Media- en minderhedenbeleid; Notitie 'Media- en minderhedenbeleid'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26597, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

15-06-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

26597 nr. 1

09-06-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamNOTITIE MEDIA EN MINDERHEDENBELEID1. Algemene uitgangspuntenIdeaal en werkelijkheidDiversiteit in aanbod en publiekBeeldvormingEigen taal en cultuur2. Ontwikkelingen in aanbod en vraag bij de omroepProgramma's voor minderhedenKijk- en luistergedrag van minderheden3. Landelijke omroep3.1. Taakstelling bij de concessiewetgeving3.2. Voorstellen voor nieuwe zendersEen landelijke televisiezender voor minderhedenEen landelijke multiculturele radiozender3.3. Stimuleringsfonds en Teleac/NOT4. Lokale omroep4.1. Migrantentelevisie in de vier grote steden ProbleemanalyseVersterking en uitbreiding4.2. Positie van toegangsomroepen4.3. Lokale minderhedenprogrammering in 25 middelgrote
gemeenten5. Andere onderwerpen 5.1. Frequentiebeleid5.2. Regionale omroep5.3. Programma-uitwisseling met Aruba en de Antillen5.4. ArbeidsdeelnameMeer Kleur in de Media en Wet SAMENScouting en opleiding5.5. Pers6. Samenvatting
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26597Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 75 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 597Media- en minderhedenbeleidnr. 1BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalZoetermeer, 9 juni 1999Bijgaand zend ik u de notitie «Media- en minderhedenbeleid».
Deze notitie gaat in op de rol van de media in de multiculturele samenleving.
De voorgestelde maatregelen zijn enerzijds gericht op de bevordering van een
evenwichtige representatie van de verschillende bevolkingsgroepen in het algemene
media-aanbod en anderzijds op de versterking van specifiek aanbod voor minderheden.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,F. van der Ploeg NOTITIE MEDIA EN MINDERHEDENBELEIDNa een periode van betrekkelijke windstilte was het media- en minderhedenbeleid
in 1996 verschillende malen onderwerp van politiek debat. Directe aanleiding
vormde de groeiende belangstelling van sommige groepen voor «eigen»
satellietzenders uit de landen van herkomst, en de berichtgeving van deze
zenders over enkele maatschappelijke gebeurtenissen in Nederland. Op 31 oktober
1997 volgde een regeringsstandpunt in een beleidsbrief over het media- en
minderhedenbeleid aan de Tweede Kamer (TK 1997–1998, 25 601, nr.8).
In die brief werd ook een onderzoek aangekondigd naar aard en omvang van minderhedenprogrammering
bij de landelijke, de regionale en de lokale omroep.1 Op 22 juni 1998 werden de resultaten van dit onderzoek toegestuurd
aan de Tweede Kamer (brief d.d. 22-6-1998). Tegelijkertijd bracht de Stichting
Omroep Allochtonen (STOA) een rapport uit over de positie van lokale migrantenomroep2.Tijdens de kamerbehandeling (TK 1997–1998, 23 968, nr. 40)
van genoemde beleidsbrief vroeg de Tweede Kamer om een vervolgnotitie over
het media- en minderhedenbeleid. Hierbij voldoet het kabinet aan dit verzoek.
De notitie moet gelezen worden in samenhang met de eerder uitgebrachte notitie
«culturele diversiteit» (d.d. 27 mei 1999), die vooral de kunsten
en het cultureel erfgoed betreft.De opbouw van de notitie is als volgt: De eerste paragraaf geeft de onderliggende,
algemene uitgangspunten. Na een korte schets van ontwikkelingen in vraag van
en (omroep)aanbod voor migranten in paragraaf 2, volgt in de paragrafen
3 tot en met 5 de uitwerking en verantwoording van de verschillende onderdelen
van het beleid. De laatste paragraaf geeft een overzicht van de voornaamste
concrete actiepunten. 1. Algemene uitgangspuntenDe samenstelling van de Nederlandse bevolking is de laatste decennia ingrijpend
gewijzigd. Maakte in 1971 nog maar 1,6 procent van de inwoners deel uit van
een culturele minderheid3, in 1997 is dit 9,4
procent.4 In 2015 zal naar schatting bijna 15
procent (2,5 miljoen mensen)5 van de bevolking
bestaan uit eerste en tweede generaties Turken, Marokkanen, Surinamers, Antillianen,
Molukkers, Zuid-Europeanen, en immigranten uit diverse landen in de Derde
Wereld en Oost-Europa. In de vier grote steden liggen de percentages nu al
tussen de 30 en 40 procent. Nederland is kortom een multiculturele samenleving
geworden. Een centraal uitgangspunt van deze notitie is dat dit zichtbaar
hoort te zijn in het aanbod en het publiek van de Nederlandse media. Ideaal en werkelijkheidBovengenoemde cijfers representeren feitelijke, demografische ontwikkelingen.
De multiculturele samenleving kan ook worden opgevat als een ideaal. Gelijkwaardigheid
en wederzijdse aanpassing zijn daarin de na te streven doelen. Het Sociaal
Cultureel Planbureau stelt in zijn rapport «25 jaar sociale verandering»
(1998) dat de verwezenlijking van dit ideaal nog ver weg is. Weliswaar verwerft
een toenemend aantal hoogopgeleide allochtonen goede maatschappelijke posities,
maar tussen de verschillende bevolkingsgroepen bestaat nog steeds grote sociaal-economische
ongelijkheid. Volgens het SCP zal het beeld ook de komende jaren gemengd blijven.
Zeker wanneer men rekening houdt met de voortdurende immigratie van vluchtelingen
en asielzoekers. Hierdoor zal namelijk in 2015 nog steeds tweederde van het
totaal aantal culturele minderheden tot de zogeheten «eerste generatie»
behoren.6 Ook op het immateriële vlak constateert
het SCP dat integratie en minderheidsvorming naast elkaar optreden. Veel kinderen
van immigranten identificeren zich met het cultuurpatroon van
hun autochtone leeftijdgenoten, maar tegelijkertijd zijn er belangrijke groepen
die zich meer verbonden voelen met de «eigen» cultuur. Andersom
beperkt de interesse van autochtone Nederlanders zich veelal tot de exotische
gerechten enmuziek van migrantengroeperingen.Behalve als demografisch feit of als ideaal, kunnen we de multiculturele
samenleving beschouwen als een kwetsbaar compromis. De meerderheidscultuur
in Nederland reikt verder dan taal en grondwet, en de minderheidsculturen
brengen niet alleen exotische gerechten mee uit het moederland. Latente conflicten
tussen de verschillende waardenstelsels komen tot uiting bij kwesties als
de opkomst van islamitische scholen of zelfs de veronderstelde «Surinaamse
Kabel» in het Nederlands voetbalelftal. In een recent essay stelt Jos
de Beus, hoogleraar politieke theorie aan de Universiteit van Amsterdam, dat
een multiculturele beschaving er alleen komt door openlijke confrontatie.1 Migranten moeten voor hun zaak opkomen, vindt hij, maar
van de inheemse bevolking mag hetzelfde worden verwacht. En partijen moeten
bereid zijn om dagelijks te vechten voor een schikking tussen «gelijk
maken» en «verschil maken».De media en de culturele sector zijn bij uitstek terreinen waarop veel
ruimte zou moeten zijn voor verschillen tussen mensen en (sub)groepen. Diversiteit in aanbod en publiekDiversiteit in het aanbod en het publiek is een centrale doelstelling
van het cultuur- en mediabeleid. Traditioneel gaat de aandacht uit naar verscheidenheid
naar disciplines, genres en stijlen, regionale uitingsvormen en (smaak)voorkeuren
die onder de bevolking leven. Voor de verdere ontwikkeling van het culturele
aanbod, vormen verschillen die samenhangen met etniciteit en migratie een
belangrijke bron van verrijking. De voorbeelden dienen zich al aan.Op schoolpleinen in de grote steden ontwikkelen jongeren een soort slang
of straattaal waarin (vaak verbasterde) woorden uit alle mogelijke windstreken
terugkomen. Vermoedelijk zullen elementen van die straattaal vroeger of later
deel uitmaken van de reguliere woordenschat van Nederlanders. Illustratief
is ook de ontwikkeling van de hedendaagse popmuziek, waarin westerse en niet-westerse,
traditionele en moderne elementen steeds vaker gecombineerd worden. Het podiumcircuit
is uitgebreid met festivals als Mundial, Crossing Border en Dunya. En in de
film en de literatuur zijn allochtone makers de laatste tijd opvallend succesvol.
Vaak maken zij vruchtbaar gebruik van het dubbele perspectief waarover ze
beschikken, gevormd door aan de ene kant het land waar zijzelf, hun ouders
of grootouders vandaan komen, en aan de andere kant de inheemse Nederlandse
cultuur.Artistieke en inhoudelijke ontwikkeling gedijt kortom bij heterogeniteit,
niet bij homogeniteit. Voor de media – en ook trouwens de musea –
geldt bovendien dat zij een duidelijke binding hebben met de historische en
actuele maatschappelijke realiteit. Vooral televisie heeft zich ontwikkeld
tot een belangrijke spiegel op de samenleving. Televisie verhaalt als het
ware over onze collectieve identiteit. Het medium laat zien wie wij zijn;
hoe wij praten en denken; welke gebruiken we hebben en welke geschiedenis;
hoe wij samenleven; wie de helden zijn en wie de slachtoffers. Individuele
kijkers zullen zich niet in ieder programma even goed herkennen – dat
is onvermijdelijk. Maar geen enkele groep zou zich structureel buitengesloten
mogen voelen. In ieder geval de publieke omroep hoort aandacht te hebben voor
de verschillende behoeften en voorkeuren binnen zijn publiek – ook als
het gaat om kleinere of moeilijk bereikbare groepen zoals culturele minderheden.
Commerciële media-ondernemers zouden zich vanuit economische motieven
kunnen bekommeren om hun bereik onder minderheden. Ondanks de opkomst van
zogeheten «etno-marketing» komt de culturele diversiteit van de Nederlands bevolking echter maar zeer beperkt tot uiting in de perssector
en in de commerciële omroep. BeeldvormingHet integratiebeleid van de regering is in belangrijke mate gericht op
de inburgering van nieuwkomers in Nederland, en op het verkleinen van de sociaal-economische
achterstand van culturele minderheden. Veel onderdelen van dit type beleid
raken direct aan het cultuur- en mediabeleid. Te denken valt aan het streven
naar een evenredige arbeidsdeelname en betere representatie in raden en besturen.
Radio en televisie kunnen verder bijdragen aan taalverwerving en maatschappelijke
oriëntatie van migranten.Een tweede element in het integratiebeleid is het voorkomen van racisme
en discriminatie, of – breder – vooroordelen. Een roman of een
toneelstuk is moeilijk te beoordelen op zijn bijdrage aan (of afbreuk van)
deze doelstelling. Hoe zwaar weegt «politieke correctheid» tegenover
de artistieke vrijheid? Voor een krantenartikel of een televisieprogramma
geldt een zelfde dilemma. Tegelijkertijd spelen de media onmiskenbaar een
rol bij het beeld dat mensen zich vormen van verschillende bevolkingsgroepen.
Het is goed als journalisten en programmamakers zich hiervan bewust zijn.
Activiteiten van bijvoorbeeld de werkgroep Media en Migranten van de Nederlandse
Vereniging van Journalisten, of het NOS Bureau Beeldvorming m/v, stimuleren
de discussie over beeldvorming binnen de beroepsgroep. Meer nog dan bij individuele
programmamakers, ligt hier een verantwoordelijkheid bij de « programmeurs»;
degenen die zicht en invloed hebben op het geheel aan individuele uitingen
dat krant of scherm bereikt.Uiteindelijk zijn journalistieke mores en beroepsopvattingen bepalend
voor de wijze waarop de media berichten over culturele minderheden. De overheid
kan wel gunstige voorwaarden scheppen voor evenwichtige beeldvorming. Om te
beginnen zal de aankomende concessiewet de landelijke publieke omroep ertoe
aanzetten om zijn programmering over de hele linie aantrekkelijker en herkenbaarder
te maken voor migranten. Deze notitie doet verder voorstellen om specifiek
programma-aanbod voor (en vaak ook gemaakt door) migranten te versterken,
vooral op het lokale omroepniveau. Dat laatste garandeert dat er een platform
is voor opinies en interpretaties die misschien minder gemakkelijk het journaal
of de reguliere actualiteitenrubrieken halen. Eigen taal en cultuurEen steeds terugkerende vraag in het cultuur- en mediabeleid is in hoeverre
steun aan «eigen» cultuuruitingen van migranten tegenstrijdig
is met doeleinden van integratie. Enerzijds kan verbondenheid met de cultuur
uit het land van herkomst migranten innerlijke zekerheid bieden, een steun
in de rug zijn, waardoor de omgang met andere groepen gemakkelijker wordt.
Anderzijds kan een sterke eigen culturele (groeps)identiteit verworden tot
een onderscheidingsteken waarmee men zich afschermt van andere groepen in
de als vijandig ervaren samenleving. Naar welke kant de weegschaal bij verschillende
groepen en individuen uitslaat, zal in hoge mate afhangen van niet-culturele
factoren, zoals opleidingsniveau, arbeidsmarktpositie, sociale herkomst, leeftijd,
woonplaats, beheersing van de Nederlandse taal, etc. Alleen al om die reden
moet de overheid niet te beducht zijn voor steun aan specifieke cultuuruitingen
van en voor migranten.Bovendien is het belangrijk om de feitelijke behoeften van culturele minderheden
serieus te nemen. Uit onderzoeken blijkt dat onder migranten een blijvende
vraag is naar radio- en televisieprogramma's die aansluiten bij de eigen taal
en cultuur (zie ook paragraaf 2). De Nederlandse publieke
omroep heeft een taak in deze behoefte te voorzien door gerichte programma's
te maken voor de verschillende groepen ook wel «doelgroepprogrammering»
genoemd. Overigens kan ook het bredere publiek profiteren van de aanwezigheid
van minderhedenprogrammering. En niet te vergeten de publieke omroep als geheel.
Minderhedenredacties kunnen bijvoorbeeld nieuwe formules voor een gemengd
publiek ontwikkelen en beproeven. Ook kunnen zij fungeren als kweekvijvers
voor allochtoon programmatalent.Meer algemeen geldt dat interculturele uitwisseling pas inhoud kan krijgen
wanneer ook de inbreng van de zijde van migranten goed georganiseerd is en
bereikbaar voor zowel de gevestigde instellingen als het bredere publiek.
Daarbij mag de overheid wel bepaalde voorwaarden verbinden aan steun voor
specifieke uitingen of initiatieven van of voor migranten. Het doel is niet
om nieuwe landelijke «zuilen» in de cultuur- en mediasector te
creëren, maar om aansluitend bij de bestaande infrastructuur meer ruimte
te maken voor allochtone makers en voor programma's die rekening houden met
bijzondere informatiebehoeften van (met name de eerste generatie) culturele
minderheden. 2. Ontwikkelingen in aanbod en vraag bij de omroepDe Nederlandse immigratiegeschiedenis is niet aan de landelijke publieke
omroep voorbij gegaan. Integendeel zelfs; er bestaat een lange traditie van
aandacht voor specifieke informatiebehoeften van culturele minderheden. Programma's voor minderhedenAl vanaf halverwege de jaren zestig zendt de publieke omroep radioprogramma's
uit voor buitenlandse werknemers en immigranten uit de voormalige koloniën.
In de jaren zeventig kwamen daar de eerste televisieprogramma's voor minderheden
bij – grotendeels in de taal uit de herkomstlanden, en met zowel voorlichting
over Nederland als informatie uit het moederland. De aanvragen van de NOS
om zendtijduitbreiding ten behoeve van minderheden werden door de rijksoverheid
steeds gehonoreerd. In 1991 besloot de toenmalige minister van Welzijn, Volksgezondheid
en Cultuur de minderhedentaak van de NOS wettelijk vast te leggen. In 1995
ging deze taak over naar de NPS en werd hij bovendien vertaald in een programmavoorschrift.
Bij Algemene Maatregel van Bestuur kreeg de NPS de opdracht om tenminste 15
procent van haar televisiezendtijd en 20 procent van haar radiozendtijd te
besteden aan minderhedenprogrammering. Uitgedrukt in uren, is dit 180 uur
televisie en 720 uur radio per jaar. Inspraak van minderhedenorganisaties
over de invulling van deze zendtijd is geregeld via de Programmaraad, waarin
de Stichting Omroep Allochtonen (STOA) en Forum een vertegenwoordiger heeft.
Het Commissariaat voor de Media, dat toeziet op naleving van de omroepwetgeving,
controleert of de NPS het programmavoorschrift op minderhedengebied uitvoert.Begin jaren negentig vormden de veranderende behoeften van (vooral tweede
en derde generaties) allochtonen en de groei van het satellietaanbod voor
de NOS – later de NPS – een reden om grotendeels af te stappen
van doelgroepprogramma's op de televisie. Met uitzondering van het «Allochtoon
Video Circuit», is op televisie de nadruk komen te liggen bij een meer
algemene minderhedenprogrammering. Het gaat dan om programma's in uiteenlopende
genres die allerlei aspecten van de multiculturele samenleving belichten en
die beogen zowel autochtonen als allochtonen bij het integratieproces te betrekken.
Op de radio zendt de NPS nog steeds programma's uit speciaal voor allochtone
doelgroepen, deels in de taal van de herkomstlanden. Op landelijk niveau maken
verder de Evangelische Omroep1, de Organisatie
Hindoe Media (OHM) en de Nederlandse Moslim Omroep (NMO) programma's
die zich – vanuit een religieuze en levensbeschouwelijke grondslag –
richten op minderheden. Overigens toont de aanwezigheid van laatstgenoemde kerkelijke zendgemachtigden
de openheid van het Nederlandse omroepbestel voor nieuwe maatschappelijke
groeperingen. De OHM en de NMO maken sinds 1993 deel uit van de publieke omroep,
en verzorgen samen 45,5 uur televisie en 364 uur radio per jaar1. Hoewel op het eerste gezicht misschien verouderd, heeft het concept
van «representativiteit» nog niet aan betekenis ingeboet. Het
erkent immers ook moderne scheidslijnen van (sub)culturen, of van smaakvoorkeuren,
zoals blijkt uit de zendtijdaanvraag van BNN, waarvoor 60 000 mensen
hun handtekening zetten. Kijk- en luistergedrag van minderhedenEr bestaan verschillende onderzoeken naar het mediagebruik van (de grootste)
migrantengroeperingen in Nederland.2 Hieruit blijkt
onder meer dat de belangstelling voor de minderhedenprogrammering van de NPS
op Nederland 3 gering is. Dit heeft wellicht te maken met het wat zwaardere
en informatieve karakter van veel NPS-programma's. Net als de meeste autochtone
kijkers, geven Turken, Marokkanen, Surinamers en Antillianen de voorkeur aan
televisieprogramma's als het NOS-Journaal en Studio Sport en aan het amusement
op RTL4. De voortschrijdende integratie van culturele minderheden komt het
duidelijkst tot uiting in het mediagebruik van tweede en derde generaties.
Zij zijn in Nederland opgegroeid en hebben Nederlands onderwijs genoten. Hun
kijk- en luistergedrag vertoont daardoor meer overeenkomsten dan verschillen
met dat van autochtone Nederlanders. Over het geheel genomen is het bereik
van de publieke televisiezenders onder culturele minderheden echter lager
dan onder autochtonen. Dit heeft deels te maken met de concurrentie van Turkse
en Arabische satellietzenders.In de vorige kabinetsperiode is de populariteit van het satellietaanbod
onder Turken en (minder) Marokkanen verschillende malen onderwerp geweest
van politiek debat. Deze notitie zal de argumenten niet allemaal herhalen.
Wel benadrukt dit kabinet dat tussen een schotelverbinding met het land van
herkomst en de mate van integratie in Nederland geen negatief verband bestaat.3 De populariteit van satellietzenders uit de herkomstlanden
vormt allereerst een signaal dat een omvangrijke groep migranten blijvend
behoefte heeft aan programma's die aansluiten bij de «eigen» taal
en cultuur. Hiervan getuigt ook de belangstelling voor uitzendingen van de
OHM en de NMO en voor de doelgroepprogramma's van de NPS op Radio 5.4 Interessant is in dit verband ook het relatief goede
bereik en de goede waardering van lokale minderhedenprogrammering.5 Er is een wezenlijk verschil tussen het satellietaanbod
en Nederlandse programma's die zich specifiek richten op migranten. Alleen
laatstgenoemden besteden behalve aan eigen culturele tradities en het herkomstland,
ook veel aandacht aan de Nederlandse samenleving en de positie van de eigen
groep daarbinnen. Juist aan die mengvorm lijkt onder culturele minderheden
behoefte te bestaan. Overigens bestaan daarbij tussen groepen en generaties
de nodige verschillen. Zo zijn onderwerpen als godsdienst en Nederlandse taallessen
minder belangrijk voor Surinamers en Antillianen dan voor Turken. Tweede en
derde generaties migranten zijn vooral geïnteresseerd in lifestyle- en
amusementsonderwerpen die breder zijn dan culturele uitingen uit het moederland.
Zeker in die «bredere» behoefte kan de publieke omroep uitstekend
tegemoet komen in zijn algemene programma-aanbod voor een breder publiek. 3. Landelijke omroepAlleen al omdat iedereen meebetaalt aan de publieke omroep, dient hij
te zorgen dat zijn programma-aanbod ook voor iedereen aantrekkelijk is. Oog
hebben voor uiteenlopende ervaringen en perspectieven binnen de multiculturele
samenleving is bovendien een voorwaarde voor verscheidenheid en kwaliteit
in de programmering. 3.1. Taakstelling bij de concessiewetgevingIn de voorgaande paragraaf is aangegeven dat de landelijke publieke omroep
al sinds de jaren zestig programma's verzorgt voor culturele minderheden.
Ook de vooruitgang in het algemene aanbod is gemakkelijk aan te tonen. De
gemengde bevolkingssamenstelling vertaalt zich steeds meer naar gezichten
op het scherm, en programmamakers zoeken vaker naar invalshoeken waarin migranten
meer zijn dan een probleem of een exotisch verschijnsel. Maar bij slechts
een enkele redactie of omroep is sprake van bewust beleid. Het zwaartepunt
ligt nu nog teveel bij de NPS. Aangezet door haar wettelijke taak, maakt de
NPS op televisie programma's die de multiculturele samenleving in al zijn
gedaanten zichtbaar en bespreekbaar proberen te maken. Dergelijke programma's
verdienen meer navolging van andere omroeporganisaties. Verder is een evenwichtige
representatie van allochtonen en autochtonen in «gewone» programma's
belangrijk. Daarbij valt te denken aan de keuze van acteurs, gasten en presentatoren,
maar ook aan de keuze van onderwerpen, invalshoeken of – bij radio –
muziek. Het gaat erom dat de omroep erin slaagt de multiculturele samenleving
in zijn verschillende gedaantes en vanuit een meervoudige invalshoek te verbeelden.
Daarnaast moet in ieder geval de NPS aandacht blijven schenken aan specifieke
informatiebehoeften van migranten.De voorgenomen concessiewetgeving zal meerdere elementen bevatten die
de publieke omroep ertoe aanzetten om zijn programmering over de hele linie
aantrekkelijker te maken voor migranten.Aan de concessie (die wordt verleend aan de publieke omroep als geheel,
in casu de NOS), is een taakopdracht verbonden. Hierin wordt voor het eerst
bij wet beschreven welke maatschappelijke en culturele rol de publieke omroep
dient te vervullen. Nadrukkelijk wordt hierin ook van de publieke omroep gevraagd
om de verschillende leeftijds- en bevolkingsgroepen binnen het Nederlandse
publiek goed te bedienen. Het is verder mijn bedoeling dat de Raad van Bestuur
van de NOS zal gaan beschikken over een hoger programmaversterkingsbudget
dan nu het geval is. Dit budget – tot een maximum van 25 procent van
het totaal – zal onder meer aangewend moeten worden voor specifieke
doelen Uitbreiding van multiculturele- of minderhedenprogrammering is één
van die doelen. Als onderdeel van stringentere rapportageverplichtingen, tenslotte,
wordt de publieke omroep gevraagd aan te geven op welke wijze hij in de programmapraktijk
aandacht besteedt aan de behoeften van allochtone kijkers en luisteraars.Bovengenoemde zaken gelden de publieke omroep als geheel. Daarnaast wordt
de voorbeeldfunctie van de NPS versterkt door zijn programmavoorschrift op
minderhedengebied te verzwaren, van 15 naar 20 procent voor televisie en van
20 naar 25 procent voor radio. Een deel van die zendtijd zal de NPS moeten
blijven benutten voor zogeheten doelgroepprogrammering. Zoals eerder al aangegeven
(zie paragraaf 2) bestaat onder minderheden een blijvende behoefte aan
programma's die aansluiten bij de eigen taal en cultuur. Daarnaast kan de
gehele publieke omroep profiteren van de aanwezigheid van minderhedenredacties.
Hier kunnen immers multiculturele formats worden bedacht en uitgetest, hier
kan allochtoon programmatalent zich ontwikkelen, en hier kunnen journalisten
toegang krijgen tot informatiebronnen die reguliere redacties doorgaans niet
in het adressenbestand hebben.Op dit moment zendt de NPS de meeste doelgroepprogramma's uit op Radio
5. Op televisie kiest de NPS voor programma's die een zo breed mogelijk publiek
bij de multiculturele samenleving betrekken. Dit is een verdedigbare keuze.
In het organiseren van de «ontmoeting» tussen bevolkingsgroepen
wordt het potentieel van de landelijke televisie het beste benut. Daarnaast
zal de NPS ook televisiezendtijd moeten blijven reserveren voor doelgroepprogramma's.
Verheugend is het besluit van de NPS om het Allochtoon Video Circuit uit te
breiden van 26 naar 56 afleveringen per jaar (met ingang van het seizoen 1999/2000).1 Interessant zijn in dit verband ook de inspanningen van
de NPS om aansluiting te vinden bij migranten van de tweede en derde generaties –
met programma-ingrediënten als (zwarte) stand-up-comedy, dansmuziek en
Turkse rock. 3.2. Voorstellen voor nieuwe zendersIn juni 1998 verscheen een publicatie van de Stichting Omroep Allochtonen,
getiteld «Ongehoord Onzichtbaar». Deze publicatie beschrijft de
positie van lokale migranten(toegangs)omroepen. De conclusies en aanbevelingen
hebben echter een bredere reikwijdte. De belangrijkste wensen van de STOA
zijn: 1) wettelijke erkenning van lokale toegangsomroepen; 2) verscherping
van het toezicht op de representativiteit van lokale omroepbesturen en programmaraden;
3) een landelijke televisiezender voor minderhedenprogrammering; 4) een landelijke
multiculturele radiozender;Op de eerste twee punten zal de paragraaf over lokale omroep ingaan. Hieronder
komt de mogelijkheid van nieuwe landelijke zenders voor multiculturele of
minderhedenprogrammering aan de orde. Een landelijke televisiezender voor minderhedenDe STOA heeft vorig jaar bij het Commissariaat voor de Media vergunningen
gevraagd om in 15 gemeenten commerciële omroep te bedrijven. Daarmee
zou een begin zijn gemaakt voor een landelijk dekkend netwerk. Een scala aan
televisieprogramma's gericht op de verschillende migrantengroeperingen (onder
meer van bestaande leveranciers, zoals de NPS, Teleac/NOT, SOM-Media en MTV
Amsterdam) zou hierop een plek kunnen krijgen. Nog afgezien van het feit dat
de bedoelingen van de STOA meer politiek dan praktisch waren, is het onwaarschijnlijk
dat een dergelijk themakanaal commercieel levensvatbaar zal blijken. Bovendien
zijn er juridische problemen bij de huidige opzet: de bijdrage van Teleac
en NPS zou zich moeten beperken tot hergebruik van bestaande programma's (landelijke
omroepmiddelen moeten op landelijk niveau worden aangewend), en deze publieke
omroeporganisaties mogen verder niet bijdragen aan winst van derden. De overheid
zal zich van deze private constructie zonder meer financieel afzijdig dienen
te houden.Een alternatief is dat de publieke omroep besluit een dergelijk televisie-themakanaal
aan te bieden als nevenactiviteit – onder het daarvoor geldende wettelijke
regime. De regering is hiervan geen voorstander. De kracht van landelijke
televisie is allereerst gelegen in haar samenbindende functie; in haar vermogen
om mensen met een verschillende culturele achtergrond over elkaar te informeren
en de discussie tussen groepen te entameren. Een aparte landelijke zender
voor minderhedenprogrammering dreigt afbreuk te doen aan deze rol. Er is een
groot risico dat zeer weinig mensen naar de zender zullen kijken. De aanwezigheid
van een minderhedenzender kan bovendien voor anderen in het publieke bestel
een argument vormen om zelf geen of minder moeite te doen om hun programma's
aantrekkelijker te maken voor allochtone kijkers. Een landelijke multiculturele radiozenderGeïnspireerd door enkele buitenlandse voorbeelden, zijn de STOA en
de NPS een onderzoek gestart naar de wenselijkheid en haalbaarheid van een
multiculturele radiozender. Gedacht wordt in eerste instantie aan een programmering
van muziek en lichte informatie, toegesneden op een jonger publiek van zowel
allochtone als autochtone luisteraars. De NPS heeft een wedstrijd uitgeschreven
voor programmamakers om formats te ontwikkelen voor een multicultureel station.
De inzendingen zijn afgelopen maart te horen geweest op Radio 5 en op Internet,
in de week dat de NPS ook een conferentie aan het onderwerp wijdde.De NPS toont zich hier een voortrekker in Hilversum. Het idee van een
multiculturele radiozender lokt discussie uit, en het onderzoek en de wedstrijd
voor programmamakers kunnen in ieder geval bijdragen aan de ontwikkeling van
nieuwe programmaformules voor een gemengd publiek. Om die reden heeft het
ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen aan deze activiteiten subsidie
verleend.Radio leent zich meer voor segmentering dan televisie, en het is denkbaar
dat het onderzoek van de NPS en de STOA tot uitvoerbare plannen leidt. Het
kabinet wil deze niet op voorhand afwijzen. Tegelijkertijd lijkt het goed
om aan te geven onder welke voorwaarden een multiculturele radiozender gestalte
zou moeten krijgen. Ten eerste zal de zender voldoende breed van opzet moeten
zijn. Een afgezonderd domein voor minderhedenprogrammering zal autochtone
luisteraars niet bereiken, en zal bovendien de andere publieke radiozenders
het idee geven dat zij aan bepaalde onderwerpen, muzieksoorten en bevolkingsgroepen
geen aandacht (meer) hoeven te besteden. Ten tweede zal de zender aantoonbaar
een publiek karakter dienen te hebben en zich moeten onderscheiden van bijvoorbeeld
commerciële radiozenders die zich specialiseren in zwarte (pop)muziek.
Ten derde moet de uitvoering van eventuele plannen passen binnen het frequentiebeleid. 3.3. Stimuleringsfonds en Teleac/NOTHet Stimuleringsfonds voor Nederlandse Culturele Omroepproducties kan
worden gezien als een soort «vluchtheuvel» binnen de publieke
omroep. Afgeschermd van de dagelijkse druk om programma's te leveren, kan
het fonds gemakkelijker plek bieden aan experiment en vernieuwing. Haar jaarlijkse
conferentie besteedde het fonds in 1999 aan de mogelijkheden om in radio en
televisieprogramma's de Nederlandse immigratiegeschiedenis te belichten.Een praktische vraag betreft de statuten en beoordelingscriteria van het
fonds. Voor een bijdrage komen in principe alleen producties in aanmerking
die grotendeels zijn gesproken in de Nederlandse taal. Zonder strijdig te
zijn met Europese regelgeving (van vrij verkeer van goederen en diensten),
plaatst dit taalcriterium buitenlandse- of coproducties buiten de werkingssfeer
van het Stimuleringsfonds. Er is echter een risico dat hetzelfde criterium
nadelig uitpakt voor allochtone makers en voor bepaalde typen programma's.
Een voorbeeld is een documentaire over de persoonlijke geschiedenis van vluchtelingen,
of een televisiefilm die zich afspeelt in een herkomstland. Programma's kortom
waarin er niet aan ontkomen kan worden dat de Nederlandse taal ondergeschikt
is.Het Stimuleringsfonds moet bedoeld blijven voor bijzondere Nederlandse
culturele omroepproducties. In voorkomende gevallen kan het fonds echter het
taalcriterium ondergeschikt maken aan het belang van honorering van kwalitatief
hoogwaardige programmavoorstellen van of over in Nederland wonende migranten.
In de afgelopen jaren heeft het Stimuleringsfonds een dergelijke beleidslijn
al een enkele keer toegepast. Hoewel radio en televisieprogramma's nooit taallessen in een klaslokaal
kunnen vervangen, kunnen zij wel in bredere zin bijdragen aan taalverwerving
en maatschappelijke oriëntatie van migranten en vluchtelingen. In 1997
en 1998 heeft Teleac/NOT de programmaserie «NL-TV/NL-Radio» uitgezonden,
die nieuwkomers liet kennismaken met Nederland en met de Nederlandse taal.
Voor migranten die al langer in Nederland wonen, verzorgde Teleac/NOT het
programma «Duidelijke Taal! Nederlands op de werkvloer». Tijdens
de behandeling van de cultuur- en mediabegroting heeft de regering aan de
Tweede Kamer toegezegd na te gaan hoe een vervolg kan worden gegeven aan dit
experiment.Inmiddels is Teleac/NOT gevraagd een voorstel te doen voor voortzetting
van dergelijke programma's, gebruikmakend van de uitkomsten van de evaluatie
van de vorige programma's en van de deskundigheid van Forum. Voor de productiekosten
is in 1999 uit de begroting van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
een bedrag van f 1,5 miljoen beschikbaar.. Evenals de vorige keer zal
Teleac/NOT uit eigen middelen f 0,5 miljoen bijdragen. 4. Lokale omroepOnder culturele minderheden bestaat blijvend behoefte aan identificatie
met de eigen groep en cultuur. Satellietzenders uit de herkomstlanden voorzien
gedeeltelijk in die behoefte, maar slechts voor een beperkt aantal groepen.
Belangrijker nog is dat satellietzenders een oriëntatie op de Nederlandse
samenleving missen. Lokale minderhedenprogrammering kan daarentegen zeer direct
aansluiten bij de dagelijkse ervaringen en de directe leefomgeving van migranten
in Nederland. In de vier grote steden gaat het bovendien om een relatief grote
doelgroep. De praktijk bewijst dat lokale programma's voor migranten bij de
doelgroepen op een hoge waardering en een goed bereik kunnen rekenen, zeker
wanneer de productie in handen is van professionele programmamakers.In de jaren negentig is met name op de radio en in de vier grote steden
een vrij omvangrijk aanbod aan lokale minderhedenprogrammering ontstaan.1 Dit aanbod wordt echter grotendeels verzorgd door kleine
groepjes van (allochtone) vrijwilligers, waardoor de continuïteit en
kwaliteit van de uitzendingen sterk variëren. Daarnaast moet er voldoende
lokale minderhedenprogrammering van professioneel niveau zijn. Dit geldt in
de eerste plaats voor de televisie. Mensen zijn nu eenmaal geneigd aan dit
medium hoge eisen te stellen. Bovendien is goede televisie maken kostbaarder
dan goede radio maken 4.1. Migrantentelevisie in de vier grote steden ProbleemanalyseIn 1993 kwam een einde aan de rechtstreekse subsidie van de rijksoverheid
voor lokale migrantenomroepen. Ter compensatie werd de Service Organisatie
Migranten Media opgericht. SOM-Media ging «bovenlokale» programma's
leveren als aanvulling op lokaal aanbod voor migranten. De rijksoverheid stelde
hiervoor eerst 1 miljoen, en vanaf 1997 1,5 miljoen gulden subsidie per
jaar beschikbaar. Betrokken gemeenten kregen de verantwoordelijkheid voor
de totstandkoming van lokale minderhedenprogrammering. Inmiddels is de situatie
in de vier grote steden de volgende:– In de hoofdstad bestaat nog steeds een zelfstandige en professionele
aanbieder van televisieprogrammering voor culturele minderheden: Migranten
Televisie Amsterdam (MTV). Van de gemeente Amsterdam krijgt deze organisatie
jaarlijks 850 000 subsidie, en nog eens 100 000 voor de productie
van een voorlichtingsprogramma, het «Sociaal Journaal». MTV zendt
ook het programmapakket van SOM-Media uit. Naast dit aanbod aan
professionele producties, is er het aanbod van allochtone vrijwilligers die
actief zijn op de open televisiekanalen. Eind 1997 verzorgden in Amsterdam
dertig toegangsomroepen1 wekelijks 41 uur televisie
voor verschillende migrantengroepen.– In Rotterdam zendt SOM-Media als toegangsomroep uit op het open
televisiekanaal van de Stichting Lokale Omroep Rotterdam (SLOR). Directe subsidie
is er in deze gemeente alleen voor doelgroepprogrammering op de radio. De
migranteninitiatieven die voor de eigen gemeenschap televisie maken –
in 1997 waren dat er ongeveer tien, goed voor evenzoveel uren zendtijd per
week – krijgen geen rechtstreekse subsidie. Wel heeft de SLOR dankzij
een gemeentelijke subsidie de tarieven voor toegangstelevisie in 1998 aanzienlijk
kunnen verlagen naar f 38,- per uur. In dit opzicht gaat de situatie
in de werkstad lijken op die in de hoofdstad, waar SALTO door middel van een
verplichte subsidie van A2000 de toegangstarieven laag houdt (f 40,-
per uur).– In Den Haag heeft de lokale omroep de programma's van SOM-Media
tot eind 1997 uitgezonden. De programmering werd verzorgd in samenwerking
met de gemeente, die zelf enkele voorlichtingsprogramma's voor migranten liet
maken. In 1998 betaalde de gemeente de regionale zender TV West f 100 000
voor het uitzenden van de programma's van SOM-Media. De afspraak was dat TV
West ook zelf meer multiculturele items zou gaan maken en een programmaker
uit migrantenkring zou aannemen. Mede door ernstige financiële problemen
bij de zender is deze afspraak niet nagekomen.– In Utrecht is de vroegere producent van lokale items voor migranten,
SEGLO, gefuseerd met de algemene lokale omroep, Domroep Utrecht. De gemeente
wilde niet langer twee gescheiden omroeppraktijken financieren, maar één
«multiculturele» omroep creëren voor een breed publiek. Binnen
het budget van de nieuwe organisatie bleef f 150 000 geoormerkt
voor doelgroepprogramma's op de radio. Omroep Utrecht maakt voor televisie
geen programma's meer die specifieke bevolkingsgroepen bedienen. Overleg tussen
Omroep Utrecht en SOM-Media over manieren om de samenwerking voort te zetten,
heeft niet tot resultaat geleid. Sinds 1 februari zendt SOM-Media daarom als
toegangsomroep uit, en betaalt hiervoor f 30 000 op jaarbasis.Concluderend wijkt de huidige situatie aanzienlijk af van de oorspronkelijke
bedoelingen bij de oprichting van SOM-Media. De gedachte was dat de rijksoverheid
zorg zou dragen voor bovenlokaal, aanvullend aanbod, en dat de vier grote
steden een inspanning zouden leveren voor de totstandkoming van lokale minderhedenprogrammering.
Dit is (nog eens) vastgelegd in de cultuurconvenanten voor de periode 1997–2000.
In de praktijk zijn de gemeenten op uiteenlopende wijze invulling gaan geven
aan deze afspraak. Mede als gevolg hiervan is momenteel in drie van de vier
steden niet of nauwelijks sprake van professionele televisieprogrammering
gericht op minderheden.2 Dit betekent ook dat
het programmapakket van SOM-Media in plaats van aanvullend, vervangend is
geworden. Versterking en uitbreidingDe regering vindt het belangrijk dat er op het lokale omroepniveau, in
ieder geval in de vier grote steden, voldoende en aantrekkelijk aanbod is
voor migranten. Daartoe zal er een beter werkende organisatiestructuur moeten
komen en meer financiële middelen.Er spelen veel verschillende vragen. Zoals: Welke taakverdeling is wenselijk
tussen lokale en centrale programmaproducenten of omroepen? Wie zien toe op
een goede uitvoering en wie betaalt wat? Moet de productie van migrantentelevisie
georganiseerd worden volgens een aanbiedersmodel, een fondsmodel,
of een combinatie van beiden? Een eventuele herziening van de huidige organisatiestructuur
moet bovendien kunnen rekenen op draagvlak bij een groot aantal partijen.
Behalve het rijk, zijn dat allereerst de direct betrokken gemeenten en organisaties
(SOM-Media en Migranten Televisie Amsterdam). Maar ook lokale of regionale
omroepen hebben een rol, als uitzendende en eventueel ook producerende partij.Het organisatie-adviesbureau Van Naem & Partners heeft in opdracht
van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap onderzoek gedaan naar
mogelijke wijzigingen in de organisatiestructuur van lokale migrantentelevisie.
In de afgelopen maanden zijn de wensen en ideeën van betrokken partijen
geïnventariseerd en besproken tijdens een gezamenlijke werkconferentie.
Het rapport met advies zal zeer binnenkort gereedkomen. De regering zal de
Tweede Kamer hierover informeren tezamen met de voorstellen die zij daarop
zal baseren.Een betere organisatie is één vereiste om lokale migrantentelevisie
in de vier grote steden te kunnen versterken. Een toereikend programmabudget
is eveneens cruciaal. Op basis van een eerste schatting van Van Naem &
Partners wordt uitgegaan van een bedrag in de orde van grootte van f 6
tot 8 miljoen gulden. Mogelijk is daarnaast nog een incidenteel bedrag gemoeid
met het opstarten en (materieel) toerusten van de nieuwe organisatiestructuur
De eerste verantwoordelijkheid voor lokale omroep ligt bij de gemeenten. Daarom
zullen de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht zelf een substantiële
bijdrage moeten leveren aan de productie van lokaal televisie-aanbod voor
migranten. Ook de minister voor Grote Steden en Integratiebeleid zal zich
inzetten voor intensivering van de gemeentelijke bijdragen. Van regeringszijde
bestaat bereidheid om eveneens geld vrij te maken voor de versterking van
lokale migrantentelevisie. Voor een bijdrage uit de omroepbegroting is een
wettelijke grondslag voorgesteld in de ontwerp-concessiewet. 4.2. Positie van toegangsomroepenTegenover de verschraling van professioneel televisie-aanbod gericht op
migranten, staat een andere, gunstige ontwikkeling. Er is sprake van een toenemend
aantal kleinschalige initiatieven bij de lokale omroep. Onder culturele minderheden
is veel belangstelling om zelf programma's te maken, zo bleek in 1998 uit
een onderzoek in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.
Het onderzoeksbureau ACSi schatte dat in het hele land ongeveer 120 lokale
migrantenomroepen en -redacties actief zijn. Het gaat om kleine groepjes van
(merendeels) vrijwilligers, die wekelijks -soms dagelijks- een programma voor
de eigen gemeenschap verzorgen. Een kenmerk van deze programma's is dat ze
gericht zijn op cultuurbeleving en informatie-overdracht. Ook functioneren
ze als spreekbuis voor de betreffende groepering. Afhankelijk van de leeftijd
en herkomst van de doelgroep zijn de programma's in het Nederlands of in de
«eigen» taal. Tussen de programmamakers en hun achterban bestaat
een nauwe band.Meer dan de helft van de migrantenomroepen is actief in de vier grote
steden, voornamelijk op de radio (alleen in Amsterdam en Rotterdam zijn er
vergelijkbare initiatieven op televisie, zie paragraaf 4.1.). Hier bestaat
het systeem van zogenoemde «open kanalen». Dit houdt in dat de
lokale publieke zendgemachtigden tegen vergoeding faciliteiten en zendtijd
beschikbaar stellen aan derden, ook wel «toegangsomroepen» genoemd.1 Opmerkelijk is dat het merendeel van de toegangsomroepen
voortkomt uit en zich richt op migrantengroeperingen. Er wordt ook goed naar
hun uitzendingen geluisterd. Volgens een onderzoek door Intomart (1997) luistert
16–17% van de Surinamers en Turken in Amsterdam wekelijks naar doelgroepprogramma's
op de SALTO-kanalen. Naar de Marokkaanse programma's op het Anderstalige
kanaal luistert zelfs wekelijks 43% van de Marokkanen.Migranteninitiatieven kunnen op verschillende manieren een plek krijgen
binnen de lokale omroep. Zoals boven al beschreven, opereren zij in de grote
steden als zogeheten «toegangsomroep» op een open kanaal. In middelgrote
en kleinere gemeenten vormen migranten meestal deelredacties binnen de lokale
omroep. Soms is er sprake van een tussenmodel. In dat geval huurt een migranten(toegangs)omroep
zendtijd van de lokale publieke omroep, terwijl deze op hetzelfde kanaal ook
eigen programma's uitzendt. Dit is bijvoorbeeld het geval in Eindhoven, in
Zoetermeer, en – voor televisie en etherradio – in Utrecht. Daar
waar lokale zendgemachtigden en toegangsomroep beiden als aanbieder fungeren,
bestaat een risico op conflicten over uitzendkosten en uitzendtijden. Toegangsomroepen
zijn daarbij doorgaans juridisch de zwakste partij. Zo spande de migranten-toegangsomroep
SEGLO in 1996 tevergeefs een rechtszaak aan tegen de beslissing van Omroep
Utrecht om de niet-Nederlandstalige radioprogramma's van SEGLO te verplaatsen
van het ether- naar het kabelkanaal.Deze rechtszaak was voor de STOA aanleiding om te pleiten voor een wettelijke
status voor toegangsomroep. In de publicatie «Ongehoord Onzichtbaar»
(juni 1998) doet de STOA hiervoor twee suggesties. In de eerste plaats kan
het «paraplumodel» van SALTO voor lokale omroep de wettelijke
norm worden. Beheer en productie zijn dan volledig gescheiden. Een bepaald
organisatiemodel wettelijk voorschrijven is echter onverstandig: wat in de
vier grote steden goed werkt, kan in kleinere gemeenten tot ongewenste versnippering
en verkokering leiden. Een tweede mogelijkheid is om toegangsomroepen in de
wet een beroepsmogelijkheid te geven bij het Commissariaat voor de Media.
Met het Commissariaat is de regering van oordeel dat dit een te vergaand instrument
is. Er lijken slechts zeer incidenteel situaties te ontstaan waarin zendgemachtigde
en toegangsomroep er niet in onderling overleg uitkomen. Op voorhand een wettelijke
scheidsrechter aanwijzen zal conflicten eerder verscherpen dan verminderen.
Bovendien ligt hier allereerst een taak voor het beleidsbepalend orgaan van
de lokale omroep.De beste waarborgen voor lokale migrantenomroepen ofredacties biedt vertegenwoordiging
van culturele minderheden in dit beleidsbepalend orgaan. Het Commissariaat
voor de Media heeft eerder al aangekondigd het toezicht op de representativiteit
van lokale omroepen te verscherpen. In de volgende paragraaf wordt hier uitgebreider
op ingegaan. 4.3. Lokale minderhedenprogrammering in 25 middelgrote
gemeentenNaar schatting van ACSi is meer dan de helft van de migranten (toegangs)omroepen
actief in Amsterdam, Rotterdam, Utrecht en Den Haag. Het ACSi rapport beschrijft
ook vooral de situatie in deze vier grote steden. In overleg met het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen heeft het Commissariaat voor de Media
een aanvullende inventarisatie uitgevoerd in vijfentwintig gemeenten met een
relatief grote allochtone gemeenschap. Daarbij is in de eerste plaats gekeken
naar de deelname van migranten aan het orgaan van lokale omroepen dat het
programmabeleid bepaalt. Dit kan het algemeen bestuur zijn, maar vaker is
het een programmaraad. De Mediawet stelt de eis dat in dit orgaan de belangrijkste
maatschappelijke, culturele en geestelijke stromingen binnen de gemeente vertegenwoordigd
moeten zijn. Het Commissariaat heeft de lokale omroepen verder gevraagd of
zij specifieke programma's voor migranten uitzenden.Eind oktober 1998 rapporteerde het Commissariaat de resultaten. Deelname
van migranten aan het representatief orgaan bleek gunstig voor
de totstandkoming van minderhedenprogrammering. Tegelijkertijd werd vastgesteld
dat die deelname nog niet optimaal is, en dat doelgroepprogrammering in de
meeste plaatsen een bescheiden omvang heeft:– Bij 16 van de 23 actieve omroepen in de onderzochte gemeenten
zijn één of meerdere migrantengroeperingen vertegenwoordigd
in het programmabeleidsbepalend orgaan.– Elf omroepen zenden specifieke programma's uit voor minderheden.
Meestal gaat het om één tot vier uur per week, een enkele keer
om meer (13 uur in Breda en 8 uur in Schiedam).– Over het algemeen zijn de programma's gericht op de groepen die
vertegenwoordigd zijn in bestuur of programmaraad. Andersom geldt dat van
de 11 omroepen die geen minderhedenprogramma's uitzenden er 5 geen migrantenvertegenwoordiging
hebben.– In slechts 1 van de onderzochte gemeenten betaalt een allochtone
toegangsomroep voor de doorgifte van zijn programma's door de lokale omroep.– In 15 van de 25 onderzochte gemeenten was ten tijde van het onderzoek
al een programmaraad voor de kabel ingesteld (die de kabelexploitant adviseert
over de inhoud van het basispakket). Geen daarvan kende een vertegenwoordiging
van culturele minderheden.De betrokkenheid van migranten bij de lokale omroepen – als bestuurders,
makers en publiek – kan op de volgende manieren bevorderd worden:Met ingang van 1 januari 1999 zal het Commissariaat scherper gaan toezien
op het publieke karakter van de lokale omroep. Dit betekent om te beginnen
dat strengere eisen worden gesteld aan het functioneren van het representatief
orgaan. Deze zal een grotere verantwoordelijkheid moeten krijgen voor het
reilen en zeilen van de omroep. Voortaan zal ook de samenstelling van het
representatieve orgaan met meer regelmaat worden getoetst. Hier liggen duidelijk
kansen om een goede vertegenwoordiging van migranten te stimuleren. Aan dit
aspect is door het Commissariaat en de OLON al aandacht besteed in hun voorlichtingscampagne
van afgelopen najaar over het nieuwe toezichtregime.Behalve aan eisen van representativiteit, moeten lokale omroepen voldoen
aan bepaalde programmavoorschriften. Tenminste de helft van de zendtijd moet
bestaan uit informatieve, educatieve en culturele programma's met een lokaal
karakter. Op grond van onderzoek constateerde het Commissariaat in mei 1998
dat veel lokale omroepen niet aan deze eis voldoen. Ook de komende jaren zal
de programmering van de lokale omroepen steekproefsgewijs gecontroleerd worden.
Daartegenover staan een tweetal maatregelen die in zekere zin een verlichting
inhouden voor de lokale omroepen. Ten eerste kunnen programma's van omroepen
in buurgemeenten en van regionale omroepen onder voorwaarden tellen als lokaal
product. Doel hiervan is om samenwerking, en daarmee professionaliteit en
efficiency, te belonen Ten tweede zal het Commissariaat programma's voor en
over culturele en maatschappelijke doelgroepen en stromingen in de gemeente
in principe tot de categorie «cultuur» rekenen. Het Commissariaat
verwacht dat deze maatregel een positief effect zal hebben op de bereidheid
van lokale omroepen om specifiek aanbod voor migranten op te nemen in de programmering.1In aanvulling op bovenbeschreven voorwaardenscheppende maatregelen, heeft
het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen de Stichting Omroep
Allochtonen (STOA) eind 1998 al extra subsidie verleend voor de ondersteuning
van allochtone radioredacties binnen de lokale omroep. De Organisatie van
Lokale Omroepen in Nederland (OLON) heeft onlangs een voorstel ingediend voor
een proefproject in drie middelgrote gemeenten, gericht op een grotere betrokkenheid
van minderheden bij bestuur en programmering van de lokale omroep. Aan de
OLON is gevraagd dit voorstel nader uit te werken, uitgaand van een projectsubsidie
van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen van maximaal f 100 000,=
in 1999. 5. Andere onderwerpen 5.1. FrequentiebeleidIn de inleidende beschouwing van deze notitie is opgemerkt dat de overheid
de speel- en onderhandelingsruimte van culturele minderheden mede kan bepalen.
De minister van Grote Steden en Integratiebeleid spreekt in de titel van zijn
integratienota van «kansen pakken en kansen krijgen». Uit het
zogenoemde zerobase onderzoek1 ten behoeve van
de herplanning van FM-frequenties, dat in opdracht van het ministerie van
Verkeer en Waterstaat is gehouden, kwam in december 1998 naar voren dat er
ruimte is voor de uitgifte van extra etherfrequenties ten behoeve van radio.
Hierover zal komende maanden besluitvorming plaatsvinden. In dat kader onderzoekt
het kabinet de mogelijkheden om in de vier grote steden meer frequentieruimte
te reserveren voor minderhedenzenders. De achterliggende overwegingen worden
hieronder geschetst.Hoewel «etno-marketing» in opkomst is en een enkel kabelstation
zich heeft gespecialiseerd in zwarte (pop)muziek, lijkt het nog te vroeg voor
een full dress commercieel initiatief voor een landelijke radiozender
gericht op migranten. De kans dat via de veiling van landelijke etherfrequenties
een dergelijk initiatief wordt gerealiseerd, is klein. Voor een minderhedenzender
zou de drempel verlaagd kunnen worden door een landelijke frequentie om niet
ter beschikking te stellen. Dit is echter, mede gelet op de huidige schaarste
aan frequenties, moeilijk te verdedigen. Landelijk gezien gaat het hier immers
om een doelgroep van beperkte omvang (10 procent) die bovendien feitelijk
uiteenvalt in vele kleinere, zeer uiteenlopende groepen.Op het lokale omroepniveau liggen naar overtuiging van het kabinet meer
en betere mogelijkheden om het radio-aanbod voor migranten uit te breiden.
In de vier grote steden vormen culturele minderheden een omvangrijk luisterpubliek
(30 tot 40 procent van de bevolking). Uit het ACSi-onderzoek bleek bovendien
dat in de vier grote steden voor het maken van migrantenradio meer belangstelling
is dan plek. Lokale publieke zendgemachtigden hebben moeite om alle initiatieven
te accommoderen. De schaarse distributiecapaciteit leidt ertoe dat radioprogramma's
voor minderheden grotendeels worden uitgezonden op zwakke etherfrequenties
die niet de hele stad dekken (Amsterdam), of op de kabel (Amsterdam Zuidoost,
Rotterdam, Den Haag en Utrecht). Aangezien ongeveer de helft van het radiogebruik
via de ether gaat, en minderheden gemiddeld zelfs nog meer naar de ether luisteren,
gaat dit ten koste van het bereik van lokale minderhedenprogrammering. SALTO,
Stadsomroep Den Haag, de SLOR en Omroep Utrecht vragen in dit verband al enige
tijd om uitbreiding van frequenties.Op de kabel bestaat een enkel commercieel lokaal station gericht op minderheden.
In de ether is de situatie zeer ongunstig. Bij de tijdelijke toewijzing van
veertig FM en AM frequenties aan niet-landelijke commerciële omroep in
september 1998 waren marktaandelen en gedane investeringen belangrijke criteria
voor de verdeling. Deze criteria zetten een radiostation voor migranten, met
zijn kleinere publiek en geringere kapitaalkrachtigheid, op een achterstand.
Van de achttien stations die in 1998 een frequentie kregen waren er twee –
de Hindoestaanse Omroep Stichting in Den Haag en Radio AMOR in Rotterdam –
gericht op een minderheidsgroepering.Bij de herplanning van frequenties in 2000 zal worden bepaald of, en zo
ja welke, frequentieruimte wordt gereserveerd voor minderhedenzenders. 5.2. Regionale omroepIn alle provincies zijn publieke regionale omroepen actief, zowel met
radio als met televisie (twee uitzonderingen: Noord-Holland en Utrecht hebben
nog geen regionale televisie). De verantwoordelijkheid voor regionale omroep
ligt primair bij de provincies, maar in de Mediawet is het wettelijk kader
voor deze publieke omroepvoorziening vastgelegd.Twee bepalingen van de Mediawet zijn met name relevant in het kader van
deze notitie: de doelstelling van een regionale omroep en het programmavoorschrift.Een regionale omroep stelt zich ten doel een omroepprogramma te verzorgen
dat «in zodanige mate is gericht op de bevrediging van de in de provincie
(...) levende maatschappelijke, culturele, godsdienstige en geestelijke behoeften,
dat de instelling geacht kan worden van algemeen nut te zijn» (artikel
30 Mw).Het programma van een regionale omroepinstelling dient voor ten minste
50% te bestaan uit onderdelen van informatieve, culturele en educatieve aard,
die in het bijzonder betrekking hebben op de provincie waarvoor het programma
bestemd is (artikel 51e Mw).Uit deze bepalingen vloeit voort, dat de regionale omroep in zijn programma
ook aandacht dient te besteden aan de leefwereld van minderheden in de desbetreffende
provincie. Uiteraard zijn er aanzienlijke verschillen tussen provincies waar
het gaat om het percentage minderheden in de provinciale bevolking. Dat kan
ertoe leiden dat de ene regionale omroep meer aandacht besteedt aan deze bevolkingsgroepen
dan een andere regionale omroep. Maar in algemene zin ligt het op de weg van
alle regionale omroepinstellingen om ook deze publiekssegmenten in het programma-aanbod
te betrekken. Dat maakt deel uit van het public service karakter
van deze niet-landelijke publieke omroepen.Het kabinet zal zowel met de provincies (IPO) als met de regionale omroepen
(ROOS) in overleg treden om te bezien, hoe een dergelijk aanbod ten behoeve
van minderheden kan worden bevorderd, zowel via regionale radio als via regionale
televisie. 5.3. Programma-uitwisseling met Aruba en de AntillenOp 18 januari 1997 hebben de regeringen van Nederland, de Nederlandse
Antillen en Aruba een overeenkomst voor culturele samenwerking getekend voor
de periode 1997–2001. De overeenkomst is onder meer gericht op het bevorderen
van de culturele uitwisseling tussen de landen. Onderdeel van de overeenkomst
is het bevorderen van de samenwerking tussen de radio- en televisie-instellingen
binnen het Koninkrijk en de uitwisseling van radioen televisieprogramma's
tussen deze instellingen. De media kunnen een belangrijke rol spelen bij het
vergroten van de kennis over elkaars wijze van bestaan en het bevorderen van
een beter begrip en waardering voor elkaar.Op 11 november 1998 is in de Tweede Kamer een motie aangenomen waarin
de regering wordt opgeroepen te bevorderen dat het programma «Het Beste
van Nederland» van de stichting BVN – waarin de NOS en de Wereldomroep
samenwerken – aan de Nederlandse Antillen en Aruba ter beschikking wordt
gesteld. De staatssecretaris voor Koninkrijkrelaties heeft na overleg met
mij toegezegd deze motie te zullen uitvoeren. Inmiddels is met de Nederlandse
Antillen en Aruba overeenstemming bereikt om de doorgifte van het BVN-programma
op zo kort mogelijke termijn te realiseren. Vanwege de financiële problematiek
op de Nederlandse Antillen en Aruba is toegezegd te bevorderen dat de transmissie
voorlopig grotendeels door de Nederlandse regering zal worden gefinancierd.
Een deel van de kosten daarvan zal het ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen vanwege het mediapolitieke belang van dit project voor zijn
rekening nemen. Daarnaast bestaat er de gedachte om Antilliaanse programma's uit te zenden
via Nederlandse lokale en regionale omroepen die in hun stad of regio een
belangrijke groep Antillianen kennen. De Wereldomroep heeft hiervoor in overleg
met de Antilliaanse regering plannen ontwikkeld in de vorm van een «Antillenjournaal».
Met lokale en regionale omroepen is de Wereldomroep in overleg over de uitzending
daarvan in Nederland.Het Antillenjournaal is qua opzet vergelijkbaar met het wekelijkse regiojournaal
dat in de BVN-programmering is opgenomen. In eerste instantie wordt gedacht
aan een 20 minuten durend programma dat één keer per 14 dagen
door BVN in Europa wordt uitgezonden. De Antilliaanse en Arubaanse omroepen
stellen om niet nieuwsonderwerpen en informatie betreffende de onderscheiden
eilanden ter beschikking. De Wereldomroep stelt daaruit vervolgens een programma
samen. Het Antillenjournaal wordt uitgezonden door BVN en tevens aangeboden
aan lokale en regionale omroepen die in hun verzorgingsgebied een belangrijke
groep Antillianen en Arubanen kennen. Het voornemen is dit project financieel
uit de omroepmiddelen te ondersteunen indien duidelijk is dat daarvoor voldoende
belangstelling bestaat bij de Koninkrijkspartners en, betrokken steden en
provincies en lokale en regionale omroepen. In beginsel is voor dit doel f 100 000,=
beschikbaar in 1999. 5.4. ArbeidsdeelnameHet is een maatschappelijke, en zelfs een wettelijke plicht voor iedere
organisatie van enige omvang om werk te maken van evenredige arbeidsdeelname
van allochtonen. Maar de omroep heeft er ook een eigen belang bij. Als je
programma's wilt maken voor een veelkleurig publiek, dan helpt het als je
medewerkers in huis hebt met wortels in verschillende windstreken.Let wel, er is geen één-op-één relatie. Een
programma voor of over migranten hoeft niet persé door een migrant
gemaakt te worden. En andersom schetsen allochtone programmamakers niet automatisch
een genuanceerder beeld van de eigen gemeenschap. De opdracht aan omroepen
is de vruchtbare inbreng van allochtone programmakers te benutten, zonder
hen vast te pinnen op een bepaalde etnische identiteit.Versterking van lokale minderhedenprogrammering is mede bedoeld om de
instroom van migranten in de media te bevorderen. Daarnaast kunnen een aantal
meer gerichte maatregelen worden ingezet. Hieronder worden deze toegelicht. Meer Kleur in de Media en Wet SAMENOp het terrein van arbeidsdeelname van allochtonen is in 1995 door de
landelijke en de regionale publieke omroepen alsmede de Wereldomroep een intentieverklaring
getekend om te streven naar een evenredige participatie van allochtonen in
alle functies en op alle functieniveaus. Dit vormde de aanleiding voor het
project Meer Kleur in de Media. Meer Kleur in de Media wordt uitgevoerd door
de STOA, en gefinancierd door bijdragen van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschappen en de NOS (ieder f 100 000 per jaar). Het
totale bedrag is door inzet van de STOA telkens verdubbeld met gelden uit
Europese fondsen.Tijdens het derde project Meer Kleur in de Media, dat eind 1999 afloopt,
is de Wet Stimulering Arbeidsdeelname Minderheden (Wet SAMEN) van kracht geworden.
De Wet SAMEN is de opvolger van de Wet bevordering evenredige arbeidsdeelname
allochtonen (WBEAA). Door deze wet worden werkgevers verplicht tot registratie
van de afkomst van werknemers. De gegevens moeten worden opgenomen in een
openbaar jaarverslag dat inzicht geeft in de samenstelling van het personeelsbestand
en in de maatregelen om de vertegenwoordiging van allochtonen te vergroten. Met sociale partners is in het kader van deze wet afgesproken dat er een
Sectoraal Adviseur Minderheden ingezet kan worden. Deze mogelijkheid is door
de NOS in het kader van Meer Kleur in de Media III aangegrepen. Er is door
de NOS formeel een sectoraal adviseur minderheden aangesteld die vanuit Meer
Kleur in de Media werkzaam is als intermediair tussen vraag en aanbod. De
adviseur ondersteunt werkzaamheden en initiatieven die leidinggevenden, personeelsfunctionarissen,
eindredacteuren en ondernemingsraden van omroepen zelf op dit terrein uitvoeren.
Daarnaast zet de adviseur projecten op om allochtonen in te laten stromen.De komst van de sectoraal adviseur is een zeer positieve ontwikkeling.
Interessant is dat de publieke omroep hiermee voorop loopt vergeleken met
andere bedrijfstakken in Nederland. Bovendien biedt het uitzicht op een vaste
inbedding van het takenpakket van Meer Kleur in de Media binnen de omroepwereld.
De STOA heeft zich ook altijd tot doel gesteld om zich uiteindelijk van dit
terrein te kunnen terugtrekken. Mogelijk zullen de NOS, ROOS en de Wereldomroep
het project nog eenmaal willen verlengen, om structurele implementatie in
de organisaties goed voor te bereiden. Ik ben bereid in dat geval nogmaals
als medefinancier op te treden, vooral ook omdat de ervaring leert dat betrokkenheid
van de Nederlandse overheid betere ingangen biedt bij Europese fondsen.Bij een moderne publieke omroep past het om openbare verantwoording af
te leggen over zijn prestaties aan overheid en burgers. Met ingang van de
Concessiewet krijgt de landelijke publieke omroep een grotere verantwoordingsplicht.
In dat kader moet ook de Wet SAMEN worden uitgevoerd. In de jaarlijkse verantwoording
kan een overzicht worden opgenomen van de samenstelling van het personeelsbestand
en van de maatregelen om de vertegenwoordiging van allochtonen (gebaseerd
op het landelijk aandeel) bij de omroepen te vergroten. Een dergelijk overzicht
kan als basis dienen voor het personeelsbeleid van de publieke omroep als
geheel. Intercultureel personeelsbeleid past mijns inziens ook in de plannen
van de Raad van Bestuur van de NOS (in de toekomstnotitie van voorjaar 1998)
waarin het streven naar een evenwichtiger representatie van mannen en vrouwen
en van autochtonen en allochtonen is opgenomen. Scouting en opleidingHet Stimuleringsfonds heeft in 1998 een workshop georganiseerd voor acht
aankomende scenarioschrijvers afkomstig uit culturele minderheden. Hieraan
ging intensieve scouting en selectie met hulp van de STOA vooraf. Het siert
het fonds dat het niet afwacht tot allochtoon programmatalent zich aandient
(voor een beurs, voor uitwerking of honorering van een programmavoorstel),
maar zelf actief op zoek gaat. Een dergelijke scoutingsen ontwikkelingsrol
past ook goed bij de taakopdracht van het Stimuleringsfonds. Ik zal het fonds
vragen deze rol in de komende jaren verder uit te bouwen.Ook voor de NPS liggen op dit gebied kansen. In het verlengde van zijn
programmataak, kan de NPS bijdragen aan de opleiding van programmamakers.
De NPS ziet zelf mogelijkheden om samen te werken met lokale omroepen of redacties,
zoals Migranten Televisie Amsterdam. Door een tijdelijke uitwisseling van
programmamakers kunnen beide zijden profiteren van elkaars kennis, ervaring,
en vakmanschap.De Scholen voor Journalistiek leiden toekomstige journalisten en programmamakers
op. Maar ook kunst-, film- en toneelacademies herbergen leerlingen die later
voor radio en televisie gaan werken. De toegankelijkheid van dergelijke opleidingen
voor de diverse bevolkingsgroepen is belangrijk. Te denken valt aan aandacht
voor culturele diversiteit in de marketing en het curriculum van opleidingen.5.5. PersHet persbeleid van de overheid is gericht op het handhaven en bevorderen
van de pluriformiteit van de pers, voor zover die van belang is voor de informatie
en opinievorming van de burgers in ons land. Sinds 1974 heeft het Bedrijfsfonds
voor de Pers een belangrijke taak bij de uitvoering van het persbeleid. De
werkingssfeer van het Bedrijfsfonds, en het instrumentarium waarover het Bedrijfsfonds
beschikt om de genoemde doelstelling te realiseren, staan omschreven in de
Mediawet.De ingrijpende veranderingen die de samenleving de afgelopen dertig jaar
heeft doorgemaakt, vormen voldoende reden om het overheidsbeleid jegens de
pers te herijken. Niet alleen de maatschappelijke veranderingen, maar ook
de economische en technische ontwikkelingen in de perssector hebben ertoe
geleid dat de werkingssfeer en het instrumentarium van het Bedrijfsfonds onvoldoende
zijn toegesneden om de centrale doelstelling – handhaving en stimulering
van pluriformiteit in het informatieaanbod – op de drempel van de eenentwintigste
eeuw adequaat gestalte te geven.In zijn advies over het toekomstig persbeleid (september 1997) heeft het
Bedrijfsfonds onder meer gewezen op knelpunten inzake de informatievoorziening
van en voor minderheden. Deze groepen missen vaak informatie door het ontbreken
van informatiebronnen in hun eigen taal. Nederlandse kranten worden door hen
weinig gelezen: dat komt niet alleen door het taalprobleem, maar ook omdat
deze groepen in Nederlandse kranten (te) weinig vinden wat aansluit bij de
eigen leefwereld. Eigentalige kranten zijn voor de meeste migrantengroepen
van redelijk groot belang, maar die zijn evenmin toegesneden op de Nederlandse
leefomgeving. Het lijkt mij wenselijk dat vanuit het Bedrijfsfonds steun kan
worden geboden aan nieuwe initiatieven op persgebied, speciaal gericht op
de wensen en behoeften van minderheden. De huidige werkingssfeer van het Bedrijfsfonds
maakt uitsluitend steun aan nieuwe dagbladen mogelijk; de afgelopen decennia
is het starten van een nieuwe krant zeldzaam, zoniet onmogelijk gebleken.
Dat geldt a fortiori voor een krant gericht op minderheden.Verruiming van de werkingssfeer is hier geboden, zodat steun kan worden
geboden aan persorganen met een lagere verschijningsfrequentie, bijvoorbeeld
maandelijks of per kwartaal. Bij een dergelijke steunverlening moet uiteraard
gewaakt worden tegen concurrentievervalsing jegens reeds bestaande bladen
die zich op (min of meer) dezelfde doelgroep richten. Daar staat tegenover
dat in dit geval niet of nauwelijks sprake is van een «bestaande markt»
zodat het gevaar van concurrentievervalsing niet echt een rol speelt. Ook
bij bestaande bladen blijkt de verschijningsfrequentie tot knelpunten te leiden:
in de Mediawet is bepaald dat een persorgaan ten minste maandelijks moet verschijnen,
wil het voor steun van het Bedrijfsfonds in aanmerking komen. Een steunverzoek
van het multiculturele jongerenmagazine RôOf moest onlangs door het
Bedrijfsfonds worden afgewezen, omdat het blad niet maandelijks maar tweemaandelijks
verschijnt. Ook bij bestaande bladen zou de voorwaarde inzake verschijningsfrequentie
dus verruimd moeten worden.Met een dergelijke verruiming kan het Bedrijfsfonds beter inhoud geven
aan zijn kerntaak: stimulering van de pluriformiteit van de pers. De afgelopen
decennia heeft de nadruk vooral gelegen op handhaving van de bestaande pluriformiteit.
Dat is op zichzelf waardevol, maar kan leiden tot conservering van de status-quo,
tot een veredelde vorm van «monumentenzorg». Dat is ongewenst.
In een dynamische samenleving past een dynamisch(er) persbeleid dat gericht
is op vergroting van de pluriformiteit, op stimulering van nieuwe initiatieven,
op vernieuwing. Ik heb het Bedrijfsfonds verzocht, op korte termijn met concrete voorstellen
te komen inzake verruiming van de werkingssfeer, met bijzondere aandacht voor
de informatievoorziening van en voor minderheden via de pers. 6. SamenvattingStartpunt van deze notitie is dat de veranderingen in de samenstelling
van de Nederlandse bevolking zichtbaar moeten zijn in het aanbod, de makers
en het publiek van de media. Daarbij zijn de achterliggende doelstellingen:1. verrijking van de kwaliteit en diversiteit van het media-aanbod;2. een beter bereik van Nederlandse media onder culturele minderheden;3. stimuleren van evenwichtige beeldvorming van en debat over de multiculturele
samenleving (vanuit de gedachte dat dit kan bijdragen aan het proces van wederzijdse
integratie)Samengevat is de beleidsmatige inzet voor de komende periode tweeledig:
het algemene programma-aanbod op de Nederlandse radio en televisie moet een
multicultureler aanzien krijgen, en er moet meer ruimte komen voor aanbod
dat specifiek is gericht op (bepaalde groepen) migranten. Voor landelijke
omroep gelden daarbij andere accenten dan voor lokale en regionale omroep.
Zowel naar maatschappelijke functie als naar feitelijke werking bestaan tussen
de omroepniveau's immers verschillen. Ook is het belangrijk om rekening te
houden met de verschillende mogelijkheden van aan de ene kant televisie en
aan de andere kant radio.Landelijke televisie is bij uitstek geschikt om een samenbindende functie
te vervullen. Dit vraagt om aandacht voor de multiculturele samenleving over
de volle breedte van het programma-aanbod. Landelijke radio biedt meer ruimte
voor segmentering, maar ook hier zouden geen geïsoleerde «allochtone»
en «autochtone» omroeppraktijken op aparte zenders moeten ontstaan.
Op het lokale omroepniveau zijn er op dit moment goede kansen voor versterking
van specifiek programma-aanbod voor migranten (overigens zonder de landelijke
omroep vrij te stellen van deze opdracht). In de vier grote steden vormt alleen
al de omvang van de doelgroep hiervoor een goede reden. Daarnaast kan de lokale
omroep plaats bieden aan kleinschalige initiatieven van migranten zelf. Concreet bepleit de regering de volgende maatregelen op het gebied van
media- en minderheden:– De aankomende concessiewetgeving bevat meerdere elementen die
de publieke omroep ertoe aanzetten rekening te houden met de verschillende
bevolkingsgroepen binnen het kijk- en luisterpubliek. Deze opdracht geldt
de publieke omroep als geheel.– Het programmaversterkingsbudget van de Raad van Bestuur van de
NOS wordt verhoogd tot een maximum van 25%. Minderheden- of multiculturele
programmering wordt één van de wettelijke doelen waarin dit
budget besteed kan worden.– De NPS houdt binnen de publieke omroep een voorbeeldfunctie. Ook
zal zij voor een aantal afzonderlijke migrantengroeperingen programma's moeten
blijven maken. Het wettelijk programmavoorschrift van de NPS ten aanzien van
minderhedenprogrammering wordt verzwaard.– In de vier grote steden bestaat voor migrantenradio een relatief
grote en geïnteresseerde doelgroep. Bovendien is er sprake van levendig
particulier initiatief: een groot aantal allochtone redacties maakt er radio,
meestal op de kabel en binnen de lokale publieke omroep. In het kader van
de herplanning van frequenties in 2000 worden de mogelijkheden onderzocht
om in de vier grote steden meer frequentieruimte te reserveren voor minderhedenzenders.– Tegenover een groeiend aanbod aan minderhedenprogrammering op
de lokale publieke radio, staat een gebrekkig functionerende infrastructuur
voor professionele migrantentelevisie. In samenspraak met de vier grote steden
zullen de minister voor Grote Steden en Integratiebeleid en de staatssecretaris
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen in deze situatie verbetering brengen.
Uitgangspunt vormt het binnenkort te verschijnen advies dat het
organisatie-adviesbureau Van Naem & Partners.– De rijksbijdrage aan de productie van lokaal televisie-aanbod
gericht op migranten wordt verhoogd, onder voorwaarde dat de gemeenten gezamenlijk
een substantieel deel van het benodigde budget opbrengen.– In gemeenten waar relatief veel migranten wonen zullen deze zo
goed mogelijk vertegenwoordigd moeten zijn in het beleidsbepalend orgaan van
de lokale omroepen. Het Commissariaat voor de Media zal hierop scherper gaan
toezien. In het verlengde hiervan komt meer aandacht voor de representativiteit
van programmaraden voor de kabel– Voor lokale omroepen wordt het aantrekkelijker om programma's
voor minderheden uit te zenden, doordat deze met ingang van 1 januari dit
jaar gerekend zullen worden tot de verplichte programmacategorieën waaraan
lokale omroepen de helft van hun zendtijd moeten besteden.– Aan de OLON is gevraagd een pilotproject uit te werken, gericht
op grotere deelname van migranten aan de lokale omroepen in middelgrote gemeenten.– De werkingssfeer van het Bedrijfsfonds voor de Pers wordt verruimd
ten behoeve van steun aan persorganen die een multicultureel karakter hebben
dan wel gericht zijn op een specifieke migrantengroepering.– Het Stimuleringsfonds mag in voorkomende gevallen het taalcriterium
ondergeschikt maken aan het belang van honorering van kwalitatief hoogwaardige
programmavoorstellen van of over in Nederland wonende migranten.– Aan programma-uitwisseling tussen de Wereldomroep en de Antillen
en Aruba, zal de regering financiële steun verlenen uit de omroepmiddelen.
Doel is de realisering van een «Antillenjournaal» dat uitgezonden
kan worden door zowel BVN (Beste van Nederland), als door lokale en regionale
omroepen in regio's waar veel Arubaanse en Antilliaanse Nederlanders wonen.– Voor een eventuele verlenging van het project Meer Kleur in de
Media, gericht op evenredige arbeidsdeelname van minderheden binnen de publieke
omroep, is in 2000 opnieuw rijkssubsidie beschikbaar. Verder krijgt het Stimuleringsfonds
de opdracht om aandacht te besteden aan scouting en ontwikkeling van allochtoon
programmatalent.– Voor taal- en inburgeringprogramma op radio en televisie is uit
het budget van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen in 1999
1,5 miljoen beschikbaar.XNoot1ACSi media research projects (1998). «Minderhedenprogrammering in
Nederland: aanbod en bereik van minderhedenprogrammering op radio en tv.»
Amsterdam: maart 1998. In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen.XNoot2STOA (1998). «Ongehoord Onzichtbaar». Utrecht: juni 1998.XNoot3Met de term «culturele minderheden» wordt bedoeld eerste en
tweede generaties Turken, Marokkanen, Surinamers, Antillianen, Molukkers,
Indische Nederlanders, Chinezen, Zuid-Europeanen, vluchtelingen en immigranten
uit diverse landen in de Derde Wereld en Oost-Europa. Ter aanduiding van mensen
uit deze groepen zal deze notitie ook de woorden «allochtoon»
en «migrant» gebruiken.XNoot4SCP (1998), «25 Jaar Verandering», p. 241. De cijfers hebben
betrekking op de genoemde groepen. Indeling tot 1990 op grond van nationaliteit,
vanaf 1990 naar geboorteland persoon of tenminste een van diens ouders.XNoot5Volgens prognoses (middenvariant) van het Centraal Bureau voor de Statistiek.
D. Manting en E. Butzelaar (1998). «Allochtonenprognose 1996–2015».
In: Maandstatistiek van de bevolking, 1997, nr.3, p.30–46.XNoot6D. Manting en E. Butzelaar (1998)XNoot1J. de Beus (1998). «Visies op migrantenpolitiek in Nederland: De
cultus van de vermijding». Utrecht: Forum.XNoot1In 1997 besteedde de EO ruim 100 uur radiozendtijd aan doelgroepprogramma's
(in de eigen taal) voor christelijke migranten.XNoot1De OHM heeft 19,5 uur zendtijd op televisie, en 104 uur zendtijd op de
radio. De NMO verzorgt 26 uur televisie en 260 uur radio.XNoot2NPS (1995) «Media-onderzoek Etnische Groepen 1995»; Veldkamp
(1996), «Invloed schotelantennes op kijkgedrag Turken en Marokkanen»
(in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen);
NPS (1997). «Tijdbesteding en mediagebruik allochtone jeugd 1997».XNoot3Binnen de Turkse gemeenschap gaat de opkomst van satellietzenders ten
koste van de tijd die aan Nederlands programma-aanbod wordt besteed. Bij Marokkanen
bestaat deze negatieve relatie niet. Voor geen van beide groepen bestaat een
negatieve relatie tussen schotelbezit en de mate van integratie in de Nederlandse
samenleving (beheersing Nederlandse taal en oriëntatie op Nederland).
Veldkamp (1996).XNoot4De laatste jaren loopt het bereik van de doelgroepprogramma's van de NPS
op Radio 5 wel terug. Dit heeft te maken de veranderde leeftijdsopbouw van
de doelgroepen, en met toegenomen concurrentie van binnen – OHM, NMO –
en buiten het bestel – lokale migrantenomroepen en satellietzenders.XNoot5Intomart (1997) «Bereik en waardering lokale omroep in Amsterdam»;
Intomart (1997) «Bereik en waardering lokale omroep in Amsterdam onder
Turken en Marokkanen» (beiden in opdracht van SALTO). Verder geeft het
Media-onderzoek Etnische Groepen (1995) van de NPS aan dat Surinamers, Antillianen,
Turken en – in mindere mate – Marokkanen in vergelijking met autochtone
Nederlanders relatief veel gebruik maken van lokale zenders.XNoot1Door distributie op videobanden vergroot de NPS het bereik van deze programma-serie.XNoot1ACSi media research& projects (1998) «Minderhedenprogrammering
in Nederland: aanbod en bereik van minderhedenprogrammering op radio en tv».
Amsterdam: maart 1998. Onderzoek in opdracht van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.XNoot1Toegangsomroepen zijn geen lokale omroep volgens de Mediawet, maar zenden
uit in de zendtijd van de reguliere lokale zendgemachtigde, doorgaans tegen
betaling voor zendtijd en het gebruik van studiofaciliteiten.XNoot2Overigens heeft het professionele televisie-aanbod in Utrecht en in de
regio's van Rotterdam en Den Haag vergeleken met Amsterdam sowieso een bescheiden
omvang.XNoot1SALTO in Amsterdam beheert en coördineert de zendtijd op drie televisie-
en vijf radiokanelen, en maakt zelf geen programma's. De zender AT5 is feitelijk
een toegangsomroep, en Kunstkanaal en Migranten Televisie Amsterdam behoren
tot de (semi)professionele aanbieders op het eerste open televisiekanaal.
SLOR in Rotterdam en Stadsomroep Den Haag verzorgen zelf het aanbod op het
radio-etherkanaal, maar de kabelkanalen (respectievelijk vier en één)
en het televisiekanaal zijn gereserveerd voor toegangsomroepen. Omroep Utrecht
heeft op de kabel een apart radiokanaal waar vrijwilligersredacties
zelf programma's kunnen verzorgen.XNoot1Minderhedenprogrammering zal daardoor ook wanneer zij vooral een verstrooiiend
karakter heeft, gaan bijdragen aan de wettelijke taakstelling van de lokale
omroepen. Verder geldt dat een programma voor minderheden dat (deels) informatie
uit andere steden bevat, en daarvoor toestemming heeft van het representatief
orgaan, als een «lokaal» programma kan gelden.XNoot1TNO-FEL. «Technische mogelijkheden voor herplanning van FM-omroepfrequenties
in Nederland (fase 2: «zero-base»). april 1998 (FEL-98-C080);
en TNO-FEL. «Zero-base onderzoek: Aanvullende frequentiedelving en consequenties
van stereoplanning voor lokale omroepen», november 1998 (FEL-98-C305). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26597-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl