Financieel jaarverslag van het Rijk 2007; Brief van de Algemene Rekenkamer
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-09-23 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 31444, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

21-05-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

31444 nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamInhoudSAMENVATTINGRijksrekening en Saldibalans van het Rijk 2007 goedgekeurdJaarverslagen 2007: voldoen op één naBedrijfsvoering blijft van voldoende niveau, maar het
beeld is wisselendBeleidsinformatie in ontwikkelingRijksbrede aandachtspuntenReactie minister van Financiën en nawoord Algemene
Rekenkamer1 INLEIDING1.1 Doel van dit rapport1.2 Begroten en verantwoorden1.3 Onderzoek van de Algemene Rekenkamer1.4 Leeswijzer2 OORDEEL OVER RIJKSREKENING EN SALDIBALANS 20072.1 Terugblik op Financieel jaarverslag van het Rijk
20062.2 Financieel jaarverslag van het Rijk 20072.3 Saldibalans van het Rijk 20072.4 Verklaring van goedkeuring3 JAARVERSLAGEN 20073.1 Financiële informatie en saldibalans3.1.1 Fouten en onzekerheden in begrotingsartikelen,
de baten-lastendiensten en de saldibalansen3.1.2 Fouten en onzekerheden in financiële informatie
als geheel3.1.3 Experiment tolerantiegrenzen3.1.4 Naleving Europese aanbestedingsregels3.1.5 Fouten en onzekerheden in de uitvoering door
de Belastingdienst bij de toeslagen hebben gevolgen voor andere ministeries3.1.6 Omvang fouten en onzekerheden bij het Ministerie
van Financiën3.1.7 SlotwettenToezicht Ministerie Financiën3.2 Informatie over bedrijfsvoering en beleid3.3 Nederlandse lidstaatverklaringLidstaatverklaring 20074 BEDRIJFSVOERING 20074.1 Ontwikkeling in de bedrijfsvoering4.2 Financieel beheer en materieelbeheer in 20074.2.1 Ernstige onvolkomenhedenMinisterie van Financiën: inkomensafhankelijke toeslagenMinisterie van Defensie: munitiebeheer defensiebreedMinisterie van VROM: het proces van jaarafsluiting 20074.2.2 Bezwaar en bezwaaronderzoekBezwaaronderzoek Defensie: structurele oorzaken en het
verbeterprocesVervolg op bezwaar voorschotbeheer Buitenlandse ZakenMinisterie van Financiën: nieuw bezwaaronderzoek
bij de Belastingdienst5 BELEIDSINFORMATIE NADER BESCHOUWD5.1 Beschikbaarheid van beleidsinformatieBeschikbaarheid van beleidsinformatie in de begrotingenBeschikbaarheid van beleidsinformatie in de jaarverslagen5.2 Experiment verbetering verantwoordingsprocesMeer focus in de jaarverslagenKoppeling tussen beleid en geldAansluiting begroting en verantwoordingBeleidsconclusies vergroten informatiewaarde5.3 Staat van de beleidsinformatie 20086 RIJKSBREDE AANDACHTSPUNTEN6.1 Vernieuwing rijksdienstRisico’s voor bedrijfsvoeringDeugdelijke en tijdige informatievoorziening onder drukOnderbouwing van de taakstellingEffecten taakstelling nog niet zichtbaar6.2 ICT, informatievoorziening en informatiebeveiligingInformatie ICT in jaarverslagenICT beheerNaleving VIR6.3 Single information en single auditUitkomsten reviewsGeen informatie voor het RijkControleprotocollen7 REACTIE MINISTER EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER7.1 Reactie minister van Financiën 7.2 Nawoord Algemene RekenkamerLITERATUURBIJLAGE 1BEGROTE EN VERANTWOORDE BEDRAGEN 2007(bedragen in € mln) BIJLAGE 2OVERZICHT VAN FOUTEN EN ONZEKERHEDEN 2007Overzicht A Verplichtingen De bevindingen van de Algemene
Rekenkamer over de rekeningen 2007 Overzicht B Uitgaven De bevindingen van de Algemene Rekenkamer
over de rekeningen 2007 Overzicht C Ontvangsten De bevindingen van de Algemene
Rekenkamer over de rekeningen 2007 Overzicht D Saldibalans De bevindingen van de Algemene
Rekenkamer over de rekeningen 2007 Overzicht E Baten-lastendiensten De bevindingen van de
Algemene Rekenkamer over de rekeningen 2007 (bedragen in € x1000) BIJLAGE 3TOLERANTIEGRENZENBIJLAGE 4EXPERIMENT JAARVERSLAGBegroting 2009 Jaarverslag BIJLAGE 5VERKLARENDE WOORDENLIJSTAccountantsrapport/auditrapportAccountantsverklaringApparaatsuitgavenArtikelsgewijze oordeelsvormingAutoriserenBalanspostBatenBaten-lastendienstBaten-lastenstelselBedrijfsvoeringBedrijfsvoeringsparagraaf/bedrijfsvoeringsinformatieBegrotingshoofdstukBegrotingsartikel/BeleidsartikelBeleidsinformatieBestuurskostenBezwaarBezwaaronderzoekBudgetrechtComply or explainComptabiliteitswet 2001ControleerbaarControletorenDechargeDepartementale auditdienst (DAD)Deugdelijke/ondeugdelijke weergaveEuropese aanbestedingsregelsFinancieel beheerFinanciële informatieFinancieel jaarverslag en saldibalans van het RijkFoutenGetrouwbeeldverklaringIndemniteitswetJaarverslagKapitaaluitgaven/kapitaalontvangstenKasstelselLastenM&O-beleidMaterieelbeheerNiet-financiële informatieOnvolkomenheid/ernstige onvolkomenheidOnzeker (onzekerheden)OrdelijkOperationele doelstellingOverdrachtsuitgavenPlanning- & controlcyclusPotentieel bezwaargevalPrestatiegegevensProgramma-uitgavenRechtmatigheidReviewRisicoanalysesSaldibalansSingle information single audit (sisa)Specifieke uitkeringSlotwet/slotwetmutatiesTaakstellingTolerantiegrenzenVerslaggevingseisenVerantwoordingsdagVerantwoordingsstaatVerplichtingVoorschotBIJLAGE 6GEBRUIKTE AFKORTINGEN
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 31444Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 930 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
31 444Rijk verantwoord 2007nr. 2BRIEF VAN DE ALGEMENE REKENKAMERAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal’s-Gravenhage, 21 mei 2008Hierbij bieden wij u aan het op 13 mei 2008 door ons vastgestelde rapport «Rijk
verantwoord 2007; Rapport bij het Financieel jaarverslag van het Rijk 2007
en uitkomsten rechtmatigheidsonderzoek».Algemene Rekenkamerdrs. Saskia J. Stuiveling,presidentJhr. mr. W. M. de Brauw,secretaris Inhoud Samenvatting5   1Inleiding131.1Doel van dit rapport131.2Begroten en verantwoorden13 1.3Onderzoek van de Algemene Rekenkamer14 1.4Leeswijzer16   2Oordeel over rijksrekening en Saldibalans 2007172.1Terugblik op Financieel jaarverslag
van het Rijk 200617 2.2Financieel jaarverslag van het
Rijk 200717 2.3Saldibalans van het Rijk 2007182.4Verklaring van goedkeuring19   3Jaarverslagen 2007203.1Financiële informatie en saldibalans203.1.1Fouten en onzekerheden in begrotingsartikelen,
de baten-lastendiensten en de saldibalansen20 3.1.2Fouten en onzekerheden in financiële
informatie als geheel223.1.3Experiment tolerantiegrenzen23 3.1.4Naleving Europese aanbestedingsregels24 3.1.5Fouten en onzekerheden in de
uitvoering door de Belastingdienst bij de toeslagen hebben gevolgen voor andere
ministeries26 3.1.6Omvang fouten en onzekerheden
bij het Ministerie van Financiën273.1.7Slotwetten27 3.2Informatie over bedrijfsvoering
en beleid28 3.3Nederlandse lidstaatverklaring29    4Bedrijfsvoering 2007314.1Ontwikkeling in de bedrijfsvoering314.2Financieel beheer en materieelbeheer
in 2007344.2.1Ernstige onvolkomenheden35 4.2.2Bezwaar en bezwaaronderzoek36    5Beleidsinformatie nader beschouwd395.1Beschikbaarheid van beleidsinformatie39 5.2Experiment verbetering verantwoordingsproces42 5.3Staat van de beleidsinformatie
200846    6Rijksbrede aandachtspunten486.1Vernieuwing rijksdienst49 6.2ICT, informatievoorziening en informatiebeveiliging53 6.3Single information en single audit55    7Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer577.1Reactie minister van Financiën57 7.2Nawoord Algemene Rekenkamer60    Literatuur62   Bijlage 1Begrote en verantwoorde bedragen 200763   Bijlage 2Overzicht van fouten en onzekerheden 200764   Bijlage 3Tolerantiegrenzen73   Bijlage 4Experiment jaarverslag75   Bijlage 5Verklarende woordenlijst76   Bijlage 6Gebruikte afkortingen85SAMENVATTINGDit rapport verschijnt op 21 mei 2008. Op deze derde woensdag in
mei is het Verantwoordingsdag. De minister van Financiën biedt dan het
Financieel jaarverslag van het Rijk en de 26 jaarverslagen 2007 aan de Tweede
Kamer aan.Wij publiceren op Verantwoordingsdag onze rapporten bij de jaarverslagen
2007 en ons rapport Rijk Verantwoord 2007, waarin
onze verklaring van goedkeuring bij de Rijksrekening 2007 is opgenomen. Daarnaast
informeren wij de Tweede Kamer in Rijk verantwoord 2007 over de bedrijfsvoering van de departementen en de verantwoording
die de ministers daarover afleggen in hun jaarverslagen.Nieuw dit jaar is dat het kabinet de Tweede Kamer ook een Algemene Verantwoordingsbrief
aanbiedt. Conform afspraak is deze brief geen onderwerp van ons rechtmatigheidsonderzoek
zoals wij dat op Verantwoordingsdag aanbieden aan de Tweede Kamer.Tijdens het vorige Verantwoordingsdebat, op 22 mei 2007, heeft de
Tweede Kamer haar zorgen geuit over het verantwoordingsproces. De Tweede Kamer
merkte onder andere op dat de verantwoording te weinig politiek was en te
weinig op hoofdlijnen. Daarnaast ontbrak het volgens de Tweede Kamer in de
verantwoording aan een koppeling tussen de beleidsresultaten en de beoogde
plannen en was er te weinig aandacht voor de doelmatigheid beleid. Naar aanleiding
daarvan is onder andere besloten een experiment uit te voeren met de jaarverslagen
van drie departementen om de verantwoording meer focus en politieke relevantie
te geven. De nieuwe experimentele aanpak van de beleidsverantwoording van
het kabinet met ingang van dit jaar zorgt voor een nieuwe impuls. Ook de Algemene
Verantwoordingsbrief van de minister-president is bedoeld om het verantwoordingsdebat
nieuw elan te geven, in lijn met de ambitie die het kabinet-Balkenende IV
formuleerde bij zijn aantreden.De Algemene Rekenkamer steunt van harte dit streven om de cijfers te ontstijgen.
De kanttekeningen die wij in onze rapporten plaatsen, hebben dan ook geenszins
de bedoeling het elan te smoren. Wel om aandacht te vragen voor het behoud
van samenhang tussen enerzijds het beleidsprogramma van het kabinet en de
politieke verantwoording daarover en anderzijds de reguliere cyclus van begroten
en verantwoorden. Omdat we nog helemaal aan het begin staan van het experiment
is die relatie nog niet uitgekristalliseerd – maar een hechte relatie
is wel nodig.Voordat van het verantwoordingsexperiment sprake was, besloten wij de Staat van de beleidsinformatie 2008 te wijden aan de beleidsprioriteiten
van het net aangetreden kabinet. Uit elke pijler van het beleidsprogramma
hebben wij één prioriteit onderzocht en onder andere beoordeeld
of er adequate beleidsinformatie zal (kunnen) zijn aan het eind van de kabinetsperiode
om het gevoerde beleid te kunnen beoordelen. Belangrijk onderdeel hiervan
is de beleidsinformatie over de hiervoor genoemde samenhang tussen enerzijds
het beleidsprogramma van het kabinet en anderzijds de reguliere cyclus van
begroten en verantwoorden van de afzonderlijke ministers. Onder beleidsinformatie
verstaan wij: gestructureerde en toegelichte gegevens over 1) de doelstelling(en)
van beleid, 2) de beoogde en/of gerealiseerde effecten van beleid, 3) de daartoe
te leveren en/of geleverde prestaties en 4) de daarmee gemoeide kosten.In ons jaarlijkse rechtmatigheidsonderzoek speelt de reguliere begrotingscyclus
de hoofdrol. In onze rapporten vragen wij aandacht voor de samenhang tussen
het departementale beleid en daarmee gemoeide financiën. In verschillende
jaarverslagen van de departementen vinden we zwakke relaties tussen beleidsverantwoording
en financiële verantwoording, en tussen beleidsverantwoording
en de oorspronkelijke begroting. Ook in de Staat van de
beleidsinformatie 2008 vragen we aandacht voor het gebrek aan overzicht
van de aan een beleidsprioriteit verbonden kosten en voor het feit dat die
kosten niet te herleiden zijn naar de achterliggende begroting. Eén
van de oorzaken hiervan is dat de formulering van de doelen en prestaties
in het beleidsprogramma verschilt van die in de afzonderlijke begrotingen
van de betrokken ministers.De rijksdienst probeert terecht een oplossing te vinden voor het beter
en doeltreffender uitvoeren van haar taken. Er is inmiddels een grote variatie
aan hulpstructuren ontstaan om de uitvoering te stroomlijnen: projectgroepen,
programmaministers, beleid op het ene departement en uitvoering op het andere
(bijvoorbeeld de huurtoeslag), taakverantwoordelijkheden bij rechtspersonen
met een wettelijke taak (RWT’s) en zelfstandige bestuursorganen (zbo’s),
toezichtarrangementen, stichtingen belast met uitvoering, decentralisatie
van de uitvoering, subsidies vervangen door opdrachten enzovoort. In onze
rapporten bij de jaarverslagen komen talloze voorbeelden hiervan aan bod.
Niet altijd volgt de «governance» van departementen deze varianten
op de voet. Aan eisen als het beschrijven van de administratieve organisatie,
het treffen van maatregelen van interne controle en het opbouwen van verantwoordingsinformatie
zowel in financiële als niet-financiële zin, wordt veelvuldig voorbijgegaan
dan wel slechts rudimentair aandacht besteed. Dat is niets nieuws en ook niet
iets typisch Nederlands: bij nieuwe ontwikkelingen hinkt de administratieve
functie er standaard achteraan. En Rekenkamers zullen er standaard op wijzen
dat dat geen gezonde ontwikkeling is. Administratie biedt namelijk ook houvast
en stelt ons bijvoorbeeld in staat te evalueren of het nieuwe ook inderdaad
gebracht heeft wat men er van verwachtte en zo ja, tegen welke kosten.De «governance» staat ook onder druk door het Programma Vernieuwing Rijksdienst. Daar komt bij, dat in de plannen
veel verwacht wordt van ICT-oplossingen. Maar zoals wij in ons rapport Lessen uit ICT-projecten bij de overheid; deel A uiteen
hebben gezet: een «technology-fix» bestaat niet. Illustratief
in dit verband zijn de problematische digitalisering van de personeelsdossiers
bij de Ministeries van Justitie en van VROM. En veel ICT-projecten tegelijkertijd
overbelasten de uitvoering, zoals we bij de Belastingdienst duidelijk zien.Het verslagjaar 2007 is op niveau van onze oordelen over de jaarverslagen
verder geen extra uitzonderlijk jaar: onze opmerkingen betreffen vooral de
bedrijfsvoering.Rijksrekening en Saldibalans van het Rijk 2007 goedgekeurdWe hebben de in het Financieel jaarverslag van het
Rijk opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk
(Rijksrekening 2007) en de Saldibalans van het Rijk 2007 goedgekeurd.Jaarverslagen 2007: voldoen op één naWij zijn van oordeel dat 25 van de 26 jaarverslagen voldoen aan de daaraan
te stellen eisen. Dat wil zeggen dat de omvang van de fouten en onzekerheden
in de financiële informatie de tolerantiegrenzen voor de financiële
informatie in het desbetreffende jaarverslag als geheel niet overschrijdt.Bij het jaarverslag van het Ministerie van VROM overschrijden de geconstateerde
fouten in de verplichtingen van in totaal € 116,8 miljoen de tolerantiegrens
wel. Een belangrijk deel van de overschrijding wordt veroorzaakt door een
onrechtmatigheid van € 59,6 miljoen bij de huurtoeslag.
De Belastingdienst voert de huurtoeslag uit, waardoor de minister van Financiën
verantwoordelijk is voor het financieel beheer. Fouten en onzekerheden worden
echter toegerekend aan het beleidsartikel en komen daardoor tot uitdrukking
in het oordeel over het jaarverslag van het Ministerie van VROM. Een ander
belangrijk deel van de overschrijding wordt veroorzaakt door een bedrag van
ongeveer € 48,7 miljoen. Het gaat om onrechtmatige verplichtingen
die zijn aangegaan voor subsidies aan decentrale overheden voor lokale maatregelen
ter verbetering van de luchtkwaliteit.Ten opzichte van 2006 is het aantal overschrijdingen van de tolerantiegrenzen
op artikelniveau in 2007 beduidend lager. Dit is voor een belangrijk deel
het gevolg van het experiment met de gewijzigde tolerantiegrenzen voor het
rapporteren van fouten en onzekerheden.In verband met het overgangsjaar hebben wij ook het rijksbrede totaalbedrag
aan fouten en onzekerheden kunnen vergelijken met 2006. Ook dit bedrag is
in 2007 afgenomen ten opzichte van 2006. Overigens wisselt dit per departement
sterk.Naast de fouten en onzekerheden die de kwantitatieve tolerantiegrenzen
overschrijden, hebben wij ook «kwalitatieve» fouten aangetroffen.
Zo constateren wij al geruime tijd dat er bij voortduring sprake is van het
niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. In 2007 betrof dit een totaalbedrag
van € 187,6 miljoen. Vaak worden de Europese aanbestedingsregels
als complex of belemmerend ervaren. Soms wijken departementen «bewust»
af van deze regels om de continuïteit van de bedrijfsvoering niet in
gevaar te brengen. En departementen beseffen vaak te laat dat er Europees
aanbesteed moet worden. Wij bevelen aan om via een grondige analyse van de
achtergronden en de oorzaken van deze problematiek tot een structurele oplossing
te komen.Bedrijfsvoering blijft van voldoende niveau, maar het
beeld is wisselendBij een goed functionerende overheid is de sturing en beheersing («control»)
op orde. De (interne) sturing en beheersing van de primaire en ondersteunende
processen, gericht op het realiseren van taken en doelen van het ministerie,
wordt ook wel «bedrijfsvoering» genoemd.Rijksbreed is het aantal onvolkomenheden met één toegenomen
naar 57. Het aantal ernstige onvolkomenheden is echter gedaald van vijf naar
drie. Deze drie onvolkomenheden betreffen: het munitiebeheer bij het Ministerie
van Defensie, het financieel beheer van de inkomensafhankelijke toeslagen
bij de Belastingdienst en het proces van jaarafsluiting bij het Ministerie
van VROM.Bij het Ministerie van Defensie hebben we in 2007 een bezwaaronderzoek
ingesteld naar de achtergrond van het grote aantal onvolkomenheden, waaronder
het munitiebeheer. Omdat niet alle problemen binnen een jaar zijn op te lossen
en het verbeteren van de bedrijfsvoering als geheel op zijn vroegst in 2010
kan zijn gerealiseerd, zullen wij ons bezwaaronderzoek zo nodig laten doorlopen
tot 2010.Bij het financieel beheer van de inkomensafhankelijke toeslagen, uitgevoerd
door de Belastingdienst, constateren wij voor het derde opeenvolgende jaar
(ernstige) onvolkomenheden. Naast het beheer van de toeslagen constateren
wij bij de Belastingdienst ook andere onvolkomenheden. Deze problemen vragen
om een structurele oplossing die wordt gedragen door een gedegen probleemanalyse
naar de achterliggende oorzaken. Wij zullen daarom in 2008 een bezwaaronderzoek
uitvoeren bij de Belastingdienst, waarbij wij onze aandacht niet alleen op
de toeslagen maar ook op de reguliere bedrijfsvoeringsprocessen richten. Bij het Ministerie van VROM constateren wij dat het proces van de jaarafsluiting
(ernstige) onvolkomenheden bevat. Binnen VROM zijn de jaarstukken wederom
laat opgeleverd, moest de auditdienst opnieuw als medesamensteller van de
stukken optreden waardoor de controlerende functie in het gedrang kwam, bleken
de correcties in het aanvankelijke jaarverslag zodanig omvangrijk dat een
nieuw jaarverslag VROM 2007 op 17 april opgeleverd moest worden, dat
vervolgens nog op 23 april met correctiebladen geamendeerd moest worden.
Deze gang van zaken onderstreept de ernst van de onvolkomenheid. Wij zullen
volgend jaar nader onderzoek verrichten naar de management control functie
van FEZ, met bijzondere aandacht voor de jaarafsluiting. Daarbij zullen wij
tevens extra aandacht schenken aan de accountantscontrole.Van de negentien onvolkomenheden die in 2006 nieuw waren, zijn er in 2007
tien opgelost. Dit jaar zijn er twintig nieuwe onvolkomenheden bijgekomen.
De helft daarvan is aangetroffen bij de Ministeries van BuiZa (vier), Financiën
(drie) en Defensie (drie). De nieuwe onvolkomenheden hebben vooral te maken
met tekortkomingen in de beheers- en administratieve processen bij de ministeries.
Zo is het materieelbeheer bij het Ministerie van VenW en het subsidiebeheer
bij enkele directies van het Ministerie van OCW niet op orde en vertoont het
personeelsbeheer bij de Ministeries van BuiZa en Defensie tekortkomingen.
Bij het Ministerie van VROM schiet het financieel beheer van lokale maatregelen
luchtkwaliteit tekort. Problemen van administratieve aard hebben zich voorgedaan
bij de Ministeries van LNV en SZW.Van de 57 onvolkomenheden die we in 2007 hebben vastgesteld, zijn er 23
die van 2004 of eerder dateren:• Dertien daarvan zijn afkomstig van het Ministerie van Defensie.De overige tien zijn van diverse ministeries:• voorschotbeheer bij het Ministerie van BuiZa:• informatiebeveiliging bij het Ministerie van VWS;• subsidiebeheer bij het Ministerie van VWS;• personeelsbeheer bij het Ministerie van Justitie;• informatiebeveiliging bij het Ministerie van BZK;• ICT-beheer bij het Ministerie van VROM;• financiële functie bij het Ministerie van VROM;• contractbeheer bij het Ministerie van SZW;• verplichtingenbeheer bij het Ministerie van VenW;• beheer van programma-uitgaven bij het Ministerie van LNV.Beleidsinformatie in ontwikkelingHet doel van het traject «Van Beleidsbegroting tot Beleidsverantwoording»
(VBTB) is het streven naar een resultaatgerichte en transparante begroting
en verantwoording, zodat de Tweede Kamer met de ministers een beleidsinhoudelijk
debat kan voeren over de resultaten van het gevoerde beleid en de kosten die
daarmee gemoeid zijn. De inzichten die uit dat debat voortvloeien, kunnen
worden gebruikt bij een volgende begrotingsbehandeling. Zo kunnen ministers
en Tweede Kamer het beleid sturen en controleren.De gestage toename van beleidsinformatie in de jaarverslagen van de ministeries
zet ook in 2007 door. Vooral de beschikbaarheid van informatie over de gerealiseerde
effecten is flink gestegen. De stijgende trend stabiliseert echter in de begroting
2008. Hoewel de ministers nog wel iets meer concrete informatie opnemen over
de beoogde prestaties, daalt de beschikbaarheid van informatie
over de in 2008 beoogde effecten en de voor de prestaties in te zetten middelen
licht.Tijdens het verantwoordingsdebat op 22 mei 2007 heeft de Tweede Kamer
haar zorgen geuit over de kwaliteit van het verantwoordingsproces. In overleg
met de Algemene Rekenkamer en de Tweede Kamer heeft de minister van Financiën
besloten een experiment uit te voeren met de jaarverslagen van de Ministeries
van BuiZa, LNV en VWS. Het jaarverslag zal zo worden ingericht dat de verantwoording
meer focus en politieke relevantie krijgt en dat het verantwoordingsproces
minder administratieve lasten oplevert voor de departementen. Het experiment
heeft een looptijd van ruim twee jaar (jaarverslagen 2007, 2008 en 2009 en
begrotingen 2009).Het verantwoordingsdebat zal daarnaast ook worden versterkt door de Algemene
Verantwoordingsbrief van het kabinet die de minister-president tegelijk met
de departementale jaarverslagen aanbiedt aan de Tweede Kamer. Die verantwoordingsbrief
behandelt de voortgang van (een deel van) de prioriteiten uit het beleidsprogramma
van het kabinet. De minister-president zal het verantwoordingsdebat voeren.De ministers die aan het experiment deelnemen, rapporteren in hun beleidsverslag
alleen over de kabinetsprioriteiten die op het departement van toepassing
zijn, aangevuld met een beperkt aantal prioriteiten van het departement zelf.
De hiermee verkregen focus in het jaarverslag brengt ook een aantal risico’s
met zich mee. Zo constateren wij dat niet alle kabinetsprioriteiten voldoende
concreet en meetbaar zijn. Daardoor is het voor ministers wellicht lastig
om zich over de resultaten te verantwoorden. Een ander risico is dat ministers
in het beleidsverslag vooral aandacht schenken aan wel bereikte resultaten
en minder aan achterblijvende resultaten.Eén van de gevolgen van het experiment bij de Jaarverslagen 2007
van de Ministeries van LNV, VWS en BuiZa, die aandacht verdienen, is dat de
beleidsinformatie wordt losgekoppeld van de uitgaven op artikelniveau. De
gebruiker van het jaarverslag moet de financiële toelichting bij de beleidsartikelen
daardoor zelf interpreteren in het licht van de beleidsresultaten uit het
beleidsverslag. Dit blijkt niet altijd gemakkelijk te zijn. Overigens is de
koppeling tussen beleidsresultaten en de uitgaven ook binnen de jaarverslagen
van departementen die niet deelnemen aan het experiment in veel gevallen afwezig.
Een tweede gevolg van het experiment jaarverslag is dat de aansluiting tussen
de begroting en jaarverslag bij de Ministeries van LNV, VWS en BuiZa is verdwenen.
Dit betekent dat de Tweede Kamer in de verantwoording over 2007 niet van alle
beoogde effecten en prestaties kan zien of deze daadwerkelijk zijn gerealiseerd.
Wij zien dat de aansluiting tussen begroting en verantwoording over 2007 bij
de overige departementen over het algemeen wel is verbeterd. Daarmee krijgt
de Tweede Kamer bij deze departementen beter inzicht in hoeverre ministers
hun doelen en prestaties hebben gerealiseerd en kan zij de ministers aanspreken
op hun beleid(suitvoering). Deze kennis kan worden meegenomen bij de begrotingsbehandeling
van het daaropvolgende jaar.Een ander onderdeel van het experiment is dat de deelnemende departementen
beleidsconclusies in het beleidsverslag opnemen. De minister van BuiZa heeft
dat niet gedaan, maar in de jaarverslagen van de Ministeries van LNV en VWS
zijn wel beleidsconclusies in het beleidsverslag opgenomen. De ministers van
LNV en VWS hebben daarmee een belangrijke stap in de goede richting is gezet.
De beleidsconclusies kunnen ook bijdragen aan de begrotingsbehandeling voor
het volgende jaar. Wij verwachten dat dit initiatief de komende
jaren een vervolg krijgt en wordt verbreed.Rijksbrede aandachtspuntenDe kabinetsplannen vergen veel van de rijksdienst, ze hebben ingrijpende
veranderingen voor de inrichting van de rijksdienst tot gevolg. Eerder wezen
wij al op de risico’s die dergelijke veranderingen met zich meebrengen
voor rechtmatigheid en bedrijfsvoering. Ons onderzoek heeft onze eerdere zorgen
niet weggenomen. Zo zien wij problemen met complexe verantwoordelijkheidsstucturen,
met overdrachten van taken en werkzaamheden en met deugdelijke en tijdige
informatievoorziening.Het is van groot belang dat wordt ingezet op de vermindering van regeldruk,
anders kan het aantal ambtenaren niet worden teruggebracht zonder het risico
dat de rijksdienst aan kwaliteit en legitimiteit verliest.Verder vraagt een omvangrijke bezuinigingsoperaties om een goede onderbouwing
van welke taken moeten worden behouden en welke kunnen worden afgestoten.
Ambitie en de beschikbare mensen, middelen en
tijd die voor de uitvoering daarvan nodig zijn, moeten met elkaar in balans
worden gebracht. Daarbij moet rekening gehouden worden met het feit dat de
voorbereiding en de begeleiding van een bezuinigingsoperatie of reorganisatie
veel tijd en energie vergt van mensen.Het kabinet wil een kleinere en betere rijksdienst realiseren. Wij constateren
in het rapport Staat van de beleidsinformatie 2008
dat de aandacht van de ministeries zich vooral richt op de kwantitatieve vermindering van het aantal ambtenaren, terwijl het
uiteindelijke doel van het programma volgens de nota Vernieuwing
Rijksdienst juist kwalitatief is: de
voorgenomen veranderingen liggen grotendeels op het vlak van betere beleidsvorming,
betere bedrijfsvoering en vermindering van de lastendruk.Het doel van het Programma Vernieuwing Rijksdienst moet bereikt worden
door het afstoten van taken, door het verhogen van de arbeidsproductiviteit
en door de inzet van ICT. Uit eigen onderzoek naar de plannen van aanpak bleek
dat de meeste ministeries nog nauwelijks fundamentele keuzes hebben gemaakt.
Het is voor de Tweede Kamer van belang om inzicht te krijgen in de toekomstige
rol van de overheid en de taken die daar wel of juist niet meer bij horen.
Ook lijken de plannen te zeer afhankelijk van ICT.De uitgaven voor realisering van het programma blijven niet beperkt tot
de geraamde € 500 miljoen voor flankerend beleid, aanpassingskosten
en ICT. De ministeries zullen zelf ook kosten moeten maken om het programma
uit te voeren. Deze kosten zijn tot dusverre niet weergegeven in de begroting
of in andere aan de Tweede Kamer gezonden stukken.Over het jaar 2007 blijft het aantal fte’s in formele formatieplaatsen
min of meer gelijk aan 2006. De minister van BZK geeft in haar reactie op
ons rapport Staat van de beleidsinformatie 2008
aan elk jaar in mei de bezettingscijfers bekend te maken voor de monitoring
van de taakstelling in fte. Volgens de nota Vernieuwing Rijksdienst mag het
afslanken van de personele omvang van de rijksdienst niet leiden tot een toename
van de inhuur van externen. In de jaarverslagen van 2007 nemen de departementen
een overzicht op van de inhuur van adviseurs en tijdelijk personeel. De uitgaven
aan inhuur van externen zijn in 2007 ongeveer anderhalf maal zo hoog als in
2006.Uit ons rechtmatigheidsonderzoek blijkt dat alle ministers in hun jaarverslag
melding doen van verschillende ICT-projecten, zij het verspreid door het jaarverslag
heen. Meestal geeft de minister heel kort aan wat het doel van
het ICT-project of de ICT-investering is. Hoewel de Tweede Kamer in afgelopen
jaren herhaaldelijk aandacht heeft gevraagd voor de kosten van de ICT-projecten
wordt het financieel belang van de projecten of investeringen in lang niet
alle gevallen getoond. Op dit punt zijn de jaarverslagen voor verbetering
vatbaar.Om de verantwoordings- en controlelasten voor de decentrale overheden
te verminderen is het principe van single information en single audit (sisa)
ingevoerd. Uit reviews die door de auditdiensten van de ministeries en door
ons zijn uitgevoerd bij de accountants van decentrale overheden, bleek dat
de controles over het geheel genomen toereikend zijn uitgevoerd. Van één
accountantskantoor bleken de controles niet te voldoen aan de eisen, waardoor
het Rijk geen zekerheid heeft of de in deze controles betrokken specifieke
uitkeringen rechtmatig zijn besteed door de gemeenten. Het gevolg hiervan
is dat enkele departementen moeten nagaan of er aanvullende informatie nodig
is om de specifieke uitkeringen te kunnen vaststellen.Met de invoering van sisa zijn de controleprotocollen afgeschaft. In plaats
hiervan dienen de decentrale overheden zelf een toetsingskader op te stellen
waarin de relevante bepalingen uit wet- en regelgeving zijn opgenomen die
de accountant als toetspunten in zijn controle moet betrekken. Uit het oogpunt
van administratieve lastenverlichting en harmonisatie, bevelen wij aan het
opstellen van een dergelijk toetsingskader centraal te coördineren.Reactie minister van Financiën en nawoord Algemene
RekenkamerDe minister heeft op 13 mei 2008 gereageerd. De integrale reactie
staat in hoofdstuk 7 van dit rapport en op www.rekenkamer.nl. De reactie van
de minister heeft ons aanleiding gegeven tot een kort nawoord. Dit is ook
opgenomen in hoofdstuk 7. 1 INLEIDING1.1 Doel van dit rapportOp Verantwoordingsdag 2008 publiceert de Algemene Rekenkamer Rijk verantwoord 2007. Met dit rapport geven wij ons oordeel over
de rijksrekening en de saldibalans van het Rijk 2007, zoals die zijn opgenomen
in het Financieel jaarverslag van het Rijk 2007.Ook informeren wij met dit rapport de Tweede Kamer over de kwaliteit van
de financiële informatie en beleidsinformatie in de jaarverslagen 2007
en de bedrijfsvoering van ministeries. Zo verstrekken wij informatie aan de
Tweede Kamer om het debat met de regering over de jaarverslagen en over het
Financieel jaarverslag van het Rijk te ondersteunen. De Staten-Generaal gebruiken
de informatie om de ministers decharge te verlenen over het in het voorgaand
jaar gevoerde beheer. Het verantwoordingsdebat zal dit jaar verder worden
ondersteund doordat de minister-president een Algemene Verantwoordingsbrief
van het kabinet verstuurt aan de Tweede Kamer. In deze brief zal worden ingegaan
op de voortgang van (een deel van) de prioriteiten uit het beleidsprogramma
van het kabinet. De verantwoordingsbrief valt buiten ons onderzoek.1.2 Begroten en verantwoordenHet jaarverslag vormt het sluitstuk van de begrotingscyclus van het Rijk.
Die cyclus begint formeel met Prinsjesdag en de goedkeuring door de Staten-Generaal
van de begrotingswetten voor het komende begrotingsjaar. Daarmee krijgen ministers
mandaat om hun beleid uit te voeren binnen de vastgestelde budgettaire kaders.
In het jaarverslag verantwoordt de minister zich over het afgelopen jaar.
Hij geeft aan of de beoogde doelen zijn bereikt en de beoogde prestaties zijn
geleverd binnen de middelen die ter beschikking zijn gesteld. Het jaarverslag
vormt dus de tegenhanger van de begroting. En zoals de Staten-Generaal voorafgaand
aan het jaar de begroting goedkeuren, verlenen zij na afloop van het jaar
decharge aan de ministers. De ministers worden dan ontheven van de verantwoordelijkheid
voor het gevoerde beheer. De Staten-Generaal maken voor het verlenen van decharge
gebruik van het onderzoek van de Algemene Rekenkamer.1.3 Onderzoek van de Algemene RekenkamerFiguur 2 laat zien welke onderdelen van de jaarverslagen en het Financieel
jaarverslag van het Rijk wij onderzoeken. Van het Financieel jaarverslag van
het Rijk onderzoeken wij de rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk
(de rijksrekening). Op basis van dat onderzoek geven wij in Rijk verantwoord
de verklaring van goedkeuring over de rijksrekening en de saldibalans van
het Rijk.Van de jaarverslagen onderzoeken wij de financiële informatie, de
informatie over de bedrijfsvoering en de informatie over beleid. Daarnaast
onderzoeken wij ook de bedrijfsvoering zelf van de ministeries. Onze oordelen
hierover staan in onze rapporten bij de jaarverslagen. In Rijk verantwoord
schetsen wij op basis van deze onderzoeken een rijksbreed beeld.De Algemene Rekenkamer kan verschillende oordelen uitspreken over fouten
in de jaarverslagen en de daarin opgenomen uitgaven, ontvangsten en verplichtingen
en het beheer (bedrijfsvoering) daarvan.1 Zo
kan er sprake zijn van:• een onrechtmatigheid in de uitgaven, ontvangsten en verplichtingen;• ondeugdelijke weergave van de uitgaven, ontvangsten en verplichtingen;• onzekerheid over de rechtmatigheid;• onzekerheid over de deugdelijke weergave;• een (ernstige) onvolkomenheid in het (financieel) beheer;• een combinatie van onrechtmatigheid of onzekerheid daarover en
onvolkomenheid.Wij kwalificeren verplichtingen, uitgaven of ontvangsten als onrechtmatig als ze niet tot stand zijn gekomen zoals de begrotingswetten
en andere wettelijke regelingen voorschrijven.Verplichtingen, uitgaven of ontvangsten zijn ondeugdelijk
weergegeven als ze niet juist of volledig in het jaarverslag zijn
opgenomen.Er is sprake van onzekerheid over de rechtmatigheid
van de uitgaven of ontvangsten of verplichtingen als wij bepaalde zaken niet
kunnen controleren, omdat de noodzakelijke informatie daarvoor ontbreekt.
Onzekerheid over de rechtmatigheid wordt veroorzaakt door problemen in het
beheer, zoals onvolkomenheden in de administratieve organisatie, de interne
beheersing of het M&O-beleid. Wij spreken van een onvolkomenheid (in de
bedrijfsvoering) als bijvoorbeeld de administratieve organisatie of de interne
beheersing tekortschiet of het ministerie de interne regelgeving of procedures
niet naleeft. Onder omstandigheden kan dit leiden tot de kwalificatie ernstige onvolkomenheid.1.4 LeeswijzerHoofdstuk 2 bevat de verklaring van goedkeuring bij de rekening van uitgaven
en ontvangsten van het Rijk en de Saldibalans van het Rijk.In hoofdstuk 3 staan de bevindingen van ons rechtmatigheidsonderzoek naar
de jaarverslagen 2007 in rijksbreed perspectief. We gaan in op de financiële
informatie, op kwantitatieve en kwalitatieve fouten en onzekerheden en op
de informatie over bedrijfsvoering en over beleid. In hoofdstuk 4 geven wij
onze bevindingen weer over de kwaliteit van de bedrijfsvoering van de ministeries
in 2007 en schetsen wij de rijksbrede ontwikkeling hiervan over de afgelopen
jaren. In hoofdstuk 5 gaan wij nader in op de beleidsinformatie in de jaarverslagen.
In hoofdstuk 6 vragen wij aandacht voor enkele rijksbrede aandachtspunten.
Hoofdstuk 7 bevat ten slotte de reactie van de minister van Financiën
op dit rapport en het nawoord van de Algemene Rekenkamer.Bij dit rapport horen vijf bijlagen. In bijlage 1 staan de begrote en
verantwoorde bedragen. Bijlage 2 geeft een overzicht van de fouten en onzekerheden
in 2007. Bijlage 3 en bijlage 4 geven informatie over de experimenten die
vanaf dit jaar worden uitgevoerd met de tolerantiegrenzen en met enkele jaarverslagen.
Bijlage 5 is een verklarende woordenlijst en in bijlage 6 staan de gebruikte
afkortingen. 2 OORDEEL OVER RIJKSREKENING EN SALDIBALANS 2007De minister van Financiën heeft het Financieel
jaarverslag van het Rijk 2007 en de Saldibalans van het Rijk 2007
op 21 april 2008 aan de Algemene Rekenkamer aangeboden. In dit hoofdstuk
presenteren wij ons oordeel over de rekening van uitgaven en ontvangsten van
het Rijk (de rijksrekening) en over de Saldibalans van het Rijk 2007.De jaarverslagen van de verschillende ministeries en begrotingsfondsen
vormen de basis van het Financieel jaarverslag van het Rijk. Ons oordeel over
de rijksrekening en de Saldibalans van het Rijk is dan ook mede gebaseerd
op onze oordelen over de financiële informatie en de departementale saldibalansen
in de jaarverslagen, zoals we die hebben opgenomen in onze rapporten bij de
jaarverslagen. In het volgende hoofdstuk schetsen we daarover een rijksbreed
beeld (zie § 3.1).Het Financieel jaarverslag van het Rijk bevat, naast de rekening van uitgaven
en ontvangsten van het Rijk onder meer ook informatie over financieel management,
de budgetsectoren zorg en sociale zekerheid en de decentrale overheden. De
verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer heeft alleen betrekking
op de rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk en op de Saldibalans
van het Rijk. In ons onderzoek naar de afzonderlijke jaarverslagen beoordelen
we naast de financiële informatie ook de informatie over beleid en over
bedrijfsvoering. Rijksbrede beelden hiervan komen in het volgende hoofdstuk
aan bod (zie § 3.2).Hieronder blikken wij eerst terug op het Financieel jaarverslag van het
Rijk 2006 (§ 2.1). Vervolgens geven wij ons oordeel over de rijksrekening
2007 (§ 2.2) en de Saldibalans van het Rijk 2007 (§ 2.3).
Ten slotte geven wij onze verklaring van goedkeuring (§ 2.4).2.1 Terugblik op Financieel jaarverslag van het Rijk
2006Op 16 mei 2007 keurden wij de rijksrekening 2006 en de Saldibalans
van het Rijk 2006 goed onder voorbehoud dat de Staten-Generaal de slotwetten
2006 zouden aannemen. Op diezelfde datum zonden wij het rapport Rijk verantwoord 2006, met daarin opgenomen de verklaring van goedkeuring,
aan de Staten-Generaal en de minister van Financiën.De Staten-Generaal hebben de bij het Financieel jaarverslag
van het Rijk 2006 behorende slotwetten aangenomen op 11 september
2007. Bij brief van 7 april 2008 heeft de minister van Financiën
meegedeeld dat de Staten-Generaal de ministers decharge hebben verleend over
het in het jaar 2006 gevoerde financieel beheer. Hiermee is de goedkeuring
van de rijksrekening 2006 en de Saldibalans van het Rijk 2006 definitief.2.2 Financieel jaarverslag van het Rijk 2007In de rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk (de rijksrekening)
staan het totaal van de rijksuitgaven in 2007 (€ 194,8 miljard)
en het totaal van de rijksontvangsten in 2007 (€ 195,5 miljard).Figuur 3 geeft een overzicht van de soorten uitgaven die de rijksoverheid
in 2007 heeft gedaan. Wij hebben alle fouten en onzekerheden in alle jaarverslagen over 2007 opgeteld en afgezet
tegen de totale uitgaven en ontvangsten van het rijk in 2007. Om de ontwikkeling
in het aantal fouten en onzekerheden te kunnen beoordelen, hebben we de totalen
van 2007 vergeleken met die van 2006 (zie overzicht 1). Overzicht
1 Totaal van alle fouten en onzekerheden in alle jaarverslagen ten opzichte
van de rijksrekening over 2006 en 2007 (x € 1 miljoen)  Uitgaven
(mln€)Ontvangsten (mln€) 200620072006 2007 Bedrag%Bedrag%Bedrag%Bedrag%Totaalbedrag Rijksrekening (excl consolidatie)186 447,4 194 788,3 188 459,7 195 485,4 Totaal fouten224,70,12259,00,1376,50,04132,40,06Totaal onzekerheden452,30,24475,00,242 545,71,35361,90,19Totaal onzekerheid over de volledigheid0,1 0 30,6 339 536,0 Wij hebben vastgesteld dat de in het Financieel jaarverslag
van het Rijk 2007 opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten
van het Rijk aansluit op de verantwoordingsstaten die zijn opgenomen in de
jaarverslagen over 2007. Daarnaast hebben wij vastgesteld dat het Financieel jaarverslag van het Rijk 2007 volgens daarvoor
geldende voorschriften is opgesteld.2.3 Saldibalans van het Rijk 2007De totalen van de Saldibalans van het Rijk per 31 december 2007 bedragen
debet en credit € 792 620 miljoen. Wij hebben vastgesteld dat de Saldibalans van het Rijk 2007 aansluit op
de departementale en niet-departementale saldibalansen 2007 en dat de Saldibalans
van het Rijk overeenkomstig de daarvoor geldende voorschriften is opgesteld.2.4 Verklaring van goedkeuringDe Algemene Rekenkamer keurt de in het Financieel jaarverslag
van het Rijk 2007 opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten
van het Rijk (rijksrekening) en de Saldibalans van het Rijk 2007 goed, onder
voorbehoud dat de Staten-Generaal de bij de rijksrekening behorende slotwetten
aannemen. 3 JAARVERSLAGEN 2007De Algemene Rekenkamer onderzoekt jaarlijks of de financiële informatie,
de informatie over de bedrijfsvoering (bedrijfsvoeringsparagraaf) en de informatie
over het gevoerde beleid in de departementale en niet-departementale jaarverslagen
voldoen aan de eisen die de Comptabiliteitswet 2001 (CW 2001) stelt. In dit
hoofdstuk geven wij een rijksbreed beeld van de
uitkomsten van ons onderzoek naar de 26 jaarverslagen 2007. Achtereenvolgens
komen aan bod: de financiële informatie en de saldibalans, de informatie
over de bedrijfsvoering en de informatie over het gevoerde beleid. Dit jaar
heeft de minister van Financiën wederom een lidstaatverklaring voor EU-gelden
2007 opgesteld. Hier gaan wij in § 3.3 verder op in.3.1 Financiële informatie en saldibalansIn deze paragraaf gaan wij in op onze oordelen over de financiële
informatie in de jaarverslagen 2007. Onze verklaring van goedkeuring uit § 2.4
is mede gebaseerd op deze oordelen.We geven achtereenvolgens overzichten van de fouten en onzekerheden die
wij in de jaarverslagen hebben geconstateerd op het niveau van begrotingsartikelen,
het totaal van baten-lasten, saldibalans en op niveau van de jaarverslagen
als geheel.3.1.1 Fouten en onzekerheden in begrotingsartikelen,
de baten-lastendiensten en de saldibalansenHet totaalbedrag aan fouten en onzekerheden waarmee de tolerantiegrenzen
op artikelniveau zijn overschreden is € 123,5 miljoen voor de verplichtingen
en € 15,9 miljoen voor de uitgaven en ontvangsten. Wij hebben geen
overschrijdingen geconstateerd van de tolerantiegrenzen voor de saldibalans
en voor de baten-lastendiensten.In bijlage 2 zijn alle fouten en onzekerheden per begrotingsartikel, saldibalans
en het totaal van de baten-lastendiensten per begrotingshoofdstuk weergegeven.
In onderstaande overzichten is deze informatie op hoofdlijnen opgenomen. Overzicht 2a Geconstateerde fouten en
onzekerheden op artikelniveau in 2007 en 2006 VerplichtingenUitgavenOntvangstenFouten/onzekerheden 2007Aantal artikelen Bedrag aan fouten en onzekerheden (€ mln)Aantal artikelen Bedrag
aan fouten en onzekerheden (€ mln)Aantal artikelen Bedrag aan fouten
en onzekerheden (€ mln)Artikelen met overschrijding artikeltolerantie4123,5115,900Artikelen zonder over- schrijding artikeltolerantie192372,2195718,1196494,3Totaal196495,7196734,0196494,3 Totaal verantwoord bedrag 195 281,5 194 788,3 195 485,4 VerplichtingenUitgavenOntvangstenFouten/onzekerheden 2006Aantal artikelen Bedrag aan fouten en onzekerheden (€ mln) Aantal artikelen Bedrag aan fouten en onzekerheden
(€ mln) Aantal
artikelen Bedrag aan
fouten en onzekerheden (€ mln) Artikelen met overschrijding artikeltolerantie18538,025503,022 603,3Artikelen zonder overschrijding artikeltolerantie177233,3170174,019317,9Totaal195771,3195677,01952 621,2Totaal verantwoord bedrag 200 948,6 186 447,4 188 459,7 Overzicht 2b Geconstateerde fouten en
onzekerheden in de saldibalansen in 2007 en 2006 Fouten en onzekerheden in de saldibalansTotaal beoordeeld bedrag*Bedrag aan fouten en onzekerhedenSaldibalansen
met overschrijding van de tolerantie** (mln €)(mln €)Aantal2007570 355,5669,802006540 510,41 322,813* 2007: totaal beoordeeld bedrag 2007 zonder saldo Rijkshoofdboekhouding
i.t.t. 2006** 2007: aantal saldibalansen waarbij de tolerantiegrens is overschreden;
2006: aantal saldibalansposten waarbij de tolerantiegrens is overschreden.Het aantal begrotingsartikelen waarbij de tolerantiegrens is overschreden
bedraagt vier. Deze overschrijdingen deden zich voor bij vier begrotingshoofdstukken
(Justitie, Defensie, VROM en VWS).Bij het Ministerie van Justitie vloeien de geconstateerde fouten en onzekerheden
van € 15,5 miljoen in de verplichtingen en € 15,9 miljoen
in de uitgaven op artikel 91 (Algemeen) grotendeels voort uit onvolkomenheden
in het inkoopbeheer, waaronder het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels.
Het inkoopbeheer is een al langer bestaand probleem bij het Ministerie van
Justitie. Naast het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels dient
ook het inkoop- en betaalproces bij een aantal organisatieonderdelen verbeterd
te worden. Zo ontbreken regelmatig onderliggende documenten bij
facturen die ter betaling worden aangeboden, waardoor niet valt vast te stellen
of deze uitgaven rechtmatig zijn.De overschrijding van de artikeltolerantie bij het Ministerie van Defensie
betreft artikel 26 (Commando Dienstencentra). De geconstateerde fouten en
onzekerheden in de verplichtingen worden voornamelijk veroorzaakt door de
reeds langer bestaande problemen in het financieel beheer. Voorbeelden hiervan
zijn het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels, het ontbreken van
bewijsstukken zoals prestatieverklaringen en contracten en het niet juist
en volledig registreren van (aanvullende) verplichtingen.Het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
(VROM) heeft op artikel 8 (Verbeteren van de milieukwaliteit in de bebouwde
omgeving) een bedrag van ongeveer € 48,7 miljoen onrechtmatig verplicht.
Het gaat om subsidies aan decentrale overheden voor lokale maatregelen ter
verbetering van de luchtkwaliteit. Het Ministerie van VROM heeft de subsidies
toegekend op basis van subsidieaanvragen die op onderdelen niet voldoen aan
de eisen in het Besluit milieusubsidies. Daarnaast is er een hoger percentage
bevoorschot dan dat het Besluit Milieusubsidies toestaat.Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft in 2007
meerjarige subsidies verleend aan een sportfederatie. De sportfederatie besteedt
de middelen niet zelf, maar is verplichtingen aangegaan met derden (sportverenigingen
en -bonden). Op grond van de Algemene Wet bestuursrecht (Awb) had het Ministerie
van VWS hiervoor een wettelijke basis moeten creëren. Omdat deze wettelijke
basis ontbreekt, zijn de betreffende verplichtingen op artikel 46 (Sport)
voor een bedrag van € 32,6 miljoen onrechtmatig. De minister heeft
in de bedrijfsvoeringsparagraaf toegezegd dat hij de wijze van inschakeling
van de sportfederatie zal aanpassen, zodat deze rechtmatigheidsproblemen zich
niet meer voor zullen doen en, waar nodig, naar verwachting van de minister
voor 1 juli 2008, hersteld zullen zijn.3.1.2 Fouten en onzekerheden in financiële informatie
als geheelWij hebben geconstateerd dat de omvang van de fouten en onzekerheden in
de financiële informatie bij 25 van de 26 jaarverslagen de tolerantiegrenzen
voor de financiële informatie in het desbetreffende jaarverslag als geheel,
niet hebben overschreden. Bij één jaarverslag hebben de geconstateerde
fouten en onzekerheden de tolerantiegrenzen wel overschreden. Dit is het jaarverslag
2007 van het Ministerie van VROM.Het totaalbedrag van alle geconstateerde fouten in de verplichtingen van
het Ministerie van VROM omvat in totaal € 116,8 miljoen en heeft
daarmee de tolerantiegrens voor de financiële informatie in het jaarverslag
als geheel overschreden. Naast de hiervoor gerapporteerde onrechtmatigheid
van € 48,7 miljoen bij artikel 8, wordt de overschrijding voor een
belangrijk deel veroorzaakt door een onrechtmatigheid van € 59,6
miljoen in de verplichtingen van de huurtoeslag (artikel 3, Garanderen van
keuzemogelijkheden en betaalbaarheid op de woningmarkt). Zie verder § 3.1.5. 3.1.3 Experiment tolerantiegrenzenIn zijn brief van 20 december 2007 aan de Tweede Kamer1 heeft de minister van Financiën een voorstel gedaan voor het
wijzigen van de tolerantiegrenzen die worden gehanteerd om te bepalen of fouten
en onzekerheden door de ministers moeten worden gemeld in de bedrijfsvoeringsparagraaf.
Het voorstel is tot stand gekomen in overleg met de Algemene Rekenkamer. Het
doel van de gewijzigde tolerantiegrenzen is onder meer om de controledruk
en de administratieve last bij de departementen te verminderen en meer uniformiteit
te bereiken in de rapportering door de ministers en de Algemene Rekenkamer.
Tegelijkertijd dient het hoge niveau van rechtmatigheid te worden gehandhaafd.
De meest belangrijke doelstelling is echter dat de departementale auditdiensten
ruimte krijgen om meer risicogericht te controleren en daarbij te focussen
op meer kwalitatieve fouten. Hiermee wordt beoogd om die (financiële)
stromen en processen met een hoger risico met meer intensiteit en diepgang
te (kunnen) controleren dan minder risicovolle stromen en processen. Dit zou
er toe moeten leiden dat de aandacht meer uitgaat naar de echt belangrijke
fouten en de oorzaken daarvan en minder gericht is op het al dan niet overschrijden
van een tolerantie. Dit vereist dat de departementale auditdiensten aandacht
hebben voor de risico’s en daarbij goed onderbouwde vaktechnische afwegingen
maken.De Tweede Kamer heeft op 6 februari 2008 ingestemd met een experiment
om de voorgestelde tolerantiegrenzen gedurende twee jaar toe passen, voor
het eerst bij de jaarverslagen 2007. In bijlage 3 wordt een overzicht gegeven
van de oude en de nieuwe tolerantiegrenzen.Mede als gevolg van de nieuwe tolerantiegrenzen is het aantal overschrijdingen
op artikelniveau beduidend minder dan in 2006. Was er in 2006 nog sprake van
33 artikelen waarbij de tolerantiegrens was overschreden, dit jaar is dat
bij 4 artikelen het geval. Bij toepassing van de oude tolerantiegrenzen zou
er sprake zijn geweest van 27 artikeloverschrijdingen. Voor een deel wordt
dit verschil verklaard doordat over de gehele linie het totaalbedrag aan fouten
en onzekerheden is afgenomen bij de verplichtingen en – in iets mindere
mate – is toegenomen bij de uitgaven en ontvangsten. Het beeld per departement
is echter sterk wisselend.Zo is het totaalbedrag aan fouten en onzekerheden bij bijvoorbeeld de
Ministeries van Defensie, Buitenlandse Zaken (BuiZa), Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (LNV) en Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) duidelijk
afgenomen, maar onder meer bij de ministeries van Justitie, Verkeer en Waterstaat
(VenW) en Economische Zaken (EZ) duidelijk toegenomen. Bij de Ministeries
van Defensie, LNV en SZW zou dit ook bij toepassing van de oude tolerantiegrenzen
tot minder artikeloverschrijdingen hebben geleid dan in 2006. Bij de Ministeries
van Justitie en VenW zouden er meer artikeloverschrijdingen zijn gerapporteerd.In totaal worden er 23 artikeloverschrijdingen minder gerapporteerd dan
het geval zou zijn met toepassing van de oude tolerantiegrenzen. De fouten
en onzekerheden die met deze «overschrijdingen» samenhangen vinden
hun oorzaak voornamelijk in tekortschietend financieel beheer. De meest voorkomende
tekortkomingen betreffen:• het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels of onvoldoende
concurrentiestelling bij de Ministeries van BuiZa, Defensie, Justitie en SZW;• de registratie en het beheer van verplichtingen bij de Ministeries
van Defensie, VenW en het Infrastructuurfonds; • te ruime bevoorschotting of bevoorschotting op basis van onvoldoende
onderbouwde aanvragen bij het Ministerie van LNV;• de beheersing van de contracten bij het Ministerie van VenW en
het Infrastructuurfonds;• het doen van betalingen op basis van onvoldoende bewijs of ondeugdelijke
prestatieverklaringen.Ook de fouten en onzekerheden in de kinderopvang- en de zorgtoeslag zouden
tot een artikeloverschrijding hebben geleid bij toepassing van de oude tolerantiegrenzen.In de volgende paragrafen besteden wij aandacht aan een aantal kwalitatieve
fouten.3.1.4 Naleving Europese aanbestedingsregelsDe Europese Unie heeft sinds begin jaren 70 regels uitgevaardigd om te
bewerkstelligen dat alle bedrijven binnen de EU, ongeacht hun nationaliteit
kunnen meedingen naar de overheidsopdrachten binnen de EU. Daarnaast bevorderen
deze regels de transparantie en integriteit van het overheidshandelen. De
Nederlandse overheid heeft zichzelf verplicht deze regels na te leven. Toch
moet de Algemene Rekenkamer al een tiental jaren constateren dat er geregeld
sprake is van het overtreden van deze regels. Mede naar aanleiding daarvan
heeft ook de Tweede Kamer geïnformeerd naar het naleven van de Europese
aanbestedingsregels. Wij constateren dat ook over 2007 bij verschillende ministeries
sprake is van fouten en onzekerheden in de verplichtingen en uitgaven van
de ministeries als gevolg van het niet naleven van deze regels. Overzicht 3 Fouten en onzekerheden in
Europese aanbestedingen 2007  AantalVerplichtingenUitgaven   FoutOnzekerFoutOnzeker   (x € 1
mln.)(x € 1 mln.)(x € 1
mln.)(x € 1 mln.)Begrotingen     IIAStaten-Generaal221,6 0,2 IIBOverige HoCoSta’s60,2 0,2 IIIAZ2  0,3 IVKoninkrijksrelaties20,5   VBuiZa32,2   VIJustitie21024,19,9  VIIBZK111,8   VIIIOCW10,6   IXBFinanciën68  30,511,4XDefensie2152,72,8  XIVROM20,8   XIIVenW75,3   XIIIEZ40,3   XIVLNV410,2 3,2 XVSZW366,50,3  XVIVWS3217,12,6  AInfrastructuurfonds2*2,3   Totaal: € 187,6
mln.432126,215,634,411,4* = waarvan één aanbesteding gezamenlijk met het Ministerie
van VenW Uit ons onderzoek blijkt dat vaak onvoldoende tijdig rekening is gehouden
met de verplichting om aanbestedingen boven de daarvoor geldende drempelwaarde1 Europees aan te besteden, hetzij omdat te laat gerealiseerd
werd dat een cumulatie van opeenvolgende opdrachten bij een leverancier de
drempelwaarde zou kunnen overschrijden, hetzij omdat men onvoldoende tijdig
signaleerde dat de contracten van dienstverleners afliepen en daardoor te
weinig tijd resteerde voor het doorlopen van de Europese aanbestedingsprocedures.
Maar ook zien wij veel fouten en onzekerheden als gevolg van het niet naleven
van overige bepalingen uit de aanbestedingsregels, zoals de juiste wijze van
opdrachtstelling binnen raamcontracten, die zelf oorspronkelijk wel keurig
Europees aanbesteed zijn.Wij zijn van de geconstateerde fouten en onzekerheden nagegaan welke soort
van opdrachten zij betroffen.Uit figuur 4 blijkt dat onder de niet EU-conforme aanbestedingen veel
opdrachten voor ICT-projecten zitten. Daarnaast treffen wij opdrachten aan
voor transportmiddelen en enkele contracten met vervoerders (Transport); aankoop
van productiemateriaal zoals meetapparatuur en bedrijfskleding, maar ook materiaal
als drukwerk, boeken, abonnementen en kantoormeubilair (Materiaal); opdrachten
voor eenmalige producties en projecten zoals documentaire films of landelijke
evenementen (Projecten). Niet EU-conforme aanbestedingen voor inhuur personeel
komen bij het merendeel van de ministeries voor, maar hebben over het algemeen
een relatief gering financieel belang. Hetzij omdat inhuur plaatsvindt buiten
bestaande (mantel)contracten om, hetzij omdat de drempelwaarde voor de verplichting
tot Europees aanbesteden net overschreden wordt (Inhuur Personeel). Ten slotte
zijn er nog vele niet EU-conforme aanbestedingen aangetroffen voor uitbestede
diensten zoals diverse facilitaire en management contracten (Overige diensten).Wij constateren dat de regelgeving nogal eens als lastig wordt ervaren.
Voor departementen met een sterk gedecentraliseerde inkoopfunctie is het lastig om te bewaken dat ministeriebreed de cumulatie van soortgelijke
opdrachten blijvend getoetst wordt aan de drempelwaarden voor Europese aanbesteding.
Daarnaast worden de in deze procedures voorgeschreven doorlooptijden vaak
als belemmerend ervaren voor projecten onder tijdsdruk. Soms ligt dat aan
de aard van de betreffende opdracht, denk bijvoorbeeld aan ICT-projecten waaruit
naar voren komt dat een vervolgfase noodzakelijk is of aan een acute behoefte
aan extra inhuur van personeel. Enkele ministeries geven aan dat soms bewust
wordt afgeweken van de aanbestedingsregels bijvoorbeeld om de continuïteit
van de bedrijfsvoering niet in gevaar te brengen. Een enkele keer ziet een
ministerie zich voor een voldongen feit geplaatst, bijvoorbeeld omdat een
interdepartementale werkgroep waarin het ministerie participeert bij een leverancier
bestelt waar het departement al eerder een soortgelijke aankoop heeft gedaan.
In veel gevallen lijkt het er echter op dat het ministerie te laat beseft
heeft dat een Europees aanbestedingstraject doorlopen moet worden. De Algemene
Rekenkamer beveelt de ministers aan om tijdiger en zorgvuldiger af te wegen
of en wanneer Europese aanbesteding noodzakelijk is. Wij zijn van mening dat
de hardnekkigheid van deze problematiek verdiepende aandacht van de ministers
vergt in de zin van een nadere analyse van de achtergronden en oorzaken van
deze problemen. Deze analyse moet dan de aanzet vormen voor structurele verbeteringen.
De Algemene Rekenkamer is verder van mening dat als regelgeving als te knellend
of onwerkbaar wordt ervaren, de oplossing moet worden gezocht in aanpassing
van de regelgeving en niet in bij voortduring al dan niet«bewust»
afwijken van de regels.3.1.5 Fouten en onzekerheden in de uitvoering door
de Belastingdienst bij de toeslagen hebben gevolgen voor andere ministeriesDe Dienst Toeslagen van de Belastingdienst van het Ministerie van Financiën
is verantwoordelijk voor de uitvoering van de inkomensafhankelijke toeslagen.
Voor de wetgeving en het beleid zijn de volgende ministeries verantwoordelijk:
voor de kinderopvangtoeslag: het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
(OCW); voor de huurtoeslag: het Ministerie van VROM en voor de zorgtoeslag:
het Ministerie van VWS. Deze ministeries nemen in hun begrotingen in beleidsartikelen
bedragen op voor deze toeslagen. Fouten en onzekerheden die door de Belastingdienst
worden veroorzaakt bij de bevoorschotting en toekenning van de toeslagen worden
toegerekend aan het beleidsartikel van het betreffende ministerie.In totaal hebben wij in de voorschotten en de definitieve toekenningen
in 2007 voor € 211,6 miljoen aan fouten en onzekerheden geconstateerd.Zo werd in 2007 door de Belastingdienst ruim € 59,6 miljoen
aan huurtoeslag foutief toegekend, vooral omdat de Belastingdienst wijzigingsformulieren
van de aanvrager niet of niet juist heeft verwerkt. Mede hierdoor wordt de
tolerantiegrens voor de financiële informatie in het jaarverslag 2007
van het Ministerie van VROM als geheel overschreden. Bij de zorgtoeslag werd
in 2007 € 73,3 miljoen aan voorschotten foutief toegekend. Dit heeft
niet geleid tot een overschrijding van de tolerantie van het beleidsartikel
bij het Ministerie van VWS. Bij de kinderopvangtoeslag was er in 2007 sprake
van een onzekerheid over de rechtmatigheid van € 72 miljoen. Dit
bedrag heeft de Belastingdienst aan werkgeversbijdragevervangende kinderopvangtoeslag
uitgekeerd. Om te controleren of er inderdaad geen werkgeversbijdrage was
ontvangen, dienden de gegevens over de werkgeversbijdragen gecontroleerd te
worden. Deze bleken echter niet betrouwbaar te zijn en daardoor voor de controle
door de Belastingdienst niet bruikbaar. Daarop heeft de Belastingdienst
besloten deze controle niet verder uit te voeren. Hierdoor is er op dit onderdeel
sprake van een ontoereikend beleid voor misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O-beleid).
Het bedrag van deze onzekerheid blijft ook hier binnen de tolerantiegrens
van het beleidsartikel bij het Ministerie van OCW.3.1.6 Omvang fouten en onzekerheden bij het Ministerie
van FinanciënBij het Ministerie van Financiën worden vrijwel alle uitgaven (86%)
en ontvangsten (97%) verantwoord op beleidsartikel 1, Belastingen.
Ook in absolute zin is het een groot beleidsartikel: € 4 214,2
miljoen aan uitgaven en € 121 500,7 miljoen aan ontvangsten.
Dit betekent dat fouten en onzekerheden in de uitgaven en ontvangsten nagenoeg
nooit de afgesproken tolerantiegrenzen zullen overschrijden. Ofschoon de financiële
informatie in het Jaarverslag 2007 van het Ministerie van Financiën voldoet
aan de eisen die de CW 2001 stelt, hebben wij wel degelijk fouten en onzekerheden
geconstateerd. Het bedrag aan rechtmatigheidsfouten en -onzekerheden in de
uitgaven en ontvangsten bedraagt € 134,6 miljoen en het bedrag aan
fouten en onzekerheden in de deugdelijke weergave bedraagt € 407,7
miljoen. Hoewel deze bedragen ten opzichte van de totale gerealiseerde uitgaven
en ontvangsten gering zijn (0,11% respectievelijk 0,33% van
de gerealiseerde uitgaven en ontvangsten) zijn zij dat in absolute zin niet.
Daarnaast bestaat er nog onzekerheid over de volledigheid van de ontvangsten
voor een bedrag van € 334,9 miljoen. Ook in de saldibalans hebben
wij voor € 143,9 miljoen aan fouten en voor € 151,6 miljoen
aan onzekerheden geconstateerd.De fouten hebben onder meer betrekking op het niet naleven van de Europese
aanbestedingsregels (€ 30,5 miljoen), het mislopen van inkomstenbelasting
als gevolg van onvoldoende controle (€ 41,4 miljoen) het ten onrechte
als loonheffing verantwoorden (€ 45 miljoen).Het bedrag aan onzekerheden heeft voor het grootste deel betrekking op
de deugdelijke weergave van ontvangen loonheffing. Voor € 280 miljoen
is het onzeker of dit bedrag als loonheffing kan worden aangemerkt. Daarnaast
bestaat er onzekerheid over een bedrag van € 60 miljoen waarvan
het onzeker is of dit terecht als vennootschapsbelasting is verantwoord. Tot
slot bestaat er voor een bedrag van € 36 miljoen onzekerheid over
de rechtmatigheid van materiële uitgaven en voor een bedrag van € 11,4
miljoen onzekerheid in verband met het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels.3.1.7 SlotwettenDe Staten-Generaal autoriseren de bedragen die de minister mag uitgeven
wanneer zij de begrotingswetten en de eerste en tweede suppletoire wetten
aannemen. De minister mag niet meer uitgeven dan het bedrag dat geautoriseerd
is. Als de minister dat wel doet, moet dat alsnog door de Staten-Generaal
bij slotwet geautoriseerd worden, anders zijn die uitgaven onrechtmatig. In
de slotwet mogen geen beleidsmatige mutaties zijn opgenomen, omdat er geen
beleidsinhoudelijke behandeling van dat document meer plaatsvindt.1 Wanneer de Staten-Generaal de slotwet aannemen, autoriseren
zij daarmee de overschrijdingen en is er geen sprake meer van onrechtmatige
uitgaven. Daarom geven wij onze oordelen over de financiële informatie
in de jaarverslagen onder het voorbehoud dat de slotwetten door
de Staten-Generaal worden aangenomen. Hieronder staat een totaaloverzicht
van de overschrijdingen. Overzicht 4 Geconstateerde begrotingsoverschrijdingen
2003–2007 (slotwetmutaties)  VerplichtingenUitgaven Aantal artikelenBedrag (€ mln)Aantal
artikelenBedrag (€ mln) Overschrijdingen 2007653 894,9542 208,7 Overschrijdingen 2006638 413,1521 604,1 Overschrijdingen 20057711 207,0497 236,5 Overschrijdingen 20049210 252,2686 016,2 Overschrijdingen 20031334 322,8802 915,3Toezicht Ministerie FinanciënDe minister van Financiën heeft een belangrijke coördinerende
rol bij de oplevering van de verantwoordingsstukken (artikel 60 CW). Dit is
van belang ten einde te verzekeren dat de Staten-Generaal voorzien worden
van de juiste, door de Algemene Rekenkamer onderzochte verantwoordingsstukken.Dit jaar heeft het Ministerie van VROM op een laat tijdstip (17 april
2008), één maand na het verstrijken van de oorspronkelijke deadline,
de definitieve jaarstukken aan de minister van Financiën aangeboden.
De slotwet van het Ministerie van VROM 2007 bevatte nog een passage over een
onrechtmatig toegekende milieusubsidie die naar de mening van de minister
van Financiën niet in de slotwet maar in de bedrijfsvoeringsparagraaf
thuishoort. Op 23 april 2007 is dit via correctiebladen in het jaarverslag
en de slotwet van het Ministerie van VROM verwerkt. De minister van Financiën
bracht ons op 24 april op de hoogte van zijn visie over dit punt en over
deze ongewenste gang van zaken rondom de jaarafsluiting bij VROM. Hij gaf
aan dat met het Ministerie van VROM afgesproken is het proces te evalueren.3.2 Informatie over bedrijfsvoering en beleidElke minister neemt in het jaarverslag een bedrijfsvoeringsparagraaf op.
De bedrijfsvoeringsparagraaf heeft betrekking op de bedrijfsvoering van alle
onder een ministerie vallende dienstonderdelen. Hiermee leggen de ministers
in hun jaarverslag verantwoording af over de rechtmatigheid van de begrotingsuitvoering,
de totstandkoming van de beleidsinformatie, over het gevoerde financieel beheer
en materieelbeheer en over de overige aspecten van de bedrijfsvoering.De informatie over de bedrijfsvoering dient op grond van de CW 2001 op
een deugdelijke wijze tot stand te komen. Om tot dit oordeel te komen hebben
wij dit jaar bij alle ministeries onderzocht:• of de minister beschikt over een procedure voor de totstandkoming
van de bedrijfsvoeringsparagraaf waarin de bevoegdheden en verantwoordelijkheden
van alle actoren zijn vastgelegd;• of de minister vooraf criteria heeft geformuleerd voor wat moet
worden aangemerkt als opmerkelijke zaken en tekortkomingen in de bedrijfsvoering;• of het verloop van het totstandkomingsproces controleerbaar is
en of het afwegingsproces daarbij transparant is vastgelegd. Op grond van deze onderzochte aspecten constateren wij dat de informatie
over de bedrijfsvoering in de bedrijfsvoeringsparagrafen van de jaarverslagen
2007 over het geheel genomen deugdelijk tot stand is gekomen. Het proces van
de totstandkoming van de bedrijfsvoeringsparagraaf kan echter nog verder worden
verbeterd, zoals bij het Ministerie van VROM.Bij vrijwel alle ministeries is het afwegingsproces waarbij wordt bepaald
over welke onderwerpen in de bedrijfsvoeringsparagraaf wordt gerapporteerd
niet transparant. Ook zijn hiervoor vrijwel nergens criteria geformuleerd.Ook de informatie over het beleid dient op een deugdelijke wijze tot stand
te komen. Wij hebben dit jaar bij alle ministeries onderzocht:• of het proces ordelijk en controleerbaar is verlopen;• of de informatie voldoet aan de verslaggevingseisen;• of deze informatie niet strijdig is met de financiële informatie.Op grond hiervan constateren wij dat de beleidsinformatie van de jaarverslagen
2007 deugdelijk tot stand is gekomen en voldoet aan de verslaggevingseisen.
In onze rapporten bij de departementale jaarverslagen vragen wij wel aandacht
voor:• de kwaliteit van het totstandkomingsproces: deze kan verbeterd
worden door goede dossiervorming en standaardisering van procesbeschrijvingen;• het naleven van de Rijksbegrotingsvoorschriften;• het toezicht op de betrouwbaarheid van de beleidsinformatie die
door externen wordt aangeleverd.Zo zijn bij het Ministerie van Justitie verbeterpunten onderkend in het
proces van totstandkoming van de beleidsinformatie die afkomstig is van de
verschillende uitvoerende diensten (Dienst Justitiële Inrichtingen en
Dienst Terugkeer & Vertrek). De controleerbaarheid van de totstandkoming
is daar een probleem, doordat de diensten hun eigen informatiesystemen hebben,
die niet op elkaar aansluiten. Ook het totstandkomingsproces van de beleidsinformatie
bij het Openbaar Ministerie (OM) is nog onvoldoende ordelijk en controleerbaar
doordat de betrouwbaarheid van het gebruikte informatiesysteem nog onvoldoende
gewaarborgd is.Bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)
is gebleken dat de administraties van de politie en die van het OM over het
aantal verdachten niet volledig met elkaar overeenkomen.De oorzaak hiervan zijn definitieverschillen. Dit brengt het risico met
zich mee dat er onvoldoende of onjuiste sturingsinformatie is.Naast een beoordeling van de deugdelijke totstandkoming van de beleidsinformatie
in de jaarverslagen doen wij ook verdiepend onderzoek naar de beschikbaarheid
en bruikbaarheid van de beleidsinformatie. Onze bevindingen daarover staan
in hoofdstuk 5.3.3 Nederlandse lidstaatverklaringGelijktijdig met de jaarlijkse rapporten bij de jaarverslagen van de ministeries
verschijnt ons Rapport bij de EU-lidstaatverklaring 2007. De EU-lidstaatverklaring
is een jaarlijkse verklaring waarin de minister van Financiën sinds 2006
namens het kabinet een uitspraak doet over zowel de kwaliteit van de systemen
voor het financiële beheer als over de wettigheid en regelmatigheid van
de bestedingen van EU-fondsen in gedeeld beheer in Nederland. Het kabinet heeft in 2006 besloten om jaarlijks een nationale verklaring
op te gaan stellen over het beheer en de besteding van EU-gelden in Nederland.
Deze is gericht aan de Europese Commissie en aan de Nederlandse Staten-Generaal
en is door Nederland op vrijwillige basis ingevoerd. Met de invoering van
een jaarlijkse lidstaatverklaring wil Nederland bijdragen aan een beter beheer,
een betere verantwoording en een betere controle van de gelden die Nederland
afdraagt aan de EU en vanuit de EU ontvangt. Als de ervaringen positief zijn
en de andere lidstaten dit initiatief gaan volgen, zou dit op termijn kunnen
bijdragen aan een positief oordeel van de Europese Rekenkamer bij de Europese
rekeningen. De Algemene Rekenkamer is gevraagd om jaarlijks een oordeel te
geven over de EU-lidstaatverklaring. Op dit verzoek van de minister van Financiën
heeft de Algemene Rekenkamer positief gereageerd. Dit is het tweede jaar dat
wij een rapport bij de Nederlandse EU-lidstaatverklaring hebben opgesteld.Lidstaatverklaring 2007De lidstaatverklaring over 2007 beperkt zich tot de Europese fondsen voor
het gemeenschappelijk landbouwbeleid. De komende jaren zal de verklaring echter
ook de andere Europese fondsen gaan omvatten die Nederland samen met de Europese
Commissie beheert. Over het Europees boekjaar voor het gemeenschappelijk landbouwbeleid
(16 oktober 2006 tot en met 15 oktober 2007) is bij het Europees
Landbouwgarantiefonds en het Europees fonds voor plattelandsontwikkeling respectievelijk € 1 013,1
miljoen en € 18,1 miljoen aan uitgaven gedeclareerd.De Nederlandse EU-lidstaatverklaring 2007 is opgebouwd op basis van de
deelverklaring en bijbehorende consolidatiestaat van de minister van LNV.
Materiële onregelmatigheden die worden gemeld in de deelverklaring, zullen
ook in de lidstaatverklaring terug te vinden zijn in de vorm van een voorbehoud,
eventuele verbetermaatregelen of opmerkingen.Ons oordeel over de lidstaatverklaring 2007 is in het algemeen positief.
Verbeteringen zijn nog mogelijk in het proces van verwerking van inspectieresultaten
en de koppeling van deze resultaten aan een oordeel over de wettigheid en
regelmatigheid van de transactie tot op het niveau van de eindbegunstigden.
Voor een nadere toelichting verwijzen wij naar ons Rapport
bij de EU-lidstaatverklaring dat u kunt vinden via onze website (www.rekenkamer.nl). 4 BEDRIJFSVOERING 2007Een goed functionerende overheid is transparant en legt verantwoording
af over wat zij doet. Bij een goed functionerende overheid is de sturing en
beheersing («control») op orde. De (interne) sturing en beheersing
van de primaire en ondersteunende processen, gericht op het realiseren van
taken en doelen van het ministerie, wordt ook wel «bedrijfsvoering»
genoemd.Onder bedrijfsvoering vallen onder meer het financieel beheer en het materieelbeheer
en processen op het gebied van personeel, informatievoorziening, administratie,
communicatie en huisvesting. Wij onderzoeken of de ministeries deze bedrijfsvoeringsprocessen
goed inrichten en uitvoeren. Als dat volgens ons niet het geval is, rapporteren
wij daarover in de rapporten bij de jaarverslagen. In welke termen dat gebeurt,
is afhankelijk van wat er precies aan de hand is. Als een negatieve ontwikkeling
meer is dan een incident, en ook enig (financieel) gewicht heeft, zullen wij
een onvolkomenheid constateren. De minister krijgt
daarmee het nadrukkelijke verzoek het probleem op korte termijn op te lossen.Bij hardnekkige problemen of problemen met een groot financieel belang
constateren wij een ernstige onvolkomenheid. Als
de minister volgens ons te weinig doet om de problemen in de bedrijfsvoering
op te lossen, dan kunnen wij overgaan tot het maken van bezwaar. Voorafgaand aan een bezwaar kunnen wij een bezwaaronderzoek uitvoeren om vast te stellen wat de structurele
problemen zijn.In dit hoofdstuk schetsen wij een rijksbreed beeld van de ontwikkeling
van onvolkomenheden in de bedrijfsvoering (§ 4.1). Vervolgens gaan
we in op ontwikkelingen in de bedrijfsvoering van verschillende departementen
(§ 4.2).4.1 Ontwikkeling in de bedrijfsvoeringIn 2007 hebben wij 57 onvolkomenheden bij 13 departementen geconstateerd.
Rijksbreed bedraagt het aantal onvolkomenheden één meer dan
vorig jaar, zoals figuur 5 laat zien. De figuur geeft ook inzicht in de mate
waarin onvolkomenheden worden opgelost.De onvolkomenheden die in 2002 zijn ontstaan, zijn inmiddels allemaal
opgelost. Van de onvolkomenheden uit 2003 resteert er nog één,
uit 2004 resteren er nog twaalf, uit 2005 nog vijf en uit 2006 nog negen.
Dit jaar zijn er twintig nieuwe onvolkomenheden bijgekomen.Van de 57 onvolkomenheden die we in 2007 hebben vastgesteld, zijn er 23
die uit 2004 of eerder dateren. Dertien daarvan zijn afkomstig van het Ministerie
van Defensie. Naar de achtergrond van deze onvolkomenheden hebben we in 2007
een bezwaaronderzoek ingesteld. We gaan daar in § 4.2.2 op in.De overige tien onvolkomenheden uit 2004 of eerder zijn van diverse ministeries:• het voorschotbeheer bij het Ministerie van BuiZa;• de informatiebeveiliging en het subsidiebeheer bij het Ministerie
van VWS;• het personeelsbeheer bij het Ministerie van Justitie;• de informatiebeveiliging bij het Ministerie van BZK;• het ICT-beheer en de financiële functie bij het Ministerie
van VROM;• het contractbeheer bij het Ministerie van SZW;• het verplichtingenbeheer bij het Ministerie van VenW;• het beheer van programma-uitgaven bij het Ministerie van LNV.De onvolkomenheden in de informatiebeveiliging en het ICT-beheer bij de
Ministeries van VWS, BZK en VROM hebben allemaal te maken met de invoering
van het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst (VIR) in 1997. Alle
drie de ministeries leven dit voorschrift nog onvoldoende na, al maken ze
geleidelijk aan vorderingen. De onvolkomenheid bij het Ministerie van VWS
betreft het agentschap College ter Beoordeling Geneesmiddelen (ACBG) en Nederlands
vaccininstituut (NVI). Bij het Ministerie van VROM gaat het daarbij
ook nog om de tekortkomingen in de werking van het ICT-beheer.Bij het Ministerie van BuiZa gaat het om het beheer van voorschotten voor
ontwikkelingssamenwerking (OS), waaronder de afwikkeling van (oude) voorschotten.
Naar aanleiding van ons bezwaar in 2006 stelde de minister van BuiZa een plan
van aanpak op ter verbetering van het voorschottenbeheer. Het is in 2007 verbeterd,
maar voldoet nog niet aan de eisen.Het subsidiebeheer van het Ministerie van VWS vertoont al jaren diverse
tekortkomingen. In 2007 heeft het ministerie de verbetertrajecten uit eerdere
jaren voortgezet en nieuwe maatregelen getroffen om de kwaliteit van het subsidiebeheer
te verbeteren. Op een aantal punten hebben de verbetermaatregelen nog niet
volledig het gewenste effect bereikt. De uitvoering van het subsidiebeheer
is in 2007 weliswaar verbeterd, maar voldoet nog niet aan de eisen die daaraan
gesteld zijn.Het personeelsbeheer bij het Ministerie van Justitie kende in de loop
der jaren een groot aantal verschillende tekortkomingen. Zo constateerden
wij sturings- en beheersingsproblemen ten aanzien van de personele processen,
fouten bij het bewust belonen en onvolledigheden in de personeelsdossiers.
Sommige problemen zijn opgelost, maar er zijn ook weer nieuwe ontstaan.Bij het Ministerie van SZW constateren wij al een paar jaar problemen
in het contractbeheer. Het gaat om het niet naleven van de regelgeving van
het contractbeheer en fouten in de toepassing van de Europese aanbestedingsregels.De financiële functie van het Ministerie van VROM functioneerde in
2004 onvoldoende, nadat de financieel-administratieve processen waren gecentraliseerd
en gestandaardiseerd. In de jaren daarna hebben wij verschillende tekortkomingen
in de financiële functie geconstateerd, zoals bij de registratie van
facturen, bij het verificatieproces en bij het betaalproces. Door deze tekortkomingen
werd de volledigheid van de voorschotten- en verplichtingenstand onvoldoende
beheerst, waardoor in een laat stadium grote correcties nodig waren.Bij het Ministerie van VenW is het verplichtingenbeheer sinds 2004 een
onvolkomenheid. Het gaat om de tijdige vastlegging en afwikkeling van de verplichtingen,
de invoercontrole en de afstemming tussen het contractenregister en het financiële
systeem. Als dat niet goed gebeurt, bestaat het risico dat een actueel inzicht
in de verplichtingenpositie ontbreekt.Het beheer van programma-uitgaven bij het Ministerie van LNV is ook sinds
2004 een onvolkomenheid. Er doen zich onder meer problemen voor bij de verplichtingenregistratie,
bij het stellen van subsidievoorwaarden en bij de voorschotbetalingen. De
situatie is in 2007 verbeterd: de omvang van de financiële stroom waar
de knelpunten zich voordoen is teruggebracht. De effectiviteit van een deel
van de maatregelen die het ministerie in 2007 heeft getroffen om het beheer
van programma-uitgaven te verbeteren zal echter nog moeten blijken.In 2007 constateren wij 20 nieuwe onvolkomenheden. De helft daarvan is
aangetroffen bij de Ministeries van BuiZa (vier), Financiën (drie) en Defensie (drie). De nieuwe onvolkomenheden hebben vooral te maken
met tekortkomingen in de beheers- en administratieve processen bij de ministeries.
Zo is het materieelbeheer bij het Ministerie van VenW en het subsidiebeheer
bij enkele directies van het Ministerie van OCW niet op orde en vertoont het
personeelsbeheer bij de Ministeries van BuiZa en Defensie tekortkomingen.
Bij het Ministerie van VROM schiet het financieel beheer van lokale maatregelen
luchtkwaliteit tekort. Problemen van administratieve aard hebben zich voorgedaan
bij de Ministeries van LNV en SZW.Van de 57 onvolkomenheden in 2007 zijn er drie ernstig:• het munitiebeheer bij het Ministerie van Defensie;• het financieel beheer van de inkomensafhankelijke toeslagen bij
de Belastingdienst van het Ministerie van Financiën;• het proces van jaarafsluiting van het Ministerie van VROM.In de volgende paragraaf gaan wij dieper in op de drie ernstige onvolkomenheden
in het financieel beheer en materieelbeheer.Het verloop van de ernstige onvolkomenheden door de jaren heen is opgenomen
in figuur 6.4.2 Financieel beheer en materieelbeheer in 2007Het totaal aantal onvolkomenheden is in 2007 weliswaar met één
gestegen ten opzichte van vorig jaar, maar het aantal ernstige onvolkomenheden
in het financieel beheer en materieelbeheer is gedaald van vijf naar drie.Van de vijf vorig jaar geconstateerde ernstige onvolkomenheden worden
er drie niet langer als «ernstig» gekwalificeerd, mede doordat
de betreffende departementen verbeteringsmaatregelen hebben. Het betreft:• het voorschottenbeheer van OS-gelden bij het Ministerie van BuiZa;• de gevolgen van implementatie van een nieuw financieel administratiesysteem
bij het Ministerie van SZW;• het subsidiebeheer bij het Ministerie van VWS. Hieronder gaan wij in op de drie ernstige onvolkomenheden in het financieel
beheer en materieelbeheer in 2007 (§ 4.2.1) en op voorgenomen bezwaar
en bezwaaronderzoek (§ 4.2.2).4.2.1 Ernstige onvolkomenhedenMinisterie van Financiën: inkomensafhankelijke toeslagenVorig jaar oordeelden wij dat het financieel beheer van de inkomensafhankelijke
toeslagen (zorg, huur en kinderopvang) ernstige onvolkomenheden vertoonde.
Daarbij baseerden we ons op de structurele aard van de problemen en het grote
aantal burgers dat hierdoor getroffen werd.Zowel bij het bepalen van de voorschotten als bij het definitief toekennen
van de toeslagen zijn er in 2007 minder fouten gemaakt dan voorheen. Dit is
het gevolg van het intensieve toezicht door de Belastingdienst en van het
feit dat nog niet alle toeslagen definitief zijn toegekend.In totaal is in 2007 voor € 211,6 miljoen aan fouten en onzekerheden
vastgesteld. Een flink deel daarvan bestaat uit de onzekerheid die is geconstateerd
bij de kinderopvangtoeslag: € 72 miljoen. De Belastingdienst heeft
dat bedrag aan werkgeversbijdragevervangende kinderopvangtoeslag uitgekeerd.
Om te controleren of er inderdaad geen werkgeversbijdrage was ontvangen, dienden
de gegevens over de werkgeversbijdragen gecontroleerd te worden. Deze bleken
echter niet betrouwbaar te zijn en daardoor niet bruikbaar voor de controle
door de Belastingdienst. Daarop heeft de Belastingdienst besloten deze controle
niet verder uit te voeren. Door deze controle verder achterwege te laten maakt
de Belastingdienst zich kwetsbaar voor misbruik of oneigenlijk gebruik (M&O)
van de toeslag. Er is op dit onderdeel dus sprake van een ontoereikend M&O-beleid.Verder heeft de Belastingdienst in 2007 ruim € 59,6 miljoen
aan huurtoeslag foutief toegekend. Deze fouten hebben bij het Ministerie van
VROM geleid tot een overschrijding van de tolerantiegrens op niveau van het
begrotingshoofdstuk.Door bovengenoemde problemen en het feit dat er nog onvolkomenheden zijn
in het financieel beheer van de toeslagen zijn wij van mening dat er bij het
beheer van de toeslagen, ondanks de gerealiseerde verbeteringen, nog steeds
sprake is van een ernstige onvolkomenheid.Ministerie van Defensie: munitiebeheer defensiebreedWij constateren al jaren onvolkomenheden in het wapen- en munitiebeheer
van het Ministerie van Defensie, waarvan de onvolkomenheid munitiebeheer ernstig
is.Het munitiebeheer is vergeleken met vorig jaar bij geen van de defensieonderdelen
verbeterd. Wij zien daarvoor twee belangrijke oorzaken. De eerste is de foutgevoeligheid
en complexiteit van een nieuw «warehouse managementsysteem» (computergestuurd
voorraadbeheersysteem) voor de munitie. De tweede is de versnippering van
de munitieketen1. Dat leidt onder andere communicatieproblemen
en een te grote spreiding van kundig personeel en onduidelijkheid over verantwoordelijkheden.
Bovendien wordt bij een geconstateerd verschil van munitie niet altijd de
daarvoor geldende regelgeving gevolgd. Over 2007 merken we het munitiebeheer
daarom aan als ernstige onvolkomenheid.Ministerie van VROM: het proces van jaarafsluiting 2007De jaarafsluiting van 2007 is bij het Ministerie VROM niet goed verlopen.
Het jaarverslag en de slotwet van het Ministerie van VROM zijn te laat aan het Ministerie van Financiën opgeleverd (namelijk op 17 maart
2008 in plaats van op de afgesproken datum van 14 maart 2008). Interne
deadlines werden door het Ministerie van VROM niet gehaald, zo heeft de directie
Financieel-economische zaken (FEZ) de definitieve slotwet en de saldibalans
niet op 21 februari 2008 maar pas op 14 maart 2008 bij de departementale
auditdienst aangeleverd. De auditdienst moest wederom als medesamensteller
van de stukken optreden waardoor de controlerende functie in het gedrang kwam.
In het jaarverslag, de versie van 17 maart, en in de slotwet waren nog
correcties noodzakelijk. Uiteindelijk bleek de financiële omvang van
de vele correcties zodanig omvangrijk dat een nieuw jaarverslag, een nieuwe
slotwet en vervolgens ook een nieuw samenvattend auditrapport uitgebracht
moest worden op 17 april 2008. Deze nieuwe slotwet bevatte echter nog
een passage die als doel had een onrechtmatigheid te corrigeren, iets waar
de slotwet uitdrukkelijk niet voor bedoeld is. De vermelding van een onrechtmatigheid
hoort immers in de bedrijfsvoeringsparagraaf thuis. Op 23 april is dit
met behulp van correctiebladen in het jaarverslag en de slotwet geamendeerd.De auditdienst heeft aangegeven dat over 2007 de kwetsbaarheid van het
totstandkomingproces van het jaarverslag van het Ministerie van VROM is toegenomen,
zoals blijkt uit de vertraagde oplevering van (tussen)producten, die kwalitatief
nog ontoereikend waren, en de daaruit voortvloeiende grotere belasting voor
de actoren aan het eind van het proces (vooral de directie FEZ en de AD).We zijn van mening dat de directie FEZ haar verantwoordelijkheid voor
het opmaken van het jaarverslag actiever moet invullen. De directie FEZ zou
de diensten strakker moeten aansturen, zodat betrouwbare informatie tijdig
voor de jaarafsluiting beschikbaar komt. Hiervan was over 2007 duidelijk geen
sprake en dat heeft tot aanzienlijke vertragingen en noodzakelijk correcties
geleid. Op grond van dit alles kwalificeren wij de jaarafsluiting 2007 van
het Ministerie van VROM als een ernstige onvolkomenheid.4.2.2 Bezwaar en bezwaaronderzoekDe CW 2001 geeft de Algemene Rekenkamer de mogelijkheid bezwaar te maken
tegen het financieel beheer, het materieelbeheer of de verantwoording daarover.
Dit is het zwaarste instrument dat wij in kunnen zetten om verbeteringen bij
een ministerie af te dwingen. We doen dit dan ook alleen bij hardnekkige,
verwijtbare problemen, waaraan geen of te weinig merkbare aandacht wordt besteed.Voorafgaand aan een bezwaar kunnen wij een bezwaaronderzoek uitvoeren.
Dit onderzoek dient als onderbouwing voor een eventueel bezwaar. In een bezwaaronderzoek
onderzoeken we wat de oorzaak van de problemen is en wat de mogelijke oplossingen
zijn. Wanneer de minister al een verbeterplan heeft opgesteld of maatregelen
heeft genomen, nemen wij deze mee in onze overweging. Met onze bezwaaronderzoeken
beogen wij een bijdrage te leveren aan de definitieve oplossing van structurele
problemen, ook als deze niet binnen een jaar op te lossen zijn. Een bezwaaronderzoek
kan daarom meerdere jaren duren. Over de voortgang rapporteren we ieder jaar
in onze rapporten bij de jaarverslagen.De bedoeling van een bezwaaronderzoek is dus om te voorkomen dat wij het instrument van bezwaar maken in moeten zetten.
Als we ons toch genoodzaakt zien daadwerkelijk bezwaar te maken, kondigen
wij dit tijdig aan bij de minister. Deze krijgt zo de gelegenheid een verbeterplan
te maken. Als dat verbeterplan voldoende is, dan handhaven wij ons bezwaar
niet. De minister krijgt dan de mogelijkheid om het verbeterplan uit
te voeren en de onvolkomenheden en de oorzaken daarvan binnen een realistisch
tijdpad op te lossen. Is het verbeterplan onvoldoende, dan handhaven wij het
bezwaar wel. Daarmee geven wij de minister en de Tweede Kamer een dringend
signaal: wij vinden dat het ministerie een ernstig probleem onvoldoende aanpakt.Na het maken van een bezwaar blijven wij de onvolkomenheden met aandacht
volgen tot deze opgelost zijn. Ook als wij een bezwaar niet hebben gehandhaafd,
blijven wij de uitvoering van verbeterplannen en de onvolkomenheden nauwlettend
volgen.Bezwaaronderzoek Defensie: structurele oorzaken en het
verbeterprocesIn ons Rapport bij het Jaarverslag 2006 van het Ministerie van Defensie
hebben wij een bezwaaronderzoek aangekondigd naar de sturing en beheersing
bij het ministerie. Dat hebben we gedaan omdat er al meerdere jaren onvolkomenheden
waren in het financieel beheer en het materieelbeheer. Bij een uitvoeringsorganisatie
als het Ministerie van Defensie ondersteunt de bedrijfsvoering direct het
primaire proces. Onvolkomenheden in bijvoorbeeld het materieelbeheer kunnen
rechtstreeks gevolgen hebben voor de operationele inzetbaarheid van (delen
van) het leger. In het bezwaaronderzoek, dat wij in 2007 hebben uitgevoerd,
hebben we ons gericht op de onderliggende structurele oorzaken van problemen
binnen de sturing en beheersing en op het verbeterproces dat het ministerie
inzet. Tijdens het onderzoek kwam een aantal inhoudelijke oorzaken naar voren
voor de onvolkomenheden in de bedrijfsvoering:• reorganisaties;• gebrek aan ervaren, goed opgeleid personeel;• gebrek aan administratieve discipline,• gebrekkige communicatie over de procesketen• prioriteit van de primaire taakuitvoering (operationele inzetbaarheid,
tijdige betalingen) boven het beheer.Ook heeft het Ministerie van Defensie veel gedetailleerde interne regelgeving
die het beheer er niet makkelijker op maakt.Wij merken overigens wel op dat het ministerie op sommige oorzaken weinig
invloed kan uitoefenen. Zo waren de meeste reorganisaties bij het ministerie
in de afgelopen jaren een gevolg van de taakstelling uit het regeerakkoord
van het kabinet-Balkenende I (Strategisch akkoord 20021 ). Tegelijkertijd is het takenpakket van het ministerie er niet kleiner
op geworden.In de verbeterplannen die het ministerie maakt om de problemen in de bedrijfsvoering
op te lossen, komen de door ons geconstateerde oorzaken onvoldoende aan bod,
terwijl het aanpakken van de dieperliggende inhoudelijke oorzaken juist een
voorwaarde is voor het oplossen van problemen.Uit ons bezwaaronderzoek kwam naar voren dat de onderliggende oorzaken
van problemen bij het Ministerie van Defensie nauw met elkaar samenhangen
en elkaar versterken. Wij concluderen dan ook dat de problemen in de bedrijfsvoering
niet in één jaar op te lossen zijn. Een aantal onvolkomenheden
in het financieel beheer zijn wel binnen die termijn op te lossen, maar om
de bedrijfsvoering als geheel te verbeteren is meer tijd nodig. Wij denken
dat het ministerie dit op zijn vroegst in 2010 kan realiseren. Uiterlijk begin
maart 2009 verwachten wij van het ministerie dat het een duidelijk zichtbare
en werkende verbetersystematiek heeft neergezet,
waarmee de problemen naar ons idee structureel kunnen worden opgelost. We
verwachten dat de eerste verbeteringen in het financieel beheer in maart 2009 in werking zichtbaar zijn. Het ministerie
zal zelf moeten bepalen welke punten het in 2008 wil verbeteren en hoe.Voor het materieelbeheer verwachten wij in maart 2009 een totaalplan met
keuzes voor specifieke problemen die aangepakt gaan worden. Het bezwaaronderzoek
zal dan ook indien nodig doorlopen tot 2010.Vervolg op bezwaar voorschotbeheer Buitenlandse ZakenVanaf 1991 constateren wij dat bij het Ministerie van BuiZa het beheer
van openstaande voorschotten voor OS-gelden ontoereikend is. Naar aanleiding
van ons vervolgbezwaaronderzoek in 2006 hebben wij vorig jaar bezwaar gemaakt
tegen het voorschottenbeheer bij het ministerie. In reactie daarop heeft de
minister van BuiZa het verbeterplan Plan van aanpak ter
verbetering van het voorschottenbeheer opgesteld. Dit was voor ons
aanleiding om het bezwaar niet te handhaven en de minister de gelegenheid
te geven in 2007 het verbeterplan uit te voeren.Wij concluderen dat de maatregelen uit het verbeterplan in 2007 hebben
bijgedragen aan een verbetering in het beheer van voorschotten bij het Ministerie
van BuiZa. Vooral de managementinformatie is verbeterd. Ook is een groot deel
van de openstaande oude voorschotten (tot en met 2002) afgewikkeld.De ambitie van de minister voor OS om eind 2007 het grootste deel van
alle openstaande voorschotten te hebben afgewikkeld is ambitieus gebleken.
De minister voor OS verwacht eind 2008 het restant aan oude voorschotten (€ 127
miljoen) te hebben afgewikkeld. Gezien de vooruitgang die het Ministerie van
BuiZa heeft geboekt in 2007 kwalificeren wij de onvolkomenheid bij het voorschotbeheer
niet langer als «ernstig» en zullen wij ook geen bezwaar maken.
Wel zullen wij het voorschottenbeheer nauwgezet blijven volgen, totdat de
tekortkomingen structureel zijn opgelost.Ministerie van Financiën: nieuw bezwaaronderzoek
bij de BelastingdienstBij het Ministerie van Financiën is voor het derde opeenvolgende
jaar sprake van (ernstige) onvolkomenheden bij het financieel beheer van de
inkomensafhankelijke toeslagen, uitgevoerd door de Belastingdienst. Naast
het beheer van de toeslagen constateren wij bij de Belastingdienst ook andere
onvolkomenheden. Veelal hebben deze problemen te maken met automatisering
of met het financieel beheer in brede zin. Het blijkt lastig om de veelheid
aan problemen structureel en tegelijkertijd aan te pakken. Het gevaar bestaat
dat bij het oplossen van het ene probleem de aandacht voor andere problemen
vermindert.Wij hebben daarom besloten om in 2008 een bezwaaronderzoek in te stellen.
Veel van de problemen zijn bekend bij het Ministerie van Financiën, zoals
blijkt uit de door de staatssecretaris van Financiën aangekondigde Vereenvoudigingsoperatie
Belastingdienst. Het ministerie is bezig met het vinden en implementeren van
oplossingen. Daarbij ligt de nadruk op de automatisering.Ons onderzoek richt zich niet alleen op de toeslagen, maar ook op de reguliere
bedrijfsvoeringsprocessen. We zijn daarbij vooral op zoek naar een structurele
aanpak, waarbij binnen een realistische termijn alle bedrijfsvoeringsprocessen
bij de Belastingdienst in opzet en in werking
weer afdoende kunnen functioneren. Ons bezwaaronderzoek bij het Ministerie
van Financiën zal daarom waarschijnlijk meerjarig zijn, net als bij het
lopende bezwaaronderzoek bij het Ministerie van Defensie. 5 BELEIDSINFORMATIE NADER BESCHOUWDOp Prinsjesdag, de derde dinsdag in september, presenteert het kabinet
de begroting met daarin de plannen voor het komende jaar. Ruim anderhalf jaar
later presenteren de ministers hun jaarverslagen. Dit doen zij op Verantwoordingsdag,
de derde woensdag in mei. Zo wordt invulling gegeven aan de cyclus die in
Den Haag «Van Beleidsbegroting tot Beleidsverantwoording» (VBTB)1 wordt genoemd. Het doel van VBTB is het streven naar
een resultaatgerichte en transparante begroting en verantwoording, zodat de
Tweede Kamer met de ministers een beleidsinhoudelijk debat kan voeren over
de resultaten van het gevoerde beleid en de kosten die daarmee gemoeid zijn.
De Tweede Kamer en de ministers kunnen vervolgens het daaruit voortvloeiende
inzicht gebruiken bij een volgende begrotingsbehandeling en zo sturing geven
aan het beleid.Wij constateren dat zowel de Tweede Kamer als de ministeries het belang
van kwalitatief goede verantwoording onderkennen. Dit blijkt onder meer uit
de steun die zij geven aan een experiment met de jaarverslagen van de Ministeries
van LNV, VWS en BuiZa. Het doel van dit experiment is om het jaarverslag meer
focus en politieke zeggingskracht te geven en de verantwoordingslasten te
verminderen (zie verder § 5.2).In dit hoofdstuk gaan wij in op de beleidsinformatie in de jaarverslagen
2007. In § 5.1 gaan we in op de beschikbaarheid van beleidsinformatie.
In § 5.2 gaan we in op de bruikbaarheid van beleidsinformatie. We
besteden daarbij ook aandacht aan de eerste resultaten van het experiment
ter versterking van het verantwoordingsproces. Ten slotte vatten we in § 5.2
de resultaten van ons onderzoek Staat van de beleidsinformatie 2008 samen.5.1 Beschikbaarheid van beleidsinformatieIeder jaar onderzoeken wij of de ministers in hun begrotingen en jaarverslagen
per operationele doelstelling concrete informatie hebben opgenomen over de
doelstellingen de bijbehorende prestaties en de daarmee gemoeide uitgaven2, of uitleggen waarom dit niet kan.Door het eerder genoemde experiment bij de jaarverslagen hebben de ministers
van LNV, VWS en BuiZa in hun jaarverslag geen informatie opgenomen over de
realisatie van doelen en prestaties op het niveau van beleidsartikelen. Daarom
hebben we ons gebruikelijke onderzoek naar de beschikbaarheid van beleidsinformatie
bij deze ministeries dit jaar alleen uitgevoerd voor de begroting 2008. In
het totaalpercentage beschikbare informatie in de jaarverslagen 2007 zijn
de drie jaarverslagen uit het experiment niet meegenomen.Beschikbaarheid van beleidsinformatie in de begrotingenFiguur 7 geeft weer hoe het met de beschikbaarheid van beleidsinformatie
in alle begrotingen is gesteld.3De stijgende trend in de beschikbaarheid van informatie die afgelopen
jaren zichtbaar was, stabiliseert in de begrotingen voor 2008. Hoewel de ministers
nog wel iets meer concrete informatie opnemen over de beoogde prestaties,
daalt de beschikbaarheid van informatie over de in 2008 beoogde effecten en
de met de prestaties gemoeide uitgaven licht.De stijging bij de informatie over de prestaties is het gevolg van een
stijging van het aantal keren dat de ministers gebruikmaken van de mogelijkheid
geen zinvolle of relevante informatie op nemen over de beoogde
prestaties en activiteiten als zij uit kunnen leggen waarom ze dat niet doen
(het zogenoemde «comply or explain»-principe).1 Dit gebeurt bij twintig procent van de operationele doelstellingen
uit de begrotingen 2008.Beschikbaarheid van beleidsinformatie in de jaarverslagenFiguur 8 geeft de resultaten weer van ons onderzoek naar de jaarverslagen
van 2004 tot en met 2007. De uitkomsten voor de jaarverslagen 2007 zijn gecorrigeerd
voor de departementen die onderdeel zijn van het experiment bij de jaarverslagen.De gestage toename van beleidsinformatie in de jaarverslagen van de ministeries
zet ook in de jaarverslagen over 2007 door. Vooral de beschikbaarheid van
informatie over de gerealiseerde effecten is flink gestegen in 2007. Dit betekent
dat ministers steeds vaker informatie geven over in hoeverre zij de in de
begroting benoemde doelstellingen ook daadwerkelijk hebben gerealiseerd. Wij
beschouwen dat als een positieve ontwikkeling voor de informatiewaarde van
de jaarverslagen.Doordat bij 95% van de doelstellingen de uitgaven (de middelen)
direct gekoppeld zijn aan de doelen, kan de Tweede Kamer zich ook een beter
oordeel vormen over doeltreffendheid van de uitgaven van de ministers. Overigens
maken ministers in het jaarverslag in veel gevallen nog altijd niet duidelijk
of de gerealiseerde effecten daadwerkelijk het gevolg zijn van het door hen
gevoerde beleid, of dat andere (externe) factoren hiervoor verantwoordelijk
zijn. Dit gebeurt soms wel in evaluaties of beleidsdoorlichtingen.Opvallend is dat voor een steeds groter deel van de informatie over de
gerealiseerde prestaties in de jaarverslagen gebruik wordt gemaakt van het
principe van «comply or explain», net als in de begrotingen. Steeds
vaker stellen ministers in hun jaarverslagen dat zij geen zinvolle of relevante
informatie over geleverde prestaties kunnen opnemen. Dit gebeurt bij achttien
procent van alle operationele doelstellingen. Wij vinden dit een zorgelijke
ontwikkeling is. Wij verwachten dat de ministers ten minste zichtbaar maken
aan welke beleidsinstrumenten of activiteiten het budget voor de desbetreffende
doelstelling is besteed en wat dat heeft opgeleverd.5.2 Experiment verbetering verantwoordingsprocesTijdens het verantwoordingsdebat op 22 mei 2007 heeft de Tweede Kamer
haar zorgen geuit over de kwaliteit van het verantwoordingsproces. De Tweede
Kamer merkte onder andere op dat de verantwoording te weinig politiek was
en te weinig op hoofdlijnen. Daarnaast ontbrak het volgens de Tweede Kamer
in de verantwoording aan een koppeling tussen de beleidsresultaten en de beoogde
plannen en was er te weinig aandacht voor de doelmatigheid van beleid.1Naar aanleiding van de geuite kritiek is de minister van Financiën
op zoek gegaan naar mogelijkheden om het verantwoordingsproces te verbeteren.
In overleg met de Algemene Rekenkamer en de Tweede Kamer heeft de minister
van Financiën besloten een experiment uit te voeren met de jaarverslagen
van drie departementen. Het jaarverslag zal zo worden ingericht dat de verantwoording
meer focus en politieke relevantie krijgt en dat het verantwoordingsproces
minder administratieve lasten oplevert voor de departementen.2 In bijlage 4 zetten wij alle wijzigingen die uit dit experiment voortvloeien
op een rij.Het experiment had in eerste instantie een looptijd van twee jaar (jaarverslag
2007 en 2008 en begroting 2009). Op voorstel van de Tweede Kamer is besloten
het experiment ook op het jaarverslag 2009 toe te passen, zodat er één
volledige budgettaire cyclus binnen het experiment valt.De Jaarverslagen 2007 van de Ministeries van LNV, VWS en BuiZa zijn betrokken
bij het experiment. Bij de begroting 2009 en het jaarverslag 2008 en 2009
zullen ook de ministers van VROM en voor Wonen, Wijken en Integratie (WWI)
deelnemen aan het experiment. Het experiment met de jaarverslagen is bedoeld om het verantwoordingsdebat
meer focus te geven en politiek relevanter te maken. Het verantwoordingsdebat
zal daarnaast ook worden versterkt door de Algemene Verantwoordingsbrief van
het kabinet die de minister-president tegelijk met de departementale jaarverslagen
aanbiedt aan de Tweede Kamer. In deze brief gaat de minister-president in
op de voortgang van een aantal prioriteiten uit het beleidsprogramma Samen werken, samen leven, van het vierde kabinet-Balkenende.
De verantwoordingsbrief over 2007 zal ingaan op de tien projecten uit het
beleidsprogramma1 en op de thema’s duurzaamheid,
dynamiek, ondernemerschap en respect.2 De minister-president
zal het verantwoordingsdebat voeren.Meer focus in de jaarverslagenDoor de minister in het beleidsverslag alleen te laten rapporteren over
kabinetsprioriteiten die op het departement van toepassing, aangevuld met
een beperkt aantal prioriteiten van het departement zelf, wordt meer focus
verkregen in het jaarverslag. Niet alleen de ministers die aan het experiment
deelnemen, maar ook de overige ministers leggen in het beleidsverslag verantwoording
af over de kabinetsprioriteiten. De departementen zijn gevraagd om zich vooral
te verantwoorden over de kabinetsprioriteiten waarvoor zij primair verantwoordelijk
zijn. Over kabinetsprioriteiten waar zij slechts zijdelings bij betrokken
zijn, verantwoorden ze zich alleen als dit relevant is in relatie tot hun
eigen beleidsdoelstellingen.Als gevolg van deze nieuwe manier van verantwoorden gaan verschillende
departementen in hun beleidsverslag in op dezelfde kabinetsprioriteit. Dat
is natuurlijk geen probleem, als de departementen die elkaar in de verantwoording
over een kabinetsprioriteit overlappen dit onderling goed afstemmen.De met het experiment verkregen focus in het jaarverslag brengt een aantal
risico’s met zich mee. De verantwoording bij de Ministeries van LNV,
VWS en BuiZa is beperkt tot de belangrijkste prioriteiten van het departement.
Maar zoals wij ook constateren in ons rapport Staat van
de Beleidsinformatie 2008 zijn niet alle doelstellingen uit het beleidsprogramma
concreet en meetbaar. Daardoor is het voor ministers wellicht lastig om zich
te verantwoorden over de resultaten die zij hebben behaald. De Tweede Kamer
signaleerde dit risico ook tijdens haar algemeen overleg met de minister van
Financiën op 6 februari 2008. De minister van Financiën heeft
daarop aangegeven dat het kabinet zich ook over minder meetbaar geformuleerde
doelstellingen moet verantwoorden.3Hij heeft verder het volgende aangegeven: «voor alle departementen
geldt dat in de beleidsagenda 2009 wordt ingegaan op de 74 doelstellingen
en 10 projecten eventueel aangevuld met een aantal prioriteiten per departement.
Per doelstelling zal worden ingegaan op:• de inzet van de overheid;• in principe toetsbare doelen;• beoogde effecten;• onderbouwing van de in te zetten instrumenten;• budget (met een verwijzing naar het betreffende beleidsartikel).»4Hiermee vindt een concretisering plaats van de doelstellingen en projecten
voor het jaar 2009, aldus de minister van Financiën.We merken verder op dat in dit eerste jaar van het experiment, het beleidsverslag
van het ministerie van BuiZa gekenmerkt wordt door een positieve
toonzetting. Het bevat weinig leerpunten en reflectie, terwijl dat juist ook
het doel van verantwoording afleggen is.Ten slotte willen wij erop wijzen dat het voor de evaluatie van het experiment
in 2010 van belang dat de overige departementen zich op de voorgeschreven
manier verantwoorden en niet vooruitlopen op wijzigingen die wellicht in de
toekomst hun beslag zullen krijgen.Koppeling tussen beleid en geldEen belangrijk gevolg van het experiment bij de Jaarverslagen 2007 van
de Ministeries van LNV, VWS en BuiZa is dat de beleidsinformatie wordt losgekoppeld
van de uitgaven. De beleidsinformatie wordt niet langer bij de beleidsartikelen
opgenomen, zodat de directe koppeling met de uitgaven verdwijnt. Deze ontkoppeling
wordt voor een deel ondervangen door de tabel die de ministers aan het einde
van hun beleidsverslag moeten opnemen. In die tabel staat welke beleidsartikelen
horen bij de doelstellingen die in het beleidsverslag besproken worden.Het is echter niet duidelijk welk deel van de uitgaven die bij de beleidsartikelen
staan genoemd zijn toe te rekenen aan de doelstellingen uit het beleidsverslag.
De gebruiker van het jaarverslag moet de financiële toelichting bij de
beleidsartikelen dan ook zelf interpreteren in het licht van de beleidsresultaten
uit het beleidsverslag. Dat dit niet altijd gemakkelijk is blijkt uit het
voorbeeld uit het Jaarverslag 2007 van het Ministerie van BuiZa.Doelstelling 5.5 luidt: «Een wereldwijde betrokkenheid voor seksuele
en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR) en het onverkort uitvoeren van
de Caïro-agenda.»De financiële toelichting over deze doelstelling in het jaarverslag
stelt dat de bijdrage aan Global Alliance for Vaccines and Immunisation (GAVI)
met € 20 miljoen is verhoogd. In het beleidsverslag over kabinetsdoelstelling
6, waar doelstelling 5.5 onder valt, wordt GAVI echter niet genoemd. Het is
daarom niet duidelijk:• waarom het Ministerie van BuiZa dit bedrag aan GAVI geeft;• aan welk resultaat GAVI een bijdrage levert.Ook bij het Ministerie van VWS blijkt het niet direct zichtbaar welke
uitgaven gerelateerd kunnen worden aan de doelstellingen die worden verantwoord
in het beleidsverslag. Ons onderzoek wijst uit dat het financieel belang van
de kabinetsprioriteiten vijf procent van het totaal van de uitgaven van het
ministerie raakt, dit is exclusief de premiegelden. De beleidsprioriteiten
van het Ministerie van VWS, waarover de minister zich ook verantwoordt in
het beleidsverslag, omvatten 90% van de uitgaven.Het Ministerie van LNV heeft wel gezorgd voor inzicht in de relatie tussen
de beleidsresultaten in het beleidsverslag en de bijbehorende uitgaven, in
tegenstelling tot de Ministeries van BuiZa en VWS. In de tabel waarin per
doelstelling wordt verwezen naar de beleidsartikelen die daarbij horen, heeft
het ministerie een extra kolom opgenomen waarin het financieel belang staat.
Zo blijkt dat het Ministerie van LNV met de verantwoording in het beleidsverslag
90% van de uitgaven heeft afgedekt. Hiermee maakt de minister van LNV
in ieder geval de omvang van de uitgaven per prioriteit duidelijk en wordt
ook duidelijk over welke uitgaven zij geen inhoudelijke (beleidsmatige) verantwoording
aflegt. Wellicht kunnen de Ministeries van VWS, VROM en BuiZa dit voorbeeld
volgen in het jaarverslag over 2008. Overigens is de koppeling tussen beleidsresultaten en de uitgaven ook
in de jaarverslagen van departementen die niet
deelnemen aan het experiment in veel gevallen afwezig. Uit de informatie uit
het Jaarverslag 2007 van het Ministerie van SZW blijkt bijvoorbeeld dat sprake
is van een structurele onderuitputting van het handhavingsbudget (€ 7
miljoen in 2007). De toelichting van het ministerie op de onderuitputting
maakt niet inzichtelijk welke projecten niet uitgevoerd worden en wat dit
betekent voor de uitvoering van het handhavingsprogramma.De minister van Defensie biedt in zijn jaarverslag geen inzicht in de
kosten en uitgaven voor de beleidsprioriteit «leveren van een bijdrage
aan het geïntegreerde buitenlandse (en) veiligheidsbeleid», terwijl
daarvoor wel concrete prestaties zijn benoemd, bijvoorbeeld het permanent
beschikbaar stellen van 40 tot 60 functionarissen van de Koninklijke Marechaussee
aan de Europese Gendarmerie Eenheid.In ons rapport Staat van de beleidsinformatie 2008, dat tegelijk met dit rapport verschijnt, concluderen we dat de
aansluiting tussen de financiële paragraaf van het beleidsprogramma en
de departementale begrotingen vaak niet of moeilijk te maken is.Aansluiting begroting en verantwoordingEen tweede gevolg van het experiment met de jaarverslagen is dat de aansluiting
tussen de Begroting 2007 en Jaarverslag 2007 van de Ministeries van LNV, VWS
en BuiZa is verdwenen. Waar in de begroting nog wel informatie op het niveau
van beleidsartikelen wordt verstrekt aan de Tweede kamer, wordt in het jaarverslag
geen beleidsinformatie op artikelniveau meer opgenomen. Dit betekent dat de
Tweede Kamer in de verantwoording over 2007 niet van alle beoogde doelen en
prestaties kan zien of deze daadwerkelijk zijn gerealiseerd. In het jaarverslag
staat alleen de beleidsinformatie die relevant is voor de (kabinets)prioriteiten
waarover het betreffende departement zich verantwoordt in het beleidsverslag.Bovenstaande geldt alleen voor de Jaarverslagen 2007 van de Ministeries
van LNV, VWS en BuiZa. De overige departementen hebben zowel in de begroting
als in het jaarverslag per operationele doelstelling informatie opgenomen
over doelstellingen en prestaties op het niveau van de beleidsartikelen.Wij zien dat de aansluiting tussen begroting en verantwoording over 2007
over het algemeen is verbeterd. Steeds meer ministers komen in hun jaarverslag
terug op de beleidsresultaten (effecten en prestaties) die zij in hun begroting
hebben toegezegd, zoals de minister van VROM. Daarmee krijgt de Tweede Kamer
beter inzicht in hoeverre ministers hun doelen en prestaties realiseren, en
kan de Tweede Kamer de ministers met deze informatie aanspreken op hun beleid
en de uitvoering daarvan.Wij hebben echter bij verschillende ministeries geconstateerd dat de informatie
in het jaarverslag nog onvoldoende inzicht geeft in de beleidsresultaten die
de minister had beoogd in zijn begroting.Bij het Ministerie van EZ bijvoorbeeld blijkt dat de informatie die de
minister geeft over het stimuleren van de kennisontwikkeling en -benutting
over de jaren heen niet consistent is, en daarmee moeilijk vergelijkbaar.
Zo is in de periode 2004 t/m 2007 zowel het type als de inhoud van de prestatiegegevens
regelmatig aangepast. Hierdoor is het voor de Tweede Kamer lastig om te beoordelen
of de minister haar gestelde doelen heeft bereikt en welke bijdrage zij daaraan
heeft geleverd met haar beleid. Bij het Ministerie van Justitie concluderen we dat in het jaarverslag
over twee belangrijke groepen van het Veiligheidsbeleid, risicojongeren en
veelplegers, geen volledig beeld wordt geschetst van de beleidsresultaten
die zijn gerealiseerd. Daarnaast geeft de minister van Justitie in de verantwoording
over het vreemdelingenbeleid onvoldoende informatie over de knelpunten die
zich voordoen bij de uitvoering van het beleid voor terugkeer en vertrek en
over de effectiviteit van dit beleid.De minister van OCW geeft in zijn jaarverslag weinig informatie over de
realisatie van de Lissabondoelstellingen. In een eerdere brief aan de Tweede
Kamer heeft de minister zich hier echter wel over verantwoord en koppelt hij
prestaties aan de doelstelling. De minster verwijst in zijn jaarverslag niet
naar deze brief.Over het Jaarverslag 2007 van het Ministerie van VenW zijn wij van mening
dat de minister meer inzicht had kunnen geven in de doelrealisatie voor waterkwantiteitsbeheer.
Zo is niet duidelijk op welke manier de gerealiseerde prestaties hebben bijgedragen
aan de realisatie van de doelstelling. Ook geeft de minister bijvoorbeeld
geen inzicht in de maatregelen die de waterschappen hebben ingevoerd met de € 100
miljoen die aan hen ter beschikking is gesteld.Ook in ons rapport Staat van de Beleidsinformatie 2008 waarschuwen wij ervoor dat het in de begrotingen 2008 regelmatig
onduidelijk is wat nu precies de relatie is tussen de maatregelen en het te
realiseren doel of tussen de maatregelen en de verwachte uitgaven.Beleidsconclusies vergroten informatiewaardeEen ander onderdeel van het experiment is dat de deelnemende departementen
beleidsconclusies opnemen in het beleidsverslag. Wij hebben de afgelopen jaren
benadrukt dat de informatiewaarde van de jaarverslagen toeneemt als ministers
daarin opnemen hoe de gerealiseerde beleidsresultaten lopend en toekomstig
beleid beïnvloeden. Dit komt de (mede)sturing van beleid door de Tweede
Kamer ten goede. Deze kennis kan immers worden meegenomen bij de begrotingsbehandeling
van het daaropvolgende jaar.Bij de Ministeries van LNV en VWS is er volgens de uitgangspunten van
het experiment een begin gemaakt met het opnemen van beleidsconclusies in
het beleidsverslag. Het Ministerie van BuiZa heeft geen beleidsconclusies
in het jaarverslag opgenomen.Een voorbeeld van een beleidsconclusie bij het Ministerie van VWS is: «De
WMO is op 1 januari 2007 in werking getreden. [...] de aanbestedingen
huishoudelijke hulp door de gemeenten hebben helaas ook ongewenste en onverwachte
arbeidsmarkteffecten met zich meegebracht. [...] Begin 2008 hebben
we [het Ministerie van VWS] aangekondigd de wet zo te wijzigen dat
wordt uitgesloten dat de zorgaanbieder de huishoudelijke hulp in natura via
een alfahulp levert».Wij vinden dat met de opname van beleidsconclusies in het jaarverslag
over 2007 bij de Ministeries van LNV en VWS een belangrijke stap in de goede
richting is gezet. Wij verwachten dat dit initiatief de komende jaren een
vervolg krijgt en verder wordt verbreed.5.3 Staat van de beleidsinformatie 2008De Algemene Rekenkamer zet zich er ieder jaar voor in om een inhoudelijk
debat in de Tweede Kamer naar aanleiding van Verantwoordingsdag mogelijk te
maken. Dat doen wij ook door middel onze rapporten Staat
van de beleidsinformatie. In de jaarverslagen 2007 wordt verantwoording afgelegd over het beleid
zoals dat voor 2007 beoogd en geformuleerd was. Het vierde kabinet-Balkenende
presenteerde zijn beleidsprogramma Samen werken, samen
leven op 14 juni 2007, ruim een half jaar na de indiening van
de begrotingen voor 2007. De door ons beoordeelde beleidsinformatie in de
jaarverslagen 2007 sluit daarom niet vanzelfsprekend aan op de beleidsprioriteiten
van het kabinet.Wij willen eraan bijdragen dat het kabinet tijdens en aan het eind van
zijn regeerperiode daadwerkelijk aanspreekbaar is op de beleidsvoornemens
uit het beleidsprogramma. In ons rapport Staat van de beleidsinformatie
2008 rapporteren we daarom over de beleidsinformatie in het beleidsprogramma.
Wij willen er ook voor zorgen dat deze informatie de Tweede Kamer (op termijn)
in staat stelt haar controlerende taak uit te oefenen.Wij hebben van elk van de zes pijlers1 van
het beleidsprogramma van het kabinet één of meer doelstellingen
onderzocht:– millenniumontwikkelingsdoelen (pijler 1: doel 6 en project);– innovatie (pijler 2: doel 14);– woningen (pijler 3: doel 23);– re-integratie (pijler 4, doelen 33, 34 en 35);– criminaliteit (pijler 5, doelen 50 en 51);– vernieuwing rijksdienst (pijler 6, doel 64).De formulering en onderbouwing van de door ons onderzochte doelen en de
manier waarop de voortgang ervan zal worden gemeten, maken het lastig om in
de komende jaren betekenisvolle uitspraken te kunnen doen over de mate waarin
deze doelen zijn bereikt en of de daarvoor ingezette maatregelen de gewenste
effecten hebben gehad. Tegelijkertijd constateren we op onderdelen een positieve
ontwikkeling in de manier waarop ministers proberen de resultaten van hun
beleid te meten.Wij bevelen aan om de begrotingen voor 2009 en de jaarverslagen over 2008
te gebruiken om de Tweede Kamer beter te informeren over voorgenomen en gerealiseerd
beleid op de door ons onderzochte prioriteiten. 6 RIJKSBREDE AANDACHTSPUNTENIn het beleidsprogramma van het kabinet-Balkenende IV is als doelstelling
opgenomen: «een slagvaardige, integere en divers samengestelde overheid».
Daarbij is als doel geformuleerd: «het realiseren van een overheid die
beter werk levert met minder mensen». Dit doel is verder uitgewerkt
in het Programma Vernieuwing Rijksdienst.De kabinetsplannen vergen veel van de rijksdienst, ze hebben ingrijpende
veranderingen voor de inrichting van de rijksdienst tot gevolg. Eerder wezen
wij al op de risico’s die dergelijke veranderingen met zich meebrengen
voor rechtmatigheid en bedrijfsvoering. In Rijk verantwoord
2004 vroegen wij aandacht voor het feit dat grootschalige veranderingen
in de bedrijfsvoering (hoe nuttig en zinvol ook) er niet toe mogen leiden
dat het minimale kwaliteitsniveau van de bedrijfsvoering in gevaar komt tijdens
het verandertraject. Wij deden de aanbeveling om bij de voorbereiding van
de besluitvorming over een verandertraject de risico’s voor de bedrijfsvoering
in kaart te brengen.In Rijk verantwoord 2005 vroegen wij bijzondere
aandacht voor de consequenties van veranderingen voor een goede en tijdige
informatievoorziening, voor ICT-systemen en voor verantwoording en controle.
Verantwoordingsstructuren en controle daarop moeten volgens ons tijdig mee
veranderen met veranderende verantwoordelijkheden.In Rijk verantwoord 2006 wezen wij erop dat
bij alle voornemens voor veranderingen voldoende aandacht zal moeten worden
besteed aan de ondersteunende processen, zodat deze kunnen mee veranderen
met de primaire processen. Beleidsambities en uitvoeringscondities horen immers
op elkaar aangesloten te zijn.Ons rechtmatigheidsonderzoek van dit jaar heeft onze zorg over de manier
waarop en de omstandigheden waaronder de veranderingen in de rijksdienst doorgevoerd
worden niet weggenomen. Zo zien wij problemen met complexe verantwoordelijkheidsstucturen,
met overdrachten van taken en werkzaamheden en met deugdelijke en tijdige
informatievoorziening.Het is van groot belang dat wordt ingezet op de vermindering van regeldruk.
Als niet eerst aandacht wordt besteed aan minder regels, beter uitvoerbare
regels en kwalitatief betere regels, kan het aantal ambtenaren niet worden
teruggebracht zonder het risico dat de rijksdienst aan kwaliteit en legitimiteit
verliest.Verder vraagt een omvangrijke bezuinigingsoperaties om een goede onderbouwing
van welke taken moeten worden behouden en welke kunnen worden afgestoten.
Ambitie, beschikbare mensen, middelen en tijd moeten met elkaar in balans
worden gebracht. Daarbij moet rekening gehouden worden met het feit dat de
voorbereiding en begeleiding van een bezuinigingsoperatie of reorganisatie
veel tijd en energie vergt van mensen uit zowel de primaire als de ondersteunende
processen.Hieronder gaan wij dieper in op de vernieuwing van de rijksdienst en de
risico’s die wij daarbij signaleren (§ 6.1). Verder komen
wij in onze onderzoeken ook al jaren ICT-gerelateerde problemen tegen. Aandacht
daarvoor is des te belangrijker nu door de vernieuwing van de rijksdienst
de vraag naar ICT-oplossingen toeneemt (zie § 6.2). Ten slotte gaan
wij in op de stand van zaken van single information, sigle audit (sisa), een
verantwoordingssystematiek die in het leven is geroepen om de regel- en controledruk
te verminderen (zie § 6.3). 6.1 Vernieuwing rijksdienstEen van de 74 kabinetsprioriteiten van het beleidsprogramma van het vierde
kabinet-Balkenende is het realiseren van een overheid die beter werk levert
met minder mensen. Dit doel is enerzijds op gericht om jaarlijks € 630
miljoen aan apparaatsuitgaven van het Rijk vrij te maken (met ingang van 2011,
het einde van de kabinetsperiode), anderzijds gaat het om een kwalitatieve
verbetering van de rijksdienst.Er wordt ingezet op een kleinere rijksdienst: volgens het Programma Vernieuwing Rijksdienst moet de rijksdienst verminderen
met 12 800 voltijdequivalenten (fte’s). Dat is ruim 7,2%
van het huidige aantal rijksambtenaren.Het kabinet wil een kleinere en betere rijksdienst realiseren door betere
beleidsvorming, betere bedrijfsvoering en vermindering van de lastendruk.
Het kabinet wil dat bereiken door het afstoten van taken, een verhoging van
de arbeidsproductiviteit en door een meer concerngeoriënteerde manier
van werken, veelal met behulp van ICT.Risico’s voor bedrijfsvoeringHet doorvoeren van grote veranderingen in de organisatiestructuren, wat
op zich prima is, brengt risico’s met zich mee voor de bedrijfsvoering
en de verantwoording daarover. Tijdens een reorganisatie is er namelijk zelden
voldoende aandacht voor de administratieve organisatie en daarmee samenhangende
eisen als «ordelijk» en «controleerbaar». In ons rechtmatigheidsonderzoek
over 2007 hebben wij gezien dat dit problemen kan opleveren. Zo zijn bij het
Ministerie van Defensie als gevolg van eerdere grote taakstellingsoperaties
veel verantwoordelijkheden en taken verschoven. De administraties en ICT-systemen
zijn onvoldoende meegegaan in de veranderingen in de organisatiestructuur.
Dit zorgt al een aantal jaren voor een fors aantal onvolkomenheden in het
financieel beheer en materieelbeheer van het gehele departement.Verder zien we dat de relatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer steeds
complexer wordt. De verantwoordelijkheden worden daardoor steeds meer verspreid
over verschillende partijen. Dit vraagt om veel onderlinge afstemming en goede
afspraken. Als dat niet gebeurt komen de problemen van de één
op het bordje van de ander terecht, zonder besef dat het probleem alleen gezamenlijk
kan worden opgelost. Een voorbeeld hiervan zien we bij de inkomensafhankelijke
toeslagen. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering ligt bij de Belastingdienst.
De rechtmatigheidsgevolgen van de fouten die de Belastingdienst maakt, zien
we terug in de jaarverslagen van de opdrachtgevende departementen: de Ministeries
van VROM, VWS en OCW.Ten slotte zien we dat overdrachten van taken tussen departementen en
binnen departementen vaak tot problemen leiden. Als dergelijke veranderingen
administratief organisatorisch niet goed worden begeleid, ontstaan onvolkomenheden
in de bedrijfsvoering. Voorbeelden daarvan zien we bij de Ministeries van
OCW en van Defensie. Het Ministerie van OCW heeft het beleidsterrein Emancipatie «gekregen»
van het Ministerie van SZW. Dit jaar constateren we onvolkomenheden in het
subsidiebeheer bij de directie Emancipatie bij het Ministerie van OCW. Deze
onvolkomenheden zijn zichtbaar geworden door de overdracht.Bij het Ministerie van Justitie constateerden wij vorig jaar een onvolkomenheid
bij het financieel beheer van het beleidsterrein Inburgering. Het Ministerie
van Justitie heeft met ingang van 1 augustus 2007 met terugwerkende kracht
tot 1 januari 2007 het begrotingsbeheer van het beleidsartikel
Inburgering overgedragen aan het Ministerie van VROM. De standen van de uitgaven,
ontvangsten en verplichtingen eind 2006 zijn door het Ministerie van VROM
correct overgenomen. Maar het Ministerie van VROM heeft in 2007 wel correctieboekingen
moeten uitvoeren om (meerjarige) verplichtingen voor dit beleidsterrein op
een juiste manier in de verplichtingenadministratie op te nemen.Deugdelijke en tijdige informatievoorziening onder drukDe taakstelling die het kabinet de rijksoverheid heeft opgelegd om te
komen tot een reductie van het aantal ambtenaren zal ook ingrijpende gevolgen
hebben voor de auditdiensten en de financiële functie van de departementen.
Hoewel de implementatie van deze taakstelling nog zijn beslag moet krijgen,
zien wij nu al dat de financiële functie en de auditdiensten bij diverse
departementen onder druk staan. Bij het Ministerie van OCW bijvoorbeeld, worden
als gevolg van de vele veranderingen in de organisatie van het departement
veel fouten gemaakt. En bij de Ministeries van LNV en VROM hebben zich problemen
voorgedaan bij de totstandkoming van het jaarverslag, waardoor ook de auditdiensten
in problemen zijn geraakt. Bij het Ministerie van LNV was het definitieve
jaarverslag een week te laat beschikbaar voor de controle door de auditdienst
en de Algemene Rekenkamer en waren in een laat stadium nog correcties noodzakelijk.
Ook bij het Ministerie van VROM is het jaarverslag te laat opgeleverd. Bovendien
moesten er – te laat – nog aanzienlijke correcties worden aangebracht.
Daarnaast heeft de auditdienst van VROM te veel als mede-opsteller van het
jaarverslag moeten functioneren.Bij het Ministerie van Defensie vormt de capaciteit van de auditdienst
al enkele jaren een knelpunt. Als gevolg van eerdere reorganisaties is de
capaciteit voor het uitvoeren van de wettelijke taak al met een derde gereduceerd
ten opzichte van 2002. Gelet op de kwaliteit van de bedrijfsvoering bij het
Ministerie van Defensie, die eerder uitnodigt tot meer dan minder controles,
leidt dat tot grote risico’s. Deze en andere voorbeelden leiden ertoe
dat fouten niet of te laat worden ontdekt en dat de waarborgen voor deugdelijke
en tijdige informatievoorziening onder druk staan. De (noodgedwongen) betrokkenheid
van de auditdiensten bij de totstandkoming van het jaarverslag, maakt dat
ze soms zo onderdeel gaan uitmaken van dat proces, dat het risico bestaat
dat ze hun onafhankelijke positie onvoldoende kunnen waarmaken.Tegelijk met de taakstelling op de auditfunctie, is in het kader van de
nota Vernieuwing Rijksdienst, het doel geformuleerd
om te komen tot een hoogwaardige, onafhankelijke en klantgerichte auditfunctie.
Het voornemen is te starten met een rijksbrede gezamenlijke auditdienst (rijksauditdienst)
die zich richt op vaktechniek, op de ontwikkeling van methoden en technieken,
op HRM-beleid (humanresourcesmanagement) en op EDP-audit (electronic data
processing). Er is gekozen voor een groeimodel. Om te beginnen zal een aantal
departementen zijn auditdienst geheel onderbrengen in de rijksauditdienst.
Uiteindelijk zal wellicht een auditdienst voor de gehele rijksoverheid ontstaan.Met de instelling van een rijksauditdienst wordt de afstand tussen de
auditors en de departementen groter en zal de relatie verzakelijken. Het belang
van een sterke en zelfstandige financiële functie zal daardoor alleen
maar toenemen. Wij zullen de gevolgen van de instelling van de rijksauditdienst
dan ook intensief volgen.Onderbouwing van de taakstellingIn ons rapport Staat van de Beleidsinformatie 2008hebben we onderzoek gedaan naar het doel van het kabinet
om een overheid te realiseren «die beter werk levert met minder mensen»
en naar de uitwerking van dat doel in het Programma Vernieuwing
Rijksdienst. We hebben gekeken naar:• de onderbouwing van het beleid;• de omschrijving van de beoogde effecten, prestaties en uitgaven;• het meten van doelrealisatie, beleidseffecten, beleidsprestaties
en beleidsuitgaven.Wij constateren in het rapport Staat van de beleidsinformatie
2008 dat hoewel het Programma Vernieuwing Rijksdienst berust op een magere probleemanalyse, het kabinet de doelstelling
redelijk helder heeft geformuleerd en een goed systeem heeft opgezet om de
effecten van het beleid te meten en hierover te rapporteren. Een minpunt in
de doelformulering is dat er onduidelijkheid is over het relatieve gewicht
van de doelonderdelen «kleiner» en «beter». Wij constateren
dat de aandacht van de ministeries zich vooral richten op de kwantitatieve
vermindering, terwijl in de nota Vernieuwing Rijksdienst juist kwalitatieve doelstelling als uiteindelijk doel naar voren
komt; de voorgenomen veranderingen liggen grotendeels op het vlak van betere
beleidsvorming, betere bedrijfsvoering en vermindering van de lastendruk.
Dit moet bereikt worden door het afstoten van taken, het verhogen van de arbeidsproductiviteit
en door meer inzet van ICT. Uit eigen onderzoek naar de plannen van aanpak,
bleek dat de meeste ministeries nog nauwelijks fundamentele keuzes hebben
gemaakt. Het is voor de Tweede Kamer van belang om inzicht te krijgen in de
toekomstige rol van de overheid en de taken die daar wel of juist niet meer
bij horen. Ook lijken de plannen al te zeer afhankelijk van ICT.De totale kosten van het Programma Vernieuwing Rijksdienst zijn geraamd op € 500 miljoen voor flankerend beleid,
aanpassingskosten en ICT. De uitgaven voor realisering van het programma blijven
echter niet beperkt tot dit bedrag. De ministeries zullen zelf ook kosten
moeten maken om het programma uit te voeren. Deze kosten zijn tot dusverre
niet weergegeven in de begroting of in andere aan de Tweede Kamer gezonden
stukken.Effecten taakstelling nog niet zichtbaarDe focus van kabinet op een kwantitatieve vermindering, betekent niet
dat deze in 2007 al daadwerkelijk zichtbaar is in een vermindering van formatieplaatsen
(die in 2011 bereikt moet zijn). Van 2006 naar 2007 is het aantal fte’s
min of meer gelijk gebleven, zie overzicht 5.Overzicht 5 fte’s per ministerie
per 31 december 2006 en 2007 MinisterieAantal fte  20062007IIIAZ445442VBuiZa3 1013 137VIJustitie36 78338 055VIIBZK3 2083 383 VIIIOCW2 8192 758IXBFinanciën31 40432 567XDefensie63 00067 000XIVROM3 6403 717XIIVenW11 84312 073XIIIEZ3 4553 600 XIVLNV7 0516 919XVSZW2 9382 750 XVIVWS3 7533 888IIA en IIBStaten-Generaal
en overige HoCoSta’s1 5531 561Bron: Sociaal jaarverslag Rijk 2006 en 2007 en Rapporten bij het Jaarverslag
2006 en 2007 van het Ministerie van DefensieIn haar reactie op ons rapport Staat van de beleidsinformatie 2008 geeft
de Minister van BZK aan elk jaar in mei de bezettingscijfers bekend te maken
voor de monitoring van de taakstelling in fte.Het afslanken van de personele omvang van de rijksdienst mag niet leiden
tot een toename van de inhuur van externen.1
Om dit effect te voorkomen is inzicht in de omvang van deze inhuur noodzakelijk.
De departementen dienden in hun jaarverslag 2007 een «overzicht niet-financiële
informatie over inkoop van adviseurs en tijdelijk personeel» op te nemen.
Zoals te zien is in overzicht 6 zijn de totale uitgaven aan de inhuur van
externen (exclusief Defensie) in 2007 ongeveer anderhalf maal de uitgaven
van 2006. Overzicht 6 totaal uitgaven inhuur externen
in 2006 en 2007 MinisterieUitgaven 2006 in € x 1 000 gebaseerd op Sociaal
Jaarverslag Rijk 2006Uitgaven
2007 in € x 1 000 gebaseerd op overzichten inhuur
externen uit de jaarverslagen 2007 van de betreffende ministeries IIIAZ980445VBuiZa8 56610 423VIJustitie174 166298 482VIIBZK8 88714 086VIIIOCW28 86723 620IXBFinanciën150 000171 149XIVROM40 68269 720XIIVenW114 301216 031XIIIEZ22 28950 438XIVLNV4 54339 836 XVSZW7 53713 279XVIVWS7 66914 924  Totaal exclusief Defensie568 487922 433 XDefensie 57 471 Totaal inclusief Defensie 979 9046.2 ICT, informatievoorziening en informatiebeveiligingEen goede en betrouwbare informatiehuishouding is van groot belang voor
het functioneren van de Rijksoverheid. Om die reden kent de overheid dan ook
jaarlijks aanzienlijke investeringen in de systemen die zorg moeten dragen
voor deze informatievoorziening. Het gaat vaak om complexe systemen met vele
gebruikers, financiële en niet-financiële informatiesystemen, systemen
die een rol spelen in het beleidsproces, in de publieke dienstverlening en/of
in de verantwoordingsprocessen.De projecten voor de ontwikkeling van deze systemen vragen vaak meer geld
en tijd dan gepland. De Tweede Kamer wil weten wat daarvan de oorzaak is en
heeft de Algemene Rekenkamer in 2007 verzocht onderzoek te doen naar de problemen
met ICT-projecten bij de overheid. Op 29 november 2007 is het eerste
deel van het onderzoek gepubliceerd: Lessen uit ICT-projecten
bij de overheid; deel A (Algemene Rekenkamer, 2007). Het tweede deel
van het onderzoek wordt verwacht in juni 2008 en zal ingaan op de vraag hoe
de doelmatigheid en doeltreffendheid van de uitgaven voor ICT-projecten worden
bijgehouden en zal ingaan op kostenoverschrijdingen en vertragingen.Uit het hiervoor genoemde deel A van het onderzoek blijkt dat de belangrijkste
oorzaak voor het (deels) mislukken van ICT-projecten is dat ICT-projecten
van de overheid vaak te ambitieus en te complex worden door de combinatie
van politieke, organisatorische en technische factoren. Bij deze te complexe
projecten is er geen balans tussen ambitie, beschikbare mensen, middelen en tijd. Ten aanzien van de informatievoorziening aan
de Tweede Kamer constateerden wij dat de Tweede Kamer niet altijd de informatie
krijgt die zij nodig heeft om haar controlerende en medewetgevende taken te
kunnen waarmaken.In het in 2006 gepubliceerde rapport Grip op informatievoorziening.
IT-governance bij ministeries (Algemene Rekenkamer, 2006) rapporteerden
wij over de inrichting van de informatievoorziening. Als de informatievoorziening
goed is ingericht, draagt dit bij aan een betere beleidsuitvoering. In dat
rapport hebben we de desbetreffende ministers aanbevolen om in de bedrijfsvoeringsparagraaf
melding te maken van ICT-risico’s, in het bijzonder van die risico’s
die een negatief effect hebben op het halen van de beleidsdoelstellingen.
In ons in juni 2008 te verschijnen rapport gaan wij nader in op de informatievoorziening
bij verschillende relaties van het Rijk met derden die ICT-projecten uitvoeren,
waaronder de genoemde stichtingen.Informatie ICT in jaarverslagenWij zijn in ons rechtmatigheidsonderzoek van 2007 nagegaan of de jaarverslagen
van de ministers en de Hoge Colleges van Staat informatie verschaffen over
ICT-projecten bij de overheid. Uit dat onderzoek blijkt dat alle ministers
en de Staten-Generaal in hun jaarverslag wel melding doen van de verschillende
ICT-projecten. In onze rapporten bij de jaarverslagen sommen wij de door de
ministers vermelde ICT-projecten op. Deze staan overigens in de regel verspreid
door het jaarverslag heen, soms in de paragraaf bedrijfsvoering, vaak in de
toelichtingen bij de beleidsartikelen. Meestal geeft de minister heel kort
aan wat het doel van het ICT-project of de ICT-investering is. Hoewel de Tweede
Kamer in afgelopen jaren herhaaldelijk aandacht heeft gevraagd voor de kosten
van de ICT-projecten wordt het financieel belang van de projecten of investeringen
in lang niet alle gevallen getoond. Op dit punt zijn de jaarverslagen
voor verbetering vatbaar.Datzelfde geldt ook voor het melden van de kostenontwikkeling en de voortgang
dan wel vertraging ten aanzien van deze projecten. De jaarverslagen maken
wel regelmatig melding van uitgevoerde activiteiten zoals «de minister
heeft besloten tot», «voorbereidingen zijn getroffen om»,
en «in december 2007 is goedkeuring gegeven aan».Meldingen van (mogelijke) vertragingen komen echter sporadisch voor. Op
basis van deze informatie uit de jaarverslagen ontstaat dus het beeld dat
vertraagde ICT-projecten dus slechts sporadisch voorkomen. Dat sluit niet
aan met de waarnemingen die wij doen op het moment dat wij zelf onderzoek
doen naar de ICT-projecten (zie onze eerder genoemde onderzoeksrapporten).Ons viel op dat er ook ICT-projecten via stichtingen tot uitvoering gebracht
worden. In de rapporten bij de jaarverslagen van OCW, VROM en VWS geven wij
daar enkele voorbeelden van. Bij ICT-projecten die via stichtingen uitgevoerd
worden ontstaan er vraagstukken van verantwoordelijkheidsverdeling, toezicht
en informatievoorziening.ICT beheerICT is een steeds belangrijker en niet meer weg te denken onderdeel van
de bedrijfsvoering, vanwege het belang van ICT voor primaire en ondersteunende
processen. Problemen in de ICT kunnen leiden tot onvolkomenheden in het financieel
beheer en materieelbeheer en tot fouten en onzekerheden in de financiële
informatie. Een voorbeeld hiervan is de belastingdienst, waar het financieel
beheer van de toeslagen ernstige onvolkomenheden vertoont als gevolg van ondermeer
problemen met de automatisering. Loon- en inkomensgegevens die nodig zijn
om de toeslagen definitief toe te kennen, waren nog niet altijd beschikbaar
of bruikbaar. Ook zaten deze gegevens soms nog in een verwerkingsfase. Een
ander voorbeeld is het Ministerie van SZW dat in 2007 nog veel last had van
de tweede fase van de implementatie van het nieuwe geïntegreerd financieel
administratie systeem «Hermes». Het ministerie legde gedurende
2007 terecht de prioriteit bij het op orde krijgen van de financiële
administratie waardoor aan andere processen tijdelijk minder prioriteit werd
gegeven. Bij fase één van de implementatie van «Hermes»
ondervond het Ministerie van SZW in 2006 ook veel aanloopproblemen. In ons Rapport bij het Jaarverslag 2006 van het Ministerie van
SZW hebben wij toen een ernstige onvolkomenheid in de financiële administratie
gerapporteerd.Bij het Ministerie van VROM en bij het Ministerie van Justitie worden
de personeelsdossiers gedigitaliseerd. Het blijkt van belang deze overstap
goed voorbereid, gebaseerd op goede basisgegevens en goed beheerst uit te
voeren. Bij het Ministerie van VROM was in 2006 bij dit proces zoveel fout
gegaan dat het overgedaan moest worden. Uit ons onderzoek over 2007 is gebleken
dat de hernieuwde digitalisering beter is voorbereid. Door het Ministerie
van VROM wordt de kwaliteit van de digitalisering nu op verschillende manieren
gewaarborgd. Bij het Ministerie van Justitie constateren we nog steeds onvolkomenheden
in het personeelsbeheer. We hebben vastgesteld dat in 2007 wel al een groot
deel van de personeelsdossiers is gedigitaliseerd. Het ministerie beoogt dit
proces in 2008 af te ronden. Toch is, evenals in voorgaande jaren, de kwaliteit
van de digitale personeelsdossiers nog voor verbetering vatbaar. De minister
van Justitie geeft aan te werken aan de verbetering van de werkprocessen waarmee de dossiers gevoed worden. In de eerste helft van 2008 gaat
het ministerie over op de rijksbreed gekozen standaard voor het beheer van
digitale dossiers in het systeem van P-Direkt. Vanaf 2009 wordt de dossiervorming
in toenemende mate geïntegreerd in geautomatiseerde werkprocessen.Wij zullen de verdere uitvoering van de digitalisering van de personeelsdossiers
bij in elk geval deze beide ministeries in 2008 blijven volgen.Naleving VIRAl enkele jaren gaan wij na of de ministeries voldoen aan de naleving
van het Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst (VIR). Per 1 juli
2007 is een nieuw Besluit VIR van kracht geworden. Het nieuwe VIR richt zich
op het feitelijk aantoonbare niveau van informatiebeveiliging. De grondgedachte
van het nieuwe VIR is dat informatiebeveiliging op verscheidene manieren tot
stand kan komen, als het maar met bewuste keuzes gebeurt. Daarom zijn er veel
vormvoorschriften (zoals afhankelijkheids- en kwetsbaarheidsanalyses en IB-plan)
uit het VIR verdwenen. Bij drie departementen constateerden we dat nog niet
voldaan wordt aan het vernieuwde VIR omdat bijvoorbeeld nog niet alle informatiebeveiligingsplannen
zijn afgerond. De risico’s op het gebied van de informatiebeveiliging
worden nog onvoldoende beheerst. Het betreffen de ministeries van BZK, VROM
en VWS (de laatste voor wat betreft de agentschappen ACBG en NVI). Ook vorig
jaar is bij deze departementen een onvolkomenheid geconstateerd voor wat betreft
de naleving van het VIR. Voor alle drie de departementen geldt dat aan verbeteringen
wordt gewerkt.6.3 Single information en single auditOm de verantwoordings- en controlelasten voor de decentrale overheden
te verminderen is met ingang van 2007 «single information single audit»
(sisa) ingevoerd. Het doel van sisa is om de informatievraag van het Rijk
zo veel mogelijk te laten aansluiten bij de informatiebehoefte en de verantwoordingsmomenten
van de decentrale overheden. Dit wordt bereikt door de verantwoording over
en de controle van deze specifieke uitkeringen te integreren met de jaarrekeningen
van de decentrale overheden. In een bijlage bij de jaarrekening wordt daartoe
alleen de noodzakelijke informatie per specifieke uitkering voor het Rijk
opgenomen. Deze informatie wordt door de accountant van de decentrale overheid
gecontroleerd in het kader van de reguliere jaarrekeningcontrole. In het Besluit
Accountantscontrole Provincies en Gemeenten (BAPG) is bepaald dat de accountant
alle specifieke uitkeringen in zijn risicoanalyse moet betrekken. De accountant
plant zijn controlewerkzaamheden mede aan de hand van de uitkomst van die
risicoanalyse. In het BAPG is ook bepaald dat in elk geval voor elke specifieke
uitkering waarvan het jaarbedrag groter is dan € 100 000 een
deelwaarneming moet worden uitgevoerd.Uitkomsten reviewsIn 2007 zijn door de Algemene Rekenkamer en de auditdiensten van de ministeries
reviews uitgevoerd bij de accountants van decentrale overheden. Uit de reviews
bleek dat over het geheel genomen de controles door de accountants van de
decentrale overheden toereikend waren uitgevoerd. Eén accountantskantoor
bleek de controles van de specifieke uitkeringen niet toereikend te hebben
uitgevoerd, omdat bevindingen en controles niet goed waren vastgelegd en conclusies
onvoldoende waren onderbouwd. Omdat de controles niet voldeden aan de
eisen heeft het Rijk geen zekerheid of de specifieke uitkeringen rechtmatig
waren besteed door gemeenten.Dit accountantskantoor controleerde de specifieke uitkeringen van 74 gemeenten
waarmee een totaalbedrag gemoeid is van € 740,6 miljoen. Het gaat
dan vooral om specifieke uitkeringen van de Ministeries van SZW, VenW en VROM.
Het gevolg hiervan is dat deze departementen moeten nagaan of er aanvullende
(controle)informatie nodig is om de specifieke uitkeringen te kunnen vaststellen.
De Algemene Rekenkamer zal in 2008 dan ook nagaan of deze departementen maatregelen
hebben getroffen om waar nodig alsnog redelijke zekerheid te verkrijgen over
de rechtmatigheid van de bestedingen. Door de auditdiensten bij de ministeries
zijn met het betreffende accountantskantoor wel al concrete afspraken gemaakt
voor toekomstige controles. De controles van dit kantoor zullen in de review
van volgend jaar extra aandacht krijgen.Geen informatie voor het RijkVoor een aantal specifieke uitkeringen hoeven de gemeenten geen informatie
aan het Rijk te verstrekken of verlangt het Rijk geen controle. Uit de reviews
bleek dat een aantal accountants daaraan ten onrechte de conclusie heeft verbonden
dat er in het geheel geen controlewerkzaamheden hoefden te worden uitgevoerd.
Bedoeld is echter dat het uitvoeren van een risicoanalyse en – indien
nodig – een deelwaarneming, zoals door het BAPG wordt voorgeschreven,
voor deze specifieke uitkeringen niet nodig is. De accountants dienen deze
specifieke uitkeringen echter wel te controleren in het kader van de controle
van de jaarrekening van de decentrale overheid. Wij bevelen de minister van
BZK aan de accountants van de decentrale overheden hierover nadrukkelijk te
informeren.ControleprotocollenMet de invoering van het principe van sisa zijn de controleprotocollen
voor de verschillende specifieke uitkeringen afgeschaft. In de controleprotocollen
werd onder meer aangegeven welke bepalingen uit de van toepassing zijnde weten
regelgeving in het kader van de rechtmatige besteding expliciet op naleving
dienden te worden gecontroleerd. Voor het controlejaar 2006 is er nog wel
een toetsingskader opgesteld, waarin per specifieke uitkering werd verwezen
naar de belangrijkste bepalingen uit de van toepassing zijnde wet- en regelgeving.
Dit toetsingskader komt met ingang van het controlejaar 2007 ook te vervallen.
In beginsel zijn de decentrale overheden zelf verantwoordelijk voor het opstellen
van een toetsingskader waarin de relevante bepalingen uit wet- en regelgeving
zijn opgenomen die de accountant tevens als toetspunten in de controle op
de rechtmatige besteding van de specifieke uitkeringen moet betrekken. In
de praktijk wordt het opstellen van een dergelijk toetsingskader vaak aan
de controlerend accountant overgelaten. Om te voorkomen dat elke decentrale
overheid dan wel elk accountantskantoor ieder voor zichzelf een dergelijk
toetsingkader voor de specifieke uitkeringen moet opstellen, bevelen wij de
minister van BZK aan, uit het oogpunt van administratieve lastenverlichting,
het opstellen van een dergelijk toetsingskader centraal te coördineren.
Bovendien wordt dan het risico dat deze toetsingskaders verschillen of niet
volledig zijn, voorkomen. 7 REACTIE MINISTER EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMERDe minister van Financiën heeft op 13 mei 2008 gereageerd op
een conceptversie het rapport Rijk verantwoord 2007.
Hieronder in § 7.1 volgt de integrale tekst van zijn reactie. De
reactie staat ook op www.rekenkamer.nl.De reactie was heeft ons aanleiding gegeven tot een kort nawoord, dat
staat in § 7.2.7.1 Reactie minister van Financiën «Hierbij doe ik u mijn reactie toekomen op het conceptrapport «Rijk
Verantwoord 2007». In mijn reactie ga ik in op de belangrijkste rijksbrede
onderwerpen uit het conceptrapport. Voor een reactie op specifieke, departementale
conclusies en aanbevelingen met betrekking tot de door u in «Rijk Verantwoord
2007» genoemde onderzoeken en rapporten verwijs ik naar de desbetreffende
bestuurlijke reacties.Het hoge niveau van rechtmatigheid en de kwaliteit van de bedrijfsvoering
in 2007 heeft een stabiele basis geboden voor verdere ontwikkelingen in de
begrotingsinfrastructuur en het financieel management. Enkele belangrijke
trajecten zijn de experimenten met de verbetering van het begrotings- en verantwoordingstraject,
de wijzigingen in tolerantiegrenzen en de vernieuwing van de Rijksdienst.
In uw conceptrapport gaat u in op deze ontwikkelingen en wijst u op een aantal
rijksbrede risico’s en aandachtspunten.Jaarverslagen en rechtmatigheidMet instemming heb ik kennis genomen van de bevindingen van de Algemene
Rekenkamer ten aanzien van de rechtmatigheid bij het Rijk. Hoewel het beeld
per ministerie in 2007 wisselt, is het niveau van rechtmatigheid bij het Rijk
als geheel verder toegenomen en daarmee onverminderd hoog gebleven. Ik ben
verheugd te constateren dat ook onder de oude tolerantiegrenzen het aantal
overschrijdingen van tolerantiegrenzen zou zijn afgenomen.Europese aanbestedingZoals ook u constateert, blijft de naleving van de Europese aanbestedingsregels
in de uitvoeringspraktijk soms moeilijk en wordt niet altijd volgens de regels
aanbesteed. Uw aanbeveling om tijdiger en zorgvuldiger af te wegen of en wanneer
Europese aanbesteding noodzakelijk is, kan ik ondersteunen. In sommige gevallen
wordt bewust afgeweken van de regelgeving om de continuïteit van de bedrijfsvoering
niet in gevaar te brengen. Hoewel dit onrechtmatig blijft, is een goed gemotiveerde
afwijking van de regelgeving transparant en kan deze acceptabel zijn. Deze
motivering kan het uitgangspunt zijn van de door u voorgestelde nadere analyse
van de achtergronden en oorzaken van de problemen. Dit voorstel neem ik ter
harte.Informatie over bedrijfsvoering en beleidU geeft aan dat bij vrijwel alle ministeries het afwegingsproces waarbij
wordt bepaald over welke onderwerpen in de bedrijfsvoeringsparagraaf wordt
gerapporteerd, niet transparant is en dat hiervoor vrijwel nergens criteria
zijn geformuleerd. Allereerst is de bedrijfsvoeringsparagraaf een uitzonderingsparagraaf.
In principe ga ik ervan uit dat majeure problemen gemeld worden in deze paragraaf.
Voor het onderdeel rechtmatigheid in de bedrijfsvoeringsparagraaf bestaan
wel vereisten. Deze zijn onder meer opgenomen in bijlage 3 van Rijk Verantwoord.
Voor de overige onderdelen van de bedrijfsvoeringsparagraaf is bewust gekozen
om geen criteria te geven voor de inhoud van de bedrijfsvoeringsparagraaf.
Belangrijke zaken moeten gemeld worden, maar wat belangrijk is blijft uiteindelijk
een politieke keuze. Overigens is mijn indruk dat in de bedrijfsvoeringparagrafen
alle belangrijke zaken door de departementen gemeld worden. Bedrijfsvoering 2007U constateert dat het totaal aantal onvolkomenheden in 2007 weliswaar
met één gestegen is ten opzichte van vorig jaar, maar dat het
aantal ernstige onvolkomenheden in het financieel beheer en materieelbeheer
is gedaald van 5 naar 3. Dit sluit aan bij het door mij geconstateerde beeld
dat de bedrijfsvoering binnen het Rijk het hoge kwaliteitsniveau van de afgelopen
jaren heeft behouden.De drie door u geconstateerde ernstige onvolkomenheden zijn bekende problemen.
De kwaliteit van de bedrijfsvoering bij het ministerie van Defensie en het
financieel beheer van de inkomensafhankelijke toeslagen bij de Belastingdienst,
zijn beide al langer bestaande problemen waarbij reeds verbetermaatregelen
zijn genomen en ook de eerste resultaten zichtbaar worden. Het bereiken van
de eindsituatie zal nog enige tijd vergen. Het meerjarige karakter van de
zowel bij het ministerie van Defensie en bij de Belastingdienst lopende respectievelijk
aangekondigde bezwaaronderzoeken van de Algemene Rekenkamer sluit daar bij
aan.Jaarverslag VROMU kwalificeert de jaarafsluiting 2007 van het ministerie van VROM als
een ernstige onvolkomenheid. Op 17 april ontving ik een op een aantal
punten gecorrigeerd jaarverslag met bijbehorende accountantsverklaring en
een nieuwe Slotwet van het ministerie van VROM. Deze Slotwet bevatte echter
nog een passage over een subsidieverstrekking waarbij was afgeweken van het
Besluit Milieusubsidies. Deze vermelding hoort echter in de bedrijfsvoeringsparagraaf
thuis. Op 23 april heeft het ministerie van VROM dit door middel van
correctiebladen gecorrigeerd. Dit heeft dus plaatsgevonden voor de in de Rijksbegrotingsvoorschriften
opgenomen uiterlijke datum van 1 mei.Over de gang van zaken is intensief overleg gevoerd tussen mijn departement
en het ministerie van VROM. Afgesproken is om het proces te evalueren. Doel
van de evaluatie is in ieder geval te voorkomen dat iets dergelijks in de
toekomst nogmaals gebeurd. Over deze afspraak heeft u op 24 april een
brief ontvangen (brief d.d. 24 april 2008, BZ 2008-314M).Experiment jaarverslagenIn overleg met de Tweede Kamer en u heb ik afgesproken een experiment
uit te voeren met een verantwoording met meer focus en meer politieke zeggingskracht.
Daarbij is het ook de bedoeling de verantwoordingslasten bij de departementen
te verminderen. Het experiment is gestart met de departementale jaarverslagen
2007 van LNV, VWS, J&G en BuiZa.Dit jaar is voor het eerst ook een afzonderlijke Verantwoordingsbrief
door de Minister-president opgesteld. De Verantwoordingsbrief heeft betrekking
op een beperkt aantal thema’s en op de 10 projecten uit het Beleidsprogramma.
Deze brief zal in belangrijke mate bijdragen aan de gewenste focus in het
verantwoordingsdebat.U noemt een aantal risico’s bij de experimentele jaarverslagen ten
aanzien van de koppeling tussen beleidsinformatie en uitgaven en de aansluiting
tussen begroting en verantwoording. In het experiment is bewust gekozen voor
de combinatie van focus op de beleidsprioriteiten en een uitzonderingsrapportage
voor afwijkingen tussen begroting en jaarverslag. Hiermee is de aansluiting
tussen beleidsinformatie en uitgaven en de aansluiting tussen begroting en
jaarverslag niet verdwenen zoals u opmerkt, maar op andere wijze vormgegeven.
Voor zover mogelijk worden de beleidsprioriteiten waarover wordt gerapporteerd
in het beleidsverslag door middel van een tabel gekoppeld aan de operationele
doelstellingen in de beleidsartikelen. In de beleidsartikelen is de financiële
verantwoording over de begrote uitgaven volledig opgenomen, waarbij belangrijke
afwijkingen worden toegelicht. Onderdeel van het experiment is ook dat in
de begrotingen meer aandacht zal zijn voor de historische ontwikkeling van
prestaties en uitgaven. Dit draagt bij aan de goede onderbouwing van de voorgenomen
uitgaven.De departementen die niet deelnemen aan het experiment zullen zich op
de voorgeschreven wijze blijven verantwoorden, waarbij wel in de beleidsverslagen
van de betreffende departementen aandacht wordt besteed aan de doelstellingen
uit het beleidsprogramma.Terecht onderstreept u het experimentele karakter van onze aanpak. Dit
geeft de mogelijkheid tot snelle bijstellingen, indien de Tweede Kamer dit
nodig vindt. Het definitieve oordeel kan ik samen met de Tweede Kamer en u
pas geven na de evaluatie die voorzien is in 2010.Rijksbrede aandachtspuntenVernieuwing RijksdienstHet kabinet is zich ervan bewust dat reorganisaties en taakstellingen
risico’s met zich mee brengen voor bedrijfsvoering en rechtmatigheid.
Het rapport Rijk Verantwoord 2007 van de Algemene Rekenkamer toont aan dat
over het jaar 2007 het niveau van rechtmatigheid verder is verbeterd en daarmee
onverminderd hoog is gebleven. Op het terrein van de bedrijfsvoering is het
beeld nagenoeg gelijk als over het jaar 2006. Het kabinet herkent zich dan
ook niet in de analyse die de Algemene Rekenkamer maakt dat er meer problemen
zijn door reorganisaties dan voorheen. Het lijkt er juist op dat de departementen
voldoende aandacht hebben voor mogelijk risico’s bij overdracht van
taken en bij reorganisaties. Dit neemt niet weg dat het noodzakelijk is de
kwaliteit van de financiële functie en de auditfunctie onverminderd te
handhaven en daar waar mogelijk te verbeteren. Het kabinet staat met de vermindering
van het aantal ambtenaren, mede vanwege de risico’s, een getemporiseerde
aanpak tot en met 2011 voor.Onderbouwing van de taakstellingMet u onderstreep ik het belang van een goede communicatie over het programma
Vernieuwing Rijksdienst. Daarom maak ik de volgende opmerking over de tabel
5 in uw conceptrapport.In verband met de afslankingstaakstelling is extra aandacht gegeven aan
de precieze telling van het aantal functies bij het Rijk inclusief ZBO’s
alsmede van het preciseren van de daarbij te hanteren begrippen. Er is hiertoe
een telmethode ontwikkeld door de departementen van BZK en Financiën,
in samenwerking met het CBS en afgestemd met de Raad voor Economische Aangelegenheden
van de Tweede Kamer (REA), die de garantie biedt dat over aantallen, definities
en telmethode duidelijkheid is. Deze is beschreven in bijlage 2 van de Nota
Vernieuwing Rijksdienst.U introduceert een eigen cijferoverzicht op basis van het Sociaal Jaarverslag
Rijk en het jaarverslag van Defensie. Ik constateer dat de reikwijdte van
dit overzicht afwijkt van de in het kader van de nota Vernieuwing Rijksdienst
afgesproken reikwijdte.In de voortgangsrapportage Vernieuwing Rijksdienst,
die binnenkort naar de Kamer gaat, wordt een overzicht gegeven van de voortgang
van het Programma Vernieuwing Rijksdienst. Ik stel voor aan te sluiten bij
de afgestemde telmethode van het programma Vernieuwing Rijksdienst ten behoeve
van een eenduidige informatievoorziening aan de Tweede Kamer. Deze telmethode
omvat een bredere definitie van de overheid, terwijl de door u gehanteerde
methode slechts een partieel karakter heeft. Daarnaast laat u buiten beschouwing
dat de Rijksdienst intensiveringen van het vorige kabinet heeft ingevuld.De uitgaven externe inhuur in 2007 liggen hoger dan de uitgaven in 2006.
Dit is onder meer een gevolg van de inzet om het inzicht in de omvang van
de uitgaven te verbeteren. In dat verband zijn met ingang van 2007 de Rijksbegrotingsvoorschriften
gewijzigd en is aan de ministeries gevraagd om in het eigen departementale
jaarverslag te rapporteren over de uitgaven externe inhuur voor zowel apparaatskosten
als programmakosten. De bedragen in het Sociaal Jaarverslag Rijk 2006 betreffen
alleen de apparaatskosten én zijn exclusief het ministerie van Defensie.
Het verschil tussen 2006 en 2007 is deels hieruit te verklaren. Daarnaast
hebben enkele ministeries ook voor het eerst de uitgaven baten-lastendiensten
meegenomen. In hoeverre sprake is van een autonome stijging is door deze veranderingen
moeilijk te zeggen. Mede naar aanleiding van een motie van de Kamer wordt
ingezet op een verdere verbetering van het inzicht in de kosten van externe
inhuur door een nulmeting. In het kader van het Programma Vernieuwing Rijksdienst
wordt de nulmeting bepaald op 2007.ICT, informatievoorziening en informatiebeveiligingOp basis van uw onderzoek van de jaarverslagen 2007 en het eerdere rapport «Lessen
uit ICT-projecten bij de overheid, deel A», doet u een aantal aanbevelingen
ter verbetering van het beheer van ICT, informatievoorziening en informatiebeveiliging,
waaronder het opnemen in de bedrijfsvoeringsparagraaf van ICT-risico’s.
Voor eventuele verbetermaatregelen op dit terrein wacht ik de resultaten af
van de uitwerking van de voorstellen die gedaan zijn door mijn collega van
BZK naar aanleiding van de motie Hessels en deel A van uw ICT-onderzoek (brief
d.d. 25 februari 2008, TK 2007–2008, 26 643, nr. 121).Single audit single information: uitkomsten reviewsTot mijn tevredenheid constateer ik dat uit de evaluatie is gebleken dat
het instrument single review als zodanig in 2007 goed heeft gewerkt. Over
het geheel genomen zijn de controles door de accountants van de decentrale
overheden toereikend uitgevoerd. U concludeert dat slechts bij één
accountantskantoor de controles niet bleken te voldoen aan de eisen, waardoor
het Rijk geen zekerheid heeft of de in deze controles betrokken specifieke
uitkeringen rechtmatig zijn besteed door de gemeenten. Deze conclusie betekent
echter niet dat de controles niet zijn uitgevoerd of dat de conclusies onvoldoende
onderbouwd waren. Het houdt wel in dat de controles voor het Rijk niet zichtbaar
zijn, waardoor de bevindingen van de accountant niet inhoudelijk gereviewd
konden worden. Met dit accountantskantoor zijn inmiddels afspraken gemaakt
voor de (centrale) controleaanpak van toekomstige controles.ControleprotocollenMet het invoeren van de principes van single information en single audit
zijn de controleprotocollen afgeschaft en met ingang van het controlejaar
2007 is ook het toetsingskader komen te vervallen. U constateert terecht dat
de decentrale overheden zelf verantwoordelijk zijn voor het opstellen van
een toetsingskader. Uit het oogpunt van administratieve lastenverlichting
beveelt u de minister van BZK aan het opstellen van een dergelijk toetsingskader
centraal te coördineren. Het kabinet streeft naar een interbestuurlijke
lastenverlichting. Daarom bespreekt de staatssecretaris van BZK dit jaar met
alle belanghebbende partijen of deze aanbeveling voor het Rijk uitvoerbaar
is en bijdraagt aan een aanmerkelijke interbestuurlijke lastenverlichting.»7.2 Nawoord Algemene RekenkamerWij hebben met belangstelling kennisgenomen van de reactie van de minister
van Financiën.Zoals de minister aangeeft in zijn reactie zijn de experimenten ter verbetering
van het begrotings- en verantwoordingstraject, de wijzigingen in de tolerantiegrenzen
en de vernieuwing van de Rijksdienst belangrijke trajecten.De minister gaat in zijn reactie kort in op de risico’s die wij
schetsten ten aanzien van de koppeling tussen beleidsinformatie en uitgaven
enerzijds en de aansluiting tussen de begroting en de verantwoording anderzijds.
De minister geeft er in zijn reactie blijk van net als wij belang te hechten
aan deze samenhang. Hij merkt op dat deze samenhang niet is verdwenen, maar
op een andere wijze is vormgegeven. De minister wijst terecht op het experimentele
karakter van de aanpak. Wij ondersteunen het experiment om met een andere
wijze van vormgeven te komen tot meer focus en politieke relevantie in de
verantwoording en hopen over 2008 al een versterking in de samenhang te kunnen
constateren.De minister geeft verder aan dat het kabinet zich ervan bewust is dat
reorganisaties en taakstellingen risico’s met zich meebrengen voor de
bedrijfsvoering en de rechtmatigheid. Het kabinet herkent zich niet in de
analyse van de Algemene Rekenkamer dat er meer problemen zijn door de
reorganisaties dan voorheen. Hierover willen wij opmerken dat uit onze analyse
over 2007 niet blijkt dat er meer problemen zijn. Wel blijkt dat er een aantal
hardnekkige problemen zijn die daarop terug te voeren zijn. Wij singnaleren
al meerdere jaren bij voortduring dezelfde risico’s en dit jaar achten
wij dat wederom nodig.Over de onderbouwing van de taakstelling zegt de minister dat er in het
kader van de nota Vernieuwing Rijksdienst aandacht
is gegeven aan de precieze telling van het aantal functies bij het Rijk (inclusief
ZBO’s) en dat daartoe een telmethode ontwikkeld is die de garantie biedt
dat over aantallen, definities en telmethode duidelijkheid is. Binnenkort
gaat de voortgangsrapportage Vernieuwing Rijksdienst naar de Tweede Kamer.
Wij wijzen erop dat wij hetzelfde overzicht hanteren als wij vorig jaar reeds
deden en deze baseren op het Sociaal Jaarverslag van het
Rijk 2007, dat eveneens op verantwoordingsdag verschijnt. De nota Vernieuwing Rijksdienst gaat uit van een bredere definitie
van de overheid, die meer omvat dan alleen de Rijksdienst. Wij hebben het
overzicht opgenomen om aan te geven dat een vermindering van het aantal rijksambtenaren
(nog) niet zichtbaar is in de diverse verantwoordingen van de rijksdienst
over 2007.Wat betreft inhuur van externen geeft de minister van Financiën net
als wij aan dat de uitgaven in 2007 hoger liggen dan in 2006. Dit zou komen
door een verbeterd inzicht in de omvang en doordat dit jaar niet alleen de
apparaatskosten, maar ook de programmakosten zijn meegenomen in de overzichten.
In hoeverre sprake is van een autonome ontwikkeling van de uitgaven is door
deze veranderingen moeilijk te zeggen.Op basis van de jaarverslagen is de (autonome) ontwikkeling niet volledig
vast te stellen. Vorig jaar is de (autonome) ontwikkeling in het Sociaal Jaarverslag
van het Rijk weergegeven. In de afzonderlijke jaarverslagen wordt dit inzicht
niet gegeven omdat slechts een stand wordt weergegeven. Ons is onbekend of
dit jaar wederom in het Sociaal Jaarverslag van het Rijk wordt ingegaan op
de ontwikkeling.In het kader van het Programma Vernieuwing Rijksdienst wordt gewerkt aan verdere verbetering van het inzicht in de kosten
van externe inhuur door een nulmeting. Die nulmeting wordt bepaald op 2007.
Bij het ter perse gaan van dit rapport is ons nog onduidelijk of bij de nulmeting
gegevens over de ministeries zelf (inclusief baten- en lastendiensten) of
ook over een «brede definitie van de overheid» (kennelijk inclusief
ZBO’s) worden gebruikt.Wat betreft de EU-aanbestedingen, ICT en de controleprotocollen sisa zien
wij de effecten van de door de minister voorgestelde activiteiten met belangstelling
tegemoet. LITERATUURAlgemene Rekenkamer (2006). Grip op informatievoorziening;
IT-governance bij ministeries. Tweede kamer, vergaderjaar 2005–2006,
30 505, nrs. 1–2. Den Haag: Sdu.Algemene Rekenkamer (2007). Lessen uit ICT-projecten
bij de overheid: deel A. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
26 643, nr. 100. Den Haag: Sdu.Algemene Rekenkamer (2008). Staat van de beleidsinformatie
2008. Den Haag: Sdu.Ministerie van Algemene Zaken (2007). Beleidsprogramma
2007–2011; Brief minister-president ter aanbieding van het beleidsprogramma
Samen werken, samen leven. Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007,
31 070, nr. 1.Ministerie van BZK2007). Sociaal jaarverslag van het
Rijk 2006. Tweede Kamer, vergaderjaar 2006–2007, 30 801,
nr. 7. Den Haag: Sdu.Ministerie van BZK2008). Sociaal jaarverslag van het
Rijk 2007. Den Haag: Sdu.Ministerie van Financiën (2007). Financieel jaarverslag
van het Rijk 2006. Oplossingsrichtingen verbetering verantwoordingsproces. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 031, nr. 14.
Den Haag: Sdu.Ministerie van Financiën (2007). Financieel jaarverslag
van het Rijk 2006. Evaluatie VBTB. Brief over
wijzigingen in begrotings- en verantwoordingsproces, tolerantiegrenzen en
uitvoering van subsidies. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
31 031 en 29 949, nr. 19. Den Haag: Sdu.Ministerie van Financiën (2008). Financieel jaarverslag
van het Rijk 2006. Beantwoording Kamervragen inzake inBegrotings- en verantwoordingsproces,
tolerantiegrenzen en uitvoering van subsidies.Tweede Kamer, vergaderjaar
2007–2008, 31 308 en 29 949, nr. 4. Den Haag: SduMinisterie van BZK (2007). Trendnota Arbeidszaken Overheid
2008; Nota Vernieuwing Rijksdienst. Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008,
31 201, nr. 3. Den Haag: Sdu. BIJLAGE 1BEGROTE EN VERANTWOORDE BEDRAGEN 2007(bedragen in € mln)   UitgavenOntvangsten  Begroting 2007 (miljoenennota)Rekening 2007 Begroting 2007 (miljoenennota)Rekening 2007 BegrotingenIHuis der Koningin5,96,0  IIaStaten-Generaal123,0131,62,14,2IIbOverige Hoge Colleges van Staat95,495,82,83,8 IIIAlgemene Zaken52,052,01,31,8 IIIaKabinet der Koningin2,22,2   IIIbCommissie van toezicht betreffende
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten1,00,9  IVKoninkrijksrelaties156,2247,813,014,5VBuitenlandse Zaken incl. EU (eigen
middelen)11 722,911 863,8724,5972,8VIJustitie5 897,05 925,21 028,51 132,2VIIBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties6 411,76 300,6314,1116,7VIIIOnderwijs, Cultuur & Wetenschap28 913,131 920,41 344,71 984,5IXaNationale Schuld (excl. aflossing
en uitgifte schuld)13 820,413 380,61 239,51 445,6IXbFinanciën (excl. belastingen)3 915,54 214,23 675,04 867,5XDefensie7 911,78 387,5385,9604,4XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer3 966,15 249,01 070,0989,8XIIVerkeer en Waterstaat7 457,57 727,6116,1125,6XIIIEconomische Zaken2 282,62 143,97 432,76 011,0XIVLandbouw, Natuur en Voedselkwaliteit2 250,72 384,4395,9496,9XVSociale Zaken en Werkgelegenheid26 963,926 981,3508,5825,5XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport13 589,513 881,735,1225,5       Subtotaal135 538,3140 896,418 289,719 822,3      BegrotingsfondsenAInfrastructuurfonds7 044,46 330,56 988,36 644,3BGemeentefonds14 704,115 094,214 704,115 094,2CProvinciefonds1 110,21 127,81 110,21 127,8DFonds Economische Structuurversterking3 420,72 289,03 695,12 807,4EAOW-spaarfonds  4 195,24 196,4FDiergezondheidsfonds9,015,69,011,1GBTW-compensatiefonds2 005,62 068,72 005,62 068,7HWaddenfonds33,90,133,933,9       Subtotaal28 327,926 925,832 741,531 983,8       Belastingen  113 070,8116 649,3 Consolidatie– 9 254,5– 8 556,2– 9 254,5– 8 556,2 Aanvullende posten2 192,2 2 680,9        Totale uitgaven en ontvangsten156 803,9159 266,1157 528,4159 899,2       Aflossing en uitgifte vaste schuld26 961,026 966,025 012,021 569,0 Mutatie vlottende schuld   5 461,0       Totaal183 764,9186 232,1182 540,4186 929,2 Exclusief consolidatie* 194 788,3 195 485,4       Nationale Schuld (incl. schuld)40 781,440 346,626 251,528 475,6 Financien (incl. belastingontvangsten)3 915,54 214,2116 745,8121 516,8* De totalen exclusief consolidatie sluiten aan op de Rijksrekening BIJLAGE 2OVERZICHT VAN FOUTEN EN ONZEKERHEDEN 2007Overzicht A Verplichtingen De bevindingen van de Algemene
Rekenkamer over de rekeningen 2007   Verantwoord
bedragTotaal fouten en onzekerhedenVerantwoord bedragTotaal fouten 2007Totaal onzekerheden
2007  200620062007     (€ mln)(% verantwoord bedrag)(€ mln)(% verantwoord bedrag)(€ mln)(% verantwoord bedrag)(€ mln)Begrotingen       IHuis der Koningin5,83,16,0    IIaStaten-Generaal114,20,1131,31,41,80,10,1IIbOverige Hoge Colleges van Staat92,2 98,60,20,2   IIIAlgemene Zaken47,9 54,8     IIIaKabinet der Koningin  2,2     IIIbCommissie van toezicht betreffende
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten  0,9    IVKoninkrijksrelaties266,2 251,7    VBuitenlandse Zaken incl. EU (eigen
middelen)16 088,20,212 019,80,111,80,05,3VIJustitie4 544,50,76 059,60,741,00,210,5VIIBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties8 086,30,56 091,60,01,90,00,6VIIIOnderwijs, Cultuur & Wetenschap35 214,00,132 844,50,055,4  IXaNationale Schuld 41 693,0 40 346,6    IXbFinanciën 6 953,60,05 449,6    XDefensie8 792,82,37 770,60,968,50,427,8XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer3 693,72,85 379,42,2117,00,17,3XIIVerkeer en Waterstaat7 468,10,17 560,50,212,00,14,3XIIIEconomische Zaken2 981,10,03 123,20,38,10,00,5XIVLandbouw, Natuur en Voedselkwaliteit2 982,11,15 339,40,210,10,00,9XVSociale Zaken en Werkgelegenheid26 057,90,526 687,10,117,70,09,1XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport13 655,01,113 872,60,346,70,04,4          Totaal begrotingen178 736,60,4173 089,80,2392,20,070,9BegrotingsfondsenAInfrastructuurfonds7 726,50,26 038,20,532,5  BGemeentefonds13 383,4 15 011,7    CProvinciefonds1 083,5 1 123,9     DFonds Economische Structuurversterking        EAOW-spaarfonds       FDiergezondheidsfonds18,7 15,6    GBTW-compensatiefonds        HWaddenfonds  2,3              Totaal begrotingsfondsen22 212,10,022 191,70,132,50,00,0          Totaal generaal200 948,70,4195 281,50,2424,80,070,9Overzicht B Uitgaven De bevindingen van de Algemene Rekenkamer
over de rekeningen 2007   Verantwoord
bedragTotaal fouten en onzekerhedenVerantwoord bedragTotaal fouten 2007Totaal onzekerheden
2007  200620062007      (€ mln)(% verantwoord bedrag)(€ mln)(% verantwoord bedrag)(€ mln)(%
verantwoord bedrag)(€ mln)BegrotingenIHuis der Koningin5,8 6,0    IIaStaten-Generaal115,80,6131,60,40,5  IIbOverige Hoge Colleges van Staat92,2 95,80,20,2   IIIAlgemene Zaken48,9 52,00,60,30,00,0IIIaKabinet der Koningin  2,2     IIIbCommissie van toezicht betreffende
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten  0,9    IVKoninkrijksrelaties171,51,0247,80,20,50,00,1VBuitenlandse Zaken incl. EU (eigen
middelen)11 730,50,311 863,80,227,30,111,1VIJustitie5 709,31,55 925,20,214,21,061,6VIIBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties5 809,60,86 300,60,212,70,15,7VIIIOnderwijs, Cultuur & Wetenschap29 341,30,431 920,40,058,80,7223,1IXaNationale Schuld41 693,0 40 346,60,00,10,00,9IXbFinanciën3 828,42,04 214,20,730,60,936,1XDefensie8 145,41,78 387,50,015,50,544,9XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer3 968,90,05 249,00,13,90,00,1XIIVerkeer en Waterstaat7 073,00,37 727,60,00,60,321,1XIIIEconomische Zaken2 296,40,12 143,90,24,40,11,1XIVLandbouw, Natuur en Voedselkwaliteit2 393,32,12 384,40,48,80,38,3XVSociale Zaken en Werkgelegenheid26 206,60,026 981,30,01,70,08,3XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport12 735,80,113 881,70,678,50,02,3          Totaal begrotingen161 365,50,3167 862,40,2258,50,3424,8BegrotingsfondsenAInfrastructuurfonds6 289,71,26 330,50,00,50,850,2BGemeentefonds13 436,0 15 094,2    CProvinciefonds1 089,8 1 127,8     DFonds Economische Structuurversterking2 309,0 2 289,0    EAOW-spaarfonds       FDiergezondheidsfonds18,70,215,6    GBTW-compensatiefonds1 938,60,02 068,7    HWaddenfonds  0,1               Totaal begrotingsfondsen25 081,80,326 925,80,00,50,250,2          Totaal generaal186 447,30,3194 788,30,1259,00,2475,0Overzicht C Ontvangsten De bevindingen van de Algemene
Rekenkamer over de rekeningen 2007   Verantwoord
bedragTotaal fouten en onzekerhedenVerantwoord bedragTotaal fouten 2007Totaal onzekerheden
2007  200620062007      (€ mln)(% verantwoord bedrag)(€ mln)(% verantwoord bedrag)(€ mln)(%
verantwoord bedrag)(€ mln)BegrotingenIHuis der Koningin        IIaStaten-Generaal3,5 4,2    IIbOverige Hoge Colleges van Staat3,4 3,8    IIIAlgemene Zaken7,4 1,8     IIIaKabinet der Koningin        IIIbCommissie van toezicht betreffende
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten  0,0    IVKoninkrijksrelaties169,2 14,5    VBuitenlandse Zaken incl. EU (eigen
middelen)906,00,1972,8    VIJustitie1 111,50,31 132,20,00,20,11,6VIIBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties564,60,0116,7     VIIIOnderwijs, Cultuur & Wetenschap1 422,40,21 984,50,24,70,00,2IXaNationale Schuld 26 994,8 28 475,6    IXbFinanciën118 314,72,2121 516,80,1124,70,3351,3XDefensie489,90,9604,40,00,40,53,1XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer290,70,3989,8  0,00,2XIIVerkeer en Waterstaat384,30,4125,61,62,14,35,4XIIIEconomische Zaken5 242,1 6 011,00,00,00,00,1XIVLandbouw, Natuur en Voedselkwaliteit595,51,0496,9     XVSociale Zaken en Werkgelegenheid933,30,2825,5     XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport122,9 225,5               Totaal begrotingen157 556,21,6163 501,60,1132,00,2361,9BegrotingsfondsenAInfrastructuurfonds6 528,20,06 644,30,00,4  BGemeentefonds13 436,0 15 094,2    CProvinciefonds1 089,8 1 127,8     DFonds Economische Structuurversterking3 941,0 2 807,4    EAOW-spaarfonds3 933,5 4 196,4    FDiergezondheidsfonds36,8 11,1    GBTW-compensatiefonds1 938,60,02 068,7    HWaddenfonds  33,9               Totaal begrotingsfondsen30 903,80,031 983,80,00,40,00,0          Totaal generaal180 460,21,4195 485,40,1132,40,2361,9Overzicht D Saldibalans De bevindingen van de Algemene
Rekenkamer over de rekeningen 2007   Verantwoord
bedragTotaal fouten en onzekerhedenVerantwoord bedragTotaal fouten 2007Totaal onzekerheden
2007  200620062007      (€ mln)(% verantwoord bedrag)(€ mln)(% verantwoord bedrag)(€ mln)(%
verantwoord bedrag)(€ mln)Begrotingen       IHuis der Koningin        IIaStaten-Generaal197,1 77,2    IIbOverige Hoge Colleges van Staat7,5 11,62,40,3   IIIAlgemene Zaken63,1 7,20,20,0   IIIaKabinet der Koningin  0,1     IIIbCommissie van toezicht betreffende
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten  0,0    IVKoninkrijksrelaties677,4 753,51,07,8  VBuitenlandse Zaken incl. EU27 604,7 16 635,80,356,20,124,6VIJustitie8 724,00,23 794,90,12,80,13,2VIIBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties19 167,0 11 688,60,18,2  VIIIOnderwijs, Cultuur & Wetenschap68 530,3 40 808,30,1– 35,80,00,3IXaNationale Schuld 272,8 253 654,30,00,1  IXbFinanciën209 827,1 102 823,00,1143,90,1150,7XDefensie17 242,3 9 915,00,1– 6,70,111,4XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer12 402,5 12 278,5     XIIVerkeer en Waterstaat14 080,6 8 592,50,649,90,322,7XIIIEconomische Zaken15 364,1 12 987,80,338,20,229,5XIVLandbouw, Natuur en Voedselkwaliteit9 986,0 8 280,80,02,50,868,2XVSociale Zaken en Werkgelegenheid51 124,4 24 645,60,237,10,125,5XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport26 409,7 8 216,4               Totaal begrotingen481 680,40,2515 171,10,1304,60,1336,2BegrotingsfondsenAInfrastructuurfonds22 098,1 22 387,00,122,00,07,1BGemeentefonds28 621,4 30 109,1    CProvinciefonds1 123,6 2 250,1     DFonds Economische Structuurversterking6 665,4      EAOW-spaarfonds0,0      FDiergezondheidsfonds321,5 266,8    GBTW-compensatiefonds0,0 169,0    HWaddenfonds  2,3               Totaal begrotingsfondsen58 830,00,055 184,40,022,00,07,1          Totaal generaal540 510,40,2570 355,50,1326,50,1343,3Overzicht E Baten-lastendiensten De bevindingen van de
Algemene Rekenkamer over de rekeningen 2007 (bedragen in € x1000) HoofdstukNaamAantal baten-lasten-dienstenTotaal batenFoutenOnzekerheden   (% verantwoord bedrag)(€ mln) (% verantwoord bedrag)(€ mln)IIIAlgemene Zaken151,5    VBuitenlandse Zaken incl. EU (eigen middelen)127,71,20,3  VIJustitie62 679,70,512,81,848,3VIIBinnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties5714,90,21,40,21,2VIIIOnderwijs, Cultuur & Wetenschap279,9     IXbFinanciën (excl. belastingen)116,9    XDefensie3737,60,96,90,32,1XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer21 468,90,00,00,00,0XIIVerkeer en Waterstaat32 688,20,512,32,361,8XIIIEconomische Zaken4217,20,30,60,30,7XIVLandbouw, Natuur en Voedselkwaliteit5557,00,21,40,31,5XVSociale Zaken en Werkgelegenheid242,2     XVIVolksgezondheid, Welzijn en Sport4396,71,56,00,83,0         Totaal baten-lastendiensten399 678,40,441,61,2118,7BIJLAGE 3TOLERANTIEGRENZENNiveauTolerantie %Omvangsbasis OudNieuwOudNieuwFoutenOnzekerhedenFoutenOnzekerheden  Rijk(srekening)11%–1%–– Totaal
uitgaven rijk – Totaal ontvangsten rijk– Totale uitgaven rijk – Totale ontvangsten
rijkBegrotingshoofdstuk:1%3%  – Totaal verplichtingen – Totaal
uitgaven + baten van derden2 – Totaal ontvangsten < € 100 mln  10%10% – Totaal
verplichtingen > € 100 mln en ≤ € 150
mln  10%10% – Totaal uitgaven + totaal
ontvangsten + baten van derden > € 150 mln en ≤ € 500
mln  15 mln15 mln   > € 500 mln en ≤ 1,5 mld  15 mln3%   > 1,5 mld  1%3%  Begrotingsartikel3:      ≤ € 50 mln10%30%  – verplichtingen  > € 50 mln en < € 500 mln€ 5 mln€ 15 mln  – uitgaven  ≤ € 500 mln1%3%  – ontvangsten         < € 100 mln  10%10% – verplichtingen > € 100 mln en ≤ € 150
mln  10%10% – uitgaven + ontvangsten > € 150 mln en ≤ € 500
mln  15 mln15 mln   > € 500 mln  3%3%  Baten-lastendiensten:    – totale baten  ≤ € 50 mln10%30%  – totale lasten > € 50 mln en < € 500 mln€ 5 mln€ 15 mln  – totale kapitaaluitgaven  ≤ € 500 mln1%3%  – totale kapitaalontvangsten    10%10% Som van de totale baten van
alle baten-lastendiensten > € 100 mln en ≤ € 150
mln  10%10%   > € 150 mln en ≤ € 500
mln  15 mln15 mln   > € 500 mln en ≤ € 1,5
mld  15 mln3%   > € 1,5 mld  1%3%  Saldibalansposten:       ≤ € 50 mln10%30%  Alle relevante posten in de
saldibalans afzonderlijk > € 50 mln en < € 500 mln€ 5 mln€ 15 mln     ≤ € 500 mln1%3%    Saldibalans totaal1%3%  Totaal van de relevante5 saldibalansposten < € 100 mln  10%10% Totaal van
de relevante saldibalansposten > € 100 mln en ≤ € 150
mln  10%10%   > € 150 mln en ≤ € 500
mln  15 mln15 mn   > € 500 mln en ≤ € 1,5
mld  15 mln3%   > € 1,5 mld  1%3%  1 Betreft de som van alle fouten én onzekerheden
in de departementale jaarverslagen.2 Dit is de som van de baten van alle baten-lastendiensten
minus de bijdragen van het moederdepartement.3 Op het niveau van de begrotingsartikelen telt de Algemene
Rekenkamer fouten en onzekerheden bij elkaar, alvorens deze te toetsen aan
de tolerantiegrenzen. Daarbij hanteert zij de tolerantiegrenzen zoals deze
gelden voor fouten.4 In de nieuwe situatie worden de fouten en onzekerheden
niet meer op het niveau van de afzonderlijk posten van de saldibalans geëvalueerd.5 De relevante saldibalansposten zijn: liquide middelen,
intracomptabele vorderingen, intracomptabele schulden, extracomptabele vorderingen,
extracomptabele schulden, voorschotten, openstaande rechten, openstaande verplichtingen
(incl. garanties) en deelnemingen. BIJLAGE 4EXPERIMENT JAARVERSLAGBegroting 2009 Onderdeel Huidige situatieNieuwe situatie Beleidsagenda– Geeft algemeen beeld van de politieke prioriteiten
van de minister. Toelichting van de prioriteiten is opgenomen bij de beleidsartikelen – 10
a 15 pagina’s– Focus
op de betreffende doelstellingen uit het beleidsprogramma van het kabinet,
eventueel aangevuld met een beperkt aantal doelstellingen van de vakminister. – Doelstellingen
worden uitgebreid toegelicht (betere samenhang tussen doeleninstrumenten-middelen). – Waar
mogelijk koppeling tussen kabinetsprioriteiten en beleidsartikelen. – 15
a 20 pagina’s BegrotingsartikelenToelichting
met behulp van prestatiegegevens op voorgenomen beleid (doelstellingen), in
te zetten instrumenten; onderbouwing van het budget– Toelichting met behulp van prestatiegegevens op voorgenomen beleid,
in te zetten instrumenten en onderbouwing van het budget, maar met meer aandacht
voor de historische ontwikkeling van de uitgaven en instrumenten/prestaties. – Beleidsonderwerpen
die in de beleidsagenda zijn toegelicht worden niet meer toegelicht in de
begrotingsartikelen.Jaarverslag Onderdeel Huidige situatieNieuwe situatie Slotwet (wetsdeel)Niet opgenomenWordt opgenomen,
verandert niet ten opzichte van huidige wetsdeel in de slotwet. Beleidsverslag– Geeft een uiteenzetting op hoofdlijnen van de bereikte
c.q. opmerkelijke resultaten – 10 a 15 pagina’s– Focus op hoofdlijnen van de voortgang/verantwoording
van de van toepassing zijnde doelstellingen uit het kabinetsprogramma (uitgebreid
toegelicht met prestaties en effecten) en aangevuld met een beperkt aantal
prioriteiten van de vakminister. – Focus op de verschillen tussen
begroting/voornemens en realisatie/resultaten. – Opnemen van de
belangrijkste conclusies. – 20 a 25 pagina’s.Begrotingsartikelen– Geeft
financiële verantwoording en geeft toelichting op de opmerkelijke verschillen
tussen de geraamde en gerealiseerde uitgaven. – Geeft toelichting
op de bereikte resultaten en vooral op de verschillen tussen de beoogde en
gerealiseerde resultaten/prestaties. – Geeft
financiële verantwoording en geeft toelichting op de opmerkelijke verschillen
tussen geraamde en gerealiseerde uitgaven. – Geen toelichting op
bereikte resultaten. Dit is voor de belangrijkste doelstellingen opgenomen
in het beleidsverslag.Bron: Ministerie van Financiën, brief 20 december 2007 BIJLAGE 5VERKLARENDE WOORDENLIJSTHieronder vindt u in alfabetische volgorde een aantal veel voorkomende
woorden en begrippen uit het rechtmatigheidsonderzoek van de Algemene Rekenkamer.
Van iedere term wordt de betekenis omschreven. Waar relevant wordt ook het
gebruik van de term in het onderzoek uitgelegd.Cursief weergegeven woorden worden elders
in de lijst nader toegelicht.Accountantsrapport/auditrapportSchriftelijk verslag van een accountant/auditor over de uitkomsten van
zijn onderzoek. Bij de rijksoverheid zijn dit de bevindingen naar aanleiding
van het onderzoek naar: (a) de totstandkoming van de bedrijfsvoeringsinformatie en de beleidsinformatie van een departement,
(b) het financieel beheer en het materieelbeheer van een departement en (c) de financiële informatie in het jaarverslag van een departement
(dan wel in het jaarverslag van het Rijk).AccountantsverklaringSchriftelijke mededeling van een accountant (van een departementale auditdienst)
waarin een oordeel wordt gegeven over het getrouwe beeld van de in het jaarverslag
opgenomen jaarrekening met de daarbij behorende financiële toelichtingen
en (bij het Rijk) over de in de bedrijfsvoeringsparagraaf opgenomen rapportage
over de rechtmatigheid van de begrotingsuitvoering. De accountantsverklaring
geeft ook aan of het jaarverslag is opgesteld overeenkomstig de daarvoor geldende
verslaggevingsvoorschriften en of de in het jaarverslag opgenomen niet-financiële
informatie niet-strijdig is met de financiële informatie.Wanneer een accountant in het jaarverslag fouten en onzekerheden constateert
die het getrouwe beeld van de financiële informatie in het jaarverslag
of het getrouwe beeld van de rechtmatigheidsinformatie in de bedrijfsvoeringsparagraaf
aantasten, geeft hij geen goedkeurende accountantsverklaring.ApparaatsuitgavenUitgaven voor personeel en materieel die nodig zijn om het departement
te doen functioneren, zoals salarisuitgaven, (onderhouds)uitgaven voor de
huisvesting, overheaduitgaven. Andere uitgaven die een ministerie doet zijn programma-uitgaven.Artikelsgewijze oordeelsvormingWijze waarop het oordeel van de Algemene Rekenkamer over begrotingsartikelen
tot stand komt. Ten behoeve van het budgetrecht
van de Tweede Kamer voor de afzonderlijke begrotingsartikelen, hanteert de Algemene Rekenkamer kwantitatieve tolerantiegrenzen op het niveau van begrotingsartikelen. Dat wil
zeggen: per begrotingsartikel wordt gekeken hoeveel fouten en/of onzekerheden
er zijn, hoeveel geld daarmee in totaal gemoeid is en of dit totaal het bedrag
te boven gaat dat de Algemene Rekenkamer voor het begrotingsartikel in kwestie
nog toelaatbaar acht.AutoriserenEén van de taken van de Staten-Generaal is het goedkeuren van de
begroting van ieder departement. Dit betekent dat zij bepalen hoeveel een
minister maximaal kan besteden en aan welke doelen. Zie ook budgetrecht. BalanspostPost in de balans van een baten-lastendienst
met de activa (bezittingen) en passiva (eigen vermogen en schulden) van de
dienst.BatenDe (op een staat van baten en lasten op te
nemen) bedragen die worden beschouwd als voordelen die verband houden met
de activiteiten in de betreffende periode.Baten-lastendienstEen dienstonderdeel van een ministerie met een grotere zelfstandigheid
dan andere departementale diensten. Deze grotere zelfstandigheid laat onverlet
dat er sprake is van ministeriële verantwoordelijkheid en dat het budgetrecht
van de Tweede Kamer van toepassing is.Een baten-lastendienst heeft een afzonderlijke plaats in de begroting
en de financiële verantwoording van het moederministerie. Ook voert een
baten-lastendienst een eigen administratie, los van de begrotingsadministratie
van het moederministerie. De term «basten-lastendienst» verwijst
naar de boekhoudmethode die deze diensten hanteren, het baten-lastenstelsel.Baten-lastenstelselBij een stelsel van baten en lasten worden de opbrengsten en uitgaven voor een geleverde of ontvangen
dienst verantwoord in het jaar waarin die dienst geleverd of ontvangen is.
Deze methode verschilt van het kasstelsel, waarbij
het moment van uitgeven of ontvangen bepalend is voor het moment waarop een
post wordt opgenomen in de verantwoording.BedrijfsvoeringOnder de bedrijfsvoering vallen alle processen die ervoor zorgen dat een
ministerie kan functioneren: het financieel beheer en het materieelbeheer
en de processen op het gebied van personeel, informatievoorziening, administratie,
communicatie en huisvesting.Bedrijfsvoeringsparagraaf/bedrijfsvoeringsinformatieIn de bedrijfsvoeringsparagraaf van het jaarverslag van een ministerie
verantwoordt de minister zich over (a) de rechtmatigheid van de begrotingsuitvoering
(of het begrotingsgeld volgens de regels is uitgegeven), (b) de totstandkoming
van de beleidsinformatie, (c) het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer
en (d) de overige aspecten van de bedrijfsvoering.De bedrijfsvoeringsparagraaf heeft het karakter van een uitzonderingsrapportage:
de minister meldt alleen fouten en onzekerheden in de begrotingsuitvoering
die de tolerantiegrenzen overschrijden.BegrotingshoofdstukDe Rijksbegroting bestaat uit de begrotingen van het Huis der Koningin,
de Hoge Colleges van Staat, de Kabinetten, alle ministeries en alle begrotingsfondsen.
In totaal omvat de rijksbegroting 26 afzonderlijke hoofdstukken: de zogenoemde
begrotingshoofdstukken. Elk hoofdstuk heeft een eigen begroting, een eigen
jaarverslag en een eigen rapport bij het jaarverslag. Begrotingsartikel/BeleidsartikelIeder begrotingshoofdstuk kent twee soorten begrotingsartikelen: beleidsartikelen
en niet-beleidsartikelen. In de beleidsartikelen geeft de minister een toelichting
op de door hem te realiseren beleidsresultaten. Een beleidsartikel bestaat
uit een overkoepelende (algemene) doelstelling, en indien van toepassing één
of meer operationele doelstellingen, met bijbehorende prestatiegegevens. Aan niet-beleidsartikelen wordenverplichtingen, uitgaven en ontvangsten toegerekend die
geen verband houden met het realiseren van beleidsdoelstellingen.BeleidsinformatieBeleidsinformatie in het jaarverslag is de informatie die de minister
geeft over de gerealiseerde effecten als gevolg van het gevoerde beleid, de
daartoe geleverde prestaties en de daarmee gemoeide kosten. De beleidsinformatie
in het jaarverslag wordt ook wel niet-financiële informatie genoemd.BestuurskostenTot «bestuurskosten» worden gerekend: (a) de uitgaven voor
de voorzieningen die aan ministers en staatssecretarissen ter beschikking
worden gesteld en die noodzakelijk zijn voor de vervulling van hun ambt, en
(b) de vaste vergoedingen voor de kosten van voorzieningen die voor eigen
rekening van de ministers en staatssecretarissen komen en die door hen mede
worden aangewend ten behoeve van de vervulling van hun ambt.1BezwaarDe Algemene Rekenkamer kan bezwaar maken wanneer een minister in strijd
met de regels geld heeft uitgegeven of (niet) heeft ontvangen. Zij kan ook
bezwaar maken wanneer een minister onvolkomenheden in het financieel beheer
en materieelbeheer van zijn departement heeft laten voortbestaan. De Algemene
Rekenkamer doet dit niet snel. Zij brengt de minister eerst op de hoogte van
het voornemen om bezwaar te maken en overlegt met hem. Pas als dat niet tot
verbeteringen leidt, komt de bezwaarprocedure in beeld. De bezwaarprocedure
is bedoeld als signaal dat maatregelen dringend nodig zijn. De bezwaarprocedure
is wettelijk geregeld in de artikelen 88 en 89 van de Comptabiliteitswet
2001.BezwaaronderzoekVoordat de Algemene Rekenkamer besluit om bezwaar
te maken, doet zij nader onderzoek naar het betreffende probleem. Dergelijk
onderzoek heet een bezwaaronderzoek. De bevindingen uit dit onderzoek dienen
als mogelijke onderbouwing van het bezwaar. Op grond van de resultaten van
dit onderzoek neemt de Algemene Rekenkamer een besluit over het al dan niet
maken van bezwaar.BudgetrechtRecht van de Staten-Generaal om van tevoren toestemming te verlenen aan
een minister voor het aangaan van verplichtingen,
het doen van uitgaven en het innen van ontvangsten (belastingen). Zie ook autoriseren.De Tweede Kamer heeft budgetrecht op artikelniveau. Een begrotingsartikel is de kleinste eenheid van een begrotingswet waarin
de bedragen voor de aan te gane verplichtingen, te verrichten uitgaven en
te innen ontvangsten zijn opgenomen. De Tweede Kamer kan het door het recht
van amendement een begrotingsartikel wijzigen.De Eerste Kamer heeft budgetrecht op hoofdstukniveau. Nadat de Tweede
Kamer op de begrotingswetten (en daarmee de begrotingen) op artikelniveau
heeft goedgekeurd, kan de Eerste Kamer alleen de begrotingswet als geheel
(het begrotinghoofdstuk) goedkeuren of verwerpen. Comply or explain«Pas toe of leg uit». In het departementale jaarverslag moet
de minister per operationele doelstelling informatie opnemen over de realisatie
van de doelen van zijn beleid, de daartoe geleverde prestaties en de daarvoor
uitgegeven middelen (comply). Sinds 2005 mag de minister afzien van het opnemen
van concrete beleidsinformatie in zijn jaarverslag (motie-Douma c.s., 2005).
Hij moet dan wel uitleggen waarom hij het niet zinvol of relevant acht om
die informatie op te nemen (explain).Comptabiliteitswet 2001De Comptabiliteitswet 2001 (CW 2001) regelt de financiële gang van
zaken binnen ministeries en tussen de ministers en het parlement. De CW 2001
schrijft ook de taken van de Algemene Rekenkamer voor. Deze wet draagt de
Algemene Rekenkamer onder meer op om jaarlijks te onderzoeken of de jaarverslagen
van de ministeries voldoen aan een aantal nader omschreven eisen.ControleerbaarHet financieel beheer van een ministerie is controleerbaar als de beheershandelingen
duidelijk zijn vastgelegd, opdat de organisatie goed kan functioneren en opdat
audits efficiënt kunnen worden uitgevoerd.ControletorenHet stelsel van control (sturing en beheersing van beleids- en beheersprocessen),
controle (verificatie) en (budgettair) toezicht binnen het Rijk.DechargeGoedkeuring door de Staten-Generaal van de begrotingsuitvoering van de
minister. Na Verantwoordingsdag keuren de Staten-Generaal de slotwetten goed. Daarmee verlenen ze decharge aan de ministers: deze
laatsten worden ontheven van hun verantwoordelijkheid voor het gevoerde beleid
en de daaraan verbonden financiële consequenties, waarover ze zich in
de jaarverslagen hebben verantwoord. Departementale auditdienst (DAD)De DAD is een onderdeel van het ministerie dat onder meer belast is met
de controle van het departementale jaarverslag, het onderzoek naar het financieel beheer, het materieelbeheer en de ten behoeve daarvan bijgehouden administraties en het onderzoek
naar de totstandkoming van de niet-financiële informatie. De DAD voert daarmee een wettelijke taak uit. De Algemene Rekenkamer
beschouwt de DAD als een interne accountant, die relatief onafhankelijk functioneert.
Een waarborg voor deze relatieve onafhankelijkheid vormt het feit dat de taak
en de plaats van de DAD wettelijk geregeld zijn. Deze plaats, direct onder
de secretaris-generaal van het betreffende ministerie, waarborgt de onafhankelijkheid
ten opzichte van de te controleren afdelingen en diensten van het ministerie.
Verder kan de DAD rechtstreeks aan de minister rapporteren.Deugdelijke/ondeugdelijke weergaveDe in het jaarverslag opgenomen financiële informatie dient deugdelijk te zijn weergegeven. Dit houdt in dat de informatie
betrouwbaar, aanvaardbaar en toereikend moet zijn, zodat de Tweede Kamer zich
als gebruiker van die informatie een oordeel kan vormen over de uitkomsten. Europese aanbestedingsregelsRegels voor het openstellen van overheidsopdrachten voor leveranciers
uit alle Europese lidstaten. De regels zijn gericht op een transparant aanbestedingsproces
op basis van objectieve selectie- en gunningscriteria.Financieel beheerHet financieel beheer van een ministerie omvat het geheel van beslissingen,
handelingen en regels die zijn bedoeld voor de sturing en beheersing van,
alsmede de verantwoording over, de financiële transacties en de saldi
waarvoor de minister (mede)verantwoordelijkheid draagt. Deze begripsomschrijving
is gebaseerd op de Comptabiliteitswet 2001.Financiële informatieFinanciële informatie betreft de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van een ministerie in de verantwoordingsstaat
en de toelichting daarbij (en voor zover van toepassing: de baten, lasten, kapitaaluitgaven, kapitaalontvangsten en balansposten in de samenvattende verantwoordingsstaat van de onder
een ministerie vallende baten-lastendiensten en
de toelichting daarbij).Financieel jaarverslag en saldibalans van het RijkHet Financieel jaarverslag van het Rijk en de saldibalans van het Rijk
vormen tezamen de jaarlijkse financiële verantwoording van het Rijk.
Het Financieel jaarverslag van het Rijk bevat de rekening van uitgaven en
ontvangsten van het Rijk, die aansluit op de in de departementale en niet-departementale
jaarverslagen opgenomen verantwoordingsstaten. De saldibalans van het Rijk
sluit aan op de departementale saldibalansen. Beide documenten worden opgesteld
door de minister van Financiën.FoutenFouten zijn afwijkingen van de criteria rechtmatigheid en deugdelijke weergave. We spreken
van een fout als bepaalde verplichtingen, uitgaven
of ontvangsten onrechtmatig zijn (de minister heeft het geld niet uitgegeven
of ontvangen volgens de daarvoor geldende wetten en regels) of ondeugdelijk
zijn weergegeven (de minister heeft de financiële informatie niet juist
of volledig verantwoord).GetrouwbeeldverklaringEen verklaring waarin de accountant aangeeft of hij tot het oordeel is
gekomen dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid,
in overeenstemming met de van toepassing zijnde grondslagen voor de verslaggeving.IndemniteitswetWetsvoorstel bedoeld om een bezwaar van de Algemene Rekenkamer op te heffen.
In een indemniteitswet vraagt de minister de Tweede Kamer om de verplichtingen,
uitgaven of ontvangsten, ondanks het bezwaar van de Algemene Rekenkamer toch
goed te keuren.JaarverslagBij de rijksoverheid bestaat het jaarverslag uit verantwoordingsinformatie
over:(a) beleidsinformatie: het door het departement
gevoerde beleid;(b) financiële informatie: de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten van het departement
en voor zover van toepassing de baten, lasten, kapitaaluitgaven,
kapitaalontvangsten en balansposten van
de onder een ministerie vallende baten-lastendiensten;(c) bedrijfsvoeringsinformatie: het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer
(bedrijfsvoeringsinformatie).Kapitaaluitgaven/kapitaalontvangstenUitgaven respectievelijk ontvangsten in verband met investeringen en desinvesteringen
in kapitaalgoederen, alsmede de financiering daarvan.KasstelselIn een kasstelsel is het moment van uitgeven of ontvangen van het geld
bepalend voor het moment waarop een post wordt opgenomen in de verantwoording.LastenDe (op een staat van baten en lasten op te
nemen) bedragen die worden beschouwd als nadelen die verband houden met de
activiteiten in de betreffende periode.M&O-beleidM&O staat voor misbruik en oneigenlijk gebruik. M&O-beleid is
het geheel van maatregelen dat een minister neemt om misbruik en oneigenlijk
gebruik van weten regelgeving zoveel mogelijk te voorkomen en de gevolgen
ervan te beperken.MaterieelbeheerHet materieelbeheer van een ministerie behelst de zorg voor alle niet-geldelijke
zaken, vanaf het moment van ontvangst tot aan het moment van afstoting.Niet-financiële informatieZie beleidsinformatie.Onvolkomenheid/ernstige onvolkomenheidDe Algemene Rekenkamer spreekt van een «onvolkomenheid» wanneer
sprake is van een overschrijding van de kwalitatieve tolerantiegrenzen die zij hanteert bij de beoordeling van de bedrijfsvoering van een
departement. Of een onvolkomenheid als «ernstig» wordt gekwalificeerd
hangt af van de frequentie van voorkomen en de zwaarte van de onvolkomenheid.Onzeker (onzekerheden)De Algemene Rekenkamer kwalificeert financiële
informatie als «onzeker» wanneer zij door onvolkomenheden in het financieel beheer
niet kan vaststellen of bepaalde verplichtingen, uitgaven of ontvangsten rechtmatig zijn of deugdelijk
zijnweergegeven.OrdelijkHet financieel beheer is ordelijk als het is opgezet volgens adequate,
in de administratieve organisatie vastgelegde, procedureregels en functioneert
in overeenstemming met die procedureregels.Operationele doelstellingOperationele doelstellingen zijn een nadere uitwerking van de algemene
beleidsdoelstelling die bij een beleidsartikel
hoort. OverdrachtsuitgavenOverdrachtsuitgaven zijn uitgaven aan personen of instellingen in de vorm
van – onder andere – subsidies en (specifieke) uitkeringen, waarvoor
geen tegenprestaties in de vorm van levering van goederen of diensten worden
gevraagd.Planning- & controlcyclusHet geheel van afspraken en maatregelen, inclusief het tijdschema, dat
moet leiden tot een beheerste bedrijfsvoering, waaronder opstelling en uitvoering
van de begroting.Potentieel bezwaargevalOnvolkomenheden in het financieel beheer of fouten en onzekerheden in de financiële
informatie in het jaarverslag die de
kwalitatieve of kwantitatieve tolerantiegrenzen
van de Algemene Rekenkamer overschrijden.PrestatiegegevensPrestatiegegevens zijn kwantitatieve of kwalitatieve indicatoren waarmee
de minister inzicht biedt in de door hem gerealiseerde beleidsresultaten.
Onder prestatiegegevens kunnen zowel effect(indicator)en als informatie over
de prestaties van de overheid worden verstaan.Programma-uitgavenProgramma-uitgaven zijn alle uitgaven die de minister doet in het kader
van de uitvoering van zijn beleid, met uitzondering van de apparaatsuitgaven.RechtmatigheidNorm waaraan het financieel beheer, het materieelbeheer en de daartoe bijgehouden administraties,
alsmede de financiële informatie in het jaarverslag
moeten voldoen. Voor de financiële informatie houdt dit in dat zij tot
stand is gekomen in overeenstemming met de begrotingswetten en met andere
van toepassing zijnde wetten en wettelijke regelingen.ReviewVoor haar oordelen over het jaarverslag maakt de Algemene Rekenkamer zo
veel mogelijk gebruik van de werkzaamheden van de departementale
auditdienst (DAD). Om te bepalen of ze de bevindingen van de DAD
kan overnemen, beoordeelt zij de controlewerkzaamheden die door de DAD zijn
uitgevoerd. Dit wordt «review» genoemd.RisicoanalysesDe Algemene Rekenkamer onderzoekt niet alle processen en geldstromen tot
in detail, maar maakt daarbij gebruik van risicoanalyses. Dat betekent dat
zij haar onderzoeksinspanningen vooral richt op die onderdelen, processen
of geldstromen waar essentiële knelpunten of risico’s zijn geïdentificeerd.SaldibalansDe saldibalans is een overzicht van de posten die aan het einde van het
jaar nog openstaan en die naar het volgende jaar moeten worden meegenomen.
Het gaat hierbij om posten als: vorderingen, voorschotten, schulden en openstaande
verplichtingen. Single information single audit (sisa)«Single information» houdt in dat de reguliere jaarlijkse
financiële verantwoording aan het lokale bestuur ook wordt gebruikt voor
de verantwoording over specifieke uitkeringen. Hierdoor hoeven provincies
en gemeenten zich niet over elke specifieke uitkering te verantwoorden met
een afzonderlijke verantwoording. Zij kunnen volstaan met hun reguliere jaarverslagen,
met daarin een bijlage met de meest noodzakelijke informatie per specifieke
uitkering. «Single audit» betekent dat de controle over de specifieke
uitkeringen onderdeel uitmaakt van de controle van de jaarlijkse financiële
verantwoording. Hierdoor hoeft de accountant geen afzonderlijke accountantsverklaring
meer af te geven voor elke specifieke uitkering.Specifieke uitkeringUitkering van de rijksoverheid aan een andere overheid ten behoeve van
het uitvoeren van bepaalde activiteiten of het realiseren van een specifiek
doel.Slotwet/slotwetmutatiesDe slotwet is de laatste wet in de begrotingscyclus, waarmee de geraamde
uitgaven, verplichtingen en ontvangsten formeel in overeenstemming worden
gebracht met de uiteindelijke realisaties. De slotwet wordt gelijk met het
jaarverslag aangeboden aan de Tweede Kamer.TaakstellingOnder «taakstelling» verstaan we in dit rapport de uitwerking
van de bezuinigingsmaatregelen voor de rijksdienst uit het regeerakkoord van
het vierde kabinet-Balkenende.TolerantiegrenzenTolerantiegrenzen worden zowel door de ministers als door de Algemene
Rekenkamer gehanteerd om te bepalen welke fouten en onzekerheden worden gerapporteerd
in respectievelijk de bedrijfsvoeringsparagraaf van de departementale jaarverslagen
en in de rapporten bij de jaarverslagen van de Algemene Rekenkamer.Op voorstel van de minister van Financiën en met instemming van de
Algemene Rekenkamer en de Tweede Kamer wordt in 2007 en 2008 een experiment
uitgevoerd met verruimde tolerantiegrenzen. In ons rapport Rijk verantwoord 2007 en op www.rekenkamer.nl staat een overzicht
van de (aangepaste) tolerantiegrenzen.VerslaggevingseisenDe presentatie van de informatie in het jaarverslag moet voldoen aan de
verslaggevingseisen zoals die zijn opgenomen in de Rijksbegrotingsvoorschriften.VerantwoordingsdagIeder jaar worden op de derde woensdag van mei de departementale en niet-departementale jaarverslagen en het Financieel jaarverslag Rijk gepubliceerd.
Met het jaarverslag leggen ministers verantwoording af over het door hen gevoerde
(financiële) beleid en de bedrijfsvoering in het voorgaande jaar. Deze
dag wordt dan ook wel «Verantwoordingsdag» genoemd.De Algemene Rekenkamer publiceert op Verantwoordingsdag de resultaten
van haar jaarlijkse rechtmatigheidsonderzoek in de rapporten bij de jaarverslagen
en het rapport bij het Financieel jaarverslag van het Rijk: Rijk verantwoord. VerantwoordingsstaatIn de verantwoordingsstaat in het jaarverslag worden per begrotingsartikel
de gerealiseerde bedragen van de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten opgenomen.In de samenvattende verantwoordingsstaat van de baten-lastendiensten staan
de baten, de lasten, het saldo van baten en lasten, de kapitaaluitgaven en
de kapitaalontvangsten van de baten-lastendiensten die onder het ministerie
vallen.VerplichtingEen verplichting is een juridische verbintenis die (a) ontstaat op grond
van een verdrag, een wet, een koninklijk besluit, een ministeriële regeling,
een beschikking, een verbintenis of een op een controleerbare wijze vastgelegde
afspraak tussen dienstonderdelen en die (b) tot uitgaven leidt of kan leiden.VoorschotOnder een voorschot wordt verstaan (a) een vooruitbetaling door het Rijk
in verband met door een derde aan het Rijk te leveren producten, te verlenen
diensten of te verrichten werken; of (b) een vooruitbetaling van het Rijk
op een aan een derde verstrekte aanspraak op een subsidie, bijdrage of lening
of op een aanspraak uit hoofde van een verstrekte garantie. BIJLAGE 6GEBRUIKTE AFKORTINGENACBGAgentschap College
ter Beoordeling Geneesmiddelen ADAuditdienst AZ(Ministerie van) Algemene
Zaken BAPGBesluit Accountantscontrole
Provincies en Gemeenten BuiZa(Ministerie van)
Buitenlandse ZakenBZK(Ministerie van) Binnenlandse
Zaken en KoninkrijksrelatiesCWComptabiliteitswet DADDepartementale AuditdienstEUEuropese Unie EZ(Ministerie van) Economische
ZakenFESFonds economische
structuurversterkingFEZFinancieel-economische
Zaken FTEFulltime EquivalentGAVIGlobal Alliance for
Vaccines and ImmunisationHocostaHoge Colleges
van StaatHRMhumanresourcesmanagement ICInterne ControleICTInformatie- en communicatietechnologie ITInformatie technologie LNV(Ministerie van) Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit M&OMisbruik en oneigenlijk
gebruikNVINederlands vaccininstituut OCW(Ministerie van) Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap OMOpenbaar MinisterieOSOntwikkelingssamenwerkingsisaSingle information,
single audit SZW(Ministerie van) Sociale
Zaken en Werkgelegenheid VBTBVan beleidsbegroting
tot beleidsverantwoording VenW(Ministerie van)
Verkeer en Waterstaat VIRVoorschrift Informatiebeveiliging
RijksdienstVROM(Ministerie van)
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer VWS(Ministerie van) Volksgezondheid,
Welzijn en Sport WMOWet maatschappelijke
ondersteuningWWI(Programmaminister
voor) Wonen, Wijk en IntegratieXNoot1Op onze website www.rekenkamer.nl staat een uitgebreide beschrijving van
onze werkwijze.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 031 en 29 949,
nr. 19.XNoot1Voor Diensten en voor Leveringen geldt een drempelwaarde van € 137 000
(exclusief BTW) en voor Werken is deze waarde € 5 278 000.XNoot1De slotwet is een wet die de minister achteraf
autoriseert tot het doen van uitgaven. Voor de Staten-Generaal is de inhoud
van de slotwet een gegeven feit, een inhoudelijke behandeling van de opgenomen
begrotingsmutaties vindt niet plaats. Om die reden is in artikel 14 van de
CW 2001 bepaald dat de slotwetmutaties van boekhoudkundige aard zijn, dan
wel technische uitvoeringsmutaties zijn. Onder die noemers worden mutaties
begrepen zoals verlagingen van het begrotingsbedrag, mutaties uit hoofde van
loon- en prijsbijstellingen, desalderingen, mineure kasverschuivingen en dergelijke.
De slotwet is niet bedoeld om achteraf alsnog een wettelijke grondslag te
verstrekken aan gedane uitgaven.XNoot1Keten van aanschaf van munitie tot het moment waarop die munitie verschoten
wordt, waaronder ook de opslag, het transport, de uitgifte en de inname van
niet afgeschoten munitie.XNoot1Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002, 28 375, nr. 5.XNoot1Hiermee wordt gedoeld op de voorstellen uit de nota «Van beleidsbegroting
tot beleidsverantwoording» (VBTB) uit 1999.XNoot2De beleidsinformatie is concreet wanneer de doelen en prestaties specifiek,
meetbaar en tijdgebonden zijn geformuleerd en wanneer uitgaven zijn gekoppeld
aan de operationele doelstellingen.XNoot3Het percentage is berekend op het totale aantal operationele doelstellingen
(in 2004: 531, in 2005: 453, in 2006:421, in 2007: 361 en 344 in 2008) in
alle beleidsartikelen bij de ministeries (in 2004: 161, in 2005: 144, in 2006:
127 en in 2007: 113, in 2008: 112). In deze resultaten zijn ook de begrotingen
van de Programmaministeries WWI en Jeugd&Gezin meegenomen.XNoot1Met ingang van de Begroting 2006 bestaat het principe van «comply
or explain» (pas toe of leg uit). De begrotingen en jaarverslagen moeten
concrete informatie over doelen en prestaties bevatten («comply»),
tenzij de minister uitlegt waarom hij dit niet zinvol of relevant vindt («explain»)
en de Tweede Kamer daarmee akkoord gaat.XNoot1Brief Ministerie van Financiën aan Tweede Kamer van 2 juli 2007.XNoot2Brief Ministerie van Financiën aan Tweede Kamer van 20 december
2007.XNoot1De tien projecten uit het beleidsprogramma Samen werken,
samen leven zijn: De Millennium Ontwikkelingsdoelen Dichterbij; Nederland
Ondernemend Innovatieland (NOI); Urgentieprogramma Randstad; Schoon en zuinig;
Kansen voor kinderen; Iedereen doet mee; Deltaplan Inburgering; Voortijdig
schoolverlaten; Actieplan Krachtwijken; Veiligheid begint bij voorkomen.XNoot2Brief van de minister van Financiën van 18 maart 2008.XNoot3TK 2007–2008, nr 31 308 en 29 949, nr. 3.XNoot4Tweede Kamer 2007–2008, nr. 31 308 en 29 949, nr. 4.XNoot1De zes pijlers zijn: actieve internationale en Europese rol; een innovatieve
concurrerende en ondernemende economie; een duurzame leefomgeving; sociale
samenhang; veiligheid, stabiliteit en respect; overheid en dienstbare publieke
sector.XNoot1De Nota Vernieuwing Rijksdienst stelt dat
uitdrukkelijk moet worden voorkomen dat «de afgeslankte functies weer
worden opgevuld door de inhuur van externen».XNoot1Voorzieningenbesluit ministers en staatssecretarissen, 7 juni 2002. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-31444-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl