Financieel jaarverslag van het Rijk 2004; Financieel jaarverslag van het Rijk
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30100, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

10-05-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

30100 nr. 1

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamNetto-kaderuitgaven: € 183,9 miljardBelastingen, premies en gasbaten, op emu-basis: € 176,1
miljardBelastingontvangsten van het Rijk in 2004: € 106,1
miljardUitgaven van het Rijk in 2003: € 142,2 miljardVoorwoordInhoudsopgave1. Speerpunten van beleid 1.1 De inzet van het kabinet in perspectief1.2 Economie en arbeidsmarktEconomisch beleidSociale zekerheid en arbeidsmarkt1.3 Onderwijs, kennis en innovatieOnderwijsKennis en innovatie1.4 Veiligheid1.5 Zorg1.6 Openbaar bestuur1.7 Immigratie en integratie1.8 Ruimte, wonen, natuur en milieuRuimteWonenMilieuNatuur1.9 Mobiliteit en infrastructuur1.10 InternationaalVrede en veiligheidOntwikkelingssamenwerking2. De Nederlandse economie en het budgettaire beeld2.1 De Nederlandse economie in 2004Figuur 2.1.1 Cumulatieve verandering van de Nederlandse
concurrentiepositie vanaf 1996; (basisjaar 1996, + is een verbetering). Bron:
CPBFiguur 2.1.2 Participatiegraad 20–64 jaar (in %).
Bron: CPB2.2 Ontwikkeling budgettair beeldFiguur 2.2.1 Ontwikkeling EMU-saldo met en zonder beleid
(in %BBP)Figuur 2.2.2 EMU-saldo Nederland en Eurogebied (in % BBP)2.2.1 UitgavenontwikkelingRijksbegroting in enge zinMacrobijstellingenOverige mee- en tegenvallersBeleidSZAMacrobijstellingenOverige mee- en tegenvallersZORGMacrobijstellingenOverige mee- en tegenvallersBeleid2.2.2 InkomstenLasten en totale ontvangstenBelastingenFiguur 2.2.3 Progressiefactor belastingen op kasbasisPremies2.2.3 EMU-saldo en EMU-schuldEMU-saldoEMU-schuldEMU-saldo lokale overheidEMU-saldo t.o.v. 2003EMU-saldo en EMU-schuld in internationaal perspectiefFiguur 2.2.4: Het EMU-saldo in Europees perspectief (in
% BBP)Figuur 2.2.5: De EMU-schuld in Europees perspectief (in
% BBP)3. Financieel Management3.1 Inleiding3.2 Rechtmatigheid en financieel beheer in 2004Figuur 3.2.1 Rechtmatigheid van de uitgavenFiguur 3.2.2 Ministeries met een goedkeurende accountantsverklaring3.3 Ontwikkeling baten-lastenstelsel en VBTB-evaluatie3.4 Instellingen op afstand van het RijkToezichtvisies en toezichtarrangementenBeter inzicht in rechtmatigheidFiguur 3.4.1 Aantal RWT's zonder rechtmatigheidsverklaringReviewbeleid3.5 IBO regeldruk en controletorenRisicomanagementBedrijfsvoeringsparagraafAuditfunctieAuditcommittee3.6 ConclusieBijlage 1 Rijksrekening van uitgaven en ontvangstenBijlage 2 Saldibalans van het rijk 2004Toelichting op de saldibalans van het Rijk.Ad 1) Uitgaven ten laste van de begrotingAd 2) Uitgaven buiten begrotingsverband(intra-comptabele
vorderingen)Ad 3) Liquide middelenAd 4) Saldo geldelijk beheer van het RijkAd 5 en 16) Openstaande rechtenAd 6 en 17) Extra-comptabele vorderingen op derdenAd 7 en 18) Extra-comptabele schulden op derdenAd 8 en 19) VoorschottenAd 9 en 20) Openstaande verplichtingenAd 10 en 21) DeelnemingenAd 11 en 22) GarantiesAd 12) Ontvangsten ten gunste van de begrotingAd 13) Ontvangsten buiten begrotingsverband(intra-comptabele
schulden)Ad 14) Saldi begrotingsfondsenAd 15) Saldi begrotingsreserveBijlage 3 Staatsbalans 2004Inleiding StaatsbalansStaatsbalans per 31 december 2004AlgemeenOpstelling Staatsbalans volgens ESR 1995Ontwikkeling staatsvermogenConsolidatiekringToelichting op de afzonderlijke balanspostenA Niet-financiële activaA1 Winstrechten minerale reservesA2 Overige niet-financiële activaB VorderingenB1 Chartale en girale betaalmiddelenB2 Verstrekte langlopende leningenToelichting op verstrekte langlopende leningenB3 Aandelen en overige deelnemingenToelichting op deelnemingen in Nederlandse ondernemingen
(a.)Toelichting op deelnemingen in internationale instellingen
(b.)B4 Handelskredieten en transitorische postena. Overlopende activab. Vorderingen uit hoofde van contracten e.d., waar tegenover
verplichtingen staanc. Vorderingen verband houdende met vooruitbetalingen
inzake langlopende projectene. Overige vorderingenC SchuldenC1 Munten in omloopC2 Dutch Treasury Certificates (DTC's)C3 StaatsobligatiesC4 Onderhandse staatsleningenC5 Overige leningen op lange termijnC6 Militaire pensioenenC7 Handelskredieten en transitorische postena. Overlopende passivab. Verplichtingen uit hoofde van contracten e.d., waartegenover
vorderingen staanc. OverigVoorwaardelijke verplichtingenOverzicht supplementenLijst van gebruikte termen en hun betekenisAOW-spaarfondsApparaatsuitgavenAutomatische stabilisatieBaten-lastenstelselBelastinguitgavenBeleidsintensiveringenBruto Binnenlands Product (BBP)Bruto Nationaal Product (BNP)BudgetdisciplinesectorConsolidatieContractloonDerdenrekeningenDienst die een baten-lastenstelsel voertDiergezondheidsfondsEconomische en Monetaire Unie (EMU)EindejaarsmargeEMU-saldoEMU-schuld(-quote)Europees Systeem van nationale en regionale Rekeningen
(ESR)FinancieringssaldoFonds Economische Structuurversterking (FES)Geharmoniseerd BBPGemeentefondsHomogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS)IJklijnInfrastructuurfondsInterdepartementaal beleidsonderzoek (IBO)In- en (uit)verdieneffectenLastenverlichting (en -verzwaring)Leen- en depositofaciliteitLoonbijstellingManagement Control SysteemNajaarsoverlegNationale RekeningenNetto-uitgaven Rijksbegroting in enge zinNetto-uitgaven Sociale Zekerheid en ArbeidsmarktbeleidNetto-uitgaven ZorgsectorNiet-belastingontvangstenPrijsbijstellingProgressiefactorProvinciefondsRechtspersoon met een Wettelijke Taak (RWT)Reële disconteringsvoetSociale fondsenStaatsbalansVan Beleidsbegroting tot Beleidsverantwoording (VBTB)Vermoedelijke UitkomstenVoorjaarsnotaVoorlopige RekeningZelfstandig Bestuursorgaan (ZBO)AfkortingenlijstTrefwoordenregister
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30100Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 240 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 100Financieel jaarverslag van het Rijk 2004nr. 1FINANCIEEL JAARVERSLAG VAN HET RIJKAangeboden 18 mei 2005Netto-kaderuitgaven: € 183,9 miljardBelastingen, premies en gasbaten, op emu-basis: € 176,1
miljardBelastingontvangsten van het Rijk in 2004: € 106,1
miljardUitgaven van het Rijk in 2003: € 142,2 miljardVoorwoordIn dit Financiële Jaarverslag van het Rijk legt het kabinet verantwoording
af over de voortgang die in 2004 is bereikt met de realisatie van de kabinetsdoelstellingen.
Mede naar aanleiding van inspanningen en verzoeken van de Tweede Kamer, zet
het kabinet weer een belangrijke stap in de richting van een concreter en
toegankelijker jaarverslag. Omdat het kabinet de ambitie heeft om de tijd
van dikke begrotingen en jaarverslagen achter ons te laten, worden de aanvullende
gegevens – vorig jaar B-bijlagen genoemd – niet op papier, maar
overzichtelijk via het internet aangeboden (www.minfin.nl/fjr2004).De verwachting in 2003 was dat de economische groei in Nederland in 2004
slechts 1% zou zijn. Vooral door de positieve ontwikkeling van de Nederlandse
export, die het gevolg was van een sterke aantrekkende wereldhandelsgroei,
is in 2004 een hogere groei gerealiseerd (van 1,4%). Begin 2004 dreigde het
EMU-saldo – net als in 2003 – boven de 3% Europese tekortnorm
uit te komen. De verslechtering is met extra maatregelen het hoofd geboden,
waardoor het feitelijke EMU-tekort in 2004 op -2,3% BBP uitkwam. Aanhaken
bij het herstel van de wereldeconomie is nu de opgave.Terugblikkend op 2004 constateert het kabinet dat de uitvoering van de
hervormingsagenda op koers ligt. Meer werk, een beter functionerende overheid
en meer veiligheid kunnen hiermee worden gerealiseerd.Gerrit ZalmMinister van FinanciënInhoudsopgave1.Speerpuntenvan beleid71.1.De inzet van het kabinet in
perspectief71.2.Economie en arbeidsmarkt81.3.Onderwijs, kennis en innovatie111.4.Veiligheid131.5.Zorg151.6.Openbaar
bestuur161.7.Immigratie en integratie171.8.Ruimte, wonen, natuur en milieu181.9.Mobiliteit en infrastructuur211.10Internationaal22   2.De Nederlandse economie en
het budgettaire beeld262.1.De Nederlandse
economie in 2004262.2.Ontwikkeling budgettaire beeld292.2.1.Uitgavenontwikkeling322.2.2.Inkomsten362.2.3.EMU-saldoen EMU-schuld39   3.Financieel management443.1.Inleiding443.2.Rechtmatigheiden financieel
beheer in 2004453.3.Ontwikkeling baten-lastenstelsel en VBTB-evaluatie493.4.Instellingen op afstand van het
Rijk493.5.IBO regeldruk en controletoren513.6.Conclusie53   Bijlagen Bijlage 1. Rijksrekening
van uitgaven en ontvangsten54Bijlage 2. Saldibalans van
het Rijk 200456Bijlage 3. Staatsbalans 200459   Overzicht supplementen72Lijst van termen en hun
betekenis73Afkortingenlijst77Trefwoordenregister801. Speerpunten van beleid 1.1 De inzet van het kabinet in perspectiefDe inzet van het kabinet is een levende democratie, een veiliger samenleving,
een sterke economie en een slagvaardige overheid, samengevat in het motto
«Meedoen, meer werk, minder regels». Deze doelen geven richting
aan een ambitieuze hervormingsagenda. In het eerste volle jaar van dit kabinet
is hier voortvarend aan gewerkt. Ook het voorzitterschap van Nederland van
de Europese Unie vergde een grote inzet van vele betrokkenen, en leidde tot
ondertekening van een nieuw grondwettelijk verdrag dat ertoe zal leiden dat
de EU effectiever en transparanter wordt en betere mogelijkheden biedt voor
stabiliteit, veiligheid en welvaart. Het kabinet is van oordeel dat de uitvoering
van het beleidsprogramma op de meeste punten op koers ligt. Dit is niet alleen
dankzij de inspanningen van het rijk, maar ook dankzij iedereen die werkzaam
is in de publieke sector. In de volgende paragrafen wordt dit nader toegelicht.
Bij een aantal voornemens zijn de concrete resultaten op dit moment wat minder
zichtbaar, omdat deze nog de vorm hebben van beleidsplannen en door de Staten-Generaal
goed te keuren wetgeving. Dit geldt bijvoorbeeld voor de zorgwetgeving en
het mobiliteitsbeleid. Volledige realisatie van het beleidsprogramma vergt
meer tijd.Uitvoering van het kabinetsbeleid vindt niet in een maatschappelijk vacuüm
plaats, maar in een dynamische omgeving. In 2004 is Nederland geconfronteerd
met belangrijke ontwikkelingen. Allereerst kwam de terreurdreiging dichtbij
huis door de aanslagen in Madrid, de moord op Theo van Gogh en de verdere
nasleep hiervan. In de tweede plaats is het economisch herstel achtergebleven
bij het groeipad dat in het Hoofdlijnenakkoord is verondersteld. In de derde
plaats hebben de hervormingsplannen van het kabinet, met name op het terrein
van de vervroegde pensionering, discussie en protest uitgelokt.Deze ontwikkelingen zijn voor het kabinet geen reden geweest de centrale
doelstellingen van het beleid bij te stellen. De ontwikkelingen onderstrepen
juist het grote belang ervan. De terreurdreiging plaatst het streven naar
een levende democratie en een veiliger samenleving in een breder perspectief.
Het gaat niet meer alleen om bestuurlijke vernieuwing en de strijd tegen conventionele
criminaliteit, hoe belangrijk die doelen ook blijven, maar vooral om de bescherming
van de democratie en de open samenleving. Enerzijds heeft dit om harde maatregelen
gevraagd tegen extremisme. Anderzijds wil het kabinet stigmatisering en polarisatie
langs etnische of religieuze scheidslijnen tegengaan. Het kabinet is daarom
de dialoog aangegaan met organisaties van allochtone burgers. Het kabinet
is tevens van mening dat het nieuwe inburgeringsbeleid een belangrijk middel
is om de integratie te bevorderen.Uitvoering van de hervormingsagenda en gezonde overheidsfinanciën
zijn van groot belang voor de economische ontwikkeling op lange termijn. In
een vergrijzende samenleving met een levensverwachting die boven de 80 ligt,
en ook de komende decennia zal blijven stijgen, is een arbeidsparticipatie
van minder dan 40% voor 55–64 jarigen en minder dan 20% voor de groep
60–64 jarigen onhoudbaar. Hervormingen kunnen echter niet succesvol
zijn zonder voldoende draagvlak. Het kabinet voerde daarom vanaf 2003 intensief
overleg met de sociale partners, wat in november 2004 resulteerde in een Sociaal
Akkoord. Kern van dit akkoord is meer ruimte voor de levensloopregeling en
een WAO-hervorming die dichter ligt bij de wens van de partners, in ruil voor
substantiële loonmatiging, instemming met het onaantrekkelijker maken
van vervroegd uittreden en een uitkering bij ziekte van niet meer dan 170%
over de eerste twee ziektejaren tezamen.2004 was een turbulent jaar. Het beeld van 2004 wordt bepaald door de
negatieve kanten van de internationale verwevenheid. Er zijn geluiden in de
samenleving die oproepen om ons hieraan te onttrekken. Dat is niet alleen
onmogelijk, maar het is ook onwenselijk. De globalisering biedt namelijk grote
kansen. In historisch perspectief is Nederland daarvan altijd een goed voorbeeld
geweest. Ons relatief zeer hoge welvaartspeil en onze cultuur zijn in belangrijke
mate te danken aan de Nederlandse traditie van openheid en het vermogen in
te spelen op nieuwe kansen. Ook nu zijn die kansen er: de opkomst van Azië,
de toetreding tot de EU van tien nieuwe landen en de introductie van nieuwe
technologieën om slechts enkele trends te noemen. Waar het nu op aankomt,
is om te handelen in de geest van die traditie. Dat is de inzet van de hervormingsagenda
van het kabinet.1.2 Economie en arbeidsmarktEconomisch beleidHet herstel van de concurrentiekracht van de Nederlandse economie trad
in 2004 nog niet op. Een structureel EMU-saldo van - 0,5% BBP in 2007
behoort nog steeds tot de mogelijkheden. De administratieve lasten zijn verlaagd
en verdere reducties zijn afgesproken, waarmee meer ruimte aan het bedrijfsleven
wordt gegeven.herstel concurrentiekracht• De Nederlandse economie kon in 2004 als gevolg van de sterk verslechterde
concurrentiepositie onvoldoende profiteren van de sterke wereldhandelsgroei.
De werkgelegenheid nam in 2004 per saldo af en het beoogde herstel van de
concurrentiekracht trad nog niet op. Dit werd vooral veroorzaakt door de waardestijging
van de euro. Hoofdstuk 2 geeft een uitgebreide beschouwing over de economische
ontwikkeling. Het Sociaal Akkoord dat in november 2004 werd overeengekomen,
maakt de noodzakelijke loonmatiging en maatregelen ter vergroting van de arbeidsdeelname
mogelijk, zodat de concurrentiepositie kan verbeteren. Ook het algemene kabinetsbeleid
en de in de Groeibrief uiteengezette strategie om het groeivermogen te versterken,
dragen bij aan verbetering van de concurrentiepositie. Hierbij kan gedacht
worden aan verlaging van de vennootschapsbelasting en de verderop in dit hoofdstuk
beschreven acties om het innovatief vermogen te versterken.EMU-saldo• Het kabinet richt zich op een structureel EMU-tekort van ten hoogste
½% BBP in 2007. Het structureel saldo is in 2004 uitgekomen op – 1,2%
BBP. Dit betekent een daling ten opzichte van 2003 met 0,9%-punt. Het feitelijk
EMU-tekort kwam in 2004 uit op – 2,3% BBP.administratieve lastenvermindering• Het streven om administratieve lasten voor het bedrijfsleven in
2007 met 25 procent te verminderen is concreet ingevuld. Daarnaast
is per departement een lastenplafond vastgesteld, om de administratieve lasten
beter in de hand te kunnen houden. In 2004 is een vermindering van ongeveer
930 miljoen euro gerealiseerd (zie tabel), onder meer door elektronische winstaangifte
en aangifte omzetbelasting, wijziging waterleidingbesluit Legionella, certificeringregeling
Arbo-diensten en afschaffing van machtigingen in de Ziekenfondswet. Door bijvoorbeeld
de versnelling van de vereenvoudiging van de mestadministratie, kwam de lastenvermindering
hoger uit dan de 750 miljoen euro die eerder werd verwacht.Tabel 1.2.1 Realisatie administratieve
lastenverlichting (x € miljoen)Cumulatief t/m 2004AL (totaal)FinanciënSZWVWSJustitieVROMV&WEZLNVOCWBZKReductie103843924751636953308400Toename10742141.00,021341020Saldo (afname)9313972335063495026830– 20liberalisering netwerksectoren• Het kabinet streeft ernaar om door middel van liberalisering, toezicht
en borging van publieke belangen de tevredenheid van burgers over netwerksectoren
te verbeteren en de prestaties te verbeteren. Per 1 juli 2004 is de liberalisering
van de energiemarkt afgerond. Iedere klant kan nu een leverancier kiezen en
is niet meer gebonden aan één partij. Eind juli 2004 is na onderzoek
gebleken dat 86 procent van de respondenten bekend was met de liberalisering
van de energiemarkt. In mei 2004 is onderzocht in hoeverre consumenten hebben
overwogen te switchen. Daaruit is gebleken dat ruim 13 procent van de respondenten
overwoog over te stappen. De splitsing van de Gasunie en van de regionale
energiebedrijven is verder voorbereid om daarmee de voorzienings- en leveringszekerheid
te verbeteren. In 2007 moeten de hierna genoemde sectoren in de top 5 van
Europa staan. De meest recente scores zijn (eind 2002, monitor Europese Commissie):
Gas (3e plaats), Post (8e plaats), Elektriciteit, Vaste telefonie (9e plaats)
en Mobiele telefonie (11e plaats). De gegevens over 2004 zijn nog niet beschikbaar.kwaliteit ondernemersbestuur• Beursgenoteerde ondernemingen gaan over grote geldstromen en moeten
daarom goed worden bestuurd. Om de kwaliteit van het ondernemersbestuur te
verbeteren en zo internationaal in de kopgroep voor «rechten en plichten»
en «transparantie en kwaliteit» te komen, is de Nederlandse Corporate
Governance («code Tabaksblat») wettelijk verankerd. Daarnaast
is eind 2004 de Wet tot aanpassing van de structuurregeling ingegaan. Hiermee
zijn nieuwe rechten voor aandeelhouders vastgelegd, waaronder de goedkeuring
bij belangrijke bestuursbeslissingen zoals grote overnames. Het resultaat
is dat Nederland in de in maart 2005 door Governance Metrics International
(New York) uitgebrachte «corporate governance rating» nu voldoende
scoort. Nederland maakt een sprong in waardering van een 4.2 naar een 6.45
score, en staat daarmee na onder meer een aantal Angelsaksische landen nummer
6 in de wereld, en nummer 1 van continentaal Europa.Sociale zekerheid en arbeidsmarktIn 2004 lag de nadruk op het bevorderen van het effectieve arbeidsaanbod
om de arbeidsdeelname te vergroten. De modernisering van het bijstands- en
reïntegratiebeleid is in 2004 gerealiseerd. Na verschillende onderhandelingsrondes
is in november 2004 het Sociaal Akkoord afgesloten. Daardoor kunnen de plannen
voor een activerender WAO en WW verder worden uitgewerkt.WAO-instroom• In 2004 was er een historisch lage instroom van 59 000 WAO-uitkeringen
(zie tabel) en de uitstroom bedroeg 79 000 uitkeringen. Het WAO-bestand
daalde onder andere hierdoor tot ca. 765 000 uitkeringsgerechtigden.
Dit komt door de Wet Verbetering Poortwachter, de financiële prikkels
voor werkgevers (Pemba) en de aankondigingseffecten van de herziening van
de WAO. De extra financiële prikkels voor werkgevers en werknemers (te
weten twee jaar loondoorbetaling bij ziekte respectievelijk het tegengaan
van ongewenste inkomensaanvullingen via de CAO) en de verscherping van de
toegangscriteria voor de WAO leveren een extra bijdrage aan verdere instroombeperking.
De doelstelling om de instroom van volledig en duurzaam arbeidsongeschikten
in de (nieuwe) WAO vanaf 2006 te beperken tot maximaal 25 000, is dichterbij
gekomen.Tabel 1.2.2 Ontwikkeling WAO (x
duizend)Indicatoren200220032004WAO-bestand802786765WAO-instroom926659w.v. volledig arbeidsongeschikt*523835* Het huidige stelsel kent volledig en niet-volledig arbeidsongeschikten.
De nieuwe WAO (WIA) maakt ook onderscheid naar duurzaam en niet-duurzaam volledig
arbeidsongeschikten.reïntegratie naar werk• Bij reïntegratie naar werk is het streven de uitstroom naar
reguliere arbeid, door deelname aan een reïntegratietraject, met een
kwart te laten stijgen (percentage 2007 ten opzichte van 2004). Belangrijk
onderdeel is de invoering van de Wet Werk en Bijstand, die gemeenten per 1 januari
2004 de prikkels én de instrumenten geeft om het bijstandsvolume te
beperken. Als de evaluatie in 2006 gereed is wordt duidelijk hoe de effectiviteit
van het reïntegratiebeleid scoort. Tussentijdse monitoring laat zien
dat in het merendeel van de gemeenten 10 à 15 procent van de trajecten
een duurzame baan tot resultaat heeft. De ervaringen uit het eerste WWB-jaar
zijn positief: de wet heeft bijgedragen aan stabilisatie van het aantal bijstandsgerechtigden
in 2004. Gelet op de sterke stijging van de werkloosheid met zo'n 20 procent
ten opzichte van 2003 werd rekening gehouden met een stijging van het aantal
bijstandsuitkeringen. De veel geringere stijging van het bijstandsvolume,
met minder dan 5 procent ten opzichte van 2003, volgt mede uit de nadruk van
gemeenten op strakkere handhaving en het voorop stellen van toeleiding naar
werk (werken-eerst-principe), en uit de verbeterde samenwerking tussen CWI,
UWV en gemeenten.arbeidsparticipatie ouderen• Om de arbeidsparticipatie van ouderen (55–64 jaar) te laten
toenemen tot 40 procent in 2007 zijn concrete stappen gezet:– Introductie werkgeverspremiekorting voor het in dienst hebben
van oudere werknemers,– Sollicitatieplicht voor nieuwe WW- en WWB-gerechtigden van 57,5
jaar en ouder,– Vervroegd uittreden wordt financieel onaantrekkelijker gemaakt.
Dit is neergelegd in de wet VPL die onder meer de afschaffing van de fiscale
faciliëring van VUT en prepensioen regelt.De participatiegraad van ouderen (55–64 jaar) bedroeg in 2003 39
procent en steeg in 2004 naar 40 procent, terwijl de totale participatiegraad
in 2004 gelijk bleef. Naar de huidige inzichten komt de arbeidsdeelname van
ouderen in 2007 rond de 43 procent uit. Het streven om de arbeidsdeelname
te laten stijgen tot 50 procent in 2020 lijkt haalbaar.arbeid en zorg combineren• Het kabinet heeft zich ten doel gesteld de combinatie van arbeid
en zorg voor werknemers te vergemakkelijken. Het kabinet wil de groep werknemers
die wel wil combineren, maar dat feitelijk (nog) niet doet, met 25 procent
verkleinen. Een goede stap hiertoe is de nieuwe Wet kinderopvang (WK), die
1 januari 2005 in werking trad. Kinderopvangvoorzieningen krijgen daardoor
een vraaggestuurd karakter. Daarnaast moet de levensloopregeling (wet VPL)
per 1 januari 2006 het voor werknemers beter mogelijk maken om werk,
zorg- en andere activiteiten te combineren.1.3 Onderwijs, kennis en innovatieOnderwijsHet afgelopen jaar stond in het teken van de start met de vermindering
van het aantal regels en het vergroten van de ruimte voor onderwijsinstellingen.
Verder daalde in 2004 het aantal schoolverlaters, en kwam er na de moord op
een docent meer aandacht voor een veilig schoolklimaat.tegengaan voortijdig schoolverlaten• Eén van de speerpunten is om zoveel mogelijk mensen te laten
meedoen aan onderwijs. Voortijdige schoolverlaters lopen een groot risico
om maatschappelijk en economisch buiten spel te komen staan. Doelstelling
is het voortijdig schoolverlaten in 2006 te verminderen met 30 procent ten
opzichte van 2002. Het jaar 2003 gaf een daling van het aantal voortijdig
schoolverlaters te zien met 10 procent tot zo'n 64 duizend. Over 2004 zijn
nog geen realisatiecijfers beschikbaar. Afgelopen jaar zijn via pilotprojecten
«good practices» en valkuilen geïdentificeerd. Als de trend
zich voortzet ligt realisatie van de doelstelling binnen bereik.• De moord in januari 2004 op een docent van het Terra College leidde
tot meer aandacht voor een veilig schoolklimaat en opvang van risicoleerlingen.
Een plan van aanpak met maatregelen is in mei 2004 naar de Tweede Kamer gestuurd.
Scholen krijgen vanaf 2005 extra geld voor leerlingbegeleiding en extra plaatsen
voor zeer moeilijk opvoedbare kinderen (zmok) komen beschikbaar.meer mensen in het onderwijs• Het kabinet streeft ernaar meer mensen in het onderwijs te laten
werken, om het verwachte tekort aan onderwijspersoneel in het primair en voortgezet
onderwijs te verminderen van 10 400 voltijdbanen tot 2 200 in 2007.
In 2004 daalde het lerarentekort sterker dan verwacht. Het lage aantal vacatures
(zie tabel) maakt duidelijk dat er in 2004 praktisch geen tekort was. De al
enkele jaren slechte conjuncturele situatie heeft hier zeker aan bijgedragen.
Het bereiken van de doelstelling voor 2007 is mede afhankelijk van de totale
economische en arbeidsmarktontwikkelingen. Op dit moment ligt de doelstelling
binnen bereik, doordat de sector profiteerde van de aanhoudende macro-werkloosheid:
meer mensen waren beschikbaar voor werk in het onderwijs. Het grote aantal
leraren dat de komende jaren met pensioen gaat, maakt het streven onverminderd
belangrijk. Om voldoende personeel te kunnen blijven aantrekken is het volgende
ondernomen:– vergroten van de samenwerking in de regio, professionalisering
van scholen en versterking van het personeelsbeleid;– het opleidingsstelsel wordt vernieuwd;– convenanten met werkgeversorganisaties geven ruimte voor extra
beloning van schoolleiders en maken beloningsdifferentiatie in het VMBO mogelijk.Tabel 1.3.1 Schoolverlaters, aantal werkenden
en vacatures (x duizend)Indicatoren200220032004Voortijdig schoolverlaters7064nbWerkenden in PO/VO (fte)205211212Aantal openstaande vacatures PO/VO2,41,10,7minder regels, meer ruimte• Minder regels, meer ruimte en een heldere verantwoording is een
ander speerpunt. Samen met leraren, leerlingen, bestuurders en ouders zijn
plannen voor de onderwijssectoren opgesteld (bekend als Koers PO, Koers VO,
Koers BVE en het HOOP). Het ministerie van OCW zal zich zoveel mogelijk beperken
tot wát er bereikt dient te worden; scholen en professionals krijgen
meer beleidsvrijheid en ruimte om hier invulling aan te geven. Uit de inventarisatie
van de regeldruk die OCW de instellingen oplegt, bleken meer dan 1 500
verschillende regels te bestaan. De eerste voorstellen om de regeldruk met
25 procent te verminderen zijn in 2004 aan de Tweede Kamer gestuurd. Nog niet
duidelijk is of deze reductie in 2007 wordt gehaald. In 2004 zijn al wel 600
overbodige ministeriële regelingen geschrapt. Deze regelingen tellen
niet mee voor de 25 procent-doelstelling, omdat zij vrijwel geen regeldruk
meer veroorzaken, maar verbeteren de overzichtelijkheid aanzienlijk.Kennis en innovatieInnovatie en een goede kennisinfrastructuur zijn onmisbaar voor de groei
van de arbeidsproductiviteit. In 2004 was het beleid gericht op herstel van
het innovatief vermogen.innovatie en topkennisinfrastructuur• Nederland heeft een redelijk goede uitgangspositie om in de toekomst
op het gebied van innovatie en een goede topkennisinfrastructuur internationaal
tot de kopgroep te behoren. Met dit streven sluit Nederland aan bij de Lissabon-strategie
van de EU. Kenmerken van de goede uitgangspositie van Nederland zijn bijvoorbeeld
de gemiddeld hoge kwaliteit van het wetenschappelijk onderzoek, de bescherming
van het intellectuele eigendom (via octrooien) en de toegang tot en het gebruik
van ICT.Tabel 1.3.2 Uitgaven aan R&D (als
% van het BBP)indicatoren200020012002Uitgaven publieke sector   R&D researchinstellingen & universiteiten in NL0,770,780,78R&D EU-150,660,670,69    Uitgaven private sector   R&D uitgaven in NL1,111,101,02R&D EU-151,211,301,26Bron: CBS en Eurostat (cijfers 2003 en 2004 niet beschikbaar)Om het innovatiepotentieel te stimuleren heeft het Innovatieplatform adviezen
uitgebracht en zijn mede naar aanleiding daarvan de volgende acties in gang
gezet, die in de toekomst resultaat zullen laten zien:– De Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk (WBSO) is verruimd,
met structureel 100 miljoen euro.– Oprichting TechnoPartner om het starters- en octrooibeleid een
impuls te geven. Daarmee is er ook één loket voor startende
(techno)ondernemers ontstaan en wordt gewerkt aan het verbeteren van de markt
voor durfkapitaal voor deze starters.– Een pilot met het aanbieden van innovatievouchers. Het MKB kan
hiermee kennis inkopen bij kennisinstellingen. De interesse was groot. Er
kwamen ongeveer 1 000 aanvragen binnen, zodat de 100 beschikbare vouchers
allen konden worden uitgegeven.samenwerking• Onderzoek en onderwijs vormen de pijlers van de kenniseconomie,
net als het bedrijfsleven de bron van meer dynamiek is. Om de samenwerking
tussen onderwijs, wetenschap en bedrijfsleven te verbeteren zijn verschillende
initiatieven uitgewerkt:– Een regeling die meer regionale kennisuitwisseling tot doel heeft
(«Raak»-regeling).– Het gezamenlijke actieprogramma van de ministeries van OCW en
Economische Zaken «onderwijs en ondernemerschap». Leerlingen van
basis- tot en met wetenschappelijk onderwijs kunnen hierdoor kennis maken
met het ondernemerschap.– Op grote schaal zijn lectoren ingezet, in 2004 bijna 250. Lectoren
vormen dé schakel in de kennisuitwisseling tussen de hogescholen en
het bedrijfsleven, onder meer door toegepast onderzoek te verrichten. Hogescholen
profileren zich zo op kennisinnovatie.– Ter versterking van de kwaliteit van het toponderzoek en de wisselwerking
met het bedrijfsleven wordt onder andere toegewerkt naar de introductie van
een nieuw bekostigingsmodel (prestatiebekostiging). Op korte termijn gebeurt
dit met de «smart mix regeling».meer kenniswerkers• De beschikbaarheid van kenniswerkers – dat zijn onder andere
bèta's en technici – is één van de sleutelfactoren
in de kennisslag. De instroom in de betreffende HO- en WO-opleidingen steeg
amper sinds 2000 en ligt daarmee nog steeds dicht bij de 23 duizend. Ten opzichte
van 2002 – het dieptepunt – steeg de instroom met 4,3 procent.
Een «Deltaplan» is in 2004 ingezet om te zorgen dat de instroom
in bèta- en techniekopleidingen in 2007 15 procent hoger uitkomt dan
in 2000. Projecten als Technasium en HBO-Sprint moeten leerlingen en studenten
meer interesseren voor techniek. Tegelijkertijd worden de opleidingsprogramma's
vernieuwd.1.4 VeiligheidEen veiliger samenleving had ook in 2004 grote aandacht; wel wordt er
met gemengde gevoelens teruggekeken op afgelopen jaar. Europa, ook Nederland,
was doelwit van terroristisch geweld. Anderzijds kan worden geconstateerd
dat het actieprogramma «Naar een veiliger samenleving» resultaten oplevert: de sterkte van de veiligheidsketen nam toe
en de criminaliteit nam af.vermindering criminaliteit en overlast• Hoofddoel van het Veiligheidsprogramma is een landelijke vermindering
van criminaliteit en overlast met 20 procent tot 25 procent in de periode
2008–2010 ten opzichte van 2002. Het jaar 2004 laat een vermindering
zien van het aantal ondervonden vermogens- en geweldsdelicten, wat een vermindering
van criminaliteit betekent van circa 10 procent. In 2004 voelde 27 procent
van de mensen zich wel eens onveilig, een verbetering met 13
procent ten opzichte van 2002. Het totale aantal delicten dat burgers ondervonden
is verder gedaald. Expertmeetings begin 2004 hebben tot aanvullende maatregelen
ter bestrijding van geweld en zware criminaliteit geleid. Ook is besloten
de regierol van gemeenten in het lokale veiligheidsbeleid te versterken.prestaties veiligheidsketen• De prestaties in de veiligheidsketen zijn verbeterd. In 2004 leverden
de politiekorpsen de prestaties die zijn afgesproken in de convenanten (zie
tabel). De sterkte van de politie bedroeg eind 2004 circa 52 900 fte.
Dat is minder dan eind 2003, maar meer dan was geraamd in de begroting 2004.
Daarnaast daalde het ziekteverzuim bij de politie van 8,2 procent in 2002
tot 6,6 procent in 2004. De efficiency en effectiviteit van de keten worden
verder versterkt, doordat het mogelijk is geworden om meer personen in één
cel te plaatsen en om stelselmatige daders in een inrichting te plaatsen.Tabel 1.4.1 Prestaties veiligheidsketen
(x duizend)Indicatoren2002200320042004 tov 2002Ketenindicatoren    Sanctiecapaciteit11,712,614,1+ 20%Sterkte politie (ultimo stand)52,553,552,9+ 1%Aan OM overgedragen verdachten218233244+ 12%Door ZM behandelde zaken1 4861 7151 978+ 33%Resultaten    Ondervonden geweldsdelicten1 0811 093964– 11%Ondervonden vermogensdelicten1 4781 3421 340– 9%Totaal aantal delicten5 1004 8004 700– 8%aanpakken jeugdcriminaliteit• Om jeugdcriminaliteit aan te pakken is het programma «Jeugd terecht» uitgevoerd. Versterking van de opvoedingsondersteuning,
en uitbreiding van de capaciteit van jeugdinrichtingen en -reclassering zijn
het gevolg. De capaciteit van jeugdinrichtingen is met 9 procent gestegen
ten opzichte van 2002. Doordat in 2003 zogeheten «justitieel casusoverleg»
werd ingevoerd zijn politie en justitie beter op elkaar afgestemd; de doorlooptijden
tussen het eerste verhoor door de politie en beoordeling door het Openbaar
Ministerie werden korter.crisisbeheersing• Een goede voorbereiding op rampenbestrijding en crisisbeheersing
is van groot belang. De instemming van de Tweede Kamer met het kabinetsstandpunt
Veiligheidsregio's vormt een belangrijke stap in de uitvoering van het actieprogramma «Bewust veiliger». Op 1 juli 2004 is
de Wet kwaliteitsbevordering rampenbestrijding (WKR) in werking getreden en
zijn nieuwe wettelijke eisen voor regio's en provincies van kracht. Het Beleidsplan
Crisisbeheersing 2004–2007 beschrijft de verantwoordelijkheden bij crises.
Op decentraal niveau gaan de veiligheidsregio's het hart vormen van de organisatie
van de crisisbeheersing.terrorismebestrijding• Nadat het terrorisme zich met de aanslag in Madrid op 11 maart
2004 nadrukkelijk in West-Europa heeft gemanifesteerd, heeft het kabinet in
het kader van terrorismebestrijding verschillende maatregelen genomen. Er
is een Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding aangesteld, die de
samenwerking van betrokken diensten en instellingen moet verbeteren. De staf
van de coördinator is sinds 1 januari 2005 operationeel. Ook is
de capaciteit van AIVD, Kmar en politie uitgebreid om personen die als bedreigend
worden gezien, te kunnen volgen. Vanaf juli 2004 werken AIVD, Openbaar Ministerie,
KLPD en IND samen door middel van de «CT-infobox». Dit informatieknooppunt
verbetert de informatieoverdracht tussen de betrokken partijen.
Inmiddels heeft ook de MIVD zich hierbij aangesloten.• In 2004 is het programma Bruikbare rechtsorde van start gegaan,
met als doel nieuwe wetgevingsconcepten te ontwikkelen en met behulp daarvan
wetgevingscomplexen te verbeteren en te vereenvoudigen. Dit leidt tot een
lagere regeldruk en meer ruimte voor de burger. De omvang van de regelgeving
is in beeld gebracht en ministeriële regelingen van alle departementen
zijn doorgelicht: honderden ministeriële regelingen konden daardoor worden
ingetrokken. Ook zijn er kwaliteitscriteria voor ministeriële regelingen
ontwikkeld en is een visie op wetgeving opgesteld en aan de Tweede Kamer gezonden
(Nota Bruikbare rechtsorde).1.5 ZorgIn 2004 is in de zorgsector een koerswijziging ingezet. Door plannen om
te zetten in wetgeving kwam het fundament van het nieuwe zorgstelsel nagenoeg
tot stand. En na jaren van sterke kostenstijgingen zijn de zorgkosten weer
beheersbaar gemaakt, terwijl tegelijkertijd vrijwel over de hele linie kortere
wachttijden werden gerealiseerd.betaalbare en toegankelijke zorg• Een koerswijziging in de zorgsector was noodzakelijk om ook in
de toekomst elke burger binnen een redelijke termijn betaalbare en kwalitatief
goede zorg te bieden die ook toegankelijk is. Dit is als volgt uitgewerkt:– De hervorming van het zorgstelsel is een flinke stap verder gekomen.
De Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet op de Zorgtoeslag zijn goedgekeurd
door de Tweede Kamer. De invoering van de verplichte verzekering voor de curatieve
zorg ligt daardoor binnen bereik. De wetten die verzekeraars en zorgaanbieders
ruimte geven om te kunnen onderhandelen over prijs, volume en kwaliteit van
de zorg (bekend als HOZ en WTG Expres) zijn inmiddels in werking getreden.
De koerswijziging en modernisering van de AWBZ bestond uit de voorbereiding
van het wetsvoorstel Maatschappelijke Ondersteuning (WMO), verdere stapsgewijze
invoering van een zogeheten functiegerichte bekostiging, en het afschaffen
van de verplichting om aanbieders van extramurale zorg te contracteren.– Er zijn maatregelen genomen om de betaalbaarheid van de zorg te kunnen garanderen. Ten eerste zijn convenanten met
de veldpartijen afgesloten. Bij de curatieve zorg en de AWBZ is afgesproken
om, gegeven de bestaande budgettaire kaders, meer mensen te helpen. Met de
geneesmiddelenbranche is overeengekomen dat de prijzen van merkloze geneesmiddelen
gemiddeld met 40 procent worden verlaagd. Ten tweede heeft het kabinet het
ziekenfondspakket verkleind. De pakketingrepen zijn in overleg met de Tweede
Kamer bijgesteld om de meest kwetsbare groepen te ontzien voor het beroep
op onder meer zittend ziekenvervoer, psychotherapie en zelfzorggeneesmiddelen.
Voor mensen die veel zorgkosten maken, is in 2004 de betaalbaarheid verbeterd
door de mogelijkheid een compensatie aan te vragen voor uitzonderlijke zorgkosten.
Deze Tegemoetkoming buitengewone uitgaven (TBU-regeling) is in 2004 door ruim
141 000 personen gebruikt.– Voor de aanpak van wachtlijsten heeft het kabinet voor 2004 een
bedrag van in totaal ongeveer 1,4 miljard euro extra beschikbaar gesteld.
Zorgverleners en zorginstellingen konden hiermee duidelijk meer zorg leveren
dan in 2003. Dit vertaalde zich bijna over de hele linie in kortere wachttijden. In de curatieve zorg wachtten mensen
in 2004 gemiddeld minder dan vijf weken op ziekenhuiszorg. Dat is gemiddeld
ruim twee weken korter dan de norm die het veld hanteert. Ook in de sector
verpleging en verzorging zijn de wachtlijsten gedaald. Ultimo 2004 stonden
ongeveer 49 400 personen op een wachtlijst, ongeveer 9 procent minder
dan een jaar eerder.gezondheid burgers• Om de gezondheid van burgers te bevorderen en te beschermen, heeft
het kabinet in de Preventienota 2004–2007 drie speerpunten benoemd:
1) terugdringen van roken 2) vermindering van overgewicht en 3) verbetering
diabeteszorg. De doelstelling van het terugdringen van het aantal rokers tot
28 procent in 2004 is gerealiseerd, mede door de gewijzigde Tabakswet (rookvrije
werkplek) en de prijsverhoging van tabaksproducten. Op de andere twee onderdelen
zijn verbeteringen in gang gezet, maar is het nog te vroeg voor zichtbaar
resultaat.samenhang jeugdbeleid• Het kabinet wil de samenhang in het jeubdgeleid verbeteren en jongeren
zich laten ontwikkelen tot volwaardige leden van de samenleving. Onder de
noemer «Operatie Jong» is de omslag voorbereid van verkokerd en
ingewikkeld beleid naar een meer integrale en daadkrachtige benadering van
het jeugdbeleid. De urgentie hiervan bleek ook uit cijfers van de Taskforce
Wachtlijsten jeugdzorg: in 2003 was de wachttijd gemiddeld ongeveer 64 dagen
en waren de gemiddelde doorlooptijden bij de Bureaus Jeugdzorg aanzienlijk.
De goedkeuring van het parlement op de Wet op de Jeugdzorg maakt dat per 1 januari
2005 jongeren met problemen een wettelijk recht op zorg krijgen, en dat de
Bureaus Jeugdzorg in elke provincie als centrale toegangspoort voor de zorg
gaan fungeren.1.6 Openbaar bestuurIn 2004 werkte de overheid aan verbetering van kwaliteit en doelmatigheid
van de publieke sector. Initiatieven ter vergroting van de kwaliteit en efficiëntie
beginnen hun vrucht af te werpen. Zo nam de omvang van de rijksoverheid af
en steeg het aantal via internet beschikbare overheidsdiensten.bestuurlijke vernieuwing• Om de gewenste bestuurlijke vernieuwing tot stand te brengen, zijn
concrete stappen gezet. De invoering van de gekozen burgemeester en het nieuwe
kiesstelsel zijn in 2004 verder voorbereid. In maart 2005 konden na discussie
met de Staten-Generaal de voorstellen geen doorgang vinden. De invoering van
deze voorstellen in deze kabinetsperiode is niet langer haalbaar; de doelstellingen
worden bijgesteld.verbetering kwaliteit en efficiency• Verbetering van de kwaliteit en van de efficiency van de publieke
sector heeft een hoge prioriteit. Het Programma Andere Overheid (PAO) moet
een betere dienstverlening aan burgers en bedrijven realiseren en leiden tot
minder bureaucratie en meer efficiency. Resultaten hiervan zijn:– verhoging van de elektronische beschikbaarheid van overheidsdiensten
naar 45 procent in 2004, bijvoorbeeld doordat veel gemeenten een digitale
verhuismelding hebben ingesteld en men bij 85 procent van de politiekorpsen
via internet aangifte kan doen voor inbraak en diefstal. Er zijn nog flinke
inspanningen nodig om in 2007 65 procent elektronisch beschikbaar te krijgen.– invulling van vermindering van de administratieve lasten met 25
procent ook voor burgers. De decentrale overheden gaan hiertoe eigen actieprogramma's
«Andere Overheid» uitvoeren en ministeries saneren hun regelgeving.– uitvoering van takenanalyses door departementen om de overlap
in werk en in regelgeving tegen te gaan. Ook zullen de advies- en kennisfunctie
en de strategische communicatie van het Rijk verbetering ondergaan. De reorganisaties
bij Defensie en Rijkswaterstaat laten zien dat op sommige omvangrijke dienstonderdelen
concrete stappen naar een kleinere en slagvaardiger overheid zijn gezet. En
efficiencywinst is mogelijk doordat de Belastingdienst ook de premie-inning
werknemersverzekeringen zal gaan uitvoeren. Door de afgesproken efficiencykortingen
is de omvang van de Rijksdienst verder afgenomen (zie tabel). Ook is het ziekteverzuim
in de collectieve sector verder gedaald.– verbeteringen in de «aansturing» en bedrijfsvoering
van de overheid. De voorstellen van de Stuurgroep Brinkman om specifieke uitkeringen
door brede doeluitkeringen en algemene uitkeringen te vervangen en de verantwoordingsbureaucratie
terug te dringen, zullen navolging krijgen. Lagere overheden krijgen daardoor
meer beleidsruimte. Een rapport waarmee toezicht en aansturing bij zelfstandige
bestuursorganen (ZBO's) strakker kunnen worden georganiseerd is gereed. En
efficiencyverbetering treedt op in de sfeer van de bedrijfsvoering: bij de
inkoop en aanbesteding van zaken als kantoortoebehoren, ICT en post, bundelt
de Rijksoverheid de krachten en is het proces gestroomlijnd (project PIA).Tabel 1.6.1 Personeelsbestand en ziekteverzuim
Rijk en digitale beschikbaarheid overheidsdienstenIndicatoren200220032004Personeelsbestand Rijk (x 1 000 fte)118,0116,9111,3Ziekteverzuim sector
Rijk (in %)7,06,66,3Digitale beschikbaarheid overheidsdiensten (in %)3042451.7 Immigratie en integratieDe instroom van asielzoekers is als gevolg van de kabinetsmaatregelen
verder afgenomen. Het belang van betere inburgering wordt door iedereen onderkend.
Het tot stand brengen van een adequaat inburgeringsstelsel ligt op schema.inburgering• Het verkleinen van de afstand tussen de allochtone en autochtone
bevolkingsgroepen via inburgering, werk en onderwijs is een speerpunt van
het integratiebeleid. De spanningen die in de maatschappij optraden, onderstrepen
het belang van een nieuw en beter inburgeringsbeleid. In 2004 was een aantal
positieve resultaten te zien. Meer nieuwkomers dan verwacht deden aan inburgering:
93 procent in 2003 (zie tabel). Ook het aantal trajecten voor oudkomers nam
fors toe, tot ruim 19 duizend in 2003. Hiermee is de doelstelling voor dat
jaar van 16 duizend trajecten ruim gehaald. De doelstelling om de arbeidsparticipatie
van allochtonen met 0,75 procentpunt te verhogen, is door de aanhoudende laagconjunctuur
niet gehaald. Integendeel, de werkloosheid onder allochtonen nam in 2004 toe
met ongeveer 15 procent, zoals ook de werkloosheid in totaal toenam. Verder
is de basis gelegd voor inburgering in het buitenland en voor het nieuwe inburgeringsstelsel.
Met dat laatste ligt het kabinet op schema, het stelsel kan in 2006 in werking
treden. Het aantal inburgeraars zal daardoor naar verwachting stijgen van
54 duizend naar 84 duizend per jaar.restrictief toelatingsbeleid• De gevolgen van een restrictief toelatingsbeleid zijn zichtbaar
in een verder dalende asielinstroom (zie tabel). Het aantal aanvragen is met 27 procent gedaald ten opzichte van het jaar 2003. Niet eerder was
de instroom zo laag. Per 1 november 2004 zijn de eisen voor gezinsvorming
aangescherpt. De leeftijdsgrens is opgetrokken tot 21 jaar en de inkomenseis
is gesteld op 120 procent van het minimumloon. Naar verwachting leidt dit
tot 5 000 minder immigranten. De toelatingsprocedures voor kennismigranten
zijn in het kader van de keuze voor een stimulans voor de kenniseconomie daarentegen
in 2004 vereenvoudigd.Tabel 1.7.1 Immigratie en integratie (x
duizend)Indicatoren200220032004Deelname inburgeringstrajecten nieuwkomers85%93% NbAantal oudkomerstrajecten13,019,3NbInstroom asielzoekers18,713,49,8Bezetting opvang816453terugkeerbeleid en aanpak illegaliteit• Een strenge aanpak van illegaliteit en een effectief terugkeerbeleid
zijn essentiële onderdelen van een streng en rechtvaardig migratiebeleid.
Het project Terugkeer is gericht op terugkeer
van uitgeprocedeerde asielzoekers die onder de oude vreemdelingenwet zijn
ingestroomd. Eind 2004 zijn er bijna 7 500 ex-asielzoekers via dit project
uitgestroomd. De totale uitstroom van vreemdelingen is evenwel vertraagd,
onder meer door de ontwikkelingen in Darfur en Ethiopië. De capaciteit
voor vreemdelingenbewaring is uitgebreid en neemt met 500 plaatsen toe tot
2 000 plaatsen in 2006. Ook is er meer inzet van vreemdelingenpolitie,
zodat meer illegalen kunnen worden uitgezet.Europese coördinatie• Nederland is voorstander van een Europees migratiebeleid en opvang
in de regio. Het asiel- en migratiebeleid heeft daarom een prominente plaats
ingenomen tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap. De vaststelling van
het «Haagse programma» betekent een impuls voor bescherming in
de regio, de onderliggende oorzaken van migratieproblematiek en het Europese
terug- en overnamebeleid. Het Nederlandse voorzitterschap heeft de basis gelegd
voor het EU-agentschap voor het beheer van de buitengrenzen per 1 mei
2005.1.8 Ruimte, wonen, natuur en milieuruimtelijke bijdrageIn 2004 is de Nota Ruimte verschenen, waarmee de basis is gelegd voor
de ruimtelijke bijdrage aan een sterke economie en de leefbaarheid en aantrekkelijkheid
van Nederland tot 2020. De Uitvoeringsagenda beschrijft op hoofdlijnen de
doelstellingen en de verantwoordelijkheden van het rijk en de rolverdeling
tussen het rijk en de decentrale overheden.RuimteHet kabinet wil dat de gemeenten en provincies meer ruimte krijgen om
eigen keuzes te maken («centraal wat moet, decentraal wat kan» –
Nota Ruimte). In 2004 heeft de nieuwe sturingsfilosofie geleid tot een aantal
concrete resultaten ten aanzien van het stimuleren van de ontwikkelingsplanologie,
maar voornamelijk tot nadere voorbereidingen van beleid en investeringsbesluiten.• De Uitvoeringsagenda bevat onder andere een actieprogramma gericht
op het verbeteren van de voorwaarden voor ontwikkelingsplanologie en het opruimen
van belemmeringen in wet- en regelgeving. Hierdoor moet op termijn
gebiedsontwikkeling gemakkelijker, sneller en effectiever tot stand komen.
Door wet- en regelgeving betreffende grondbeleid, onteigening en planschadevergoeding
aan te passen kunnen grote gebiedsontwikkelingsprojecten zoals Meerstad in
Groningen en Hart van de Heuvelrug in Utrecht beter worden gerealiseerd.• Een goed voorbeeld van de mogelijkheid om decentrale keuzes te
maken is het beleid rond het permanent bewonen van recreatiewoningen. Gemeenten
kunnen nu maatwerk leveren.• Daarnaast zijn gemeenten verantwoordelijk voor centrumvorming.
Het rijk kan op verzoek van gemeenten een stimulerende rol vervullen. In zijn
stimulerende rol geeft het rijk prioriteit aan de centra die reeds zijn aangewezen
als nieuwe sleutelprojecten (NSP's) zoals Amsterdam Zuidas en aan stationsgebieden
in diverse grote steden.Wonenmeer woningbouwDe Nederlandse woningmarkt is onvoldoende in beweging. De komende jaren
is nog een flinke inspanning noodzakelijk om hier verandering in te brengen.
Vooralsnog zijn er met betrekking tot opheffen van de stagnatie in de woningbouwproductie
in 2004 nog maar beperkte kwantitatieve resultaten geboekt (zie tabel). Er
zijn wel afspraken gemaakt die de voorwaarden scheppen voor het realiseren
van de doelstellingen in de periode 2005 tot en met 2009.Tabel 1.8.1 Verleende bouwvergunningen
en gereedgekomen woningen (x duizend)Indicatoren200220032004Verleende bouwvergunningen, waarvan67,272,576,2Huur13,215,917,3Koop54,056,658,9Gereedgekomen woningen, waarvan66,759,665,3Huur12,713,014,1Koop54,046,651,2bron: CEP 2005• In 2004 zijn er 5 700 meer woningen gebouwd dan in 2003. De
verwachte stijging voor de jaren 2005 en verder lijkt voldoende om het woningtekort
in 2010 terug te dringen tot een aanvaardbaar niveau van 1,5 procent. Om de
woningbouwproductie te stimuleren worden woningbouwafspraken gemaakt met twintig
regio's. In 2004 zijn vijftien afspraken ondertekend. Daarnaast zijn twee
wetswijzigingen ingediend die de procedures bij de ruimtelijke ordening vereenvoudigen,
zodat woningbouwprojecten sneller kunnen worden uitgevoerd. In 2004 is gestart
met het aanpakken (herstructureren) van 18 van de 47 achterstandswijken waarover
afspraken met decentrale overheden zijn gemaakt. Voor negen herstructureringswijken
moeten nog afspraken worden gemaakt.gemoderniseerd huurbeleid• Ten slotte zijn in 2004 voorstellen voor een gemoderniseerd huurbeleid
gedaan. De voorgestelde aanpassingen hebben tot doel investeringen in de huurmarkt
aantrekkelijker te maken en de huurwoningenmarkt beter te laten werken, rekening
houdend met de betaalbaarheid van wonen voor lagere inkomens.MilieuPer saldo zijn de emissies van milieuverontreinigende stoffen, met uitzondering
van de CO2 emissie, in 2004 gedaald bij een economische groei van
1,4 procent. De (absolute) ontkoppeling tussen economische groei en milieudruk
zette daarmee door en de doelstelling voor het milieubeleid wordt grotendeels
gerealiseerd. Handhaving van de bereikte ontkoppeling vindt plaats door diverse
nieuwe instrumenten.vergroening belastingstelsel• Door verdere vergroening van het belastingstelsel, onder andere
via een verhoging van de Regulerende Energie Belasting (REB), is een verdere
stap gezet in het verrekenen van de prijs van milieuvervuiling (internalisatie).• De wetgeving die invoering van CO2 emissiehandel per
1 januari 2005 mogelijk maakt is in 2004 tot stand gekomen. Door prijsprikkels
in te voeren, zal de luchtkwaliteit naar verwachting verbeteren.• Andere (vergroenings-)maatregelen die het verkeer in Nederland
schoner, stiller en zuiniger moeten maken zijn ook tot stand gebracht. Bijvoorbeeld
de (fiscale) stimulering met ingang van 1 januari 2005 van schonere vrachtwagens
(Euro-4 en Euro-5) en van roetfilters bij dieselauto's.• Voor het oplossen van hardnekkige milieuproblemen heeft het kabinet
zich ook internationaal sterk gemaakt. Tijdens het EU-voorzitterschap zijn
politieke akkoorden tot stand gekomen op milieugebied, onder meer wat betreft
mijnafval, gefluoreerde broeikasgassen, het toepassen van Aarhus-beginselen
en batterijen en accu's.NatuurEcologische HoofdstructuurDe voltooiing in 2018 van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) is op het
gebied van natuur van vitaal belang. Het rijk is samen met provincies verantwoordelijk
voor de realisatie van de EHS. Het rijk investeert in de EHS en stelt deskundigheid
ter beschikking. De provincies dragen zorg voor de concrete uitvoering. Het
afgelopen jaar stond in het teken van de hervatting van de grondaankopen EHS.
In samenwerking met het maatschappelijk veld en de provincies zijn de kaders
tot stand gebracht om de omslag te bewerkstelligen naar meer particulier en
agrarisch beheer in plaats van verwerving door het rijk.Voor het realiseren van de EHS zijn bij Hoofdlijnenakkoord extra middelen
uitgetrokken: 700 miljoen euro in deze kabinetsperiode en vanaf 2008 250 miljoen
euro per jaar. De realisatie van de EHS ligt op schema.Tabel 1.8.2 Realisatie EHS (x duizend
hectare)Indicatoren2003 planning2003 realisatie2004 planning2004 realisatieDroge natuur    Grondverwerving4 8614 2352 0673 901Inrichting (afgeronde hectares)2 4001 2431 7503 436Uitbreiding natuurbeheer5 0004 3705 0005 018     Natte natuur    Verwerving7150288209Inrichting7172921 150383Uitbreiding natuurbeheer1307415001.9 Mobiliteit en infrastructuurHet jaar 2004 stond in het teken van verbetering van het onderhoud van
de infrastructuur en van een gerichte aanpak van knelpunten bij files. Hiertoe
is in 2004 3 miljard euro extra toegevoegd aan de al geraamde budgetten voor
de periode 2004–2010. Om Nederland op termijn in beweging te houden
en te brengen, is in 2004 de Nota Mobiliteit gepresenteerd. Deze moet bijdragen
aan een versterking van de economische structuur via soepel verlopend verkeer
op wegen, spoor en vaarwegen.Tabel 1.9.1 Prestaties mobiliteit en infrastructuurSectorDoelstellingenPrestatiesWegena. Vermindering achterstallig wegonderhoud
in 2007 met circa 45 procent t.o.v. 2000a. 4,8 procent vermindering tot en met 2004 b. Verbetering
doorstroming op wegen in grootstedelijke gebieden en op knooppunten en vermindering
«filezwaarte» met minimaal 30 procent op plaatsen waar investeringsprojecten
worden uitgevoerdb. Effect pas vanaf
2005 meetbaar c. Capaciteitsvergroting
rijkswegen door de aanleg van 150 kilometer spits- en 160 kilometer plusstrook
in 2007c. 32 kilometer spits- en
14 kilometer plusstrook is aangelegd   Spoora. Circa 35–40 procent minder
storingen op het gehele spoornet in 2007 t.o.v. 2000a. 19 procent minder storingen op het spoor b. Punctualiteit
NS is in 2007 87–89 procent t.o.v. 81,2 procent in 2002b. 86,0 procent van de treinen reed op tijd   Vaarwegena. Onderhoud rijkswaterwegena. Gestart met aantal grote onderhoudsprojecten
cf. Plan van Aanpak b. Bescherming
tegen overstromingen en wateroverlastb. Studies naar verhogen waterafvoerende
capaciteit Rijn en Maasaanpak achterstallig onderhoud• Naast regulier onderhoud is in 2004 onder meer geïnvesteerd
in het wegnemen van achterstallig onderhoud door 139 kilometer rijksweg van
een nieuwe deklaag te voorzien, en door het uitvoeren van achterstallig onderhoud
aan zeven grote objecten («kunstwerken»). De uitvoering van de
investeringsplanning voor de rijkswegen ligt op koers. In 2004 is ruim 840
miljoen euro geïnvesteerd in de aanleg van rijkswegen.capaciteitsvergrotende maatregelen• Het effect van capaciteitsvergrotende maatregelen, waaronder het
openstellen van spits- en plusstroken, is pas vanaf 2005 meetbaar. De maatregelen
in 2003 en 2004 hebben ertoe geleid dat ultimo 2004 75 kilometer spitsstrook
en 20 kilometer plusstrook beschikbaar is. De uitvoering van de overige geplande
extra rijstroken is vertraagd als gevolg van een uitspraak van de Raad van
State over het Europese besluit Luchtkwaliteit. Hoe de vertraging wordt ingelopen
wordt in 2005 besloten.• Maatregelen voor de weg zijn onverkort nodig. Dit wordt bevestigd
door de toename van de filezwaarte (lengte maal fileduur) in 2004 met 12,7
procent ten opzichte van 2003. Deze toename wordt voornamelijk verklaard door
een groter verkeersaanbod, slecht weer, drie extra werkdagen ten opzichte
van 2003 en werkzaamheden aan glad wegdek. Met name in de komende jaren is
budget gereserveerd voor benuttingsmaatregelen.minder treinstoringen• In 2004 is in lijn met de planning van ProRail het aantal verstoringen
op het spoor substantieel verminderd. Doelstelling bij het onderhoud blijft het verminderen van het aantal storingen (35–40 procent
in 2007 ten opzichte van 2000). Daarnaast wordt hierbij meer aandacht gegeven
aan de door de klant ervaren hinder van de verstoringen. ProRail is daarom
op dit moment bezig een nieuwe prestatie-indicator te ontwikkelen, waarin
ook het effect en de duur van de verstoringen meegenomen wordt. De punctualiteit
van de NS is verbeterd van 81 procent in 2002 naar 86 procent in 2004, hetgeen
een goed vooruitzicht biedt op de haalbaarheid van de punctualiteitdoelstelling
van 87–89 procent in 2007.• Met de voorbereidingen en uitvoering van extra beheer en onderhoud
van vaar- en waterwegen is gestart. Hiertoe behoren onder andere de renovatie
van de stuwen Lek/Nederrijn en het baggeren van het Noordzeekanaal.bescherming tegen overstromingen• De kabinetsplannen «Maaswerken» en «Ruimte voor
de Rivier» gericht op het bieden van bescherming tegen overstromingen
en wateroverlast op de rijkswaterwegen liggen op schema. Tezamen met de andere
overheden is de uitwerking van de maatregelen om de afvoercapaciteit van de
rivieren Rijn en Maas te verhogen gestart. De aanbieding van PKB «Ruimte
voor de Rivier» deel 1 aan de Tweede Kamer is uitgesteld tot uiterlijk
1 mei 2005. Daarnaast is voor de aanpak van wateroverlastproblematiek
in 2004 100 miljoen euro aan middelen tot 2007 beschikbaar gesteld voor projecten
van gemeenten en waterschappen op de door hen beheerde wateren.• In 2004 is met Rotterdam een bestuursakkoord gesloten over financiering
en uitvoering van het project Mainport Rotterdam (PMR). Dit project beoogt
met name de positie van de Rotterdamse haven te versterken via uitbreiding
en intensivering van het havengebied en de leefomgeving in Rijnmond te verbeteren.
Het akkoord vormt het kader voor verdere onderhandelingen tussen de bestuurlijke
partners. De eerdere verwachting was dat medio 2004 een definitief akkoord
zou kunnen worden bereikt, waarna (na verkrijging van parlementaire instemming)
met de uitvoering van het project zou kunnen worden gestart. De uitspraak
van de Raad van State op 26 januari 2005 levert echter een vertraging op van
de planuitvoering van circa anderhalf jaar.aanbestedingsresultaten• Er waren positieve aanbestedingsresultaten in 2004. Bij de aanbesteding
van de Betuweroute is een resultaat van 117 miljoen euro gerealiseerd. Deze
middelen worden ingezet voor andere infrastructuurprojecten. Daarnaast is
de Tweede Kamer eind 2004 geïnformeerd over te verwachten positieve aanbestedingsresultaten
in de periode tot 2010. Uit de aldus berekende ruimte wordt het mogelijk gemaakt
het project Spoortunnel Delft te financieren. De oplevering van de Betuweroute
(2006) ligt op koers. Dit geldt ook voor het andere grote spoorproject Hogesnelheidslijn-Zuid
(2006/2007).1.10 InternationaalNederland heeft in 2004 actief bijgedragen aan de bevordering van vrede,
veiligheid, een stabiele internationale rechtsorde en armoedevermindering.
Nationaal ligt de omvorming en versterking van de inzetbaarheid van de krijgsmacht
op schema. Ondanks de ingrijpende reorganisatie heeft de krijgsmacht in 2004
aan al haar internationale verplichtingen kunnen voldoen.Vrede en veiligheidbijdrage crisisbeheersing• Op internationaal gebied heeft Nederland met de inzet van ongeveer
7 000 militairen in 2004 in 21 grote en kleine crisisbeheersingsoperaties een actieve bijdrage geleverd aan het goede verloop van
diverse crisisbeheersingsoperaties. De operaties in Irak, Afghanistan, Bosnië
en de Arabische Zee zijn de grootste en meest bekende.• Uit het Stabiliteitsfonds zijn 122 activiteiten ondersteund op
het raakvlak van vrede, veiligheid en ontwikkeling. Het betrof met name de
regio's Grote Meren, Hoorn van Afrika, de Balkan, en Afghanistan.hoogwaardige krijgsmacht• Het afgelopen jaar zijn ingrijpende maatregelen getroffen om een
kleinere, maar kwalitatief hoogwaardige en volledig inzetbare krijgsmacht
tot stand te brengen. Materieel is afgestoten en de exploitatiekosten van
de defensieorganisatie zijn verminderd. Het defensiepersoneel is in 2003 en
2004 met ongeveer 7 000 gekrompen. De geplande inkrimping voor 2007 ligt
op koers. Tevens zijn in 2004 voorbereidingen getroffen voor de invoering
van een flexibel personeelssysteem voor militairen vanaf 2007. Met dit nieuwe
systeem zal een loopbaan voor het leven bij Defensie niet meer vanzelfsprekend
zijn. Militairen kunnen daardoor op een bepaald moment ook uitstromen naar
de civiele arbeidsmarkt. Met de financiële ruimte die door deze maatregelen
is ontstaan, is in 2004 een start gemaakt met het investeren in nieuw hoogwaardig
materieel ten einde te voldoen aan de hoge kwalitatieve eisen voor de Nederlandse
krijgsmacht. Het investeringspercentage is in 2004 gestegen van 16,1 naar
19,1. Het geplande investeringsniveau van minimaal 20 procent in 2007 is haalbaar.samenwerking• De terreurdreigingen in Nederland en Europa onderstrepen het belang
van een meer gestructureerde samenwerking van Defensie en civiele autoriteiten.
De ministeries van Defensie, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en
Justitie hebben een convenant gesloten met daarin afspraken over de snelle
inzet van militaire bijstand of steunverlening, en het beschikbaar stellen
van defensiecomplexen voor tijdelijke opvang van personen nabij een rampgebied.• In de strijd tegen het terrorisme is een tijdelijk werkverband
opgericht tussen het Korps Landelijke Politie Diensten (KLPD) en Defensie
(de BBE-Snelle Interventie Eenheid). Deze eenheid is sindsdien al enkele malen
ingezet, waaronder in het Laakkwartier in Den Haag in november 2004. Daarnaast
heeft Nederland zich ook internationaal sterk gemaakt in de strijd tegen terrorisme,
door maatregelen in Navo-verband, betere samenwerking van inlichtingendiensten
binnen de EU en bestrijding van financiering van terrorisme, en door de oprichting
in VN-verband van een Counter Terrorism Executive Directorate.• Ten slotte heeft Nederland tijdens het EU-voorzitterschap in de
relaties van de EU met derde landen standaard non-proliferatie op de agenda
gezet. De inbreng die Nederland en de EU leverden is goed herkenbaar in het
rapport van het High Level Panel on Threats, Challenges
and Change. Hierin staan onder meer voorstellen ter verbetering van
de slagvaardigheid van de Verenigde Naties.BOX Europese samenwerkingHet Nederlandse voorzitterschap was het eerste voorzitterschap in de uitgebreide
EU, met 25 lidstaten in 20 talen. Het halve jaar stond in het teken van nieuwe
ontwikkelingen in de EU, met als duidelijk markeringspunt de ondertekening
van het Grondwettelijk Verdrag. Daarin zijn institutionele verbeteringen overeengekomen
die de Unie in staat stellen slagvaardiger, transparanter en democratischer
op te treden. Aansprekende actiepunten en accenten die eveneens gericht waren
op de toekomst van de Unie zijn:• Met het oog op verdere uitbreiding van de EU zijn onderhandelingen
met Roemenië en Bulgarije afgerond en met Kroatië en Turkije worden,
onder voorwaarden, in 2005 onderhandelingen geopend.• Een eerste akkoord over 15 Europese regelcomplexen (over onder
andere interne markt, milieu, etikettering en statistiek) die vereenvoudigd
moeten worden om de administratieve lasten terug te dringen in de EU. Voorts
is overeenstemming over de noodzaak te komen tot een gemeenschappelijke, Europese
methode om de administratieve lastendruk voor bedrijven te meten.• Op Europees niveau werd op Nederlands voorstel overeenstemming
bereikt over de richtlijn voorzieningszekerheid elektriciteit. Deze richtlijn
zorgt voor een afname van de kans op stroomstoringen en stroomuitval.• Handhaving van de macro-economische stabiliteit en het belang van
solide overheidsfinanciën. Onder Nederlands voorzitterschap zijn de nieuwe
EU lidstaten opgenomen in het proces van multilateraal beleidstoezicht. De
Commissie presenteerde de eerste voorstellen over de Financiële Perspectieven
2007–2013. Het Nederlandse voorzitterschap heeft een methode ontwikkeld
waardoor voortgang in de onderhandelingen mogelijk was.• Vaststelling van het «Haags Programma» door de Europese
Raad van 5 november. Het programma geeft het beleid aan voor de komende
vijf jaar op het gebied van grondrechten, asiel- en migratiebeleid, grensbewaking,
integratie, bestrijding van terrorisme en georganiseerde misdaad, justitie-
en politiesamenwerking en civiel recht.• Voorbereiding van een enkelvoudige asielprocedure die een eerste
stap zet naar een gemeenschappelijk asielstelsel, dat in 2010 moet zijn gerealiseerd.• Maatregelen ter bestrijding van terrorisme: uitwisseling van strafregisters,
versterking van nationale anti-terrorisme structuren, een strategie om radicalisering
en rekrutering van terroristen tegen te gaan, versterking van de politiesamenwerking
op het gebied van de persoonsbeveiliging, betere beveiliging van paspoorten,
instelling van het agentschap buitengrensbeheer en uitwisseling van informatie
van politie- en veiligheidsdiensten op EU-niveau. De Raad heeft een actieplan
vastgesteld op het gebied van terrorismebestrijding.• Het Europese Veiligheids- en Defensiebeleid (EVDB) kreeg een impuls
door de versterking van de capaciteit van politie en justitie, en door vorming
van snel inzetbare EU-troepen (Battle Groups).• Uit de rapportage over burgerschap vloeit een vernieuwing van de
EU-onderwijsprogramma's voort en er komt meer aandacht voor de culturele dimensie
van Europa en het beroepsonderwijs (Communiqué van Maastricht). Ook
zijn er belangrijke stappen gezet om te komen tot een onderzoeksraad (European
Research Council).Ontwikkelingssamenwerkinginternationale doelstellingen• De internationale gemeenschap heeft zich gecommitteerd aan het
uiterlijk in 2015 behalen van de Millennium Development Goals (MDG's). In
2004 heeft Nederland als een van de eerste landen gerapporteerd over de implementatie
van de Nederlandse kant van de afspraken. Uit deze rapportage blijkt dat Nederland
op koers ligt. Het gaat dan met name om het niveau van de ODA (0,8 procent
BNP) en over prestaties op het gebied van schuldverlichting en het openstellen
van markten voor ontwikkelingslanden. Nederland geeft binnen de 0,8 procent
BNP prioriteit aan de realisatie van de thematische MDG's, zoals onderwijs,
milieu en de bestrijding van HIV/aids. Uiteraard zijn wereldwijd inspanningen
noodzakelijk om de mondiale doelstellingen te realiseren.• Door partnerschappen met bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties
en kennisinstellingen aan te gaan is het beter mogelijk om expertise, middelen
en vaardigheden te mobiliseren die nodig zijn voor het realiseren van de MDG's.
Eind 2004 was Nederland actief als partner betrokken bij 49 publiek-private
partnerschappen op het gebied van armoedebestrijding. Zo is in 2004 onder
meer in Zambia, Rwanda, Namibië en Ghana samenwerking tot stand gebracht
met het internationale bedrijfsleven op het gebied van Aidsbestrijding en
-preventie.• Ter verhoging van de kwaliteit en effectiviteit van ontwikkelingssamenwerking
is in 2004 een beperking doorgevoerd van het aantal sectoren waarin Nederland
actief is.• Nederland loopt internationaal voorop in het realiseren van samenwerking
tussen beleidsterreinen (coherentie) die van invloed zijn op ontwikkelingslanden,
zoals veiligheid in combinatie met armoedebestrijding. Nederland stond in
2004 met Denemarken op een gedeelde eerste plaats in de «coherentie-index».strategische samenwerking• In EU-verband heeft strategische samenwerking van de lidstaten
tot concrete resultaten in 2004 voor ontwikkelingslanden geleid, zoals de
katoen- en suikerhervorming in de EU, duurzame visserijakkoorden met Afrika
en het wegnemen van handelsbelemmeringen voor ontwikkelingslanden bij de vaststelling
van nieuwe EU-productstandaarden.• Mede dankzij de inspanning van Nederland zijn in OESO-DAC verband
afspraken gemaakt over de aanpassing van de ODA-criteria ten aanzien van een
aantal activiteiten rond vrede en veiligheid. Dit omdat vrede en veiligheid
belangrijke voorwaarden zijn voor ontwikkeling. Ook werden afspraken gemaakt
over het onder de ODA-definitie brengen van bepaalde uitgaven aan het klimaatinstrument Clean Development Mechanism.• Een essentieel onderdeel van duurzame armoedebestrijding is het
op de lange termijn houdbaar maken van de schuldenlast van de ontwikkelingslanden.
In 2004 is aan vijf landen schuld kwijtgescholden, waaronder Irak. In zes
landen, waaronder Kenia, werden schulden kwijtgescholden als onderdeel van
lopende regelingen.2. De Nederlandse economie en het budgettaire beeld2.1 De Nederlandse economie in 2004Terwijl achteraf het economische dal in 2003 nog dieper bleek dan werd
voorzien ten tijde van de Miljoenennota 2004, viel de groei in 2004 iets hoger
uit dan verwacht. In de Miljoenennota 2004 werd er, evenals in de Macro Economische
Verkenning 2004, van uit gegaan dat de economische groei in 2004 zou herstellen
tot 1 procent. Naar huidige inzichten werd dat iets meer, namelijk 1,4 procent.
Dit bescheiden economische herstel is bijna volledig te danken aan de export
(dankzij uitbundige groei in de rest van de wereld) en kwam tot stand onder
behoorlijke tegenwind (de duurdere euro en de flink duurdere olie). Gedurende
het jaar vertoonde de groei een grillig patroon: in het eerste kwartaal was
de groei relatief sterk, in het laatste kwartaal afwezig. Deze «golfbeweging»
voltrok zich ook in de meeste andere landen en kwam terug in verschillende
onderliggende indicatoren.wereldeconomieDe wereldeconomie groeide in 2004 met ongeveer 5 procent. Dat is de sterkste
groei van de afgelopen kwart eeuw en ook duidelijk meer dan werd verwacht
ten tijde van de Miljoenennota 2004 (toen werd uitgegaan van 3¾ procent).
De VS, Japan en China deden het duidelijk beter dan verwacht en vooral de
blijvend hoge groei in China wekt verbazing en bewondering. De wereldgroei
liet (met uitzondering van de VS en China) wel een vertraging zien gedurende
het jaar, mede dankzij het opnieuw stijgen van de olieprijs. De groei in het
eurogebied viel enigszins mee. In de Miljoenennota 2004 werd uitgegaan van
een groei van 1¾ procent, dat werd uiteindelijk 2,0 procent.Het bescheiden economisch herstel in Nederland kwam vooral van de sectoren
handel, transport en communicatie. Deze sectoren wisten het meest te profiteren
van de uitbundige groei in de wereldeconomie en de groei in het wereldhandelsvolume.
Het CPB ging er in de MEV 2004 van uit dat de relevante wereldhandel in 2004
met 6½ procent zou groeien. Dankzij de duidelijk sterker dan verwachte
wereldgroei werd dit uiteindelijk 7,4 procent.concurrentiepositieToch kon Nederland niet optimaal profiteren van de sterke wereldhandel,
doordat de al eerder ingezette verslechtering van de concurrentiepositie tegen
verwachting in verder doorzette in 2004. In grafiek 2.1.1 is te zien dat de
Nederlandse concurrentiepositie (gemeten in arbeidskosten per eenheid product)
al sinds 1998 verslechtert ten opzichte van concurrenten binnen het eurogebied.
Tot 2000 zorgde de depreciatie van de euro nog voor een verbetering van de
concurrentiepositie ten opzichte van de niet-euroconcurrenten (en daarmee
voor een verbetering van de totale concurrentiepositie), maar vanaf 2001 verslechtert
ook de totale concurrentiepositie. Alhoewel de arbeidskosten per eenheid product
in Nederland in 2004 volgens verwachting met 2,0 procent daalden (vooral dankzij
de loonmatiging), was de daling buiten het eurogebied veel sterker
dan verwacht. Dit was met name het gevolg van de sterker dan verwachte appreciatie
van de euro. In de Miljoenennota 2004 werd nog uitgegaan van een gemiddeld
koersniveau van $ 1,15, maar dit werd uiteindelijk $ 1,24. Dat betekent
dat buitenlandse producten bij een gelijke dollarprijs in euro's bijna 8 procent
goedkoper werden dan verwacht, zodat het voor Nederlandse producenten nog
moeilijker werd de concurrentieslag te winnen. Ten opzichte van de concurrenten
uit het eurogebied bleef de Nederlandse concurrentiepositie onveranderd, terwijl
in de Miljoenennota 2004 nog was uitgegaan van een duidelijke verbetering.
Dit kwam doordat de loonkosten per eenheid product in de andere eurolanden
sneller dan verwacht daalden. Hieruit blijkt dat de ingezette loonmatiging
noodzakelijk is geweest, want zonder deze matiging zou de Nederlandse concurrentiepositie
zich nog veel slechter hebben ontwikkeld en zou Nederland zich verder uit
de markt hebben geprijsd. Dankzij de voortdurende gematigde loonontwikkeling
zal de Nederlandse concurrentiepositie in 2005 weer kunnen verbeteren ten
opzichte van de euroconcurrenten en in 2006 ook ten opzichte van de niet-euroconcurrenten.
Vanwege de grote openheid van de Nederlandse economie is een verbetering van
de concurrentiepositie een noodzakelijke bouwsteen voor het herstel van de
conjunctuur.Figuur 2.1.1 Cumulatieve verandering van de Nederlandse
concurrentiepositie vanaf 1996; (basisjaar 1996, + is een verbetering). Bron:
CPBwerkloosheidHet jaargemiddelde voor de werkloosheid is voor 2004 uitgekomen op 479
duizend. Dit is duidelijk minder dan de 540 duizend die werd verwacht in de
Miljoenennota 2004. Toch moet niet te snel worden geconstateerd dat de arbeidsmarkt
zich in 2004 dus duidelijk beter heeft ontwikkeld dan geanticipeerd. Gemeten
in arbeidsjaren was de werkgelegenheid van werknemers vorig jaar 1,7 procent
lager dan in 2003. Dit is de grootste daling van de werkgelegenheid in ons
land in ruim twintig jaar. Het lager dan verwachte aantal werklozen was dus
niet het gevolg van een groter dan verwacht aantal werkenden.arbeidsparticipatieDe verklaring is dat de arbeidsparticipatie zich minder gunstig ontwikkelde
dan werd verwacht (het arbeidsaanbod groeide in 2004 met 0,2 procent, terwijl
was uitgegaan van een stijging van 1,0 procent). Veranderingen in het
arbeidsaanbod zijn ten dele afhankelijk van de conjunctuur. De afgelopen tien
jaar laat de participatiegraad wel een duidelijke stijging zien van 66 procent
begin jaren negentig naar 74 procent in 2004 (zie figuur 2.1.2). Dit komt
vooral door een duidelijke stijging van de participatie onder vrouwen. Ook
de participatie van ouderen stijgt al enige jaren. Volgens een analyse van
het CPB zijn onder meer de hervormingen in de VUT en prepensioen, het Schattingsbesluit
voor de WAO en de per 1 januari 2004 ingevoerde Wet Werk en Bijstand
positief voor het arbeidsaanbod.Figuur 2.1.2 Participatiegraad 20–64 jaar (in %).
Bron: CPBDe binnenlandse consumptie kon nauwelijks bijdragen aan het herstel in
2004. Het volume van de consumptie van huishoudens was vorig jaar 0,5 procent
hoger dan in 2003 (terwijl was uitgegaan van een groei van ¾ procent).
Deze lichte groei was echter voor een groot deel het gevolg van hogere particuliere
uitgaven aan zorg als gevolg van institutionele wijzigingen in de AWBZ en
de Ziekenfondswet – wanneer hiervoor wordt gecorrigeerd steeg de consumptie
met slechts ongeveer 0,2 procent. Per saldo eindigde het consumentenvertrouwen
in 2004 onveranderd: in de eerste helft van 2004 verbeterde het consumentenvertrouwen,
om na de zomer weer in te zakken. De investeringen lieten wel een herstel
zien, deze groeiden in 2004 met 1,6 procent (terwijl een groei van slechts
¾ procent was verwacht).inflatieIn 2004 daalde de inflatie naar gemiddeld 1,2 procent – het laagste
niveau sinds 1989. Dit lage niveau (verwacht werd 1,5 procent) werd voor een
deel veroorzaakt door de prijzenoorlog tussen de supermarkten. In 2004 werden
de dagelijkse boodschappen gemiddeld 3,5 procent goedkoper. De sterk gestegen
olieprijs (over 2004 bleek de olie gemiddeld 58 procent duurder in dollars
en 47 procent duurder in euro's dan was verwacht in de Miljoenennota 2004)
werkte in 2004 slechts ten dele door in de inflatie: automobilisten betaalden
in 2004 gemiddeld 7,9 procent meer voor brandstoffen.De Nederlandse economie presteerde op jaarbasis al met al iets beter dan
verwacht ten tijde van de Miljoenennota 2004. Het verschil was echter klein
en een nadere bestudering van de cijfers leert dat de economie in de tweede
helft van het jaar aan kracht verloor.2.2 Ontwikkeling budgettair beeldEMU-tekortHet EMU-tekort is precies uitgekomen op het saldo zoals dat in de Miljoenennota
2004 werd geraamd, te weten 2,3 procent BBP. De gunstiger dan verwachte ontwikkeling
van de economie in 2004 (iets hogere groei en lagere werkloosheid) heeft niet
geleid tot een verbetering van het EMU-saldo. Tegenover de gunstige ontwikkeling
van de economie stond de negatieve doorwerking van de groter dan verwachte
groeidip in 2003 en een onverwacht ongunstig EMU-saldo van de lokale overheden
(– 0,6 procent-punt). Ten tijde van de Voorjaarsnota dreigde, als
gevolg van de ontwikkeling van de financiële positie van de Lokale Overheden
en de op dat moment tegenvallende inkomsten, het EMU-saldo net als in 2003
boven de 3 procent tekortnorm uit het Verdrag van Maastricht uit te komen.
Op dat moment was Nederland al opgenomen in de excessieve tekortenprocedure
als gevolg van het tekort van 3,2 procent BBP in 2003. Het kabinet was derhalve
genoodzaakt met een pakket aanvullende maatregelen te komen ten einde in 2004
weer onder de 3 procent te komen. De omvang van dit pakket bedroeg ½
procent BBP, waardoor een verwacht EMU-saldo van – 2,9 procent
BBP resulteerde. Daarnaast is met de Lokale Overheden een bestuurlijk akkoord
gesloten met als doel in de toekomst het EMU-saldo van deze overheden beter
te kunnen monitoren en beheersen. Onderstaande figuur geeft weer wat de ontwikkeling
van het EMU-saldo zou zijn geweest zonder de verschillende beleidspakketten
vanaf Strategisch Akkoord. Hiermee zou het Nederlandse EMU-saldo in alle jaren
aan de verkeerde kant van de Europese grens zijn gebleven1.Figuur 2.2.1 Ontwikkeling EMU-saldo met en zonder beleid
(in %BBP)Door de snelle en adequate maatregelen is Nederland niet alleen weer binnen
de toelaatbare grenzen van de Europese afspraken gekomen, maar ontwikkelt
ons EMU-saldo zich ook weer beter dan gemiddeld in het Eurogebied, figuur
2.2.2 illustreert dit.Figuur 2.2.2 EMU-saldo Nederland en Eurogebied (in % BBP)De maatregelen genomen door het Kabinet hebben er, samen met de aantrekkende
economie, voor gezorgd dat de financiële positie van de overheid fors
is verbeterd ten opzichte van 2003. Het voor de conjunctuur geschoonde EMU-saldo
is in 2004 uitgekomen op – 1,2 procent BBP, waar dat in 2003 nog – 2,1
procent BBP was, een verbetering derhalve van bijna 1 %-punt. Dit is van groot
belang om zicht te houden op het op langere termijn gezond maken van de overheidsfinanciën
ten einde de kosten van de vergrijzing op te kunnen vangen. De EMU-schuld
is uitgekomen op ruim 55 procent. Hiermee is de schuld ten opzichte van 2003
met circa ¾ procent-punt toegenomen, maar bevindt zich nog ruim beneden
de 60 procent-grens uit het Verdrag van Maastricht.uitgavenkadersMede door de extra maatregelen die het kabinet heeft genomen om uit de
excessieve tekortenprocedure te geraken, zijn de uitgaven ruimschoots binnen
de gestelde uitgavenkaders gebleven. Was bij het indienen van de Ontwerpbegroting
nog sprake van een onderschrijding van het kader met 0,7 miljard euro, uiteindelijk
is deze op 2,8 miljard euro uitgekomen.Tabel 2.2.1 Kadertoetsing; (x €
miljard, min betekent onderschrijding). MN 2004FJR 2004VerschilRBG-eng– 1,4– 2,8– 1,5SZA0,6– 1,3– 2,0Zorg(ijklijn)0,01,41,4Totaal– 0,7– 2,8– 2,1inkomstenontwikkelingDe inkomstenontwikkeling heeft zich na een aarzelend begin goed hersteld,
mede als gevolg van inkomstenverhogende maatregelen in het voorjaar, maar
is desondanks 0,5 miljard euro onder de raming uit de Ontwerpbegroting uitgekomen,
met name als gevolg van lagere premieontvangsten. Oorzaak hiervoor ligt met
name in de negatieve doorwerking van de realisaties over 2003. In de realisaties
over 2003 was sprake van een incidentele component van 1,7 miljard euro, wat
een evenredige doorwerking had op de ontvangsten van 2004.macro-economische kernvariabelenBij het opstellen van de budgettaire ramingen wordt uitgegaan van een
aantal belangrijke macro-economische kernvariabelen. De daadwerkelijke ontwikkeling
van deze variabelen bepalen mede de realisatie van de begroting. Onderstaande
tabel geeft een overzicht van de ontwikkeling van deze variabelen.Tabel 2.2.2 Macro-economische kernvariabelen MN 2004FJR 2004VerschilVolume BBP (in %)11,40,4Prijs BBP (in %)1,51,0– 0,5BBP (in mld €)468466– 2Contractloon markt (in %)1,61,5– 0,1Consumentenprijsindex (in %)1,51,2– 0,3Werkloosheid (in
duizenden personen)540479– 61Werkloosheiduitkeringen
(in duizenden arbeidsjaren)780660– 120Rente (in %)4,14,1–Eurokoers (dollar
per euro)1,151,240,09Olieprijs (in $)24,138,114Onderstaande tabel geeft een samenvattend overzicht van de ontwikkeling
van de verschillende bestanddelen van het EMU-saldo. Hieruit blijkt dat de
verslechterde saldi voor de Sociale Fondsen en de Lokale Overheden worden
gecompenseerd door het verbeterde saldo van het Rijk. In de rest van dit hoofdstuk
wordt deze ontwikkeling in meer detail toegelicht.Tabel 2.2.3 Budgettaire kerngegevens;
(x € miljard, min betekent uitgaven) MN 04FJR04Verschil1.Netto-uitgaven onder het uitgavenkaderRBG-eng– 91,5– 89,81,72.Netto begrotingsgefinancierde uitgaven
SZA– 15,3– 14,60,73.Netto uitgaven niet relevant voor enig
kader– 10,2– 10,20,04.Netto begrotingsgefinancierde
uitgaven– 116,9– 114,52,4w.v. uitgaven– 134,3– 132,02,3w.v. ontvangsten17,417,50,15.Belastingen106,5106,2– 0,26.Overig– 1,8– 0,11,77.EMU-saldoCentrale
Overheid– 12,3– 8,43,9    8.EMU-saldoLokale
Overheid0– 2,81– 2,8    9.EMU-saldoSociale
Fondsen1,50,5– 1,0    10.EMU-saldo(-
= tekort)– 10,8– 10,7– 0,2Idem in % BBP– 2,3 %– 2,3 %0,0
%    EMU-schuld255,6257,31,8Idem in % BBP54,5 %55,2 %0,7
%BBP468466– 31 Het betreft hier het cijfer van het CBS. Dit cijfer is 0,1
procent-punt gunstiger dan de informatie die uit de gehouden enquêtes
naar voren komt. In de zomer van 2005 zal het CBS alle jaarverslagen hebben
bekeken en zal het definitieve cijfer worden vastgesteld.2.2.1 UitgavenontwikkelingDe ontwikkelingen aan de uitgavenkant worden hieronder per uitgavenkader
afzonderlijk behandeld.Rijksbegroting in enge zinrijksbegroting in enge zinDe uitgaven onder het uitgavenkader voor de rijksbegroting in enge zin
komen 1,7 miljard euro lager uit dan ten tijde van Miljoenennota 2004 werd
gedacht. Tabel 2.2.4 geeft een overzicht van de mutaties sinds de Ontwerpbegroting.Tabel 2.2.4 Uitgavenontwikkeling (x €
miljard, min betekent uitgaven) 2004Uitgavenniveau MN200491,5  Macrobijstellingen0,0wv Louter nominale bijstellingen
(kaderaanpassing)– 0,3wv Reële loon- en prijsbijstelling (ruilvoetverlies)0,2wv Rente– 0,1wv HGIS0,2  Overige mee- en tegenvallers– 0,2wv EU-afdrachten– 0,3wv Dividendbijstellingen– 0,1wv Opvang asiel0,4wv Leerlingenaantallen0,1wv GF/PF accres– 0,2wv Besparingsverliezen0,4wv Exportkredietverzekering en investeringsgaranties– 0,2wv Overig/onderuitputting diverse begrotingen– 0,3  Beleid– 1,5wv Doelmatiger aanbesteden bouw– 0,2wv Winstafdracht DNB– 0,4wv Verkoop landbouwgronden– 0,1wv Betuweroute/Coentunnel– 0,2wv Doorschuiven India– 0,3wv Kasritme investeringendefensiematerieel– 0,1wv GF/PF accres– 0,2wv overig0,1  Uitgavenniveau FJR 200489,8Uitgavenkader RBG
in lopende prijzen92,6  Over/onderschrijding– 2,8MacrobijstellingenODA-normVanwege het feit dat de lonen en prijzen minder neerwaarts zijn bijgesteld
dan het uitgavenkader was er sprake van een ruilvoetverlies. Als gevolg van
een lager dan verwacht feitelijk tekort zijn de rente-uitgaven meegevallen
ten opzichte van de ontwerpbegroting. De aflossing van een lening door India
heeft geleid tot ruimte binnen het budget voor ontwikkelingssamenwerking.
Het vergde extra uitgaven om te kunnen blijven voldoen aan de ODA-norm van
0,8 procent BNP.Overige mee- en tegenvallersAls gevolg van lager dan verwachte benodigde middelen ten behoeve van
de EU-begroting kon worden volstaan met een lagere Nederlandse afdracht. Op
een aantal staatsdeelnemingen is meer dividend ontvangen dan geraamd. Als
gevolg van een groter dan verwacht aantal asielzoekers in de opvang en problemen
bij de uitzetting van AMA's zijn de asielkosten hoger dan aanvankelijk aangenomen.
Hogere leerlingenaantallen in met name het hoger onderwijs vergden extra uitgaven.
De besparingsverliezen bestaan uit EKI-toerekening en de afboeking van de
besparing in 2004 uit hoofde van de vermogensnormering ZBO's. De schuldkwijtschelding
die aan ODA wordt toegerekend heeft zich in 2004 niet gematerialiseerd. Om
toch aan de ODA norm van 0,8 procent BNP te kunnen voldoen wordt het ODA budget
hiervoor opgehoogd. De meevaller bij EKI is het gevolg van lagere schade-uitkeringen
aan de ene kant en hogere premieontvangsten en hogere restituties aan de andere
kant. Daarnaast was sprake van onderuitputting op diverse begrotingen
optellend tot 0,3 miljard euro. De lagere uitgaven (inclusief het begrotingsgefinancierde
deel van SZA) hebben via de koppeling aan de netto gecorrigeerde rijksuitgaven
geleid tot een neerwaartse bijstelling van de toevoeging aan het Gemeente-en
Provinciefonds.BeleidOmdat het EMU-saldo door de 3 procent tekortnorm dreigde te breken heeft
het kabinet zowel bij Miljoenennota 2005 als bij Voorjaarsnota 2004 maatregelen
moeten nemen. Deze pakketten bestonden onder andere uit doelmatiger aanbesteden
in de bouwsector, uitkering van een interimdividend door De Nederlandse Bank
en verkoop van landbouwgronden. Voorts heeft het kabinet besloten de ruimte
onder het ODA-plafond als gevolg van de aflossing van de India-lening, gefaseerd
in te zetten. Daarnaast leiden de neerwaartse aanpassingen tot een lager accres
voor het Gemeenteen Provinciefonds.SZATabel 2.2.5 Uitgavenontwikkeling (x €
miljard, min betekent lagere uitgaven) 2004Uitgavenniveau MN200459,0  Macrobijstellingen– 0,3wv Louter nominale bijstellingen
(kaderaanpassing)– 0,2wv Reele loon- en prijsbijstelling (ruilvoetverlies)0,3wv Volume SZA– 0,4  Overige mee- en tegenvallers– 1,7wv Uitvoering WWB– 0,4wv Uitvoering WAO– 0,5wv Uitvoering WW– 0,4wv Ontvangsten arbeidsmarkt– 0,2wv Besparingsverliezen0,1wv Overig– 0,1  Uitgavenniveau FJR 200456,9Uitgavenkader SZA
in lopende prijzen58,2  Over/onderschrijding– 1,3MacrobijstellingenIn de sector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt was sprake van een ruilvoetverlies,
omdat de neerwaartse bijstelling van lonen en prijzen achterbleef bij de neerwaartse
aanpassing van het uitgavenkader vanwege de bijstelling in de pNB-deflator.
Ondanks de opgelopen werkloosheid in 2004 was er toch sprake van een macromeevaller
in de WW en de WWB. Dit werd veroorzaakt door het feit dat in de ramingen
uitgegaan is van een sterkere stijging van het aantal uitkeringen dan daadwerkelijk
gerealiseerd.Overige mee- en tegenvallersIn de sociale zekerheid was verder per saldo sprake van meevallers. De
belangrijkste meevallers deden zich voor bij de WWB, de WAO en de WW. De meevaller
bij de WWB is totstandgekomen door lagere realisaties in 2003, zodat het macrobudget
2004 naar beneden is bijgesteld. Deze meevaller is additioneel t.o.v. de macrobijstelling
van het WWB-budget. De meevaller bij de WAO betrof een lager
dan verwachte instroom. Deze meevaller kan verklaard worden door de Wet verbetering
Poortwachter en de sterker geworden financiële prikkels als gevolg van
de Pemba. Mogelijk speelde ook een aankondigingseffect van de WIA een rol.
De WW is, aanvullend op de macro-bijstelling, op basis van uitvoeringsinformatie
van het UWV naar beneden bijgesteld. Naast deze drie meevallers in de uitkeringensfeer
hebben zich ook meevallers voorgedaan bij de terugontvangsten arbeidsmarktmiddelen.
Dit betrof terugontvangsten van regelingen, die na de invoering van de WWB
zijn beëindigd, en waarvan in 2004 op basis van definitieve realisaties
terugontvangsten zijn gerealiseerd. Het besparingsverlies, ten slotte, betrof
onder andere uitstel van de wet Kinderalimentatie.ZORGTabel 2.2.6 Uitgavenontwikkeling (x €
miljard, min betekent lagere uitgaven) 2004Uitgavenniveau MN200441,2  Macrobijstellingen0,2wv Louter nominale bijstellingen
(kaderaanpassing)– 0,1wv Reele loon- en prijsbijstelling(ruilvoetverlies)– 0,1  Overige mee- en tegenvallers1,7wv Doorwerking afrekening 20030,4wv Extra productie bij ongewijzigd beleid0,5wv Eigen betalingen AWBZ0,3wv eigen betalingen particulier0,1wv Besparingsverliezen0,2wv Medisch specialisten0,1wv Financieringsontwikkeling0,1wv Overig– 0,1  Beleid0,0wv Beheerste groei AWBZ– 0,2wv Vervallen medicijnknaak0,2wv Zelfzorggeneesmiddelen– 0,1wv Overig0,0  Uitgavenniveau FJR 200442,6BKZ in lopende prijzen41,1  Over/onderschrijding1,5MacrobijstellingenIn de Zorg was in 2004 sprake van een beperkt ruilvoetverlies, omdat de
relevante loon- en prijsontwikkeling van de zorguitgaven is tegengevallen
ten opzichte van de aanpassing van het uitgavenkader.Overige mee- en tegenvallersDe uitgaven in de zorg zijn in 2004 ongeveer € 1,5 miljard tegengevallen.
Belangrijkste oorzaken hiervan waren de doorwerking van de afrekening 2003,
de extra groei in 2004 en een tegenvaller bij de eigen betalingen in de AWBZ.
De omvangrijkste tegenvallers als gevolg van de doorwerking aftrekening 2003
zijn in de curatieve zorg (€ 85 miljoen), de gehandicaptenzorg (€ 66
miljoen) en de sector verpleging en verzorging (€ 171 miljoen).
De omvangrijkste tegenvallers als gevolg van de extra groei 2004 deden zich
voor in de gehandicaptenzorg (€ 217 miljoen), de GGZ
(€ 112 miljoen) en de curatieve zorg (€ 120 miljoen).
Daarnaast was er sprake van een tegenvaller bij de eigen betalingen en de
medisch specialisten en werd de financieringsachterstand enigszins ingelopen.
Tenslotte deden zich nog besparingsverliezen voor bij maatregelen op het terrein
van overig ziekenvervoer (€ 50 miljoen) de fysiotherapie (€ 41
miljoen) en de geneesmiddelen (€ 77 miljoen).BeleidHet beleid van het kabinet in 2004 is gericht geweest op een beheerste
groei van de AWBZ. Er mochten geen aanvullende productieafspraken tussen de
aanbieders van AWBZ-zorg en zorgkantoren worden gemaakt boven het niveau van
de goedgekeurde productieafspraken per 1 maart 2004. In de curatieve
zorg is er in 2004 voor gekozen de medicijnknaak niet door te laten gaan en
is besloten de zelfzorggeneesmiddelen niet langer meer te vergoeden.2.2.2 InkomstenLasten en totale ontvangstenlastenontwikkelingTen tijde van de Voorjaarsbesluitvorming 2004 werd verwacht dat zonder
nadere maatregelen het financieringstekort voor het tweede opeenvolgende jaar
de grenswaarde van 3,0 procent van het Verdrag van Maastricht zou overschrijden.
Tegen deze achtergrond is besloten tot 0,5 miljard extra inkomensverhogende
maatregelen voor 2004. Dit betreft met name een verhoging van de AWBZ premie
met 0,3 procent per 1 juli en een verhoging van de Aof-premie. De verhoging
van de AWBZ-premie is per 1 januari 2005 omgezet in een even grote verhoging
van het tarief eerste en tweede schijf. Verder werd in augustus, met het oog
op de besluitvorming voor 2005, de pc-privéregeling met onmiddellijke
ingang afgeschaft, wat ook nog enige extra opbrengsten voor 2004 met zich
meebracht. De totale lastenontwikkeling voor 2004 is daarmee uitgekomen op
1,8 miljard euro.De belasting- en premie-inkomsten zijn in 2004 ondanks de inkomstenverhogende
maatregelen 0,5 miljard lager uitgekomen dan de raming bij de ontwerpbegroting,
uitgesplitst in + 0,3 miljard bij de belastingen en – 0,7
miljard bij de premies. Oorzaak hiervoor ligt voornamelijk in de negatieve
doorwerking vanuit 2003, die geheel bij de belastingontvangsten terecht is
gekomen. De realisatie van 2003 is weliswaar nagenoeg gelijk aan de geraamde
opbrengst bij de ontwerpbegroting 2004, maar omdat er in 2003 een incidentele
component bij de belastingen van 1,7 miljard euro in zat, is de doorwerking
naar 2004 – 1,7 miljard euro zoals gemeld in de FJR 2003. Bij de
premieontvangsten is geen doorwerking van 2003 ten opzichte van de ontwerpbegroting
2004 opgetreden.Tabel 2.2.7 Ontwikkeling van de opbrengst belastingen en premies op EMU-basis (x €
miljard) MN 2004FJR 2004VerschilBelastingen106,6106,9+ 0,3Premies67,666,8– 0,7Totaal174,2173,7– 0,5* In het supplement is een uitgebreide toelichting opgenomen van de ontwikkeling
van de inkomsten.BelastingenDe belastingontvangsten op EMU-basis vallen 0,3 miljard euro hoger uit
dan was geraamd in de Miljoenennota 2004. Dit verschil is de resultante van
een aantal te onderscheiden ontwikkelingen, die in tabel 2.2.8 worden uitgesplitst.Bij de belastingontvangsten op kasbasis was de doorwerking van 2003 1,7
miljard euro negatief, zoals toegelicht in de FJR 2003. De uiteindelijke totale
realisatie is verder beïnvloed door een aantal autonome bijstellingen
op het gebied van de loon- en inkomstenbelasting van per saldo 0,3 miljard
euro. Daarbij gaat het met name om de verhoging van de AWBZ-premie per 1 juli1 en de (lager dan geraamde) nabetalingen van het rijk
aan de sociale fondsen.Tegenover de negatieve doorwerking staat verder een meevallende endogene
ontwikkeling, die zorgde voor 1,2 miljard euro hogere belastingontvangsten
op kasbasis, verdeeld over een aantal categorieën. Met name de vpb-gassector
liet een overschrijding zien als gevolg van de hogere olieprijzen (waaraan
de gasprijs gekoppeld is).Als gevolg van meevallende opbrengsten van 0,5 miljard euro in januari
2005, die voor het EMU-saldo nog aan 2004 worden toegerekend, komen de totale
belastingontvangsten op EMU-basis 0,3 miljard euro hoger uit. Een nadere toelichting
op het verschil tussen kasbasis en EMU-basis is te vinden in het supplement
Belasting- en premieontvangsten (www.minfin.nl/FJR2004).Tabel 2.2.8 Ontwikkeling belastingontvangsten vanaf
MN 2004 gesplitst naar oorzaak (x € miljard)*Miljoenennota 2004106,6  Totale mutatie0,3  Doorwerking 2003– 1,7  Autonoom0,3wv loon-/inkomstenbelasting0,3  Endogeen1,2wv loon-/inkomstenbelasting0,5wv VPBgassector0,4wv VPB niet-gassector– 0,2wv dividendbelasting0,2wv overig0,3  Aansluiting naar EMU-basis0,5  FJR 2004106,9De realisaties van 2004 kunnen behalve met de ramingen voor 2004 ook vergeleken
worden met de realisaties van 2003, om de ontwikkeling van de belastingontvangsten
van jaar op jaar zichtbaar te maken en die te kunnen relateren aan de economische
ontwikkeling. De progressiefactor geeft aan in welke mate de belastingontvangsten
endogeen meegroeien met de groei van de economie. Over de afgelopen 20 jaar
was de progresiefactor gemiddeld genomen ongeveer gelijk aan 1.Figuur 2.2.3 Progressiefactor belastingen op kasbasisDe progressiefactor kwam zowel in 2002 als in 2003 onder de nul uit, wat
betekent dat de belastingontvangsten endogeen achterbleven bij de nominale
groei van het BBP. Aan deze uitzonderlijke situatie is het afgelopen jaar
een einde gekomen. In 2004 bedroeg de progressiefactor 1,3. Dit betekent dat
de endogene groei van de belastingontvangsten ongeveer 30 procent groter is
geweest dan de groei van het nominale BBP.PremiesPremiesDe totale premieontvangsten op EMU-basis zijn in 2004 uitgekomen op 66,8
miljard euro. Dit is 0,7 miljard euro lager dan geraamd bij de ontwerpbegroting.
Deze lagere realisatie wordt nagenoeg geheel veroorzaakt door een achterblijvende
endogene ontwikkeling. Voor de totale premie-ontvangsten geldt dat zich geen
wijzigingen hebben voorgedaan vanuit de doorwerking 2003 of vanwege een gewijzigde
autonome mutatie1.Tabel 2.2.9 Raming van de premieontvangsten FJR
2004 t.o.v. Ontwerpbegroting 2004 op EMU-basis (x €
miljard) MN 2004FJR 2004verschilVolksverzekeringen37,036,4– 0,6Werknemersverzekeringen, incl. WAZ30,630,5– 0,1Totaal67,666,8– 0,7Tabel 2.2.10 Ontwikkeling premieontvangsten vanaf
MN2004 gesplitst naar oorzaak (x € miljard)Miljoenennota 200467,6  Totale mutatie– 0,7  Doorwerking 20030,0  Autonoom0,4wv volksverzekeringen0,2wv werknemersverzekeringen0,2  Endogeen– 1,2wv volksverzekeringen– 0,7wv werknemersverzekeringen– 0,5FJR66,8De negatieve endogene ontwikkeling is in lijn met de realisatie van relevante
economische factoren, zoals de werkgelegenheid en de loonontwikkeling, die
beiden lager zijn uitgekomen dan geraamd bij de Ontwerpbegroting. De totale
premie-ontvangsten bestaan uit de premies volksverzekeringen en de premies
werknemersverzekeringen. Als nader naar deze categorieën wordt gekeken,
dan blijkt dat de volksverzekeringen 0,6 miljard euro lager zijn uitgekomen.
Dit is de som van 0,1 miljard euro negatieve doorwerking vanwege een lagere
realisatie 2003, een positief bijgestelde autonome mutatie van 0,2 miljard
euro en een 0,7 miljard euro lagere endogene ontwikkeling. Voor de werknemersverzekeringen
geldt dat de realisatie per saldo 0,1 miljard euro lager uitgekomen is. Een
lagere endogene groei van 0,5 miljard wordt gecompenseerd door een opwaarts
effect van 0,2 miljard euro vanwege aanvullende beleidsmaatregelen en een
positieve doorwerking van 0,1 miljard euro vanwege de realisatie 2003. In
het supplement Belasting- en Premieontvangsten (internet) wordt een nadere
toelichting gegeven op de verschillende factoren.2.2.3 EMU-saldo en EMU-schuldEMU-saldoEMU-saldoHet EMU-saldo is ten opzichte van de ontwerpbegroting ongewijzigd gebleven.
Tabel 2.2.11 geeft de verschillen voor de onderliggende sectoren.Tabel 2.2.11 EMU-saldo per
sector (in % BBP)SectorOntwerpbegroting
2004FJR2004VerschilRijk– 2,6– 1,80,9Sociale Fondsen0,30,1– 0,3Lagere Overheden0,0– 0,6– 0,6EMU-saldo– 2,3– 2,30,0Daar waar het Rijk een sterke verbetering laat zien dankzij lagere netto-uitgaven,
zorgen de Sociale Fondsen en de Lokale Overheden (zie verderop in deze paragraaf)
voor een per saldo lager EMU-saldo.EMU-schuldEMU-schuldOndanks dat het EMU-saldo ten opzichte van de ontwerpbegroting ongewijzigd
is gebleven resulteert in 2004 een hoger dan verwachte schuld. Onderstaande
tabel geeft de aansluiting van de stand van de EMU-schuld aan het begin van
2004 naar ultimo 2004.Tabel 2.2.12 Aansluiting EMU-schuld ultimo
2003 naar het ultimo 2004 (in % BBP,
minteken is schuldverbeterend) OB 2004FJR 2004VerschilEMU-schuld 1 januari
200454,054,30,3Noemereffect– 1,3– 1,30,0EMU-tekort2,32,30,0Kas-trasactieverschillen/financiële transacties
en overig– 0,5– 0,10,4EMU-schuldultimo
200454,555,20,7EMU-saldo lokale overheidlokale overhedenHet tekort van de lokale overheden is ten opzichte van ontwerpbegroting
2004 aanzienlijk tegengevallen. Daar waar in de Ontwerpbegroting nog een EMU-saldo
van nul werd geraamd, is in de realisatie een tekort opgetreden van bijna
3 miljard euro (0,6 procent BBP).Tabel 2.2.13 EMU-saldo lokale
overheid 2004 (in % BBP) MN 2004FJR 2004VerschilEMU-saldo lokale
overheid0,0– 0,6– 0,6Naast de gemeenten leveren ook de provincies en de waterschappen een bijdrage
aan het EMU-tekort in 2004. Ten opzichte van het laatste jaar waarin de lokale
overheid nog een overschot had (2000) is het EMU-saldo met circa ¾
procent-punt verslechterd. In 2004 is een bestuurlijk akkoord gesloten met
de lokale overheden om het tekort terug te dringen in 2005 en de daaropvolgende
jaren.Tabel 2.2.14 EMU-saldo lokale
overheid naar sectoren 20002004VerschilGemeenten (x €  miljard)0,0– 2,7– 2,7Provincies (x €  miljard)0,00,00,0Waterschappen (x €  miljard)– 0,1– 0,10,0Overig (x €  miljard)0,40,0– 0,4Totaal lokale overheid (x € 
miljard)0,3– 2,8– 3,1idem, in % BBP0,1% – 0,6% – 0,7%Bron: CBSAlhoewel wettelijk is vastgelegd dat gemeenten (structureel) een sluitende
begroting dienen te hebben, is het toch mogelijk dat er in EMU-termen sprake
is van tekorten. Zoals ook is toegelicht in Miljoenennota 2005 (paragraaf
4.5, pagina 115) spelen hier verschillen in definitie een rol. Bij gemeenten
wordt het EMU-tekort niet alleen veroorzaakt door een negatief exploitatiesaldo
in baten lastentermen, maar ook en vooral doordat de investeringen de afschrijvingen
ruim overtreffen, per saldo wordt ontrokken aan de voorzieningen, dat de aankopen
van grond, inclusief investering voor bouwrijpmaken, de verkopen van grond
overtreffen, en uitgaven gedekt worden uit een beroep op de reserves (bijvoorbeeld
reserves uit hoofde van boekwinsten bij verkoop activa). Voor provincies is
er nog geen sprake van een tekort omdat de investeringen daar nog enige vertraging
hebben opgelopen. Bij de waterschappen is het tekort veroorzaakt door hogere
investeringen, onder meer volgend uit het Nationaal Bestuursakkoord Water.
Inmiddels is er al wel sprake voor het vierde opeenvolgende jaar van een EMU-tekort
en voorlopig is er nog geen uitzicht op een positief EMU-saldo.EMU-saldo t.o.v. 20032003 was het jaar waarin de 3 procent-norm voor het EMU-tekort uit het
Verdrag van Maastricht werd overtreden. Een langer en dieper dan verwachte
dip in de economische groei en een sterk onverwacht tegenvallend saldo Lokale
Overheden zorgde ervoor dat EMU-saldo uitkwam op – 3,2 procent
BBP. Voor 2004 is ons land weer terug binnen de Europese normen. Onderstaande
tabel geeft per sector de verschillen in het EMU-saldo tussen 2003 en 2004
weer.Tabel 2.2.15 EMU-saldo per
sector in 2003 en 2004 (in % BBP,
minteken is saldoverslechterend) 20032004VerschilEMU-saldoRijk– 2,6– 1,80,8EMU-saldo Sociale
Fondsen0,00,10,1EMU-saldo Lokale
Overheden– 0,6– 0,60,0EMU-saldo– 3,2– 2,30,9De sterke horizontale verbetering van het EMU-saldo ten opzichte van 2003
is (nagenoeg) geheel te danken aan de sector Rijk. Dit wordt volledig veroorzaakt
door de uitgaven. Deze zijn in 2004 als percentage van het BBP 0,8 procent
lager dan in 2003 (gemeten in euro is er ook sprake van dalende uitgaven).
De belastingopbrengsten zijn in 2004 als percentage van het BBP ongewijzigd
gebleven t.o.v. 2003.EMU-saldo en EMU-schuld in internationaal perspectiefHet EMU-tekort van de EU-15 is licht verbeterd ten opzichte van 2003.
In 2004 bedroeg het tekort van de EU-15 2,6 procent BBP tegenover 2,8 procent
BBP in 2003. In 5 lidstaten is in 2004 sprake van een tekort van op of boven
de referentiewaarde van 3 procent BBP. Het betreft Duitsland, Frankrijk, Griekenland,
Italië en het Verenigd Koninkrijk. In Duitsland, Frankrijk, Griekenland
en het Verenigd Koninkrijk was in 2003 ook sprake van een tekort van boven
de 3 procent BPP. Nederland is er als enige lidstaat in geslaagd om van 2003
op 2004 een tekort van boven de 3 procent om te zetten in een tekort van onder
de 3 procent BBP. Het EMU-saldo 2004 van Nederland ligt onder het gemiddelde
van de EU-15, terwijl in 2003 het tekort van Nederland van 3,2
procent BBP boven het gemiddelde van de EU-15 van 2,8 procent BBP lag. Het
gemiddelde EMU-saldo wordt sterk negatief beïnvloed door de tekorten
bij de vier grote Europese landen (Duitsland, Frankrijk, Italië en het
Verenigd Koninkrijk). Er zijn vijf landen met een overschot in 2004. Het betreft
Denemarken, Finland, Zweden, Ierland en België. In Spanje was sprake
van een klein tekort. Opvallend is dat er in Luxemburg voor het eerst in jaren
sprake is een EMU-tekort in 2004.Figuur 2.2.4: Het EMU-saldo in Europees perspectief (in
% BBP)De gemiddelde EMU-schuldquote in de EU-15 bedroeg 64,7 procent BBP in
2004, een kleine verslechtering ten opzichte van de 64,3 procent BBP in 2003.
De Nederlandse schuldquote van 55,2 procent BBP ligt dus onder het gemiddelde
en eveneens onder de referentiewaarde van 60 procent BBP. Luxemburg heeft
met 7,5 procent BBP de kleinste schuldquote. Twee landen (Griekenland en Italië)
hebben een schuldquote van boven de 100 procent. De schuldquote van België
is in 2004 gedaald tot onder de 100 procent BBP. Naast deze drie landen, hebben
Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk en Portugal, een EMU-schuldquote die hoger
is dan de referentiewaarde van 60 procent BBP.Figuur 2.2.5: De EMU-schuld in Europees perspectief (in
% BBP)Bron: Persbericht Eurostat 18 maart 20053. Financieel Management3.1 Inleidingfinancieel managementKernvraag van financieel management is of de inrichting van de bedrijfsvoering
zodanig is dat het beleid rechtmatig wordt uitgevoerd tegen zo laag mogelijke
kosten. Ofwel, zitten de administratieve systemen zo in elkaar dat de juiste
cijfers op het juiste moment uit het systeem rollen en hierop een effectieve
controle kan plaatsvinden. Door de Operatie Comptabel Bestel halverwege de
jaren tachtig is het financieel beheer bij het Rijk aanzienlijk verbeterd.
Een resultaat van de Operatie Comptabel Bestel is onder meer een aanzienlijke
verbetering van de beheersbaarheid van de begroting en versnelling en verbetering
van de verantwoording. Een ander resultaat is dat sinds een aantal jaren nagenoeg
elk jaar alle departementen goedkeurende accountantsverklaringen hebben. Dat
was begin jaren tachtig bepaald niet het geval. In 1986 hadden slechts 2 van
de 14 departementen een goedkeurende accountantsverklaring. In 1994 hadden
alle departementen een goedkeurende verklaring. Daarna hebben de departementen
vrijwel altijd goedkeurende verklaringen gekregen, met uitzondering van enkele
incidenten. Zo was het vorig jaar niet mogelijk om met voldoende zekerheid
tot een oordeel te komen bij OCW omdat de onderzoeken in het kader van de
onregelmatigheden in de bekostiging van het hoger onderwijs nog niet waren
afgerond. Dit heeft geleid tot een verklaring van oordeelonthouding over 2003
door de auditdienst van OCW. Paragraaf 3.2 beschrijft de rechtmatigheid en
het financieel beheer in 2004.Door de invoering van VBTB en de instelling van baten-lastendiensten heeft
financieel management en bedrijfvoering meer in het algemeen nieuwe impulsen
gekregen. Een baten-lastenstelsel draagt bij aan het inzicht in de kosten
van de bedrijfsvoering, wat met name bij uitvoeringsorganisaties van belang
is. Daarnaast worden bij baten-lastendiensten hoge eisen gesteld aan de bedrijfsvoering,
wat ook bijdraagt aan de borging van de rechtmatigheid. Inmiddels is bijna
50 procent van de rijksambtenaren werkzaam in een baten-lastenomgeving. De
ontwikkelingen op het gebied van het baten-lastenstelsel en VBTB komen in
paragraaf 3.3 aan de orde. In het afgelopen jaar zijn ook diverse initiatieven
op het gebied van bedrijfsvoering genomen over de grenzen van de departementen
heen. Zo wordt gewerkt aan een gezamenlijk ontwikkel- en expertisecentrum
op het gebied van organisatie-advies, een gezamenlijke kopieerfaciliteit bij
een aantal departementen, een interdepartementale archiefpool en een gemeenschappelijke
loonadministratie.Ondanks de vergrote aandacht voor bedrijfsvoering zijn er de afgelopen
jaren incidenten geweest die in eerste instantie niet door de auditdienst
of de Algemene Rekenkamer zijn gesignaleerd. De bekostigingsproblematiek in
het HBO is bij OCW primair naar voren gekomen door signalen uit het veld (een
klokkenluider). Ook bij de grote infrastructurele projecten zijn knelpunten
naar voren gekomen, ondanks goedkeurende accountantsverklaringen van de departementale
auditdiensten en verklaringen van goedkeuring van de rijksrekening door de
Algemene Rekenkamer. De Tijdelijke Commissie Infrastructuurprojecten constateert
dat de sturing en de controle bij de uitvoering en de kwaliteit van de informatievoorziening
van de grote infrastructurele projecten Betuweroute en HSL-zuid onvoldoende
zijn geweest. De parlementaire controle op grote infrastructurele projecten
schiet ook tekort.Dit laat zien dat soms belangrijke signalen niet goed worden opgepakt
door het management en dat deze ook niet altijd worden opgemerkt door de auditdienst
en de Algemene Rekenkamer. Dit vraagt om een andere werkwijze, waarbij het
management in de sturing en beheersing een risico-georiënteerde en alerte
aanpak heeft, ondersteund door de controleactiviteiten van de auditdienst
en de Algemene Rekenkamer. Een goede beheersing en controle van grote projecten,
een goed toezicht op instellingen op afstand en een goed reviewbeleid zijn
essentieel om dergelijke incidenten in de toekomst te kunnen voorkomen. In
paragraaf 3.4 komen de rijksbrede ontwikkelingen op dit gebied aan de orde.Het kabinet wil het financieel management en de bedrijfsvoering bij de
overheid nog verder verbeteren. Dit vindt zijn weerslag in het kabinetsstandpunt
over het interdepartementaal beleidsonderzoek regeldruk en controletoren waarin
verschillende voorstellen voor verdere verbetering zijn opgenomen. Sleutelbegrippen
hierin zijn verantwoordelijkheid van en verantwoording door het lijnmanagement
en risicomanagement. In paragraaf 3.5 wordt hier verder op ingegaan.3.2 Rechtmatigheid en financieel beheer in 2004rechtmatigheidIn 2004 is de rechtmatigheid van de uitgaven, verplichtingen en ontvangsten
van het Rijk als totaal meer dan 99 procent. Hiermee is het hoge niveau van
rechtmatigheid van de afgelopen jaren gehandhaafd. Figuur 3.2.1 Rechtmatigheid van de uitgavenOver 2004 is evenals vorig jaar bij 12 van de 13 departementen een goedkeurende
accountantsverklaring afgegeven. Bij het ministerie van VROM is sprake van
een accountantsverklaring met beperking omdat hier de tolerantiegrens van
1 procent marginaal is overschreden.Figuur 3.2.2 Ministeries met een goedkeurende accountantsverklaringOok het financieel beheer bij het Rijk is in algemene zin op orde en de
departementen zijn «in control». Dit wil zeggen dat de bedrijfsvoeringsprocessen
door het (top)management in voldoende mate worden beheerst.financieel beheerDeze positieve ontwikkelingen betekenen niet dat op departementsniveau
de bedrijfsvoering en in het bijzonder het financieel beheer en materieelbeheer
op alle onderdelen op orde is of dat er geen sprake zou zijn van risico's
voor 2005. Het betekent wel dat de knelpunten en risico's bij het (top)management
bekend zijn, actief worden gemonitord en dat indien nodig (aanvullende) maatregelen
getroffen worden. Een aandachtspunt blijft echter de betrokkenheid van het
lagere (lijn)management bij het financieel management. In de bedrijfsvoeringsparagrafen
van de departementale jaarverslagen wordt ingegaan op de belangrijkste knelpunten
en risico's en de genomen maatregelen. In tabel 3.2.1 is een samenvattend
overzicht opgenomen. Voor een volledig beeld van deze aandachtspunten alsmede
de toelichting daarbij wordt verwezen naar de individuele jaarverslagen van
de departementen. Hieronder wordt kort ingegaan op de departementen waar door
de auditdienst een achteruitgang van het financieel beheer bij het departement
als totaal of bij het financieel beheer van een baten-lastendienst wordt aangegeven.Bij het ministerie van VROM doen zich knelpunten voor ten aanzien van
de uitvoering van het controlebeleid betreffende de huursubsidie en de Energie
Premie Regeling. De tekortkomingen bij de uitvoering van het controlebeleid
van de huursubsidie hebben in belangrijke mate gezorgd voor een marginale
overschrijding van de goedkeuringstolerantie van 1 procent en daarmee
tot een accountantsverklaring met beperking bij de jaarrekening. Het financieel
beheer bij Defensie en bij OCW laat over 2004 een (lichte) achteruitgang zien.
De teruggang bij Defensie is vooraf door het management onderkend en moet
worden bezien in het licht van de lopende grote reorganisatie
binnen het departement die op termijn moet leiden tot een betere bedrijfsvoering.
Wel zijn tot op het laatste moment (herstel)acties nodig gebleken. Bij het
materieelbeheer bij Defensie zijn de ernstige onvolkomenheden uit 2003 weggenomen.
Wel vraagt de stand van zaken ultimo 2004 nog de nodige aandacht om de kwaliteit
van het materieelbeheer structureel te borgen. De lichte achteruitgang van
de kwaliteit van het financieel beheer bij OCW is met name het gevolg van
de vermindering van de kwaliteit van de interne controle bij het agentschap
CFI dat circa 80 procent van de uitgaven van het departement verzorgt. OCW
heeft inmiddels maatregelen getroffen. Bij het ministerie van BZK heeft de
interne bedrijfsvoering bij het agentschap KLPD in 2004 veel aandacht gekregen
en daarbij is op zichzelf goede voortgang geboekt. De naleving van de Europese
aanbestedingsregels vormt hier echter een belangrijk aandachtspunt. Het niet
volgens de Europese aanbestedingsregels afgesloten overbruggingscontract voor
de inkoop van munitie in combinatie met een mogelijke onrechtmatigheid in
verband met het mogelijk homogene karakter van een groep aanbestede goederen
en diensten, hebben geleid tot een verklaring met beperking bij het agentschap
KLPD. Ook het financieel beheer bij het agentschap ITO/ISC blijft de nodige
aandacht eisen. Eind 2004 bestonden onduidelijkheden over de financiële
verhoudingen tussen ITO en ISC en bestond binnen de financiële kolom
een tekort aan kennis. ITO/ISC werkt aan het wegnemen van de knelpunten. Het
financieel beheer bij het agentschap KNMI van het ministerie van Verkeer en
Waterstaat in 2004 is matig. Dit is een achteruitgang ten opzichte van 2003.
Belangrijkste aandachtspunt vormt het verbeteren van het functioneren van
de controlfunctie.Tabel 3.2.1 Samenvatting belangrijkste
aandachtspunten bedrijfsvoeringsparagraaf departementale
jaarverslagenMinisterie AZHet financieel en materieel beheer is over het algemeen op orde.  BuiZaHet totaalbeeld van het financieel
beheer is positief. Als belangrijkste aandachtspunten
worden genoemd: • het
management informatie systeem Piramide; • resultaatgericht
management.  JustitieHet financieel en materieel beheer voldoen
aan de daaraan te stellen eisen met de volgende aandachtspunten: • de
beheersing van de gerechtskosten; • het financieel
beheer met betrekking tot de verplichtingenadministratie; • risicomanagement; • de
uitvoering van de overgedragen taken van de Vreemdelingendienst aan de IND.  BZKDe bedrijfsprocessen inzake het financieel
en materieel beheer zijn beheerst. Aandachtspunten vormen: • de
operationele integratie van het
agentschap ITO en ISC; • de
naleving van de EG-aanbestedingsregels bij het agentschap KLPD (incidenteel).
Verklaring met beperking als gevolg van het overbruggingscontract betreffende
de munitie.  OCWHet financieel en materieel beheer waren
over 2004 op orde, echter een lichte achteruitgang in het financieel
beheer. Aandachtspunten zijn: • het
beheer en de controle van de personeelsdossiers; • de
bekostiging van risicoleerlingen in het voortgezet onderwijsen
de beroeps- en volwasseneducatie; • de
interne controle bij het agentschap CFI; • het
beheer van kunstvoorwerpen van het Rijk; • het
contractbeheer van het bestuursdepartement.  FinanciënHet financieel en materieel beheer voldoen
aan de daaraan te stellen eisen, met de volgende aandachtspunten: • telefonische
bereikbaarheid, het heffings- en invorderingsbeleid en het AangiftenBelastingSysteem
(ABS) bij de Belastingdienst; • uitgestelde
agentschapsstatus dienst Domeinen/Roerende Zaken.  DefensieBij het materieel beheer zijn de ernstige
onvolkomenheden uit 2003 weggenomen. De kwaliteit van het financieel
beheer is (licht) teruggegaan. De teruggang moet worden
bezien in het licht van de lopende grote reorganisatie binnen het departement
(Samson) die op termijn moet leiden tot een betere bedrijfsvoering.
Belangrijke aandachtspunten: • materieel
beheer; • de
aanloopproblemen bij Centraal Betaalkantoor Defensie (CBD)
en de baten-lastendienst Paresto; • de
invoering van het nieuwe personeelssysteem P&O2000+.  VROMDoor de auditdienst
van VROM is bij de jaarrekening over 2004 een accountantsverklaring met
beperking afgegeven. Belangrijke aandachtspunten zijn: • de
Energie Premie Regeling; • uitvoering
huursubsidie; • bodemsanering; • reorganisatie
VROM (ZEUS).  VenWHet financieel en materieel beheer voldoen
aan de daaraan te stellen eisen, met de volgende aandachtspunten: • voorbereiding
agentschapstatus RWS per 1 januari 2006; • financieel
beheerInspectie voor Verkeer en Waterstaat; • controlfunctie
agentschap KNMI.  EZDe bedrijfsprocessen inzake het financieel
en materieel beheer zijn beheerst. Aandachtspunt vormt: • verantwoordingsinformatie
bij de ontvangsten inzake de Wet MEP (Wet Milieukwaliteit
Electriciteitsproductie).  LNVHet financieel en materieel beheer voldoen
aan de daaraan te stellen eisen. Aandachtspunten zijn: • de
comptabele administratie en de interne controle; • afwikkeling
«oude» openstaande voorschotten; • de
implementatie van de wijzigingen in het Geïntegreerde Beheers- en Controlesysteem
(GBCS-verordening).  SZWHet financieel en materieelbeheer zijn departementsbreed
verbeterd tot een toereikend niveau. Belangrijkste aandachtspunt: • naleving
van de Europese aanbestedingsregels.  VWSHet financieel en materieelbeheer voldoen aan de daaraan te stellen
eisen. Aandachtspunten vormen: • aanpassing
subsidieregelgeving; • herziening
sanctiebeleid.3.3 Ontwikkeling baten-lastenstelsel en VBTB-evaluatiebaten-lastendienstenNaar aanleiding van de tweede rijksbrede evaluatie van de baten-lastendiensten
is aangekondigd dat bestaande diensten aan de aangescherpte instellingsvoorwaarden
getoetst zouden worden. In 2004 heeft deze toets plaatsgevonden bij alle diensten
die vóór 2001 zijn ingesteld. De diensten opgericht na 2001
moesten al voldoen aan de huidige instellingsvoorwaarden. De resultaten van
de toets zijn positief. Alle diensten voldeden volledig of nagenoeg volledig
aan de instellingsvoorwaarden. Daar waar de diensten niet volledig voldeden,
is in alle gevallen een verbeterplan opgesteld om binnen afzienbare termijn
alsnog aan de instellingsvoorwaarden te voldoen. De Tweede Kamer wordt hierover
in het voorjaar van 2005 geïnformeerd in een aparte brief.Box Nieuwe diensten die een baten-lastenstelsel voerenPer 1 januari 2004 zijn de volgende 3 diensten die een baten-lastenstelsel
voeren van start gegaan:• Nederlands Forensisch Instituut (NFI), Justitie;• Dienst Landelijk Gebied (DLG), LNV;• Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), VWS.In 2004 is onder meer gewerkt aan de oprichting per 1 januari 2005
van de volgende 6 diensten die een baten-lastenstelsel voeren:• Directie Publiek en Communicatie (DPC), AZ;• Dienst Justis, Justitie;• Raad voor de rechtspraak (RvdR), incl. Studiecentrum rechtspleging
(SSR), Justitie;• Algemene Inspectiedienst (AID), LNV;sInspectie Werk en Inkomen
(IWI), SZW;• Paresto, Defensie.baten- en lastenstelselDe Tweede Kamer heeft de regering met de motie Mastwijk c.s. verzocht
nog deze kabinetsperiode te komen met een plan van aanpak dat voorziet in
een proef met minimaal één ministerie voor de omschakeling naar
het baten- en lastenstelsel (BLS) met het oog op de toekomstige invoering
van dit stelsel voor de gehele rijksoverheid (TK 2003–2004, 29 540,
nr. 101). Deze pilot dient uiterlijk in 2006 in te gaan. De minister van Financiën
heeft per brief van 7 oktober 2004 aan de Tweede Kamer medegedeeld dat
hij bereid is om nog deze kabinetsperiode met een plan van aanpak te komen
voor de invoering van een baten-lastenstelsel bij een pilotdepartement. Inmiddels
zijn de hoofdlijnen van de pilot in kaart gebracht en worden gesprekken gevoerd
met kandidaatministeries. De Tweede Kamer wordt in mei 2005 per brief hierover
nader geïnformeerd.VBTBIn 2004 is onderzocht in hoeverre de doelstellingen van VBTB in de praktijk
zijn gerealiseerd en waar de mogelijkheden liggen voor verdere verbetering.
De uitwerking van de verbetermaatregelen wordt in 2005 ter hand genomen.3.4 Instellingen op afstand van het Rijkinstellingen op afstand van het RijkNaar aanleiding van de bekostigingsproblematiek in het HBO is het afgelopen
jaar bij OCW een omvangrijk verbeterprogramma gestart, waarbij de bevindingen
uit het onderzoek van de commissie Schutte zijn meegenomen. De maatregelen
die OCW heeft genomen betreffen onder andere deregulering, stroomlijning van
bedrijfsvoeringsprocessen, het uitvoeren van risico-georiënteerde audits
en het aanscherpen van het toezicht op de instellingen. Het sluitstuk
van het toezicht vormt het reviewbeleid. Bij het reviewbeleid gaat het erom
of vertrouwd kan worden op uitgevoerde accountantscontroles bij de scholen.
Beleidsdirecties kunnen accountantsverklaringen van scholen vragen om zekerheid
te krijgen over de kwaliteit van de verantwoording en over het rechtmatige
handelen van externe organisaties. De auditdienst van OCW kijkt vervolgens
steeksproefsgewijs of de accountants bij de HBO-instellingen hun werk goed
hebben uitgevoerd. Sluitstuk van de gehele keten is de externe controle door
de Algemene Rekenkamer. Deze maatregelen passen goed in de activiteiten van
het kabinet om het toezicht op instellingen op afstand van het Rijk en het
reviewbeleid te verbeteren.Toezichtvisies en toezichtarrangemententoezicht RWT's en ZBO'sHet kabinet heeft uitgesproken dat departementen voor het toezicht op
zelfstandige organisaties op afstand van het Rijk (ZBO's, RWT's) een toezichtvisie
moeten hebben. Dit kan een visie voor het departement als geheel zijn, of
een visie voor een afgebakend organisatieonderdeel. Eind 2004 zijn bijna overal
toezichtvisies opgesteld en vertaald naar concrete toezichtarrangementen.
Bij Financiën, LNV en VenW zal dit naar verwachting in 2005 worden gerealiseerd.
Bij BuiZa zal in 2005 naar aanleiding van het kabinetsstandpunt IBO VOR worden
bezien wat de gevolgen hiervan zijn voor de aanpassing van de toezichtarrangementen.
In enkele gevallen is het relatieve belang van de RWT zo gering dat het niet
zinvol is om hier een afzonderlijke toezichtvisie voor te formuleren. Actuele
ontwikkelingen op diverse beleidsterreinen kunnen leiden tot aanpassingen
van bestaande toezichtvisies en toezichtarrangementen (belangrijke herzieningen
vinden plaats bij BZK, OCW en VWS).Beter inzicht in rechtmatigheidbeter inzicht in rechtmatigheidEen minister dient inzicht te hebben in de rechtmatigheid van de inning
en besteding van publieke middelen door RWT's. Voor het merendeel van de RWT's
zal dit inzicht worden verkregen via een jaarlijkse accountantsverklaring
die mede de rechtmatigheid omvat (rechtmatigheidsverklaring). De minister
van Financiën heeft in de Kamer aangegeven dat hij erop zal toezien dat
over het boekjaar 2005 het gewenste inzicht in de rechtmatigheid bij alle
RWT's wordt bereikt. In 2004 is bij de meeste departementen voortgang geboekt.
Naar verwachting zullen over het boekjaar 2005 in principe alle RWT's over
rechtmatigheidsverklaringen beschikken, met uitzondering van één
RWT van BZK die in 2006 ophoudt te bestaan.Figuur 3.4.1 Aantal RWT's zonder rechtmatigheidsverklaringReviewbeleidreviewbeleidHoewel alle ministeries reviews hebben uitgevoerd in 2004, beschikken
nog niet alle departementen over een volledig uitgewerkt reviewbeleid. Het
uitvoeren van onderzoeken ter plaatse bij de instelling als onderdeel van
het reviewbeleid gebeurt door een beperkt aantal ministeries (OCW, EZ (via
deelwaarneming), VROM en SZW). Naar aanleiding van de reviewbevindingen uit
het controlejaar 2003–2004 is een aantal vervolgacties ondernomen. Allereerst
wordt door het kabinet een wettelijke regeling voorbereid voor het houden
van reviews en het maken van kopieën van dossiers van openbare accountantskantoren.
Daarnaast is een periodiek overleg ingesteld tussen de departementale auditdiensten,
het Nivra en de openbare accountantskantoren. Hierin worden de ervaringen
met controleprotocollen en reviewbevindingen besproken. In 2005 zal aandacht
worden besteed aan het aantal te houden reviews en de selectie van reviews.3.5 IBO regeldruk en controletorenIBO regeldruk en controletorenHet IBO regeldruk en controletoren wierp in 2004 zijn schaduwen al vooruit.
In het IBO werd namelijk duidelijk dat er geen kant en klaar receptenboek
is voor de vermindering van de regel- en controledruk. Er is niet één
oorzaak aan te wijzen voor de regel- en controledruk. Zowel de hoeveelheid
en complexiteit van regels, te weinig differentiatie in beheersing en controle
en stapeling van controles spelen een rol. In het IBO is daarom een visie
ontwikkeld met veel accent op de verantwoordelijkheid van de departementsleiding
voor de bedrijfsvoering en de verantwoording hierover. Daarnaast is een aantal
suggesties gedaan om de bedrijfsvoering zonder onevenredig veel controlelasten
vorm te geven. Sleutelbegrippen hierbij zijn vermindering van (interne) regels
en risicomanagement. De ontwikkelingen bij de departementen zoals hieronder
beschreven passen goed in de lijn van het IBO regeldruk en controletoren.
Risicomanagement wordt verder ingevoerd en de verantwoording in de bedrijfsvoeringsparagraaf
begint steeds meer vorm te krijgen. De verbreding van de auditfunctie draagt
bij aan de meerwaarde van de audits voor het management en de verbetering
van de bedrijfsvoeringsprocessen. Tot slot is er een ontwikkeling dat de auditcommittees
bij een aantal departementen een meer kritische zijlichtfunctie gaan vervullen.RisicomanagementrisicomanagementZowel nationaal als internationaal is er steeds meer aandacht voor risicomanagement.
Te denken valt aan het onlangs uitgebrachte COSO II model en ontwikkelingen
op het gebied van risicomanagement samenhangend met managementstatements,
zoals voorgeschreven in de Sarbanes Oxley Act (SOX) en door de commissie Tabaksblatt.
Door verdere invoering van risicomanagement kan er meer focus worden aangebracht
in beheersing en controle. Risicomanagement op zichzelf is niet nieuw. Het
bestaat al sinds jaar en dag, maar het gebeurt veelal nog impliciet. Door
het IBO-rapport en de kabinetsreactie daarop is risicomanagement nadrukkelijker
onder de aandacht van het lijnmanagement van de departementen gebracht. Het
(top)management speelt bij toepassing van risicomanagement een cruciale rol.
Zij bepaalt uiteindelijk of risicomanagement een tool of management is en
of risicomanagement als sturing- en beheersings-instrument tot de gehele departementale
organisatie zal doordringen.Departementen bevinden zich in verschillende stadia van groei naar het
hanteren van (een volwaardig) risicomanagementsysteem en er is nog een lange
weg te gaan. Het (top)management heeft zoals gezegd in de afgelopen
jaren meer aandacht gekregen voor het financieel management als onderdeel
van de bedrijfsvoering. Door een gestructureerde beheersing van risico's wordt
vaker een afweging gemaakt inzake de in te zetten instrumenten van sturing
en beheersing en wordt de monitoring van de risico's ingebed in het zogenaamde
management control systeem. De uitkomsten van de risicoanalyses en de (tussentijdse)
rapportages worden steeds meer in de overleggen van de auditcommittees besproken.Defensie, VenW en de Belastingdienst kunnen worden beschouwd als de voorlopers
op dit gebied. Bij Justitie, VROM en LNV krijgt risicomanagement op dit moment
nog vooral vorm op het operationele niveau. Bij diverse andere departementen
zijn door het topmanagement danwel door het auditcommittee acties gestart
om risicomanagement binnen het departement op de kaart te krijgen (Financiën,
OCW, EZ, VWS en SZW). De auditplanning komt – buiten de activiteiten
die de auditdienst op basis van haar eigen afweging uitvoert uit hoofde van
de wettelijke controletaak – bij een ruime meerderheid van de departementen
mede tot stand op basis van verzoeken van het (top)management die voortkomen
uit een door het (top)management uitgevoerde risicoanalyse.Box Voorbeeld salarissenEen goed voorbeeld van een verbetering die kan plaatsvinden door toepassing
van risicomanagement is het onderzoek naar de salarissen van topfunctionarissen.
Halverwege 2004 constateerden de auditdienst en de Algemene Rekenkamer dat
de personeeldossiers bij een van de departementen gebreken vertoonden. Deze
signalen hebben ertoe geleid dat ook bij alle andere departementen kritisch
is gekeken naar de personeelsdossiers van de topfunctionarissen. De departementale
auditdiensten hebben deze onderzoeken uitgevoerd. Het onderzoek heeft tot
een aantal aanbevelingen geleid. Zo zal een verdere stroomlijning van regelingen
plaatsvinden door de minister van BZK (onder meer via het project Harmonisatie
Arbeidsvoorwaarden Rijks Personeel (HARP)). Daarnaast lichten de departementen
hun eigen interne regelgeving door en zullen de naleving van regels en de
controle hierop worden aangescherpt. De salarissen van topfunctionarissen
vormen een klein deel van de totale salarisuitgaven. In de controle vielen
deze uitgaven min of meer weg in het totaal. Gebreken in de personeelsdossiers
van de topfunctionarissen kunnen echter niet worden getolereerd. Indien in
het verleden meer was uitgegaan van risicomanagement, inclusief politieke
risico's, waren de uitgaven van salarissen voor topfunctionarissen benoemd
als aandachtsgebied waar extra controle moet plaatsvinden. Dan waren eventuele
tekortkomingen eerder naar voren gekomen uit de controles van de auditdienst
en de Algemene Rekenkamer.BedrijfsvoeringsparagraafbedrijfsvoeringsparagraafAlle departementale jaarverslagen over 2004 bevatten een bedrijfsvoeringsparagraaf
waarin wordt ingegaan op de belangrijkste ontwikkelingen in de bedrijfsvoering
in het verslagjaar. Tevens wordt aandacht besteed aan de aandachtspunten en
de genomen en te nemen maatregelen. In de helft van de gevallen bevat de bedrijfsvoeringsparagraaf
een verklaring van de desbetreffende minister dat de bedrijfsvoeringsprocessen
gestructureerd zijn verlopen en dat het management control systeem naar behoren
heeft gefunctioneerd (een «in control»statement). In bijna al
deze gevallen is de «in control» statement opgenomen in een aparte
mededeling bedrijfsvoering. Naar aanleiding van het IBO regeldruk en controletoren
zal vanaf 2007 (over verslagjaar 2006) in de bedrijfsvoeringsparagraaf ook
worden ingegaan op de rechtmatigheid.AuditfunctieauditfunctieIn 2004 is op alle departementen de introductie van een brede, multidisciplinaire
auditfunctie verder ingevuld. Niet alleen worden door de auditdiensten de
wettelijke controletaken uitgevoerd, maar steeds meer staan ook audits naar
andere aspecten van de bedrijfsvoering op het programma. Hierdoor kunnen de
bedrijfsvoeringsprocessen verder worden verbeterd. In 2004 hebben alle auditdiensten
bijvoorbeeld aandacht besteed aan de totstandkoming van niet-financiële
informatie. Het transitieproces richting de brede auditfunctie zal de komende
jaren nog doorgaan. Het onderzoek door de Tijdelijke Commissie Infrastructuurprojecten
bevestigt de noodzaak van een onafhankelijke positie van de auditdiensten.
Daarom is besloten om vaker joint audits uit te voeren bij grote projecten.
Bij deze joint audits werken auditdiensten van verschillende departementen
samen, waardoor er een extra waarborg is voor de onafhankelijkheid van het
oordeel.AuditcommitteeauditcommitteeBij de meeste departementen is een verandering van de samenstelling en
daarmee de positionering van het auditcommittee waarneembaar. Door het opnemen
van externe leden in het auditcommittee komt op diverse departementen een
meer onafhankelijke adviesfunctie, en daarmee een meer kritische houding,
richting de ambtelijke leiding beter tot zijn recht.3.6 ConclusieFinancieel beheer en rechtmatigheid zijn onderwerpen die onverminderd
de aandacht vragen. In de afgelopen jaren hebben verbeteringen in het financieel
beheer ertoe geleid dat alle departementen «in control» zijn en
is een hoge mate van rechtmatigheid tot stand gebracht. Desondanks hebben
zich incidenten op belangrijke beleidsterreinen voorgedaan zoals de bekostigingsproblematiek
in het HBO en bij de grote infrastructurele projecten. Daarom is het van belang
nog alerter te zijn op risico's en op signalen dat er problemen zijn. De maatregelen
in het kader van het IBO regeldruk en controletoren geven een extra impuls
aan de risicogerichtheid en de alertheid van de rijksoverheid, met het doel
dat in de toekomst incidenten op belangrijke aandachtsgebieden minder snel
zullen optreden. Tegelijkertijd kan door met name de vermindering van (interne)
regels en verdere implementatie van single audit de regel- en controledruk
worden verminderd.Bijlage 1 Rijksrekening van uitgaven en ontvangstenTabel 1.1 Rekening van de uitgaven van
de ministeries en de begrotingsfondsen (x € 1 000) Rekening
vanoorspronkelijk vastgestelde begrotingrealisatieverschil realisatie
en oorspronkelijk vastgestelde begrotingIHuis der Koningin7 3136 501– 812IIAStaten-Generaal106 847110 6993 852IIBOverige Hoge Colleges
en Kabinetten88 00886 902– 1 106IIIAlgemene Zaken54 17351 892– 2 281IVKoninkrijksrelaties143 040138 029– 5 011VBuitenlandse Zaken9 413 9999 514 890100 891VIJustitie5 034 4645 543 198508 734VIIBinnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties4 966 8585 108 359141 501VIIIOnderwijs,
Cultuur en Wetenschappen25 709 29126 434 687725 396IXANationale
Schuld30 338 56536 389 1906 050 625IXBFinanciën3 830 6623 797 195– 33 467XDefensie7 667 9397 551 516– 116 423XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer3 498 6093 745 208246 599XIIVerkeer en Waterstaat6 359 3136 537 774178 461XIIIEconomische Zaken1 643 5011 794 641151 140XIVLandbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit1 915 0922 056 553141 461XVSociale Zaken en Werkgelegenheid22 826 11523 441 196615 081XVIVolksgezondheid, Welzijn
en Sport11 040 69211 442 759402 067 Infrastructuurfonds5 860 6546 265 195404 541 Fonds
Economische Structuurversterking1 948 2271 872 819– 75 408 BTW-Compensatiefonds1 632 8121 687 41554 603 Gemeentefonds12 152 87111 817 526– 335 345 Provinciefonds1 013 710982 455– 31 255 Spaarfonds AOW000 Diergezondheidsfonds7 70023 65515 955 Totalen157 260 455166 400 2549 139 799Tabel 1.2 Rekening van de ontvangsten
van de ministeries en de begrotingsfondsen (x € 1 000) Rekening
vanoorspronkelijkvastgesteldebegrotingrealisatieverschil realisatie
en oorspronkelijk vastgestelde begrotingIHuis der Koningin000IIAStaten-Generaal1 9383 5691 631IIBOverige Hoge Colleges
en Kabinetten3 2183 785567IIIAlgemene Zaken14 24910 966– 3 283IVKoninkrijksrelaties13 52011 381– 2 139VBuitenlandse Zaken507 941703 110195 169VIJustitie958 003979 37621 373VIIBinnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties210 866300 88790 021VIIIOnderwijs,
Cultuur en Wetenschappen1 262 3501 396 436134 086IXANationale
Schuld28 696 08735 928 5877 232 500IXBFinanciën95 784 26696 250 928466 662XDefensie380 475392 33411 859XIVolkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer79 112274 860195 748XIIVerkeer en Waterstaat125 91696 042– 29 874XIIIEconomische Zaken2 535 9953 001 062465 067XIVLandbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit432 380747 178314 798XVSociale Zaken en Werkgelegenheid584 039970 535386 496XVIVolksgezondheid, Welzijn
en Sport32 10572 59140 486 Infrastructuurfonds5 807 2246 179 295372 071 Fonds
Economische Structuurversterking1 821 0182 198 484377 466 BTW-Compensatiefonds1 632 8121 687 41554 603 Gemeentefonds12 152 87111 817 526– 335 345 Provinciefonds1 013 710982 455– 31 255 Spaarfonds AOW3 440 0903 442 9662 876 Diergezondheidsfonds7 70021 72014 020 Totalen157 497 885167 473 4889 975 603Bijlage 2 Saldibalans van het rijk 2004Tabel 2.1 Saldibalans van
het rijk per 31 december 2004DEBETCREDITOMSCHRIJVINGEUR*1 mlj.OMSCHRIJVING EUR*1 mlj.1Uitgaven ten laste van
de begroting 2004 166 400 12Ontvangsten ten gunste van de begroting
2004 167 4732Uitgaven buiten begrotingsverband
(intra-comptabele vorderingen)2 40713Ontvangsten buiten begrotingsverband (intra-comptabele schulden)9 7783Liquide Middelen15214Saldi begrotingsfondsen17 0854Saldo geldelijk beheer
van het Rijk25 75215Saldi begrotingsreserve375 Totaal
intra-comptabele posten194 711 Totaal intra-comptabele posten194 711      5Openstaande rechten25 29716Tegenrekening openstaande rechten25 2976Extra-comptabele vorderingen op
derden 25 631 17Tegenrekening extra-comptabele vorderingen25 6317Tegenrekening extra-comptabele schulden 229 019 18Extra-comptabele schulden
aan derden229 0198Voorschotten116 92219Tegenrekening voorschotten116 9229Tegenrekening openstaande verplichtingen74 88020Openstaande
verplichtingen74 88010Deelnemingen7 30021Tegenrekening deelnemingen7 30011Tegenrekening garanties58 86922Garanties58 869 Totaal
extra-comptabele posten537 918 Totaal extra-comptabele posten537 918       TOTAAL-GENERAAL732 629 TOTAAL-GENERAAL732 629Toelichting op de saldibalans van het Rijk.De saldibalans van het Rijk is een consolidatie van de saldibalansen van
de afzonderlijke ministeries en begrotingsfondsen en de saldibalans van de
centrale administratie van 's Rijks Schatkist. Voor een nadere toelichting
op de cijfers wordt verwezen naar de jaarverslagen van de departementen of
de begrotingsfondsen.Ad 1) Uitgaven ten laste van de begrotingOnder de post uitgaven ten laste van de begroting worden de gerealiseerde
uitgaven van het betreffende begrotingsjaar opgenomen van alle ministeries
en begrotingsfondsen.Ad 2) Uitgaven buiten begrotingsverband(intra-comptabele
vorderingen)Onder uitgaven buiten begrotingsverband worden de uitgaven geboekt die
in een later jaar met een ander onderdeel van het Rijk dan wel met een derde
worden verrekend. Onder deze post staan alleen de vorderingen waarvan wordt
verwacht dat binnen een afzienbare termijn verrekening zal plaatsvinden.Ad 3) Liquide middelenDe totaalstand van de liquide middelen bestaat uit het saldo bij de banken
en de contante gelden.Ad 4) Saldo geldelijk beheer van het RijkDe post saldo geldelijk van het Rijk bevat de door Financiën overgenomen
uitgaven en ontvangsten binnen begrotingsverband van afgesloten begrotingsjaren.
De definitieve afsluiting van een begrotingsjaar vindt plaats nadat de Staten-Generaal
de slotwet hebben aangenomen. Nadat de Staten-Generaal de slotwet hebben aangenomen
worden de eindbedragen voor de uitgaven en ontvangsten die betrekking hebben
op het afgesloten begrotingsjaar overgeboekt op de post saldo geldelijk beheer
van het Rijk.Ad 5 en 16) Openstaande rechtenOnder openstaande rechten wordt verstaan: vorderingen die niet voortvloeien
uit met derden te verrekenen begrotingsuitgaven, maar op andere wijze ontstaan.
Rechten kunnen ontstaan doordat conform wettelijke regelingen vastgestelde
aanslagen aan derden worden opgelegd (bijvoorbeeld belastingen, college- en
schoolgelden) of op grond van doorberekening van de kosten van verleende diensten
of geleverde goederen. Rechten zijn een voor-fase van de ontvangsten.Ad 6 en 17) Extra-comptabele vorderingen op derdenExtra-comptabele vorderingen zijn vorderingen die zijn voortgevloeid uit
uitgaven ten laste van de begroting. Het gaat dan om reeds verrichte uitgaven
welke binnen begrotingsverband zijn geboekt en waarvoor op termijn nog een
verrekening met derden dan wel met een ander onderdeel van het Rijk zal plaatsvinden.
Tevens zijn hierin begrepen uitgaven die in eerste instantie op derdenrekeningen
zijn geboekt, maar waarvan de verrekening met derden dan wel een ander onderdeel
van het Rijk niet binnen een redelijke termijn heeft plaatsgevonden, terwijl
verrekening wel mogelijk is.Ad 7 en 18) Extra-comptabele schulden op derdenExtra-comptabele schulden zijn schulden die zijn voortgevloeid uit ontvangsten
ten gunste van de begroting. Net als bij extra-comptabele vorderingen gaat
het om reeds verrichte ontvangsten welke geboekt zijn binnen begrotingsverband
en waarvoor nog op termijn een verrekening plaats zal vinden. Ook uitgegeven
leningen worden onder de post extra-comptabele schulden opgenomen.Ad 8 en 19) VoorschottenOnder de post voorschotten worden de bedragen opgenomen die aan derden
zijn betaald vooruitlopend op een later definitief vast te stellen c.q. af
te rekenen bedrag.Ad 9 en 20) Openstaande verplichtingenDe post openstaande verplichtingen vormt een saldo van aangegane verplichtingen
en hierop verrichte betalingen. Het saldo heeft zowel betrekking op de binnen
als buiten begrotingsverband geboekte verplichtingen.Ad 10 en 21) DeelnemingenOnder de post deelnemingen worden alle deelnemingen in besloten en naamloze
vennootschappen en internationale instellingen opgenomen. De waardering van
de deelnemingen geschied op basis van de oorspronkelijke aankoopprijs.Ad 11 en 22) GarantiesOnder de post garanties worden de bedragen opgenomen die de hoofdsommen
vormen van de garanties. Een afgegeven garantie wordt gezien als een verplichting
en moet ook op dezelfde manier in de administratie worden verwerkt. Er is
dus geen verschil in de registratie van garantieverplichtingen en andersoortige
verplichtingen. Een verschil tussen een garantie en een andere verplichting
is wel dat de hoofdsom van een garantie veelal niet of slechts gedeeltelijk
tot uitbetaling zal leiden.Ad 12) Ontvangsten ten gunste van de begrotingOnder de post ontvangsten ten gunste van de begroting worden de gerealiseerde
ontvangsten van het betreffende begrotingsjaar opgenomen van alle ministeries
en begrotingsfondsen.Ad 13) Ontvangsten buiten begrotingsverband(intra-comptabele
schulden)Onder ontvangsten buiten begrotingsverband worden de ontvangsten geboekt
die in een later jaar met een ander onderdeel van het Rijk dan wel met een
derde worden verrekend.Ad 14) Saldi begrotingsfondsenOnder saldi begrotingsfondsen worden de voordelige beginsaldi van het
betreffende begrotingsjaar opgenomen. Het betreft de voordelige beginsaldi
van het Infrastructuurfonds, het Fonds Economische Structuurversterking, het
Diergezondheidsfonds en het Spaarfonds AOW.Ad 15) Saldi begrotingsreserveOnder de saldi begrotingsreserve worden de interne reserves van de ministeries
opgenomen. Het betreft hier de reserves van het Museaal Aankoopfonds (OCW)
en de reserves in het kader van de Inpres-8 faciliteit, de Garantiefaciliteit
Opkomende Markten en de SENO faciliteit (EZ).Bijlage 3 Staatsbalans 2004Inleiding StaatsbalansDe bijlage Staatsbalans omvat de balans van de Staat der Nederlanden ultimo
2004 (inclusief het garantieoverzicht), die is afgezet tegen de balans ultimo
2003, zoals gepubliceerd in het Financieel Jaarverslag 2003.Staatsbalans per 31 december 2004AlgemeenOpstelling Staatsbalans volgens ESR 1995De Staatsbalans wordt opgesteld volgens het Europees Stelsel van nationale
en regionale rekeningen in de Gemeenschap (ESR 1995).Doordat de Staatsbalans is gebaseerd op het ESR 1995 kunnen de waarderings-
en afbakeningsvraagstukken worden opgelost volgens een internationaal aanvaarde
methodologie. In de voorliggende Staatsbalans ultimo 2004 zijn alle voorschriften
van het ESR 1995 gevolgd, zij het dat de consolidatiekring beperkt is tot
de Staat der Nederlanden. De omschrijving van de overheid is in het ESR 1995
namelijk ruimer dan de rechtspersoon van de Staat der Nederlanden. In het
ESR 1995 is een economische invalshoek gekozen. Het gevolg is dat alle organisaties
die voor meer dan de helft van hun inkomsten afhankelijk zijn van collectieve
heffingen, tot de overheid worden gerekend en dus worden opgenomen.Wat betreft de waarderingsmethode is in het ESR 1995 gekozen voor een
waardering op basis van de marktwaarde in plaats van een waardering op basis
van de nominale of historische waarde en voor lineaire afschrijvingen.Ontwikkeling staatsvermogenHet staatsvermogen is in 2004 afgenomen ten opzichte van 2003 met 10,7
miljard euro. De 10,7 miljard euro is een saldo van verschillende mutaties
in de te onderscheiden posten van de staatsbalans. Het negatieve vermogen
van de Staat van 78,4 miljard euro in 2003 neemt toe tot 89,1 miljard euro
in 2004. In tabel 3.1 zijn de verklarende factoren van de ontwikkeling van
het vermogen van de Staat weergegeven.Tabel 3.1 Verklarende factoren ontwikkeling
vermogen van de Staat (x € miljard)1.Staatsvermogenultimo
2003– 78,42.Vorderingensaldo
Rijk– 8,23.Waardeveranderingen minerale reserves– 0,84.InvesteringenRijk2,15.Volumeveranderingen deelnemingen– 1,56.Waardeveranderingen overige niet-financiele
activa0,47.Waardeverandering staatsdeelnemingen0,78.Waardeverandering staatsobligaties– 2,99.Afschrijvingen Rijk– 1,910.Overig1,411.Staatsvermogenultimo
2004– 89,1ConsolidatiekringDe financiële gegevens van de Centrale administratie van 's Rijks
schatkist en van de ministeries, de begrotingsfondsen en de agentschappen
zijn integraal geconsolideerd. De interne schuldverhoudingen zijn in de consolidatie
geëlimineerd.Tabel 3.2 Overzicht van activa en passiva
(x € miljoen) 20032004A Niet-financiële
activa:113 681113 539A1 Winstrechten minerale reserves43 90043 100A2 Overige niet-financiële activa69 78070 439   B Vorderingen74 33474 587B1 Chartale en girale betaalmiddelen7831 073B2 Verstrekte langlopende leningen11 37712 458B3 Aandelen en overige
deelnemingen35 93434 744B4 Handelskredieten en
transitorische posten26 24126 312   C Schulden266 431277 177C1 Munten in omloop706676C2 Dutch Treasury Certificates20 23917 685C3 Staatsobligaties190 418208 126C4 Onderhandse staatsleningen1 9651 848C5 Overige leningen op
lange termijn264242C6 Militaire pensioenen7 5006 600C7 Handelskredietenen
transitorische posten45 33942 000D Staatsvermogen(A+B-C)– 78 416– 89 051Toelichting op de afzonderlijke balanspostenA Niet-financiële activaA1 Winstrechten minerale reservesConform ESR 1995 is de netto contante waarde berekend van de toekomstige
winstrechten van de Staat, samenhangend met de gas-, olie- en zoutwinning.
De waarde ervan bedraagt 43,1 miljard euro ultimo 2004. Ten opzichte van 2003
zijn de toekomstige winstrechten samenhangende met de gas-, olie en zoutwinning
met 0,8 miljard euro afgenomen. Dit betreft voornamelijk aardgas, waarvan
is uitgegaan van een verwacht productievolume voor de komende
25 jaar. In de berekening zijn de aardgasbaten exclusief vennootschapsbelasting
verwerkt. Voor de periode 2005–2010 zijn de nominale ramingen volgens
de meerjarencijfers contant gemaakt tegen de lange rente op staatsobligaties.
Voor de jaren 2011 en verder zijn de gasbaten contant gemaakt tegen een reële
disconteringsvoet van 4 procent.A2 Overige niet-financiële activaDe rijkseigendommen zijn van zeer uiteenlopende aard. Er wordt op deze
plaats volstaan om de algemene principes weer te geven van de waarderingsgrondslagen.De grondslag voor de bepaling van de afschrijving is voor iedere groep
van activa de geschatte gebruiksduur, waarbij rekening wordt gehouden met
de restwaarde. De vaststelling van de gebruiksduur en de bepaling van de (rest)waarde
geschieden steeds in overleg met deskundigen van de ministeries, waaronder
deze activa ressorteren.Op de uitgaven voor de verharding van wegen wordt in het jaar van investering
50 procent afgeschreven. Op gebouwen en waterbouwkundige werken bedragen de
afschrijvingen 1 procent per jaar, waarbij rekening wordt gehouden met een
geschatte residuwaarde. Op gronden wordt niet afgeschreven.De goederen zijn gewaardeerd tegen marktprijzen. In het merendeel van
de gevallen is voor de benadering hiervan uitgegaan van de historische kostprijs.
Deze worden door middel van indexcijfers herleid tot de vervangingswaarde.
In sommige gevallen wordt om doelmatigheidsredenen een globale methode gehanteerd
(kantoorinventarissen, bibliotheken, automatiseringsmiddelen, telefooncentrales,
gereedschappen, e.d.).De samenstelling van het bedrag en de mutaties van de materiële activa
blijken uit het volgende overzicht.Tabel 3.3 Materiële activa (x €
miljoen) (Gecorrigeerde) waarde per 31-12-2003Investeringenin
2004Afschrijvingen in 2004WaardeveranderingWaarde per 31-12-2004Ministerie van Defensie     –Marine1 76254100211 737–Landmacht2 772421794342 432–Luchtmacht1 38044150171 290Ministerie van Verkeer en Waterstaat47 7261 56254338249 127Burgerlijke rijksgebouwen10 3700011410 484Domeinen1 937– 281– 2421 666Diversen3 83396272463 703Totaal69 7802 1481 86037170 439Het bedrag van 70,4 miljard euro per 31-12-2004 kan als volgt worden onderverdeeld
naar onroerende en roerende goederen:Tabel 3.4 Onderverdeling materiële
activa (x € miljoen)Onroerende goederen 67 050–Ministerie van Verkeer en Waterstaat48 998 –Burgerlijke rijksgebouwen10 484 –Ministerie van Defensie3 819 –Domeinen1 666 –Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit1 526 –Diversen556 Roerende goederen 3 389–Goederen van militaire aard1 640 –Inventarisgoederen106 –Goederen van culturele aard298 –Civiele motorvoertuigen en vaartuigen249 –Goederen civiele verdediging62 –Overige1 034 Totaal 70 439B VorderingenB1 Chartale en girale betaalmiddelenDe balansbedragen zijn als volgt samengesteld:Tabel 3.5 Chartale en girale betaalmiddelen
(x € miljoen) 20032004De Nederlandsche Bank N.V.4235Overige saldi141118Kasgeldleningen en
Buy/Selltransacties600920Totaal7831 073B2 Verstrekte langlopende leningenDe balansbedragen zijn als volgt samengesteld:Tabel 3.6 Verstrekte langlopende leningen (x €
miljoen) 20032004a.Diverse vorderingen  –Studievoorschotten6 3317 289–Voorschotten inzake landinrichtingprojecten867753–Op derden te verhalen ruil- en
herverkavelingskosten429417–VorderingenDienst
der Domeinen374902–Ontwikkelingskredieten aan industrie
en handel441309–Vordering op de Nederlandse Antillen
en Aruba met betrekking tot het leninggedeelte van de ontwikkelingshulp203184–Nederlandse Investeringsbank voor Ontwikkelingslanden N.V.
(inzake leningen aan diverse
landen)324329–Vordering inzake aangesproken
garantieleningen Nederlandse
Investeringsbank voor OntwikkelingslandenN.V.9895–Vordering op de Internationale
Ontwikkelingsassociatie terzake van de special action account2524–Vordering op Indonesië krachtens
de overeenkomst van 196600–Leningenwoningwetbouw21–Lening Railinfrabeheer806806–Uitvoering Werknemersverzekeringen
wachtgeldfondsen639564–Diverse vorderingen306313Subtotaal10 84511 985   b.Leningenaan
Nederlandse ondernemingen in verband met deelnemingen  –Internationale Nederlanden Groep
N.V. 472413–Centrale Organisatie voor Radioactief
Afval N.V. 1818–NIB Capital Bank N.V. 11–Overige leningen4141Subtotaal532473Totaal generaal11 37712 458Toelichting op verstrekte langlopende leningenDe vorderingen in onderdeel a zijn met 1,1 miljard euro toegenomen. Deze
toename kan voornamelijk verklaard worden door een toename van de studievoorschotten
van 958 miljoen euro.B3 Aandelen en overige deelnemingenDe balansbedragen zijn als volgt samengesteld:Tabel 3.7 aandelen en
overige deelnemingen (x € miljoen) 20032004a.Deelnemingen in
Nederlandse ondernemingen  –De Nederlandsche
BankN.V.12 14911 760–N.V. NS Groep3 9293 632–Railinfratrust B.V.7 4407 917–TNT Post Groep N.V.3 1031 786–Koninklijke KPN Nederland N.V.2 9503 369–N.V. Luchthaven Schiphol1 4791 534–N.V. Bank Nederlandse Gemeenten1 1671 283–Energiebeheer Nederland B.V. 129129–Tennet TSO B.V.288339–N.V. Westerscheldetunnel702714–PinkRoccade5495–Connexxion N.V. 219232–Koninklijke Luchtvaart Maatschappij
N.V. 1818–Nederlands Omroepbedrijf Holding
B.V. 10393–N.V. Nederlandse Gasunie1818–Ultra-Centrifuge Nederland N.V. 140141–Nederlandse Waterschapsbank N.V. 164178–Overige deelnemingen1 057705Subtotaal35 10933 942   b.Deelnemingen in
internationale instellingen  –Internationale Bank voor Herstel
en Ontwikkeling210194–Europese Investeringsbank369369–Europese Bank voor Wederopbouw
en Ontwikkeling130130–Aziatische Ontwikkelingsbank3029–Afrikaanse Ontwikkelingsbank1615–Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank1211–Internationale Financieringsmaatschappij4441–Multilateraal Agentschap voor
Investeringsgaranties65–Inter-Amerikaanse Investeringsmaatschappij88Subtotaal825802Totaal generaal35 93434 744De daling in 2004 ten opzichte van 2003 van de deelnemingen in Nederlandse
ondernemingen kan als volgt worden gespecificeerd:Tabel 3.8 Specificatie waardeverandering
deelnemingenVolumeveranderingen: – 1 534–TNT Post Groep N.V.– 1 534    Netto toename van de reserves: – 569–De Nederlandsche
Bank N.V. – 389 –Energiebeheer Nederland B.V. 0 –N.V. NS Groep/Railinfratrust B.V.– 180 –Overige0    Waardeveranderingen: 677–TNT Post Groep N.V.217 –PinkRoccade41 –Koninklijke Luchtvaart Maatschappij
N.V.0 –Koninklijke KPN Nederland N.V.419    Diversen 259–Overige259 Totaal – 1 167Toelichting op deelnemingen in Nederlandse ondernemingen
(a.)Van de in het overzicht opgenomen ondernemingen is slechts een beperkt
aantal ondernemingen beursgenoteerd. Beursgenoteerde aandelen zijn gewaardeerd
tegen de beurskoers ultimo 2004. Dit betreft Koninklijke KPN Nederland N.V.,
TNT Post Groep N.V. en PinkRoccade. De aandelen die de Staat in de Koninklijke
Luchtvaart Maatschappij N.V. bezit zijn geen beursgenoteerde aandelen, maar
preferente aandelen en worden daarom tegen nominale waarde gewaardeerd.De overige deelnemingen zijn gewaardeerd tegen de intrinsieke waarde.
De intrinsieke waarde wordt berekend aan de hand van de gepubliceerde jaarrekeningen
van de desbetreffende onderneming.Bij de eerste opneming van deze deelnemingen in de Staatsbalans komt het
verschil tussen de verkrijgingprijs en de netto vermogenswaarde ten gunste
of ten laste van het netto staatsvermogen. Bij vervreemding van deelnemingen
komt het verschil tussen de balanswaarde en de opbrengst ten gunste dan wel
ten laste van het netto staatsvermogen. Op de deelnemingen zijn de nog openstaande
stortingsverplichtingen in mindering gebracht.Op het moment dat de staatsbalans wordt gepubliceerd in het Financieel
Jaarverslag 2004 zijn de jaarverslagen 2004 van de Nederlandse deelnemingen
nog niet gepubliceerd. Het waarderen van de deelnemingen ultimo 2004 is hierdoor
niet goed mogelijk. Besloten is om de deelnemingen te waarderen tegen de waarde
ultimo 2003. De mutaties in de waardering van de deelnemingen, die voortvloeien
uit de publicaties van de jaarverslagen meegenomen worden in de waardering
van volgend jaar.De belangrijkste mutaties betreffen:– De verklarende factor achter de toename van de waarde van de deelneming
van de Staat in de Koninklijke KPN Nederland N.V. en PinkRoccade is de stijging
op de Amsterdamse effectenbeurs van de waarde van de betreffende aandelen.– De daling van de waarde van de deelneming in de TNT Postgroep
N.V. wordt verklaard doordat de Staat het belang in TPG heeft verminderd.
De opbrengst van de verkoop komt uit op 1,5 miljard euro.– Voor 0,6 miljard euro zijn de reserves afgenomen bij een aantal
deelnemingen zoals de Nederlandse Bank N.V.Toelichting op deelnemingen in internationale instellingen
(b.)De bedragen van deze deelnemingen zijn opgenomen voor de nominale waarde.Het betreft een categorie activa in vreemde valuta's, waarvan de balanswaarde
wordt omgerekend naar Euro's met behulp van de koersen van de desbetreffende
valuta's per balansdatum.B4 Handelskredieten en transitorische postenDe balansbedragen zijn als volgt samengesteld:Tabel 3.9 Handelskredieten en
transitorische posten (x € miljoen) 20032004a.Overlopende activa3 2033 727b.Vorderingen uit
hoofde van contracten e.d., waartegenover verplichtingen staan16 54116 700c.Vorderingenverband
houdende met vooruitbetalingen inzake langlopende projecten179173d.College voor zorgverzekeringen3 6023 128e.Overige vorderingen2 7152 584Totaal26 24126 312a. Overlopende activaDe overlopende activa zijn:Tabel 3.10 Overlopende activa (x €
miljoen) 20032004Winst van De Nederlandsche Bank N.V.251374Vordering uit hoofde van samenloop arbeidsongeschiktheidsuitkeringen
met WSW-loon290Diverse vorderingen2 9233 353Totaal3 2033 727De vorderingen zijn toegenomen met 430 miljoen euro. Deze mutatie komt
door de stijging van de winst van De Nederlandsche Bank N.V. en door de stijging
van de diverse vorderingen. De diverse vorderingen bestaan voornamelijk uit
de vorderingen van de ministeries. De grootste stijging vindt plaats bij het
Ministerie van Economische zaken door de toename van de vordering op de N.A.M.
betreffende inkomsten uit aardgas.b. Vorderingen uit hoofde van contracten e.d., waar tegenover
verplichtingen staanHet onderdeel vorderingen uit hoofde van contracten e.d., waar tegenover
verplichtingen staan is toegenomen met 159 miljoen euro. Deze toename wordt vooral veroorzaakt door het Ministerie van Defensie en betreft
de aanschaf van groot materiaal door de Koninklijke Landmacht.c. Vorderingen verband houdende met vooruitbetalingen
inzake langlopende projectenAls vorderingen en verplichtingen zijn opgenomen de bedragen van langlopende
contracten inzake aanschaf van duurzame activa en inzake uit te voeren werken.
De reeds gedane uitgaven zijn op de posten B4.b en C7.b in mindering gebracht
en opgenomen onder post B4.c.De posten B4.b en C7.b bestaan uit twee onderdelen, het Ministerie van
Defensie (6,3 miljard euro) en het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (10,4
miljard euro).e. Overige vorderingenDe overige vorderingen zijn afgenomen met 130 miljoen euro. Deze afname
wordt voornamelijk veroorzaakt door de Sociale Verzekeringsbank. De SVB had
ultimo 2003 per saldo een vordering van 335 miljoen euro en ultimo 2004 een
schuld van 348 miljoen euro (zie post C7c).Tabel 3.11 Overige vorderingen (x €
miljoen) 20032004Metaalwaarde munten in omloop69Centrale inning van lesgelden133138Sociale Verzekeringsbank3350Diverse vorderingen2 2412 437Totaal2 7152 584C SchuldenC1 Munten in omloopDeze post omvat de nominale schuld uit hoofde van in circulatie gebrachte
munten. Het bedrag is exclusief de munten in handen van De Nederlandsche Bank
N.V. en de munten van de Staat in het muntdepot. Niet geconsolideerd is voor
de munten in de kassen van de ministeries. Deze maken deel uit van balanspost
B1 Chartale en girale betaalmiddelen. Met de toepassing van het ESR 1995 zijn
de verzamelaarsmunten niet langer als schuld gepassiveerd. De metaalwaarde
van de munten, in deze post opgenomen, is geactiveerd onder B4.C2 Dutch Treasury Certificates (DTC's)Het bedrag van de per balansdatum 31 december 2004 uitstaande schuld uit
hoofde van DTC's bedraagt 17,7 miljard euro. In de balans is de vooruitbetaalde
rente van de schuld in mindering gebracht. Deze post wordt vooral veroorzaakt
doordat het grootste deel van de financieringsbehoefte van de Staat is opgevangen
door de uitgifte van DTC's.C3 StaatsobligatiesDe staatsobligaties zijn conform ESR 1995 gewaardeerd tegen marktprijzen.Tabel 3.12 Staatsobligaties (x €
miljoen) 20032004Verschil1.Waardering tegen marktprijs190 418208 12617 7082.Waardering tegen nominaal180 451195 24314 7923.Verschil (1–2)9 96712 8832 916De toename van de schuldcategorie staatsobligaties met 2,9 miljard euro
moet bezien worden in het licht van de waarderingsgrondslag. De waardeverandering
van + 17,7 miljard euro kan verklaard worden door een volumecomponent
van + 14,8 miljard euro en een prijscomponent van + 2,9 miljard
euro. De volumemutatie omvat per saldo een toename van het beroep op de openbare
kapitaalmarkt van de Staat om de financieringsbehoefte 2004 te dekken. De
prijsmutatie heeft geen gevolgen voor de EMU-schuld. De EMU-schuld luidt in
ESR-categorieën, doch uitdrukkelijk is bepaald dat voor de excessieve-tekortenprocedure
over de schuld in nominale termen gerapporteerd dient te worden. Voor de EMU-schuld
is dus de 195,2 miljard euro relevant.C4 Onderhandse staatsleningenConform ESR 1995 zijn de onderhandse staatsleningen tegen de nominale
waarde gewaardeerd. De balansmutatie betreft voornamelijk aflossingen.C5 Overige leningen op lange termijnDe balansbedragen zijn als volgt samengesteld:Tabel 3.13 Overige leningen op
lange termijn (x € miljoen) 20032004N.V. Nederlandse Spoorwegen10890Stichting Nationaal Groenfonds Compensatiegelden7779Stichting Nationaal Restauratiefonds1412div. voorfinancieringen via V&W6460Overige11Totaal264242De overige leningen op lange termijn zijn afgenomen met 22 miljoen euro.
Deze mutatie wordt voornamelijk veroorzaakt door de afname van de lening N.V.
Nederlands Spoorwegen.C6 Militaire pensioenenHet balansbedrag vertegenwoordigt de netto contante waarde van de pensioenverplichtingen
van de Staat aan de (gewezen) militairen.C7 Handelskredieten en transitorische postenDe balansbedragen zijn als volgt samengesteld:Tabel 3.14 Handelskredieten en
transitorische posten (x € miljoen) 20032004a.Overlopende passiva7 9778 041b.Verplichtingen uit hoofde van contracten
e.d., waartegenover vorderingenstaan16 54116 700c.Overige schulden20 82117 259Totaal45 33942 000a. Overlopende passivaTabel 3.15 Overlopende passiva (x €
miljoen) 20032004Lopende interest van de staatsschuld6 7246 530Diverse schulden1 2531 511Totaal7 9778 041b. Verplichtingen uit hoofde van contracten e.d., waartegenover
vorderingen staanVoor een toelichting wordt verwezen naar balanspost B4.b.c. OverigTabel 3.16 Overig (x € miljoen) 20032004Uitvoering Werknemersverzekeringen12 34412 047Sociale Verzekeringsbank0348Callgeldleningen2 6830Commissie van de Europese Gemeenschappen977287Vakantie-aanspraak ambtenaren280274Stichting Maror3128Investeringsfaciliteit voor Oost Europa109116Diverse schulden4 3974 160Totaal20 82117 259In 1998 is de Wet geïntegreerd middelenbeheer (Stb. 1997, nr. 908)
in werking getreden. Gevolg hiervan is dat de Sociale Verzekeringsbank, de
Uitvoering Werknemersverzekeringen en het College voor zorgverzekeringen geen
zelfstandig middelenbeheer meer voeren. Dit middelenbeheer is geïntegreerd
in de schatkist. Uit dien hoofde is ultimo 2004 een schuld opgenomen aan de
Uitvoering Werknemersverzekeringen van per saldo circa 12 miljard euro. De
schuld aan de Sociale Verzekeringsbank is weer overgegaan in een schuld en
bedraagt 348 miljoen euro. De schuld aan de Uitvoering Werknemersverzekeringen
uit hoofde van de wachtgeldfondsen is opgenomen onder balanspost B2. Het balansbedrag
ultimo 2004 is hiervoor aangepast. De opgenomen callgeldleningen komen voor
2004 uit op nihil. Dit wordt veroorzaakt door het niet nodig hebben van korte
termijn gelden eind 2004.Voorwaardelijke verplichtingenIn lijn met het ESR 1995 maken voorwaardelijke verplichtingen, de zogenaamde contingent liabilities, geen onderdeel uit van het overzicht
van activa en passiva van de Staat. Kenmerk van dit type van verplichtingen
is dat voordat er een transactie plaats vindt, er eerst aan een of meerdere
voorwaarden voldaan moet worden. Een klassiek voorbeeld is garantieverlening
door de Staat bij exportkredieten.Gezien het beleidsmatige belang van garanties is aanvullende informatie
over door de Staat verleende garanties in tabel 3.17 gepresenteerd; uitgaven
en ontvangsten op door de Staat verstrekte garanties zijn in tabel 3.18 gepresenteerd.Tabel 3.17 Garanties: uitstaande risico's
en nieuwe machtigingen (x € miljard) Risico Ultimo 20041.Garanties Nederlandse Investeringsbank
voor OntwikkelingslandenN.V.0,72.Garanties BouwleningenAcademische
Ziekenhuizen0,43.Garanties Airmarshall1,54.Garanties Wet Aansprakelijkheid Kernongevallen15,95.Garanties Nederlandse Investeringsbank0,26.Garanties Deelname kapitaal Wereldbank2,97.Garanties Deelname kapitaal regionale
ontwikkelingsbanken0,78.Garanties Deelname DNB in kapitaal Internationaal
Monetair Fonds10,29.Garantiekredieten aan EU-staten0,810.Garanties aan Atradius DSB inzake
exportkredietverzekeringen8,411.Garanties aan Atradius DSB inzake investeringen0,812.Garanties Deelname in kapitaal Europese
Investeringsbank713.Garanties Huurwoningen geëxploiteerd
door corporaties0,514.Garanties Prorail, NS-rail en streekvervoer2,115.Borgstelling Midden- en Kleinbedrijf1,316.Garanties Centraal Orgaan Voorraadvorming
Aardolieproducten0,917.Garanties Accommodaties gehandicapten0,418.Garanties Inrichting gezondheidszorg1,119.Garanties Overig520.Totaal60,821.Totaal in % BBP13Tabel 3.18 Uitgaven en ontvangsten op
de door de Staat verstrekte garanties (x € miljoen) Uitgaven 2004Ontvangsten 20041.Nederlandse Investeringsbank2,44,42.Exportkredietverzekering73,8265,63.Borgstelling Midden- en Kleinbedrijf23,218,64.Garantieregelingen Overig28,428,95.Totaal127,8317,5Overzicht supplementenNaast de hiervoor gepresenteerde bijlagen zijn er nog enkele aanvullende
gegevens beschikbaar. Deze worden op overzichtelijke wijze aangeboden via
het internet.Het betreft de volgende 8 supplementen:1. Budgettaire kerngegevens2. De uitgaven en niet-belastingontvangsten3. De belasting- en premieontvangsten4. EMU-saldo, EMU-schuld, Sociale Fondsen en financieringsbehoeften5. Belastinguitgaven6. Monitor ombuigingen/intensiveringen7. Verticale Toelichting8. Realisatie Administratieve LastenverlichtingU vindt deze supplementen en uiteraard het integrale Financieel Jaarverslag
van het Rijk 2004 via de link www.minfin.nl/fjr2004Lijst van gebruikte termen en hun betekenisAOW-spaarfondsFonds waarin de, voor de toekomstige AOW-uitgaven geoormerkte schuldreductie
wordt bijgehouden. Hiertoe vinden vanaf 1997 stortingen in het fonds plaats
en over de als geheel ten gunste van het fonds geboekte bedragen wordt jaarlijks
rente bijgeboekt. Het fonds maakt deel uit van de collectieve sector.ApparaatsuitgavenHet totaal van de personeelsuitgaven en materiële uitgaven.Automatische stabilisatieConjuncturele schommelingen in de collectieve inkomsten (en uitgaven)
resulteren niet in een beleidsreactie, maar lopen in het begrotingssaldo.
Bij versnelling van de conjunctuur nemen de belasting- en premie-inkomsten
toe en de uitgaven voor werkloosheid af. Hierdoor neemt het begrotingssaldo
toe. Bij vertraging van de conjunctuur treedt het omgekeerde op. Automatische
stabilisatoren hebben daarmee een dempende invloed op de intensiteit van de
conjuncturele uitslagen.Baten-lastenstelselIn een baten-lastenstelsel worden uitgaven en ontvangsten toegerekend
aan het tijdvak waarin het verbruik van goederen en diensten plaatsvindt en
de baten ontstaan. Dit stelsel maakt het mogelijk om de kosten en opbrengsten
af te leiden uit de administratie.BelastinguitgavenOverheidsuitgaven in de vorm van derving of uitstel van belastingontvangsten,
voortvloeiend uit een voorziening in de wet voorzover die voorziening niet
in overeenstemming is met de primaire heffingsstructuur van de wet.BeleidsintensiveringenVerhogingen van collectieve uitgaven en/of verlagingen van ontvangsten
ten opzichte van de begroting en/of de meerjarencijfers, waaraan een beleidsbeslissing
ten grondslag ligt. Deze term wordt meestal beperkt tot beleidsmatige mutaties
in de netto-uitgaven. Een beleidsmatige verlaging van de belastingontvangsten
wordt doorgaans aangeduid met de term lastenverlichting.Bruto Binnenlands Product (BBP)De som van de beloningen van de productiefactoren in het Nederlandse productieproces,
plus het saldo van de indirecte belastingen en kostprijsverlagende subsidies.Bruto Nationaal Product (BNP)Het BNP is de som van alle bruto toegevoegde waarde voortgebracht door
alle sectoren in een land in een jaar tijd. Ook is rekening gehouden met het
saldo van de primaire inkomens ontvangen en betaald aan het buitenland.BudgetdisciplinesectorCluster van uitgaven die voor de regels budgetdiscipline op identieke
wijze worden behandeld. Er zijn drie budgetdisciplinesectoren: Rijksbegroting
in enge zin, Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid en Zorgsector.ConsolidatieDe post Consolidatie wordt gebruikt voor het corrigeren van de Rijksbegroting
voor dubbeltellingen als gevolg van het bruto-boeken
van onderlinge betalingen. Het bruto-boeken houdt
in dat zowel het departement dat de feitelijke betaling verricht, als het
departement dat bijdraagt, de uitgaven in de begroting opneemt. Het ontvangende
departement raamt de te ontvangen bijdragen ook aan de ontvangstenkant van
de begroting. Dit geldt ook voor bijdragen van een departement aan een agentschap.
Hierdoor wordt het rekenkundige niveau van de totale rijksuitgaven en rijksontvangsten
hoger dan het feitelijke niveau. Door middel van de post Consolidatie wordt
hiervoor gecorrigeerd.ContractloonHet looninkomen per werknemer als direct gevolg van de afgesloten collectieve
arbeidsovereenkomsten (CAO) in de private sector en van arbeidsvoorwaardenafspraken
met overheidspersoneel.DerdenrekeningenRekening-courantverhoudingen die het Rijk heeft met derden en rekeningen
waarop uitgaven en ontvangsten staan die conform de Comptabiliteitswet niet
via de begroting lopen, omdat zij met derden of met andere onderdelen van
het Rijk kunnen worden verrekend. De mutatie in het saldo van de derdenrekeningen
is niet relevant voor het EMU-saldo.Dienst die een baten-lastenstelsel voertEen dienst die een baten-lastenstelsel voert is een onderdeel van een
ministerie waarvoor een afgezonderd en afwijkend beheer wordt gevoerd, met
als doel een doelmatiger beheer te realiseren. Diensten die een baten-lastenstelsel
voeren hebben een eigen begroting en staan los van de begrotingsadministratie
van het moederministerie. Een dienst die een baten-lastenstelsel voert valt
onder de ministeriële verantwoordelijkheid.DiergezondheidsfondsFonds waaruit uitgaven gedaan worden voor de bewaking en de bestrijding
van dierziekten en het voorkomen en verminderen van welzijnsproblemen. De
middelen ter financiering van de uitgaven zijn afkomstig van de EU, de productschappen
en het Rijk (minsterie van LNV).Economische en Monetaire Unie (EMU)De in het Verdrag van Maastricht geregelde unie tussen EU-lidstaten. De
derde fase die op 1 januari 1999 van start is gegaan, kenmerkt zich door
onherroepelijk vastgelegde wisselkoersen, volledig vrij kapitaalverkeer en
girale invoering van de gemeenschappelijke munt, de euro. De euro is per 1 januari
2002 ook chartaal ingevoerd. In de EMU is de Europese Centrale Bank verantwoordelijk
voor het gemeenschappelijke monetaire beleid dat wordt gevoerd door het Europees
Stelsel van Centrale Banken. Tevens vindt binnen de EMU coördinatie van
het economisch beleid plaats.EindejaarsmargeVoorziening in de regels budgetdiscipline die inhoudt dat het is toegestaan
om binnen een begroting tot maximaal 1,0 procent van het (gecorrigeerde) begrotingstotaal
aan gelden tussen opeenvolgende jaren te schuiven. Op deze wijze kan het ondoelmatig
besteden van begrotingsgelden worden beperkt.EMU-saldoHet EMU-saldo heeft betrekking op het vorderingensaldo van de sector Overheid
op transactiebasis. Het vorderingensaldo geeft de mutatie in het saldo van
de financiële activa en passiva van de collectieve sector weer. Omdat
het EMU-saldo betrekking heeft op de totale collectieve sector, is niet alleen
het vorderingensaldo van het Rijk van belang, maar ook de vorderingensaldi
van de sociale fondsen en de lokale overheid.EMU-schuld(-quote)Het totaal van de uitstaande leningen ten laste van de gehele collectieve
sector. Dit is de optelsom van de uitstaande leningen ten laste van het Rijk,
de sociale fondsen en de lokale overheid, minus de onderlinge schuldverhoudingen
van deze drie subsectoren. De EMU-schuld is een bruto-schuldbegrip.Bij bepaling van de EMU-schuldquote wordt de EMU-schuld uitgedrukt in
procenten van het BBP.Europees Systeem van nationale en regionale Rekeningen
(ESR)Het ESR is een internationaal vergelijkbaar boekhoudkundig raamwerk voor
een systematische en uitvoerige beschrijving van een totale economie, de elementen
waaruit deze economie is opgebouwd en haar betrekkingen met andere economieën.
Het ESR is gericht op de omstandigheden en informatiebehoeften in de Europese
Unie.FinancieringssaldoHet saldo van de relevante uitgaven en ontvangsten, minus de mutatie van
de derdenrekeningen.Fonds Economische Structuurversterking (FES)Het FES wordt gevoed met een deel van de gasbaten, alsmede met de rentevrijval
(na dividendderving) samenhangend met de ontvangsten uit de verkoop van staatsdeelnemingen,
en eventueel opbrengsten van veilingen van etherfrequenties. De middelen uit
het FES worden gereserveerd voor investeringsprojecten van nationaal belang
die de economische structuur versterken. Het betreft een verdeelfonds; vanuit
het fonds worden bijdragen toegekend aan andere begrotingen van het Rijk.Geharmoniseerd BBPDefinitie van het BBP zoals door alle EU landen wordt gehanteerd.GemeentefondsFonds waaruit jaarlijks (algemene) uitkeringen worden gedaan aan de gemeenten,
ter dekking van een deel van hun uitgaven. De jaarlijkse groei van het fonds
op basis van de ontwikkeling van de netto-gecorrigeerde rijksuitgaven, word
het accres genoemd.Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS)De middelen voor het buitenlandse beleid worden verantwoord op verschillende
begrotingen. Om de samenhang van het buitenlandse beleid te versterken, zijn
de financiële middelen hiertoe gebundeld onder de HGIS. Op deze manier
wordt de omvang van de beschikbare middelen duidelijk gemaakt en kan een integrale
afweging plaatsvinden omtrent de inzet van deze middelen.IJklijnHet uitgavenkader waaraan bij de begrotingsvoorbereiding en -uitvoering
de uitgavenvoornemens en -ontwikkeling worden getoetst. Er zijn ijklijnen
voor de sectoren Rijksbegroting in enge zin, Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid
en Zorg.InfrastructuurfondsFonds waarin de middelen die voorheen op de begrotingen van Verkeer en
Waterstaat, het Rijkswegenfonds en het Mobiliteitsfonds beschikbaar waren
voor de uitgaven aan de weg-, water- en railinfrastructuur, zijn samengevoegd.
Tevens worden uit dit fonds uitgaven in het kader van de Investeringsimpuls
1994–1998 gedaan. De middelen hiervoor zijn afkomstig uit het Fonds
Economische Structuurversterking (FES).Interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO)De evaluatie van beleidsterreinen en ontwikkeling van beleidsvarianten
volgens een door de regering vastgestelde interdepartementale procedure. Deze
procedure voorziet onder meer in de totstandkoming van openbare rapportages.In- en (uit)verdieneffectenBesparingen (verliezen) die in de uitgaven van een bepaalde regeling kunnen
optreden ten gevolge van beleidsintensiveringen (ombuigingen) in een andere
regeling. Bijvoorbeeld: het intensiveren ven de arbeidsmarktmaatregelen kan
leiden tot grotere uitstroom of minder instroom in de werkeloosheidsregelingen.Lastenverlichting (en -verzwaring)Een verlaging (verhoging) van belastingtarieven dan wel verruiming (beperking)
van fiscale aftrekmogelijkheden of een verlaging (verhoging) van de tarieven
van de socialeverzekeringspremies.Leen- en depositofaciliteitEen budgettaire faciliteit waarvan dienstonderdelen van het Rijk die een
baten-lastenstelsel voeren gebruik kunnen maken; zij kunnen bij de minister
van Financiën geldmiddelen lenen om investeringen te plegen, dan wel
rentedragend geld uitzetten.LoonbijstellingTegemoetkoming voor de extra uitgaven van ministeries ten gevolge van
loonstijgingen. Deze middelen worden gereserveerd op de aanvullende post Arbeidsvoorwaarden.Management Control SysteemSysteem ten behoeve van het lijnmanagement voor de besturing en beheersing
van bedrijfsprocessen.NajaarsoverlegHet najaarsoverleg is een bespreking van het kabinet met de organisaties
van werkgevers en werknemers over het sociaal-economisch beleid, meestal in
oktober of november.Nationale RekeningenDe Nationale Rekeningen is het statistische systeem waarmee de Nederlandse
economie in kaart wordt gebracht. Ook wel de Nationale Boekhouding genoemd.Netto-uitgaven Rijksbegroting in enge zinRelevante uitgaven en niet-belastingontvangsten van de Rijksbegroting
exclusief de uitgaven en niet-belastingontvangsten van de Rijksbegroting die
tot de sector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid dan wel tot de sector
Zorg worden gerekend. Tevens worden de relevante uitgaven gecorrigeerd voor
enkele incidentele posten.Netto-uitgaven Sociale Zekerheid en ArbeidsmarktbeleidDe budgetdisciplinesector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarktbeleid omvat
de sociale zekerheid op de Rijksbegroting, alsmede de uitgaven van de sociale
fondsen. Voor de sociale fondsen is het totaal van uitkeringen en administratiekosten
relevant. Het bovenwettelijke gedeelte blijft buiten beschouwing.Netto-uitgaven ZorgsectorDe uitgaven die tot het Budgettair Kader Zorg (BKZ) worden gerekend. Het
BKZ omvat de via de AWBZ, ZFW en particuliere verzekeraars (voorzover betrekking
hebbend op de particulier verzekerde voorzieningen die ook in het ZFW-verzekerde
pakket zijn opgenomen) gefinancierde netto-uitgaven. Bij het collectief gefinancierde
deel van het BKZ worden de via de particuliere verzekeraars gefinancierde
uitgaven niet meegenomen, met uitzondering van de via de omslagbijdrage WTZ
gefinancierde uitgaven.Niet-belastingontvangstenAlle begrotingsontvangsten van het Rijk die niet tot de belastingen worden
gerekend. Het betreft een zeer heterogene groep. Het gaat daarbij vooral om
ontvangsten die samenhangen met verleende overheidsdiensten en kredietverlening
door het Rijk, sommige ontvangsten die als collectieve lasten worden aangemerkt,
de gasbaten (exclusief vennootschapsbelasting) en incidentele ontvangsten
uit de verkoop van staatsdeelnemingen.PrijsbijstellingTegemoetkoming voor de extra uitgaven van ministeries ten gevolge van
prijsstijgingen. Deze middelen worden gereserveerd op de aanvullende post
Prijsbijstelling.ProgressiefactorDe mate waarin de belastinginkomsten afhankelijk zijn van de ontwikkeling
van de economische groei.ProvinciefondsFonds waaruit jaarlijks (algemene) uitkeringen worden gedaan aan de provincies,
ter dekking van een deel van hun uitgaven. De jaarlijkse groei van het fonds
op basis van de ontwikkeling van de netto- gecorrigeerde rijksuitgaven, wordt
het accres genoemd.Rechtspersoon met een Wettelijke Taak (RWT)Rechtspersonen met een Wettelijke Taak worden geheel of gedeeltelijk met
publiek geld bekostigd en oefenen een wettelijke taak uit. RWT's kunnen tevens
zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) zijn, maar er bestaan ook RWT's die geen
ZBO zijn en ZBO's die geen RWT zijn.Reële disconteringsvoetRekenrente waarmee een bedrag in de toekomst wordt teruggerekend naar
het huidige prijsniveau.Sociale fondsenFondsen waaruit uitkeringen en voorzieningen worden verstrekt krachtens
socialeverzekeringswetten. De financiering vindt voor het overgrote deel plaats
via sociale premies en rijksbijdragen.StaatsbalansEen balans waarin de grootte en de samenstelling van het staatsvermogen
wordt weergegeven.Van Beleidsbegroting tot Beleidsverantwoording (VBTB)Project om te komen tot een duidelijke koppeling tussen beleid, prestaties
en geld, met als belangrijkste doel vergroting van de informatiewaarde en
toegankelijkheid van de begroting en het jaarverslag. Hierbij wordt gebruik
gemaakt van de zogenoemde WWW-vragen en HHH-vragen.Vermoedelijke UitkomstenTen tijde van de Miljoenennota voorziene uitkomsten van de begrotingsuitvoering
van het lopende jaar.VoorjaarsnotaTussentijds overzicht van de lopende begrotingsuitvoering, waarin wordt
aangegeven welke wijzigingen optreden ten opzichte van de Ontwerpbegroting.
De Voorjaarsnota moet uiterlijk op 1 juni van het lopende begrotingsjaar
bij de Staten-Generaal worden ingediend.Voorlopige RekeningDe laatste budgettaire nota over de voorlopige realisatie van de begroting
van het voorgaande jaar. De Voorlopige Rekening moet uiterlijk op 1 maart
van het opvolgende begrotingsjaar bij de Staten-Generaal worden ingediend.Zelfstandig Bestuursorgaan (ZBO)Orgaan waaraan de uitoefening van een wettelijke taak is opgedragen, zonder
dat er sprake is van (volledige) ondergeschiktheid aan de minister, en die
voor de uitoefening van de taak uit collectieve middelen (rijksbijdragen en
heffingen) worden gefinancierd.AfkortingenlijstAIVDAlgemene Inlichtingen-
en VeiligheidsdienstAKWAlgemene KinderbijslagwetAMAAlleenstaande Minderjarige AsielzoekerAOAdministratieve OrganisatieAOWAlgemene OuderdomswetAWBZAlgemene Wet Bijzondere ZiektekostenAWFAlgemeen WerkloosheidsfondsAZAlgemene ZakenBANSBestuursakkoord Nieuwe
StijlBBEBijzondere Bijstands
EenheidBBPBruto Binnenlands ProductBBWBijzondere bijstandswetBLSBaten- en lastenstelselBNPBruto Nationaal ProductBPMbelasting op
personenauto's en motorrijwielenBTWBelasting Toegevoegde
WaardeBuiZaBuitenlandse ZakenBVKBestuurlijke Vernieuwing en KoninkrijksrelatiesBZKBinnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesCAOCollectieve ArbeidsovereenkomstCAKCentraal Administratie
Kantoor bijzondere zorgkostenCBSCentraal Bureau voor de StatistiekCEPCentraal Economisch PlanbureauCFICentrale FinanciënInstellingenCOACentraal Orgaan opvang AsielzoekersCPBCentraal Plan BureauCTGCollege Tarieven GezondheidszorgCVZCollege voor ZorgverzekeringenCWComptabiliteitswetCWICentrum voor Werk
en Inkomen(D)AD(Departementale) AuditDienstDGADirecteur Groot AandeelhouderDJIDienst Justitiële
InrichtingenDNBDe Nederlandsche
BankDTCDutch Treasury CertificateEGBExtra Garantieregeling
Beroepsrisico'sEHSEcologische HoofdstructuurEIAEnergie-investeringsaftrekEMUEconomische en Monetaire
UnieESFEuropees Sociaal FondsEUEuropese
UnieEVDBEuropese Veiligheids-
en DefensiebeleidEZEconomische ZakenFARBOWillekeurige Afschrijving
Arbo-investeringenFESFonds
Economische StructuurversterkingFEZFinancieel-Economische ZakenFINFinanciënFJRFinancieel Jaarverslag
van het RijkFteFull time equivalentFWIFonds Werk en InkomenGFGemeentefondsGGZGeestelijke GezondheidszorgGSBGrote Steden BeleidHAHoofdlijnen AkkoordHBOHoger BeroepsonderwijsHGISHomogene Groep Internationale
SamenwerkingHOHoger OnderwijsHOOPHoger Onderwijs en
Onderzoek PlanHOZHerziening Overeenkomstenstelsel ZorgHSLHogesnelheidslijnIBOInterdepartementaal BeleidsonderzoekICES/KISDerde investeringsimpuls
in de Nederlandse kennisinfrastructuurICTInformatie- en Communicatie
TechnologieIDPIntegraal DefensieplanILOIncidentele LoonontwikkelingIMFInternational Monetary FundINDImmigratie-
en Naturalisatie DienstISCICT-service coöperatie
Politie en Justitie en VeiligheidITOInformatie en Communicatie
Technologie OrganisatieKDUKortdurende UitkeringKLPDKorps Landelijke
PolitiedienstenKMARKoninklijke MarechausseKNMIKoninklijk Nederlands
Meteorologisch InstituutLNVLandbouw, Natuurbeheer
en VoedselkwaliteitMBOMiddelbaar BeroepsonderwijsMDGMillennium Development
GoalMEVMacro Economische VerkenningMIAMilieu-investeringsaftrekMIVDMilitaire Inlichtingen-
en VeiligheidsdienstMKBMidden en Klein BedrijfMLTMiddel Lange TermijnMNMiljoenennotaMRMinisterraadNAVONoord-Atlantische
VerdragsorganisatieNSPNieuw SleutelprojectOCWOnderwijs,
Cultuur en WetenschappenODAOfficial Development
AssistanceOESOOrganisatie voor Economische Samenwerking en OntwikkelingOMOpenbaar MinisterieOVSEOrganisatie voor Veiligheid en
Samenwerking in EuropaPAOProject Andere OverheidPFProvinciefondsPGBPersoonsgebonden BudgettenPIAProfessionele Inkoop
en AanbestedingPMRProject Mainport RotterdamPOPrimair OnderwijsR&DResearch en DevelopmentRbgRijksbegrotingREBRegulerende EnergiebelastingRGDRijksgebouwendienstRPERegeling Prestatiegegevens en EvaluatieonderzoekRWIRaad voor Werk en
InkomenRWSRijkswaterstaatRWTRechtspersoon met een Wettelijke TaakSENOStichting Economische
Samenwerking Nederland Opkomende marktenSERSociaal Economische
RaadSGSecretaris-generaalSOXSarbanes Oxley ActSVBSociale VerzekeringsbankSZASociale
Zekerheid en ArbeidsmarktbeleidSZWSociale Zaken en WerkgelegenheidTKTweede KamerTWToeslagenwetUNCHRUnited Nations Commission
on Human RightsUWVUitvoeringsorgaan
WerknemersverzekeringenVBTBVan Beleidsbegroting Tot BeleidsverantwoordingVLWAfdrachtverminderingLangdurig
WerklozenVMBOVoortgezet Middelbaar BeroepsonderwijsVOVoortgezet OnderwijsVORVerzelfstandigde Organisaties
op afstand van het RijkVenWVerkeer en WaterstaatVJNVoorjaarsnotaVNVerenigde NatiesVPBVennootschapsbelastingVPLWet levensloopregelingVROMVolkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en MilieubeheerVWAVoedsel en Waren AutoriteitVUTVervroegde UittredingVWSVolksgezondheid, Welzijn
en SportWAOWet op de ArbeidsongeschiktheidsverzekeringWAZWet Arbeidsongeschiktheidsverzekering
ZelfstandigenWBSOWet Bevordering Speur-
en OntwikkelingswerkWIAWet Werk en Inkomen
naar ArbeidsvermogenWKWet KinderopvangWKRWet Kwaliteitsbevordering
RampenbestrijdingWMOWet Maatschappelijke
OndersteuningWOWetenschappelijk OnderwijsWOZWaardering Onroerende
ZakenWTG ExPreswijziging van
de Wet Tarieven Gezondheiszorg in
verband met Experimenten, prestatiebekosting en enige andere maatregelenWTOWorld Trade OrganizationWWWerkloosheidswetWWBWet
Werk en BijstandZBOZelfstandig BestuursorgaanZMZittende MagistratuurZvwZorgverzekeringswetTrefwoordenregisterAandelen 60, 64, 65Aardgasbaten 61Accountantscontrole 50Accountantsverklaring 44, 45, 46, 48, 50Administratieve lastendruk 24Administratieve lasten 8, 9, 16, 24Afdrachtvermindering 79Agentschappen 60Algemene Rekenkamer 44, 45, 50, 52AMA 33, 77Arbeidsdeelname 8, 10, 11Arbeidskosten 26Arbeidsmarkt 6, 8, 11, 23, 27, 34, 35, 73, 74, 75, 79Arbeidsongeschikten 10Arbeidsproductiviteit 12Arbeidsvoorwaarden 52, 73, 75Asielinstroom 17Asielzoekers 17, 18, 33, 77Auditfunctie 51, 53Audit 44, 45, 46, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 77AWBZ 15, 28, 35, 36, 37, 38, 75, 77Baten-lastenstelsel 6, 44, 49, 73, 75BBP 5, 8, 12, 29, 30, 31, 32, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 71, 73, 74, 77Bedrijfsvoering 17, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 51, 52, 53Bedrijfsvoeringsparagraaf 47, 48, 51, 52Belastingdienst 17, 48, 52Belastingen 32, 36, 37, 38, 57, 73, 75Belastingontvangsten 36, 37, 38, 73, 75Belasting 8, 20, 36, 37, 38, 41, 48, 61, 73, 75, 77, 79Belastinguitgaven 73Beleidsmaatregelen 39Beroepsonderwijs 24, 78, 79Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties 77Bestuurlijke vernieuwing 7, 16Bijstand 10, 23, 77Bijstandsuitkeringen 10Bijstelling 33, 34, 35, 37, 75BTW-Compensatiefonds 54, 55Budgettair beeld 29Budgettair Kader Zorg 75Bureaucratie 16, 17BVK 77BZK 9, 47, 50, 52, 77CBS 12, 32, 40, 77CEP 19, 77Collectieve sector 17, 73, 74Commissie Tabaksblatt 51Concurrentiekracht 8Concurrentiepositie 8, 26, 27Consumentenvertrouwen 28Consumptie 28Controletoren 6, 45, 51, 52, 53Corporate Governance 9CPB 26, 27, 28, 77Criminaliteit 7, 13, 14Crisisbeheersingsoperaties 22, 23Defensie 17, 23, 24, 33, 46, 47, 48, 49, 52, 54, 55, 61, 62, 67, 77, 78Departementale jaarverslagen 46, 47, 48, 52Deregulering 49Diensten die een baten-lastenstelsel voeren 49, 73Dieptepunt 13Diergezondheidsfonds 54, 55, 58, 73Dividendbelasting 37Economische groei 5, 20, 26, 41, 75Economische zaken 66Efficiency 14, 16, 17EMU-basis 36, 37, 38EMU-saldo 5, 6, 8, 29, 30, 31, 32, 34, 37, 39, 40, 41, 42, 73, 74EMU-schuldquote 42, 74EMU-schuld 6, 30, 32, 39, 40, 41, 43, 68, 74EMU-tekort 5, 8, 29, 40, 41, 42Europa 9, 13, 14, 23, 24, 69, 78Europese aanbestedingsregels 47, 48Europese Commissie 9Europese landen 42Europese Unie 7, 74, 77EZ 9, 48, 51, 52, 58, 77, 78Financieel beheer 6, 44, 45, 46, 47, 48, 53Financieel management 6, 44, 45, 46, 52Financiën 5, 9, 48, 49, 50, 52, 54, 55, 57, 75, 77, 78Fonds Economische Structuurversterking 54, 55, 58, 74, 77Gehandicaptenzorg 35Gekozen burgemeester 16Gemeentefonds 54, 55, 74, 78Gezondheidszorg 71, 77, 78Groei 5, 7, 8, 12, 26, 27, 28, 29, 35, 36, 37, 38, 39, 51, 74, 75Handelskredieten 60, 66, 69Hoger onderwijs 33, 44Hoofdlijnenakkoord 20Hoofdlijnen 7Huurbeleid 19IBO 6, 50, 51, 52, 53, 74, 78IMF 78Immigratie 6, 17, 18, 78Informatievoorziening 45Infrastructuurfonds 54, 55, 58, 74Infrastructuur 6, 21, 22, 45, 53, 74Inkomstenbelasting 37Innovatieplatform 13Innovatie 6, 8, 11, 12, 13Instellingsvoorwaarden 49Integratie 6, 7, 17, 18, 24, 47Interdepartementaal beleidsonderzoek 45, 74Internationaal Monetair Fonds 71Internationaal 6, 9, 12, 20, 22, 23, 25, 41, 51, 59, 74Internet 5, 16Investeringen 19, 28, 33, 41, 60, 61, 71, 75, 77Justitie 9, 14, 23, 24, 47, 49, 52, 54, 55, 78Kabinet 5, 6, 7, 8, 9, 11, 14, 15, 16, 17, 18, 20, 22, 29, 30, 34, 36,
45, 49, 50, 51, 54, 55, 75Kenniseconomie 13, 18Kennisinfrastructuur 12, 78Kennis 6, 11, 12, 13, 17, 18, 24, 47Kiesstelsel 16Koers 5, 7, 12, 15, 21, 22, 23, 24, 27, 31, 65, 66, 74Koninkrijksrelaties 23, 54, 55, 77Laagconjunctuur 17Lastenontwikkeling 36Leningen 57, 60, 62, 63, 68, 69, 70, 71, 74Lerarentekort 11Levensloopregeling 8, 11, 79LNV 9, 48, 49, 50, 52, 74, 78Lokale overheden 29, 40Lonen 33, 34Loonmatiging 8, 26, 27Loonontwikkeling 27, 39, 78Loopbaan 23Macro Economische Verkenning 26, 78Management control systeem 52Management Control 75MEV 26, 78Milieu 6, 18, 20, 24, 48, 49, 54, 55, 78, 79Millennium Development Goals 24Mobiliteit 6, 7, 21, 74Nationale Rekeningen 75Nationale Schuld 54, 55Natuur 6, 18, 20, 54, 55, 62, 78Nederlandsche Bank 62, 64, 65, 66, 67, 77Nederlandse economie 6, 8, 26, 27, 29, 75Niet-financiële activa 60, 61Niet-financiële informatie 53Nominale schuld 67Nota Ruimte 18OCW 9, 12, 13, 44, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 58, 78OESO 25, 78Ombuiging 75Omzetbelasting 9Onderschrijding 30, 33, 34, 35Onderwijs 6, 11, 12, 13, 17, 24, 48, 54, 55, 78, 79Ontwikkelingslanden 24, 25, 62, 71Ontwikkelingssamenwerking 24, 25, 33Openbaar bestuur 6, 16Operatie Comptabel Bestel 44Overheidsfinanciën 8, 24, 30Overschrijding 37, 46Pemba 10, 35Premieontvangsten 31, 33, 36, 38, 39Premies 36, 38, 39, 75Prijsbijstelling 33, 34, 35, 75Primair en voortgezet onderwijs 11Productie 36, 48, 61, 73Programma Andere Overheid 16Progressiefactor 37, 38, 75Provinciefonds 34, 54, 55, 75, 78Rechtmatigheid 6, 44, 45, 47, 50, 52, 53Reïntegratie 10Regeldruk 6, 12, 15, 45, 51, 52, 53Regelgeving 15, 16, 18, 19, 48, 52Regeling Prestatiegegevens en Evaluatieonderzoek 79Reviewbeleid 45, 50, 51Risicoanalyses 52Risicomanagement 45, 47, 51, 52RPE 79Ruimte 6, 8, 11, 12, 15, 17, 18, 19, 22, 23, 33, 34, 54, 55, 79RWT 50, 75, 79Saldibalans 6, 56Schuldkwijtschelding 33Schuldquote 42Schuld 25, 30, 40, 56, 57, 58, 60, 67, 68, 69, 70, 73, 74Schuldverlichting 24Sociale fondsen 37, 74, 75Sociale zekerheid en arbeidsmarkt 10Sociale Zekerheid 34, 73, 74, 75, 79Speerpunten 6, 7, 11, 16Staatsbalans 6, 59, 65, 76Staatsvermogen 59, 60, 65, 76SZW 9, 48, 49, 51, 52, 79Terrorismebestrijding 14, 24Terrorisme 14, 23, 24Toelatingsbeleid 17Toezicht 9, 17, 24, 45, 49, 50Uitgavenkader 30, 32, 33, 34, 35, 74Uitkering 8, 10, 17, 31, 33, 34, 35, 66, 74, 75, 78VBTB 6, 44, 49, 76, 79Veiligheid 5, 6, 7, 13, 14, 22, 23, 24, 25, 77, 78Vennootschapsbelasting 79VenW 48, 50, 52, 79Vorderingen 56, 57, 60, 62, 63, 66, 67, 69, 74VPB 37, 79Vraag 7, 11, 44, 45, 47, 59Vrede 9, 22, 23, 25Wachtlijsten 15, 16Wachttijden 15WAO 8, 10, 28, 34, 35, 79Wateroverlast 21, 22Waterwegen 21, 22Wereldhandel 5, 8, 26Werkgelegenheid 8, 27, 39, 54, 55, 79Werkloosheid 10, 11, 17, 27, 29, 31, 34, 73, 77, 79Wet Werk en Bijstand 10, 28, 79Wonen 6, 18, 19Woningbouwproductie 19ZBO 17, 33, 50, 75, 76, 79Ziekenhuiszorg 16Ziekteverzuim 14, 17Zorgaanbieders 15Zorg 6, 7, 11, 13, 15, 16, 20, 24, 26, 28, 30, 35, 36, 37, 40, 41, 46,
47, 66, 70, 73, 74, 75, 77, 78, 79Zorgstelsel 15Zorguitgaven 35XNoot1Hierbij is voor 2005–2007 als uitgangspunt genomen de stand zoals
deze in Miljoenennota 2005 is neergelegd.XNoot1Doordat de voorlopige sleutels voor de verdeling van de loonen inkomensheffing
begin 2004 vastliggen, is een deel van de AWBZ-premieverhoging in eerste instantie
bij de belasting terecht gekomen. Dit wordt bij de afrekening via een nabetaling
gecorrigeerd.XNoot1Doordat de voorlopige sleutels voor de verdeling van de loonen inkomensheffing
begin 2004 vastliggen, is een deel van de AWBZ-premieverhoging in eerste instantie
bij de belasting terecht gekomen. Dit wordt bij de afrekening via een nabetaling
gecorrigeerd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30100-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl