Vaststelling begroting AZ, Kabinet der Koningin en Commissie toezicht inlichtingen- en veiligheidsdiensten (III) 2007; Memorie van toelichting
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30800-III, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

26-09-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

30800-III nr. 2

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoudsopgaveA. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTELWetsartikel 1 (begrotingsstaten Ministerie van Algemene
Zaken, Kabinet der Koningin en Commissie van toezicht betreffende de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten)Wetsartikel 2 (begrotingsstaat baten-lastendienst Publiek
en Communicatie)Wetsartikel 4 (bijzondere bepalingen)Wetsartikel 5OndertekeningLichaamB. DE BEGROTINGSTOELICHTING1. LEESWIJZER2. MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKEN2.1 De beleidsagenda2.2 Bevorderen van de eenheid van het algemeen regeringsbeleid2.2.1 Coördinatie van het algemeen regeringsbeleidMotiveringInstrumenten/activiteiten2.2.2 Coördinatie van het algemeen communicatiebeleidMotiveringInstrumenten/activiteitenAlgemene beleidscommunicatieAlgemene presentatie van de rijksoverheidPublieksvoorlichtingNieuwe mediaUitvoering van beleidPrestaties2.2.3 Het leveren van bijdragen aan de langere-termijn
beleidsontwikkeling van het regeringsbeleidMotiveringInstrumenten/activiteitenWerkprogrammaPublicatiesRaadsonderwerpen 2007Bijdrage beleidsdialoogBijzondere activiteitenPrestaties2.2.4 Budgettaire gevolgen van beleid2.3 Nominaal en onvoorzien2.4 Baten-lastendienst Publiek en Communicatie2.4.1 Begroting van baten en lastenToelichtingBatenOpbrengst moederdepartementOpbrengst overige ministeriesOpbrengst derdenLastenPersonele kostenMateriële kostenSaldo van baten en lasten2.4.2 KasstroomToelichting2.5 De verdiepingsparagraaf2.5.1 Bevorderen van de eenheid van het algemeen
regeringsbeleidToelichting op de nieuwe verplichtingen- en uitgavenmutaties1. Diverse overboekingen naar de BZK-, de OCW- en
de EZ-begroting2. Actieprogramma Overheidscommunicatie3. Gemeenschappelijk communicatiebeleid4. Digitale nieuwsvoorzieningToelichting nieuwe ontvangstenmutatie2.5.2 Nominaal en onvoorzien3. KABINET DER KONINGIN3.1 Algemene doelstelling3.2 Taken/activiteiten3.3 Budgettaire gevolgenToelichting nieuwe verplichtingen- en uitgavenmutaties1. CAO Rijk 2005–20064. Digitale nieuwsvoorziening4. COMMISSIE VAN TOEZICHT BETREFFENDE DE
INLICHTINGEN- EN VEILIGHEIDSDIENSTEN4.1 Algemene doelstelling4.2 Budgettaire gevolgenToelichting nieuwe verplichtingen- en uitgavenmutaties1. CAO Rijk 2005–20065. VERSTERKING VAN HET AMBT VAN MINISTER-PRESIDENT5.1 Inleiding en afbakening5.2 Debat over het ambt van de minister-president:
historischoverzicht5.2.1 Formele ontkenning vanhet ambt5.2.2 Debat over de bevoegdheden van de minister-president5.2.3 Debat over de wijze van aanstelling van de
minister-president5.2.4 Bevindingen onderzoeken en essaysInternationaal vergelijkend onderzoekRechtstreeks gekozen burgemeester en evenredige vertegenwoordiging
in DuitslandEssays: drie invalshoekenDe positie van de minister-president vanuit historisch
perspectief5.3 De zorg voor het algemeen regeringsbeleid en
het bevorderen van de eenheid van het regeringsbeleid5.3.1 Algemeen5.3.2 De minister-president en eenheid van regeringsbeleid5.3.3 Europa5.4 Beschouwing6. MOTIES EN TOEZEGGINGEN
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30800-IIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 132 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 800 IIIVaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Algemene
Zaken, het Kabinet der Koningin en de Commissie van toezicht betreffende de
inlichtingen- en veiligheidsdiensten (III) voor het jaar 2007nr. 2MEMORIE VAN TOELICHTINGInhoudsopgaveA.ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL2   B.BEGROTINGSTOELICHTING5   1Leeswijzer5   2Ministerie van Algemene Zaken62.1De beleidsagenda62.2Bevorderen van de eenheid van het
algemeen regeringsbeleid82.2.1Coördinatie van het algemeen
regeringsbeleid82.2.2Coördinatie van het algemeen
communicatiebeleid92.2.3Het leveren van bijdragen aan
de langere-termijn beleidsontwikkeling van het regeringsbeleid112.2.4Budgettaire gevolgen van beleid132.3Nominaal en onvoorzien132.4Baten-lastendienst Publiek en Communicatie142.4.1Begroting van baten en lasten142.4.2Kasstroom152.5Verdiepingsparagraaf162.5.1Bevorderen van de eenheid van
het algemeen regeringsbeleid162.5.2Nominaal en onvoorzien18   3Kabinet der Koningin193.1Algemene doelstelling193.2Taken/activiteiten193.3Budgettaire gevolgen19   4Commissie van toezicht betreffende de inlichtingen- en veiligheidsdiensten214.1Algemene doelstelling214.2Budgettaire gevolgen21   5Versterking van het ambt van minister-president22   6Moties en toezeggingen35A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTELWetsartikel 1 (begrotingsstaten Ministerie van Algemene
Zaken, Kabinet der Koningin en Commissie van toezicht betreffende de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten)De begrotingsstaten die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting, worden
op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk afzonderlijk
bij de wet vastgesteld. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om de begrotingsstaten
van het Ministerie van Algemene Zaken, het Kabinet der Koningin en de Commissie
van toezicht betreffende de inlichtingen- en veiligheidsdiensten voor het
jaar 2007 vast te stellen.Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tesamen vormen de Rijksbegroting
voor het jaar 2007. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is opgenomen
in de Miljoenennota 2007.Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten voor het jaar 2007 vastgesteld. De in de begrotingen opgenomen
begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting
toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).Wetsartikel 2 (begrotingsstaat baten-lastendienst Publiek
en Communicatie)Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en lasten en de
kapitaaluitgaven en -ontvangsten van de baten-lastendienst Publiek en Communicatie
voor het jaar 2007 vastgesteld. Deze baten, lasten, kapitaaluitgaven en -ontvangsten
worden toegelicht in onderdeel B van deze memorie van toelichting.Wetsartikel 4 (bijzondere bepalingen)Bij brief van 18 december 2003 aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der
Staten-Generaal (Kamerstukken II 2003/2004, 29 200 III, nr. 14) is de
voorgenomen uitvoering van het amendement Kalsbeek (Kamerstukken II 2003/2004,
29 200 III, nr. 7) toegelicht. Daarbij is aangegeven dat voor zowel het
Kabinet der Koningin als de Commissie van toezicht betreffende de inlichtingenen
en veiligheidsdiensten een afzonderlijke begrotingsstaat in de begrotingswet
van Algemene Zaken (III) zal worden opgenomen. Inmiddels is bedoelde voornemen
geëffectueerd. De in dit wetsartikel opgenomen bepalingen strekken er
toe om voor 2007, in lijn met voornoemde brief en vooruitlopend op een wijziging
van de Comptabiliteitswet 2001, een tijdelijke voorziening te treffen voor
het hanteren van afzonderlijke begrotingsstaten voor het Kabinet der Koningin
en de Commissie van toezicht betreffende de inlichtingen- en veiligheidsdiensten,
de wijze waarop deze begrotingsstaten formeel-wettelijk worden vastgesteld
en de beheersbevoegdheden die gelden ten aanzien van bedoeld Kabinet resp.
bedoelde Commissie.Wetsartikel 5In maart 2005 is door de Minister van Financiën met de Tweede Kamer
overleg gevoerd over de uitkomsten van het interdepartementale
beleidsonderzoek (IBO) regeldruk en controletoren en de naar aanleiding
daarvan door het kabinet in december 2004 gedane voorstellen. Tijdens het
algemeen overleg op 2 en 3 maart 2005 en in de brief van 9 maart 2005
(Kamerstukken II, 29 949 en 29 950, nr. 5) is toegezegd de getrouwbeeldverklaring
van de departementale auditdiensten parallel aan de gewijzigde bedrijfsvoeringsparagraaf
over het verslagjaar 2006 in te voeren. De departementen hebben sindsdien
belangrijke voortgang geboekt met het treffen van de hiervoor noodzakelijke
maatregelen. Om op het ingroeitraject naar met name de getrouwbeeldverklaring
geen wettelijke obstakels te laten ontstaan, dienen enkele bepalingen in de
Comptabiliteitswet 2001 (CW 2001) te worden aangepast. Dat zal regulier gebeuren
via het moderniseringsproject van die wet, dat thans gaande is. Om de getrouwbeeldverklaring
al over het jaar 2007 te kunnen toepassen is echter een tijdelijke –
op het jaar 2007 gerichte – afwijking van de wet nodig. Dat gebeurt
via het onderhavige wetsartikel. Het betreft concreet de aanpasing van artikel
66, vijfde en zesde lid, van de CW 2001. De gewijzigde insteek voor de bedrijfsvoeringsparagraaf
in het jaarverslag leidt niet tot een aanpassing van de CW 2001. De inhoud
van die paragraaf wordt in de Rijksbegrotingsvoorschriften geregeld.Samengevat komen de wijzigingen in de bedrijfsvoeringsparagraaf en in
de accountantsverklaring op het volgende neer. Over eventuele rechtmatigheidsfouten
en -onzekerheden die de terzake gestelde artikelsgewijze tolerantiegrenzen
te boven gaan, zal door de betrokken minister in de bedrijfsvoeringsparagraaf
van zijn departementaal jaarverslag worden gerapporteerd. De departementale
auditdienst verstrekt bij het aldus opgestelde jaarverslag (en saldibalans)
een getrouwbeeldverklaring in plaats van een zogenaamde eisenverklaring. De
getrouwbeeldverklaring heeft betrekking op de elementen die onder a tot en
met d van het nieuwe zesde lid van artikel 66 in de CW 2001 zijn opgenomen.
Daarbij beoordeelt de auditdienst op grond van onderdeel b of de rapportage
over de rechtmatigheid van de begrotings-uitvoering klopt en op grond van
onderdeel d of er in het jaarverslag eventueel sprake is van strijdigheid
tussen de gepresenteerde financiële informatie en de opgenomen beleidsinformatie.Om aan te sluiten bij de in artikel 58 gehanteerde terminologie wordt
in lid 6 van artikel 66 gesproken van deugdelijke weergave in plaats van de in accountantskring gebruikelijke formulering van getrouwe weergave. Daarmee wordt echter hetzelfde bedoeld.
Het is geen bezwaar dat de accountant in zijn verklaring het begrip getrouwe weergave gebruikt.De oordeelsvorming van de Rekenkamer blijft ten opzichte van het verleden
ongewijzigd.In het oude vijfde lid van artikel 66 kan de reikwijdte van de accountantsverklaring
(een verklaring omtrent de financiële informatie in het jaarverslag en
de saldibalans) worden geschrapt. De reikwijdte staat thans geheel in het
zesde lid.De formulering van de aanhef van het onderhavige wetsartikel luidende: «...komt
voor de accountantsdienst van het ministerie van Ministerie van Algemene Zaken
voor het jaar 2007 als volgt te luiden» is zodanig gekozen, dat de accountantsdienst
de gewijzigde reikwijdte van de verklaring zowel dient toe te passen met betrekking
tot het departementale jaarverslag van het betrokken departement als met betrekking
tot een eventueel niet-departementaal jaarverslag waarvoor de betrokken minister
verantwoordelijk is (zoals bijvoorbeeld een jaarverslag van een begrotingsfonds
of van een van de begrotingshoofdstukken I, II, IV of IXA).Er wordt in de wettekst nog gesproken van accountantsdienst in plaats van auditdienst,
omdat die terminologie in de Comptabiliteitswet 2001 nog wordt gehanteerd.
Bij de voorziene modernisering van de Comptabiliteitswet zal accountantsdienst worden vervangen door auditdienst. Overigens wordt de controle van begroting III feitelijk uitgevoerd
door de auditdienst van het Ministerie van Economische Zaken.DE MINISTER-PRESIDENT,Minister van Algemene Zaken,J. P. BalkenendeB. DE BEGROTINGSTOELICHTING1. LEESWIJZERDeze memorie van toelichting betreft de begrotingsstaten voor het jaar
2007 van het Ministerie van Algemene Zaken (inclusief die van de baten-lastendienst
Publiek en Communicatie), het Kabinet der Koningin en de Commissie van toezicht
betreffende de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Bedoelde begrotingen
komen in de paragrafen 2 tot en met 4 aan de orde.De begroting van het Ministerie van Algemene Zaken (AZ) sluit aan bij
de uitgangspunten en structuur zoals beschreven in de kabinetsnota «Van
beleidsbegroting tot beleidsverantwoording» (VBTB). Achtereenvolgens
wordt aandacht besteed aan het beleid van het ministerie (paragrafen 2.1 tot
en met 2.4), de baten-lastendienst Publiek en Communicatie (paragraaf 2.4)
en de specifieke details van de voorgestelde begrotingsmutaties (paragraaf
2.5).In afwijking van hetgeen is vermeld in de Rijksbegrotingsvoorschriften
wordt in paragraaf 2.1 (de zgn. «Beleidsagenda») uit doelmatigheidsoverweging
geen overzichtstabel gegeven met daarin de belangrijkste mutaties. De betreffende
informatie is rechtstreeks terug te vinden in de verdiepingsparagraaf (paragraaf
2.5). Omtrent de mogelijkheden tot het vermelden van prestatiegegevens verwijs
ik u naar mijn brief van 29 juni 2006 (Kamerstukken II, 2005/2006, 29 949,
nr. 53).In de toelichting bij de begroting van het Kabinet der Koningin wordt
achtereenvolgens ingegaan op de algemene doelstelling (paragraaf 3.1), de
taken en activiteiten (paragraaf 3.2) en de budgettaire gevolgen (paragraaf
3.3).In de toelichting bij de begroting van de Commissie van toezicht betreffende
de inlichtingen- en veiligheidsdiensten wordt kort aandacht besteed aan de
doelstelling van de Commissie (paragraaf 4.1) en aan de budgettaire uitgangspunten
(paragraaf 4.2).In het Hoofdlijnenakkoord van het tweede kabinet Balkenende is een opdracht
opgenomen om te komen tot «een grondig en gericht onderzoek ... naar
de verschilldende modaliteiten van de versterking van het ambt van minister-president,
diens bevoegdheden en diens democratische legitimatie, waaronder de argumenten
voor en tegen diens rechtstreekse verkiezing». Op de resultaten van
dit onderzoek wordt in paragraaf 5 ingegaan.De toelichting eindigt met een overzicht van de (afhandeling van de) door
de Tweede Kamer aanvaarde moties en de door de Minister-President gedane toezeggingen
(paragraaf 6).2. MINISTERIE VAN ALGEMENE ZAKEN2.1 De beleidsagendaDe Minister-President heeft een algemeen coördinerende taak ten aanzien
van de uitvoering van het Beleidsprogramma van het kabinet. Daarnaast wordt
een viertal meer zelfstandige prioriteiten onderscheiden, te weten:– verantwoordelijkheid buitenlands beleid;– gemeenschappelijk communicatiebeleid;– Innovatieplatform;– waarden en normen.De Minister-President heeft een aantal verantwoordelijkheden
op het gebied van buitenlands beleid. Deze houden verband met zijn
lidmaatschap van de Europese Raad en de contacten met zijn ambtgenoten. Voorts
vertegenwoordigt de Minister-President Nederland op diverse andere internationale
bijeenkomsten, zoals topontmoetingen van de VN en de NAVO. Ook brengt hij,
in overleg met de Minister van Buitenlandse Zaken, bezoeken aan landen en
regio’s indien het bredere Nederlandse belang daarmee gediend is.In 2007 zal nader gestalte worden gegeven aan de versterking van de politieke
regie in het Europabeleid en de rol van de Minister-President en het ministerie
van Algemene Zaken daarin. Deze rol wordt niet alleen ingegeven door de eindverantwoordelijkheid
van de Minister-President voor de coördinatie en de eenheid van het regeringsbeleid,
maar houdt ook verband met het feit dat Europees beleid en nationaal beleid
steeds meer verweven raken.Als lid van de Europese Raad is de Minister-President voorts intensief
betrokken bij de discussie over de toekomst van Europa, die naar verwachting
medio 2007 in een nieuwe fase zal belanden. De Nederlandse inzet in deze discussie
wordt in nauw overleg met de coördinerende bewindspersonen van Buitenlandse
Zaken en de ministerraad bepaald.De versterkte rol van de Minister-President wordt beschreven in kabinetsstandpunten
op onder andere het Rapport van de Gemengde Commissie «Sturing EU-aangelegenheden»,
het advies van de Raad van State over de gevolgen van de Europese arrangementen
voor de positie en het functioneren van de nationale staatsinstellingen en
hun onderlinge verhoudingen en de motie-Herben c.s. over de rol van de Minister-President
en zijn ministerie inzake het Nederlandse Europa-beleid. Om de hierin beschreven
agenderende en regisserende rol van de Minister-President gestalte te geven,
staat hem een versterkt instrumentarium ter beschikking. Het gaat daarbij
onder andere om een eigenstandige agenderingsbevoegdheid in de ministerraad,
het frequenter bijeenroepen van de REIA (zo nodig in combinatie met een andere
onderraad) en de mogelijkheid een ministeriële stuurgroep te convoceren
om de politieke sturing en een goede behandeling van strategische onderwerpen
in een onderraad dan wel direct in de ministerraad te bevorderen.De overheidscommunicatie heeft de afgelopen jaren, mede onder invloed
van verschillende studies en rapporten, een accentverschuiving ondergaan van
afzonderlijke naar gezamenlijke communicatie.
Daardoor heeft de overheidscommunicatie zich meer en meer ontwikkeld tot een
volwaardig en breed inzetbaar beleidsinstrument. Beleidscommunicatie van het
kabinet is immers meer dan een optelsom van de beleidspresentaties van de
afzonderlijke departementen. Zo is de eerstelijns publieksvoorlichting ondergebracht
bij Postbus 51 en werkt de Voorlichtingsraad nadrukkelijker samen
aan de presentatie van kabinetsbreed beleid. De interdepartementale samenwerking
maakt de onderlinge samenhang tussen de departementen en in de plannen van
het kabinet meer zichtbaar.Het kabinet onderstreept het belang van het bundelen en coördineren
van gemeenschappelijke communicatie-activiteiten. Door interdepartementale
samenwerking wordt efficiënter gewerkt. Deze interdepartementale samenwerking
op het gebied van overheidscommunicatie krijgt dan ook een structureel karakter.
In de jaren 2002–2006 zijn in het zogenaamde actieprogramma Wallage
verschillende initiatieven ontwikkeld. Deze activiteiten worden voortgezet
en uitgebouwd. De tijdelijke financiering van het actieprogramma wordt daartoe
omgezet in een structurele financiering, die tot stand komt door een omslag
van de geraamde uitgaven over de departementen. Het omzetten van incidentele
financiering naar structurele financiering maakt het mogelijk om blijvend
te investeren in interdepartementale samenwerking op het gebied van overheidscommunicatie.Als we in de toekomst een samenleving wensen waar welvaart en welzijn
belangrijk zijn, dan moeten we ons menselijk en economisch potentieel volledig
benutten. Hiervoor is nodig dat we individuele prestaties en eigen initiatief
gaan waarderen. De verschillende actoren in ons land moeten daarnaast hun
keuzen beter op elkaar gaan afstemmen, meer gebruik maken van elkaars kennis
en vaardigheden en elkaar stimuleren tot ambitie en ondernemerschap.Sinds de start heeft het Innovatieplatform
visies op de toekomst en het Nederlandse innovatiesysteem opgesteld en vele
concrete acties geformuleerd. Het initiatief van het Innovatieplatform heeft
al tot navolging geleid. In diverse regio’s is innovatie hoog op de
agenda gezet en in sleutelgebieden zijn nieuwe tripartiete netwerken tot stand
gekomen en bestaande versterkt. Verwacht mag worden, dat deze netwerken ook
in de volgende kabinetsperiode een effectieve gesprekspartner zijn ter versterking
van de innovatiekracht van Nederland.In de tweede helft van 2006 en voor zover nodig nog in 2007 zal het platform
zijn werkzaamheden afronden of overdragen aan bedrijven en kennisinstellingen
en hun organisaties. Diverse activiteiten worden inmiddels gedragen door de
betreffende organisaties zelf. Zo heeft het Innovatieplatform het initiatief
genomen tot actie op het terrein van valorisatie.Steeds meer universiteiten en kennisinstellingen zijn actief bezig om
hun kennis, vindingen en octrooien beschikbaar te stellen aan het bedrijfsleven.
Het Innovatieplatform ondersteunt dit. Samen met de direct betrokkenen worden
kansen en belemmeringen op het terrein van valorisatie in kaart gebracht en
wordt in januari 2007 een bijeenkomst georganiseerd.Dit kabinet hecht groot belang aan respect en aan waarden en normen in de samenleving. Het debat en de acties rond
waarden en normen sluiten nauw aan bij de breedgedragen behoefte van burgers
om in hun eigen leefomgeving te werken aan leefbaarheid, respect en solidariteit.
Het kabinet zal zijn inzet, gericht op het bevorderen van de omgang en betrokkenheid
tussen burgers onderling en tussen burgers en overheid voortzetten.De inzet van dit kabinet op het terrein van waarden en normen is zichtbaar
geworden in het beleid op het terrein van integriteit, grondrechten, veiligheid,
jeugd, onderwijs en integratie, ook zonder dat de specifieke noemer «waarden
en normen» wordt gebruikt. Dit betreft bijvoorbeeld burgerschap
en de maatschappelijke stages in het voortgezet onderwijs (in 2007 ontvangen
alle scholen daarvoor € 15 000,–), gedragsregels in het
openbaar vervoer, activering door sport en bestrijding van radicalisering.
Met de nieuwe Wet Maatschappelijke Ondersteuning krijgen gemeenten mogelijkheden
om er voor te zorgen dat mensen daadwerkelijk mee kunnen doen. De aanpak die
in 2006 in elf wijken is gestart en waarbij wonen, werken, leren, veiligheid
en welzijn gebundeld worden opgepakt, zal worden voortgezet. Deze inzet van
het kabinet op het gebied van waarden en normen zal ook volgend jaar onderdeel
zijn van het beleid van de betreffende departementen.In 2005 heeft het kabinet aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) een
opdracht verleend om onderzoek te doen naar burgerschapsinitiatieven. De UvA
heeft tevens de opdracht gekregen om samen met maatschappelijke organisaties
een Open Source Database Burgerschap te ontwikkelen. Deze ligt in het verlengde
van de websitewww.zestienmiljoenmensen.nl,
die de afgelopen jaren een verzamelplaats van maatschappelijke initiatieven
is geworden. Deze database bestaat uit informatie over wat burgers onder burgerschap
verstaan en uit een groot aantal burgerinitiatieven. De database beschikt
tevens over mogelijkheden om burgers in staat te stellen hun eigen burgerinitiatieven
onder de aandacht te brengen. Ook biedt de website burgers volop ruimte om
met andere betrokkenen in contact te komen. De database wordt vóór
het einde van de lopende kabinetsperiode overgedragen aan een of meer maatschappelijke
organisaties die zich toeleggen op vrijwilligerswerk en burgerschapsinitiatieven.
Dit zal waarschijnlijk reeds plaatsvinden in november 2006.2.2 Bevorderen van de eenheid van het algemeen regeringsbeleidDe verantwoordelijkheid van de Minister-President, zoals neergelegd in
de Grondwet en diverse regelgeving, is tot uitdrukking gebracht in de formulering
van de algemene beleidsdoelstelling: «het bevorderen van de eenheid
van het algemeen regeringsbeleid». In termen van activiteiten is deze
doelstelling nader te clusteren in een drietal operationele doelstellingen:– coördinatie van het algemeen regeringsbeleid;– coördinatie van het algemeen communicatiebeleid;– het leveren van bijdragen aan de langere-termijn beleidsontwikkeling
van het regeringsbeleid;De Minister-President is in dit verband verantwoordelijk voor het instandhouden
en zo nodig aanpassen van het stelsel van overleg en besluitvorming, zoals
dat vorm krijgt in de ministerraad, onderraden, ministeriële commissies
enz. Daarbij moet worden opgemerkt, dat de coördinerende verantwoordelijkheid
van de Minister-President een ander karakter heeft dan die van andere ministers
met een coördinerende taak. «Eenheid» en «algemeen
regeringsbeleid» zijn hier staatsrechtelijke begrippen. Er is geen sprake
van een beleidsveld.2.2.1 Coördinatie van het algemeen regeringsbeleidMotiveringDe coördinatie van het algemeen regeringsbeleid kan worden gesplitst
in een inhoudelijk aspect en een woordvoeringsaspect. Beoogd worden een adequate
ambtelijke ondersteuning van de Minister-President (in zijn coördinerende
rol) en het optimaal uitvoeren van de woordvoering van de Minister-President,
de ministerraad en de leden van het Koninklijk Huis.Instrumenten/activiteitenDe ambtelijke ondersteuning van de Minister-President bestaat uit de inhoudelijke
advisering ter voorbereiding van de ministerraad en de onderraden. Deze advisering
ligt voor het grootste gedeelte bij het Kabinet van de Minister-President.De woordvoering is een taak van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD). De
RVD verzorgt de woordvoering voor de Minister-President en de ministerraad.
In 2007 worden zowel de algemene website van het ministerie als de site regering.nl
vernieuwd.Ook is de RVD verantwoordelijk voor de communicatie over en de begeleiding
van publieke optredens van de leden van het Koninklijk Huis. Bij de communicatie
over en mediabegeleiding van publieke optredens van het Koninklijk Huis wordt
zorg gedragen voor een goed evenwicht tussen tijdige en feitelijke voorlichting
enerzijds en bescherming van de persoonlijke levenssfeer anderzijds.2.2.2 Coördinatie van het algemeen communicatiebeleidMotiveringDe RVD stimuleert de interdepartementale samenwerking op het gebied van
de communicatie. In 2007 zal deze samenwerking verder worden versterkt. Deze
samenwerking is gebaseerd op de adviezen van de commissie Toekomst Overheidscommunicatie
(«de commissie-Wallage») uit 2002. In 2005 is in een reactie op
het advies van de Gemende commissie Communicatie (de commissie «Wolffensperger»)
aangegeven dat deze ontwikkeling moet worden voortgezet en uitgebouwd. Kernbegrippen
zijn: versterking van de eenheid in de presentatie (zowel in inhoud als vorm),
beter toegankelijke publieksvoorlichting en een intensiever gebruik van nieuwe
media bij het ontsluiten en duiden van overheidsinformatie.Instrumenten/activiteitenAlgemene beleidscommunicatieDepartementen werken nauw samen aan een eenduidige en toegankelijke presentatie
van de beleidsplannen van het kabinet. In 2007 worden de ondersteunende en
coördinerende werkzaamheden van de Voorlichtingsraad hiertoe voortgezet.
Daarnaast is er speciale aandacht voor de monitoring van de informatiebehoefte
en actuele «issues» onder burgers, hiervoor wordt in samenwerking
met het Sociaal Cultureel Planbureau op kabinetsniveau een onderzoeksprogramma
ontwikkeld.Algemene presentatie van de rijksoverheidBurgers moeten zich gemakkelijk tot de (Rijks)overheid kunnen wenden:
om zelf informatie op te vragen, voor nadere uitleg, om gebruik te kunnen
maken van de overheidsdiensten of om hun mening kenbaar te maken. Een toegankelijke
en eenduidige presentatie van de verschillende onderdelen van de Rijksoverheid
is daarbij gewenst. Ontwikkelingen om de overheid eenduidiger en toegankelijker
te maken zijn het project om de internetsites van de departementen (de «Stijlgids»)
te uniformeren en de ontwikkeling van het Contact Center Overheid, hier kunnen
burgers in de toekomst terecht met al hun vragen aan de overheid. En tot slot
onderkent het kabinet dat een eenduidige presentatie van de rijksoverheid
ook vanwege herkenbaarheid bij de burger gewenst is. Voorbereidingen
hiervoor zijn getroffen, nadere besluiten zullen in 2007 worden genomen.PublieksvoorlichtingDe overheid wil zijn publieksvoorlichting zo effectief en efficiënt
mogelijk uitvoeren.Om in het complexe medialandschap voldoende zichtbaar te blijven, moet
de overheid haar publieksvoorlichting voortdurend blijven ontwikkelen. Enerzijds
door meer samenhang in de publieksvoorlichting te bevorderen. Anderzijds moet
de overheid haar publieksvoorlichting meer op specifieke doelgroepen (ouderen,
jongeren, allochtonen, etc) richten dan op het algemeen publiek. De ministeries
gaan daarom voortaan jaarlijks gezamenlijk campagne voeren om het publiek
overzichtelijk en op maat te informeren over nieuwe wet- en regelgeving. Daarnaast
experimenteert de overheid met aansprekende, toegankelijke en begrijpelijke
vormen van publieksvoorlichting om alle groepen in de samenleving beter te
bereiken.Nieuwe mediaDe ontwikkelingen op het terrein van nieuwe media gaan snel. Interdepartementaal
wordt samengewerkt aan productontwikkeling en innovatie. Deze samenwerking
is essentieel om als overheid ook online eenduidig, toegankelijk en in samenhang
te communiceren met burgers en bedrijven. Het op dit vlak ingezette beleid
wordt in 2007 voortgezet.Via de ontwikkeling van een zogenaamde «portalstructuur» werkt
de overheid aan betere ontsluiting en vindbaarheid van overheidsinformatie.
Onderlinge afstemming van de geboden informatie en afspraken over standaardisering
gaan het mogelijk maken dat burger en bedrijf sneller en efficiënter
geholpen worden. De wensen en vragen van de gebruiker zijn daarbij het uitgangspunt.
Met de verdere uniformering van intranetten, websites van uitvoeringsorganisaties
en doelgroepen-, campagne- en themasites wordt een volgende stap gezet naar
een herkenbare, toegankelijke en gebruiksvriendelijke overheid op internet
(zg. «Stijlgids»).De aandacht voor de uiterlijke presentatie van de overheid (voorkant)
gaat samen met aandacht voor de techniek (achterkant). Zo werken de ministeries
samen aan de doorontwikkeling en implementatie van de technische systemen
voor hosting, content management en zoekfuncties.Uitvoering van beleidDe uitvoering van het beleid is voor een belangrijk deel ondergebracht
bij de Dienst Publiek en Communicatie. Zo is de Dienst onder andere verantwoordelijk
voor de media-inkoop van de rijksoverheid, de advisering over de gehele breedte
van overheidscommunicatie en de beantwoording van niet-dossier gebonden vragen
van burgers over vastgesteld overheidsbeleid. De deskundigheidsbevordering
is eveneens een taak van de Dienst Publiek en Communicatie. Dat gebeurt door
in- en extern kennismanagement en door het geven van cursussen en trainingen.
Laatstgenoemde activiteiten worden uitgevoerd door de Academie voor Overheidscommunicatie,
ook een onderdeel van de Dienst.PrestatiesIndicatorStreefwaardeFinancieel voordeel collectieve inkoop
van media-ruimte (versus afzonderlijke inkoop door de ministeries)Kostenbesparing van 26 procent
bij een inkoopvolume van € 90 mlnWachttijd voor burgers bij telefonische vragen aan
Postbus 51Bellers worden na gemiddeld
40 seconden te woord gestaanKlanttevredenheid over telefonische dienstverlening
Postbus 51Klanten geven een 7,5 als
rapportcijferDoorlooptijd e-mailbeantwoording Postbus 5180 procent binnen 48 uur beantwoordKlanttevredenheid over dienstverlening Academie voor
OverheidscommunicatieCursisten geven
een 7 als rapportcijfer2.2.3 Het leveren van bijdragen aan de langere-termijn
beleidsontwikkeling van het regeringsbeleidMotiveringDe ontwikkeling van het regeringsbeleid is gebaat bij inzichten in zaken
die op langere termijn de samenleving kunnen beïnvloeden. De Wetenschappelijke
Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) tracht op een wetenschappelijk gefundeerde
manier aan dergelijke inzichten bij te dragen. De WRR heeft tot taak hierbij
tijdig te wijzen op tegenstrijdigheden in en te verwachten knelpunten voor
het regeringsbeleid, probleemstellingen te formuleren over de grote beleidsvraagstukken
en beleidsalternatieven aan te dragen. De WRR kan zich bezighouden met alle
gebieden van (potentieel) regeringsbeleid.Instrumenten/activiteitenWerkprogrammaAan het begin van elke raadsperiode legt de WRR zijn voorgenomen activiteiten
neer in een werkprogramma. Dit werkprogramma wordt door de raad vastgesteld
en later eventueel aangevuld, na overleg met de Minister-President, die hierover
voorafgaand de meningen hoort in de ministerraad.Op grond van het opgestelde werkprogramma wordt gedurende de raadsperiode
wetenschappelijk onderzoek uitgevoerd. De huidige raadsperiode loopt van 2003
tot en met 2007.PublicatiesOp grond van door de WRR geïnitieerd onderzoek worden Rapporten aan
de regering uitgebracht waarop een regeringsreactie wordt gegeven, wat in
voorkomende gevallen kan leiden tot beleidsontwikkeling en wetgeving. Het
zal altijd van een politieke afweging afhangen of, en zo ja in hoeverre, inzichten
van de WRR doorwerken in beleid en regelgeving. Door hun ressortoverstijgend
karakter dragen sommige rapporten rechtstreeks bij aan de eenheid van het
regeringsbeleid.Achtergrondstudies die in het kader van WRR-rapporten tot stand zijn gekomen,
worden als Verkenningen of als Webpublicaties gepubliceerd.Raadsonderwerpen 2007In 2007 zal de WRR zich onder andere bezighouden met de volgende thema’s:
Identiteiten, Europa, Religie en publiek domein, Governance van vitale infrastructuren.Bijdrage beleidsdialoogDe WRR draagt niet alleen via publicaties actief bij aan het debat tussen
wetenschap en beleid, maar ook via het organiseren van conferenties, expertmeetings
en de jaarlijkse WRR-lecture. Hiermee wil de WRR zowel de primaire doelgroep
(regering en beleidsmakers) beter bedienen, alsook de maatschappelijke instellingen
en het brede publiek beter bereiken. In 2007 zal tevens de debattenreeks Hollands Spoor, die sinds 2005 in samenwerking met het
Strategieberaad Rijksbreed (RBR) wordt georganiseerd, worden voortgezet. Hierin
wordt door discussies tussen ambtelijke top, senior strategen en wetenschappers
de meningsvorming en strategiebepaling bij actuele, sectoroverstijgende thema’s
verdiept.Bijzondere activiteitenIn het kader van internationalisering van de werkzaamheden van de WRR
wordt in het najaar een meerdaagse internationale conferentie over denktanks
en beleid georganiseerd. Dit moment markeert tevens het 35-jarig jubileum
van de WRR (sinds de instelling van de voorlopige WRR in 1972) en de afsluiting
van de zevende raadsperiode.Het project Identiteiten zal niet alleen uitmonden in een raadsrapport,
maar mogelijk ook in een verfilming van het thema. Deze verfilming/documentaire
vormt een zelfstandig product en kan als input worden gebruikt voor discussie
en debat.PrestatiesHet functioneren van de WRR kan in beperkte mate kwantitatief worden weergegeven.
De beperking van een dergelijk overzicht is dat het meten van wetenschappelijke
prestaties door middel van kwantitatieve outputindicatoren een discutabele
zaak blijft. De effecten van het werk van denktanks als de WRR zijn immers
veelal indirect en zichtbaar op de lange termijn. 200520062007Rapporten aan de regering257Verkenningen352Webpublicaties7310Conferenties8108WRR-lecture111Overige publicaties433Voor wat betreft evaluatie-onderzoek kan worden gemeld dat een evaluatie
van de WRR plaatsvindt aan de hand van een periodieke externe visitatie. Deze
evaluatie zal plaatsvinden in 2007 en zal uitmonden in een publicatie in 2008.
Dit is een evaluatiemethode die gebruikelijk is bij soortgelijke instellingen
als de WRR.2.2.4 Budgettaire gevolgen van beleidIn onderstaande tabel zijn de programma-en apparaatsuitgaven voor de komende
jaren opgenomen.(x € 1 000)Bevorderen van de eenheid van
het algemeenregeringsbeleid2005200620072008200920102011Verplichtingen51 27144 74651 96051 71551 61251 60451 599Uitgaven50 59744 74651 96051 71551 61251 60451 599Programma-uitgaven       w.v. juridisch verplicht 1 9412 0182 0991 7481 818–– Coördinatie van het algemeen regeringsbeleid 1 6691 306674674674674– Coördinatie van het algemeen communicatiebeleid 10 47220 20220 20520 20520 20520 205w.v. bijdrage baten-lastendienst Publiek en
Communicatie 4 90010 99010 99010 99010 99010 990– Bijdragen aan de langere termijn beleidsontwikkeling 652645646646646646Apparaatsuitgaven 31 95329 80730 19030 08730 07930 074Ontvangsten5 6995 4071 3441 3441 3441 3441 3442.3 Nominaal en onvoorzien 2005200620072008200920102011Verplichtingen–––––––Uitgaven–––––––Loonbijstelling–––––––Prijsbijstelling–––––––Onvoorzien–––––––Het niet-beleidsartikel «Nominaal en onvoorzien» is een administratief
artikel, waarop geen verplichtingen, uitgaven of ontvangsten worden geraamd.2.4 Baten-lastendienst Publiek en Communicatie2.4.1 Begroting van baten en lasten(x € 1 000) 2005200620072008200920102011Baten       opbrengst moederdepartement4 9804 90010 99010 99010 99010 99010 990opbrengst overige departementen36 06917 40020 31020 31020 31020 31020 310opbrengst derden8374005 2005 2005 2005 2005 200rentebaten–––––––buitengewone baten–––––––exploitatiebijdrage–––––––Totaal baten41 88622 70036 50036 50036 50036 50036 500Lasten       apparaatskosten       – personele kosten7 8908 60010 80010 80010 80010 80010 800– materiële kosten33 04913 70025 55025 55025 55025 55025 550rentelasten2300–––––afschrijvingskosten       – materieel78100–––––– immaterieel–––––––dotaties voorzieningen277––––––buitengewone lasten2––––––Totaal lasten41 29822 70036 35036 35036 35036 35036 350        Saldo van baten en lasten5880150150150150150ToelichtingBatenOpbrengst moederdepartementDit betreft de vergoeding c.q. bijdrage voor de uitvoering van collectieve
taken voor de (in de VoRa) samenwerkende ministeries, zoals de Postbus 51
publieksvoorlichting, de monitoring van Postbus 51-campagnes en de beschikbaarheid
als rijksbreed kennis- en expertisecentrum voor overheidscommunicatie. In
verband met de nieuwe financieringsstructuur voor Publieksvoorlichting is
er sprake van een verschuiving van de opbrengsten tussen moeder- en overige
departementen.Opbrengst overige ministeriesDe opbrengst komt hoofdzakelijk uit consultancy (€ 7,4 mln),
media-inkoop (€ 5 mln) en uit het in shared service gaan uitvoeren
van campagnemanagement (€ 4,5 mln). Het overige is afkomstig uit
monitoring (€ 1,6 mln), deskundigheidsbevordering (€ 1,3
mln.) en bijdragen van ministeries voor de uitvoering van overige Postbus
51-activiteiten (€ 0,5 mln).Opbrengst derdenDit vloeit voort uit feit dat besloten is dat mede-overheden met ingang
van 2006 ook opdrachten tot media-inkoop kunnen verlenen aan de Dienst Publiek en Communicatie. Zo zijn voor de gehele overheid grotere doelmatigheidsvoordelen
te behalen.LastenPersonele kostenDe dienst telt een formatie van 126,4 fte’s ambtelijk personeel
en daarboven 26,5 tijdelijke formatieplaatsen voor het opvangen van werkpieken
(de zogeheten «pool»). Per 2007 is er een volledige bezetting
in verband met de uitvoering van shared service publieksvoorlichting en de
uitvoering shared service campagnemanagement. Men name daardoor stijgen de
kosten navenant. Dat geldt ook voor de materiële kosten.Materiële kostenDe materiële kosten hebben voor € 21,2 mln. (83%)
rechtstreeks betrekking op aan projecten en aan media-inkoop verbonden externe
kosten die aan de opdrachtgevers worden doorberekend.De dienst is gehuisvest in panden van het Ministerie van Algemene Zaken.
De uitgaven voor de gebruikerszaken lopen via de begroting van dit ministerie
en worden voor een deel aan het moederdepartement betaald via de vergoeding
voor ontvangen ondersteuning.Saldo van baten en lastenVerwacht resultaat is dat de kosten volledig gedekt worden. Een eventueel
batig saldo aan het einde van het begrotingsjaar wordt aan de exploitatiereserve
toegevoegd. Wanneer de exploitatiereserve volgens de Regeling Vermogensvoorschriften
2001 de toegestane hoogte van het eigen vermogen overschrijdt, worden de tarieven
navenant verlaagd.2.4.2 Kasstroom(x € 1 000) 20052006200720082009201020111. Rekening courant RHB 1 januari (incl. deposito)–6 7497 8498 3998 5498 6998 849        2. Totale operationele kasstroom5 172100150150150150150        3a -/- totaal investeringen– 23––––––3b +/+ totaal boekwaarde desinvesteringen–––––––3. Totaal investeringskasstroom– 23––––––        4a -/- eenmalige uitkering aan moederdepartement–––––––4b +/+ eenmalige storting door moederdepartement1 6001 000400––––4c -/- aflossing op leningen ––––––4d +/+ beroep op leenfaciliteit ––––––4. Totaal financieringskasstroom1 6001 000400––––5. Rekening courant RHB 31 december (incl.
dep.) (1+2+3+4)6 7497 8498 3998 5498 6998 8498 999ToelichtingHet kasstroomoverzicht geeft inzicht in de kapitaaluitgaven en -ontvangsten
en geeft aan hoeveel kasmiddelen in de verslagperiode beschikbaar zullen komen
c.q. zijn gekomen (de herkomst van middelen) en op welke wijze gebruik zal
worden gemaakt cq. wordt gemaakt van deze kasmiddelen (de besteding van middelen).
De kasstroom 2007 bestaat uit de storting door AZ (€ 0,4 mln) en
het positieve saldo van baten en lasten uit de operationele kasstroom (2007 € 0,150
mln).2.5 De verdiepingsparagraaf2.5.1 Bevorderen van de eenheid van het algemeen
regeringsbeleidOpbouw verplichtingen/uitgaven
(x € 1 000) 2005200620072008200920102011Stand ontwerpbegroting 2006 41 09540 04539 78839 78439 778 Mutatie eerste suppletore begroting 2006 2 340719717722722         Nieuwe mutaties:       1. Diverse overboeking van en naar de BZK- , de OCW- en de EZ-begroting 110– 368– 354– 458– 460 2. Actieprogramma Overheidscommunicatie  – 3 000– 3 0003 000– 3 000 3. Gemeenschappelijk communicatiebeleid  14 62814 62814 62814 628 4. Digitale nieuwsvoorziening 1 284     5. Toedeling loon- en prijsbijstelling 2006 aan de begrotingen
van het Kabinet der Koningin en de Commissie van toezicht betreffende de inlichtingen-
en veiligheidsdienst – 61– 64– 64– 64– 64 6. Toedeling eindejaarsmarge 2005 aan begroting Kabinet
der Koningin – 22     Stand ontwerpbegroting 200750 59744 74651 96051 71551 61251 60451 599Toelichting op de nieuwe verplichtingen- en uitgavenmutaties1. Diverse overboekingen naar de BZK-, de OCW- en
de EZ-begrotingOverboeking naar de BZK begroting voor de financiering van het Rijksweb
(2007: – 64; 2008 e.v.: – 50), rijksbrede arbeidsmarktcommunicatie
(2007 e.v.: – 28), de Top Management Groep (2007 e.v.: – 350)
en het project Transparante Overheid (2009 e.v.: – 109). Overboeking
van de begroting van BZK voor de financiering van de CAO Rijk 2005–2006
(2006: 111; 2007: 81; 2008: 76; 2009: 81; 2010: 79). Tevens een eenmalige
(2007: – 5) overboeking naar de OCW-begroting voor uitgaven verbonden
aan het Nationaal Archief. Ten slotte een compensatie ten gunste van de EZ-begroting
in het kader van de taakstelling Programma Inkoop en Aanbesteding (2006: – 1;
2007 e.v.: – 2).2. Actieprogramma OverheidscommunicatieHet Actieprogramma Overheidscommunicatie eindigt ultimo 2006. Bij de start
van het programma in 2002 is al gememoreerd dat sommige activiteiten
wellicht een meer structureel karakter zouden krijgen en zouden moeten worden «ingebed»
voor de jaren 2007 en verder. Inmiddels zijn voor 2007 en latere jaren diverse
activiteiten in het kader van het gemeenschappelijk communicatiebeleid gepland
(zie ook hierna onder punt 2), welke logischerwijs in de plaats komen van
de hiervoor genoemde «inbedding». De eerder geraamde bedragen
in dat verband kunnen dus komen te vervallen. Zie ook de toelichting bij de
ontvangsten.3. Gemeenschappelijk communicatiebeleidIn augustus 2005 is de kabinetsreactie aan de Tweede Kamer aangeboden
op de vijftig aanbevelingen van de gemengde commissie Wolffensperger, naar
aanleiding van de takenanalyse overheidscommunicatie. In deze reactie is aangegeven,
dat het kabinet op voordracht van de Voorlichtingsraad nog de financiële
consequenties van de plannen voor gemeenschappelijk communicatiebeleid in
beeld zal brengen. De voorgenomen toevoeging houdt hiermee verband en wordt
volledig gefinancierd door overboekingen van de begrotingen van BZK, Buitenlandse
Zaken, Defensie, EZ, Financiën, Justitie, LNV, OCW, SZW, V&W, VWS
en VROM. Zie verder ook de toelichting in paragraaf 2.1.4. Digitale nieuwsvoorzieningRaming van de uitgaven, verbonden aan de contractafsluiting met diverse
uitgevers voor digitale nieuwslevering. Deze rijksbrede levering komt in de
plaats van de vroegere «knipselkranten» en wordt gefinancierd
door overboekingen van de begrotingen van het Kabinet der Koningin, BZK, Buitenlandse
Zaken, Defensie, Justitie, LNV, V&W, VWS en VROM. De structurele raming
van de uitgaven voor 2007 en latere jaren is verwerkt in de raming voor gemeenschappelijk
communicatiebeleid (zie punt 3).Opbouw ontvangsten (x € 1 000) 2005200620072008200920102011Stand ontwerpbegroting 2006 4 3754 3794 3794 3794 379 Mutatie eerste suppletore begroting 2005 1 032– 35– 35– 35– 35         Nieuwe mutatie:       Actieprogramma Overheidscommunicatie  – 3 000– 3 0003 000– 3 000 Stand ontwerpbegroting 20075 6995 4071 3441 3441 3441 3441 344Toelichting nieuwe ontvangstenmutatieHet per 2007 aflopende Actieprogramma Overheidscommunicatie werd gefinancierd
door o.a. een opslag op de media-inkoop. De structurele «inbedding»
van het programma voor 2007 en latere jaren is bij de start van het programma
gebudgetteerd en daarmee ook de opslagen op de media-inkoop. Deze opslagen
kunnen nu vervallen. Het in de plaats van het Actieprogramma komende gemeenschappelijk
communicatiebeleid zal worden gefinancierd door budgetoverheveling van andere
departementale begrotingen (zie ook de toelichting bij de uitgavenmutaties).2.5.2 Nominaal en onvoorzienOpbouw verplichtingen/uitgaven
(x € 1 000) 2005200620072008200920102011Stand ontwerpbegroting 2006–––––– Stand ontwerpbegroting 2007–––––––3. KABINET DER KONINGIN3.1 Algemene doelstellingHet Kabinet der Koningin (KdK) draagt zorg voor de ambtelijke ondersteuning
van de Koningin bij de uitoefening van haar staatsrechtelijke taken en fungeert
als schakel tussen Koningin en ministers. Het KdK is tevens belast met de
bewaring van oorspronkelijke staatsstukken.Het werkaanbod wordt bepaald door externe factoren (agenda van de Koningin,
staatsstukken vanuit de ministeries, verzoekschriften van burgers).3.2 Taken/activiteitena. Namens de Koningin onderhouden van contacten met bewindslieden, commissarissen
der Koningin en andere hoogwaardigheidsbekleders;b. Informatie verzamelen en op grond hiervan de Koningin schriftelijk
en mondeling informeren, in het bijzonder ten behoeve van haar gesprekken
met de Minister-President en met andere binnenlandse en buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders,
staatsbezoeken en werkbezoeken;c. Begeleiden van de Koningin tijdens staatsbezoeken en ander verblijf
buitenlands;d. Voeren van correspondentie namens de Koningin;e. Het tijdig en in correcte vorm aan de Koningin ter tekening of ter
goedkeuring voorleggen van alle door de ministeries aangeboden staatsstukken
en het verzorgen van de daarbij behorende correspondentie;f. Behandelen en doorgeleiden van aan de Koningin gerichte verzoekschriften;g. Archiveren van staatsstukken en in goede en geordende staat bewaren
daarvan (volgens de Archiefwet).3.3 Budgettaire gevolgenOpbouw verplichtingen/uitgaven
(x € 1 000) 2005200620072008200920102011Stand ontwerpbegroting 2006 2 1612 1612 1612 1612 161 Nieuwe mutaties:       1. CAO Rijk 2005–2006 96666 2. Loon- en prijsbijstelling 4143434343 3. Eindejaarsmarge 22     4. Digitale nieuwsvoorziening – 8     Stand ontwerpbegroting 20072 0592 2252 2102 2102 2102 2102 210Toelichting nieuwe verplichtingen- en uitgavenmutaties1. CAO Rijk 2005–2006Overboeking van de BZK-begroting voor de financiering van de CAO Rijk
2005–2006.4. Digitale nieuwsvoorzieningVoor een toelichting op deze mutatie wordt verwezen naar de toelichting
op de uitgavenmutaties van het miniserie van AZ (zie 2.5)4. COMMISSIE VAN TOEZICHT BETREFFENDE DE
INLICHTINGEN- EN VEILIGHEIDSDIENSTEN4.1 Algemene doelstellingOp grond van de Wet op de inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (Wiv) is
er een Commissie van toezicht betreffende de inlichtingen- en veiligheidsdiensten,
die belast is met:– het toezicht op de rechtmatigheid van de uitvoering van hetgeen
bij of krachtens de Wiv en de Wetveiligheidsonderzoeken is gesteld;– het gevraagd of ongevraagd inlichten en adviseren van de bij de
Wiv betrokken ministers (BZK, Defensie en AZ) aangaande de door de commissie
geconstateerde bevindingen;– het adviseren van de betrokken ministers over de onderzoeken en
het beoordelen van klachten;– het ongevraagd adviseren van de betrokken ministers over het uitbrengen
van verslag aan personen, ten aanzien van wie bijzondere bevoegdheden zijn
uitgeoefend door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst of de Militaire
Inlichtingen- en Veiligheidsdienst.4.2 Budgettaire gevolgenOpbouw verplichtingen/uitgaven
(x € 1 000) 2005200620072008200920102011Stand ontwerpbegroting 2006 1 0021 0021 0021 0021 002 Nieuwe mutaties:       1. CAO Rijk 2005–2006 43333 2. Loon- en prijsbijstelling 2021212121 Stand ontwerpbegroting 20075061 0261 0261 0261 0261 0261 026Toelichting nieuwe verplichtingen- en uitgavenmutaties1. CAO Rijk 2005–2006Overboeking van de BZK-begroting voor de financiering van de CAO Rijk
2005–2006.5. VERSTERKING VAN HET AMBT VAN MINISTER-PRESIDENT5.1 Inleiding en afbakeningHet Hoofdlijnenakkoord van het 2e kabinet Balkenende bevat de opdracht
om te komen tot «een grondig en gericht onderzoek ... naar de verschillende
modaliteiten van de versterking van het ambt van minister-president, diens
bevoegdheden en diens democratische legitimatie, waaronder de argumenten voor
en tegen diens rechtstreekse verkiezing.»Ter uitvoering van deze passage is een achttal onderzoeken resp. essays
verschenen.1 Dit tegen de achtergrond van eerdere
rapporten ten aanzien van de positie van de minister-president wiens analyses
nog steeds relevant blijven voor dit onderwerp.2
De eindrapportage Departementale takenanalyse van het ministerie van Algemene
Zaken, als onderdeel van het Programma Andere Overheid, is eveneens mede gebaseerd
op de ontwikkelingen in de positie van het ambt van minister-president. Tot
slot is in het kabinetsstandpunt naar aanleiding van het advies van de Raad
van State over de gevolgen van de EU voor de Nederlandse staatsinstellingen «Nederland
in Europa – Europa in Nederland» van 23 mei 20063 aandacht besteed aan een versterkt instrumentarium ten behoeve van
de minister-president dat hem in staat stelt een meer regisserende en agenderende
rol te spelen.Deze actuele en eerdere onderzoeken bevestigen – zie ook paragraaf
5.2.4 – dat de positie van het ambt van Nederlands minister-president
wezenlijk wordt bepaald door het vigerende kiesstelsel van evenredige vertegenwoordiging
en – daardoor – zogeheten coalitiekabinetten.In de brief «Democratische Vernieuwingsagenda» van 8 juli
2005 heeft de vorige minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties,
de heer Pechtold, de Tweede Kamer geïnformeerd4 over het voornemen van het kabinet geen voorstellen te doen over aanpassing
ten principale van het huidige kiesstelsel. Er is een zogenoemd Burgerforum
ingesteld die het kabinet zal adviseren over het kiesstelsel.In dezelfde brief is de instelling van een zogenoemde Nationale Conventie
aangekondigd. De Nationale Conventie heeft als taak op basis van een grondige
analyse het Nederlands constitutioneel bestel in zijn (onderlinge) samenhang
te bezien.In dit kader is het ambt van minister-president, zo is inmiddels gebleken
uit openbare vergaderingen en openbare conceptstukken, één van
de (vele) onderwerpen die ook genoemd zullen worden in deze samenhangende
analyse.De Nationale Conventie en het Burgerforum verwachten hun respectievelijke
adviezen in oktober 2006 aan het kabinet te kunnen aanbieden.Het behoeft geen betoog dat in ieder geval de eerstvolgende verkiezingen
van de Tweede Kamer, op 22 november 2006, op basis van het vigerende kiesstelsel
zullen worden gehouden. Tevens zullen de adviezen van Nationale Conventie
en Burgerforum niet door dit kabinet nog van een standpunt worden voorzien
doch materieel geadresseerd zijn aan de politieke partijen, de Tweede Kamer
in nieuwe samenstelling en de (in)formateur resp. het volgende kabinet.Het kabinet heeft zich vervolgens beraden of en hoe het voornoemde onderzoek
naar het ambt van minister-president af te ronden. Mede gelet op de conclusies
die tijdens het debat met de Tweede Kamer over de ontwerpbegroting
2006 van het ministerie van Algemene Zaken zijn getrokken, neerkomend op het
ontbreken van draagvlak voor een principieel andere positie van het ambt als
gevolg van respectievelijk in de vorm van een directe verkiezing1, is voor een pragmatische en ingeperkte aanpak gekozen, resulterend
in voorliggende beknopte beschouwing als onderdeel van de ontwerpbegroting
2007 van het ministerie van Algemene Zaken.Het kabinet heeft overwogen dat het wel wenselijk is deze ingeperkte beschouwing
op te stellen. Het is toegezegd aan de Tweede Kamer. Bovendien heeft het kabinet
u de eerder uitgebrachte onderzoeken zonder enig standpunt of duiding van
het kabinet toegezonden en hebben de Kamers de opvatting van het kabinet gekregen
over de rol van de minister-president in het Nederlands Europabeleid. Een
afrondende beschouwing, hoe ingeperkt ook, is dan wel zo ordelijk.Het pragmatische van de thans gekozen aanpak is er in gelegen om in deze
beschouwing de eerder aan uw Kamer gezonden onderzoeken en essays, alsmede
de Departementale Takenanalyse van het ministerie van Algemene Zaken, het
kabinetstandpunt «Nederland in Europa, Europa in Nederland» en
de bekende analyses uit vroegere jaren, niet «over te doen», doch
daaraan kort samenvattend te refereren.De inperking van onderhavige beschouwing is tweeërlei van aard.Ten eerste bevat onderhavige beschouwing geen brede, samenhangende constitutionele
analyse. Dat zal, naar verwachting, door de Nationale Conventie geschieden.
Aansluitend bij de eerder genoemde conclusies die min of meer zijn getrokken
bij de behandeling van de ontwerpbegroting 2006 van het ministerie van Algemene
Zaken, gaat deze beschouwing uit van de huidige positie van het ambt van minister-president.
Ten tweede realiseert het kabinet zich dat de (een) minister-president verschillende
rollen moet vervullen.2 De minister-president
is voorzitter van de ministerraad, (vak-) minister van Algemene Zaken, eerst
verantwoordelijke voor de onschendbare Koning, lid van de Europese Raad, doorgaans
lijsttrekker van een politieke partij, en eerst aanspreekbare van de grootste
coalitiepartij in het kabinet, soms (tijdelijk) belast met speciale onderwerpen,
in toenemende mate door de Tweede Kamer maar ook door maatschappelijke en
bestuurlijke organisaties gezien als eerst aanspreekbare voor tal van onderwerpen,
voorzitter van min of meer geïnstitutionaliseerde overleggen, etcetera.In het vervolg van deze beschouwing staat de rol van voorzitter van de
ministerraad centraal; op de overige rollen wordt niet ingegaan. Die keuze
is gemaakt omdat «de zorg voor het algemeen regeringsbeleid en het bevorderen
van de eenheid van het regeringsbeleid» de centrale opgave is voor een
minister-president. Debat over versterking van dat ambt ware immers niet te
gaan over het vergroten van de positie van de functionaris maar moet ten dienste
staan van het bevorderen van kwaliteit van het regeringsbeleid. Het bevorderen
van samenhang en eenheid dient daartoe.In paragraaf 5.2 wordt een kort historisch overzicht gegeven van het debat
over het ambt van minister-president, en worden de belangrijkste bevindingen
uit de eerder gedane onderzoeken en essays beknopt weergegeven. Paragraaf
5.3 staat stil bij de vigerende kerntaak van de minister-president, te weten
de zorg voor het algemeen regeringsbeleid en het bevorderen van de eenheid
van het regeringsbeleid. Paragraaf 5.4 sluit af met een korte beschouwing.
Centraal daarin staat de vraag welke (incrementele) verbeteringen binnen het
huidige stelsel en op basis van de huidige positie van het ambt
van minister-president bij kunnen dragen aan het bevorderen van samenhang
en eenheid van het regeringsbeleid.5.2 Debat over het ambt van de minister-president:
historischoverzicht5.2.1 Formele ontkenning vanhet ambtHet bestaan van het ambt van de minister-president is – althans
in formele zin – in ons land lange tijd ontkend.1 Volgens sommigen houdt dit verband met de Nederlandse politieke cultuur
en de daarmee samenhangende aarzeling om één persoon in het
middelpunt te plaatsen.2 De nadruk lag op de
individuele verantwoordelijkheid van de ministers jegens het parlement en
op een collegiale besluitvorming binnen de Ministerraad, zonder een dominante
positie voor de voorzitter.De formele ontkenning van het ambt van de minister-president heeft geduurd
tot halverwege de vorige eeuw: afgezien van de regeringsperiode van Abraham
Kuyper (1901–1905), kende de Ministerraad volgens zijn Reglement van
Orde tot 1922 slechts een tijdelijk en technisch voorzitter. Tot die tijd
moest de voorzitter van de Raad formeel om de zoveel tijd worden herkozen.
Buiten kijf stond echter al heel vroeg dat deze formele regel niet spoorde
met de werkelijkheid. Al vanaf het midden van de negentiende eeuw werd (vrijwel)
steeds de formateur die minister werd gekozen tot «tijdelijk voorzitter».3 Nooit stond echt ter discussie wie aan het hoofd van
het kabinet stond. Van de «tijdelijk voorzitter» werd ook al vroeg
meer verwacht dan van de andere ministers. Zo kreeg de toenmalige minister-president
in 1917 het verwijt van de Tweede Kamer een openlijk uitgevochten conflict
tussen twee ministers niet te hebben voorkomen, terwijl dat van hem wel werd
verwacht.4 Met andere woorden: de minister-president
werd toen al – en overigens ook al voordien – geacht toe te zien
op de afstemming van het regeringsbeleid. De formele erkenning van het ambt
van de minister-president liet overigens nog tot 1945 op zich wachten: toen
pas kreeg het ambt onder die benaming een plaats in het Reglement van Orde
voor de Ministerraad. Vermelding van de minister-president (en de ministerraad)
in de Grondwet volgde pas bij de algehele Grondwetsherziening van 1983.5.2.2 Debat over de bevoegdheden van de minister-presidentTijdens de Grondwetsherziening van 1983 stond het debat over de minister-president
in de sleutel van zijn bijzondere positie en de daarbij behorende taken. De
regering bezag de minister-president «als de eerst verantwoordelijke
voor het regeringsbeleid als samenhangend geheel en voor de afstemming van
dat beleid».5 De Tweede Kamer deelde die
opvatting.Deze beide verantwoordelijkheden kwamen opnieuw aan de orde in de rapporten
van de commissie-De Koning en de commissie-Scheltema, begin jaren negentig.
Beide commissies gingen in op de vraag of een algemene aanwijzingsbevoegdheid
voor de minister-president wenselijk was. De commissie-Scheltema zag zowel
voor- als nadelen van een dergelijke bevoegdheid. Een voordeel zag zij vooral
in ruimere mogelijkheden ten behoeve van de afstemming van het regeringsbeleid.
Als nadeel signaleerde de commissie-Scheltema dat de eenzijdige aanwijzingsbevoegdheid
voor de minister-president zich «slecht» verdraagt met het bestaan
van coalitiekabinetten: vanwege de risico’s voor het voorbestaan
van de coalitie zou de minister-president niet veel van die bevoegdheid gebruik
kunnen maken. Wel voegde de commissie daar met verwijzing naar de situatie
in Duitsland aan toe dat van het loutere bestaan van een aanwijzingsbevoegdheid
wel al een zekere preventieve werking zou uitgaan, ook jegens de coalitiepartner.1 Op haar beurt oordeelde de commissie-De Koning een aanwijzingsbevoegdheid
voor de minister-president «moeilijk verenigbaar» met het in ons
land geldende stelsel van collegiale besluitvorming binnen de ministerraad
en individuele verantwoordelijkheid van ministers. Een minderheid binnen de
commissie deelde die opvatting in het geheel niet en zag in de aanwijzingsbevoegdheid
juist een goede mogelijkheid patstellingen en «slepende controverses»
te doorbreken.2Hoe dan ook: van een aanwijzingsbevoegdheid is het niet gekomen. Gevolg
van het rapport van de commissie-De Koning was wél een wijziging van
het Reglement van Orde voor de Ministerraad waarmee de minister-president
de bevoegdheid kreeg «een aangelegenheid» zelf bij de ministerraad
in te dienen als de verantwoordelijke vakminister zelf daarvoor niet zorg
draagt. Deze bevoegdheid stelt de minister-president in staat zelf de hoofdlijnen
van bepaalde beleidsonderdelen aan de orde te stellen.3 Ook werd in artikel 16 van het Reglement van Orde uitdrukkelijk opgenomen
de bepaling: «De minister-president ziet toe op de totstandkoming van
een samenhangend regeringsbeleid.» Ten slotte kreeg de minister-president
de bevoegdheid aan de ministerraad een voordracht voor te leggen voor benoeming
en ontslag van bewindspersonen.Bijzondere aandacht besteedde de commissie-De Koning aan de invloed van «Europa»
op de rol van de minister-president. De commissie stelde vast dat het Europese
beleid «langzamerhand» alle binnenlandse beleidssectoren raakt,
waarbij veelal niet sprake is van een «exclusief buitenlands-politieke
invalshoek». Dit type discussies heeft zich nadien van tijd tot tijd
herhaald. Het Kabinetsstandpunt naar aanleiding van het advies van de Raad
van State over de gevolgen van de EU voor de Nederlandse staatsinstellingen
is daar het meest recente resultaat van, zoals in paragraaf 5.3.3 verder zal
worden weergegeven.5.2.3 Debat over de wijze van aanstelling van de
minister-presidentHet debat over de bevoegdheden van de minister-president vormt een bevestiging
van het feit dat de positie van de minister-president sinds de tweede helft
van de twintigste eeuw steeds belangrijker is geworden. Die ontwikkeling vormde
vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw aanleiding voor debat over de vraag
of een zo belangrijk ambt zou moeten beschikken over een eigen democratische
legitimatie. De aanzet daarvoor wordt wel gezien in een opstel van J.F. Glastra
van Loon uit 1964.4 Helemaal nieuw was het onderwerp
overigens ook niet: al voor de Tweede Wereldoorlog was debat gevoerd over
de wijze waarop de minister-president zou moeten worden aangewezen, waarbij
de nadruk toen lag op versterking van het uitvoerende gezag die van een rechtstreekse
verkiezing van formateur of minister-president het gevolg zou zijn.5 Na de aanzet van Glastra van Loon zijn vele opties bestudeerd
en voorstellen ontwikkeld, variërend van rechtstreekse verkiezing van
de minister-president tot aanwijzing van de formateur door de nieuw gekozen
Tweede Kamer.Als bekend is het tot verkiezing van minister-president of formateur in
ons land nooit gekomen. Zowel de Staatscommissie-Cals/Donner (1969) als de
Staatscommissie-Biesheuvel (1984) en de commissie-De Koning (1993) kwamen
tot een afwijzing van de gekozen minister-president. Grotere invloed van de
kiezer op de keuze van de persoon van de minister-president vonden de commissies
op zichzelf wenselijk. Volgens alle drie commissies zou een rechtstreekse
verkiezing van de minister-president niet met het geldende parlementair stelsel
te verenigen zijn, omdat in dat geval zowel de minister-president als het
parlement beschikken over een eigen kiezersmandaat. De minister-president
(en met hem de regering) ontleent zijn mandaat dan niet meer aan het parlement
maar rechtstreeks aan de kiezer. De commissie-De Koning kwam overigens tot
de conclusie dat de vertrouwensregel «niet in alle gevallen» behoeft
te verdwijnen. Zij meende evenwel dat«het feit dat diens benoeming is te danken aan het vertrouwen van
de kiezers, niet toe[laat] dat hij in dezelfde mate het vertrouwen
van het parlement nodig heeft als thans. In die zin is een teloorgaan van
de vertrouwensregel zoals wij deze thans kennen, in elk geval onvermijdelijk.»1Voor een meerderheid van de commissie-De Koning was dit reden zich tegen
de gekozen minister-president te keren. Een minderheid kwam tot een uitgewerkt
voorstel waarbij de (essentie van de) vertrouwensregel werd gecombineerd met
de gekozen minister-president.2Over een verkiezing van de formateur liepen de meningen meer uiteen. De
Staatscommissie-Biesheuvel en de commissie-De Koning wezen de gekozen formateur
af: de gekozen formateur zou «materieel» worden beschouwd als
de beoogd minister-president, zodat dezelfde bezwaren aan de orde waren als
bij de gekozen minister-president.3 Een nipte
meerderheid van de Staatscommissie-Cals/Donner was echter voorstander van
directe verkiezing van de formateur, in die gevallen waarin hij een absolute
meerderheid van de stemmen zou halen.4 Het voorstel
is evenals latere voorstellen met dezelfde strekking niet gerealiseerd.5Behalve een rechtstreekse verkiezing van minister-president of formateur
zijn nog andere pogingen ondernomen om te komen tot grotere kiezersinvloed
van de kiezer en grotere transparantie bij de aanwijzing van een nieuwe minister-president.
Zo heeft de Tweede Kamer in 1971 na de verkiezingen – zonder succes –
getracht te komen tot een voordracht voor een formateur aan de Koning, een
en ander op basis van een daartoe strekkende motie-Kolfschoten. Ruim tien
jaar later stelde de Staatscommissie-Biesheuvel voor de Tweede Kamer wettelijk
te verplichten een formateur bij de Koning voor
te dragen – de motie-Kolfschoten dus, maar ontdaan van haar vrijblijvendheid.
De commissie vond een dergelijke betrokkenheid van de (gehele) Kamer bij de
start van het formatieproces wenselijk «uit een oogpunt van een goed
functioneren van onze parlementaire democratie».6 Weer tien jaar later kwam de commissie-De Koning tot hetzelfde voorstel.7 Beide voorstellen sneuvelden. Discussies die zich van
tijd tot tijd nadien voordeden, kozen vervolgens meestal een invalshoek meer
aansluitend bij de huidige praktijk.8   95.2.4 Bevindingen onderzoeken en essaysIn opdracht van de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing zijn –
zoals in paragraaf 5.1 toegelicht – vanaf begin 2004 diverse onderzoeken
uitgevoerd. Die onderzoeken bestrijken een breed terrein: van een onderzoek
naar de positie van de minister-president in andere landen tot een historisch
onderzoek naar het optreden van de minister-president in crisissituaties.
Hier volgt een overzicht van de belangrijkste bevindingen van die onderzoeken.
De minister voor Bestuurlijke Vernieuwing heeft de diverse rapporten reeds
in een eerder stadium aan de Tweede Kamer aangeboden.Internationaal vergelijkend onderzoekOnderzoekers van de Universiteit Maastricht hebben onderzoek gedaan naar
de positie van de minister-president in zes andere Europese landen en Israël
(J.L.W. Broeksteeg e.a., De minister-president in vergelijkend
perspectief, Den Haag 2004. Zie ook het verslag van een symposium
over dit onderzoek in J.L.W. Broeksteeg/L.F.M. Verhey (red.), Een versterking van de minister-president?, Deventer 2005). In alle
onderzochte landen is de minister-president – net als in Nederland –
niet tevens staatshoofd. Bovendien kennen alle onderzochte landen een praktijk
van coalitiekabinetten. Niettemin bestaan grote verschillen tussen landen,
zo blijkt uit het onderzoek.Voor wat betreft de bevoegdheden van de minister-president is onder meer
de situatie in Duitsland van bijzonder belang. De Duitse bondskanselier heeft
een relatief sterke positie: benoeming en ontslag van andere ministers geschiedt
materieel door de bondskanselier (evenzo in Denemarken en Ierland), de vertrouwensregel
werkt slechts jegens hem en niet jegens individuele ministers en hij kan slechts
worden weggezonden na een zogenaamde constructieve motie van wantrouwen; dat
wil zeggen: slechts indien de Bondsdag in meerderheid een opvolger kan aanwijzen
(evenzo in België). Een opvallende bevoegdheid van de Duitse bondskanselier
is ten slotte zijn «Richtlinienkompetenz», waarmee hij individuele
ministers bindende aanwijzingen kan geven. De uitoefening van die bevoegdheid
wordt in de praktijk beperkt door onder meer bestaande coalitieverhoudingen.
Dat maakt – zo stellen de onderzoekers vast – de bevoegdheid echter
nog niet zonder betekenis, al was het maar omdat het bestaan ervan de bondskanselier
ten minste een zekere onderhandelingspositie verschaft. Ook in Slovenië
ende facto in Israël heeft de minister-president
overigens aan aanwijzingsbevoegdheid.Wat betreft de benoeming van de minister-president is vooral Israël
relevant. Dat land heeft – als enige ter wereld – in de periode
van 1996 tot 2003 ervaring opgedaan met een systeem van een rechtstreeks gekozen
minister-president. Die ervaring is niet positief geweest. Bij de verkiezingen
bleek zich een fenomeen voor te doen dat wel wordt aangeduid als «ballot-splitting»:
kiezers brachten hun stem voor de minister-president uit op één
van de kansrijk geachte kandidaten, maar hun stem voor het parlement gaven
zij aan een partij van hun voorkeur die niet zelden geen band had met de kandidaat-minister-president.
Het gevolg was dat het aantal partijen in het parlement aanzienlijk toenam
en de traditioneel grotere partijen veel zetels verloren. Aldus versnipperde
de «natuurlijke achterban» van de gekozen minister-president,
zodat de regering aan stabiliteit verloor. De ervaringen in Israël hebben
onderzoekers gebracht tot afwijzing van het idee van een rechtstreekse verkiezing
van de minister-president in Nederland, althans zonder aanvullende maatregelen
die de negatieve effecten kunnen matigen. Voorstellen voor dergelijke maatregelen
werden in Israël destijds door de Knesseth afgewezen1.Rechtstreeks gekozen burgemeester en evenredige vertegenwoordiging
in DuitslandDe negatieve teneur op grond van de Israëlische ervaringen met de
rechtstreeks gekozen minister-president wordt enigszins gerelativeerd door
de uitkomsten van een aanvullend onderzoek naar het functioneren van een stelsel
van evenredige vertegenwoordiging met een rechtstreeks gekozen burgemeester
in enkele grote steden in Duitsland (J.L.W. Broeksteeg, De werking van een
stelsel van evenredige vertegenwoordiging en rechtstreeks gekozen ambtsdragers
in Duitsland, Maastricht 2005). In deze context is van belang dat van met
Israël vergelijkbare problemen na de invoering van de gekozen burgemeester
in die steden niet is gebleken, hoewel (net als in Israël) in de onderzochte
steden «ballot-splitting» voorkwam en (net als in Israël)
het aantal politieke partijen in de gemeenteraad is toegenomen. De vergelijking
met de Nederlandse situatie op nationaal niveau heeft echter beperkte waarde,
aangezien de lokale politiek in Duitsland in de regel minder gepolitiseerd
is en tussen burgemeester en gemeenteraad geen directe vertrouwensrelatie
bestaat.Essays: drie invalshoekenDrie essayisten hebben zich vanuit verschillende invalshoeken gebogen
over verschillende aspecten van de positie van de minister-president (Bovend’Eert/Eppink/Hoekstra, Over de versterking van de positie van de minister-president,
Nijmegen 2005).Onder de titel «Regeringsleider zonder bevoegdheden?» laat
staatsrechtgeleerde Bovend’Eert zich kritisch uit over de verschillende
voorstellen die in het verleden de revue zijn gepasseerd. Met name meent hij
dat in het huidige Nederlandse stelsel niets mis is met de democratische legitimatie
van de minister-president, nu deze voor zijn functioneren volledig afhankelijk
is van de (rechtstreeks gekozen) Tweede Kamer. Voorts bespreekt hij de mogelijkheden
de positie van de minister-president te versterken zonder een rechtstreekse
verkiezing. Die versterking zou tot uiting kunnen komen in bevoegdheden tot
aanstelling en ontslag van andere ministers en in een aanwijzingsbevoegdheid,
die – zo meent hij – goed is in te passen in een systeem van coalitiekabinetten.Staatsraad Hoekstra gaat in zijn essay «De minister-president en
de coalitie» in op de invloed van het coalitiesysteem op de positie
van de minister-president. Hij belicht de rol die de vice-ministers-presidenten
spelen binnen het kabinet naast de minister-president zelf. Hij signaleert
een ontwikkeling sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw waarbij de vice-minister-president
niet langer slechts vice-voorzitter is van de ministerraad maar steeds meer
een «sleutelrol» krijgt in de voorbereiding van de besluitvorming
over het algemeen regeringsbeleid. Hoekstra ziet die ontwikkeling «per
saldo» als een erkenning van de versterkte positie van de minister-president
zelf. Toch ziet Hoekstra het als een reële mogelijkheid dat de positie
van de vice-minister-president niet veel sterker zal worden, namelijk indien
de politiek leider van de desbetreffende coalitiepartner ervoor kiest in de
Kamer en niet in het kabinet zitting te nemen. Verder pleit Hoekstra in zijn
essay voor een sterkere rol van de (toekomstige) minister-president bij de
formatie, een dominante bevoegdheid van de minister-president inzake de keuze
van ministers en terugkeer naar de eigenlijke betekenis van een regeerakkoord:
te weten een akkoord tussen bewindspersonen en niet – zoals feitelijk
nu – een akkoord tussen fractievoorzitters.Ten slotte schrijft oud-journalist en medewerker van de Europese Commissie
Eppink onder de titel «Meer president, minder minister» over de
(wenselijke) rol van de minister-president in Europa. Hij bepleit een krachtiger
rol van de minister-president in Europese context.De positie van de minister-president vanuit historisch
perspectiefDe positie van de minister-president is ook door historici onder de loupe
genomen. (Te Velde/Aerts/Visschers, Omtrent de minister-president, Den Haag 2005). In de bijdrage van Te Velde stelt de auteur vast
dat de discussie over het ambt van de minister-president lange tijd is gedomineerd
door het staatsrecht: aanstellingswijze en bevoegdheden. Lange tijd bestond
het ambt van de minister-president formeel niet, en daarom vond ook de discussie
erover slechts moeizaam plaats. Vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw staat
de discussie vooral in het teken van de democratische legitimatie van het
ambt, echter zonder dat op dat punt veranderingen zijn tot stand gekomen.
Te Velde stelt ook vast dat de meest populaire premiers in Nederland diegenen
waren die bestuurlijke kwaliteiten wisten te combineren met een bescheiden
presentatie: hij noemt dit «de bestuurlijke premier». Tegelijkertijd
echter is de premier ook in toenemende mate een publieke – en daarmee
een politieke – figuur geworden. Met andere woorden: Nederland kent
een traditie van de bestuurlijke en publieke minister-president.In haar artikel «In afwachting van de première» staat
Aerts stil bij de vraag waarom Nederland – anders overigens dan de Nederlandse
Antillen – tot op heden nog nooit een vrouwelijke minister-president
heeft gehad. Zij concludeert dat de aflossing «van de premier door de
première» waarschijnlijk niet «terloops» zal plaatsvinden;
daar is meer voor nodig.De bijdrage van Visschers handelt over het optreden van Nederlandse ministers-presidenten
tijdens naoorlogse crisissituaties, variërend van de Watersnoodramp tot
de val van Srebrenica. Uit dat onderzoek komt naar voren dat de minister-president
zich in de regel – behalve tijdens crises rondom het Koningshuis, maar
in dat geval treedt hij vooral op als vakminister – zeer terughoudend
opstelde, de leiding overliet aan de verantwoordelijke vakminister en zich
toelegde op de coördinatie ten opzichte van de gehele ministerraad en
(soms) de externe presentatie van het gevoerde regeringsbeleid. Met andere
woorden: de minister-president kan niet worden gekenmerkt als «leider
in nood», zo concludeert Visschers.5.3 De zorg voor het algemeen regeringsbeleid en
het bevorderen van de eenheid van het regeringsbeleid5.3.1 AlgemeenDe ontwikkelingen die in paragraaf 5.2.1 en 5.2.2 zijn beschreven hebben
er toe geleid dat het ambt van minister-president sinds 1983 een plaats heeft
gekregen in de Grondwet. Artikel 43 luidt: «De minister-president en
de overige ministers worden bij koninklijk besluit benoemd en ontslagen.1 Artikel 45, 2e lid bepaalt: «De minister-president
is voorzitter van de ministerraad».Het Reglement van Orde voor de ministerraad (ROvMR) benoemt dit ambt en
diens bevoegdheden nader.2In de notitie over het koningschap is de term regeringsleider, die vooral
in internationaal en Europees verband wordt gebruikt, uitgelegd als aanduiding
voor de politiek verantwoordelijke die het eerst aanspreekbaar is op het algemeen
regeringsbeleid. In Nederland is dat de minister-president.5.3.2 De minister-president en eenheid van regeringsbeleidDe tijd ligt ver achter ons dat de verschillende vakministers zich ieder
voor zich met hun eigen beleidsterrein konden bezighouden zonder zich rekenschap
te hoeven geven van kwesties die op de terreinen van hun ambtsgenoten speelden.
De ontwikkeling van de verzorgingsstaat en de daarmee gepaard gaande toename
van overheidsbemoeienis op tal van terreinen heeft ertoe geleid dat de behoefte
aan afstemming en eenheid van het regeringsbeleid steeds groter is geworden.
Er is bijna geen maatregel denkbaar of deze heeft gevolgen voor het werkterrein
van een andere bewindspersoon. Blijft in die situatie afstemming van het beleid
achterwege, dan dreigt het risico dat het regeringsbeleid uiteen valt in initiatieven
van «de veertien onverenigde departementen»1, met alle gevolgen van dien.Zoals uit het historisch overzicht blijkt heeft de toenemende behoefte
aan afstemming van het regeringsbeleid juist de positie van de minister-president
niet onberoerd gelaten. De minister-president wordt (van oudsher) immers bij
uitstek gezien als degene die dient zorg te dragen voor de noodzakelijke afstemming
van het regeringsbeleid. Met de toenemende behoefte aan afstemming is zo bezien
dus ook het belang van de rol van de minister-president toegenomen. Dit verschijnsel
wordt wel aangeduid als de «Wet van Ringnalda», genoemd naar een
voormalig secretaris-generaal van het Ministerie van Algemene Zaken:«[N]aarmate de regering zich meer bemoeit met de samenleving,
neemt de botsingskans tussen individuele ministers en hun departementen toe,
komt er een zwaarder accent te liggen op de afstemming en zal de minister-president
een sterkere positie innemen. De mate van staatsbemoeienis bepaalt dus de
rol van de minister-president.»2In vrijwel alle studies wordt dit belang benoemd als één
van de belangrijkste factoren die hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van
het ambt van de minister-president.3 Zowel bij
de Grondwetsherziening van 1983 als in de jaren negentig is dat tot uitdrukking
gekomen.Niemand zal betogen dat afstemming van regeringsbeleid tegenwoordig aan
belang heeft ingeboet. Het tegendeel is eerder waar. Maatschappelijke en economische
ontwikkelingen als ontzuiling, individualisering, europeanisering, globalisering
en de met die ontwikkelingen gepaard gaande onzekerheid voeden in het algemeen
de behoefte aan grotere samenhang, verbondenheid en toekomstperspectief voor
de samenleving. Langs verschillende lijnen raken deze ontwikkelingen de positie
van de minister-president, juist vanwege zijn coördinerende rol. In de
eerste plaats kan gewezen worden op het toenemend belang van veiligheidsvraagstukken
en het belang van goede afstemming van inlichtingen- en veiligheidsdiensten
in dat verband. Vooral sinds de aanslagen van 11 september 2001 speelt de
minister-president op dat punt een belangrijke rol.In de tweede plaats heeft de minister-president van oudsher een leidende
rol ten aanzien van het sociaal- en financieel-economische deel van het kabinetsbeleid.
Dat komt – behalve bij de kabinetsformatie – bijvoorbeeld tot
uitdrukking in zijn rol in overleggen met werkgevers – en werknemersorganisaties.In de derde plaats moet worden vastgesteld dat de minister-president door
samenleving, media en parlement, maar bijvoorbeeld ook door andere Hoge Colleges
van Staat, steeds meer wordt aangesproken op uiteenlopende onderdelen
van het kabinetsbeleid en op de samenhang van dat beleid. Meer dan voorheen
wordt de minister-president gezien als boegbeeld van dat kabinetsbeleid. Dat
uit zich bijvoorbeeld in een groter aantal debatten in de Tweede Kamer, waarin
de minister-president alleen of tezamen met de betrokken vakminister optreedt,
maar ook in andere vormen van min of meer geïnstitutionaliseerd overleg,
zoals het halfjaarlijkse Overhedenoverleg onder zijn leiding van een kabinetsdelegatie
met delegaties van de Vereniging Nederlandse Gemeenten en het Inter Provinciaal
Overleg en niet geïnstitutionaliseerde regelmatige contacten met de vice-president
van de Raad van State en de president van de Algemene Rekenkamer.In de vierde plaats heeft het feit dat de minister-president bijvoorbeeld
voorzitter is van de Rijksministerraad of eerste ondertekenaar van Grondwetsvoorstellen
de betekenis dat hij een bijzondere verantwoordelijkheid heeft, naast de eerst
verantwoordelijke minister, voor Koninkrijksrelaties en voor constitutionele
aangelegenheden. Ook uit de onderwerpen die volgens het Reglement van Orde
van de Ministerraad aldaar besproken en besloten moeten worden – zoals
instelling van en standpunt over (adviezen van) adviesorganen, voordrachten
voor benoemingen en belangrijke onderwerpen van buitenlands beleid –
vloeit voor de voorzitter een verantwoordelijkheid voort. Niet in de laatste
plaats is in dit verband van belang de toenemende invloed van «Europa»
op de positie van de minister-president.1Vast staat dus dat de behoefte aan afstemming van het kabinetsbeleid alleen
maar toeneemt en dat daarmee ook de rol van de minister-president vanuit dat perspectief steeds meer centraal komt te staan.
Daarmee is echter nog niet gezegd dat formele uitbreiding van bevoegdheden
van de minister-president de enig denkbare conclusie is. Zo kan voor wat betreft
het verleden uit historisch onderzoek ten aanzien van het optreden van de
minister-president tijdens crisissituaties niet worden afgeleid dat de minister-president
bij die gelegenheden onvoldoende coördinerende mogelijkheden had. Uit
dat onderzoek volgt dat de minister-president zich in de regel juist terughoudend
opstelde, de leiding overliet aan de verantwoordelijke vakminister en zich
toelegde op de afstemming ten opzichte van de gehele Ministerraad en (soms)
de externe presentatie van het gevolgde regeringsbeleid.2Daar staat tegen over dat de Nederlandse verhoudingen waarin de individuele
verantwoordelijkheid van ministers en de collegiale besluitvorming in de ministerraad
nog steeds beginselen zijn, de minister-president in de relatie tot het parlement
en in de relatie tot de burgers wordt gezien als degene die aanspreekbaar
is op de algemene aspecten van het regeringsbeleid. Op dat punt wordt van
de minister-president ook leiding en afstemming verwacht vanuit zijn rol als
voorzitter van de ministerraad.5.3.3 EuropaDe minister-president heeft een aantal verantwoordelijkheden op het gebied
van buitenlands beleid. Deze houden verband met zijn lidmaatschap van de Europese
Raad en de contacten met zijn ambtgenoten. Voorts vertegenwoordigt de minister-president
Nederland op diverse andere internationale bijeenkomsten, zoals topontmoetingen
van de VN en de NAVO. Ook brengt hij, in overleg met de Minister van Buitenlandse
Zaken, bezoeken aan landen en regio’s indien het bredere Nederlands
belang daarmee gediend is.In 2007 zal naar verwachting ter uitwerking van het kabinetsstandpunt «Nederland
in Europa, Europa in Nederland» nader gestalte worden gegeven
aan de versterking van de politieke regie in het Europabeleid en de rol van
de Minister-President en het ministerie van Algemene Zaken daarin. Deze rol
houdt wordt niet alleen ingegeven door de eindverantwoordelijkheid van de
Minister-President voor de afstemming en de eenheid van het regeringsbeleid,
maar houdt ook verband met het feit dat Europees beleid en nationaal beleid
steeds meer verweven raken.Als lid van de Europese Raad is de minister-president voorts intensief
betrokken bij de discussie over de toekomst van Europa, die naar verwachting
medio 2007 in een nieuwe fase zal belanden. De Nederlandse inzet in deze discussie
wordt in nauw overleg met de coördinerende bewindspersonen van Buitenlandse
Zaken en de ministerraad bepaald.De versterkte rol van de Minister-President wordt beschreven in kabinetsstandpunten
op onder andere het Rapport van de Gemengde Commissie «Sturing EU-aangelegenheden»,
het advies van de Raad van State over de gevolgen van de Europese arrangementen
voor de positie en het functioneren van de nationale staatsinstellingen en
hun onderlinge verhouding en de motie-Herben c.s. over de rol van de Minister-President
en zijn ministerie inzake het Nederlandse Europa-beleid. Om de hierin beschreven
agenderende en regisserende rol van de Minister-President gestalte te geven,
staat hem een versterkt instrumentarium ter beschikking. Het gaat daarbij
onder andere om een eigenstandige agenderingsbevoegdheid in de ministerraad,
het frequenter bijeenroepen van de REIA (zo nodig in combinatie met een andere
onderraad) en de mogelijkheid een ministeriële stuurgroep te convoceren
om de politieke sturing en een goede behandeling van strategische onderwerpen
in een onderraad dan wel direct in de ministerraad te bevorderen.5.4 BeschouwingDe in paragraaf 5.2 beschreven debatten en in paragraaf 5.3 toegelichte
ontwikkelingen geven aan dat de mate waarin de minister-president wordt aangesproken
op algemeen regeringsbeleid en de eenheid daarvan de afgelopen decennia duidelijk
is gegroeid, en daar lijkt geen eind aan te zijn gekomen. De verwachtingen
over wat de minister-president vermag, stroken niet met diens feitelijke en
formele positie.Het kabinet kiest ervoor de essentie van het parlementaire stelsel tot
uitgangspunt te blijven nemen. Het kabinet doelt hier op de verhouding van
regering en parlement zoals ons land die al sinds 1848 kent: de ministers
(en staatssecretarissen) zijn elk individueel verantwoording schuldig aan
het parlement en hebben elk individueel het vertrouwen van het parlement nodig
om te kunnen aanblijven.Veranderingen ten aanzien van de positie van de minister-president die
leiden tot afschaffing van die essentie van het parlementaire stelsel in het
algemeen en van de individuele ministeriële verantwoordelijkheid in het
bijzonder zijn ongewenst. Al dat gene dat de positie van het ambt van minister-president
in belangrijke mate verandert – zoals een directe verkiezing van minister-president
of formateur dan wel een indirecte verkiezing doordat de Tweede Kamer de formateur
kiest of zoals zodanige aanwijzingsbevoegdheid van de minister-president jegens
ministers dat daarmee de individuele ministeriële verantwoordelijkheid
significant wordt beperkt – wordt in deze afrondende paragraaf derhalve
verder buiten beschouwing gelaten.De mogelijke voordelen van een ander stelsel rechtvaardigen naar het oordeel
van het kabinet niet een dergelijke radicale breuk met de in Nederland gegroeide
verhoudingen, temeer niet nu aan een ander stelsel ook wezenlijke nadelen
kleven.1  2Met andere woorden, aan verwachtingen over het ambt van minister-president
die niet sporen met ons parlementaire stelsel, ware niet toe te geven. De
minister-president is geen «minister van alle zaken» die de bevoegdheden
van ministers en staatssecretarissen overneemt en over doet; bewindspersonen
zijn en blijven zelf verantwoordelijk.De taak en functie van de minister-president is gelegen in het algemeen
regeringsbeleid en het bevorderen van de eenheid daarvan.In voorgaande paragrafen is de toegenomen en toenemende behoefte daar
aan beschreven. De vraag is gerechtvaardigd of uit dien hoofde het ambt van
minister-president versterking behoeft.Niet elke wens voor een versterkte rol behoeft te worden gezocht in formele
bevoegdheden en meer instrumenten. Uit de in paragraaf 5.2.4 aangehaalde onderzoeken
en essays blijkt dat de bestaande bevoegdheden en instrumenten de nodige ruimte
geven aan de minister-president om al wat hem dienstig voorkomt «te
bevorderen».Voorts wil het kabinet wijzen op de rol en verantwoordelijkheid van de ministerraad. Dit aspect is in voornoemde onderzoeken
en essays onderbelicht gebleven. Het is immers de ministerraad, aldus artikel
45 van de Grondwet, te beraadslagen en te besluiten over het algemeen regeringsbeleid
en om de eenheid van dat beleid te bevorderen. Dit is zeker van belang omdat
veel beleidsterreinen niet tot de competentie van één bewindspersoon
beperkt blijven; in paragraaf 5.3.2 is gewezen op toegenomen complexiteit
van het overheidsbeleid. Een zekere «collectieve verantwoordelijkheid»
voor tal van terreinen krijgt in ministerraadsbesluiten zijn beslag. Op de
minister-president rust als voorzitter een bijzondere verantwoordelijkheid
voor het functioneren van de ministerraad, edoch elke afzonderlijke minister
draagt als lid van de ministerraad eveneens verantwoordelijkheid daarvoor.Het is een wezenlijke taak van de voorzitter van de ministerraad die de
vergaderingen leidt om het juiste evenwicht en samenspel tussen het individuele
en collectieve aspect van de ministeriële verantwoordelijkheid te dienen
en te bevorderen. Daartoe is het van belang dat de voorzitter beschikt over
instrumenten die verzekeren dat zowel de tijdige, ordelijke en geïnformeerde
besluitvorming in de vergadering als de inbreng hierin van de afzonderlijke
leden gelijkelijk in dit geheel optimaal tot hun recht kunnen komen.Dat de minister-president leiding geeft aan (de vergaderingen van) zijn
kabinet zou ook in de Grondwet kunnen worden geuit. Bij een opportune gelegenheid
van wijziging van de Grondwet kan de minister-president daarin worden aangeduid
als degene die de ministerraad niet alleen voorzit doch daar ook leiding aan
geeft.1 Andere Europese landen kennen een vergelijkbare
aanduiding van de minister-president.2 Een dergelijke
aanduiding kan worden gezien als sluitstuk van een ontwikkeling die al lang
geleden is begonnen en die zich in de afgelopen twintig jaar in toenemende
mate heeft voortgezet.Vervolgens vindt het kabinet het passend om te bevestigen dat de minister-president
voordrachten voor Koninklijke besluiten die het functioneren van de regering
of de rol van de regering in relatie tot de andere organen van de wetgevende
macht raken mede ondertekent3.De minister-president doet reeds de voordrachten voor benoeming en ontslag
van ministers en staatssecretarissen, hetgeen voortvloeit uit artikel 48 van
de Grondwet waarin wordt bepaald dat hij de koninklijke besluiten medeondertekent.Het algemeen regeringsbeleid en de eenheid van dat beleid kan een betere
weerslag te krijgen in het Reglement van Orde van de Ministerraad (RvOMR),
hetgeen immers de basis vormt voor de werkzaamheden van de ministerraad en
dienst voorzitter, de minister-president..De minister-president beschikt sinds 1994 over een agenderingsbevoegdheid
voor de ministerraad: hij kan zelfstandig onderwerpen op de agenda plaatsen
indien de verantwoordelijke minister daarvoor niet zelf zorgdraagt. Volgens
de huidige tekst van het desbetreffende artikel 7 RvOMR handelt de minister-president
daarbij «in overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad».1 Die toevoeging sluit niet aan bij de praktijk en beknot
in potentie de mogelijkheden die de minister-president heeft om langs deze
weg zorg te dragen voor een slagvaardig bestuur. Om deze reden zal het kabinet
deze toevoeging schrappen, zoals ook aangegeven in het eerder aangehaalde
kabinetsstandpunt «Nederland in Europa, Europa in Nederland» op
het Raad van State advies over de gevolgen van de Europese arrangementen.Hier op aansluitend kan artikel 4 van het RvOMR («De raad beraadslaagt
en besluit over het algemeen regeringsbeleid en bevordert de eenheid van dat
beleid. Te dien einde beraadslag en besluit de raad onder meer over: etc.»)
worden geactualiseerd resp. uitgebreid met de overige onderwerpen die in de
praktijk al in de ministerraad worden besproken.Naast bovengenoemde aanpassingen in regelgeving – hetzij Grondwet,
hetzij Reglement van Orde van de Ministerraad – zijn ook er ook andere
typen verbeteringen denkbaar.De minister van Binnenlandse Zaken heeft met de minister-president en
de vice-minister-president afspraken gemaakt over goede afstemming van en
betrokkenheid bij de topmanagementgroep en het personeelsbeleidEenheid van
beleid voorts worden bevorderd door meer eenheid in de bedrijfsvoering van
de rijksdienst te stimuleren.2Eveneens kan gewezen worden op de mogelijkheid van een z.g. beleidsprogramma.
In het recente verleden heeft een nieuw kabinet na zijn aantreden het regeerakkoord
uitgewerkt in een dergelijk programma. Dit instrument bevordert eveneens eenheid
van beleid. Vanzelfsprekend is het aan elk aantredend nieuw kabinet om te
beoordelen of hij een beleidsprogramma wenselijk acht.Ten slotte: het kabinet realiseert zich dat de in deze paragraaf genoemde
mogelijkheden om de positie van het ambt van minister-president te versterken
van aard verschillen. Van allen is nochtans het doel het algemeen regeringsbeleid
en de eenheid van dat beleid te bevorderen binnen de kaders van het huidige
parlementaire stelsel.De minister-president blijft «primus-inter-pares», doch wordt
aldus beter geïnstrumenteerd in de uitoefening van zijn «primaire»
taak.6. MOTIES EN TOEZEGGINGENOmschrijving van de toezeggingVindplaatsStand van
zakenHet kabinet zendt de Kamer najaar 2005
een notitie over de rol en positie van de Minister-PresidentHandelingen 2005/2006, TK 11, pag. 647Beschouwing over de rol
en positie van de Minister-President is opgenomen in de toelichting op de
begroting 2007 van het Ministerie van Algemene Zaken   De Minister-President komt schriftelijk terug op
de stijging van het inkomen van HM de Koningin vergeleken met dat van de Vice-President
van de Raad van StateHandelingen
2005/2006, TK 11, pag. 656 j° 662Bij brief van 20 oktober 2005 (Kamerstukken 2005/2006, 30 300 III, nr.
7) is de Kamer inzicht gegeven in de ontwikkeling van de inkomens van HM de
Koningin en de Vice-President van de Raad van State   Het kabinet zal de embargoregeling rond Prinsjesdag
evalueren en daarover de Kamer informerenHandelingen 2005/2006, TK 11, pag. 656D.d. 17 mei 2006 heeft de Minister-President de Kamer mondeling op de hoogte
gebracht van het kabinets-standpunt over de embargoregeling voor Prinsjes-
en verantwoordingsdag en de motivatie daarbij (Handelingen 2005/2006, TK 79,
pag. 4919 e.v.)   De Kamer zal geïnformeerd worden over de adviezen
van de Voorlichtingsraad ten aanzien van de vraag of alle media-campagnes
onder de PB-51 vlag moeten worden gevoerdHandelingen 2005/2006, TK 11, pag. 659Wordt binnenkort in de zgn. campagnebrief op terug gekomenXNoot1Zie ook paragraaf 2.4: «De minister-president in vergelijkend perspectief»,
J.L.W. Broeksteeeg, E.C.T. Knippenberg en L.F.M. Verhey; «Leider in
nood? De positie van de Nederlandse minister-president in naoorlogse crisissituaties»,
R. Visschers; «De minister-president in Nederland. De Bestuurlijke en
politieke premier.», H. te Velde; «In afwachting van de première.
Over sekse en het minister-presidentschap», M. Aerts; «De minister-president:
een regeringsleider zonder bevoegdheden?», P.P.T. Bovendeert; «De
minister-president en de coalitie.», R.J. Hoekstra; «Minder minister
en meer president», D.J. Eppink; «De werking van een stelsel van
evenredige vertegenwoordiging en rechtstreeks gekozen ambtsdragers in Duitsland.»,
J.L.W. Broeksteeg,XNoot2Tweede rapport Staatscommisie Cals/Donner (1969), Staatscommissie Biesheuvel
(1984), Commissie-De Koning (1993), Commissie Scheltema (1993).XNoot3Brief van de minister van Buitenlandse Zaken en van de staatssecretaris
voor Europese Zakenvan 23 mei 2006 (kenmerk DIE-536/06) aan de Voorzitter
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal.XNoot4TK 2004–2005, 30 184, nr. 1.XNoot1Kamerstukken II 2005–2006, 11–636 e.v.XNoot2Zie het Jaarverslag 2004 van de Raad van State en de beschouwing van vice-president
mr,. H.D. Tjeenk Willink over de noodzaak om aan de verschillende rollen die
een minister-president moet vervullen aandacht te besteden. Voor een dergelijke,
meer complete, benadering heeft de Nationale Conventie de ruimte. Onderhavige
notitie kent, mede daarom, bewust een beperking.XNoot1Aldus de terminologie van Henk te Velde, De traditie van de minister-president.
De bestuurlijke en politieke premier in Nederland, 2005, p 10.XNoot2Te Velde 2005, p. 13, J.Th.J. van den Berg, De Minister-President, aanjager
van noodzakelijk beleid, in: R.B. Andeweg (red.), Ministers en Ministerraad,
Den Haag 1990, p. 121, G.J. Schutte, Versterking van de positie van de minister-president,
Bestuurswetenschappen 2005, p. 244 en Syp Wynia, De groeiende macht van de
minister-president, in: Premier (Elsevier speciale editie), 2005, p. 6 en
7.XNoot3Zie bijvoorbeeld J.P. Rehwinkel, De minister-president, eerste onder gelijken
of gelijke onder eersten?, diss. Groningen, Zwolle 1991, p. 94 e.v.. J.Th.J.
van den Berg, De opkomst van een ongewenst kind, in: Premier (Elsevier speciale
editie), 2005, p. 35, legt de grens voorzichtig bij het derde kabinet-Thorbecke
(1871–1872).XNoot4Het gaat hier om het zogenaamde «kaasconflict» over de verlening
van een licentie tot uitvoer van kaas. Zie J.P. Rehwinkel 1991, p. 98.XNoot5Kamerstukken II 1979–1980, 16 036 (R 1139), nr. 3, p. 3 en
4.XNoot1Kamerstukken II 1992–1993, 21 427, nr. 41, p. 25–35.XNoot2Kamerstukken II 1992–1993, 21 427, nr. 37, p. 36. Zie voor
fundamentele kritiek op het standpunt van de meerderheid: P.P.T. Bovend’Eert,
De richtlijnenbevoegdheid van de Duitse bondskanselier: iets voor de minister-president?,
in J.P. Rehwinkel e.a., De positie van de minister-president, Zwolle 1994,
p. 23–44.XNoot3R.J. Hoekstra, De minister-president en de coalitie, in: Paul Bovend’Eert,
Rein Jan Hoekstra en Derk Jan Eppink, Over de versterking van de positie van
de minister-president, Nijmegen 2005, p. 35. Zie in dezelfde zin J.A. van
Schagen, De minister-president: van primus inter pares tot regeringsleider,
in: J.B.J.M. ten Berge e.a. (red.), De Grondwet als bron van aanhoudende zorg
(Burkens-bundel), Zwolle 1995, p. 249 en Stefaan Fiers and André Krouwel,
The Low Countries: From «Prime Minister» to President-Minister,
in: Thomas Poguntke and Paul Webb (ed.), The Presidentialisation of Politics,
A Comparitive Study of Modern Democracies, Oxford 2005, p. 132. Bovend’Eert
relativeert overigens deze bevoegdheid door erop te wijzen dat de minister-president
op dit punt gehouden is te handelen in overeenstemming met het gevoelen van
de Ministerraad: P.P.T. Bovend’Eert, De minister-president: een regeringsleider
zonder bevoegdheden?, in: Bovend’Eert/Hoekstra/Eppink 2005, p. 30. Zie
over deze bevoegdheid ook het toenmalige kabinet in Kamerstukken II 1993–1994,
21 427, nr. 99, p. 3.XNoot4NJB 1964, p. 1133–1142 en 1161–1167.XNoot5Te Velde 2005, p. 20.XNoot1Kamerstukken II 1992–1993, 21 427, nr. 37, p. 44. Zie ook het
Tweede rapport van de Staatscommissie van advies inzake de Grondwet en de
Kieswet (commissie-Cals/Donner), Den Haag 1969, p. 170–176 en het rapport
van Staatscommissie van advies inzake de relatie kiezers-beleidsvorming (commissie-Biesheuvel),
Den Haag 1984, p. 89.XNoot2Kamerstukken II 1992–1993, 21 427, nr. 37, p. 83–85.XNoot3Staatscommissie-Biesheuvel t.a.p. en commissie-De Koning, Kamerstukken
II 1992–1993, 21 427, nr. 37, p. 51.XNoot4En overigens in samenhang met een wijziging van het kiesstelsel in meervoudige
kiesdistricten; zie Staatscommissie-Cals/Donner 1969, p. 189–191.XNoot5Zie het initiatief-Van Thijn c.s. (Kamerstukken II 1970–1971, 10 993)
en overleg over Grondwetsherzieningsbeleid van het kabinet-Den Uyl (Kamerstukken
II 1973–1974, 12 944).XNoot6Staatscommissie-Biesheuvel 1984, p. 94 en 95.XNoot7Kamerstukken II 1992–1993, 21 427, nr. 37, p. 48.XNoot8Bijvoorbeeld R.J. Hoekstra, Staatscourant, 29 juni 2005.XNoot9De rol van de Koning bij kabinetsformaties is weergegeven in de notitie
Koningschap die in 2000 aan de Tweede Kamer is gezonden. TK 2000–2001,
27 409, nr. 1.XNoot1Zie hierover ook Kamerstukken II 2004–2005, 29 800 VII, nr.
28, p. 9).XNoot1«Inmiddels is het regel geworden dat bij besluiten aangaande ontslag
en benoeming van een (deel van een) kabinet, het ambt van minister-president
apart wordt benoemd in plaats van te worden geacht te zijn begrepen in de
verzamelterm» «ministers». Evenzeer van belang is de gegroeide
regel dat het de minister-president is die voordrachten van koninklijke besluiten
ondertekent voor benoeming en ontslag van ministers en staatssecretarissen.XNoot2Zie artikelen 1, 2, 5, 6 8, 9 10, 16, 18, 19, 25 en 27. In het bijzonder
gaat het om het voorzitterschap van de ministerraad en van de onderraden,
en om de bevoegdheden de agenda en overige werkzaamheden van de raad en onderraden
te bepalen.XNoot1Een term in 1979 geïntroduceerd door de commissie Hoofdstructuur
Rijksdienst.XNoot2W. Breedveld, D.M. Ringnalda, secretaris-generaal AZ, 1972–1986,
in: Voor de eenheid van beleid. Beschouwingen ter gelegenheid van 50 jaar
Algemene Zaken, Den Haag 1987, p. 260.XNoot3Van Schagen noemt dit aspect zelfs «het hart» van de functie
van de minister-president, waarvan alle andere factoren «direct of indirect»
een afgeleide zijn. Zie J.A. van Schagen 1995, p. 240.XNoot1Zie over dit alles ook de Takenanalyse van het Ministerie van Algemene
Zaken, p. 3–5.XNoot2R. Visschers, Leider in nood? Een historisch onderzoek naar de positie
van de minister-president in naoorlogse crisissituaties, Nijmegen 2005, p.
56 en 57.XNoot1Bovend’Eert 2005, p. 17, die o.a. verwijst naar de «endemic
weakness» van het Amerikaanse presidentiële stelsel.XNoot2Zie o.a. het Jaarverslag 2005 van de Raad van State en de beschouwing
van vice-president mr. H.D. Tjeenk Willink over de noodzaak om de verschillende
aspecten van het staatsbestel in samenhang en met kennis te bezien.XNoot1Idem Hoekstra 2005, p. 56.XNoot2Zoals Duitsland, Finland en Ierland; zie Broeksteeg/Knippenberg/Verhey
2004, p. 89 en 92.XNoot3Voorbeeld: voor koninklijke besluiten tot ontbinding van een of beide
Kamers der Staten-Generaal.XNoot1Bovend’Eert 2005, p. 30 benadrukt vanwege deze tussenzin het volgens
hem beperkte belang van de agenderingsbevoegdheid.XNoot2De ministers van Financiën resp. van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
zijn daar eerst verantwoordelijk voor. In de departementale Takenanalyse van
het Ministerie van Algemene Zaken zijn mogelijkheden geschetst om bij te dragen
aan meer samenwerking in bedrijfsvoering en in kwaliteit van de ambtelijke
dienst, bijvoorbeeld door bedrijfsvoering tot één van de opdrachten
van het SG-overleg te benoemen. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30800-III-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl