Kiesrechtaangelegenheden; Brief staatssecretaris
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24244, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

13-07-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

24244 nr. 1

28-06-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaam1. Spreiding van gemeenteraadsverkiezingen 1.1 Inleiding1.2 Spreiding verkiezingen provinciale staten1.3 Spreiding gemeenteraadsverkiezingen1.4 Voorlopige conclusies2. Ronselen van volmachtstemmen 2.1 Inleiding2.2 In 1993 getroffen maatregelen2.3 Gegevens over ronselpraktijken2.4 Conclusies3. Uitstel van verkiezingen bij calamiteiten 3.1 Inleiding3.2 Gemeenteraadsverkiezingen3.3 Verkiezingen provinciale staten en Eerste Kamer3.4 Tweede-Kamerverkiezingen3.5 Wenselijkheid wijziging Kieswet en Grondwet3.6 Conclusies4. Overzicht aantal onderwerpen op het terein van het
kiesrechtOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24244Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 37 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 244Kiesrechtaangelegenhedennr. 1BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 28 juni 1995Op het terrein van het kiesrecht zijn momenteel diverse aangelegenheden
van verschillende aard aan de orde. In deze brief wordt ingegaan op een drietal
van deze onderwerpen, namelijk spreiding van gemeenteraadsverkiezingen, ronselen
van volmachtstemmen en uitstel van verkiezingen bij calamiteiten. Voorts is
toegevoegd een overzicht van de stand van zaken met betrekking tot een aantal
onderwerpen die op het terrein van het kiesrecht spelen en waarover te gelegener
tijd met de kamer overleg zal kunnen plaatsvinden. 1. Spreiding van gemeenteraadsverkiezingen 1.1 InleidingBij de verkiezingen voor de gemeenteraden in 1994 kregen vooral landelijke
politieke vraagstukken grote aandacht. Hetzelfde gold voor de provinciale-statenverkiezingen
van 1995. Ook bij eerdere verkiezingen is dit wel geconstateerd. Nog bij de
herziening van de Kieswet in 1989 leidde dit tot een discussie over de vraag
of de gemeenteraadsverkiezingen in de tijd gespreid zouden moeten worden.
Voorstanders van spreiding verwachtten dat als gevolg van spreiding de aandacht
in de verkiezingstijd verlegd zou worden van landelijke naar plaatselijke
onderwerpen. prof. mr. D. J. Elzinga stelde in Binnenlands Bestuur van 24
september 1994 voor om verkiezingen voor gemeenteraden en provinciale staten
te combineren en te spreiden. Ook een combinatie van verkiezingen voor gemeenteraden
en provinciale staten is bij de herziening van de Kieswet overwogen.De toenmalige minister van Binnenlandse Zaken, mw. De Graaff-Nauta, heeft
de Kiesraad verzocht om advies uit te brengen over spreiding van gemeenteraadsverkiezingen
en daarbij tevens aandacht te besteden aan spreiding van gemeenteraadsverkiezingen
in combinatie met het houden van gemeenteraadsverkiezingen en verkiezingen
voor provinciale staten op dezelfde dag. De Kiesraad heeft op
28 december 1994 advies uitgebracht. Dit advies gaat als bijlage hierbij.11.2 Spreiding verkiezingen provinciale statenVan een spreiding van verkiezingen voor provinciale staten ben ik geen
voorstander. Het standpunt van de Kiesraad op dit punt onderschrijf ik. Dat bij de statenverkiezingen ook landelijke belangen een rol spelen,
acht ik onontkoombaar en niet onbegrijpelijk, omdat de leden van provinciale
staten korte tijd na hun verkiezing de leden van de Eerste Kamer kiezen. In
die zin hebben de statenverkiezingen dus ook een landelijk karakter. Juist
ook het feit dat de leden van provinciale staten de leden van de Eerste Kamer
kiezen, maakt spreiding van statenverkiezingen ongewenst. Indien de verschillende
colleges van provinciale staten gespreid in de tijd worden gekozen, zal de
samenstelling van de Eerste Kamer, ervan uitgaande dat de gehele Eerste Kamer
op een bepaald moment wordt gekozen, niet meer actueel zijn. Spreiding van
statenverkiezingen vergt overigens een wijziging van artikel 55 van de Grondwet
waarin is bepaald dat de verkiezing van de Eerste Kamer, behoudens in geval
van ontbinding van de kamer, wordt gehouden binnen drie maanden na de verkiezing
van provinciale staten. Daarnaast kan als bezwaar tegen een combinatie van
verkiezingen voor gemeenteraden en provinciale staten, in navolging van de
Kiesraad, naar voren worden gebracht dat de aandacht die wordt gegeven aan
gemeentelijk-politieke onderwerpen naar verwachting ten koste zal gaan van
de aandacht voor onderwerpen van provinciale politiek. 1.3 Spreiding gemeenteraadsverkiezingenTegenover spreiding van gemeenteraadsverkiezingen sta ik echter, anders
dan de Kiesraad, in beginsel positief. Alvorens dit standpunt te onderbouwen
wil ik benadrukken dat behalve organisatorische maatregelen, zoals spreiding
van verkiezingen, die mogelijk tot effect hebben dat de aandacht bij gemeenteraadsverkiezingen
verschuift van landelijk- naar gemeentelijk-politieke onderwerpen, ook de
houding van landelijke politici zelf daartoe kan bijdragen. Het feit dat landelijke
verkiezingsthema's bij gemeenteraadsverkiezingen in de pers uitvoerig aandacht
krijgen, wordt zeer zeker mede bepaald door landelijke politici die op deze
thema's de aandacht vestigen. Zij doen dit vaak tijdens de gemeentelijke verkiezingscampagnes
waaraan zij zelf actief deelnemen.Dit neemt echter niet weg dat niet moet worden nagelaten om, als dat mogelijk
is, in de structuur gelegen maatregelen te treffen die er naar verwachting
toe leiden dat landelijke verkiezingsthema's een geringere rol gaan spelen
in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen.Naar mijn mening zal een spreiding van gemeenteraadsverkiezingen de animo
van landelijke politici om zelf ook campagne te gaan voeren voor die verkiezingen
en dan nationale thema's aan de orde te stellen, doen afnemen. De kans hierop
is groter naarmate de spreiding groter is. Het zal landelijke politici aan
de tijd ontbreken om steeds weer bij verkiezingen ergens anders in het land
actief te zijn betrokken. Bovenal verwacht ik dat de aandacht van de landelijke
pers voor de gemeenteraadsverkiezingen zal afnemen. Verondersteld mag worden
dat de lokale politici en de lokale media dan meer mogelijkheden zullen hebben
om de gemeentelijk-politieke thema's voor het voetlicht te brengen, zonder
te worden overschaduwd door de belangstelling van de landelijke pers. Dit
kan er toe bijdragen dat lokale politici zich op grond van gemeentelijke politieke
aangelegenheden gekozen weten, waardoor zij een sterkere legitimatie hebben.
De te verwachten effecten zijn afhankelijk van de modaliteiten die voor spreiding
worden gekozen. Ik besef dat de effecten van spreiding er niet automatisch
toe zullen leiden dat kiezers zich in hun keuze alleen of vooral
door plaatselijk-politieke zaken zullen laten leiden. Echter de kans dat zij
met typisch gemeentelijke aangelegenheden tijdens de campagne worden geconfronteerd
en hun aandacht niet wordt opgeëist door landelijk onderwerpen zal toenemen.
Ik stel mij voor dat de verkiezingen zo worden gespreid, dat er elk jaar meerdere
malen gemeenteraadsverkiezingen zijn. Bij de nadere uitwerking zal aandacht
moeten worden besteed aan het aspect van intergemeentelijke samenwerking.Aan spreiding van gemeenteraadsverkiezingen kleven ook nadelen. De Kiesraad
wijst daarop in zijn advies. De Raad geeft aan dat spreiding tot een geringere
opkomst zal kunnen leiden. Dit is moeilijk voorzienbaar. De opkomst bij herindelingsverkiezingen
is over het algemeen genomen niet kleiner dan die bij de reguliere raadsverkiezingen.
Hoewel het bij die verkiezingen veelal gaat om de bijzondere situatie dat
er nieuwe gemeenten wordt gevormd, meen ik op grond van de opkomst bij herindelingsverkiezingen
toch de verwachting te kunnen uitspreken dat spreiding niet zal behoeven te
leiden tot een verlaging van de opkomst voor die verkiezingen.Het is, zoals de Kiesraad stelt, theoretisch mogelijk dat aanhangers van
een partij zich voor de dag van kandidaatstelling in groten getale laten inschrijven
in het persoonsregister van de gemeente, met het oogmerk hun stem in die gemeente
uit te brengen en aldus de stemmenwinst voor de partij van hun voorkeur te
vergroten. Of dit zich in de praktijk zal gaan voordoen betwijfel ik. Mocht
dit wel het geval zijn, dan moeten daartegen maatregelen worden getroffen.Voorts wijst de Kiesraad op het bezwaar dat het gemakkelijker zal zijn
dan thans om een landelijk kopstuk voor diverse gemeenteraadsverkiezingen
te kandideren zonder dat hij van plan is om lid van de gemeenteraad te worden.
Onder de huidige Kieswet dient een kandidaat voor gemeenteraadsverkiezingen
van de plaats waarin hij niet woont, een verklaring af te leggen dat hij voornemens
is zich bij benoeming in de gemeente te vestigen. Indien hij een dergelijke
verklaring meer dan één keer aflegt, wordt zijn naam geschrapt
van de lijst. Dit betekent dat een kandidaat slechts in twee gemeenten kandidaat
kan staan, namelijk in de gemeente waar hij woont en in één
andere gemeente. Aldus wordt voorkomen dat een landelijk kopstuk op alle raadslijsten
van een partij staat, niet met het doel raadslid te worden, maar met het doel
van stemmenwinst. Bij gespreide raadsverkiezingen kan deze regel niet worden
toegepast. Indien dit daadwerkelijk tot problemen leidt kan worden overwogen
aan kandidaten de eis te stellen dat zij op de dag van kandidaatstelling woonachtig
zijn in de gemeente waarvoor de raadsverkiezingen worden gehouden. 1.4 Voorlopige conclusiesAl met al wegen de mogelijke nadelen van spreiding naar mijn mening niet
op tegen het verwachte voordeel van verplaatsing van de aandacht van landelijknaar
gemeentelijk-politieke thema's. Desgewenst ben ik uiteraard bereid met de
verdere voorbereiding van een wijziging van de Kieswet in de hierboven beschreven
zin even pas op de plaats te maken, totdat over het idee van spreiding van
gemeenteraadsverkiezingen met de kamer van gedachten is gewisseld. Ik heb
inmiddels ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten naar haar standpunt
over deze kwestie gevraagd. 2. Ronselen van volmachtstemmen 2.1 InleidingDe toenmalige staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, mw. De Graaff-Nauta,
heeft toegezegd om naar aanleiding van de gemeenteraadsverkiezingen van 1994
de situatie op het punt van het zogenoemde ronselen van volmachtstemmen in
het licht van de getroffen maatregelen om dit verschijnsel tegen te gaan,
te evalueren. Hierbij kom ik deze toezegging na.Bij wet van 30 september 1993 (Stb 1993, 544) is een wijziging van de
Kieswet tot standgekomen met als doel het ronselen van volmachtstemmen tegen
te gaan. In de herziene Kieswet was de regeling voor het stemmen bij volmacht
reeds aanzienlijk aangescherpt. Zo werd het ronselen van volmachtstemmen strafbaar
gesteld en is een aantal andere maatregelen getroffen om het ronselen van
volmachtstemmen te bestrijden, zoals de maatregel dat de gemachtigde de volmachtstem
alleen kan uitbrengen tegelijk met zijn eigen stem.De aanscherping van de regeling van het stemmen bij volmacht in de herziene
Kieswet kon niet beletten dat bij de gemeenteraadsverkiezingen in 1990 opnieuw
stemmen werden geronseld. Deze ronselpraktijken vormden de aanleiding om bij
de wet van 30 september 1993 nieuwe maatregelen te treffen om het ronselen
van volmachtstemmen verder tegen te gaan. 2.2 In 1993 getroffen maatregelenAlvorens op de verzamelde gegevens met betrekking tot ronselpraktijken
bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1994 in te gaan, wil ik kort de maatregelen
de revue laten passeren die bij de wet van 30 september 1993 zijn getroffen.
In de eerste plaats is de delictsomschrijving van artikel Z 8 (voorheen Y
8) van de Kieswet, waarin het ronselen van volmachtstemmen wordt strafbaar
gesteld, gewijzigd en de strafmaat verhoogd. De delictsomschrijving is in
die zin aangescherpt dat naast het op mondelinge wijze benaderen van personen
om hun oproepingskaart af te geven ook het op schriftelijke wijze ronselen
van volmachtstemmen strafbaar is gesteld. De strafmaat bij overtreding van
artikel Z 8 is verhoogd van een boete van de tweede categorie naar een boete
van de derde categorie.Voorts is een aantal bepalingen in de Kieswet opgenomen met het oogmerk
om het onderzoek naar strafbare gedragingen te vergemakkelijken. Zo is aan
de burgemeester in artikel N 13 van de Kieswet de bevoegdheid toegekend de
verzegelde pakken met bij de stemming gebruikte bescheiden, met name oproepingskaarten
en volmachtbewijzen, te openen. De burgemeester is aldus in de gelegenheid
om zo nodig zelf de hiervoor bedoelde bescheiden te bekijken en in staat te
beoordelen of het wenselijk is om aan het openbaar ministerie te verzoeken
een justitieel onderzoek in te stellen. Eveneens nieuw is dat de burgemeester,
nadat onherroepelijk is beslist over de toelating van de gekozen leden tot
het vertegenwoordigende orgaan, bevoegd is om de hiervoor bedoelde verzegelde
pakken ten behoeve van een justitieel onderzoek over te dragen aan de officier
van justitie. Voorheen was het voor de officier van justitie strikt genomen
alleen via strafrechtelijk beslag mogelijk om de beschikking over de verzegelde
pakken te krijgen. Voor de situatie dat een justitieel onderzoek is ingesteld
wordt in artikel N 12, derde lid, van de Kieswet, anders dan voorheen, bepaald
dat niet wordt overgegaan tot vernietiging van de verzegelde pakken voordat
dat onderzoek is afgerond of, indien strafvervolging is ingesteld,
voordat er een onherroepelijke rechterlijke uitspraak is.Aan het vertegenwoordigend orgaan is in artikel V 4, vijfde lid, van de
Kieswet de bevoegdheid toegekend om ten behoeve van het onderzoek van de geloofsbrieven
de verzegelde pakken met de oproepingskaarten en volmachtbewijzen te openen.
Aan de hand hiervan zal bekeken kunnen worden of er mogelijk volmachtstemmen
zijn geronseld, al zal het vertegenwoordigend orgaan op basis van deze bescheiden
bijna nooit tot een definitief oordeel in deze kunnen komen.Naast de al genoemde wijzigingen van de Kieswet zijn ook enkele andere
maatregelen getroffen om het ronselen van volmachtstemmen tegen te gaan. In
een circulaire van november 1993 (Stcrt. 1993, 250) zijn de gemeentebesturen
geïnformeerd omtrent een aantal wijzigingen in de regelgeving op het
terrein van het kiesrecht. De wijzigingen van de Kieswet in verband met het
tegengaan van ronselen van volmachtstemmen zijn hierbij eveneens ter sprake
gekomen. De gemeenten die de mogelijkheid reëel achtten dat er in hun
gemeente zou worden geronseld, werden hierbij verzocht om door middel van
voorlichting aan de kiezers het ronselen van volmachtstemmen tegen te gaan.
Voorts is het model voor de oproepingskaart in die zin gewijzigd, dat voortaan
op de oproepingskaart de waarschuwing dient te worden vermeld dat de oproepingskaart
pas aan iemand anders mag worden meegegeven, nadat de naam van de gemachtigde
is ingevuld. Ten slotte is het openbaar ministerie via de Minister van Justitie
verzocht om ingeval van een vermoeden van het ronselen van volmachtstemmen,
steeds een politie-onderzoek te starten. 2.3 Gegevens over ronselpraktijkenOm een beeld te verkrijgen in hoeverre bij de in maart 1994 gehouden gemeenteraadsverkiezingen
het verschijnsel van het ronselen van volmachtstemmen zich heeft voorgedaan,
is in eerste instantie geïnventariseerd in welke mate daarover berichten
in de pers zijn verschenen of op andere wijze het Ministerie van Binnenlandse
Zaken hebben bereikt. De eerste indruk was reeds dat het ronselen vergeleken
met de vorige verkiezingen op de terugtocht was.Vervolgens heeft de toenmalige staatssecretaris van Binnenlandse Zaken
de burgmeesters van een tiental gemeenten verzocht om aan de hand van een
aantal vragen informatie te verstrekken over (vermeende) onregelmatigheden
rond het stemmen bij volmacht in hun gemeenten. Het betreft de burgemeesters
van de gemeenten Beek, Limmen, Nuth, Rucphen, Sneek, Susteren, Thorn, Veldhoven,
Vlieland en Voerendaal. De keuze van deze gemeenten is gebaseerd op berichten
uit de (regionale) pers en op andere signalen dat er in deze gemeenten onregelmatigheden
met betrekking tot het stemmen bij volmacht zouden hebben plaatsgevonden.
Tevens is de Vereniging van Nederlandse Gemeenten verzocht om informatie te
verstrekken. De vragen waren er met name op gericht om een inzicht te krijgen
in de omvang en vorm van de onregelmatigheden rond het stemmen bij volmacht
na invoering van de nieuwe maatregelen en om te bezien in hoeverre van de
nieuwe bevoegdheden van de burgemeester en de gemeenteraad in de praktijk
gebruik is gemaakt.Uit de gegevens verstrekt door de burgemeesters en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten heb ik voor wat betreft de omvang van de onregelmatigheden het volgende
afgeleid. In de gemeenten Rucphen, Sneek en Susteren is volgens de verstrekte
informatie geen sprake geweest van ronselpraktijken. In deze gemeenten
is derhalve ook niet gebruik gemaakt van de maatregelen die in de Kieswet
zijn opgenomen om het ronselen van volmachtstemmen tegen te gaan. Het navolgende
heeft dan ook alleen betrekking op de overige benaderde gemeenten.In de gemeenten Limmen, Nuth, Thorn en Veldhoven bleek het om één
persoon te gaan, in de gemeenten Beek om drie en in de gemeente Voerendaal
om twee personen waartegen een vermoeden bestond dat deze volmachtstemmen
hadden geronseld. In totaal bestond in deze gemeenten derhalve tegen negen
personen een vermoeden dat deze volmachtstemmen hadden geronseld. In de gemeente
Vlieland betroffen de vermoedens niet alleen ronselpraktijken, maar eveneens
het vervalsen van handtekeningen en het misbruik van oproepingskaarten van
personen die wel in de bevolkingsadministratie van de gemeente Vlieland waren
ingeschreven, maar alleen in het zomerseizoen in de gemeente verbleven (seizoenwerknemers).
In de gemeente Vlieland bestond in totaal tegen vier personen het vermoeden
dat deze onregelmatig hadden gehandeld met oproepingskaarten.In de gemeente Veldhoven heeft het vermoeden dat een persoon volmachtstemmen
had geronseld niet tot een politie-onderzoek geleid, in de overige zes gemeenten
zijn de vermoedens daarentegen wel aanleiding geweest om politie-onderzoeken
te starten. Naar aanleiding van de politie-onderzoeken is in vier gemeenten
tegen in totaal zeven verdachten een strafrechtelijke vervolging door het
openbaar ministerie ingesteld. Het ging hier om één verdachte
uit de gemeente Nuth, één verdachte uit de gemeente Thorn, één
verdachte uit de gemeente Voerendaal en de vier verdachten uit de gemeente
Vlieland. De zaken tegen de overige zes verdachten zijn geseponeerd wegens
gebrek aan bewijs.In de gemeenten Nuth, Thorn en Voerendaal is in alle drie de gevallen
overtreding van artikel Z 8 (ronselen van volmachtstemmen) door de rechtbank
bewezen geacht. De verdachte uit de gemeente Thorn en de verdachte uit de
gemeente Voerendaal zijn veroordeeld tot het betalen van een boete van f 3000
respectievelijk f 1000 (bij niet betaling respectievelijk 30 en 20 dagen
hechtenis). De veroordeelde uit de gemeente Thorn heeft tegen de uitspraak
hoger beroep ingesteld, doch heeft dit later ingetrokken. De veroordeelde
uit de gemeente Voerendaal heeft geen hoger beroep ingesteld. Voor wat betreft
de vorm waarin het ronselen plaatsvond, bleek het in beide gevallen om een
mondelinge benadering van de kiezers te gaan. Uit de door de burgemeester
van Thorn verstrekte informatie kan worden opgemaakt dat de veroordeelde politiek
actief was (ex-wethouder). Niet is gebleken dat de kantonrechter deze omstandigheid
bij zijn beslissing heeft laten meewegen. Voor zover bekend was de veroordeelde
uit de gemeente Voerendaal niet politiek actief. De kantonrechter heeft bij
zijn beslissing gewicht toegekend aan de omstandigheid dat het een directrice
van een bejaardentehuis betrof die uit dien hoofde dagelijks persoonlijk met
de volmachtverleners te maken had.De verdachte uit de gemeente Nuth is vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs.De vier verdachten uit de gemeente Vlieland is valsheid in geschrifte
telastegelegd en niet ronselen van volmachtstemmen, waarvan volgens de eerste
informatie van de burgemeester van Vlieland eveneens sprake zou zijn. Bij
drie van de vier verdachten werd telastegelegd en door de rechtbank bewezen
geacht dat zij ieder op één oproepingskaart (volmachtbewijs)
de handtekening van de volmachtgever hadden vervalst met het oogmerk om deze
als echt te (doen) gebruiken. Het ging hier volgens informatie van de Officier
van Justitie om oproepingskaarten van personen die ten tijde van
de dag van kandidaatstelling en de verkiezingen wel in de bevolkingsadministratie
van de gemeente Vlieland stonden ingeschreven, maar niet in Vlieland verbleven.
De drie verdachten zijn veroordeeld tot een geldboete van f 500, waarvan
de helft voorwaardelijk en de helft onvoorwaardelijk. Voor wat betreft de
hoogte van de straf achtte de rechtbank in alle drie de gevallen van doorslaggevend
belang dat was komen vast te staan dat de stem was uitgebracht conform de
wens van degene aan wie de oproepingskaart was gericht. Tegen de uitspraken
is geen hoger beroep ingesteld. De vierde verdachte in de gemeente Vlieland
is het vervalsen van de handtekeningen van volmachtgevers op twee oproepingskaarten
met het oogmerk om deze als echt te (doen) gebruiken te laste gelegd. Deze
vierde verdachte is door de rechtbank veroordeeld tot het verrichten van onbetaalde
arbeid ten algemene nutte voor de duur van 60 uren en een voorwaardelijke
gevangenisstraf van twee maanden. De rechtbank hechtte hierbij belang aan
het feit dat het kiesrecht van één persoon aan wie de oproepingskaart
was gericht was uitgeoefend in strijd met zijn wens en dat dit ten aanzien
van het kiesrecht van de andere persoon niet onomstotelijk was komen vast
te staan, maar dat wel duidelijk was dat verdachte zich er niet om bekommerd
had of hij handelde in overeenstemming met de wens van betrokkene. Voorts
achtte de rechtbank het hoogst kwalijk dat de verdachte een viertal andere
oproepingskaarten aan derden had uitgedeeld met de kennelijke bedoeling dat
dezen die formulieren als geldige machtigingen bij het stembureau zouden aanbieden.
Zowel de Officier van Justitie als de veroordeelde hebben tegen de uitspraak
hoger beroep ingesteld.Van de vier veroordeelden in de gemeente Vlieland stonden volgens informatie
van de burgemeester er twee op een kandidatenlijst voor de gemeenteraadsverkiezingen.
Eén van deze twee veroordeelden heeft thans zitting in de gemeenteraad.
De twee andere veroordeelden waren alleen lid van een politieke partij. De
rechtbank heeft in zijn uitspraken geen belang gehecht aan de politieke activiteiten
van de verdachten.Voor wat betreft de nieuwe bevoegdheden van de burgemeester en het vertegenwoordigend
orgaan om het onderzoek naar strafbare gedragingen te vergemakkelijken kwam
uit de reacties van de burgemeesters voorts naar voren dat in de gemeenten
Thorn, Vlieland en Limmen de burgemeester de verzegelde pakken met onder meer
de oproepingskaarten en volmachtbewijzen ingevolge artikel N 13 van de Kieswet
ten behoeve van het politie-onderzoek heeft overgedragen aan het openbaar
ministerie. Alleen de burgemeester van Limmen heeft voorafgaande hieraan zelf
de verzegelde pakken met bescheiden geopend. In geen enkele van de benaderde
gemeenten is door de gemeenteraad gebruik gemaakt van de bevoegdheid als bedoeld
in artikel V 4, vijfde lid, van de Kieswet om ten behoeve van het onderzoek
van de geloofsbrieven de verzegelde pakken met onder meer de oproepingskaarten
en de volmachtbewijzen te openen. Kennelijk bestond er bij deze gemeenteraden
geen behoefte om van deze bevoegdheid gebruik te maken. 2.4 ConclusiesHet is niet goed mogelijk om op basis van de hiervoor weergegeven feiten
een exact oordeel te geven over de effectiviteit van de nieuwe maatregelen.
Zo kan in de eerste plaats niet precies aangegeven worden in hoeverre bij
de gemeenteraadsverkiezingen van 1994 een vermindering van het ronselen van
volmachtstemmen is opgetreden ten opzichte van de gemeenteraadsverkiezingen
van 1990 en eerder. Een maatstaf zou kunnen zijn het aantal veroordelingen
dat op basis van het ronselen van volmachtstemmen door de rechter is uitgesproken.
Aan deze maatstaf kleeft echter het bezwaar dat de mogelijkheid bestaat dat
in het jaar 1994 het ronselen door het openbaar ministerie meer
nauwgezet vervolgd is dan in eerdere jaren, hetgeen zijn oorzaak kan vinden
in het hiervoor ter sprake gekomen verzoek aan het openbaar ministerie om
in geval van een vermoeden van het ronselen van volmachtstemmen, steeds een
politie-onderzoek te starten. Een ander bezwaar dat aan een vergelijking op
basis van uitgesproken veroordelingen kleeft is dat de delictsomschrijving
is gewijzigd. Er bestaat echter bovendien geen landelijke registratie van
veroordelingen wegens het ronselen van volmachtstemmen, zodat ik een vergelijking
met eerdere gemeenteraadsverkiezingen alleen kan baseren op mij bekende gegevens.
Volgens deze gegevens, die niet verder teruggaan dan het jaar 1990, zijn er
naar aanleiding van de gemeenteraadsverkiezingen van 1990 in twee gemeenten
12 personen wegens het ronselen van volmachtstemmen veroordeeld tot uiteenlopende
boetes (van f 100 tot f 1000). Een vergelijking op basis van deze
gegevens zou betekenen dat het aantal veroordelingen in ieder geval is gehalveerd.Evenmin valt precies te bepalen in hoeverre een vermoedelijk opgetreden
vermindering van het ronselen van volmachtstemmen ten opzichte van het jaar
1990 toegeschreven kan worden aan de nieuwe maatregelen. Ik acht het niet
uitgesloten dat de veroordelingen na de gemeenteraadsverkiezingen van 1990
door de preventieve werking hiervan hebben bijgedragen aan een afname van
het ronselen van volmachtstemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen in 1994.
Voor zover bekend zijn er in de twee in 1990 betrokken gemeenten bij de afgelopen
verkiezingen in ieder geval geen volmachtstemmen geronseld. Ook is aannemelijk
dat door een combinatie van factoren, waaronder begrepen de veroordelingen
na afloop van de gemeenteraadsverkiezingen van 1990, het ronselen van volmachtstemmen
door steeds meer personen als een onoirbare aangelegenheid wordt beschouwd,
hetgeen eveneens een teruggang in het ronselen teweeg kan hebben gebracht.In ieder geval mag geconcludeerd worden dat de verzamelde gegevens de
algemene indruk van een afneming van het ronselen van volmachtstemmen ondersteunen.
Ik meen dan ook dat de regeling met betrekking tot het misbruik van volmachtstemmen,
althans voorlopig, geen aanscherping meer behoeft. 3. Uitstel van verkiezingen bij calamiteiten 3.1 InleidingNaar aanleiding van de recente watersnood is de vraag gerezen hoe gehandeld
moet worden, wanneer door een plotselinge calamiteit in een deel van het land
op de daarvoor vastgestelde datum geen verkiezingen kunnen worden gehouden.Voor alle periodieke verkiezingen vloeit uit de bepalingen van de Kieswet
voort op welk datum ze worden gehouden. De Kieswet kent geen procedure om
verkiezingen uit te stellen. Dat kan dus alleen door ad hoc een uitstelwet
tot stand te brengen. 3.2 GemeenteraadsverkiezingenUitstel van de gemeenteraadsverkiezingen kan beperkt blijven tot de gemeenten
die door de calamiteit zijn getroffen. Dit heeft zich voorgedaan bij de watersnood
van 1 februari 1953. Op 24 februari werd een wetvoorstel ingediend waarin
bepaald werd dat in door de Minister van Binnenlandse Zaken aan te wijzen
gemeenten de kandidaatstelling en de stemming voor de in dat jaar te houden
gemeenteraadsverkiezingen in afwijking van de Kieswet op nader
door de minister vast te stellen dagen plaats zouden vinden. Dit leidde tot
de wet van 15 april 1953 die in werking trad met ingang van 19 april. De normale
datum van kandidaatstelling (14 april) was toen al verstreken, de normale
dag van de stemming (27 mei) nog niet.De calamiteit kan zich natuurlijk ook zo kort voor de verkiezingen voordoen
dat geen wettelijke voorziening meer kan worden getroffen. In zo'n geval is
er sprake van een feitelijke onmogelijkheid om verkiezingen te houden. Zo
nodig kan de Minister van Binnenlandse zaken die onmogelijkheid feitelijk
vaststellen. Vervolgens zal ook in dit geval bij wet een nieuwe verkiezingsdatum
moeten worden vastgesteld. 3.3 Verkiezingen provinciale staten en Eerste KamerVoor de verkiezingen van provinciale staten ligt de zaak wat gecompliceerder.
In de eerste plaats is er de omstandigheid dat uitstel voor het gehele gebied
van een provincie moet gelden. Een verkiezing volgens het bestaande stelsel
van evenredige vertegenwoordiging is één geheel. In alle gemeenten
binnen de provincie moet de verkiezing dus op dezelfde dag worden gehouden.Een grotere complicatie is dat ingevolge artikel 55 van de Grondwet de
leden van provinciale staten binnen drie maanden na hun verkiezing de leden
van de Eerste Kamer moeten kiezen. Een kort uitstel van de statenverkiezing
in een provincie levert nog geen problemen op. Tussen de dag van de stemming
voor provinciale staten en de dag van kandidaatstelling voor de Eerste Kamer
liggen nu 48 dagen. Die termijn kan voor de betreffende provincies bij wet
verkort worden, zodat kandidaatstelling en stemming voor de Eerste Kamer volgens
het normale schema kunnen verlopen.Anders wordt het wanneer een uitstel van twee maanden of langer noodzakelijk
is. In dat geval zal ook de verkiezing van de Eerste Kamer moeten worden uitgesteld,
want ook die verkiezing moet in het hele land op één dag worden
gehouden. Bij wet is dat overigens allemaal betrekkelijk eenvoudig te regelen.
Die wet kan dan echter in strijd komen met de volgende grondwettelijke bepalingen:– het al genoemde grondwettelijk voorschrift dat de Eerste-Kamerverkiezing
plaatsvindt binnen drie maanden na de verkiezingen van provinciale staten;– het grondwettelijk voorschrift dat de Eerste Kamer een zittingsduur
heeft van vier jaar.Aan die strijd kan alleen worden ontkomen door de verkiezingen van provinciale
staten niet alleen in de getroffen provincies maar in het hele land uit te
stellen. De zittingsduur van alle colleges van provinciale staten wordt dan
langer, en dan geldt artikel 52, tweede lid, van de Grondwet: «Indien
voor de provinciale staten bij de wet een andere zittingsduur dan vier jaren
wordt vastgesteld, wordt daarbij de zittingsduur van de Eerste Kamer in overeenkomstige
zin gewijzigd». Is het echter niet meer mogelijk om tijdig bij wet de statenverkiezingen
in het hele land uit te stellen, dan zal de te treffen wettelijke voorziening
met een beroep op staatsnoodrecht in afwijking van de eerder genoemde grondwetsbepalingen
moeten worden vastgesteld. 3.4 Tweede-KamerverkiezingenBij de Tweede-Kamerverkiezing is, net als bij de Eerste-Kamerverkiezing,
alleen uitstel voor het hele land denkbaar. Ook hier kan het grondwettelijk
voorschrift dat de kamer vier jaar zitting heeft in de knel komen. Afwijking daarvan bij wet is alleen mogelijk, als het een na ontbinding optredende
Tweede Kamer betreft. Overigens is deze afwijkingsmogelijkheid meestal van
toepassing, omdat een Tweede Kamer praktisch altijd door ontbinding aan zijn
eind komt, hetzij een politieke ontbinding, hetzij een ontbinding wegens grondwetsherziening.
Ook in 1994 was dit laatste weer het geval. Maar zo nodig zal ook hier het
staatsnoodrecht te hulp moeten worden geroepen. 3.5 Wenselijkheid wijziging Kieswet en GrondwetIs het wenselijk om in de Kieswet een voorziening op te nemen voor uitstel
van verkiezingen wegens calamiteiten? Mijns inziens niet, om de volgende redenen:a. Het is moeilijk een regeling te bedenken die voor alle gevallen de
meest adequate oplossing geeft. Een algemene regeling zou dus niet veel meer
kunnen inhouden dan een ruime en vage bepaling, gecombineerd met een vergaande
bevoegdheidstoedeling aan de a.m.v.b.-gever of de minister.b. Een regeling ad hoc kan maatwerk leveren. De wetgever bepaalt dan zelf
hoe in het gegeven geval de oplossing moet zijn. Die invloed van de wetgever
is, waar het het houden van verkiezingen betreft, ook op zijn plaats. Zo'n
noodwetje kan – als iedereen meewerkt – betrekkelijk snel richting
Staatsblad worden geloodst (voorbeelden: bodemsanering Lekkerkerk: enkele
dagen vanaf behandeling door ministerraad; Interimwet paspoorten: 12 dagen
vanaf idem).c. Een algemene regeling moet binnen de Grondwet blijven en kan niet a
priori uitgaan van toepassing van staatsnoodrecht. Een afdoende regeling is
dus zonder grondwetsherziening niet goed mogelijk.Is het wenselijk in de Grondwet een opening te maken voor het treffen
van een wettelijke voorziening bij calamiteiten? Hiermee zou de weg worden
ingeslagen van het opnemen in de Grondwet van geschreven staatsnoodrecht.
Bij de Grondwetsherziening van 1983 is besloten hiertoe niet over te gaan
op grond van de overweging dat bepalingen van staatsnoodrecht ofwel ontoereikend
ofwel te ingrijpend zullen zijn en dat ze het gevaar opleveren van misbruik.
Een citaat uit het eindrapport van de Staatscommissie-Cals/Donner, overgenomen
door de regering: «Het gevolg van het geen melding maken in de Grondwet
van de mogelijkheid van afwijking bij staatsnood zal zijn dat in geval van
staatsnood, wanner het niet anders kan, aan bepaalde voorschriften voorbij
moet worden gegaan, maar dat dan ook alle betrokkenen zich bewust zullen zijn
dat dit inconstitutioneel gedrag slechts te rechtvaardigen is voor zover het
onvermijdelijk is, en dat de afwijking slechts zo klein mogelijk moet blijven.
In stilzwijgen van de Grondwet zit, zo gezien, een waarborg dat niet onverantwoord
een beroep op staatsnood zal worden gedaan.» Dit standpunt kan nog steeds
onderschreven worden. 3.6 ConclusiesDe conclusie op grond van het bovenstaande is:– Het verdient geen aanbeveling een algemene wettelijke voorziening
te treffen voor uitstel van verkiezingen in geval van calamiteiten.– Evenmin is het wenselijk in de Grondwet een bepaling op te nemen
om voor een dergelijke situatie van grondwetsbepalingen te kunnen afwijken. 4. Overzicht aantal onderwerpen op het terein van het
kiesrechtTenslotte volgt hieronder ter informatie van de kamer nog een overzicht
van een aantal onderwerpen op het terrein van het kiesrecht waarover te gelegener
tijd, al dan niet naar aanleiding van een wetsvoorstel, overleg met de Tweede
Kamer zal kunnen plaatsvinden.a. In voorbereiding is een verzamelwetsvoorstel tot wijziging van de Kieswet
dat de volgende punten omvat:– een soepeler regeling van de datum van verkiezingen;– verlenging van de openingstijden van stembureaus;– verhoging van het aantal ondersteuningsverklaringen voor indiening
van een kandidatenlijst;– regeling van de positie van waarnemers bij verkiezingen;– regeling van de machtiging tot het verrichten van benoemingshandelingen.Het verzamelwetsvoorstel zal zo spoedig mogelijk na de zomer aan de ministerraad
worden gezonden.b. Hiernaast worden de volgende afzonderlijke wetsvoorstellen tot wijziging
van de Kieswet voorbereid:– implementatie van de richtlijn van de Europese Unie betreffende
deelname aan de gemeenteraadsverkiezingen door onderdanen van de Unie in de
lid-staat van verblijf (dit voorstel is inmiddels aan de ministerraad gezonden);– verbetering van de regeling inzake deelneming aan de verkiezingen
door Nederlanders in het buitenland (dit voorstel zal in het najaar van 1995
aan de ministerraad worden gezonden);– aanpassing van de Kieswet in verband met de invoering van de Wet
gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens (dit voorstel zal zo spoedig
mogelijk na de zomer aan de minsterraad worden gezonden);– tijdelijke vervanging van zwangere volksvertegenwoordigers (indien
het desbetreffende grondwetsherzieningsvoorstel in tweede lezing door de Staten-Generaal
wordt aanvaard. De behandeling in de Eerste Kamer zal na het zomerreces plaatshebben.)c. Medio september a.s. wordt adviezen van de Kiesraad verwacht over het
zogenaamde gefaseerd electronisch stemmen en inzake het mogelijk maken van
mobiele stembureaus.d. Ter uitvoering van een toezegging aan de Tweede Kamer gedaan bij de
behandeling van het wetsvoorstel inzake mentorschap voor meerderjarigen zal
de kamer in het najaar van 1995 een nota worden gezonden betreffende enkele
aspecten van het kiesrecht van wilsonbekwamen.e. De volgende onderwerpen zijn in behandeling bij de Ministeriële
commissie staatkundige vernieuwing en zullen via dat traject met de kamer
worden besproken:– wijziging van het kiesstelsel;– uitbreiding van het kiesrecht voor niet-Nederlanders.f. Een nota inzake het tijdstip van toetsing van de vereisten voor het
passief kiesrecht (kamerstuk 23 702) is op 29 april 1994 aan de Tweede
Kamer aangeboden. Een reactie van de kamer op deze nota wordt afgewacht.De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken,J. Kohnstamm XNoot1 Ter inzage gelegd bij de afdeling Parlementaire Documentatie. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24244-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl