Voortgang bodemsanering; Rapport 'Voortgang bodemsanering. Terugblik 2007'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30015, nr. 17

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

26-03-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

30015 nr. 17

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamInhoud 1 OVER DIT ONDERZOEK1.1 De bedoeling van terugblikonderzoeken1.2 Onze aanbevelingen uit 20051.3 Ontwikkelingen overige aanbevelingen uit 2004De beheersing van de kosten van de bodemsaneringsoperatie2 PLANNING VAN DE BODEMSANERINGSOPERATIE2.1 Inleiding2.2 Achtergrond van onze aanbeveling uit 20052.3 Stand van zaken in 2006Toelichting staatssecretaris bij beleidsdoelstellingen
d.d. 7 april 2005Haalbaarheid beleidsdoel voor 2015 volgens RIVM-studieBelemmerende factorenToelichting staatssecretaris bij beleidsdoelstellingen
d.d. 10 juni 2005Consequenties van «beheersbaar maken» in plaats
van saneren2.4 Conclusies Algemene Rekenkamer3 VERBETERING VAN HET TOEZICHT3.1 Inleiding3.2 Achtergrond van onze aanbevelingen uit 20053.3 Stand van zaken in 2006Nieuwe regelgevingFacilitering van provincies en gemeentenInzet van de VROM-Inspectie3.4 Conclusies Algemene Rekenkamer4 REACTIE MINISTER EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER4.1 Reactie minister4.2 Nawoord Algemene RekenkamerBIJLAGEOverzicht conclusies, aanbevelingen en reactie oorspronkelijke
rapport (2005)Literatuur
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30015Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 79 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 015Voortgang bodemsaneringnr. 17RAPPORT: TERUGBLIK 2007Inhoud 1Over dit onderzoek51.1De bedoeling van terugblikonderzoeken5 1.2Onze aanbevelingen uit 200551.3Ontwikkelingen overige aanbevelingen
uit 20046   2Planning van de bodemsaneringsoperatie92.1Inleiding9 2.2Achtergrond van onze aanbeveling
uit 20059 2.3Stand van zaken in 2006102.4Conclusies Algemene Rekenkamer13   3Verbetering van het toezicht143.1Inleiding14 3.2Achtergrond van onze aanbevelingen
uit 200514 3.3Stand van zaken in 2006143.4Conclusies Algemene Rekenkamer16   4Reactie minister en nawoord Algemene Rekenkamer174.1Reactie minister174.2Nawoord Algemene Rekenkamer18   BijlageOverzicht conclusies, aanbevelingen en reactie oorspronkelijke
rapport (2005)19    Literatuur231 OVER DIT ONDERZOEK1.1 De bedoeling van terugblikonderzoekenDe onderzoeksrapporten van de Algemene Rekenkamer bevatten standaard een
aantal aanbevelingen gericht op de oplossing van problemen die in het onderzoek
zijn gesignaleerd. Ministers zeggen soms naar aanleiding van deze aanbevelingen
concrete acties toe, soms ook niet. Wat gebeurt er met de aanbevelingen van
de Algemene Rekenkamer en de toezeggingen van bewindspersonen na de publicatie
van ons rapport? Hebben onze aanbevelingen opvolging gekregen?Deze vragen willen we graag beantwoorden. Niet alleen omdat de problemen
die we signaleren om een oplossing vragen, maar ook omdat we willen beoordelen
of onze aanbevelingen aan hun doel beantwoorden: zijn ze concreet genoeg,
kunnen de ministeries er iets mee?In 2004 heeft de Algemene Rekenkamer een systeem opgezet om de effecten
van haar aanbevelingen te toetsen. Wij monitoren over een langere periode –
zonodig vijf jaar of langer – of ministeries onze aanbevelingen opvolgen
en hun toezeggingen nakomen. Wij voeren daarvoor niet alleen gesprekken met
ambtenaren, maar steunen ook zoveel mogelijk op de (voortgangs)informatie
van de ministeries zelf.Bij de presentatie van de terugblikonderzoeken maken wij, conform onze
strategie, een onderscheid tussen aanbevelingen die gericht zijn op het verbeteren
van het functioneren van de overheid en aanbevelingen
die gericht zijn op het presteren van de overheid.
Met ons onderzoek naar het functioneren van de
overheid leveren we een bijdrage aan een transparante overheid die verantwoording
aflegt over wat zij doet. Dit onderzoek is vooral gericht op de bedrijfsvoering
van ministeries, op de wijze waarop ministeries zich verantwoorden en toezicht
houden en op het rechtmatig handelen van ministeries. Bij ons onderzoek naar
hetpresteren van de overheid vragen we ons af
of het beleid van ministeries uitvoerbaar en handhaafbaar is, of de beleidsdoelen
bereikt worden en of dat op een doelmatige wijze gebeurt.Wij bekijken voor ieder onderzoek afzonderlijk hoe lang wij blijven toetsen
en welke aanbevelingen en toezeggingen wij volgen. Dat is ook logisch: sommige
aanbevelingen gaan over zaken die jaren nodig hebben om hun beslag te krijgen,
andere aanbevelingen kunnen op veel kortere termijn gerealiseerd worden.In dit rapport presenteren wij de resultaten van de monitoractiviteiten
op het onderzoek Voortgang bodemsanering uit 2005.1.2 Onze aanbevelingen uit 2005Wij concludeerden in 2005 dat de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieu (VROM) onvoldoende grip had op de bodemsaneringsoperatie.
Daardoor was het naar ons oordeel onzeker of de negatieve milieuerfenis en
de daarmee verbonden risico’s voor toekomstige generaties weggenomen
zouden kunnen worden. Wij deden elf aanbevelingen. Vier aanbevelingen waren
gericht op het vergroten van de doeltreffendheid en doelmatigheid van het
bodemsaneringsbeleid (en dus op het verbeteren van het presteren van het ministerie
van VROM). Meer specifiek hadden zij betrekking op:• de formulering van de doelen van de bodemsaneringsoperatie en de
planning om deze doelen te bereiken; • de beheersing van de kosten van de bodemsaneringsoperatie;• de verdeling van verantwoordelijkheden tussen de minister en de
decentrale overheden (het «sturingsarrangement») rond de bodemsaneringsoperatie;Zeven aanbevelingen waren gericht op verbetering van het functioneren
van het ministerie van VROM. Zij betroffen:• de verantwoording over de besteding van de rijksmiddelen bestemd
voor bodemsanering;• verbetering van het toezicht door provincies en gemeenten op de
uitvoering van bodemsaneringen;• de informatievoorziening aan de Tweede Kamer over de voortgang
van de bodemsaneringsoperatie.Dit terugblikrapport spitsen wij toe op twee onderwerpen: deplanning van de bodemsaneringsoperatie en het toezicht op de uitvoering ervan. Beide onderwerpen betreffen het
functioneren van het ministerie van VROM.Op het punt van de planning adviseerden wij de minister en de staatssecretaris
van VROM om voor de periode 2010–2014 een adequate planning op te stellen,
met daarin: (a) een overzicht van de locaties die wel en de locaties die niet
zullen worden gesaneerd, (b) een onderbouwing van de gekozen aanpak, (c) een
samenhangend overzicht van de te saneren locaties, de kosten, de financiering
en de duur van de operatie, (d) informatie over de bijdrage uit de rijksmiddelen
en de daarmee beoogde prestaties en (e) informatie over de tussendoelen en
de ijkpunten waarop de voortgang van de operatie zal worden gestuurd en geëvalueerd.Op het punt van het toezicht adviseerden wij nadere eisen aan het toezicht
door gemeenten en provincies te stellen. Deze zouden (a) het toezicht op locatie
moeten intensiveren, (b) achteraf het saneringsresultaat moeten (laten) controleren
door het nemen van bodemmonsters en (c) het onafhankelijk toezicht door milieukundig
begeleiders moeten waarborgen door middel van functiescheiding.In deze terugblik gaan we na wat er sindsdien met deze aanbevelingen is
gedaan. Voordat we dat doen, wordt in de volgende paragraaf kort stilgestaan
bij de stand van zaken voor de overige aanbevelingen.In bijlage 1 vindt u een overzicht van alle aanbevelingen zoals weergegeven
in de oorspronkelijke publicatie Voortgang bodemsanering en de reactie van de bewindspersonen (Algemene Rekenkamer, 2005).1.3 Ontwikkelingen overige aanbevelingen uit 2004De beheersing van de kosten van de bodemsaneringsoperatieIn ons onderzoek uit 2005 deden wij de aanbeveling om kostenbeheersing
door provincies en gemeenten te stimuleren bij met rijksmiddelen gefinancierde
saneringen, door bijvoorbeeld de introductie van prikkels. De minister en
staatssecretaris van VROM antwoordden dat er voldoende prikkels voor kostenbeheersing
zijn, namelijk:• Het huidige beleid biedt ruimte voor een optimale inpassing van
bodemsanering in ruimtelijke en economische ontwikkelingen;• Een lokale overheid die door een efficiënte en creatieve uitvoering
geld bespaart, mag dit geld aan andere activiteiten in het kader van het meerjarenprogramma
besteden;• Door de ontwikkeling van een kostennorm per bodemprestatie-eenheid is een toetsingsinstrument aanwezig waarmee kostenoverschrijdingen
snel gesignaleerd kunnen worden;• Er is sprake van beleidsconcurrentie tussen lokale overheden: zij
die beter presteren krijgen eerder geld dan minder goed presterende overheden.In de wijze van financiering is sinds 2005 geen wijziging aangebracht.
Het Ministerie van VROM is wel van oordeel dat sinds 2005 meer grip op kostenbeheersing
is ontstaan door verbetering van de verantwoording over met rijksmiddelen
uitgevoerde saneringen. Over de kwaliteit van de verantwoording over de bodemsaneringsoperatie
zullen wij rapporteren in ons rapport bij het Jaarverslag 2006 van het Ministerie
van VROM, dat wij in mei 2007 uitbrengen.De verdeling van verantwoordelijkheden tussen de minister
en de decentrale overheden (het «sturingsarrangement») en de verantwoording
over de besteding van de rijksmiddelen bestemd voor bodemsanering.In ons onderzoek uit 2005 concludeerden wij dat de minister van VROM en
de decentrale overheden hun verantwoordelijkheden voor bodemsanering onvoldoende
waar maakten. De planning en de uitvoering van de bodemsaneringsoperatie vertoonden
op essentiële onderdelen tekortkomingen. Wij deden de aanbeveling om
het bestuurlijk arrangement, de verdeling van verantwoordelijkheden tussen
de minister en decentrale overheden, opnieuw te bezien.De minister en staatssecretaris antwoordden dat het Ministerie van VROM
met de introductie van het ISV-budget heeft gekozen voor een systeem van programmering
en financiering waarbij de primaire verantwoordelijkheid voor het bereiken
van doelstellingen en het borgen van de doelmatigheid en rechtmatigheid van
overheidsbestedingen bij de lokale overheid ligt.In het kader van deze terugblik heeft het Ministerie van VROM nogmaals
benadrukt dat zeer wordt gehecht aan de decentrale uitvoering van het bodemsaneringsbeleid.
Om een optimaal resultaat te kunnen bereiken is het volgens het ministerie
noodzakelijk om zoveel mogelijk aan te sluiten bij, en gebruik te maken van,
de ruimtelijke ontwikkelingsmogelijkheden. Een sterke centrale sturing en
planning van de operatie zou tot gevolg hebben dat met de beschikbare middelen
een veel beperkter resultaat bereikt kan worden. Kansen tot medefinanciering
uit ruimtelijke ontwikkelingen zouden gemist worden.Voor de Algemene Rekenkamer zijn belangrijke voorwaarden voor elk sturingsarrangement,
dat het toezicht op de uitvoering en de verantwoording over de besteding van
rijksmiddelen afdoende geregeld zijn. In hoofdstuk 3 van deze terugblik concluderen
wij dat aan onze kritiek op het toezicht in belangrijke mate tegemoet is gekomen.
In ons rapport bij het Jaarverslag 2006 van het Ministerie van VROM, dat wij
in mei 2007 uitbrengen, zullen wij rapporteren over de verantwoording over
de besteding van de rijksmiddelen bestemd voor bodemsanering, meer speciaal
over de vraag in hoeverre deze gelden rechtmatig en doelmatig zijn uitgegeven.De informatievoorziening aan de Tweede Kamer over de
voortgang van de bodemsaneringsoperatie.In ons onderzoek uit 2005 deden wij de aanbeveling om behalve het Jaarverslag
bodemsanering de volgende informatie aan de Tweede Kamer beschikbaar te stellen: • tussentijds: informatie over belangrijke ontwikkelingen voor cruciale
aspecten van de bodemsaneringsoperatie met daarin voorstellen voor oplossing;• aan het eind van meerjarenprogramma’s: de bijdrage van de
meerjarenprogramma’s aan realisatie van de bodemsaneringsdoelstelling;• bij wijziging van doelstellingen en/of beleid: een overzicht van
de gevolgen hiervan voor de reikwijdte en de planning van de bodemsaneringsoperatie.
Dit zou in ieder geval de informatie moeten bevatten die nodig is voor een
adequate planning.Wij achtten het opportuun om bij de informatievoorziening aan de Tweede
Kamer aan te sluiten bij de afspraken over informatievoorziening uit de Procedureregeling
grote projecten.In brieven van 7 april en 10 juni 2005 informeerde de staatsecretaris
de Tweede Kamer over de doelstellingen van het beleid en de haalbaarheid daarvan.
In het vervolg van deze terugblik zal hier inhoudelijk op worden ingegaan.Wij zullen de kwaliteit van de informatievoorziening aan de Tweede Kamer
in toekomstig onderzoek blijven volgen. 2 PLANNING VAN DE BODEMSANERINGSOPERATIE2.1 InleidingUit een in december aan de Tweede Kamer aangeboden studie van het Milieu-
en Natuurplanbureau (Van Wezel e.a., 2006) blijkt dat 30 à 40%
van de Nederlanders woont of werkt op minder dan honderd meter afstand van
een locatie met mogelijk ernstige bodemverontreiniging. Meer dan de helft
van de verontreinigde locaties ligt binnen bebouwd gebied. Het aantal gevallen
van kanker als gevolg van cadmium en andere kankerverwekkende stoffen in de
bodem wordt geschat op 350 per jaar. Grote maatschappelijke schade treedt
op door IQ-verlies bij kinderen als gevolg van de blootstelling aan lood.
Daarnaast leidt de vervuiling van waterwingebieden tot forse extra uitgaven
voor de drinkwatervoorziening.Het bodemsaneringsbeleid van de minister van VROM heeft twee doelstellingen,
met elk een eigen tijdshorizon.Op de korte termijn is het beleid gericht op de bodemkwaliteit van locaties
waar gegeven het huidige gebruik de bodem niet
voldoet aan de normen, waardoor er sprake is van risico’s voor mens
en milieu. De risico’s van de bodemverontreiniging op deze locaties
moeten ófwel worden beheerst (bijvoorbeeld door een fysieke afzetting
te plaatsen of bepaalde vormen van gebruik te verbieden), ófwel worden
weggenomen (door de grond te saneren). Deze doelstelling moet uiterlijk in
2015 zijn bereikt.Op de langere termijn is het beleid gericht op de bodemkwaliteit van locaties
waar gegeven het toekomstige gewenste bodemgebruik
de bodem niet voldoet aan de normen. De beperkingen als gevolg van de verontreiniging
moeten ook hier worden weggenomen of beheersbaar worden gemaakt. Deze doelstelling
moet in 2030 zijn bereikt. De realisatie van dit doel is primair een zaak
van eigenaren en initiatiefnemers; het Ministerie van VROM vervult hier een
faciliterende rol.In deze terugblik richten wij ons, vanwege de directe risico’s voor
mens en milieu, op de planning van het ministerie rond het beleidsdoel voor
2015. Wij bespreken de aanbeveling die wij in 2005 op dit punt deden (§ 2.1.1),
schetsen de stand van zaken anno 2006 en formuleren aan de hand daarvan onze
actuele conclusies en aanbevelingen (§ 2.1.2).2.2 Achtergrond van onze aanbeveling uit 2005Wij concludeerden in ons rapport van 2005 dat achtereenvolgende ministers
van VROM er niet in waren geslaagd een planning voor de bodemsaneringsoperatie
op te stellen waarin samenhang was gebracht tussen het aantal uit te voeren
saneringen, de kosten, de financiering en de duur van de bodemsaneringsoperatie.
Wij deden daarom de aanbeveling om voor de periode 2010–2014 een adequate
planning op te stellen. Zo’n planning zou in ieder geval moeten bevatten:• de locaties die wel en niet zullen worden gesaneerd;• een onderbouwing van de gekozen aanpak;• samenhang tussen aantal uit te voeren saneringen, kosten, financiering
en duur van de bodemsaneringsoperatie;• de bijdrage uit rijksmiddelen in de financiering en de prestaties
die hiermee worden beoogd;• de tussendoelen en de ijkpunten waarop de voortgang zal worden
gestuurd en geëvalueerd, bijvoorbeeld in het vierde jaar van elk meerjarenprogramma. De minister en de staatssecretaris van VROM waren het met ons eens dat
inzicht nodig is in de effecten die te verwachten zijn van de beleidsmaatregelen
rond bodemsanering. Om die reden hadden zij inmiddels het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) verzocht een model te ontwikkelen waarmee
scenarioberekeningen kunnen worden opgesteld die aangeven hoeveel geld tot
2030 nodig zal zijn voor de bodemsaneringsoperatie en in welke mate medefinanciering
door de markt verkregen kan worden.2.3 Stand van zaken in 2006Het RIVM heeft inmiddels, conform de toezegging van de staatssecretaris
van VROM, scenarioanalyses uitgevoerd op basis van het landsdekkend beeld
van de bodemverontreiniging1. Deze RIVM-studie
geeft inzicht in de haalbaarheid van de bodemsaneringsdoelstellingen (Sterkenburg
e.a., 2005).Over de doelstellingen van het bodemsaneringsbeleid en de haalbaarheid
daarvan in termen van kosten, financiering en tijd heeft de staatssecretaris
bij twee gelegenheden aan de Tweede Kamer gerapporteerd: bij brief van 7 april
2005 (naar aanleiding van ons rapport)2 en op
10 juni 2005 (bij de toezending van de beleidsevaluatie bodemsanering
over de periode tot en met 2004)3.Toelichting staatssecretaris bij beleidsdoelstellingen
d.d. 7 april 2005Uit het landsdekkend beeld blijkt dat er 615 982 locaties zijn waar
sprake is van (een vermoeden van) bodemverontreiniging. Van deze 615 982
locaties behoren er 425 011 tot de «werkvoorraad». Dat betekent
dat het bevoegd gezag heeft aangegeven dat vervolgacties in het kader van
de Wet bodembescherming nodig zijn. Door middel van extrapolatie is becijferd
dat bij naar schatting 14 000 locaties spoedeisende maatregelen genomen
moeten worden op grond van onaanvaardbare risico’s bij het huidige gebruik
van de bodem. Een aanzienlijk deel daarvan betreft complexe, omvangrijke saneringen.
De staatssecretaris van VROM stelt in zijn brief dat het Rijk erop toeziet
dat de bevoegde gezagen bij het (doen) uitvoeren van onderzoek en het (doen)
nemen van maatregelen voorrang geven aan deze 14 000 locaties.De staatssecretaris stelt verder dat in 2015 voor alle 14 000 gevallen
een noodzakelijke sanering moet hebben plaatsgevonden dan wel dat tijdelijke
beveiligingsmaatregelen moeten zijn genomen waarmee de risico’s afdoende
worden beheerst. Voor de feitelijke sanering moet, om de middelen zo efficiënt
mogelijk in te zetten, gezocht worden naar een optimaal moment. Tot die tijd
wordt dan volstaan met tijdelijke beveiligingsmaatregelen of het opleggen
van gebruiksbeperkingen.Voor de sanering van de 14 000 locaties is volgens berekeningen van
het ministerie € 3,8 miljard nodig. Uitgangspunt van het beleid
is dat 75% van de kosten door marktpartijen gefinancierd wordt. Omdat
het marktaandeel in de praktijk geringer is (zie verder), gaat de staatssecretaris
in zijn brief van 7 april 2005 uit van 50% financiering door private
partijen. Decentrale overheden zullen volgens de bewindsman in de periode
tot 2015 ongeveer € 1 miljard kunnen inzetten uit hun programmamiddelen
en via de bedrijvenregeling. Daarmee resteert er tot en met 2014 nog een tekort
van € 900 miljoen voor de sanering van de spoedeisende locaties.
De staatssecretaris wil dit tekort langs drie wegen financieren: door het
juridisch aansprakelijk stellen van partijen die verantwoordelijkheid dragen
voor het ontstaan van de verontreiniging, door nadere afspraken te maken met
het bedrijfsleven over de sanering van verontreiniging die vóór
1975 is veroorzaakt en door extra rijksmiddelen te vinden. Wat dit laatste
betreft: de begroting 2007 geeft in het meerjarenbeeld aan dat de bezuiniging
op bodemsanering, die voor de periode 2005–2009 is opgelegd, in 2010
wordt beëindigd. Voor de periode 2010–2014 komen dus extra middelen
beschikbaar. In hoeverre de benodigde 900 miljoen langs de drie door de staatssecretaris
geschetste wegen ook daadwerkelijk beschikbaar zullen komen, is echter onduidelijk.Haalbaarheid beleidsdoel voor 2015 volgens RIVM-studieHet door het RIVM ontwikkelde scenariomodel geeft inzicht in het benodigde
budget voor de geplande bodemsaneringen, de verdeling van dat budget in de
tijd en over de bevoegde overheden, de voortgang van de saneringsoperatie
en de benodigde begeleidingscapaciteit.Het RIVM concludeert dat in 2015 alle spoedeisende saneringen afgerond
kunnen zijn mits in de eerste jaren het beschikbare geld vrijwel volledig
voor deze saneringen wordt ingezet. Daarbij baseert het RIVM zich op het uitgangspunt
van het geldende beleid dat marktpartijen 75% van de kosten van de
saneringen financieren. Daarnaast dient de doorlooptijd van omvangrijke, complexe
saneringen te worden bekort omdat deze volgens door het RIVM geraadpleegde
deskundigen thans een doorlooptijd van meer dan tien jaar kennen.Belemmerende factorenDat de afronding van deze saneringen volgens de modellen van het RIVM
binnen tien jaar kan plaatsvinden, betekent niet
dat dit in de praktijk ook het geval zal zijn.
Dit is namelijk afhankelijk van (a) de prioriteit die decentrale overheden
en private partijen kunnen en willen geven aan het saneren van de betreffende
locaties, en (b) het aandeel dat marktpartijen uiteindelijk zullen bijdragen
in de financiering. Op deze beide punten zijn er de nodige haken en ogen.Ad (a) De mogelijkheden van decentrale overheden om tot 2010 meer prioriteit
te geven aan spoedeisende saneringen zijn beperkt. Dat komt doordat de programma’s
voor de periode 2005–2010 al zijn opgesteld in 2004, dus vóórdat
het nieuwe beleidsdoel voor 2015 werd afgesproken.De ISV-meerjarenprogramma’s1 waaraan
gemeenten gebonden zijn leggen bovendien veel nadruk op het geschikt maken
van grond voor gewijzigd gebruik in het kader van de stedelijke vernieuwing;
bij de keuze van saneringslocaties spelen milieuhygiënische redenen vaak
geen beslissende rol. Veelzeggend is dat van alle in 2005 afgeronde saneringen
86% werd opgestart vanwege een ruimtelijk project en slechts 9%
vanwege uitsluitend een spoedeisende milieuhygiënische reden2. Dit gegeven hangt samen met het feit dat verreweg de
meeste bodemsaneringen in eigen beheer plaatsvinden – door externe initiatiefnemers,
die vooral om reden van een gewenst ruimtelijk project saneren. Overigens
kunnen saneringen die worden ingezet vanwege een ruimtelijk project wel spoedeisende
locaties betreffen. Het zou relevant zijn voor de Tweede Kamer om te weten
in hoeveel gevallen op deze manier spoedeisende locaties worden gesaneerd.
Het (mede door het Ministerie van VROM opgestelde) Jaarverslag
bodemsanering over 20053 bevat deze uitgesplitste
gegevens echter niet, waardoor de voortgang van de sanering van de spoedeisende
locaties niet scherp in beeld wordt gebracht.Ad (b) Het ministerie hanteert voor de marktparticipatie het begrip «multiplier».
Het uitgangspunt dat marktpartijen 75% van de kosten van de saneringen
zouden moeten financieren, betekent dat er sprake zou moeten zijn van een
multiplier van 3: tegenover elke euro die het Rijk besteedt aan
een bodemsanering, zou het drievoudige moeten staan aan financiering door
derden.Tussen 2000 en 2003 lag de multiplier bij bodemsanering op 2,0 (50%
financiering door de markt). In 2004 steeg deze tot 2,3 (57% financiering
door de markt). Omdat voor de saneringen in de periode 2000–2004 veelal
sprake was van langlopende verplichtingen sprak het ministerie in zijn jaarverslag
over 2004 de verwachting uit dat de marktparticipatie zou toenemen. In 2005,
het eerste jaar van de nieuwe beleidsperiode van vijf jaar, kwam deze verwachting
echter nog niet uit. De multiplier lag in dat jaar op 2,1 (52% financiering
door de markt). De gemeenten verwachten volgens de evaluatie over de periode
2000–2004 niet dat de bijdrage vanuit de markt zal stijgen naar het
gewenste niveau, gelet op het feit dat meer en meer de locaties zonder ontwikkelingsperspectief
gesaneerd zullen moeten worden.Wij concluderen dat er vooralsnog onvoldoende prikkels zijn voor private
partijen en bevoegde gezagen om de spoedeisende saneringen met voorrang ter
hand te nemen. Ook in de aan de Tweede Kamer aangeboden evaluatie van de beleidsperiode
2000–2004 wordt de conclusie getrokken dat sanering van alle spoedeisende
locaties voor 2015 niet realiseerbaar is.Toelichting staatssecretaris bij beleidsdoelstellingen
d.d. 10 juni 2005De staatssecretaris van VROM trekt in zijn brief van 10 juni 2005
aan de Tweede Kamer de conclusie dat er nog een «forse inspanning»
nodig is om de doelstelling voor de bodemsaneringsoperatie binnen de aangegeven
termijn te kunnen bereiken. Door te kiezen voor een aanpak gericht op risico’s
en door versneld onderzoek te doen naar de spoedeisende locaties, is beheersing
van de problematiek bij spoedeisende locaties vóór 2015 volgens
de staatssecretaris mogelijk, mits er scherpe prioriteiten worden gesteld.De staatssecretaris stelt als doel dat alle spoedeisende locaties vóór
2015 zijn onderzocht en dat zo nodig ten minste tijdelijke beveiligingsmaatregelen
zijn genomen of gebruiksbeperkingen zijn opgelegd, of dat een sanering heeft
plaatsgevonden. Daarvoor is een verveelvoudiging van het huidige onderzoeksprogramma
nodig. In dat licht zal een versnelde onderzoeksmethode ter identificatie
van risicovolle locaties ontwikkeld worden. Verder moet het Rijk met de decentrale
overheden afspraken maken om de komende tien jaar prioriteit te geven aan
bodemonderzoek. Dan nog zal zeker een verdubbeling van het saneringstempo
nodig zijn en zal er meer geld ingezet moeten worden om het doel te halen.Consequenties van «beheersbaar maken» in plaats
van sanerenHet VROM-beleid is er in essentie op gericht dat in 2015 bij alle spoedeisende
locaties de risico’s onder controle zijn. Dat kan door sanering of het
treffen van beheersmaatregelen. Aangezien sanering voor 2015 van de naar schatting
14 000 spoedeisende locaties met het huidige beleid niet haalbaar is,
zal – om het beleidsdoel toch te halen – op grote schaal invulling
moeten worden gegeven aan het treffen van (tijdelijke) beheersmaatregelen.
Daarbij zullen op tal van locaties gebruiksbeperkingen moeten worden opgelegd.
De betreffende grond zal dan bijvoorbeeld moeten worden voorzien van afzettingen
met waarschuwingsborden, of bepaalde vormen van gebruik (bijvoorbeeld privégebruik
van tuinen van woningen) zullen verboden moeten worden. Omdat op dit moment
de betreffende locaties voor het grootste deel nog niet bekend zijn en ook
de aard van de verontreiniging nog niet is onderzocht, zijn de maatschappelijke
implicaties van zo’n beleidskeuze op dit moment moeilijk in te schatten. Ook is niet bekend of en hoe de risico’s effectief
met tijdelijke maatregelen kunnen worden bestreden. Het Ministerie van VROM
heeft geen onderzoek verricht naar de uitvoerbaarheid, de maatschappelijke
consequenties en de maatschappelijke aanvaardbaarheid van het op grote schaal
treffen van tijdelijke beheersmaatregelen.In zijn brief van 10 juni 2005 raamt de staatssecretaris de kosten
van tijdelijke beheersmaatregelen gemiddeld op ongeveer 20% à
30% van de saneringskosten. Dit betekent dat, als op grote schaal gekozen
wordt voor tijdelijke beheersmaatregelen, de kosten daarvan kunnen oplopen
tot boven de € 1 miljard1. De financiële
ruimte van de decentrale overheden voor saneringen ten behoeve van gewenste
ruimtelijke ontwikkelingen zal hierdoor onder druk komen te staan. Bovendien
zullen in de toekomst aanzienlijke extra uitgaven aan het alsnog saneren van
de betreffende locaties moeten worden besteed.2.4 Conclusies Algemene RekenkamerWij concluderen op basis van de beschikbare gegevens dat sanering van
de resterende voorraad spoedeisende locaties vóór 2015 waarschijnlijk
niet haalbaar is. Het beleidsdoel voor 2015 lijkt alleen gerealiseerd te kunnen
worden als op grote schaal tijdelijke beheersmaatregelen worden getroffen.
Daarbij zal het noodzakelijk zijn om op tal van locaties gebruiksbeperkingen
op te leggen, bijvoorbeeld door middel van fysieke afzetting, waarschuwingsborden
en het instellen van toegangsverboden.De praktische uitvoerbaarheid, de maatschappelijke gevolgen en de maatschappelijke
aanvaardbaarheid van deze beleidsstrategie zijn niet in beeld gebracht. Het
treffen van tijdelijke beheersmaatregelen kost naar schatting 20 tot 30%
van de kosten van saneren, terwijl het probleem niet duurzaam wordt opgelost.Ten slotte geven wij de minister in overweging om in de jaarverslagen
bodemsanering te rapporteren over planning en realisatie van de sanering van
de spoedeisende locaties. 3 VERBETERING VAN HET TOEZICHT3.1 InleidingOm te waarborgen dat bodemsaneringen op een kwalitatief verantwoorde manier
worden uitgevoerd heeft de minister van VROM een toezichtsstructuur opgezet.
Daarbinnen is een belangrijke rol weggelegd voor de VROM-Inspectie (toezicht
op het systeem) en het bevoegd gezag in provincies en gemeenten (toezicht
op de saneringen zelf).In ons rapport van 2005 stelden wij vast dat provincies en gemeenten nog
onvoldoende gebruikmaakten van hun toezichtsinstrumenten (weinig controle
op locatie), en dat zij nauwelijks beschikten over toezichtsbevindingen om
deze ontbrekende informatie aan te vullen. Ook constateerden wij dat de onafhankelijkheid
van de milieukundig begeleider, die het saneringsresultaat beoordeelt, vaak
niet was gewaarborgd; zijn bureau bleek veelal ook betrokken bij andere fasen
van de sanering.Wij bespreken de aanbevelingen die wij in 2005 op dit punt deden (§ 2.2.1),
schetsen de stand van zaken anno 2006 en formuleren aan de hand daarvan onze
actuele conclusies (§ 2.2.2).3.2 Achtergrond van onze aanbevelingen uit 2005Wij deden de minister van VROM de aanbeveling om nadere eisen te stellen
aan het toezicht door gemeenten en provincies, opdat zij: (a) het toezicht
op locatie zouden intensiveren, en (b) achteraf het saneringsresultaat zouden
(laten) controleren door het nemen van bodemmonsters. Verder adviseerden wij
om het onafhankelijk toezicht door milieukundig begeleiders te waarborgen
door te voorkomen dat het bureau dat de milieukundige begeleiding verricht
meer dan één belang heeft bij een sanering (functiescheiding).Minister en staatssecretaris namen onze aanbevelingen over en benadrukten,
in navolging van de VROM-Inspectie in haar rapport Bodem
in zicht II (VROM-Inspectie, 2004), het belang van ketentoezicht
op de verwijdering van grondstromen. De bewindspersonen zagen draagvlak bij
provincies, gemeenten en de branche om de noodzakelijke verbeteringen door
te voeren en stelden dat ook de VROM-Inspectie aan de doorvoering van kwaliteitsverbetering
zou blijven bijdragen.Wij sloten ons in ons nawoord aan bij het pleidooi voor ketentoezicht.3.3 Stand van zaken in 2006In 2005 en 2006 heeft het ministerie veel inspanningen verricht ter verbetering
van de uitvoering van het bodemsaneringsbeleid en de rol die provincies, gemeenten
en bodemintermediairs daarin spelen. De verbeteringen betreffen zowel aanpassing
van de regelgeving als het faciliteren en stimuleren van provincies en gemeenten
in hun rol van bevoegd gezag. Ook de VROM-Inspectie stelde zich als toezichthouder –
net als in eerdere jaren – actief op.Nieuwe regelgevingOp 29 september 2005 is het Besluit kwaliteitseisen
handhaving milieubeheer vastgesteld. In dit besluit worden eisen
gesteld aan het milieuhandhavingsbeleid door decentrale overheden, onder andere
bij bodemsaneringen. Gemeenten en provincies moeten voortaan een handhavingsbeleid
hebben waarin expliciet is vastgelegd waar de prioriteiten liggen bij de handhaving
en welke kosten daaraan verbonden zijn. Ook moet het beleid de
handhavingsstrategie omschrijven: de controlewerkzaamheden, de rapportage
over de bevindingen en de daaraan te verbinden gevolgen. Verder dient een
jaarlijks uitvoeringsprogramma te worden vastgesteld, waarbinnen sprake moet
zijn van functiescheiding tussen het afgeven van beschikkingen enerzijds en
toezicht/handhaving anderzijds. Ten slotte dient jaarlijks de uitvoering en
de doelrealisatie te worden geëvalueerd en daarover moet periodiek worden
gerapporteerd.Per 1 januari 2006 is vervolgens de gewijzigde Wet bodembescherming (Wbb) in werking getreden. De formulering van
de wet is aangepast in verband met de keuze voor functiegericht saneren en
van het nieuwe saneringscriterium (spoedeisendheid). Daarnaast zijn er diverse
procedurele aanpassingen doorgevoerd. Zo legt de wet de basis voor vereenvoudiging
van de regels voor eenvoudige saneringen. Ook zijn er bepalingen opgenomen
ter versterking van de handhaving. Afwijkingen tijdens de uitvoering van het
saneringsplan dienen voortaan minimaal twee weken van te voren gemeld te worden
bij het bevoegd gezag, dat vervolgens bindende aanwijzingen kan geven. Ook
kan het bevoegd gezag beheersmaatregelen opleggen. Verder worden termijnen
gesteld aan het evaluatierapport en het nazorgplan. Het bevoegd gezag dient
voortaan in te stemmen met de wijze waarop de evaluatie is uitgevoerd en met
de resultaten van de uitgevoerde maatregelen.Op 14 februari 2006 is het Besluit uniforme saneringenin werking getreden. Hierin is de uitvoering van eenvoudige standaardsaneringen
geregeld. Het doel van deze wet is om de administratieve lastendruk te beperken
en het tempo van de saneringsoperatie te verhogen.Sinds 1 oktober 2006 is de gefaseerde inwerkingtreding van het Besluit uitvoeringskwaliteit bodembeheer begonnen. Dit
besluit heeft als doel de kwaliteit van bodemintermediairs (bijvoorbeeld adviesbureaus,
laboratoria, aannemers, grondbanken en inspecteurs van bodembeschermende bedrijven)
te waarborgen door middel van verplichte certificatie en accreditatie. De
benodigde erkenning wordt namens de ministers van VROM en van VenW verleend
door Bodem+1.Ten slotte zal in 2007 het Besluit uitvoeringskwaliteit bodembeheer samen
met het Bouwstoffenbesluit opgegaan in het Besluit bodemkwaliteit. Artikel 24 van dit besluit regelt de bevoegdheid van de VROM-Inspectie
om gericht toezicht te houden op de gehele bouwstofketen van de producent
tot en met de toepasser. Daarmee wordt een juridische basis gelegd voor ketentoezicht.Facilitering van provincies en gemeentenDe decentrale overheden worden beter ondersteund bij de invulling van
hun toezichts- en handhavingstaak. Zo ontwikkelde de Stichting Infrastructuur
Kwaliteitsborging Bodembeheer (SIKB) deSIKB-normbladen
8001 en 8002. Hierin staan normen voor de uitvoeringstaken van de
decentrale overheden beschreven. Ook heeft het SIKB gedefinieerd wat adequate
handhaving van de Wet bodembescherming concreet inhoudt. Hiertoe is de Handreiking Adequate Handhaving Wbb en de Handhavingsuitvoeringsmethode Wbb opgesteld.Verder loopt, om gemeenten en provincies te stimuleren de kwaliteit van
de uitvoering van hun taken in het bodemsaneringsbeleid te verbeteren, van
1 juli 2006 tot en met 31 december 2009 deStimuleringsregeling kwaliteitszorg. Deze regeling kent een extra apparaatsvergoeding
toe aan een decentrale overheid die wil investeren in kwaliteitsborging. Eind
november 2006 maakten 31 van de 41 bevoegde gezagen gebruik van deze regeling.Inzet van de VROM-InspectieDe VROM-Inspectie heeft de kwaliteit van de uitvoering van het bodemsaneringsbeleid
ook in de afgelopen periode prioriteit gegeven. In het rapport Bodem in Zicht III (VROM-Inspectie, te verschijnen) beoordeelt de
VROM-Inspectie het toezicht op saneringen in eigen beheer door de negentien
gemeenten die in Bodem in Zicht IInog geen bevoegd
gezag waren. Het onderzoek richt zich op de periode 2004–20051.Met haar onderzoeken heeft de VROM-Inspectie inmiddels alle bevoegde gezagen
tegen het licht gehouden. In de komende periode zal de inspectie controleren
of de daarbij gemaakte verbeterafspraken worden nageleefd. Daarnaast heeft
de inspectie invulling gegeven aan haar nieuwe bevoegdheden rond het ketentoezicht.
Vanaf 2007 zal de inspectie zich onder meer richten op de kwaliteit van
inkomende en uitgaande grondstromen bij bodemsaneringen. Ook zal specifiek
aandacht worden besteed aan het verminderen van milieurisico’s als gevolg
van slecht presterende bodemintermediairs. De inspecteurs-generaal van de
inspecties van VROM en Verkeer en Waterstaat krijgen de bevoegdheid om de
erkenning van bodemintermediairs in te trekken. Verder zal de inspectie aandacht
besteden aan de rol van certificerende en accrediterende instellingen. De
inspectie verwacht hiervan een positief effect op de kwaliteit van de uitgevoerde
saneringen.3.4 Conclusies Algemene RekenkamerAan onze kritiek uit 2005 is in belangrijke mate tegemoet gekomen. Alleen
aan onze aanbeveling aangaande functiescheiding bij de milieukundige begeleiding
van saneringen is geen opvolging gegeven. Het ministerie had aanvankelijk
de intentie om deze aanbeveling in de nieuwe regelgeving te verwerken, maar
heeft daar na protest van decentrale overheden van afgezien. Vooral grote
gemeenten die de onderzoeks- en advieswerkzaamheden in de eigen organisatie
laten verrichten, maakten bezwaar tegen een verplichte functiescheiding bij
de uitvoering van verschillende typen milieukundige begeleidingswerkzaamheden.
Deze functiescheiding werd niet als doelmatig gezien bij de uitvoering van
de grote hoeveelheid eenvoudige standaardsaneringen.De regelgeving voor de uitvoering van bodemsaneringen en het toezicht
daarop is in hoog tempo aangepast. Wij verwachten dat de kwaliteit van de
bodemsaneringen hiermee afdoende gewaarborgd kan worden, mits de VROM-Inspectie
er nauwgezet op blijft toezien of bevoegde gezagen en bodemintermediairs zich
in de praktijk aan de gestelde regels en voorschriften houden.Wij zijn verheugd over de inzet van de VROM-Inspectie om vanaf 2007
te starten met ketenhandhaving. 4 REACTIE MINISTER EN NAWOORD ALGEMENE REKENKAMER4.1 Reactie ministerDe minister van VROM heeft op 13 maart 2007 op het onderzoek gereageerd.
De volledige reactie van de minister is te vinden opwww.rekenkamer.nlDe minister stelt vast dat wij tevreden zijn over de wijze waarop het
ministerie tegemoet is gekomen aan de kritiek op de uitvoering, het toezicht
en de handhaving van het bodemsaneringsbeleid, maar dat wij kritisch blijven
over de planning van de bodemsaneringsoperatie en de mate waarin het ministerie
van VROM daar voldoende grip op heeft. De minister is van mening dat het ministerie
ook op dit punt opvolging heeft gegeven aan onze aanbevelingen, maar constateert
dat wij kritisch zijn over de haalbaarheid van de doelstelling om in 2015
de onaanvaardbare risico’s van bodemverontreiniging bij het huidige
gebruik te hebben weggenomen en over het gebrek aan inzicht in de maatschappelijke
gevolgen van het mogelijk op grote schaal moeten nemen van tijdelijke beheersmaatregelen.De minister geeft aan dat de uitvoering van de bodemsaneringsoperatie
een taak is van de decentrale overheden. Teneinde stagnatie bij gewenste ruimtelijke
ontwikkelingen te voorkomen en optimaal gebruik te maken van de mogelijkheden
van kostenbesparing en medefinanciering, sluit de bodemsaneringsoperatie zo
veel mogelijk aan bij de ruimtelijke ontwikkelingsmogelijkheden. Voor de planning
van de bodemsaneringsoperatie betekent dit in algemene zin dat de ruimtelijke
ontwikkelingen leidend zijn en dat de bodemsaneringsoperatie daaraan volgend
is. In situaties waarbij sprake is van onaanvaardbare risico’s bij het
huidig gebruik dienen meteen na constatering van de risico’s maatregelen
genomen te worden. Daarbij dienen de risico’s te worden weggenomen of
te worden beheerst. Voor de adequate taakuitvoering van de decentrale overheden
bij het tijdig (doen) constateren en (doen) aanpakken van de risico’s
bij huidig gebruik is de minister van VROM verantwoordelijk. De verantwoordelijkheid
voor het realiseren van een bij het gewenste gebruik passende bodemkwaliteit
is de verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer en niet van de minister
van VROM. Het ministerie van VROM heeft ten aanzien van bodemsanering bij
ruimtelijke ontwikkelingen een faciliterende rol, met name in situaties waarin
de overheid zelf initiatiefnemer is. Voor dit beleid bestaat brede steun in
de Tweede Kamer der Staten-Generaal.De minister wijst op de brief van 7 april 2005 waarin de staatssecretaris
van VROM heeft aangegeven dat uiterlijk in 2015 de doelstelling, om de risico’s
bij huidig gebruik te kennen en eventueel noodzakelijke maatregelen te nemen,
bereikt moet zijn. Daarbij heeft de staatssecretaris aangegeven dat op basis
van de verwachte omvang van het aantal risicosituaties een tekort is berekend
van € 900 miljoen om in alle situaties vóór 2015 een
sanering uit te voeren. Indien de omvang wordt bevestigd en de middelen niet
beschikbaar komen, zal in veel situaties vooralsnog volstaan moeten worden
met het nemen van tijdelijke beheersmaatregelen of het opleggen van gebruiksbeperkingen.
De Algemene Rekenkamer wijst in deze terugblik op het feit dat sanering van
alle daarvoor in aanmerking komende situaties vóór 2015 waarschijnlijk
niet realiseerbaar is. Verder wijst de Algemene Rekenkamer er op dat, indien
besloten wordt om in een groot aantal situaties te volstaan met tijdelijke
beheersmaatregelen, de praktische uitvoerbaarheid, de maatschappelijke gevolgen
en de maatschappelijke aanvaardbaarheid van een dergelijke beleidsstrategie
niet in beeld zijn gebracht.De minister acht deze constatering van de Algemene Rekenkamer juist. Deze
constatering sluit volgens de minister ook aan bij de constatering van de
leden van de Vaste Commissie VROM van de Tweede Kamer in het Algemeen Overleg
van 18 januari 2007. De staatssecretaris van VROM heeft bij die gelegenheid
toegezegd dat in juni 2007 een brief aan de Kamer gezonden zal worden, waarin
de prioriteiten op het terrein van bodemsanering in de periode tot 2015 nader
aangegeven zullen worden. Op verzoek van de Kamer zal een onderscheid gemaakt
worden tussen situaties waar bij huidig gebruik sprake is van gezondheidsrisico’s
voor mensen, situaties waarbij sprake is van onaanvaardbare risico’s
voor ecosystemen en situaties waarbij kwetsbare objecten (of functies) worden
bedreigd als gevolg van verspreiding van de verontreiniging. Daarnaast zal
de brief inzicht geven in de maatschappelijke opgaven waarbij de uitvoering
van bodemsanering een randvoorwaarde is om die opgaven te realiseren. Op basis
van die informatie en de voor bodemsanering beschikbare budgetten zal de brief
de prioriteiten voor de periode tot 2015 aangeven. De brief zal ook ingaan
op de maatschappelijke gevolgen van de keuzen.4.2 Nawoord Algemene RekenkamerWij zullen met belangstelling kennisnemen van de aan de Tweede Kamer toegezegde
brief. In het bijzonder zien wij uit naar de prioriteiten die de minister
daarin zal aangeven voor de periode tot 2015 en naar de nadere analyse van
de maatschappelijke gevolgen van het treffen van tijdelijke beheermaatregelen,
voor zover hiertoe moet worden overgegaan. BIJLAGEOverzicht conclusies, aanbevelingen en reactie oorspronkelijke
rapport (2005)ConclusieAanbevelingToezegging minister en staatssecretarisDe minister van VROM heeft nog steeds
geen grip op de bodemsaneringsoperatie. Een adequate planning voor de operatie
ontbreekt en de verdeling van verantwoordelijkheden tussen de minister van
VROM en de decentrale overheden (provincies en gemeenten) heeft tot op heden
niet het gewenste resultaat.  Niet gewaarborgd is dat de rijksmiddelen
voor bodemsanering optimaal worden besteed en dat bodemsaneringen met de beoogde
kwaliteit worden gerealiseerd.Stel
verbetering van de kwaliteit van de bodemsaneringsoperatie centraal. Ook omdat
de verplichtingen voor de planperiode 2005–2009 vastliggen.Rechtmatigheid en doelmatigheid van bestedingen
in enig jaar is verantwoordelijkheid van het lokale bestuur. Ministerie vraagt
uitsluitend bestedingsverantwoording na afloop van periode van vijf jaar.
De mededeling van het lokale bestuur is voorzien van accountantsverklaring.
Daarnaast ontvangt ministerie een overzicht van geleverde prestaties verbijzonderd
naar beleidsterrein. Ministerie beoordeelt prestatieverantwoording in relatie
tot de vooraf gemaakte afspraken en de bestedingen. Indien daar aanleiding
toe is wordt nadere informatie opgevraagd en kan ook nader onderzoek worden
ingesteld. De discussie over deze sturingsfilosofie zal worden voortgezet
met de aanbieding van het eindrapport van commissie-Brinkman aan de Tweede
Kamer. Provincies en gemeenten leggen achteraf
verantwoording af over de besteding van de meerjarenbudgetten en de hiermee
verrichte prestaties. De betrouwbaarheid van de prestatieverantwoording (die
inzicht geeft in de doeltreffendheid van de bestedingen), is niet gewaarborgd.
Indien minister van VROM overgaat tot het afrekenen van de voorschotten 2002–2004
zonder borging van de betrouwbaarheid van de prestatieverantwoording, leidt
dit tot een onzekerheid over de rechtmatigheid van de afrekening.Maak informatieafspraken met provincie en gemeenten
gericht op een rechtmatige en doeltreffende besteding van de rijksmiddelen.Specifiek voor het beleidsterrein bodemsanering
zijn zogenaamde bodemprestatie-eenheden ontwikkeld. Vastgesteld is de verhouding
tussen het saneren van een m2 oppervlak, het reinigen van een m3 grond en het reinigen van een m3 grondwater, waardoor het
mogelijk is de uitvoering van saneringswerkzaamheden uit te drukken in één
eenheid.Provincies en gemeenten maken als opdrachtgever
niet altijd gebruik van instrumenten om de kosten van saneringen in de hand
te houden, zoals het in concurrentie aanbesteden van werkzaamheden.Stimuleer kostenbeheersing door provincies
en gemeenten bij rijksmiddelen gefinancierde saneringen door bijvoorbeeld
de introductie van prikkels.Er bestaan
voldoende prikkels voor kostenbeheersing, namelijk: (a) feit dat het huidige
beleid ruimte biedt voor een optimale inpassing van bodemsanering in ruimtelijke
en economische ontwikkelingen, (b) gegeven dat een lokale overheid die door
een efficiënte en creatieve uitvoering geld bespaart, dit geld aan andere
activiteiten in het kader van het meerjarenprogramma mag besteden, (c) ontwikkeling
van kostennorm per bodemprestatie-eenheid, waardoor toetsingsinstrument aanwezig
is waarmee kostenoverschrijdingen snel gesignaleerd kunnen worden, (d) feit
dat op niveau van programma’s sprake is van beleidsconcurrentie tussen
lokale overheden: zij die beter presteren krijgen eerder geld dan minder goed
presterende overheden. Huidige afspraken met provincies en gemeenten
schieten tekort om minister inzicht te kunnen geven in beheersing van de kosten
van prestaties (doelmatigheid) en om als minister hierop te kunnen sturen.Maak informatieafspraken met provincie
en gemeenten gericht op doelmatige besteding van de rijksmiddelen, bijvoorbeeld
door de bestaande prestatie-indicatoren uit de meerjarenverantwoordingen te
combineren met de betreffende kosten.Op basis van inzicht in werkelijke kosten van recent uitgevoerde saneringen
en daarbij gehanteerde technieken is een standaardprijs per prestatie-eenheid
bepaald. Bij het maken van de prestatieafspraken met lokale overheden zijn
hiervoor ontwikkelde bodemprestatie-eenheden en standaardprijs per prestatie-eenheid
uitgangspunt geweest. Ook is rekening gehouden met lokale verschillen als
gevolg van andere bodemsamenstelling en aard/omvang van projecten die in betreffende
programmaperiode uitgevoerd worden. Provincies en gemeenten maken nog onvoldoende
gebruik van hun toezichtsinstrumenten.Stel nadere eisen aan het toezicht door provincies en gemeenten, zodat zij:
(a) het toezicht op locatie intensiveren, en (b) achteraf steekproefsgewijs
het saneringsresultaat (laten) controleren door het nemen van bodemmonsters.De aanbevelingen voor verbetering van
de kwaliteit van het toezicht worden onderschreven. De aanbevelingen uit het
rapport van de VROM-Inspectie worden overgenomen en geïmplementeerd.
Als onderdeel van adequaat handhavingsniveau benadrukt VROM-Inspectie de wenselijkheid
van ketentoezicht op de verwijdering van grondstromen. Bij provincies en gemeenten
en de branche is draagvlak aanwezig is om noodzakelijke verbeteringen door
te voeren. VROM-Inspectie zal blijven bijdagen aan doorvoeren van kwaliteitsverbeteringen.Onafhankelijkheid van milieukundig begeleider
is niet gewaarborgd in geval van betrokkenheid van zijn/haar bureau bij andere
fasen van de betreffende sanering (functiescheiding).Waarborg het onafhankelijk toezicht door milieukundig begeleider
door te voorkomen dat hetzelfde bureau dat de milieukundige begeleiding verricht
meer dan één belang heeft bij de betreffende sanering.De aanbevelingen betreffende onafhankelijkheid
van de milieukundig begeleider worden onderschreven. Achtereenvolgende ministers
van VROM zijn er niet in geslaagd een planning voor de bodem- saneringsoperatie
op te stellen waarin zowel aantal uit te voeren saneringen alsook kosten,
financiering en duur van de bodemsaneringsoperatie op samenhangende wijze
zijn opgenomen.Bereid de recente beleidswijziging
die pas feitelijk zijn beslag zal kunnen krijgen in 2010, goed voor. Een adequate
planning bevat in ieder geval: – de locaties
die wel en niet zullen worden gesaneerd volgens de nog uit te werken saneringscriteria; – een
onderbouwing van de gekozen aanpak; – samenhang
tussen aantallen te saneren locaties, hiermee gemoeide kosten, wijze van financiering én
duur van de operatie; – de
bijdrage van rijksmiddelen in de financiering en de prestaties die hiermee
worden beoogd;– de tussendoelen
en de ijkpunten waarop de voortgang zal worden gestuurd en geëvalueerd,
bijvoorbeeld in het vierde jaar van elk meerjarenprogramma.Gedeeld wordt de mening dat inzicht nodig is
in de te verwachten effecten van beleidsmaatregelen. Het RIVM ontwikkelt hiervoor
een model. Hiermee zullen ook scenarioberekeningen opgesteld worden die aangeven
hoeveel overheidsmiddelen tot 2030 nodig zullen zijn voor de bodemsaneringsoperatie.
Tevens zullen de scenario’s aangeven op welke wijze en in welke mate
de medefinanciering door de markt beïnvloed kan worden. Doordat VROM provincies en gemeenten heeft
toegestaan om voor volgende planperiode alvast verplichtingen aan te gaan,
is groot deel van budget voor 2005–2009 al vastgelegd. Resterende deel
van budget voor provincies en gemeenten is door bezuinigingen in 2003 komen
te vervallen. Tezamen genomen betekent dit dat het nieuw geformuleerde beleid
pas in 2010 tot een feitelijke wijziging van de prioriteitstelling in de bodemsanering
kan leiden. De al aangegane verplichtingen hebben immers betrekking op saneringen
conform de oude saneringscriteria die tot eind 2003 golden. Constatering
van dat er in de periode 2005–2009 weinig ruimte is voor het stellen
van nadere prioriteiten wordt onderschreven. Het nieuwe bodemsaneringsbeleid
zal in de praktijk echter wel worden geïmplementeerd, omdat provincies
en gemeenten bij het opstellen van meerjarenplannen hiermee rekening hebben
gehouden. In de periodieke voortgangsgesprekken met provincies en gemeenten
zullen afspraken worden gemaakt over het expliciteren van de prioriteiten.Nu geformuleerde bodemsaneringsdoelstellingen
voldoen niet aan de SMART+C-criteria en moeten nog worden voorzien van een
raming van aantallen en kosten. Alleen dan kan adequate planning van de bodemsaneringsoperatie
worden opgesteld. Zorg voor helder
geformuleerde SMART+C bodemsaneringsdoelstelling waarin aan de hand van de
gepreciseerde saneringscriteria «spoedeisend» en «(noodzakelijk
met het oog op) gewenste maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen»
inzichtelijk is gemaakt welke locaties zullen worden gesaneerd en wat de risico’s
zijn van niet-saneren.Voor bodemsaneringsbeleid
zijn doelstellingen geformuleerd waarop Tweede Kamer bewindspersonen van VROM
rechtstreeks kan aanspreken. De in Nationaal Milieubeleidsplan vastgelegde
doelstelling is daarvoor niet geschikt. Voor VROM is belangrijkste doelstelling
beheersing van de risico’s en verbetering van de bodemkwaliteit in alle
situaties waarop basis van huidig gebruik de bodem niet voldoet aan de voor
het feitelijk gebruik gestelde normen. Deze doelstelling moet uiterlijk in
2015 bereikt zijn. Daarnaast is een doelstelling het zo veel mogelijk wegnemen
van dan wel kunnen omgaan met alle beperkingen aan het gewenste bodemgebruik
veroorzaakt door bodemverontreiniging. Deze doelstelling moet in 2030 zijn
bereikt en is primair een zaak van eigenaren en initiatiefnemers. VROM heeft
hierbij een faciliterende rol. De staatssecretaris van VROM heeft Tweede
Kamer nog geen volledig overzicht beschikbaar gesteld van de implicaties die
het nieuwe beleid zal hebben voor de planning van de bodemsaneringsoperatie.Behalve Jaarverslag bodemsanering zou
volgende informatie aan de Tweede Kamer beschikbaar moeten worden gesteld: – tussentijds:
informatie over belangrijke ontwikkelingen voor cruciale aspecten van de bodemsaneringsoperatie
met daarin voorstellen voor oplossing; – aan
eind van meerjarenprogramma’s: de bijdrage van de meerjarenprogramma’s
aan realisatie van bodemsaneringsdoelstelling; – bij
wijziging van doelstellingen en/of beleid: overzicht van gevolgen hiervan
voor de reikwijdte en de planning van de bodemsaneringsoperatie. Dit zou in
ieder geval de informatie moeten bevatten die nodig is voor een adequate planning.Staatssecretaris heeft de Tweede Kamer toegezegd
binnen maand na ontvangst van het definitieve rapport van de Algemene Rekenkamer
een brief te zullen sturen waarin het bodemsaneringsbeleid en de daarbij te
bereiken doelstellingen in samenhang met het totale bodembeleid en in relatie
tot het rapport van de Algemene Rekenkamer over de voorgang van het bodemsaneringsbeleid
uiteengezet zal worden.Problematiek rond planning en uitvoering
van de bodemsanering is niet nieuw en had afgelopen jaren opgelost moeten
zijn. Vijftien jaar geleden signaleerde de Algemene Rekenkamer al vergelijkbare
problemen.Het is opportuun om bij de
informatievoorziening aan de Tweede Kamer aan te sluiten bij de afspraken
over informatievoorziening uit de Procedureregeling grote projecten. De minister van VROM en de decentrale overheden maken
hun verantwoordelijkheden voor bodemsanering onvoldoende waar. De planning
en de uitvoering van de bodemsaneringsoperatie vertonen tekortkomingen op
essentiële onderdelen.Gezien het structurele
karakter van de gesignaleerde tekortkomingen in het huidige systeem: overweeg
om het bestuurlijk arrangement, de verdeling van verantwoordelijkheden tussen
de minister en decentrale overheden, opnieuw te bezien.De aan de bodemsaneringsoperatie ten grondslag liggende sturingsfilosofie
is dezelfde als de sturingsfilosofie van het Investeringsbudget Stedelijke
Vernieuwing. De discussie over deze sturingsfilosofie zal ook worden voortgezet
met de aanbieding van het rapport van de commissie-Brinkman en het kabinetsstandpunt
daarover.LiteratuurKernteam Landsdekkend Beeld (2004). Eindrapport Nulmeting
Werkvoorraad Bodemsanering, Groningen: eigen beheer.RIVM, VROM, IPO, LIB & VNG (2006). Jaarverslag
bodemsanering over 2005; Een rapportage van de bevoegde overheden bodemsanering. Den Haag: VROM/RIVM.Sterkenburg A., R. Lieste, M.P.T.M. de Cleen & C.W. Versluijs (2005). Scenario’s bodemsaneringoperatie. RIVM-rapport 607400001.
Bilthoven: RIVM.Wezel, A. van, R. Franken, E. Drissen, K. Versluijs & R. van den Berg
(2006). Maatschappelijke kosten-batenanalyse bodemsanering. MNP-rapport 500 122 002. Bilthoven: Milieu- en Natuurplanbureau.VROM (2005a). Beleidsvernieuwing bodemsanering. Brief
aan de Tweede Kamer van de staatssecretaris van VROM met VROM-visie op bodemsaneringsbeleid,
d.d. 7 april 2005. Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005, 28 199
en 30 015, nr. 11.VROM (2005b). Beleidsvernieuwing bodemsanering.
Brief aan de Tweede Kamer van de staatssecretaris van VROM over de resultaten
van de beleidsvernieuwing bodemsanering en de scenarioberekeningen van het
RIVM, d.d. 10 juni 2005. Tweede Kamer, vergaderjaar 2004–2005,
28 199, nr. 12.VROM-Inspectie (2004). Bodem in zicht II; VROM Inspectie-onderzoek. Eindrapport 090704 RP. Den Haag: eigen beheer.VROM-Inspectie (te verschijnen). Bodem in Zicht III. Den Haag: uit te geven in eigen beheer.XNoot1Het «landsdekkend beeld» (Kernteam Landsdekkend Beeld, 2004)
is door het ministerie ontwikkeld in de periode 1997–2004. Het behelst
een inventarisatie van locaties in Nederland die mogelijk gesaneerd dienen
te worden op basis van het huidige of het gewenste toekomstige gebruik.XNoot2VROM, 2005a.XNoot3VROM, 2005b.XNoot1ISV: Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing.XNoot2RIVM, VROM, IPO, LIB & VNG, 2006, p. 35.XNoot3RIVM, VROM, IPO, LIB & VNG, 2006.XNoot1De kosten van (tijdelijke) beheersmaatregelen worden, in het evaluatieonderzoek
dat de staatssecretaris van VROM aan de Tweede Kamer aanbood, geraamd op een
bedrag dat tussen de 20 en 30 procent ligt van de kosten van sanering. De
totale kosten van sanering van de resterende spoedeisende locaties (te dragen
door overheid en marktpartijen) wordt geraamd op € 3,84 miljard.XNoot1Bodem+ is onderdeel van het agentschap SenterNovem en voert sinds 1 januari
2005 een aantal wettelijke uitvoeringstaken in het bodembeleid uit. Bodem+
ondersteunt gemeenten en provincies en waterschappen bij de uitoefening van
hun taken in het bodembeleid.XNoot1Dit onderzoek laat zien dat de uitvoering van het toezicht door de betreffende
gemeenten nog forse verbetering behoeft. Zo was niet altijd sprake van een
vastgesteld adequaat niveau van handhaving, van goede programmering en van
een op saneringen toegesneden handhavingsstrategie. Het aantal bezochte saneringen
was hoog, maar de kwaliteit van het verrichte veldonderzoek werd in ruim 30%
van de gevallen als onvoldoende beoordeeld. Het toezicht na afloop van de
sanering was volgens de VROM-Inspectie nog vrij vaak onvoldoende. Hierbij
moet wel in acht genomen worden dat het veldwerk een periode betreft die ligt
voordat het effect van de wijzigingen in regelgeving en ondersteuning van
de bevoegde gezagen in volle omvang kon optreden. Met gemeenten waar gebreken
werden geconstateerd heeft de VROM-Inspectie verbeterafspraken gemaakt. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30015-17.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl