Vaststelling begroting van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2004; Brief minister met notitie 'Een samenhangend opleidingsstelsel voor de onderwijsberoepen'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 29200-VIII, nr. 8

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

28-10-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

29200-VIII nr. 8

17-10-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningBIJLAGEEEN SAMENHANGEND OPLEIDINGSSTELSEL VOOR DE ONDERWIJSBEROEPENHOOFDSTUK 1. INLEIDINGEen landelijk platformRelatie met het wetsvoorstel Beroepen in het OnderwijsAdvies van de OnderwijsraadReacties uit het veldFinanciënHOOFDSTUK 2. EEN KWALIFICATIESTRUCTUUR VOOR DE BEROEPEN
IN HET ONDERWIJS2.1 De noodzaak van één kwalificatiestructuur2.2 Eisen aan een kwalificatiestructuur– draagvlak– duurzaam– flexibel– integraal2.3 Een landelijk platform voor alle onderwijsberoepen2.4 Taken van het platform2.5 Samenstelling van het platformRelatie met het OVDB2.6 De kwalificatieketenHOOFDSTUK 3. EEN SAMENHANGEND STELSEL VAN OPLEIDINGEN3.1 Uitgangspunten voor een opleidingsstelsel voor onderwijsberoepen3.2 De huidige situatie3.2.1 De huidige onderwijsberoepen3.2.2 De huidige opleidingsniveaus3.3 Voorstellen voor het opleidingsstelsel3.3.1 de onderwijsassistent- ontwikkelingen in het veld- de opleidingen3.3.2 de leraarsondersteuner/instructeur– ontwikkelingen in het veld– de opleidingen3.3.3 de leraar– de leraar in het beroepsonderwijs: ontwikkelingen
in het veld– de lerarenopleiding– de kopopleiding naar een bachelors/leraarsberoep3.3.4 de leraar-specialist– ontwikkeling in het veld– de opleiding3.3.5 de schoolleider– ontwikkelingen in het veld– de opleidingHOOFDSTUK 4. OPLEIDEN IN DE SCHOOL4.1 Versterking van de opleidingsfunctie in de school4.2 De kwaliteit van «opleiden in de school»– kwaliteitszorg:Het landelijk platform krijgt, met het oog op het uitkeren
van een bijdrage in de kosten, de taak scholen te (doen) erkennen als leerbedrijf
voor onderwijsberoepen.– examinering:– bekostiging:
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 29200-VIIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 105 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
29 200 VIIIVaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2004nr. 8BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 17 oktober 2003Hierbij zend ik u de notitie «Een samenhangend opleidingsstelsel
voor de onderwijsberoepen».1 Deze notitie heb ik u toegezegd
in het Plan van Aanpak arbeidsmarkt en personeelsbeleid (2 december 2002,
kamerstuk 28 600 VIII, nr. 97). In deze notitie staan voorstellen voor
een transparante en samenhangende kwalificatiestructuur voor alle beroepen
in het onderwijs. Voor deze onderwijsberoepen formuleert het Wetsvoorstel
Beroepen in het onderwijs de bekwaamheidseisen. Daarmee is dit wetsvoorstel
een belangrijk kader voor een nieuwe kwalificatiestructuur.Om de aansluiting op de onderwijsarbeidsmarkt tussen de veranderende vraag
naar onderwijspersoneel en het aanbod van opleidingen te verbeteren, wordt
in deze notitie voorgesteld een landelijk platform in te richten van vragers
en aanbieders uit het onderwijsveld. Dit platform legt aan de minister basispakketten
voor van bekwaamheidseisen voor alle onderwijsberoepen. De minister stelt
deze bekwaamheidseisen vast, conform het wetsvoorstel Beroepen in het Onderwijs.Door de instelling van een landelijk platform beoog ik de onderwijssector
in z'n geheel een duidelijke stem te geven bij het formuleren van de minimumkwaliteitseisen
waaraan al het onderwijspersoneel moet voldoen, zonder daarmee de mogelijkheden
voor regionale of andere verschillen uit te sluiten.Voor de inrichting van het platform zal een plan van aanpak worden opgesteld
waarin outputprestaties zullen worden opgenomen.Hierbij maak ik een kanttekening naar aanleiding van een van de aanbevelingen
uit het visitatierapport over de lerarenopleidingen basisonderwijs (30 september
2003) aan de lerarenopleidingen basisonderwijs. De visitatiecommissie is van
oordeel dat de implementatie van het grote aantal startbekwaamheden voor de
leraar basisonderwijs problemen oplevert: het ontbreekt aan duidelijkheid
over het beoogde niveau er van. De visitatiecommissie beveelt de instellingen
aan landelijk afspraken te maken over het niveau waarop de diverse
startbekwaamheden minimaal worden gerealiseerd bij alle opleidingen.In de kwalificatiestructuur die mij voor ogen staat, wordt slechts een
basispakket van bekwaamheidseisen geformuleerd voor de onderwijsberoepen.
Dit heeft tot doel de minimumkwaliteit van het onderwijspersoneel te garanderen.
De opleidingen moeten tot deze bekwaamheidseisen opleiden. Hierdoor hebben
de opleidingen ook een algemeen civiel effect. Daarnaast sta ik er positief
tegenover als de opleidingen basisonderwijs zelf onderling afspraken maken
over de wijze en het niveau waarop ze hun opleidingen vorm geven.Overigens is wat betreft deze visitatie de NAO nu aan zet: de NAO beoordeelt
of de visitatie kwalitatief verantwoord is uitgevoerd.De notitie «Een samenhangend opleidingsstelsel voor de onderwijsberoepen»
gaat ook in op de gewenste versterking van de opleidingsfunctie van de school.
Mijn voorstel is om die scholen die een belangrijk aandeel nemen in het (mede)
opleiden van onderwijspersoneel, een bijdrage te geven in de kosten daarvoor.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M. J. A. van der HoevenBIJLAGEEEN SAMENHANGEND OPLEIDINGSSTELSEL VOOR DE ONDERWIJSBEROEPEN1.Inleiding4   2.Een kwalificatiestructuur voor de beroepen in het onderwijs82.1.De noodzaak van één
kwalificatiestructuur82.2.Eisen aan een kwalificatiestructuur102.3.Een landelijk platform
voor alle onderwijsberoepen102.4.Taken van het platform112.5.Samenstelling van
het platform122.6.De kwalificatieketen13   3.Een samenhangend stelsel van opleidingen153.1.Uitgangspunten voor
een opleidingsstelsel voor onderwijsberoepen153.2.De huidige situatie163.3.Voorstellen voor
het opleidingsstelsel17   4.Opleiden in de school244.1.Versterking van de
opleidingsfunctie in de school254.2.De kwaliteit van
«opleiden in de school»26HOOFDSTUK 1. INLEIDINGIn alle opzichten is het kabinetsbeleid er op gericht scholen en andere
onderwijsinstellingen meer ruimte en autonomie te geven.Een grote groep van scholen, zowel in het primair als voortgezet onderwijs
en ook de bve-sector, benut al de bestaande ruimte voor een eigen invulling
van het personeelsbeleid. Ze zijn bezig de organisatie van hun onderwijs te
veranderen, zowel om onderwijskundige redenen als omwille van modern personeelsbeleid.
Scholen maken veel meer gebruik van functiedifferentiatie. Het afgelopen jaar
kwamen er bijvoorbeeld in het primair onderwijs ongeveer 100 onderwijsassistenten
per maand bij. In maart 2002 waren er 3 200 onderwijsassistenten, in
maart 2003 was dit aantal 4 500. Ook de nieuwe functie van leraarsondersteuner
heeft zijn intrede gedaan in de school. Het onderwijs is niet meer alleen
«de leraar in zijn klas», maar het wordt verzorgd door een team
van mensen met verschillende taken en verantwoordelijkheden. Er ontstaan nieuwe
beroepen die ook actief aan het onderwijsproces bijdragen.Een andere organisatie van het onderwijs leidt tot de behoefte aan nieuwe,
andere competenties van leraren en ander onderwijspersoneel. Dat moet zijn
vertaling krijgen naar het opleidingsstelsel.Deze veranderingen op de onderwijsarbeidsmarkt hebben gevolgen voor de
aansluiting van de opleidingen op de vragen uit die onderwijsarbeidsmarkt.
Voor deze aansluiting bestaat op dit moment geen goed werkend mechanisme.
Wat ontbreekt, is een transparante kwalificatiestructuur voor alle onderwijsberoepen,
waarbij als uitgangspunt geldt:de onderwijssector als geheel heeft zelf, vanuit zijn
eigen behoefte, directe invloed op het formuleren van het basispakket aan
bekwaamheidseisen voor alle onderwijsberoepen.Een landelijk platformIn hoofdstuk 2 van deze notitie wordt voorgesteld een landelijk platform
in te richten voor alle onderwijsberoepen. Hier treffen de vragende partijen
uit primair en voortgezet onderwijs en de bve-sector en de aanbieders van
opleidingen voor onderwijspersoneel elkaar. Het landelijk platform voert de
dialoog over de gewenste kwalificaties, over samenhang tussen kwalificaties
en over de daarbij passende opleiding en scholing.Commissies per beroep ontwikkelen een basispakket van bekwaamheidseisen
en leggen dat aan het platform voor. Het landelijk platform beoordeelt de
basispakketten vanuit een integrale blik op de gewenste samenhang in de onderwijsberoepen
en beslist over toezending van de basispakketten aan de minister. Uiteindelijk
worden bekwaamheidseisen bij algemene maatregel van bestuur vastgesteld.De samenhang tussen de basispakketten van bekwaamheidseisen voor alle
onderwijsberoepen moet doorstroming binnen de onderwijsberoepen vergemakkelijken.
Door de instelling van één landelijk platform vormen de opleidingen
voor de onderwijsberoepen één onderwijskolom.De afstemming in het landelijk platform geeft de zekerheid dat er draagvlak
is voor de aan onderwijspersoneel te stellen minimum kwaliteitseisen (het
basispakket aan bekwaamheidseisen). Standaardiseren van het basispakket leidt
tot opleidingen met een landelijk geldig civiel effect. Dat is noodzakelijke
voorwaarde voor mobiliteit binnen het onderwijs.Het basispakket van bekwaamheidseisen geeft garanties over de minimumkwaliteit
waaraan elke beroepsbeoefenaar zal voldoen. Maar dat laat onverlet dat opleidingsinstellingen
in aanvulling daarop moeten kunnen inspelen op specifieke wensen van scholen,
schooltypen of regio's. Anders gezegd: een basispakket maakt het nadrukkelijk
mogelijk dat de opleiding zich tevens richt op regionale wensen
of wensen per school of groep van scholen.Relatie met het wetsvoorstel Beroepen in het OnderwijsHet is niet de overheid die de bekwaamheidseisen ontwikkelt. Maar met
het oog op het civiel effect en de verantwoordelijkheid van de overheid voor
de kwaliteit van het onderwijspersoneel worden de bekwaamheidseisen wel vastgesteld
in een algemene maatregel van bestuur. In het wetsvoorstel Beroepen in het
Onderwijs is deze verantwoordelijkheidsverdeling neergelegd.De scholen zijn er als werkgever vanzelfsprekend verantwoordelijk voor
dat het onderwijspersoneel zijn bekwaamheid onderhoudt. Het wetsvoorstel Beroepen
in het Onderwijs vraagt aan de scholen beleid ontwikkelen om het personeel
daartoe de gelegenheid te bieden.In hoofdstuk 3 van de notitie wordt beschreven hoe een samenhangende kwalificatiestructuur
moet leiden tot een samenhangend opleidingsstelsel. Dat opleidingsstelsel
moet flexibel zijn en moet bijdragen aan een open onderwijsarbeidsmarkt.Op grond van knelpunten die in het huidige stelsel te signaleren zijn,
worden voorstellen gedaan waarbij het landelijk platform direct in positie
moet worden gebracht.Hoofdstuk 4 van de notitie gaat in op de wenselijkheid om «opleiden
in de school» structureel te verankeren in het opleidingsstelsel.Het voorstel is om een voorziening te creëren zodat scholen die een
belangrijke bijdrage leveren aan het opleiden van personeel onder nader te
stellen voorwaarden een bijdrage kunnen krijgen in de door hen gemaakte kosten.
De belangrijkste voorwaarden betreffen de kwaliteit van de school als leerbedrijf
en het meewegen van het oordeel van de school/werkgever in de beoordeling
van het resultaat van het opleiden.Advies van de OnderwijsraadDe Onderwijsraad heeft met zijn op 10 oktober 2003 uitgebrachte advies
«Een kwalificatiestructuur voor het onderwijs» op mijn verzoek
een waardevolle bijdrage geleverd aan de discussie over een nieuwe kwalificatiestructuur
en een daarbij passend stelsel van opleiding en scholing. Het advies kan zeker
van invloed zijn op de dialoog die in het landelijk platform zal worden gevoerd
en op de ontwikkeling van het werk in de commissies van beroep.Aan de Raad was gevraagd in zijn advies aandacht te besteden aan de vraag– Over welke beroepen in een kwalificatiestructuur uitspraken moeten
worden gedaan;– welke uitgangspunten moeten gelden voor een kwalificatiestructuur
en wat de rollen en verantwoordelijkheden van de onderscheiden actoren zouden
kunnen en moeten zijn;– gevraagd is om verschillende varianten aan te geven met voor-
en nadelen;– hoe de varianten voor een nieuwe kwalificatiestructuur zich verhouden
tot het stelsel van opleiding en scholing en in te gaan op eventueel uit varianten
voortkomende knelpunten in het opleidingsstelsel.Ik stel vast dat er grote mate van overeenstemming is met de Onderwijsraad
als het gaat om de uitgangspunten voor een kwalificatiestructuur. Ook als
het gaat om verantwoordelijkheden en actoren denkt de Raad in de richting
die in deze notitie is opgenomen, in die zin dat ook de Raad constateert dat
regie belangrijk is en dat de beroepsgroep een grote verantwoordelijkheid
heeft bij de ontwikkeling van bekwaamheidseisen.De Onderwijsraad schetst twee modellen, twee uitersten, waarbij het eerste
model voor alle relevante beroepen landelijk waarborgen biedt over de basiskwaliteit
die wordt verlangd voor de uitoefening van dat beroep, waar dan ook uitgeoefend.
In het tweede model worden aleen voor de leraar bekwaamheidseisen opgesteld
en niet voor andere beroepen. De Onderwijsraad beoogt daarmee de scholen maximaal
ruimte te geven om eigen beleid te voeren, een bedrijfsbenadering waarbij
landelijk geldende eisen t.a.v. de leraar centraal staan. Die landelijk geldende
eisen voor de leraar betreffen dan overigens voor de eerste fase van het voortgezet
onderwijs niet de vakinhoud.Ik kies niet voor een van deze modellen. Het gaat mij om een heldere beschrijving
van de rollen.Het zijn de werkgevers in het onderwijs die de verantwoordelijkheid dragen
voor de invulling van de functies in de school. De scholen hebben alle ruimte
voor verdere ontwikkeling. Als zich daar nieuwe ontwikkelingen voordoen kunnen
die gesignaleerd worden en aan het landelijk platform in de vorm van competentieprofielen
worden aangereikt.Daarnaast is voor een landelijke kwalificatiestructuur noodzakelijk dat
er landelijk helderheid is over noodzakelijke basispakketten van bekwaamheidseisen
voor beroepen die direct te maken hebben met het primaire proces in het onderwijs.
Door een basispakket wordt een landelijk kader gegeven. Dat kader moet ontwikkelingen
niet onmogelijk maken, maar daarvoor juist een basis bieden. Het kader moet
zo nodig kunnen worden bijgesteld en voldoende differentiatieruimte laten
die regionaal of per school belangrijk is en waar de werkgever een belangrijke
rol kan hebben. Op grond van het wetvoorstel beroepen in het onderwijs zal
ten minste eenmaal per zes jaren moeten worden vastgesteld of er reden is
voor herijking van de bekwaamheidseisen.Als we alleen voor het beroep van leraar een basispakket van bekwaamheidseisen
vaststellen, zou dat naar mijn mening een te smalle basis bieden voor de gewenste
transparantie en samenhang in de kwalificatiestructuur.Door functiedifferentiatie verandert de rol van de leraar in de school.
Wat blijft, is de eindverantwoordelijkheid van de leraar voor het onderwijsproces.
Een heldere omschrijving van alle werkzaamheden van onderwijzend en onderwijsondersteunend
personeel, ook in termen van bekwaamheidseisen, is een noodzakelijke voorwaarde
voor een verantwoorde invoering van functiedifferentiatie. Het formuleren
van kwaliteitswaarborgen voor alle hier relevante werkzaamheden, en daarmee
het zichtbaar maken van de elementen waarin het beroep van leraar zich onderscheidt
van andere beroepen, moet garanderen dat functiedifferentiatie niet zal leiden
tot uitholling van het leraarsberoep. Een samenhangende kwalificatiestructuur
zal op deze wijze een opwaardering betekenen van het leraarsberoep.Ik ben er geen voorstander van dat de bekwaamheidseisen geen betrekking
zullen hebben op vakinhouden. Te allen tijde moeten leraren ook vakbekwaam
zijn, niet alleen in het voorbereidend hoger onderwijs, maar ook in de rest
van het voortgezet onderwijs. Dat komt tot uiting in bekwaamheidseisen. Als
de actuele ontwikkeling van het onderwijs zodanig is dat leraren niet meer
lesgeven in een enkel vak, maar in bredere gebieden, dan moet de vakinhoudelijke
bekwaamheid voor dat bredere gebied in de bekwaamheidseisen aan de orde zijn.
Met andere woorden: er moeten conclusies zijn getrokken over de gewenste ontwikkeling
van het onderwijs, om vervolgens de vertaalslag naar gewenste bekwaamheid
van de leraar te kunnen maken.Reacties uit het veldDeze notitie is aan de Tweede Kamer toegezegd bij de behandeling van het
Plan van aanpak Arbeidsmarkt en Personeelsbeleid in december 2002. In het
interactieve traject met het veld waarin deze notitie tot stand is gekomen,
bleek een grote mate van instemming met de hoofdlijnen van het voorgestelde
beleid.De afgelopen maanden is in tal van gesprekken en ronde tafels met actoren
uit het onderwijsveld de gewenste richting van de beleidsvoornemens aan de
orde geweest. De basis voor de gesprekken was onder andere gelegd door een
inventariserende notitie van drie deskundigen (de heren Klarus, Kok en Visser)
«Naar een stelsel van kwalificaties voor onderwijsberoepen» (februari
2003).Begin september 2003 is het concept van deze notitie integraal besproken
in het Bestuurlijk Netwerk Arbeidsmarkt en Personeelsbeleid (deelnemers: VSWO,
AVS, VVO, BVE-Raad HBO-Raad, VSNU, SBL en SBO). De discussie spitste zich
niet toe op de inhoud van de voornemens, daarvoor lijkt ruim draagvlak aanwezig,
maar op de vragen:– hoe moet het landelijk platform zijn samengesteld? Zijn organisaties
erin vertegenwoordigd of gaat het om een platform van deskundigen uit alle
geledingen?– Wat is de taak van het platform bij het ontwikkelen van basispakketten
van bekwaamheidseisen? Heeft de beroepsgroep het initiatief en kan het platform
slechts marginaal toetsen voor het de bekwaamheidseisen ter vaststelling doorzendt
aan de minister of beslist het platform, na een integrale afweging, over doorzending
aan de minister?In deze notitie is gekozen voor een deskundigenmodel. Deskundigen, op
de hoogte van actuele ontwikkelingen en afkomstig uit diverse geledingen uit
het onderwijsveld en uit de opleidingen, worden à titre personnel door
de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in het platform benoemd.
Zij voeren de dialoog over gewenste kwalificaties en daarbij passende basispakketten
van bekwaamheidseisen. Die dialoog betreft de kwaliteit van de diverse beroepen
en betreft niet de vraagstukken waarvoor organisaties gesprekspartner zijn
zoals vraagstukken in de CAO-sfeer.Het zullen vooral werkgevers zijn die nieuwe ontwikkelingen signaleren
en de behoefte aan nieuwe competentieprofielen zullen aankaarten bij het landelijk
platform. Dat punt is n.a.v. de discussie in het netwerk nadrukkelijker in
de notitie opgenomen.Beroepsgroepen hebben een belangrijke rol. In commissies per beroep waarin
bekwaamheidseisen worden ontwikkeld, hebben zij het belangrijkste aandeel.
Het landelijk platform moet echter de samenhang waarborgen. Daarom is ervoor
gekozen dat het landelijk platform na een integrale afweging beslist over
het doorzenden van die bekwaamheidseisen aan de minister.FinanciënIn de meerjarencijfers die in de rijksbegroting 2004 zijn opgenomen, is
in de enveloppe-middelen voorzien in dekking van met deze notitie gemoeide
kosten (€ 24 mln.).HOOFDSTUK 2. EEN KWALIFICATIESTRUCTUUR VOOR DE BEROEPEN
IN HET ONDERWIJS2.1 De noodzaak van één kwalificatiestructuurOntwikkelingen op onderwijskundig terrein (omgaan met verschillen, meer
beroepsgericht onderwijs, zelfstandig leren leren) en ontwikkelingen op de
onderwijsarbeidsmarkt (noodzaak van diversiteit in het personeelsbestand en
gevolgen van krapte op de arbeidsmarkt) leiden tot de behoefte aan nieuwe
competenties van leraren en ander onderwijspersoneel.Scholen die bewust omgaan met een samenhangende aanpak van hun onderwijskundige
veranderingen en hun personeelsbeleid, formuleren steeds vaker hoe zij de
functie van leraar willen invullen en hoe zij andere functies in hun schoolorganisatie
willen inzetten. Daaruit kunnen ze afleiden welke bekwaamheden hun leraren
moeten hebben en welke bekwaamheden hun ander onderwijspersoneel nodig heeft.Hierbij zijn verschillen te zien tussen schoolbesturen, tussen scholen,
tussen regio's. Maar er zijn ook erg veel overeenkomsten in de ontwikkelingen
die scholen kiezen.Zo stellen de basisvorming en het studiehuis in het voortgezet onderwijs
eisen aan de didactische vaardigheden van de leraar («zelfstandig leren
leren»). Zo vraagt het omgaan met VMBO-leerlingen om een ander arsenaal
aan sociale competenties en is hier een veilig pedagogisch klimaat extra belangrijk.
En het verbeteren van het praktijkgericht onderwijs in het VMBO en de BVE-sector
leidt tot de ontwikkeling van een beroepsgerichte didactiek.Tegelijkertijd nemen scholen de organisatie van hun onderwijs onder de
loep, met het doel om beter te kunnen omgaan met verschillen tussen leerlingen.
Scholen in de tekortgebieden worden extra gestimuleerd om het onderwijs anders
te organiseren en zo de continuïteit van het onderwijs te waarborgen.Functiedifferentiatie neemt toe in het onderwijs, doordat meer onderwijsondersteunend
personeel is aangesteld (onderwijsassistenten en lerarenondersteuners of instructeurs).Bij experimenten met teamteaching krijgen leraren in een team de rol van
regisseur van het onderwijsproces. Dat stelt eisen aan hun competenties: zij
moeten bijvoorbeeld leren de regie te voeren en ze moeten kunnen beoordelen
wat zij wel en wat zij niet zelf uitvoeren. De lerarenondersteuner en de onderwijsassistent
moeten (onder verantwoordelijkheid van de leraar) een deel van de begeleiding
in het onderwijs leerproces op zich kunnen nemen.Kortom: de school ontwikkelt zich tot een modernere arbeidsorganisatie.
Het is niet meer alleen de leraar die betrokken is bij het primaire proces.
Er ontstaan nieuwe beroepen die ook actief aan het onderwijsproces bijdragen.De veranderingen op de onderwijsarbeidsmarkt hebben gevolgen voor de aansluiting
van de opleidingen op de vragen uit die onderwijsarbeidsmarkt.De lerarenopleidingen hebben een taak bij het voorzien in personeel; zij
moeten leraren opleiden voor die veranderde onderwijssituatie. En ook de ROC's
die opleiden voor het beroep van onderwijsassistent, moeten hun opleiding
aanpassen: het beroep van onderwijsassistent ontwikkelt zich, waar
scholen bewust kiezen om de functie van onderwijsassistent een plaats te geven
in hun onderwijsorganisatie.Aan de andere kant: scholen formuleren steeds vaker hoe zij de functie
van leraar willen invullen en hoe zij andere functies in hun schoolorganisatie
willen inzetten. Dit is de basis voor de vragen die zij stellen aan de opleidingsinstellingen.
Maar de opleidingen kunnen niet opleiden voor (schoolgebonden) functies. Zij
leiden op tot beroepen en hebben er ook (mede)verantwoordelijkheid voor dat
de afgestudeerde een degelijke positie op de arbeidsmarkt kan innemen.Dat onderwijs aan mensen kansen biedt op een sterke arbeidsmarktpositie
waar loopbaanmogelijkheden en mobiliteit deel van zijn, is voor de overheid,
verantwoordelijk voor het stelsel van opleidingen, een absolute voorwaarde.Voor de opleidingen voor de onderwijsberoepen geldt dat zij moeten opleiden
voor de vraag uit het onderwijsveld, voor de veranderde onderwijssituatie.
Daarnaast moeten zij zodanig opleiden dat afgestudeerden in het hele land
inzetbaar zijn. Daarom is het van belang om te formuleren wat het basispakket van competenties is waarover elke leraar (respectievelijk
onderwijsassistent of leraarsondersteuner) ongeacht de plek waar hij afstudeert,
moet beschikken, zodat– diploma's een algemeen civiel effect hebben, en– curricula minder conjunctuurgevoelig, dus duurzaam zijn.Een duidelijke samenhang in deze basispakketten van bekwaamheidseisen
leidt tot een heldere positionering van de verschillende onderwijsberoepen
ten opzichte van elkaar. Daarmee worden de verschillende beroepen zelfstandige
beroepen, met een eigen maatschappelijke status, en niet alleen een afgeleid
beroep van het leraarschap. Een grotere herkenbaarheid van de verschillende
onderwijsberoepen biedt het onderwijspersoneel meer perspectief op een loopbaan
binnen en buiten de onderwijsarbeidsmarkt.Ook is het formuleren van basispakketten van bekwaamheidseisen van belang,
omdat er in de toekomst meer routes zullen ontstaan die leiden naar de onderwijsberoepen.
Zeker ook in kwantitatief opzicht zal de route van de zij-instroom in de onderwijsberoepen
aan belang winnen ten opzichte van de reguliere, initiële weg naar het
leraarsberoep. In het voortgezet onderwijs en de bve-sector kan de komende
jaren slechts een kwart van de leraarsvacatures worden vervuld door mensen
die rechtstreeks van de lerarenopleiding afkomen.Een open onderwijsarbeidsmarkt waar men op elk moment van de loopbaan
kan in- en uitstromen, moet gepaard gaan met heldere kwaliteitseisen.Dat er een basispakket aan competenties wordt geformuleerd waarvoor elke
leraar wordt opgeleid, laat natuurlijk onverlet dat opleidingsinstellingen
in overleg met de scholen moeten kunnen inspelen op specifieke wensen van
scholen, schooltypen of regio's. Anders gezegd: een basispakket maakt regionale
verschillen juist mogelijk.Bijvoorbeeld: naast het basispakket aan bekwaamheidseisen waar elke leraar
primair onderwijs aan moet voldoen, kunnen de grote steden specifieke eisen
formuleren aan de leraren in hun regio, gezien de specifieke problematiek
van het onderwijs in de grote steden. Het ligt voor de hand dat de lerarenopleidingen
basisonderwijs in deze regio's voor deze specifieke bekwaamheidseisen een
plaats inruimen in hun curriculum.Hetzelfde geldt voor de andere opleidingen voor onderwijspersoneel.Het is niet de overheid die de bekwaamheidseisen opstelt. Met het oog
op het civiel effect en de verantwoordelijkheid van de overheid voor de kwaliteit
van het onderwijspersoneel stelt de minister wel de bekwaamheidseisen vast.
Zie ook het wetsvoorstel Beroepen in het Onderwijs waarin deze verantwoordelijkheidsverdeling
is neergelegd.Bij het totstandkomen van de bekwaamheidseisen voor de verschillende onderwijsberoepen
geldt als uitgangspunt: de onderwijssector als geheel moet
zelf, vanuit zijn eigen behoefte, directe invloed hebben op het formuleren
van het basispakket aan bekwaamheidseisen voor alle onderwijsberoepen.Met andere woorden: er is behoefte aan een heldere, transparante kwalificatiestructuur
voor onderwijsberoepen en een flexibel stelsel van scholing en opleiding.2.2 Eisen aan een kwalificatiestructuurEen kwalificatiestructuur voor de onderwijsberoepen moet voldoen aan de
volgende algemene eisen: er moet draagvlak voor bestaan in het onderwijsveld,
de kwalificatiestructuur moet duurzaam en flexibel tegelijk zijn en de kwalificatiestructuur
moet een integrale benadering van de onderwijsberoepen mogelijk maken1.– draagvlakEen kwalificatiestructuur is een schakel tussen de wereld van werken en
leren, dus tussen de beroepenstructuur (de vragers van opleidingen) en de
opleidingenstructuur (de aanbieders van opleidingen). De communicatie tussen
beide gaat dan over het basispakket aan competenties die moeten worden aangeleerd,
dat wil zeggen over het competentieprofiel van de beginnende beroepsbeoefenaar.
Dat competentieprofiel moet relevant zijn voor de onderwijsarbeidsmarkt, goed
aansluiten bij de actuele (onderwijskundige) ontwikkelingen in het veld, de
beroepsgroep moet zich er in herkennen. Er moet draagvlak voor bestaan in het veld.– duurzaamEen kwalificatiestructuur moet duurzaam zijn,
dat wil zeggen dat de opleidingen leiden tot kwalificaties die zo min mogelijk
conjunctuurgevoelig zijn.– flexibelTegelijkertijd moet een kwalificatiestructuur zo flexibel zijn dat de inhoud van de opleiding/ scholing «mee kan ademen»
met (onderwijskundige) ontwikkelingen in het veld. Ook dient ze voldoende ruimte te laten aan opleidingsinstellingen en opleidingsscholen
om de inhoud van de opleiding/ scholing adequaat vorm te geven.– integraalGezien de diversiteit aan onderwijsberoepen die ontstaat – van onderwijsassistent
tot leraar –, is het wenselijk dat de competentieprofielen hiervan op
elkaar worden afgestemd omverticale doorstroming
binnen die beroepen te stimuleren. Een kwalificatiestructuur voor de onderwijsberoepen
moet daarom een integrale benadering mogelijk
maken van de kwalificaties voor alle onderwijsberoepen.2.3 Een landelijk platform voor alle onderwijsberoepenVoor een heldere en transparante kwalificatiestructuur is een landelijk
platform voor alle onderwijsberoepen noodzakelijk, waar de vragende partijen
uit po, vo en bve (de onderwijssector) en de aanbieders van opleidingen voor
onderwijspersoneel elkaar treffen.In de BVE-sector zijn, in de vorm van kenniscentra, de plekken georganiseerd
waar de wereld van het onderwijs en de wereld van de opleidingen gezamenlijk
komen tot een competentieprofiel voor de beginnend beroepsbeoefenaar. In het
geval van de opleiding tot onderwijsassistent is dit kenniscentrum het OVDB
(het kenniscentrum voor verzorgende en dienstverlenende beroepen). Voor andere
beroepen in het onderwijs, waaronder het beroep van leraar bestaan die plekken
nu niet.De afstemming in het landelijk platform geeft de zekerheid dat er draagvlak
is voor de aan onderwijspersoneel te stellen minimum kwaliteitseisen (het
basispakket aan bekwaamheidseisen) en dat het voldoen aan die bekwaamheidseisen
leidt tot een landelijk geldig civiel effect. Bovendien geeft de dialoog in
het platform duidelijkheid over de wijze waarop door opleiding en scholing
de gewenste competenties kunnen worden ontwikkeld, op een wijze die voldoet
aan redelijke eisen van studeerbaarheid.Door de instelling van één landelijk platform vormen de
opleidingen voor de onderwijsberoepen één onderwijskolom.2.4 Taken van het platformBij het landelijk platform voor alle onderwijsberoepen worden de volgende
taken neergelegd:a) Het organiseren van de dialoog tussen vraag en aanbod over behoefte
aan bekwaamheden van beroepsbeoefenaren voor beroepen waarvoor het platform
onderscheidende competentieprofielen heeft bekrachtigd. Het landelijk platform
gaat daarbij in eerste instantie uit van de bestaande onderwijsberoepen. Die
indeling in beroepen is echter geen statisch gegeven. Er moet ruimte zijn
voor toekomstige ontwikkelingen. Het zullen vooral de werkgevers zijn en hun
brancheorganisaties die de behoefte aan nieuwe competentieprofielen signaleren.
Het landelijk platform heeft een coördinerende rol bij het (doen) opstellen
van competentieprofielen voor (nieuwe) beroepen in het onderwijs.b) Het in samenhang formuleren van het basispakket van bekwaamheidseisen
waaraan beginnende beroepsbeoefenaren moeten voldoen, in ieder geval van die
eisen die op grond van het wetsvoorstel Beroepen in het Onderwijs moeten worden
vastgesteld. De sets van bekwaamheidseisen dienen goed op elkaar te zijn afgestemd,
met het oog op de mogelijkheden voor verticale doorstroom binnen de onderwijsberoepen.
Zo komt er samenhang in de «beroepskolom onderwijs». De minister
stelt de bekwaamheidseisen vast en toetst daarbij onder meer de wijze waarop
ze tot stand zijn gekomen (draagvlak). Dit is conform het wetsvoorstel Beroepen
in het Onderwijs. Daarin wordt voorgesteld dat een representatieve beroepsorganisatie
aan de minister voorstellen doet voor de vaststelling van de sets van bekwaamheidseisen
voor leraren; er worden nu bekwaamheidseisen ontwikkeld voor de leraar primair
onderwijs (o.g.v. WPO en WEC), de leraar eerste fase voortgezet onderwijs
en docent beroepsonderwijs en de leraar voorbereidend hoger onderwijs. Die
representatieve beroepsorganisatie is vooralsnog het SBL (Samenwerkingsverband
Beroepskwaliteit leraren). Ook wordt in het wetsvoorstel voorgesteld om bekwaamheidseisen
vast te stellen voor bij algemene maatregel van bestuur aan te wijzen onderwijsondersteunende
werkzaamheden die rechtstreeks verband houden met het onderwijsleerproces
in primair (o.g.v. WPO en WEC), voortgezet en beroepsonderwijs. Er is op dit punt (vooruitlopend op inwerkingtreding van de wet) nog geen beroepsorganisatie
aangewezen. Verder wordt met het wetsvoorstel in de WPO en de WEC het voorschrift
ingevoegd dat bekwaamheidseisen worden vastgesteld voor werkzaamheden van
leidinggevende aard waaronder in ieder geval werkzaamheden die nauw verband
houden met het pedagogisch didactisch klimaat op de school. In de toelichting
op het wetsvoorstel (2e nota van wijziging) is aangegeven dat de Nederlandse
Schoolleiders Academie (NSA) daarbij natuurlijk ook een rol vervult. Voor
het voortgezet onderwijs is over bekwaamheidseisen voor leidinggevende werkzaamheden
een facultatieve bepaling opgenomen.c) Het platform kan «input» leveren voor het toetsingskader
van de accrediteringsorganisatie (NAO) en voor het hanteren van dat kader.
Immers, de bekwaamheidseisen gelden als beroepsvereisten. Opleidingen moeten
op grond van de WEB en de WHW de student in de gelegenheid stellen daaraan
te voldoen. Bovendien kan het platform bevorderen dat lerarenopleidingen zich,
ter voorbereiding op het verkrijgen van een accreditatie, wenden tot een visiterende
en beoordelende instantie (VBI) met specifieke deskundigheid op het terrein
van de beroepsvereisten voor onderwijspersoneel en de wijze waarop dat personeel
de daarmee samenhangende competenties kan verwerven.d) Tenslotte kan het platform een taak hebben bij kwaliteitsborging van
het leren in de school zelf, bijvoorbeeld door betrokken te zijn bij de erkenning
van scholen als leerbedrijf.Binnen het budget van € 24 mln. zijn ook financiële middelen
voorhanden voor het functioneren van het platform. Het instellen van het platform
gaat gepaard met het opstellen van een plan van aanpak waarbij wordt vastgelegd
welke outputprestaties wanneer worden verwacht.2.5 Samenstelling van het platformDe bekwaamheidseisen moeten het eigendom van de onderwijssector zelf zijn,
en niet van bestuurlijke of intermediaire organisaties. Ze moeten ook voortkomen
uit het onderwijs zelf.Daarom is het van het grootste belang dat een landelijk platform bij het
opstellen van bekwaamheidseisen zodanige werkwijzen kiest dat een maximale
betrokkenheid van de scholen en beroepsgroepen van het zittende onderwijspersoneel
gegarandeerd is.Daarnaast moet in de samenstelling van het platform gegarandeerd zijn
dat het platform een integrale afweging kan maken op het moment dat de bekwaamheidseisen
van de verschillende beroepen aan de minister worden aangeboden ter vaststelling.In dat verband hecht ik er aan dat in het landelijk platform de discussie
over de beroepskwaliteit wordt gevoerd door personen uit de verschillende
geledingen die de actuele ontwikkeling in onderwijs en school goed kunnen
duiden en kunnen vertalen naar een samenhangende en duurzame kwalificatiestructuur.
Het platform moet de plek zijn waar theoretische en praktijkdeskundigheid
elkaar ontmoeten.De leden van het platform kunnen uiteraard lid zijn van een onderwijsorganisatie
maar in het platform zijn zij geen vertegenwoordiger van die organisatie.
Ze worden gekozen om hun deskundigheid. Het platform gaat immers over beroepskwaliteit
en niet over vraagstukken in bijvoorbeeld de CAO-sfeer. Het platform is geen
administratieve bureaucratische organisatie: het heeft een ontwikkelfunctie
en geen regelfunctie.Het platform kent een onafhankelijk voorzitter.Het landelijk platform wordt gevormd:– voor 50% door mensen uit de onderwijssectoren po, vo en bve en
uit verschillende geledingen daarbinnen (werkgevers, bovenschools managers,
schoolleiders, verschillende beroepsgroepen),– voor 50% door mensen uit de verschillende soorten opleidingen
voor onderwijspersoneel.Het platform beslist over het doorzenden van de verschillende sets van
bekwaamheidseisen aan de minister en maakt daarbij een integrale afweging.Het ontwikkelwerk dat verricht moet worden om tot de formulering van bekwaamheidseisen
te komen en om draagvlak te verwerven, wordt gedaan door commissies per onderwijsberoep.
In deze commissies levert de betreffende beroepsgroep het belangrijkste aandeel.
Verder zijn daarbij ook personen uit andere geledingen, zoals werkgevers en
opleidingen, betrokken. De ontwikkelaars moeten deskundig zijn en goed op
de hoogte zijn van de actuele ontwikkelingen in dat onderwijs, bijvoorbeeld
doordat ze aantoonbaar een rol spelen in de wereld van het onderwijs of de
opleidingen voor onderwijspersoneel.Deze commissies per onderwijsberoep zullen de expertise benutten van de
bestaande beroepsgroepen zoals SBL en NSA.Relatie met het OVDBHet streven naar samenhang in de kwalificatiestructuur voor onderwijsberoepen
veronderstelt dat het ontwikkelen van bekwaamheidseisen voor onderwijsondersteunende
beroepen geschiedt door een daarvoor relevante beroepsgroep. Het OVDB dat
een wettelijke taak heeft bij het formuleren van eindtermen voor die bve-opleidingen
die nu mee opleiden voor assistentschap in het onderwijs, is niet zo'n beroepsgroep.Wel zou de expertise van het OVDB ook bij het ontwikkelen van bekwaamheidseisen
moeten worden benut.De bekwaamheidseisen zijn beroepsvereisten en derhalve richtinggevend
voor opleidingen en, voor wat betreft het op basis van de WEB geregeld onderwijs,
voor de op grond van die wet vast te stellen eindtermen.2.6 De kwalificatieketenDe vraag is allereerst wanneer sprake is van een afzonderlijk te onderscheiden
beroep. «Het begrip «beroep» moet hier niet verward worden
met het begrip «functie».Een functie bevat de werkzaamheden die op basis van een dienstverband
door een werkgever aan een werknemer wordt opgedragen. Binnen een beroep kunnen
dus verschillende functies worden onderscheiden. Het beroep van leraar primair
onderwijs kan bijvoorbeeld op verschillende functieniveaus worden uitgeoefend,
zoals op het niveau van de functie van leraar basisonderwijs en het niveau
van de functie van senior leraar basisonderwijs. Hetzelfde geldt voor het
beroep van leraar eerste fase voortgezet onderwijs.»Het landelijk platform komt tot conclusies over de vraag welke onderwijsberoepen
gewenst zijn gelet op actuele ontwikkeling van het onderwijs. Voor die beroepen
stelt het platform in samenhang onderscheidende en betrekkelijk duurzame (robuuste)
competentieprofielen vast.Vervolgens is de vraag in hoeverre voor een beroep een (afzonderlijke)
opleiding noodzakelijk is, of een andere opleidingsvorm, zoals een uitstroomdifferentiatie
binnen een al bestaande opleiding.De stappen die achtereenvolgens gezet moeten worden, vormen«de kwalificatieketen»:a) de arbeidsmarkt: het landelijk platform kan het initiatief nemen, dan
wel initiatieven ondersteunen bij het (op transparante wijze) opstellen van
competentieprofielen van de ervaren beroepsbeoefenaar voor de gewenste beroepen.
De minister is niet verantwoordelijk voor het competentieprofiel van de ervaren
beroepsbeoefenaar, maar kan wel eraan bijdragen dat er een structuur is waarin
de onderwijssector die rol kan vervullen.b) de kwalificatiestructuur: het landelijk platform vertaalt het competentieprofiel
(of de competentieprofielen ingeval er bij vergelijkbare beroepen belangrijke
overlap is in de verlangde basisbekwaamheid) van de ervaren beroepsbeoefenaar
naar een set van bekwaamheidseisen van de beginnende beroepsbeoefenaar. De
minister stelt deze bekwaamheidseisen vast (conform het wetsvoorstel Beroepen
in het Onderwijs).c) onderwijs: de opleidingsinstellingen leiden op tot de bekwaamheidseisen
van de beginnende beroepsbeoefenaard) examen: de (opleidings)instelling kijkt of de opgeleide voldoet aan
(is opgeleid tot) de bekwaamheidseisen van de beginnende beroepsbeoefenaar.HOOFDSTUK 3. EEN SAMENHANGEND STELSEL VAN OPLEIDINGENEen competentieprofiel voor een beroep leidt niet één op
één tot een opleiding of tot bekostiging van scholing of opleiding.
Eerst worden de competentieprofielen van vergelijkbare beroepen naast elkaar
gelegd en wordt bekeken wat de overlap is. Daarna worden conclusies getrokken
over het inrichten van opleidingen: waar mogelijk kan dat leiden tot bredere
opleidingen, die door een uitstroomprofiel toch toegesneden zijn op een specifieke
situatie. Daardoor krijgen mensen meer mogelijkheden op de arbeidsmarkt, maar
zijn ze ook breder inzetbaar in de scholen.Uit de competentieprofielen worden de bekwaamheidseisen voor de beginnend
beroepsbeoefenaar afgeleid. De opleidingsinstellingen leiden op tot deze bekwaamheidseisen.
Voor een goede verticale doorstroming binnen de onderwijskolom is een samenhangend
stelsel essentieel. Dit geldt voor hen die doorstromen binnen de opleidingen,
van bve-opleiding tot bachelor tot master. Maar het geldt zeker ook voor hen
die werken in een beroep in het onderwijs en daarnaast of van daaruit via
een duaal traject willen doorstromen naar een ander onderwijsberoep, van onderwijsassistent
tot leraar tot leraar-specialist.3.1 Uitgangspunten voor een opleidingsstelsel voor onderwijsberoepenHet onderwijs was tot voor kort een gesloten arbeidsmarkt. De laatste
jaren is, gedwongen door een personeelstekort, een begin gemaakt met het toelaten
van mensen uit andere maatschappelijke sectoren. In de loop van 2001 zijn
zelfs 35 000 mensen vanuit andere sectoren het onderwijs (inclusief het
hoger onderwijs) binnengestapt, tegen 15 000 mensen die in 1999 het onderwijs
verlaten hebben voor een baan buiten het onderwijs. In 2001 waren dat er 21 000.Een open onderwijsarbeidsmarkt is structureel wenselijk, niet alleen bij
krapte op de arbeidsmarkt. Een baan in het onderwijs mag geen «fuik»
zijn; men moet er uit kunnen. Maar tegelijkertijd mogen mensen ook in tweede
instantie voor een loopbaan in het onderwijs kiezen.Voor een open onderwijsarbeidsmarkt is een flexibel stelsel van opleiding
en scholing een voorwaarde. Dit stelsel zou de volgende kenmerken moeten hebben:– het maakt verticale doorstroom binnen de onderwijsberoepen mogelijk,– er kunnen diverse «instapmomenten» in de opleidingen
zijn, en– er zijn voor alle onderwijsberoepen diverse trajecten, waaronder
zij-instroomtrajecten die toegang geven tot elk onderwijsberoep.Een dergelijk stelsel moet dus op maat kunnen leveren.Daarvoor is het opleiden in de school essentieel. Het is van belang dat
in duale opleidings- en scholingstrajecten op de werkplek competenties (verder)
kunnen worden ontwikkeld, zowel door degene die voor het eerst instroomt in
een onderwijsberoep als door degene die binnen het onderwijs (bijvoorbeeld
in de eigen school) wil doorstromen naar een ander onderwijsberoep. Bovendien
is het essentieel dat er een goed systeem is van erkenning van eerder verworven
competenties waaronder professionele instrumenten zoals geschiktheidsonderzoeken
(assessments) om die competenties aan te tonen.Op grond van het wetsvoorstel Beroepen in het Onderwijs zullen eisen worden
vastgesteld over onafhankelijkheid, betrouwbaarheid en deskundigheid waaraan
instellingen moeten voldoen als zij geschiktheidsonderzoeken
willen afnemen. Ook zal de procedure moeten worden vastgesteld om helder te
krijgen hoe en ten aanzien van wie instellingen kunnen bewijzen dat ze aan
die eisen voldoen. We zullen moeten bezien of een directe betrokkenheid van
het platform hierbij gewenst is. In ieder geval speelt het platform een essentiële
rol in het formuleren van de standaard die bij het afnemen van geschiktheidsonderzoeken
moet gelden; het platform beslist immers wat het basispakket aan bekwaamheidseisen
voor de beginnende beroepsbeoefenaar zal zijn dat ter vaststelling aan de
minister wordt vastgelegd. De standaard voor geschiktheidsonderzoeken is daarvan
direct afgeleid.Hieronder wordt eerst de huidige situatie beschreven: de beroepen in het
onderwijs die nu bestaan, en de huidige opleidingsniveaus voor de verschillende
onderwijsberoepen. Op grond van knelpunten die in het huidige stelsel te signaleren
zijn, worden voorstellen gedaan. Deze voorstellen passen in het proces van
«de kwalificatieketen». Ook moeten deze voorstellen een flexibel
opleidingsstelsel dichterbij brengen.3.2 De huidige situatieHet landelijk platform voor de onderwijsberoepen zal zich bezig houden
met die beroepen (en werkzaamheden) in het primair onderwijs, het voortgezet
onderwijs en de beroeps- en volwasseneneducatie die gerelateerd zijn aan het
primaire proces.Het wetsvoorstel Beroepen in het Onderwijs kondigt bekwaamheidseisen aan
voor onderwijsondersteunende werkzaamheden die rechtstreeks verband houden
met het onderwijsleerproces, maar spreekt zich niet uit over welke onderwijsondersteunende
beroepen onderscheiden kunnen worden.Deze notitie sluit aan bij de nu in het onderwijs zichtbare indeling in
beroepen. Deze indeling staat echter niet vast: de beroepen van onderwijsassistent
en lerarenondersteuner zijn bijvoorbeeld nog in ontwikkeling en wellicht komen
er in de toekomst wel geheel nieuwe onderwijsberoepen bij. Het zullen vooral
de werkgevers in het onderwijs zijn die deze nieuwe ontwikkelingen zullen
signaleren en die de behoefte aan nieuwe competentieprofielen zullen aankaarten
bij het landelijk platform.De kwalificatiestructuur dient zo te worden ingericht dat er genoeg ruimte
is om toekomstige ontwikkelingen op de arbeidsmarkt te faciliteren. Het landelijk
platform heeft daarin nadrukkelijk een rol.3.2.1 De huidige onderwijsberoepenDe huidige te onderscheiden beroepen van waaruit
aan het onderwijsproces wordt bijgedragen, zijn:– onderwijsassistent– leraarsondersteuner, instructeur– leraar primair onderwijs– leraar eerste fase voortgezet onderwijs en docent beroepsonderwijs– leraar voorbereidend hoger onderwijs– leraar-specialist– schoolleider.3.2.2 De huidige opleidingsniveausDe huidige opleidingsniveaus voor de verschillende onderwijsberoepen zijn:BeroepenOpleiding en
scholingOnderwijsassistentEr
zijn initiële mbo-opleidingen Leraarsondersteuner/instructeurThans geen duidelijke plaats in stelselLeraar primair onderwijsopleiding voor leraren basisonderwijs (hbo-bachelor)Leraar voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs (bve)opleiding voor leraren voortgezet onderwijs van
de tweede graad (hbo-bachelor)Leraar voorbereidend hoger onderwijsOpleiding voor leraren voortgezet onderwijs van de eerste graad
(Universitaire lerarenopleiding en hbo-opleidingen tot leraar algemene vakken
van de eerste graad) mogelijk leidend tot een mastergraadLeraar-specialistVoortgezette
opleiding speciaal onderwijs en post-initiële scholing SchoolleiderPost-initiële
scholingHet gaat hier niet alleen om voorgestructureerde wegen. Het denken in
termen van bekwaamheidseisen of competenties maakt het nadrukkelijk mogelijk
dat ook langs andere wegen (bijv. zij-instroom) de gewenste kwalificaties
kunnen worden verworven en/of aangetoond, leidend tot een getuigschrift waaraan
dezelfde rechten zijn verbonden als aan het getuigschrift van de overeenkomende
mbo- of ho-opleiding.3.3 Voorstellen voor het opleidingsstelselVanuit de veranderingen in het onderwijs gezien, zijn er verschillende
vraagpunten of mogelijke leemtes in het opleidingsstelsel voor de onderwijsberoepen.
Hieronder worden die vraagpunten of leemtes per onderwijsberoep aangeduid.3.3.1 de onderwijsassistent- ontwikkelingen in het veldIn 1996 is de functie van onderwijsassistent in het primair onderwijs
geïntroduceerd. Het motto was toen «meer handen in de klas».
In de beginjaren was er vanuit de scholen weinig vraag naar onderwijsassistenten.
Maar sinds twee jaar neemt het aantal onderwijsassistenten in de scholen toe
(van 3 200 in maart 2002 tot ruim 4 500 in maart 2003)Het beroep van onderwijsassistent begint daardoor als een zelfstandig
beroep vorm te krijgen in de scholen, zeker in die scholen die zoeken naar
een nieuwe organisatie van het onderwijs, zoals bij «teamteaching»,
onder meer in het kader van het project Teamonderwijs Op Maat (TOM). Bij teamteaching
krijgt de onderwijsassistent een eigen rol, die is afgeleid van de taakverdeling
binnen het team.In het voortgezet onderwijs bestaat al jaren de functie van «technisch
onderwijs assistent». De TOA ondersteunt de practica in de bètavakken.
De laatste jaren is in een aantal scholen een ander type onderwijsassistent
geïntroduceerd, te weten de onderwijsassistent die een eigen rol heeft
op grond van een andere organisatie van het onderwijs. In enkele pilots in
het kader van het project Leren Anders Organiseren (LAO) krijgt die andere
organisatie en de daarmee samenhangende functiedifferentiatie een inhoudelijke
invulling.In de BVE-sector is het beroep van onderwijsassistent verder ontwikkeld.In het kader van het project functiedifferentiatie binnen de BVE-sector
is een nulmeting gedaan naar de invulling van de functie van onderwijsassistent
bij de ROC's. Hieruit blijkt dat er zeer vele invullingen bestaan van deze
functie: van assistentie bij praktijkgericht onderwijs tot het beheren van
en begeleiden in een open leercentrum.- de opleidingenToen in 1996 de functie van onderwijsassistent in het primair onderwijs
werd geïntroduceerd, werd ook de opleiding tot onderwijsassistent ingericht.
Naar afgestudeerden van deze opleiding was in het begin echter nog weinig
vraag vanuit de scholen. De meeste afgestudeerden probeerden door te stromen
naar de lerarenopleiding basisonderwijs.Onderwijsassistenten voor het primair onderwijs worden nu opgeleid in
het beroepsonderwijs op niveau 3 en niveau 4. De opleiding op niveau 3 is
ingebed in een brede SPW-opleiding (sociaal-pedagogisch werk). De opleiding
op niveau 4 is vaak een differentiatie na een brede SPW-opleiding. Voor de
jonge deelnemers die instromen van het VMBO, is een brede beroepsopleiding
van belang. Zij biedt de afgestudeerde een grotere wendbaarheid op de arbeidsmarkt
en dus een breder loopbaanperspectief. De «zij-instromende onderwijsassistenten»
(mensen die eerst een ander beroep hebben uitgeoefend, vaak ook op MBO-niveau)
ervaren een brede opleiding echter als minder relevant voor hun werk in het
onderwijs. Een SPW-opleiding is eerder verzwarend voor de zij-instromende
onderwijsassistenten dan ondersteunend. Zij (en de school) hebben er allereerst
belang bij dat ze die competenties verder ontwikkelen die ze dagelijks nodig
hebben in hun werk in het onderwijs.Voor het voortgezet onderwijs bestaat geen opleiding tot onderwijsassistent.
In het land zien we wel verschillende initiatieven, vanuit de behoefte aan
scholing voor dit opleidingsniveau: op vraag van schoolbesturen in het voortgezet
onderwijs zijn enkele ROC's en ook enkele hogescholen een (commerciële)
opleiding tot onderwijsassistent aan het ontwikkelen. Deze opleidingen zijn
niet erkend en leiden niet tot een algemeen civiel effect, maar hebben alleen
betekenis in het kader van het personeelsbeleid van de betreffende schoolbesturen.Ook voor de bve-sector bestaat er geen zelfstandige opleiding tot onderwijsassistent.
Wel hebben enkele hogescholen in de opleiding tot leraar een uitstroommoment
gecreëerd. Ook hier is voor de betrokkene geen sprake van een algemeen
civiel effect van een verstrekt certificaat.Aan het landelijk platform wordt verzocht te onderzoeken
of afzonderlijke competentieprofielen voor de onderwijsassistent in het primair
onderwijs, het voortgezet onderwijs en de bve-sector gewenst zijn.Vervolgens is de vraag aan de orde:1) of er behoefte is aan één opleiding voor onderwijsassistent
of aan afzonderlijke opleidingen voor de onderwijsassistent in het PO, het
VO en de bve-sector, en2) waar en op welk niveau deze opleidingen moeten worden gepositioneerd.Het blijkt dat veel ROC's, vanuit hun werkgeversrol, zelf hun onderwijsassistenten
(mede) willen opleiden. Hierbij gaat het om praktijkmensen die gekwalificeerd
zijn in een vak en die bij de vakopleiding onderwijsassistent worden. In dat
kader is een assessment voor «zij-instromende onderwijsassistenten»
zinvol.In samenwerking met de ROC's zal een dergelijk assessment
ontwikkeld worden. Dit assessment wordt ter beschikking gesteld aan de opleidingen
tot onderwijsassistent van de ROC's, zodat ze competentiegerichte trajecten
kunnen aanbieden aan deze onderwijsassistenten.3.3.2 de leraarsondersteuner/instructeur– ontwikkelingen in het veldDe leraarsondersteuner in het primair en voortgezet onderwijs kan zich ontwikkelen tot een nieuw beroep. De functie van leraarsondersteuner
is mogelijk gemaakt door de CAO van 2000. In de BVE-sector bestaat het beroep
op dit niveau al langer («instructeur»).Om tot een goed basispakket van bekwaamheidseisen te kunnen komen voor
werkzaamheden die vooral door de leraarsondersteuner worden verricht, en om
onderbouwde conclusies te kunnen trekken over overeenkomsten en verschillen
tussen leraarsondersteuners in de verschillende sectoren, is het noodzakelijk
dat er allereerst een competentieprofiel wordt beschreven.Dit is een taak van het landelijk platform die prioriteit heeft. De ontwikkelingen
in het onderwijs maken dat de tijd dringt: vele scholen en schoolbesturen
dringen er op aan om tot een algemeen geldend competentieprofiel te komen
voor de leraarsondersteuner en vervolgens tot een opleidingstraject met civiel
effect.– de opleidingenEr bestaat nog geen competentieprofiel voor dit beroep en er bestaat ook
geen (afzonderlijke) opleiding voor. Mogelijk zou zo'n opleiding een plaats
hebben tussen niveau 4 (BVE, onderwijsassistent) en niveau 5 (HBO, leraar)
in, maar zo'n niveau bestaat niet in het huidige stelsel.Er zijn enkele ontwikkelprojecten waarbij – vaak op verzoek van
schoolbesturen – doorstroming van onderwijsassistenten mogelijk wordt
gemaakt.In deze projecten blijken zowel BVE-instellingen als HBO-instellingen
opleidingstrajecten te verzorgen (respectievelijk MBO-plus en een uitstroommoment/de
propedeuse binnen de lerarenopleiding).Vormgeving van een opleidingstraject door een tussentijdse uitstap uit
een bachelorsopleiding is echter in algemene zin geen eigenlijke weg. Dus
ook in het geval van een opleidingstraject tot leraarsondersteuner, meen ik
dat die niet de vorm moet krijgen van tussentijdse uitstap uit een opleiding
die op een ander beroep is gericht, in dit geval op het beroep van leraar.Dat geldt voor de huidige situatie, maar zeker ook als de leraarsondersteuner
een duidelijker plaats krijgt.Het beroep van leraarsondersteuner kan een (voorlopig) «eindstation»
in de loopbaan zijn. Als het de kenmerken heeft van een afzonderlijk beroep,
dan is bij de inrichting van een opleidingstraject een voorwaarde dat de opleiding
opleidt tot een zelfstandige beroepsuitoefening en dus een eigen civiel effect
heeft. Daarvan is geen sprake bij trajecten die feitelijk vorm krijgen door
uitval uit een opleiding gericht op een ander beroep of bij opleidingstrajecten
die (alleen) een vooropleiding zijn voor een andere opleiding.Aan het landelijk platform wordt verzocht prioriteit
te geven aan de vraag of een competentieprofiel voor een zelfstandig beroep
van leraarsondersteuner/instructeur gewenst is.Als het antwoord daarop positief is, wordt vervolgens
bezien1) welke behoefte er dan is aan op dat beroep gerichte zelfstandig opleidingstrajecten,2) welke plaats die opleidingstrajecten in het stelsel moeten hebben en3) of bekostiging ervan aan de orde is.In dezelfde tijd gaan de ontwikkelingen in het veld door. Waar scholen
en ROC's zoeken naar mogelijkheden om het onderwijs anders te organiseren
en daarbij verschillende functies in het onderwijs betrekken, worden onderwijsassistenten
of leraarsondersteuners/instructeurs aangesteld. Daarbij wordt ook naar scholingstrajecten
gezocht voor deze onderwijsondersteuners.Ik zal enkele pilots faciliteren in po, vo en bve om
scholingstrajecten te ontwikkelen waarin onderwijsassistenten worden «opgeschoold»
tot leraarsondersteuner of instructeur.Hierbij zijn de volgende randvoorwaarden van belang:
de scholen zullen de opdrachtgever zijn voor het ontwikkelen van zo'n scholingstraject,
de leraarsondersteuner heeft een eigen en omschreven positie in de organisatie
van het onderwijs, de resultaten van de scholingstrajecten moeten onderling
uitwisselbaar zijn.3.3.3 de leraarHet wetsvoorstel Beroepen in het Onderwijs gaat – afgeleid van de
huidige bestaande bevoegdheden – voor het beroep van leraar uit van
drie competentieprofielen: die voor leraar primair onderwijs, leraar voortgezet
onderwijs en beroepsonderwijs en leraar voorbereidend hoger onderwijs.– de leraar in het beroepsonderwijs: ontwikkelingen
in het veldVeel vmbo-scholen en bve-instellingen zijn bezig met een ingrijpende omslag
van het onderwijsproces: enerzijds meer praktijkgericht onderwijs, anderzijds
het afstemmen van de algemeen vormende vakken op de competenties die de deelnemer
nodig heeft in diens toekomstige beroepspraktijk («het nieuwe leren»).
Ook worden vormen van functiedifferentiatie ontwikkeld: bijvoorbeeld instructeurs
voor het praktijkdeel van het onderwijs, docent-coaches voor de studiebegeleiding.Deze ontwikkelingen hebben consequenties voor het soort (de soorten) leraar
dat het vmbo en de bve-sector nodig hebben.– de lerarenopleidingVeel vmbo-scholen en bve-instellingen menen dat de bestaande brede lerarenopleidingen
voor het voortgezet onderwijs onvoldoende op hun wensen aansluiten. Er zijn
initiatieven bij hbo-instellingen om een aparte lerarenopleiding voor het
vmbo in te richten.Maar een afzonderlijke bevoegdheid voor het vmbo of voor de bve-sector,
smaller dan de brede VO-bevoegdheid, bestaat nu niet. Opleiding/scholing specifiek
voor het vmbo leidt nu dus niet tot landelijk civiel effect. Een dergelijke
opleiding op dit moment zou de afgestudeerden dus een onduidelijk perspectief
op de arbeidsmarkt bieden en hun beweeglijkheid op de arbeidsmarkt onnodig
beperken. Dat geldt zeker op de lange termijn als er wellicht minder krapte
is op de onderwijsarbeidsmarkt.Er zal eerst een uitspraak moeten zijn over de vraag of er behoefte is
een afzonderlijk beroep en als het antwoord positief is, moet er helder competentieprofiel
moeten komen, geschreven vanuit de ontwikkelingen in vmbo-scholen en in bve-instellingen:
welk competentieprofiel (of verschillende competentieprofielen?) wensen deze
scholen voor hun onderwijs.Vervolgens kan worden bekeken in hoeverre dit competentieprofiel of die
competentieprofielen) overlapt met andere competentieprofielen en kunnen conclusies
worden getrokken over de vertaling van die competentieprofielen naar bekwaamheidseisen
voor de beginnende beroepsbeoefenaar en over de inrichting van de lerarenopleidingen
(afzonderlijke opleiding of uitstroomdifferentiatie voor vmbo en/of bve).Aan het landelijk platform wordt verzocht prioriteit
te geven aan de vraag of een afzonderlijk competentieprofiel voor de leraar
in het vmbo en de bve-sector gewenst is.Vervolgens wordt bezien of er behoefte is aan een afzonderlijke
opleiding voor de leraar in het vmbo en de bve-sector, dan wel aan een duidelijk
uitstroomprofiel van de lerarenopleiding voortgezet onderwijs.Ik acht het dus voorbarig om nu al een afzonderlijke lerarenopleiding
voor het vmbo of de bve-sector te creëren. Dat neemt niet weg dat de
lerarenopleidingen voortgezet onderwijs ook nu al nauwgezet de ontwikkelingen
in het vmbo en het bve-veld moeten volgen en hun studenten daarop moeten voorbereiden.Daarom zal ik het SBL verzoeken om op korte termijn,
vanuit de wensen van de vmbo-scholen, te komen tot de formulering van de gewenste
competenties voor de leraar vmbo waarbij de leraar algemene vakken onderscheiden
kan worden van de leraar in de praktijkvakken. Ik zal de lerarenopleidingen
voortgezet onderwijs faciliteren bij het afstemmen van hun curriculum op deze
wensen vanuit het veld.Daarnaast komt er de komende jaren in het vmbo een groot probleem aan
om in de vacatures te voorzien. Vooral de praktijkvakken verdienen extra aandacht.
Hier moeten we meer wegen openen voor vakmensen om leraar of instructeur te
worden in de praktijkvakken in het vmbo en de bve-sector.In dat kader is het van groot belang dat voor deze
vakmensen passende EVC-procedures worden ontwikkeld, in samenwerking met ROC's
en het Kenniscentrum EVC.– de kopopleiding naar een bachelors/leraarsberoepEr moeten meer routes naar het leraarsberoep toegankelijk zijn. Daarom
moet er ook een voorziening komen voor afgestudeerden in een vak, in het bezit
van een bachelorgetuigschrift.Er komt een éénjarige opleiding voor bachelors in een vak.
In deze kopopleiding kunnen zij hun bekwaamheden verwerven voor het beroep
van leraar in dat (school)vak in het voortgezet onderwijs. Dit geldt voor
hbo-bachelors en wo-bachelors in een verwant vak. (Deze opleiding geldt dus
niet voor pabo-afgestudeerden; die zullen zich niet zozeer de beroepsvaardigheden
hoeven te verwerven als wel de vakbekwaamheden).Randvoorwaarden zijn een adequate bekostiging en studiefinanciering.Ik zal de nodige wettelijke maatregelen voorbereiden
om een kopopleiding te realiseren, binnen de bachelor-masterstructuur.3.3.4 de leraar-specialist– ontwikkeling in het veldHet is van belang dat verdere functiedifferentiatie in het onderwijs niet
alleen differentiatie is in de richting van onderwijsondersteunende beroepen,
maart ook differentiatie is «aan de bovenkant» van het functiebouwwerk.
Deze differentiatie biedt leraren ook loopbaanmogelijkheden.De huidige praktijk in het primair onderwijs kent leraren die een speciale
rol vervullen binnen het team (zoals op het terrein van de interne begeleiding,
de coaching of de onderwijsontwikkeling) en leraren die een speciale rol vervullen
in de leerlingbegeleiding, de onderwijsuitvoering of de specifieke aandacht
voor leerlingen (zoals de remedial teacher). Veelal wordt deze rol vervuld
in de vorm van taakdifferentiatie. Als deze taken worden ondergebracht in
een afzonderlijke functie die qua inhoud en verantwoordelijkheden zwaarder
is dan de functie van leraar, is sprake van (verticale) functiedifferentiatie:
de senior leraar. In beide gevallen kan de leraar worden aangemerkt als leraar-specialist.Het voortgezet onderwijs kent leraar-specialisten die in de sfeer van
het taakbeleid specifieke taken hebben gekregen: zoals leerlingbegeleiders,
decanen, leermateriaal-ontwikkelaars e.d.Wat betreft de leraar-specialist worden in het wetsvoorstel Beroepen in
het Onderwijs geen voorstellen gedaan. Er zullen geen bij wet geregelde benoemingsvoorwaarden
zijn die aanvullend zijn op de voorwaarde dat wordt voldaan aan de bekwaamheidseisen
voor het leraarschap.Ook voor het speciaal onderwijs bestaan geen afzonderlijke bekwaamheidseisen.
Leraren in het speciaal onderwijs moeten in het bezit zijn van het diploma
van de lerarenopleiding basisonderwijs. Wel heeft in de praktijk het overgrote
deel van de leraren in het speciaal onderwijs de voortgezette opleiding speciaal
onderwijs (OSO) gevolgd of is daarmee bezig.– de opleidingDe overheid bekostigt de Opleiding Speciaal Onderwijs (OSO), een voortgezette
opleiding aan de hogeschool Windesheim, de Hogeschool van Utrecht en de Fontyshogeschool
Tilburg. In de praktijk leiden deze instellingen niet alleen op voor een «brede
bekwaamheid» met uitstroomprofielen aansluitend op het gedifferentiëerde
veld van speciaal onderwijs, maar bieden zij ook scholing die meer in de post-initiële
sfeer zou moeten worden aangeboden, zoals scholing voor remedial teachers,
intern begeleiders, schoolleiders etc in het bijzonder t.b.v. het speciaal
onderwijs.Het is goed om duidelijk te hebben wat het profiel van de leraar speciaal
onderwijs moet zijn. Dat geeft een helder beeld van dit specialisme, dat uitgangspunt
zou moeten zijn voor de opleiding en scholing voor dit specialisme en voor
de kwaliteitsborging.Het landelijk platform zal daarom voor de leraar speciaal
onderwijs dat beeld, in ieder geval in termen van een competentieprofiel,
opstellen en op deze wijze ook «input» leveren voor het toetsingskader
van de NAO en voor het hanteren van dat kader.In het kader van de overgang naar de bachelors-masterstructuur kunnen
de OSO-opleidingen ervoor kiezen de overgang te maken van voortgezette opleiding
naar een «masters-opleiding». In dat geval zullen ze ook geaccrediteerd
moeten worden door het NAO.De opleidingen zijn overigens zelf in samenwerking met SBL al vergevorderd
in een traject dat zou moeten leiden tot een competentieprofiel voor de leraar
speciaal onderwijs.Overige scholing die nu door de OSO-instellingen wordt gegeven en die
niet is gericht op bij het competentieprofiel passende bekwaamheden waarvoor
een voortgezette of masteropleiding de aangewezen weg is, maar die is gericht
op specialismen binnen het beroep van leraar of leraar speciaal onderwijs,
zie ik als nascholing. Dergelijke scholing zal niet binnen de voortgezette
of masteropleiding moeten worden aangeboden. Bij die scholing ligt vraagfinanciering
voor de hand uit de nascholingsbudgetten van de scholen.3.3.5 de schoolleider– ontwikkelingen in het veldProfessionalisering van het management.De Nederlandse Schoolleiders Academie (NSA) ontwikkelt zich tot beroepsgroep.
Zij verenigt schoolleiders waar het gaat om de kwaliteit van het beroep en
verricht activiteiten onder meer op het terrein van het ontwikkelen
van een beroepsstandaard, van (vrijwillige) registratie van schoolleiders
en van kwaliteit van scholing en opleiding van schoolleiders.Wat betreft het beroep van schoolleider wordt met het wetsvoorstel Beroepen
in het Onderwijs in WPO en WEC het voorschrift ingevoegd dat bekwaamheidseisen
worden vastgesteld voor werkzaamheden van leidinggevende aard, waaronder in
ieder geval werkzaamheden die nauw verband houden met het pedagogisch-didactisch
klimaat op de school. In de toelichting op het wetsvoorstel (2e nota van wijziging)
is aangegeven dat de Nederlandse Schoolleiders Academie (NSA) daarbij natuurlijk
ook een rol vervult. Voor het voortgezet onderwijs is over bekwaamheidseisen
voor leidinggevende werkzaamheden een facultatieve bepaling opgenomen.– de opleidingDe overheid subsidieert sinds 1994 vijf hogescholen die opleidingstrajecten
verzorgen voor (aanstaande) schoolleiders in het primair onderwijs. Het betreft
hier meerjarige trajecten voor directeuren en adjunct-directeuren en een kort
opleidingstraject voor aspirant-directeuren. Ongeveer 3 000 cursisten
hebben de opleiding afgerond.Aan de hogescholen is gemeld dat op termijn en gefaseerd de subsidiemiddelen
zullen worden overgeheveld naar de scholen om optimale vraagsturing mogelijk
te maken.Hogescholen kunnen er ook voor kiezen master-opleidingen aan te bieden.
Die opleidingen zullen dan geaccrediteerd moeten worden door het NAO.HOOFDSTUK 4. OPLEIDEN IN DE SCHOOLHet duale leren, de combinatie van werken in het onderwijs en leren voor
een beroepskwalificatie, heeft een grote vlucht genomen en zal zich nog verder
ontwikkelen. Veel scholen (en opleidingen) zijn actief geworden in de (gezamenlijke)
ontwikkeling van trajecten waarin het leren-op-de-werkplek een centrale plaats
krijgt. In korte tijd is er – dankzij een aantal initiatiefrijke scholen –
een gevarieerde praktijk ontstaan bij het opleiden van onderwijspersoneel.De meest in het oog lopende variant hiervan is de zij-instromer in het
beroep: na een assessment mag een HO-afgestudeerde als leraar worden aangesteld,
op voorwaarde dat hij binnen een vastgestelde periode (in het algemeen twee
jaren) zijn getuigschrift behaalt en zo laat zien aan de bekwaamheidseisen
voor het leraarsberoep te voldoen.Ook andere vormen van duaal leren zijn de laatste paar jaar gestart: studenten
van de lerarenopleiding die – al dan niet al vanaf het begin van de
opleiding – een aanstelling als onderwijsassistent in de school krijgen,en
later als leraar-in-opleiding aan het werk gaan. Het beroepsgerichte karakter
van de lerarenopleiding wordt hierdoor versterkt. De BVE-sector heeft een
traditie in «duale trajecten», namelijk bij de BBL (Beroepsbegeleidende
Leerweg). Bij de BOL-studenten (Beroepsopleidende Leerweg) is dat niet gebruikelijk.Een betere verankering van het duale leren, oftewel «opleiden in
de school», is noodzakelijk om verschillende redenen:– duale trajecten zullen de voornaamste opleidingsroute vormen voor
personen die al in het onderwijs werkzaam zijn in een onderwijsondersteunende
functie en die via zich een duaal traject willen «opscholen»;– door duale trajecten is het mogelijk om zij-instromer te worden
in welke onderwijsfunctie dan ook en zich al werkend de bekwaamheidseisen
voor dat beroep eigen te maken;– duale opleidingstrajecten, de combinatie van werken en leren,
zijn voor veel (reguliere) studenten aantrekkelijk.Dat wil niet zeggen dat duaal opleiden de enige route naar een beroep
in het onderwijs moet zijn. Studenten moeten kunnen blijven kiezen, ook voor
een voltijdse of deeltijdse opleidingen met een stagevariant.Scholen hechten niet alleen om redenen die samenhangen met een krappe
arbeidsmarkt, maar ook op inhoudelijke gronden belang aan vergroting van hun
betrokkenheid bij het opleiden van hun personeel.Op basis van de onderwijskundige keuzes die een school maakt, kan zij
vaststellen welke competenties ze nodig heeft om goed onderwijs te verzorgen.
Door een gericht wervings- en personeelsbeleid en een opleidingsbeleid dat
daarbij aansluit, kan de school zorgen voor een divers samengesteld team van
leraren en ondersteunend personeel.Als een school een zij-instromer in het beroep aanstelt hebben de betrokken
partijen (school, zij-instromer en opleiding), zeker als men niet ervoor kiest
betrokkene als student te laten inschrijven, in de scholings- en begeleidingsovereenkomst
als contractvorm de mogelijkheid om te kiezen voor een combinatie van leren
en werken, waarbij het zwaartepunt meer naar de school wordt verlegd. De zij-instromer
gaat doorgaans direct aan het werk in de school.Sommige scholen hebben een verderstrekkende ambitie: ze willen structureel
zelf een deel van de opleiding van hun personeel ter hand te nemen. In dat
geval wordt een deel van de opleidingsfunctie, voor alle onderwijsberoepen,
verlegd naar de school.Deze ontwikkeling in het veld noopt tot een betere structurele verankering
van het «opleiden in de school».4.1 Versterking van de opleidingsfunctie in de schoolEr lopen op dit moment verschillende pilotprojecten «opleiden in
de school», zowel in het primair onderwijs als in het voortgezet onderwijs
en de bve-sector. Er zijn grote verschillen tussen deze pilots. Sommige pilots
richten zich op het gezamenlijk opleiden van zij-instromers in het leraarsberoep,
andere op het gezamenlijk opleiden van studenten. Sommige beperken zich daarbij
tot de lio's (leraren-in-opleiding die aan de laatste fase van de lerarenopleiding
bezig zijn), andere projecten experimenteren met duale trajecten voor studenten
vanaf het eerste jaar van hun studie.In deze projecten wordt nog gezocht naar de balans: wat kan het beste
op de opleiding en wat kan het beste in de school worden ontwikkeld en geleerd.Bij nieuwe functies in de school (student is in de school onderwijsassistent
of lio) worstelt men met het feit dat een student ook werknemer is en als
zodanig ook een functie-omschrijving nodig heeft en zinvolle taken moet verrichten.De pilotprojecten zullen verschillende uitkomsten hebben. Er kan ook niet
één model voor het opleiden van onderwijspersoneel bestaan.
Er zijn verschillen tussen studenten (voltijdse, deeltijdse, duale studenten).
Er zijn ook verschillen tussen scholen, ook op het gebied van het personeelsbeleid.
Er zullen altijd scholen zijn die bij voorkeur net afgestudeerde, jonge leraren
werven. Andere scholen zullen graag zelf mensen in hun school opleiden. «Mengvormen»
zullen het meeste voorkomen, al is het maar om een divers samengesteld team
te krijgen.Maar voor alle opleidingen voor onderwijspersoneel geldt dat, met name
bij duale opleidingstrajecten, het opleidingsdeel afgestemd moet worden op
wat de student/cursist in de praktijk van het werken leert.En alle scholen die een «leerbedrijf» willen zijn, moeten
ook begeleiding en een goede leeromgeving bieden aan hen die zich al werkend
verder willen kwalificeren.In een duaal traject is wezenlijk dat betrokkene, school en opleiding
in een tri-partite (leerarbeids)overeenkomst die geen formaliteit is, vastleggen
hoe het leer- en begeleidingstraject eruit zal zien, welke partij de te onderscheiden
onderdelen daaruit voor zijn rekening neemt en hoe dat gerelateerd is aan
de te ontwikkelen competenties.Dit is voor verbetering vatbaar, zo blijkt bijvoorbeeld uit het onderzoek
van de inspectie naar de zij-instromer in het primair onderwijs:«Bij de meeste Pabo's is de beschrijving van de vormgeving, de inhoud
en de verantwoordelijkheidsverdeling bij de begeleiding van de zij-instromer
nog onvoldoende of helemaal niet in de overeenkomsten opgenomen.» (Inspectierapport De evaluatie van het zij-instroomtraject in het primair onderwijs, mei 2003, pag. 62).En wat betreft het overhevelen van een deel van de scholing naar de school:
«Bij nog geen enkele opleiding is men ertoe overgegaan om delen van
het scholingsprogramma te laten verzorgen door leraren van de school waar
de zij-instromer werkzaam is. (..) Omdat de opleiding verantwoordelijk is
voor diplomering, inhoud, vorm en locatie bestaat bij beide partijen voorlopig
nog het gevoelen dat het scholingsprogramma alleen door de opleiding moet
worden bepaald.» (Inspectierapport, zie hierboven, pag. 64)Scholen moeten zich dus verder ontwikkelen op het gebied van «opleiden
in de school». Daarvoor is nodig dat scholen een opleidingsfunctie inrichten die de structurele verankering voor opleidingsbeleid (annex
personeelsbeleid) garandeert.Tot er een nieuwe voorziening komt (zie hieronder), worden scholen voor
po en vo ondersteund in de ontwikkeling van deze opleidingsfunctie door regelingen
«opleiden in de school» (voor het PO is er een regeling voor de
schooljaren 2002–2004, specifiek voor het Speciaal Basisonderwijs is
er een regeling voor de schooljaren 2003–2005 en voor het VO is er een
regeling voor het schooljaar 2003–2004). Ook in de BVE-sector lopen
een aantal meerjarige projecten. Samenwerking tussen scholen en opleidingen
bij de verdere ontwikkeling van het opleiden in de school wordt in het primair
onderwijs ondersteund door middel van regionale bijeenkomsten en in het voortgezet
onderwijs door een landelijk netwerk van scholen en opleidingen.Daarnaast krijgen scholen subsidie voor het opleiden en begeleiden van
zij-instromers en subsidie voor de begeleiding van leraren-in-opleiding.4.2 De kwaliteit van «opleiden in de school»Het structureel verankeren van «opleiden in de school» veronderstelt
dat die scholen van het begin af aan nadrukkelijk een rol hebben bij het opleiden
en beoordelen van diegenen die een (andere) kwalificatie willen verwerven.
Het veronderstelt ook een infrastructuur in de school om die functie op professionele
wijze in te vullen.Dat stelt nieuwe eisen aan de school. De school is immers in eerste instantie
ingericht als «leerorganisatie» voor leerlingen en slechts in
beperkte mate voor het mee opleiden van personen die zich voor een (ander)
onderwijsberoep willen kwalificeren. Het gaat om een betrokkenheid in het
opleidingsproces die veel verder gaat dan het aanbieden van een stageplek
aan studenten die op die manier beroepspraktijkervaring kunnen opdoen. Bij
de stage ligt immers maar een zeer beperkt deel van de verantwoordelijkheid
voor het leren op de stageplek bij de school.Scholen en (leraren)opleidingen moeten heel goed met elkaar afspreken
hoe, in het verband van opleiden in de school, de gewenste competenties het
beste kunnen worden ontwikkeld, in welke omgeving dat het beste kan gebeuren
en hoe daarbij rekening wordt gehouden met reeds ontwikkelde competenties.
Met andere woorden, wat kan het beste op de opleiding en wat kan het beste
op de school worden ontwikkeld en geleerd.Direct in het verlengde daarvan liggen twee vragen die betrekking hebben
op de zorg voor de kwaliteit en op de bekostiging:– wie kan beoordelen of die competenties voldoende zijn ontwikkeld
en– hoe worden de kosten van de school gedekt.Het voorstel is om een voorziening te creëren zodat scholen die een
belangrijke bijdrage leveren aan het opleiden van personeel onder nader te
stellen voorwaarden een bijdrage kunnen krijgen in de door hen gemaakte kosten.
De belangrijkste voorwaarden betreffen de kwaliteit van de school als leerbedrijf
en het meewegen van het oordeel van de school/werkgever in de beoordeling
van het resultaat van het opleiden.– kwaliteitszorg:Veel scholen willen zich profileren als een goed leerbedrijf voor mensen
die diploma voor een onderwijsberoep willen verwerven. Een leerbedrijf dat
een groot aandeel in de opleiding voor zijn rekening kan nemen, in aansluiting
daarop ook een zwaarwegende stem kan hebben bij de beoordeling van het resultaat
daarvan en daarin ook wil investeren.De kwaliteit van het opleiden in de school moet zijn geborgd. De instellingen
die uiteindelijk het getuigschrift zullen uitreiken moeten kunnen vertrouwen
op de kwaliteit van het opleiden-op-de-werkplek en op een deskundige beoordeling
van het resultaat van dat opleiden.Deze scholen kunnen in de toekomst een bijdrage krijgen in de kosten die
ze maken om onderwijspersoneel op te leiden. Om in aanmerking te komen voor
zo'n bijdrage moeten de scholen voldoen aan objectieve eisen van kwaliteit;
ze kunnen het predikaat «erkend leerbedrijf» verwerven.Voor het in de WEB geregeld onderwijs zijn garanties op dat punt omdat
op basis van de WEB eisen worden gesteld aan leerbedrijven. Hier hebben kenniscentra
een wettelijke taak.Voor het hoger onderwijs is er niet zo'n voorziening. Hogescholen en universiteiten
zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit van het gehele opleidingsproces. Zij
maken zelf afspraken met scholen over hoe de praktijkvoorbereiding gestalte
krijgt en hoe de kwaliteit ervan is geborgd.Ik zie geen aanleiding om de WHW op dit punt te wijzigen. Het gaat hier
immers om een objectieve kwaliteitsborg alleen voor die situaties waarin een
belangrijk deel van de opleiding naar de school wordt verlegd. Het lijkt mij
daarom voldoende om het predikaat «erkend leerbedrijf» als voorwaarde
te hanteren voor het uitkeren van een bijdrage voor het opleiden in de school.
Wel is het van belang dat de eisen die aan scholen worden gesteld in het kader
van de WEB en in het kader van bovenbeschreven erkenning als leerbedrijf op
elkaar worden afgestemd, zodat er materieel gezien sprake is van één
regime.Het landelijk platform krijgt, met het oog op het uitkeren
van een bijdrage in de kosten, de taak scholen te (doen) erkennen als leerbedrijf
voor onderwijsberoepen.– examinering:Als de school een groot aandeel in de opleiding krijgt, dan ligt het voor
de hand wanneer het ook een serieuze rol speelt bij de beoordeling, de examinering
van de betrokkene. Hoe moeten scholen invloed hebben op de beoordeling?Voor het in de WEB geregeld beroepsonderwijs geldt dat de opleidingsinstelling
verantwoordelijk is voor de examinering, maar verplicht is het erkende/geaccrediteerde
leerbedrijf daarbij te betrekken. Dat betekent dat bij de beslissing of zodanig
aan de eisen is voldaan dat het getuigschrift kan worden uitgereikt, het oordeel
van dat leerbedrijf moet worden betrokken als
het gaat om de vraag of betrokkene in de beroepspraktijkvorming de afgesproken
eindtermen heeft gerealiseerd (of in termen van het wetsvoorstel Beroepen
in het Onderwijs: heeft aangetoond te voldoen aan de in de praktijk te verwerven/ontwikkelen
competenties).Voor het hoger onderwijs zijn op dit punt geen voorschriften opgesteld.
Desalniettemin ligt het voor de hand dat hogescholen en universiteiten nadrukkelijk
het oordeel van de betreffende scholen meewegen in de afweging of een HO-getuigschrift
kan worden uitgereikt, zeker als het gaat om leerbedrijven die op grond van
objectieve en hoge eisen als leerbedrijf zijn erkend.In de afspraken tussen betrokkene, school en opleiding (leerarbeidsovereenkomst)
zouden, naast afspraken over de taakverdeling (welke competenties worden waar
aangeleerd), ook afspraken over de beoordeling moeten worden gemaakt. Dit
geldt zowel voor ROC's als voor instellingen Hoger Onderwijs in hun samenwerking
met de opleidende scholen.In de leerarbeidsovereenkomsten die ten grondslag liggen
aan «opleiden in de school» zouden afspraken moeten worden opgenomen
over het betrekken van het oordeel van de opleidingsschool in het eindoordeel
voor het getuigschrift. Voor het verstrekken van een bijdrage voor opleiden
in de school is het een noodzakelijke voorwaarde dat die afspraken inderdaad
zijn gemaakt.– bekostiging:Als scholen veel investeren in het opleiden van onderwijspersoneel, dan
voorzien ze mede in een maatschappelijke behoefte. Zeker als onderwijspersoneel
(denk aan zij-instromers, onderwijsassistenten) voor een belangrijk deel is
opgeleid op de werkplek, dan dragen scholen bij aan de personeelsvoorziening,
niet alleen voor de eigen school, maar voor de onderwijssector. Voor een bijdrage
aan deze maatschappelijke taak worden scholen niet bekostigd. Dat doet zich
in het bijzonder voelen bij de opleidende school, wanneer onderwijspersoneel
vertrekt naar een andere school.De overheid richt daarom een voorziening in, waarop scholen een beroep
kunnen doen wanneer zij belangrijk hebben bijgedragen aan de opleiding van
onderwijspersoneel. Het zal een vorm van outputfinanciering worden: het gaat
hier om een bijdrage in de gemaakte kosten. De criteria waaraan voldaan moet
zijn zullen nader worden uitgewerkt. In ieder geval kunnen middelen alleen
beschikbaar komen voor die scholen die als leerbedrijf zijn erkend, die een
rol hebben gespeeld in de beoordeling van de kandidaat en onder de voorwaarde
dat de betreffende opleiding inmiddels met goed resultaat (het getuigschrift)
is afgerond.XNoot1Voor de duidelijkheid: het gaat hier om een kwalificatiestructuur die
meeromvattend is dan de kwalificatiestructuur in de zin van artikel 7.2.4.
van de WEB, waarin een aantal taken, zoals het vaststellen van eindtermen,
helder zijn belegd. Met deze notitie wordt immers beoogd alle voor het primaire
proces relevante onderwijsberoepen in onderlinge samenhang te brengen door
afspraken te maken over competentieprofielen en daaruit volgende bekwaamheidseisen.
De vertaling daarvan naar eindtermen voor het met de WEB geregeld onderwijs,
geschiedt vervolgens door een kenniscentrum krachtens de WEB. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29200-VIII-8.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl