied te bevorderen. De sluiting van scholen, politieposten en gemeentehuizen
levert daar dan uiteraard geen bijdrage aan. De indiener wacht dan ook met
spanning initiatieven van de leden van de CDA-fractie af met betrekking tot
het op peil houden van lokale overheidsvoorzieningen. Echter een discussie
over de volgorde van te nemen maatregelen (overheid eerst, of de banken of
de postkantoren) kan niet wenselijk worden geacht. Dit leidt te veel af van
de verantwoordelijkheid van de banken en een oeverloze discussie over wie
als eerste het voortouw zou moeten nemen. Het risico is dat er uiteindelijk
helemaal niets gebeurt en voorzieningen voorgoed van het platteland en de
stadswijken verdwijnen. De schade van het afwachten zou dan wel eens onherstelbaar kunnen zijn. De indiener gaat ervan uit dat de leden van
de CDA-fractie dit ook niet willen.De indiener stelt dat het maatschappelijk belang van een goede toegang
tot het betalingsverkeer, zowel in termen van bereikbaarheid als toegankelijkheid,
niet omstreden is. Zo stelt het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer,
waar de banken onderdeel van uitmaken: «De banken hebben een maatschappelijke
verantwoordelijkheid om een minimale bereikbaarheid van bancaire diensten
te waarborgen, onder andere omdat dit een voorwaarde is voor een volwaardige
participatie in de samenleving.»1 En: «Belangrijk
in dit kader is dat banken een maatschappelijke verantwoordelijkheid hebben
om een minimaal niveau van bereikbaarheid en toegankelijkheid te waarborgen.»2De mate van onmisbaarheid van geld is vergelijkbaar met die van elektriciteit.
Voor het doen van tal van handelingen is de beschikking hierover nu eenmaal
een noodzakelijke voorwaarde. De toegang tot elektriciteit wordt dan ook met
speciale regulerende wetgeving ondersteund: de Elektriciteitswet.Ook elders wordt deze maatschappelijke verantwoordelijkheid benadrukt.
Toegang tot het betalingsverkeer en tot iemands eigen geld is een essentiële
voorwaarde om deel te kunnen nemen aan het maatschappelijk verkeer. In het
rapport «Een bankrekening voor iedereen» benadrukt de Nederlandse
Vereniging van Banken dat de toegang tot primaire betaaldiensten tot hun maatschappelijke
verantwoordelijkheid behoort.3 De NVB voegt daaraan
toe dat het nemen van deze maatschappelijke verantwoordelijkheid er ook toe
kan leiden dat afgezien wordt van het recht op contractvrijheid. Ook brengt
de NVB terecht een gebrekkige toegang tot het betalingsverkeer in verband
met de dreiging van sociale uitsluiting.Ook de regering erkent de hinder die met name ouderen, gehandicapten en
winkeliers kunnen ondervinden, met name op het platteland en in bepaalde wijken
van grote steden, van het teruglopende aantal bankkantoren4. De regering erkent ook de verantwoordelijkheid die de overheid heeft
om publieke belangen, zoals de bereikbaarheid en toegankelijkheid van betaaldiensten,
te waarborgen5.Tot slot wordt de verschraling van het voorzieningenniveau, waaronder
dus de sluiting van bankkantoren vaak in verband gebracht met de leefbaarheid
en het ondernemingsklimaat in het algemeen. Zo stelt het MOB, waar banken
onderdeel van uit maken: «Om de leefbaarheid en het ondernemingsklimaat
op peil te houden zijn gerichte acties nodig om een negatieve spiraal van
afnemende leefbaarheid te vermijden. Banken hebben hierbij een maatschappelijke
verantwoordelijkheid om hun bijdrage aan oplossingen te leveren.»6 Ook wijst het MOB op het belang van het op peil houden
van het voorzieningenniveau met het oog op de vergrijzing. Kortom, juist de
banken zelf benadrukken hun maatschappelijke verantwoordelijkheid, en deze
staat in tegenstelling tot wat de Raad van State suggereert, niet ter discussie.Voor een beschrijving van het marktfalen verwijst de indiener naar het
hierboven gestelde en de reactie op het advies van de Raad van State en de
memorie van toelichting. De trend van sluiting van bankkantoren lijkt vrijwel
onstuitbaar. Indien dit proces niet tijdig afgeremd wordt, dan sluit binnen
10 jaar het laatste bankkantoor. Alternatieven, al dan niet via het Maatschappelijk
Overleg Betalingsverkeer, voldoen niet vanwege een te beperkt bereik en het
vrijblijvende karakter ervan.In wezen concurreren hier met elkaar het eigendomsrecht van consumenten
om onbelemmerd over hun geld te kunnen beschikken en het eigendomsrecht van
banken. De privaatrechtelijke wederzijdse afspraken zijn onbevredigend en
volstaan niet. De onstuitbare trend van sluiting van bankkantoren
alles maakt het onvermijdelijk dat wordt afgeweken van het recht van banken
om vrij te beschikken over al hun eigendommen. Ook de indiener hecht aan het
eigendomsrecht, maar hij is van mening dat de vele en belangrijke functies
van het betalingsverkeer, en het maatschappelijk belang van zelfstandigheid
van consumenten, zwaarwegende redenen zijn om er in dit geval van af te wijken,
en banken te verplichten tot een bijdrage, indien door de minister een opdracht
wordt verleend tot het verrichten van basisbetaaldiensten in een bepaald verzorgingsgebied.
Deelname aan het betalingsverkeer via een bank is een vereiste geworden voor
maatschappelijke participatie. Consumenten hebben op z’n minst recht
op toegang tot een aantal maatschappelijk noodzakelijke betaalfuncties. Een
ieder moet in principe het recht hebben een bankrekening te openen én
het recht om over zijn of haar eigendommen te beschikken. Het publieke belang
is hier groot en behoort gewaarborgd te zijn. Banken hebben daarin een rol
te spelen. De ontwikkelingen in de bancaire sector laten echter zien dat dit
in steeds mindere mate het geval is. De indiener acht wetgeving op dit punt
dan ook noodzakelijk en onvermijdelijk. De markt lost het probleem in onvoldoende
mate zelf op. Een stok achter de deur, waarbij de Minister van Financiën
de mogelijkheid tot ingrijpen krijgt, moet daarbij noodzakelijk worden geacht.
De leden van de VVD-fractie vroegen nog specifiek naar reeds bestaande bevoegdheden
voor de minister die vergelijkbaar zijn met de bevoegdheden van dit wetsvoorstel.
Wederom kan de indiener verwijzen naar de Telecommunicatiewet, de Postwet
en het daaraan gelieerde Besluit algemene richtlijnen post. In het Barp is
een landelijke bereikbaarheidsnorm vastgelegd die volledig geaccepteerd is
in de samenleving en door de normgeadresseerde TPG Post. In tegenstelling
tot de banken stelt TPG Post zich niet op het standpunt dat alle post voortaan
maar via internet en e-mail verstuurd moet worden, en ook wordt niet doorverwezen
naar de telefoon. TPG Post neemt hier zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid
en dit verlangt de indiener ook van de banken.ZorgplichtDe indiener heeft begrip voor de zorgen van de leden van de SP-fractie,
de SGP-fractie en de D66-fractie met betrekking tot het vastleggen van de
zorgplicht. Er is voor gekozen om een bepaalde mate van flexibiliteit in te
bouwen, zodat snel op maatschappelijke ontwikkelingen kan worden gereageerd.
Van periode tot periode kunnen immers de omstandigheden verschillen waarbij
dan ook een verandering in de zorgplicht van toepassing zal kunnen zijn. Wat
daarbij vooral een grondige beschouwing zal vergen is een analyse van de behoeftes
die er in de verschillende geledingen van de samenleving bestaan. Een bijzondere
rol daarin spelen de ouderen en de gehandicapten. De parlementaire controle
is gewaarborgd door middel van een voorhangprocedure. De minister van Financiën
is politiek verantwoordelijk voor de grondige beschouwing van de ontwikkelingen
in de samenleving.Een indicatie van de minimumverplichtingen is terug te vinden in de memorie
van toelichting van het wetsvoorstel (blz. 20 t/m 22). Zowel in het algemeen
deel als in de artikelsgewijze toelichting wordt een helder kader aangegeven,
dat middels de AMvB verder zal moeten worden uitgewerkt. De indiener wijst
er op dat het niet ongebruikelijk is met wetgeving een wettelijke basis te
creëren, die in lagere regelgeving nader wordt uitgewerkt. De indiener
noemt als bekend voorbeeld de Wet financiële dienstverlening in relatie
tot het Besluit financiële dienstverlening, maar ook de Wet toezicht
effectenverkeer in relatie tot de Nadere regeling gedragstoezicht effectenverkeer.De indiener heeft daarbij een aantal heldere ijkpunten neergelegd in de
memorie van toelichting. Ten aanzien van de veiligheid geldt dat de kredietinstelling
de basisbetaaldiensten op een dusdanige wijze aanbiedt dat de afnemers er
op kunnen vertrouwen dat zij niet worden geconfronteerd met het gevaar van
ontfutseling, diefstal en beroving. Met een redelijke prijs bedoelt de indiener
dat basisbetaaldiensten beschikbaar zijn tegen tarieven die de deelname aan
het betalingsverkeer niet substantieel belemmeren. Mensen moeten altijd bij
hun eigen geld kunnen. De indiener acht het dan ook het meest wenselijk dat
de in artikel 1 genoemde basisbetaaldiensten voor particuliere rekeninghouders
kosteloos zijn of blijven. In die zin baren een aantal ontwikkelingen de indiener
zorgen. Een goed voorbeeld daarvan zijn de tarieven die de Postbank wil gaan
heffen op het versturen van overschrijfkaarten (5 euro per boekje) en het
tweewekelijks toesturen van giro-afschriften (4 euro per jaar). Dit past in
een jarenlang patroon van sluipende tariefsverhogingen, die de indiener ongewenst
acht. Als de kosten van het betalingsverkeer een pure kostenpost blijven,
dan zullen de banken eerder een prikkel ervaren om deze kosten te beheersen
en efficiënt te werken, dan in een situatie waarin zij deze kosten op
de consument kunnen afwentelen. In een oligopolistische marktstructuur met
te weinig transparantie is de kans op een dergelijk effect te groot. De consument
moet gaan «betalen om te kunnen betalen».De indiener stelt dat het betalingsverkeer tot op zekere hoogte wel kenmerken
heeft van een netwerksector. De minister van Financiën benadrukte dit
in 2004 in een brief1 aan de Tweede Kamer met
betrekking tot afwikkelsystemen zoals dat van Interpay. Deze afwikkelsystemen
hebben in de praktijk immers een monopolistisch karakter. De minister stelt
dan ook dat de mogelijkheid moet worden gecreëerd dat de minister een
toezichthouder aanwijst met regulerende bevoegdheden ten aanzien de prijs
van toegang tot afwikkelsystemen, zoals pinnen en chippen. De indiener deelt
de mening van de regering. Ook basisbetaaldiensten vertonen – zeker
bij gastgebruik – kenmerken van netwerkdiensten. Dit wetsvoorstel maakt
regulering van de tarieven voor het betalingsverkeer mogelijk en sluit dus
naadloos aan bij wat de minister van Financiën wil invoeren.De zorgplicht van toegankelijkheid heeft betrekking op de daadwerkelijke
mogelijkheid voor iedereen, dus ook ouderen en met mensen met een functiebeperking,
om gebruik te kunnen maken van een servicepunt. Betaal- en pinautomaten zouden
bijvoorbeeld moeten voldoen aan bepaalde ergonomische, toegankelijkheids-
en veiligheidsnormen. Op dat punt kan aangesloten worden bij de op 8 oktober
2004 gepresenteerde «Richtlijnen voor een toegankelijke geldautomaat»
van de NVB en onder andere de Federatie Slechtzienden- en Blindenbelang. Verder
kan aangesloten worden bij het Handboek voor Toegankelijkheid. Dit handboek
is een hulpmiddel bij het programmeren, ontwerpen, bouwen en beheren van voor
iedereen toegankelijke stedelijke inrichting, gebouwen en woningen. Het handboek
is te zien als een uitwerking en verduidelijking van NEN 1814 en het (verplichte)
Bouwbesluit. De verwijzing naar de genoemde richtlijnen en het handboek is
toegevoegd aan de memorie van toelichting. Deze toegankelijkheidsnormen zijn
een voorbeeld van ontwikkelingen in de samenleving, waarbij normen in de loop
van tijd kunnen verschuiven. Dit leidt dan ook tot een verschuiving in de
zorgplicht.AanbestedingDe leden van de CDA-fractie merken terecht op dat de mogelijkheid ontstaat
dat geen enkele kredietinstelling belangstelling zal tonen voor het uitvoeren
van de opdracht. De indiener heeft in een eerder stadium overwogen
om, zoals in de Telecommunicatiewet, bij gebrek aan belangstelling de opdracht
verplicht op te leggen aan een kredietinstelling. Ook met betrekking tot de
uitvoering van de postconcessie wil de minister van Economische Zaken de mogelijkheid
creëren om deze verplicht op te leggen aan de grootste aanbieder van
postdiensten.1 De minister zegt in een brief
aan de Tweede Kamer: «Indien een aanbestedingsprocedure geen gegadigden
oplevert, zal overigens in ieder geval één van de marktpartijen
worden verplicht de universele dienstverlening te leveren. Een dergelijke
constructie is niet nieuw. Deze wordt reeds toegepast in de telecommunicatiesector
en zorgt ervoor dat onder alle omstandigheden de levering van de universele
dienst is zeker gesteld.»Omdat in de bancaire sector geen sprake is van een zeer dominante marktpartij
zoals bij de post en de telecommunicatie, heeft de indiener vooralsnog afgezien
van een verplichte uitvoering van de opdracht om basisbetaaldiensten aan te
bieden. Een oplossing dient eerder gevonden te worden in het verhogen van
de «redelijke winstopslag», zoals bedoeld in art. 4 lid 1. Dit
kan door de AMvB die aan dit wetsvoorstel verbonden is, aan te passen. Door
de winstopslag te verhogen zal naar verwachting vroeg of laat een kredietinstelling
inschrijven voor een opdracht.Mocht echter sprake zijn van al dan niet georganiseerde onwil vanuit de
sector, dan zal op termijn overwogen moeten worden om de wet aan te passen
en de uitvoering van de opdracht om basisbetaaldiensten aan te bieden wel
degelijk verplicht te stellen, zoals ook bij de post en telecommunicatiesector
het geval is.Op de vraag van de leden van de SGP-fractie over de grondslag voor de
heffing kan als volgt geantwoord worden. De indiener is van mening dat het
moeilijk zal zijn om de omzet die direct voortvloeit uit de basisbetaaldiensten
eenduidig te berekenen. Immers de tarieven die doorberekend worden aan consumenten
weerspiegelen maar een deel van de kosten van het betalingsverkeer.2 De indiener ondersteunt ook de situatie waarin niet
alle denkbare kosten worden doorberekend aan de consument. Sterker nog, de
indiener ziet het liefst dat de basisbetaaldiensten voor de consument gratis
blijven of worden. Als het betalingsverkeer voor banken een pure kostenpost
blijft, dan zal daar een grote prikkel van uit gaan om deze kosten zoveel
mogelijk te beheersen. Kosteninefficiënties kunnen dan immers niet op
de consument worden afgewenteld door een hoger tarief. Gratis betalingsverkeer
voor de consument betekent echter dat er dan geen sprake is van omzet op basisbetaaldiensten.
Daarom meent de indiener dat voor het berekenen van de bijdrage toch uitgegaan
moet worden van de totale omzet aan bancaire diensten. Uit het jaarverslag
van de NVB blijkt dat deze kunnen worden berekend en ook kan worden afgesplitst
van de niet-bancaire omzet.3 Het aantal basisbetaaldiensten
is hierbij niet van belang; iedere bank die basisbetaaldiensten aanbiedt moet
meebetalen aan de heffing. De kans dat banken zich collectief terugtrekken
uit bepaalde gebieden om zich vervolgens in te schrijven, om zo hun kosten
af te wentelen op concurrenten, lijkt de indiener gering. De reputatieschade
voor de banken zou veel groter zijn dan de mogelijke opbrengsten van een dergelijke
handelwijze. Bovendien is er geen garantie dat dezelfde bank na aanbesteding
terugkeert op de inmiddels verlaten locatie, omdat de aanbesteding door een
andere bank kan worden gewonnen. Dit zou voor de banken naar verwachting een
te riskante strategie zijn. Immers de locatie is dan «bezet» en
men heeft de eigen concurrentie in het zadel geholpen, die daarmee ook nog
klanten kan afpakken van de oorspronkelijke bank.Administratieve lastenDe leden van de VVD-fractie hebben gewezen op de administratieve lasten.
Deze lasten zijn voor de indiener wel van belang, maar zullen naar verwachting
erg laag uitvallen. De belangrijkste administratieve lasten zullen immers
bestaan uit een inventarisatie van de spreiding en bereikbaarheid van bankkantoren.
Dit zijn gegevens waarover DNB, MOB en NVB nu al dienen te beschikken in de
visie van de indiener. Een centrale bank cq. bancair toezichthouder die hier
geen overzicht van heeft, doet zijn werk niet goed. Verder zullen er de kosten
zijn van de aanbestedingen. Deze kosten zullen lager zijn naarmate de banken
besluiten om minder bankkantoren te sluiten. Voor een berekening van de administratieve
lasten verwijst de indiener naar het rapport van de Actal.De leden van de VVD-fractie vragen ook nog naar de handhaving. Zoals is
artikel 1 van het wetsvoorstel te lezen is, wordt als toezichthouder aangewezen
De Nederlandsche bank. DNB wordt geacht over de nodige informatie te beschikken
over de bereikbaarheid en spreiding van bankkantoren. De minister wijst de
verzorgingsgebieden aan en is verantwoordelijk voor de uitvoering van de aanbesteding.
Met het fluctueren van inwonersaantallen zal op de zelfde manier worden omgegaan
als bij het handhaven van de normen van het Besluit algemene richtlijnen post.Het wetsvoorstel kan niet leiden tot hogere tarieven voor bancaire diensten.
Het wetsvoorstel introduceert immers een zorgplicht voor de betaalbaarheid
van bankdiensten. In de praktijk zal dit moeten betekenen dat het betalingsverkeer
zoveel mogelijk gratis blijft. De indiener ondersteunt de situatie waarin
niet alle denkbare kosten worden doorberekend aan de consument. Als het betalingsverkeer
voor banken een pure kostenpost blijft, dan zal daar een grote prikkel van
uit gaan om deze kosten zoveel mogelijk te beheersen. Kosteninefficiënties
kunnen dan immers niet op de consument worden afgewenteld door een hoger tarief.Europese wet- en regelgevingDe leden van de VVD-fractie, de D66-fractie en indirect de leden van de
ChristenUnie-fractie, vragen hoe het wetsvoorstel zich verhoudt tot Europese
wet- en regelgeving.Er zijn een aantal Europese richtlijnen die verband houden met openbare
aanbesteding: de Richtlijn Werken (93/37/EEG), de Richtlijn Leveringen (93/36/EEG),
de Richtlijn Diensten (92/50/EEG) en de Richtlijn Nutssectoren (93/38/EEG).
Er zijn drempelbedragen voor de verplichting om Europees aan te besteden.
Voor diensten in opdracht van de Rijksoverheid geldt een drempelbedrag van
154 014 euro. Aangezien de daadwerkelijke nettokosten veel lager zullen
zijn (zie de reactie op het advies van de Raad van State en de memorie van
toelichting) is geen strijdigheid met de Europese aanbestedingsregels te verwachten.
In antwoord op de vraag van de D66-fractie acht de indiener het logisch dat
voor het plaatsen van overheidsopdrachten de beginselen van het Europees Verdrag
geëerbiedigd dienen te worden.De indiener deelt de mening van de Raad van State dat geen sprake is van
staatssteun, maar van compensatie. Een compensatie van meerkosten voor de
uitoefening van een «dienst van algemeen belang» is geen staatssteun.
Deze lijn werd bevestigd door de uitspraak van het Hof van 24 juli 2003
in de zaak C-280/00 Altmark: financiering ter compensatie van openbare dienstverplichtingen
is geen staatssteun en behoeft daarmee niet te worden aangemeld bij de Commissie.
Daarbij dient bedacht te worden dat de (in dit geval nationale)
overheid zelf mag bepalen wat een «dienst van algemeen belang»
is.1De indiener ziet geen strijdigheid met een recent voorstel van de Europese
Commissie aangaande betalingen in de interne markt. Het wetsvoorstel heeft
in eerste instantie betrekking op de beschikbaarheid van basisbetaaldiensten.Buitenlandse banken die willen toetreden tot de Nederlandse markt zullen
aanvankelijk beschikken over zeer beperkt marktaandeel. Zij betalen dan ook
slechts een zeer gering gedeelte van de toch al lage totale kosten die uit
deze wet voortvloeien, waarmee er dus sprake is van een proportioneel wetsvoorstel,
zeker omdat hier een groot maatschappelijk belang aan de orde is. In de praktijk
zal de bijdrage zoals bedoeld in artikel 5 dan ook geen toetredingsbelemmering
vormen. Er is dan ook geen strijdigheid met het vrije verkeer van kapitaal
en de vrije vestiging.Budgettaire aspectenDe leden van de CDA-fractie en de D66-fractie vragen naar de kosten van
het wetsvoorstel. De kosten om aan het maatschappelijke belang van een goede
toegang tot het betalingsverkeer tegemoet te komen, kunnen gering zijn. Zo
werd duidelijk uit een artikel in de Volkskrant2
dat de Rabobank slechts 1000 tot 1500 euro per maand hoeft te betalen aan
het in dat artikel genoemde VVV-kantoor (of bibliotheek, lokale drogist, boerenbondwinkel
of gemeenschapshuis) om daar betaaldiensten aan te kunnen bieden. Dit roept
grote vraagtekens op bij het kostenargument dat de banken noemen om geen basisbetaaldiensten
meer aan te bieden. Immers voor slechts 12 000 tot 18 000 euro per
jaar kan kennelijk wel degelijk een locatie in stand worden gehouden waar
de basisbetaaldiensten worden aangeboden. Voor een dergelijk gering bedrag
kan dan dus in voorkomende gevallen worden voldaan aan de eisen die dit wetsvoorstel
stelt.Hier moet wel bij opgeteld worden de jaarlijkse kosten van een geldautomaat,
ter waarde van ca. 60 000 euro3. De jaarlijkse
kosten van een servicepunt, zoals bedoeld in art. 1 van het wetsvoorstel,
kunnen dan beperkt blijven tot minder dan 80 000 euro per jaar.Uiteraard zal het kostenbedrag wel afhangen van het aantal participanten
dat deelneemt aan een dergelijk gezamenlijk servicepunt. Gezien het grote
aantal (200) geplande servicewinkels4 door de
Rabobank, ziet de indiener hier echter meer dan voldoende mogelijkheden. Er
zijn overigens tal van varianten denkbaar, zoals bijvoorbeeld het Kulturhus
in Overijssel.Het wetsvoorstel is eerste instantie gericht op de situatie dat in een
bepaald geografisch afgebakend gebied (art. 3) geen enkele locatie meer aanwezig
is waar de in art. 1 genoemde basisbetaaldiensten worden aangeboden. Het is,
ook op basis de gegevens van DNB, MOB en NVB (en andere gegevens zijn er niet),
helaas niet geheel duidelijk in hoeveel situaties dit op dit moment het geval
is, en in de toekomst zal zijn. Maar zelfs bij een ruime schatting, op basis
van gegevens van de Rabobank5, verwacht de indiener
dat de minister op grond van dit wetsvoorstel niet meer dan in 20 gevallen
een verzorgingsgebied zoals bedoeld in art. 3 lid 1 zal hoeven aanwijzen.
De totale kosten voor de bancaire sector zouden dan niet meer dan 1,6 miljoen
euro (20 keer de bovengenoemde 80 000 euro) behoeven te bedragen. Het
is overigens onduidelijk of in de cijfers van de Rabobank in voldoende mate
rekening is gehouden met de stadswijken in grote steden.Daar moet bij worden vermeld dat deze gegevens van de Rabobank zijn gebaseerd
op de stand van zaken per 1 augustus 2004. Gezien het snelle tempo waarmee
bankkantoren worden gesloten, zo’n 400 per jaar, zou het aantal van
20 witte vlekken inmiddels opgelopen kunnen zijn. Echter zelfs als uitgegaan
wordt van een honderdtal witte vlekken, rekening houdend met stadswijken in
grote steden, zouden de totale kosten niet meer dan 8 miljoen euro bedragen.De kosten kunnen echter lager zijn. Immers worden steeds vaker geldautomaten
in winkels geplaatst. Een voorbeeld daarvan is de Postbank die in alle 700
supermarkten van Albert Heijn geldautomaten wil plaatsen1. In dat geval kunnen de extra kosten om te komen tot een servicepunt
waar basisbetaaldiensten worden aangeboden, zoals bedoeld in dit wetsvoorstel,
dus beperkt blijven tot de eerder genoemde 12 000 tot 18 000 euro
per jaar.De indiener acht dit een gering bedrag in het licht van het grote maatschappelijke
belang dat verbonden is aan de toegang tot het betalingsverkeer. De NVB is
in eerdere gevallen ook tegemoet gekomen aan het maatschappelijk belang, bijvoorbeeld
middels het eerder genoemde convenant dat voorzag in de mogelijkheid voor
daklozen om een bankrekening te openen. Een bekend voorbeeld is ook de Overstapservice,
die de sector ca. 15 miljoen euro heeft gekost. Hier was de bancaire sector
dus bereid een veelvoud te besteden om tegemoet te komen aan het algemeen
belang.De kosten die banken zouden moeten maken om een goede bereikbaarheid te
garanderen zijn nog lager als zij worden afgezet tegen de grote winsten die
zij maken. In 2003 bedroeg de netto winst van de zes grootste banken (waaronder
bankverzekeraars) maar liefst 10,9 miljard euro.2
Daarvan is volgens gegevens van de NVB 5,1 miljard euro toe te schrijven aan
het bankbedrijf.3 Van de totale nettowinsten
zouden de banken slechts 0,015% hoeven te besteden aan de gevolgen
van dit wetsvoorstel. De indiener acht deze inspanning niet te veel gevraagd.
In 2004 bedroeg de netto winst uit het bankbedrijf zelfs 10,3 miljard euro4. Bijvoorbeeld de Postbank behaalde een rendement op
het geïnvesteerd vermogen van 68%5.
Hier is sprake van een onbalans tussen het streven naar winst enerzijds en
het nemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid anderzijds.De leden van de CDA-fractie vragen of banken niet worden aangemoedigd
om bestaande filialen te sluiten en dan te heropenen, zodat ze de kosten op
andere bankwen kunnen afwentelen. De indiener kan hierop ontkennend antwoorden.
De kans dat banken zich collectief terugtrekken uit bepaalde gebieden om zich
vervolgens in te schrijven, om zo hun kosten af te wentelen op concurrenten,
lijkt de indiener gering. De reputatieschade voor de banken zou veel groter
zijn dan de mogelijke opbrengsten van een dergelijke handelwijze. Bovendien
is er geen garantie dat dezelfde bank na aanbesteding terugkeert op de inmiddels
verlaten locatie, omdat de aanbesteding door een andere bank kan worden gewonnen.
Dit zou voor de banken naar verwachting een te riskante strategie zijn. Immers
de locatie is dan «bezet» en men heeft de eigen concurrentie in
het zadel geholpen, die daarmee ook nog klanten kan afpakken van de oorspronkelijke
bank.De leden van de PvdA-fractie hebben het goed begrepen dat er inderdaad
geen vestigingsverplichting is, zoals de Postbank steeds suggereert. Het wetsvoorstel
voorziet in een aanbestedingsprocedure, waaraan iedere bank vrijwillig mag
meedoen. De geraamde kosten zullen niet meer dan 0.1% van de nettowinsten
beslaan, dus van een «vestigingsverplichting» kan geen sprake
zijn. Een goede toegang tot het betalingsverkeer middels een
goed netwerk van servicepunten waar basisbetaaldiensten worden aangeboden
is in ieders belang en is ook goed voor de economie. Het overdrijven van de
kosten van dit wetsvoorstel, en het proberen te ontlopen van maatschappelijke
verantwoordelijkheden, worden door de indiener afgekeurd.SamenloopEr is geen samenloop met de Wet op het financieel toezicht. De indiener
heeft in een eerder stadium echter overwogen dat het onderbrengen van de betreffende
bepalingen betreffende de toegankelijkheid, veiligheid en betaalbaarheid en
met name de bereikbaarheid bij de Wft, of de huidige Wtk 1992, die zal opgaan
in de Wft, onvoldoende recht zou doen aan het specifieke karakter van de problematiek
die hier van de orde is. De Wtk 1992 en daarna de Wft, hebben voor een groot
deel betrekking op het prudentiële toezicht (liquiditeit, solvabiliteit,
financiële soliditeit etc.) en gedragstoezicht (o.a. integriteit en deskundigheid
bestuurders). De doelstellingen van de Wet toegankelijkheid en bereikbaarheid
basisbetaaldiensten zijn andersoortig van aard, in verband waarmee besloten
is om een apart wetsvoorstel in te dienen. Ook de modellering naar de Telecommunicatiewet
heeft een rol gespeeld bij het besluit om een apart wetsvoorstel in te dienen.CommentaarDe indiener heeft de vraag van de leden van de ChristenUnie-fractie reeds
in het bovenstaande kunnen beantwoorden. De kostenraming is naar het oordeel
van de indiener realistisch, omdat deze gebaseerd in op de cijfers van de
Rabobank, waaruit bleek dat het opzetten van een servicewinkel met basisbetaaldiensten
niet zoveel hoeft te kosten. Het wetsvoorstel bepleit een landelijke normering
voor de bereikbaarheid van basisbetaaldiensten, zoals dat ook voor postale
dienstverlening geldt op basis van het Besluit algemene richtlijnen. Het wetsvoorstel
sluit aan bij Europese ontwikkelingen, temeer ook dit wetsvoorstel de positie
van de consument versterkt.CroneXNoot1www.dnb.nl, Tabel MOB (december 2004).XNoot2Rapportage Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer 2004, blz. 33, maart
2005.XNoot1Geldgids, november 2004, blz. 9.XNoot2NVB e.a, Richtlijnen voor een toegankelijke geldautomaat, oktober 2004,
blz. 6.XNoot3NVB e.a, Richtlijnen voor een toegankelijke geldautomaat, oktober 2004,
blz. 6 en Jaarverslag NVB 2003, Kerncijfers.XNoot4MOB, Bereikbaarheid bancaire dienstverlening, december 2004, blz. 9.XNoot5Bereikbaarheid bancaire dienstverlening, Bijlagen, december 2004, blz.
4.XNoot1NVB e.a, Richtlijnen voor een toegankelijke geldautomaat, oktober 2004,
blz. 6 en Jaarverslag NVB 2003, Kerncijfers.XNoot1Consumentenbond, «Resultaten protestkaartjesactie en aanbevelingen
Consumentenbond over de kosten en dienstverlening van banken, 20 december
2004, blz. 2.XNoot2Rotterdams Dagblad, «Winkeliers zijn bankje spelen zat», blz.
19, 27 december 2004.XNoot3Geldgids, november 2004, blz. 18 e.v.XNoot1Geldgids, november 2004, blz. 21.XNoot2http://www.dnb.nl/dnb/pagina.jsp?pid=tcm:12–40007–64.XNoot3Rabobank, «Het initiatief-wetsvoorstel Crone «Wet toegankelijkheid
en bereikbaarheid basisbetaaldiensten»», april 2005.XNoot1http://www.dnb.nl/dnb/pagina.jsp?pid=tcm:12–40007–64.XNoot2Rabobank, «Het initiatief-wetsvoorstel Crone «Wet toegankelijkheid
en bereikbaarheid basisbetaaldiensten»», april 2005.XNoot1NVB e.a, Richtlijnen voor een toegankelijke geldautomaat, oktober 2004,
blz. 6 en Jaarverslag NVB 2003, Kerncijfers.XNoot2Rapportage Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer 2004, blz. 33, maart
2005.XNoot1Rabobank, «Het initiatief-wetsvoorstel Crone «Wet toegankelijkheid
en bereikbaarheid basisbetaaldiensten»», april 2005.XNoot1MOB, Bereikbaarheid bancaire dienstverlening, december 2004, blz. 6.XNoot2MOB, Bereikbaarheid bancaire dienstverlening, december 2004, blz. 4.XNoot3NVB, Een bankrekening voor iedereen, september 2004, blz. 4.XNoot4Tweede Kamer, 2004–2005, 27 863, nr. 20, blz. 11.XNoot5Tweede Kamer, 2004–2005, 27 863, nr. 20, blz. 11.XNoot6MOB, Bereikbaarheid bancaire dienstverlening, december 2004, blz. 2.XNoot1Tweede Kamer, 2003–2004, 28 122, nr. 19, blz. 5.XNoot1Tweede Kamer, 2004–2005, 27 september 2004, 29 502, nr.
4, blz. 7.XNoot2MOB, Betalen kost geld, maart 2004.XNoot3NVB, Jaarverslag 2003, Kerncijfers.XNoot1www.europadecentraal.nl.XNoot2Volkskrant, «Servicewinkel bundelt alles wat dorp kwijtraakt»,
22 november 2004.XNoot3Bijdrage Rabobank Nederland aan workshop over wetsvoorstel Crone op 8 april
2005 in Den Haag, 8 april 2005.XNoot4Volkskrant, «Servicewinkel bundelt alles wat dorp kwijtraakt»,
22 november 2004.XNoot5Rabobank, «Het initiatief-wetsvoorstel Crone «Wet toegankelijkheid
en bereikbaarheid basisbetaaldiensten»», april 2005.XNoot1Financieel Dagblad, «Postbank zet geldautomaat in elke winkel Albert
Heijn», 30 juli 2005.XNoot2Jaarverslagen 2003 Rabobank, ABN Amro, Fortis, SNS Reaal Groep en ING
Groep (incl. Postbank).XNoot3Jaarverslag 2003 NVB, Kerncijfers.XNoot4Tweede Kamer, 2004–2005, 27 863, nr. 21, blz. 18.XNoot5Tweede Kamer, 2004–2005, 27 863, nr. 21, blz. 18. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29688-8.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl