Cameratoezicht; Brief minister en staatssecretaris
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 25760, nr. 1

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

02-12-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

25760 nr. 1

24-11-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamNotitie cameratoezicht Inhoud Blz. 1. Inleiding 1.1. Aanleiding voor de notitie1.2. Begripsbepaling en reikwijdte van de notitie1.3. Opzet van de notitie2. Juridisch kader 2.1. Inleiding2.2. Recht op privacy Algemeen2.2.1. Wanneer is bij cameratoezicht de privacy in het
geding? De mate van openbaarheidAard en mate van intimiteitOnbevangen zichzelf zijnGebruik van de beeldenKenbaarheidSystematisch karakter van het gebruik2.2.2. Is de inbreuk op de privacy rechtmatig?2.3. Wet persoonsregistraties (WPR) en voorstel Wet bescherming
persoonsgegevens (WBP) WPRPersoonsgegevensPersoonsregistratieDe algemene normen voor persoonsregistraties op grond
van de WPRGevoelige gegevensVoorstel Wet bescherming persoonsgegevens (WBP)Bijzondere gegevens2.4. Gemeentewet Bevoegdheden van de burgemeester met betrekking tot de
handhaving van de openbare ordeModel-APV van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
en het gebruik van camera's2.5 Wet particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureausReikwijdte van de wet in relatie tot cameratoezichtHet stellen van nadere regelsPositie van de overheidsdiensten2.6 Wetboek van StrafrechtBewijskracht videobanden2.7. AuteurswetArtikel 21Artikel 35RechtspraakOpenbaar maken van camerabeelden2.8. Botsing van grondrechten2.9. Toezicht en handhaving3. Cameratoezicht in de Europese UnieBelgiëDuitslandFinlandFrankrijkGroot-BrittanniëIerlandLuxemburgOostenrijkSpanjeZweden4. Uitgangspunten voor de toelaatbaarheid van het gebruik
van camera's voor toezicht en beveiliging 4.1. Algemeen4.2. Reactie op rapport «In beeld gebracht»
van de Registratiekamer4.2.1 Kenbaarheid4.2.2. Bevoegd gebruik4.2.3 Subsidiariteit en proportionaliteit4.2.4. Zorgvuldige verwerking van verzamelde beelden4.2.5. Overkoepelende werking5. Beleidsvoornemens5.1. Voorlichting5.2. Zelfregulering5.3. Particuliere beveiligingsorganisaties5.4. Bescherming persoonsgegevens5.5. Aanvulling strafbepalingen5.6. Gebruik van camera's bij de handhaving van de openbare
ordeBIJLAGE Samenvatting rapportenToezicht met camera's. Toepassing, effectiviteit en juridische
aspecten. N.J. Baas., C. Cozijn, WODC, 1996Video voor veiligheid? Effecten van camerabewaking in
de Bijlmermeer. H. Boumeester, F. Wassenberg, Onderzoeksinstituut OTB, Delft,
1996Advies Registratiekamer over video-trajectcontroleIn beeld gebracht. Privacyregels voor het gebruik van
videocamera's voor toezicht en beveiliging, Registratiekamer, 1997Personeelsinformatiesystemen, de Wet persoonsregistraties
toegepast, B.J.P. Hulsman, P.C. Ippel, Registratiekamer, 1994
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 25760Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 106 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
25 760Cameratoezichtnr. 1BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS
VAN BINNENLANDSE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal's-Gravenhage, 24 november 1997Hierbij zenden wij u een notitie over het onderwerp cameratoezicht die
in het vooruitzicht is gesteld bij brief van 25 juni 1996 van de Minister
van Justitie en Staatssecretaris mr. J. Kohnstamm van Binnenlandse Zaken.Deze notitie bevat onze visie op het gebruik van camera's voor toezicht
en beveiliging in het licht van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer
en onze beleidsvoornemens die daaruit voortvloeien.Wij reageren hiermee ook op het rapport van de Registratiekamer «In
beeld gebracht» van januari 1997, zoals u is toegezegd bij brief van
18 februari jl.De Minister van Justitie,W. SorgdragerDe Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken,J. KohnstammDe Minister van Binnenlandse Zaken,H. F. Dijkstal Notitie cameratoezicht Inhoud Blz. Hoofdstuk 1Inleiding31.1Aanleiding voor de notitie3 1.2Begripsbepaling
en reikwijdte van de notitie3 1.3Opzet van de notitie4   Hoofdstuk 2Juridisch kader52.1Inleiding52.2.Recht op privacy5 2.2.1Wanneer is bij cameratoezicht
de privacy in het geding?6 2.2.2Is de inbreuk op de privacy
rechtmatig?9 2.3Wet persoonsregistraties (WPR) en voorstel
Wet bescherming persoonsgegevens (WBP)10 2.4Gemeentewet132.5Wet particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureaus142.6Wetboek van Strafrecht15 2.7Auteurswet172.8Botsing van grondrechten19 2.9Toezicht en
handhaving19    Hoofdstuk 3Cameratoezicht in de
Europese Unie20   Hoofdstuk 4Uitgangspunten
voor de toelaatbaarheid van het gebruik van camera's voor toezicht en beveiliging234.1Algemeen23 4.2Reactie op het rapport van
de Registratiekamer23 4.2.1Kenbaarheid24 4.2.2Bevoegd
gebruik24 4.2.3Subsidiariteit en proportionaliteit264.2.4Zorgvuldige verwerking van verzamelde beelden26 4.2.5Overkoepelende
werking26    Hoofdstuk 5Beleidsvoornemens275.1.Voorlichting27 5.2Zelfregulering275.3Particuliere beveiligingsorganisaties28 5.4Bescherming
persoonsgegevens28 5.5Aanvulling strafbepalingen295.6Gebruik van camera's bij handhaving van de openbare orde30   BijlageSamenvatting geraadpleegde rapporten321. Inleiding 1.1. Aanleiding voor de notitieMet de voortschrijdende ontwikkelingen van de techniek is het gebruik
van camera's voor criminaliteitspreventie en andere doeleinden tot grote ontwikkeling
gekomen. Video-apparatuur wordt door particulieren en overheidsinstellingen
gebruikt om private, semipublieke en publieke plaatsen te beveiligen. In banken,
winkelcentra, parkeergarages en flatgebouwen worden steeds vaker camera's
opgehangen. Camera's worden geplaatst op stations en in het openbaar vervoer.
Niet alleen in voor het publiek toegankelijke besloten ruimten1 verschijnen steeds meer camera's maar ook langs de openbare weg.Met de toename van het gebruik van camera's zijn de mogelijkheden om binnen
te dringen in de persoonlijke levenssfeer vergroot. Daarmee groeit ook de
roep om bescherming daartegen. Het recht moet met deze veranderingen gelijke
tred houden. Het huidige recht biedt waarborgen om ongewenst gebruik van camera's
tegen te gaan, met name de Grondwet, het Wetboek van Strafrecht, de Wet persoonsregistraties
(WPR), het Burgerlijk Wetboek en de Auteurswet. De vraag is echter of deze
waarborgen nog wel toereikend zijn.Tijdens een algemeen overleg op 20 februari 1996 over de Nota Veiligheidsbeleid
1995–19982 heeft de Vaste Commissie voor
Binnenlandse Zaken aandacht gevraagd voor de privacybescherming bij het gebruik
van camera's. De Minister van Justitie en Staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse
Zaken, hebben bij brief van 25 juni 1996 aan de Tweede Kamer3 laten weten duidelijkheid over het doel waarvoor en de omstandigheden
waaronder het gebruik van camera's mogelijk is, met name in het licht van
de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, noodzakelijk te vinden. Zij
kondigden aan gezamenlijk te zullen bezien welke – eventueel wettelijke –
maatregelen nodig zijn om deze helderheid te verschaffen. Aan de Tweede Kamer
is toegezegd dat zij over de uitkomsten van de gedachtenvorming wordt geïnformeerd,
waarbij ook de resultaten van een op stapel staand onderzoek van de Registratiekamer
naar het gebruik van camera's zouden worden betrokken. Op 20 januari jl. heeft
de Registratiekamer haar rapport «In beeld gebracht» gepubliceerd.
Dit rapport, waarvan een samenvatting is opgenomen in de bijlage, bevat een
aantal regels voor het gebruik van videocamera's voor toezicht en beveiliging
op de openbare weg en in openbare ruimten. In de aanbiedingsbrief bij het
rapport adviseert de Registratiekamer de Minister van Justitie de noodzaak
van aanvulling van de bestaande strafbepalingen ten aanzien van het gebruik
van videocamera's op de openbare weg en in openbare ruimten te bezien. De
Minister van Justitie heeft, mede namens Staatssecretaris Kohnstamm van Binnenlandse
Zaken, de Tweede Kamer bij brief van 18 februari jl.4 desgevraagd bericht dat de Kamer een schriftelijke reactie op het
rapport van de Registratiekamer zal ontvangen. 1.2. Begripsbepaling en reikwijdte van de notitieAan het gebruik van camera's voor toezicht en beveiliging worden in de
literatuur verschillende benamingen gegeven. In deze notitie wordt van cameratoezicht
gesproken als er beelden worden vastgelegd maar ook als dat niet het geval
is en alleen sprake is van monitoren. Het gebruik van camera's met beeldopslag
op videoband, zowel analoog als digitaal, wordt hier aangeduid als videocameratoezicht.De Registratiekamer heeft haar onderzoek voor het rapport «In beeld
gebracht» geconcentreerd op toezicht met behulp van videocamera's. Deze notitie heeft een bredere strekking: zij gaat ook in op toezicht
met behulp van camera's, louter ten behoeve van monitoring. Omdat daarbij
deels dezelfde aspecten spelen als bij videocameratoezicht, menen wij ook
die vorm van cameratoezicht in onze beschouwingen te moeten betrekken.Het rapport «In beeld gebracht» beperkt zich voorts tot toezicht
op de openbare weg en in openbare ruimten. De Registratiekamer vat onder het
begrip «openbare ruimte» ruimten als bankgebouwen, casino's, voetbalstadions
en winkels (blz. 9).1 Het gaat derhalve om voor
het publiek toegankelijke ruimten, waarbij de toegang ten hoogste afhankelijk
is gesteld van het betalen van een toegangsprijs of het bereikt hebben van
een bepaalde leeftijd. Wij menen dat uitoefening van cameratoezicht ook aandacht
verdient, indien dit plaatsvindt in niet voor het publiek toegankelijke ruimten.
Daaronder verstaan wij ruimten waarvan de toegang afhankelijk is gesteld van
toestemming tot het betreden ervan. Wij denken dan aan woningen en (gedeelten
van) ruimten waarvan de toegang afhankelijk is gesteld van een lidmaatschap
of werknemerschap, zoals besloten clubs en kantoorgebouwen. Juist ook in dergelijke
ruimten kan de privacy in het geding zijn. Om die reden betrekken wij in ons
standpunt ook het gebruik van camera's in die ruimten.Deze notitie is beperkt tot het gebruik van camera's voor toezicht en
beveiliging. Daaronder vatten wij ook het gebruik van camera's in het kader
van de handhaving van de openbare orde. Deze notitie strekt zich niet uit
tot het gebruik van camera's voor opsporing van strafbare feiten.2 Zij strekt zich evenmin uit over het gebruik van camera's
uitsluitend ten behoeve van de openbare informatievoorziening door pers, radio
of televisie. Hetzelfde geldt voor het gebruik van camera's voor persoonlijk
of huiselijk gebruik. 1.3. Opzet van de notitieIn hoofstuk 2 wordt aandacht besteed aan het juridische kader waarin het
onderwerp «cameratoezicht» moet worden geplaatst. Het hoofdstuk
wordt afgesloten met een overzicht van de bestaande mogelijkheden om tegen
het gebruik van camera's op te treden. In dit hoofdstuk wordt ook stilgestaan
bij de bewijskracht van videobanden.3De notitie geeft in hoofdstuk 3 een overzicht van cameratoezicht en de
wijze waarop het gebruik is genormeerd in landen van de Europese Unie. Daarin
zijn ook aanbevelingen opgenomen die in dit internationaal verband zijn opgesteld
voor het gebruik van camera's in voor het publiek toegankelijke ruimten.Hoofdstuk 4 bevat de uitgangspunten voor de toelaatbaarheid van het gebruik
van camera's voor toezicht en beveiliging. In dit hoofdstuk geven wij ook
onze reactie op het rapport «In beeld gebracht» van de Registratiekamer.De maatregelen die wij – naast de reeds bestaande mogelijkheden –
nodig achten om naleving van deze uitgangspunten te bevorderen en bij ongewenst
gebruik van camera's te kunnen optreden zijn opgesomd in hoofdstuk 5.Bij het opstellen van deze notitie zijn naast binnen- en buitenlandse
literatuur over dit onderwerp, enkele rapporten geraadpleegd die in de bijlage
worden samengevat. 2. Juridisch kader 2.1. InleidingToezicht met behulp van camera's kan worden bezien vanuit verschillende
juridische invalshoeken. De belangrijkste is die van het recht op bescherming
van de persoonlijke levenssfeer of – korter aangeduid – het recht
op privacy. Dit recht is in algemene zin vastgelegd in de Grondwet en in verdragen.
Een meer specifieke uitwerking van dit recht betreft de bescherming van persoonsgegevens.
Regels daarover zijn vastgelegd in de Wet persoonsregistraties (WPR), die
in de nabije toekomst zal worden vervangen door de Wet bescherming persoonsgegevens
(WBP). Het recht op privacy vindt ook bescherming in het strafrecht. Het Wetboek
van Strafrecht bevat een aantal bepalingen die mede het (heimelijk) gebruik
van camera's bestrijken. Ook zijn er invalshoeken die niet of niet primair
binnen de sfeer van de privacy vallen. Daarbij kan worden gedacht aan de bevoegdheden
van de burgemeester ter handhaving van de openbare orde krachtens de Gemeentewet.
En voorts aan de regels met betrekking tot particuliere beveiligingsorganisaties.
De Auteurswet bevat eveneens bepalingen die relevant zijn voor het gebruik
van camera's. 2.2. Recht op privacy AlgemeenHet recht op privacy in algemene zin is vastgelegd in artikel 10, eerste
lid, van de Grondwet, artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van
de Mens en de Fundamentele Vrijheden (EVRM) en artikel 17 van het Internationaal
Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (IVBPR).Ingevolge artikel 10, eerste lid, van de Grondwet heeft een ieder, behoudens
bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op eerbiediging van
zijn persoonlijke levenssfeer.In artikel 8 EVRM is in het eerste lid vastgelegd dat een ieder recht
heeft op respect voor (onder meer) zijn privéleven. Ingevolge het tweede
lid van dat artikel is geen inmenging van enig openbaar gezag in de uitoefening
van dit recht toegestaan, dan voor zover bij de wet is voorzien en in een
democratische samenleving noodzakelijk is in het belang van de nationale veiligheid,
de openbare veiligheid of het economisch welzijn van het land, het voorkomen
van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van de gezondheid
of de goede zeden of voor de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.Op grond van artikel 17 IVBPR, tot slot, geldt dat niemand onderworpen
mag worden aan willekeurige of onwettige inmenging in (onder meer) zijn privéleven.
Ingevolge het tweede lid van dat artikel heeft een ieder recht op bescherming
door de wet tegen zodanige inmenging.Het aldus in Grondwet en verdragen vastgelegde recht op privacy is, ook
in relatie tot uitoefening van cameratoezicht, geen scherp omlijnd begrip.
Aan de wetsgeschiedenis, de jurisprudentie en de literatuur vallen niettemin
een aantal toetspunten te ontlenen voor de beantwoording van de vraag of bij
cameratoezicht het recht op privacy in het geding is. Deze toetspunten komen
hierna in par. 2.2.1 aan de orde. Overigens tekenen wij daarbij aan dat een
enkel toetspunt niet alleen kan worden uitgelegd als een toetspunt bij de
afbakening van de reikwijdte van het recht op privacy, doch ook als toetspunt
bij de beoordeling of een inbreuk op dat recht geoorloofd is.1 Daarmee zijn wij direct aanbeland bij een volgende vraag die beantwoording
behoeft: wanneer is een inbreuk op de privacy die het gevolg van
cameratoezicht is, rechtmatig? Die vraag komt in par. 2.2.2 aan bod. Grondrechten
zijn in beginsel alleen bedoeld voor de verhouding tussen overheid en burger.
Om die reden wordt in die paragraaf ook kort stil gestaan bij de vraag of
een en ander ook in horizontale verhoudingen, d.w.z. tussen burgers onderling,
geldt. 2.2.1. Wanneer is bij cameratoezicht de privacy in het
geding? De mate van openbaarheidHet recht op privacy laat zich niet ruimtelijk begrenzen.1 Hoewel de woning bij uitstek de ruimte is waar men zich vrij moet
kunnen voelen te doen en laten wat men wil, kan ook in andere niet voor het
publiek toegankelijke ruimten de privacy in het geding zijn. Zo strekt de
bescherming van de persoonlijke levenssfeer zich ook uit tot bedrijfsruimten,
zodat bij het gebruik van een TV-circuit in dergelijke ruimten van een «reëel
ervaren inbreuk op de privacy» sprake kan zijn.2 Zelfs in wel voor het publiek toegankelijke ruimten en plaatsen kan
de persoonlijke levenssfeer in het geding zijn. Ook cameratoezicht op de openbare
weg kan derhalve de privacy raken. Dat valt onder meer af te leiden uit een
arrest van de Hoge Raad uit 1991 inzake de inbeslagname van videobanden van
een demonstratie.3 In dat arrest komt naar voren
dat het enkele feit dat de gedragingen die op deze videobanden waren vastgelegd,
in het openbaar hadden plaatsgevonden, onvoldoende is om een beroep op het
recht op privacy af te wijzen. Omdat dit feit voor de Hoge Raad wel een van
de gronden was om te concluderen dat de privacy niét in het geding
was, mag worden aangenomen dat, naarmate de gedragingen die met behulp van
camera's worden waargenomen of vastgelegd, meer in het openbaar plaatsvinden,
het recht op privacy minder snel in het geding zal zijn. Zo zal het gebruik
van camera's op de openbare weg de privacy doorgaans minder snel raken dan
het gebruik daarvan in een voor het publiek toegankelijke, doch ook besloten
ruimte als een winkel. Het gebruik van camera's in een winkel zal evenwel
weer minder snel de privacy in het geding brengen dan het gebruik in een niet
voor het publiek toegankelijke ruimte als een kantoor.Het uitgangspunt dat, naarmate de met camera's vastgelegde gedragingen
meer in het openbaar plaatsvinden, het recht op privacy minder snel in het
geding zal zijn, klinkt ook door in de artikelen 139f en 441b van het Wetboek
van Strafrecht.4 In artikel 139f wordt het gebruik
van een verborgen camera als misdrijf aangemerkt, doch slechts voor zover
het gebruik in een woning of in een niet voor het publiek toegankelijk lokaal
plaatsvindt. Artikel 441b stelt ook het gebruik van een verborgen camera in
bepaalde voor het publiek toegankelijke besloten ruimten als winkels, cafés
en restaurants strafbaar, doch met een lichtere strafmaat. Gebruik van verborgen
camera's op andere plaatsen, zoals de openbare weg, is niet strafbaar. Aard en mate van intimiteitDe aard en mate van intimiteit van hetgeen omtrent een ander wordt waargenomen,
is bij het bepalen van de reikwijdte van het recht op privacy ook van groot
gewicht.5 In een arrest uit 1987 heeft de Hoge
Raad uitgemaakt dat het enkel zonder toestemming van de gesprekspartner op
een geluidsband vastleggen van een telefoongesprek nog geen inbreuk op het
recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer oplevert, maar dat daarvoor
bijkomende omstandigheden vereist zijn.6 Welke
omstandigheden dit zijn, laat de Hoge Raad in het midden, maar, gelet op de
eerdere overwegingen van de Raad, lijkt er van te moeten worden uitgegaan
dat in het opgenomen gesprek ook van een zekere mate van intimiteit sprake
moet zijn, wil de privacy in het geding zijn. Vertaald naar cameratoezicht
betekent dit dat het enkel vastleggen van beelden op een videoband
nog geen inbreuk op de privacy behoeft in te houden. Bij de gedragingen die
op de videoband zijn vastgelegd, moet ook sprake zijn van een zekere mate
van intimiteit. Dit impliceert dat cameratoezicht op de Amsterdamse Wallen
de privacy eerder raakt dan cameratoezicht in een willekeurige winkelstraat. Onbevangen zichzelf zijnEen met de vorige criteria samenhangend toetspunt is gelegen in de definitie
van persoonlijke levenssfeer als «de reeks van situaties waarin de mens
onbevangen zichzelf wil zijn». Deze definitie is ontleend aan de memorie
van toelichting bij wetsvoorstel 9419 inzake bescherming tegen het met een
technisch hulpmiddel afluisteren en opnemen van gesprekken, later herhaald
in de memorie van toelichting inzake artikel 10 van de Grondwet.1De wens om onbevangen zichzelf te zijn is een subjectief criterium, dat
zowel moeilijk bewijsbaar als moeilijk weerlegbaar is. Het bestaan van deze
wens kan evenwel mede worden afgeleid uit het objectieve criterium «aard
en mate van intimiteit». Is er, gegeven de aard en mate van intimiteit
van een bepaalde gedraging van een persoon, aanleiding om aan te nemen dat
er sprake is van een gedraging die in de persoonlijke levenssfeer van die
persoon valt, dan zal het doorgaans ook de wens van die persoon zijn om bij
die gedraging onbevangen zichzelf te zijn.2 Een
dergelijke benadering is ook te vinden in een arrest van het Hof Amsterdam
in een zaak waarin in het personeelsgedeelte van een vestiging van een warenhuis
videocamera's werden gebruikt. Uit dat arrest kan worden afgeleid dat in een
ruimte waarin een personeelslid zich kan verkleden, betrokkene onbevangen
zichzelf moet kunnen zijn.3 Het criterium «onbevangen
zichzelf zijn» is hier geobjectiveerd4.In een recent arrest van de Hoge Raad wordt nog een stap verder gegaan.
In de desbetreffende zaak, die betrekking had op het openen van een portier
van een geparkeerde auto door de politie, oordeelde de Hoge Raad dat de betrokken
politieagenten niet ervan behoefden uit te gaan dat er sprake was van een
situatie waarin de persoon in de auto onbevangen zichzelf wilde zijn.5 Vertaald naar het gebruik van camera's zou dit kunnen
betekenen dat niet of niet uitsluitend de verwachting van degene die met de
camera wordt waargenomen bepalend is, maar dat ook de inschatting van de situatie
door degene die de camera hanteert, een rol kan spelen.Ook is van betekenis dat degene die zich op grond van het onderhavige
criterium op het recht op privacy beroept, ook zelf feiten aandraagt waaruit
kan worden afgeleid dat de in het geding zijnde gedraging van deze persoon
uiting gaf aan de wens onbevangen zichzelf te zijn.6
Zo werd in een zaak waarin in een bedrijfsruimte een TV-circuit was geplaatst,
aangevoerd dat dit tot beroering onder het personeel had geleid. Dit wettigde
volgens de rechter het vermoeden dat betrokkenen zich door dat TV-circuit
oprecht en ernstig aangetast voelden in hun privacy.7Gebruik van de beeldenNiet alleen de aard van de verzamelde gegevens, maar ook het gebruik dat
er van wordt gemaakt, kan van betekenis zijn voor de vraag of de persoonlijke
levenssfeer wordt aangetast.8 Zo behoeft het enkel
waarnemen van beelden via een TV-circuit (monitoring) geen inbreuk op de privacy
in te houden, terwijl het vastleggen van deze beelden op videoband de privacy
wel kan raken. Daarvan zal in het licht van de WPR in ieder geval sprake zijn,
indien de beelden op de videoband systematisch toegankelijk zijn gemaakt.9 Zal het vastleggen van beelden op videoband de privacy
al gauw kunnen raken, dat zal nog sneller het geval zijn bij verstrekking
van videobeelden aan derden. Het zou echter te ver gaan om in
haar algemeenheid te stellen dat openbaarmaking van videobeelden zonder toestemming
of medeweten van degenen die op deze beelden voorkomen, te allen tijde inbreuk
op de persoonlijke levenssfeer maakt. Dat valt althans af te leiden uit een
arrest van de Hoge Raad uit 1987, waarin deze een hiermee vergelijkbare conclusie
trekt met betrekking tot openbaarmaking van de gesproken tekst op een geluidsband
die een opname van een telefoongesprek bevat.Ook is mogelijk dat beelden worden gecombineerd met andere gegevens. Hierbij
kan worden gedacht aan videocamera's die zelfstandig mensen herkennen. Bij
het gebruik van dergelijke camera's worden de gelaatstrekken van een ieder
die zo'n camera passeert, vergeleken met gegevens uit een database of een
pasfoto die in digitale vorm op een chipkaart staat. Ongewenste personen kunnen,
voorzover hun foto in de database is beland, dan eenvoudig worden geweerd.1 Het behoeft geen betoog dat bij een dergelijk gebruik
van beelden de privacy in het geding is. KenbaarheidUit het hiervóór aangehaalde arrest van de Hoge Raad uit
1987 kan, mutatis mutandis, ook worden afgeleid dat het maken van videobeelden
zonder toestemming of medeweten van de personen die op deze beelden voorkomen,
hun privacy eerder schendt dan in het geval dat zij wel toestemming hebben
gegeven of op de hoogte zijn. Het ontbreken van toestemming betekent blijkens
dat arrest echter niet zonder meer dat de privacy altijd in het geding is.
Daarvoor zijn bijkomende omstandigheden vereist (zie hiervoor bij aard en
mate van intimiteit).Bij heimelijk gebruik van camera's zal de privacy onder omstandigheden
niettemin al gauw in het geding kunnen zijn. Indien men van het gebruik van
camera's op de hoogte is, kan men zijn gedragingen desgewenst zo aanpassen
dat men het gevoel heeft dat men niets van zichzelf bloot geeft. Bij heimelijk
gebruik is dat niet mogelijk. Daardoor is de kans groter dat in zo'n geval
gedragingen worden waargenomen of vastgelegd die men, indien men wel van het
gebruik van camera's op de hoogte was geweest, achterwege had gelaten.In de jurisprudentie heeft het onderscheid tussen heimelijk en niet heimelijk
gebruik van camera's nog tamelijk recent een rol gespeeld in een arrest van
de Hoge Raad over voortdurende heimelijke camera-observatie van een verdachte
in een politiecel. De Hoge Raad overwoog in dat arrest dat een dergelijke
vorm van cameragebruik in een besloten ruimte waarin de verdachte zich in
beginsel onbespied mocht wanen en waarmee verdachte geen rekening behoefde
te houden omdat hem daarover niets is meegedeeld, tegen de achtergrond van
onder meer het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer, een
maatregel van zo verstrekkende aard is dat daarvoor een afzonderlijke voorziening
bij of krachtens formele wet is vereist.2Dat bij heimelijk gebruik van camera's wordt verondersteld dat onder omstandigheden
al gauw de privacy in het geding is, kan ook worden afgeleid uit de artikelen
139f en 441b van het Wetboek van Strafrecht, waarin een dergelijk gebruik
in bepaalde ruimten strafbaar wordt gesteld.3Systematisch karakter van het gebruikVoor de beantwoording van de vraag of bij gebruik van camera's het recht
op privacy in het geding is, is tot slot ook van belang of het gebruik al
dan niet systematisch van karakter is. Of het cameragebruik een systematisch
karakter heeft, hangt af van verschillende factoren. Genoemd worden de duur
en intensiteit van het gebruik, het statische dan wel dynamische karakter
van het gebruik en het gebruik van eventuele mogelijkheden tot zwenking
van de camera (bij statisch gebruik) en inzoomen. Uit de beschrijving van
bestreden gedragingen in de jurisprudentie blijkt dat de rechter met name
de duur van het gebruik laat meewegen.1Gesteld kan worden dat naarmate het gebruik van camera's langer duurt,
intenser en dynamischer is en sterker gepaard gaat met gebruik van technische
mogelijkheden als zwenken en inzoomen, de privacy eerder in het geding zal
zijn. Cameratoezicht zal doorgaans zeker niet op al deze punten «hoog
scoren». Zo heeft cameratoezicht in het algemeen een statisch karakter.
Verder bestaat de indruk dat bepaald niet alle voor toezicht gebruikte camera's
mogelijkheden tot zwenking en inzoomen hebben. Een factor waarbij cameratoezicht
wel hoog scoort, is de duur. De aard van cameratoezicht impliceert immers
een min of meer permanent gebruik van camera's. 2.2.2. Is de inbreuk op de privacy rechtmatig?Indien cameratoezicht een inbreuk op de privacy inhoudt, dient vervolgens
de vraag te worden beantwoord of deze inbreuk al dan niet rechtmatig is. Daartoe
dient de gebruikte vorm van cameratoezicht met name te worden getoetst aan
de eisen die artikel 8 van het EVRM in dit verband stelt. Dit impliceert dat
de uitoefening van cameratoezicht, indien zij een inbreuk op de privacy oplevert:– moet zijn voorzien bij de wet;– in het belang van een in artikel 8 genoemd doel moet zijn;– nodig moet zijn in een democratische samenleving.Laatstbedoelde eis is in de jurisprudentie over artikel 8 uitgewerkt in
een aantal nadere voorwaarden. Vertaald naar de uitoefening van cameratoezicht
die een inbreuk op de privacy oplevert, houdt de eerste voorwaarde in dat
voor de uitoefening daarvan een dringende maatschappelijke behoefte («pressing
social need») dient te bestaan. De tweede voorwaarde is dat de uitoefening
van zo'n vorm van cameratoezicht evenredig moet zijn met het doel dat daarmee
zou moeten worden bereikt (eis van proportionaliteit). De derde en laatste
voorwaarde is dat het met de desbetreffende vorm van cameratoezicht beoogde
doel niet op een andere, minder ingrijpende wijze kan worden bereikt (eis
van subsidiariteit).2De eis dat de uitoefening van cameratoezicht die een inbreuk op de privacy
geeft, bij de wet moet zijn voorzien, mag blijkens de jurisprudentie met betrekking
tot het EVRM zo worden geïnterpreteerd dat met een wet in materiële
zin kan worden volstaan. Ook ongeschreven recht kan als basis dienen, mits
voldaan is aan de eisen van toegankelijkheid en voorzienbaarheid. Dat zou
op het eerste gezicht kunnen betekenen dat de basis voor het cameratoezicht
bijvoorbeeld ook in een gemeentelijke verordening zou kunnen worden gelegd.
Artikel 10, eerste lid, van de Grondwet scherpt deze eis evenwel in die zin
aan dat een beperking van het recht op privacy ingevolge die bepaling een
grondslag in een wet in formele zin dient te hebben.Omdat grondrechten primair een rol spelen in de verhouding tussen overheid
en burger, richten genoemde vereisten zich in eerste instantie tot overheidsorganen
die cameratoezicht uitoefenen. Aangenomen mag echter worden dat het recht
op privacy ook een rol speelt in horizontale verhoudingen, d.w.z. tussen burgers
onderling.3 Dat impliceert voor de overheid de
verplichting om via wetgeving, rechtspraak en bestuur de eerbiediging van
de privacy door particulieren naar beste vermogen te verzekeren.4Uit de rechtspraak komt naar voren dat de rechter bij een inbreuk op de
privacy door uitoefening van cameratoezicht door particulieren een belangenafweging
maakt. Het gaat daarbij om een afweging tussen enerzijds het belang de privacy
te beschermen en anderzijds het belang dat met het cameratoezicht moet worden
gediend. Daarbij kan onder meer worden gedacht aan belangen als eisen van
veiligheid, milieu en bedrijfseconomie.1 Bovendien
moet aannemelijk kunnen worden gemaakt dat het cameratoezicht met het oog
op die belangen noodzakelijk is.2 Dat wil zeggen
dat er van een situatie sprake moet zijn waarin die belangen niet op even
adequate wijze met behulp van andere, minder ingrijpende methoden kunnen worden
beschermd. Een en ander komt in feite neer op een vertaling van de vereisten
van proportionaliteit en subsidiariteit.Vanzelfsprekend zal ook sprake moeten zijn van een situatie waarin degene
die cameratoezicht uitoefent, verantwoordelijkheid draagt voor het behartigen
van de belangen die daarmee moeten zijn gediend. In dit opzicht kan een parallel
worden getrokken met de jurisprudentie over het gebruik van verborgen camera's
door een omroepvereniging. Daarin komt naar voren dat het gebruik van verborgen
camera's door zo'n vereniging onder omstandigheden gerechtvaardigd kan zijn,
omdat omroepverenigingen het recht hebben misstanden aan de kaak te stellen.3 Bij uitoefening van cameratoezicht kan worden gedacht
aan het gebruik van camera's in bijvoorbeeld een winkel. In zo'n geval kan
het gebruik daarvan worden teruggevoerd op de verantwoordelijkheid die de
eigenaar van de winkel heeft om zijn eigendommen te hoeden voor winkeldiefstal. 2.3. Wet persoonsregistraties (WPR) en voorstel Wet bescherming
persoonsgegevens (WBP) WPRIn het rapport «In beeld gebracht» van de Registratiekamer
wordt aandacht besteed aan de uit de WPR voortvloeiende regels ten aanzien
van het cameratoezicht. De WPR kenmerkt zich door het ontbreken van concrete
ge- of verboden en het voorop stellen van een belangenafweging, waarbinnen
het belang van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer steeds wordt
afgewogen tegen andere rechtmatige belangen.De WPR biedt echter geen alomvattend kader waarbinnen het gebruik van
cameratoezicht kan worden beoordeeld. De WPR is alleen van toepassing indien
bij cameratoezicht sprake is van het verzamelen van persoonsgegevens die in
een persoonsregistratie worden opgenomen. Deze elementen worden hierna kort
aangeduid. PersoonsgegevensOnder persoonsgegeven wordt verstaan een gegeven dat herleidbaar is tot
een individuele natuurlijke persoon (art. 1 WPR). Deze begripsbepaling wordt
door de Registratiekamer in het rapport ruim uitgelegd. Belangrijk is dat
er onderscheid gemaakt wordt tussen de vraag of het gegeven informatie over
een persoon geeft (bijvoorbeeld man of vrouw) en of het gegeven kan leiden
tot identificatie van die persoon (naam, adres en dergelijke). Bij het laatste
zijn de aard van de gegevens en de mogelijkheden van degene die de beschikking
heeft over die gegevens van invloed. Ook een combinatie van factoren of omstandigheden
kan tot identificatie leiden. Pas indien aan beide elementen is voldaan, is
er sprake van een persoonsgegeven.Toegespitst op cameratoezicht is de Registratiekamer van mening dat afbeeldingen
van personen in het maatschappelijk verkeer als direct identificerend
beschouwd kunnen worden, ook zonder dat naam of adres bekend zijn en derhalve
persoonsgegevens betreffen (blz. 14 rapport). Persoonsregistratie«Een samenhangende verzameling van op verschillende personen betrekking
hebbende persoonsgegevens, die langs geautomatiseerde weg wordt gevoerd, of
met het oog op een doeltreffende raadpleging van die gegevens systematisch
is aangelegd». Aldus definieert art. 1 van de WPR een persoonsregistratie.Het element «samenhangende verzameling» kan volgens de Registratiekamer
(blz. 15) bij cameratoezicht bestaan in de eenheid van locatie die gefilmd
wordt, het continue karakter van de opnamen, de eenheid van de gebruikte apparatuur
en de gemeenschappelijke bestemming. In het element «langs geautomatiseerde
weg gevoerd» ligt besloten dat het moet gaan om geautomatiseerde bewerkingen,
een toegevoegde waarde aan de gefilmde beelden. Daarbij valt te denken aan
een bepaalde geautomatiseerde wijze van opslaan die het terugzoeken van een
bepaald type gebeurtenis mogelijk maakt, automatisch opvragen, wijzigen of
verspreiden van beelden. Digitale technieken bieden vaak hiervoor de technische
mogelijkheden, aldus de Registratiekamer, analoge technieken niet.Het enkele afspelen van beelden op elektronische apparatuur valt niet
onder het voeren langs geautomatiseerde weg volgens de Registratiekamer. Wel
kan dan sprake zijn van een zogenoemde handmatige gegevensverzameling. Belangrijk
element is dan de systematische toegankelijkheid van de opnamen, waarmee gedoeld
wordt op de structuur van de verzameling (bijvoorbeeld of de opnames in categorieën
worden onderverdeeld) en de aard van de gebruikte techniek. Analoge video-opnames,
die slechts door afspelen van de band geraadpleegd kunnen worden, missen in
het algemeen de vereiste systematische toegankelijkheid, aldus ook de Registratiekamer. De algemene normen voor persoonsregistraties op grond
van de WPRAls ten aanzien van een vorm van cameratoezicht de WPR van toepassing
is, stelt de WPR normen aan de aanleg en het gebruik van de persoonsregistratie.
Deze normen richten zich tot de houder van de persoonsregistratie (definitie
houder in art. 1 WPR). De houder van de persoonsregistratie is bij gebruik
van camera's degene die de beschikking en zeggenschap heeft over de opnames
en daarmee doel, inhoud en gebruik van de registratie bepaalt.De WPR kenmerkt zich door de afwezigheid van bepalingen op grond waarvan
het verboden is of juist uitdrukkelijk wordt toegestaan een bepaalde persoonsregistratie
te voeren. De WPR vormt het kader waarbinnen de verschillende belangen van
de houder van de registratie tegen het belang van de geregistreerde op het
achterwege blijven van inmenging in diens persoonlijke levenssfeer. De WPR
bevat daartoe een aantal normen welke in de artikelen 4 tot en met 14 (algemene
bepalingen ten aanzien van persoonsregistraties en verstrekken van gegevens
aan derden) zijn opgenomen. De beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit
liggen aan deze normen ten grondslag. Deze normen dienen in een aantal gevallen
in lagere regelgeving of gedragscodes verder uitgewerkt te worden.Van een particulier wordt verwacht dat hij alleen een persoonsregistratie
aanlegt indien dat gebeurt voor een doel waartoe diens belang redelijkerwijs
aanleiding geeft (het «redelijk belang»-criterium van art. 4 WPR).
Voor persoonsregistraties in de sfeer van de overheid is zelfs bepaald dat de aanleg noodzakelijk moet zijn voor de taakuitoefening van de overheid
(art. 18 WPR).Het doel mag vanzelfsprekend niet in strijd zijn met de wet, openbare
orde of goede zeden. De Registratiekamer merkt terecht op dat beveiliging
en toezicht in het algemeen een aanvaardbaar doel is.Daarnaast bevat de registratie slechts gegevens die rechtmatig zijn verkregen
(art. 5) en wordt de registratie ook alleen gebruikt op een wijze die verenigbaar
is met het doel waarvoor zij is aangelegd (het zogenoemde «verenigbare
gebruik» in art. 6). Daarbij wordt verschil gemaakt tussen verstrekking
van gegevens aan derden of ten behoeve van eigen gebruik. Van verenigbaar
gebruik is eerder sprake indien gegevens niet aan derden worden verstrekt.
Voor intern gegevensverkeer stelt de eis van verenigbaar gebruik wel additionele
voorwaarden. Gevoelige gegevensTen aanzien van bepaalde gegevens stelt de WPR hogere eisen aan het opnemen
in een persoonsregistratie. Het gaat daarbij om de zogenoemde gevoelige gegevens,
zoals die in art. 7, eerste lid, van de WPR zijn opgesomd. De Registratiekamer
merkt op dat bij cameratoezicht veelal gevoelige gegevens in het spel zijn,
zoals bijvoorbeeld iemands ras of gezondheid (blz. 18). In het Besluit gevoelige
gegevens (BGG) zijn nadere regels opgenomen, welke er op neer komen dat het
verzamelen en opslaan van beelden uitsluitend op grond van de gevoelige kenmerken
aan banden wordt gelegd. Hoofdregel is dat gevoelige gegevens niet in een
persoonsregistratie worden opgenomen dan voor zover dit bij wet is bepaald
of ingevolge het BGG is toegestaan. Voor het cameratoezicht zijn met name
de artikelen 3 (gegevens over ras), 6 (gegevens van strafrechtelijke aard)
en 8 (waarin voorwaarden voor gebruik van gegevens zijn opgenomen) van het
BGG van belang. Voorstel Wet bescherming persoonsgegevens (WBP)Op korte termijn zal bij de Tweede Kamer een wetsvoorstel ter implementatie
van de Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 19951 worden ingediend, die de Wet bescherming persoonsgegevens
zal gaan heten. De Richtlijn dient op 24 oktober 1998 geïmplementeerd
te zijn.Het wetsvoorstel regelt de privacy van burgers wat betreft de geautomatiseerde
verwerking van hun persoonsgegevens en gegevens die zijn opgeslagen in een
handmatig bestand. De nieuwe regels sluiten beter dan de huidige WPR aan bij
ontwikkelingen in de informatietechnologie.De WBP zal, evenals de WPR, afwegingskader vormen waarbinnen de belangen
die met cameratoezicht gediend zouden worden, worden afgewogen tegen die van
de geregistreerde personen.In de WBP zal de verwerking van het persoonsgegeven centraal staan en
niet meer de persoonsregistratie zelf. Onder verwerking wordt mede verstaan
het vastleggen, bewaren en opvragen van persoonsgegevens. Het begrip persoonsgegevens
heeft dezelfde betekenis als onder de WPR.Voor de rechtmatigheid van de gegevensverwerking worden algemene normen
gesteld. De uitwerking van de doelbinding en het verenigbaar gebruik zal worden
gewijzigd ten opzichte van de WPR. Niet langer zal een «redelijk belang»
volstaan, maar dient verwerking noodzakelijk te zijn voor de behartiging van
een gerechtvaardigd belang van de verantwoordelijke (degene die als houder
onder de WPR wordt aangeduid). Het met het doel verenigbare gebruik
zal onder de WBP een ruimere strekking krijgen nu het onderscheid tussen interne
en externe verstrekking grotendeels zal komen te vervallen.In de WBP zal het transparantie-beginsel een grote rol spelen. Daarmee
wordt tot uitdrukking gebracht dat betrokkenen op de hoogte moeten zijn van
de verwerking van hun persoonsgegevens. Hoewel het verwerken van persoonsgegevens
zonder dat betrokkenen daarvan op de hoogte zijn niet is uitgesloten, verbindt
de WBP daar wel gevolgen aan. Zo zal er geen vrijstelling van administratieve
verplichtingen worden verleend bij heimelijke verwerking, waar ook opnemen
en vastleggen onder valt. Bijzondere gegevensIn de wet zullen normen worden gesteld voor de verwerking van bijzondere
gegevens (vergelijkbaar met de regeling van de gevoelige gegevens in de WPR).
Uitgangspunt is dat dergelijke bijzondere gegevens alleen nog maar mogen worden
verwerkt voorzover het noodzakelijk is met het oog op een zwaarwegend algemeen
belang en dit bij wet bepaald is. De WBP geeft vervolgens zelf een aantal
gevallen waarin die gegevens mogen worden verwerkt. 2.4. Gemeentewet Bevoegdheden van de burgemeester met betrekking tot de
handhaving van de openbare ordeHoofdstuk XI van de Gemeentewet geeft de burgemeester verscheidene bevoegdheden
met betrekking tot de handhaving van de openbare orde waarbij het gebruik
van camera's een rol kan spelen. Het betreft in de eerste plaats de bevoegdheid
om met behulp van de politie overtredingen van wettelijke voorschriften die
betrekking hebben op de openbare orde, te beletten of te beëindigen (art.
172, tweede lid). Daarbij kan het onder meer gaan om overtredingen van de
Algemene plaatselijke verordening (APV). Voorts kan de burgemeester bij verstoring
van de openbare orde of bij ernstige vrees voor het ontstaan daarvan de bevelen
geven die noodzakelijk zijn te achten voor de handhaving van de openbare orde
(art. 172, derde lid). Deze bevoegdheid is met name bedoeld voor het voorkomen
of beëindigen van verstoring van de orde en rust ingeval van samenscholingen,
oploopjes of acties op openbare plaatsen. Tot slot heeft de burgemeester een
tweetal bevoegdheden om op te treden in geval van lokale noodsituaties of
vrees voor het ontstaan daarvan: de bevoegdheid om noodbevelen te geven (art.
175) en de bevoegdheid om noodverordeningen vast te stellen (art. 176).In het Standpunt inzake aanbevelingen onderzoeksrapport «Het gebruik
van gemeentelijke noodbevoegdheden»1 heeft
de Minister van Binnenlandse Zaken de conclusie getrokken dat het gebruik
van de in de artikelen 175 en 176 opgenomen noodbevoegdheden geen inbreuk
mag opleveren op het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer,
zoals neergelegd in artikel 10 van de Grondwet. Deze bevoegdheden zijn onvoldoende
specifiek om een grondslag voor een dergelijke inbreuk te kunnen vormen. Omdat
de in artikel 172 neergelegde bevoegdheden op dit punt niet wezenlijk van
de gemeentelijke noodbevoegdheden verschillen, mag worden aangenomen dat ook
het gebruik van die bevoegdheden geen inbreuk op het recht op eerbiediging
van de persoonlijke levenssfeer mag opleveren.Voor de beantwoording van de vraag of het op grond van de genoemde bevoegdheden
mogelijk is om bij de handhaving van de openbare orde camera's te gebruiken,
is derhalve van belang of bij het gebruik daarvan de privacy
in het geding is. Daarbij spelen wederom de toetspunten die in par. 2.2.1
zijn genoemd, een rol. Tegen de achtergrond van die toetspunten kan worden
gesteld dat gebruik van camera's bij de handhaving van de openbare orde de
privacy in het algemeen niet zal raken, indien de camera's gericht zijn op
de openbare weg, deze weg zich bevindt in een gebied waar doorgaans geen sprake
van intimiteit is, en het gebruik van de camera's kenbaar is. Naar de mate
waarin aan één of meer van deze voorwaarden niet wordt voldaan,
zal de privacy doorgaans eerder wel in het geding kunnen zijn. In dat geval
loopt de burgemeester het risico dat het gebruik van camera's door de rechter
onrechtmatig wordt geacht. Model-APV van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
en het gebruik van camera'sOp basis van artikel 147 van de Gemeentewet heeft iedere gemeente een
Algemene plaatselijke verordening (APV) vastgesteld. In artikel 2.3.14 van
de model-APV van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten is een verbod opgenomen
om bewakingsapparatuur te gebruiken, indien daarmee personen kunnen worden
gadegeslagen in een ander gebouw, vaartuig of besloten erf dan waar de bewakingsapparatuur
staat opgesteld. Uit de toelichting op deze bepaling blijkt dat zij met name
op het gebruik van bewakingscamera's ziet. Volgens de toelichting is het niet
mogelijk en niet wenselijk om het gebruik van camera's zonder meer te verbieden.
Wanneer zulks geschiedt binnen winkelbedrijven, in parkeergarages en op particuliere
terreinen bij bedrijven, zijn dat geen zaken waarop het gemeentebestuur greep
kan uitoefenen. Zodra echter aspecten van openbaar belang in het geding komen,
komt men op het terrein van de huishouding van de gemeente waarop regelend
en besturend kan worden opgetreden. In situaties waarin de persoonlijke levenssfeer
van de burgers in het geding komt door gedragingen van anderen, zelfs als
dit geschiedt vanaf eigen particulier terrein of gebouw, dient – aldus
de toelichting – regeling via de APV te worden overwogen. 2.5 Wet particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureausHet cameragebruik waarop deze notitie betrekking heeft, is primair gericht
op toezicht en beveiliging. De vraag rijst hoe deze activiteit moet worden
bezien in het licht van de wettelijke bepalingen over het verrichten van beveiligingswerkzaamheden,
zoals thans nog vastgelegd in de Wet op de weerkorpsen en de particuliere
beveiligingsorganisaties, doch binnenkort in de Wet particuliere beveiligingsorganisaties
en recherchebureaus. Het voorstel van laatstbedoelde wet is op 21 oktober
jl. door de Eerste Kamer aangenomen. Omdat de strekking van de huidige wettelijke
regeling overeenkomt met de nieuwe wet, wordt hier met een beschouwing over
de laatste volstaan. Reikwijdte van de wet in relatie tot cameratoezichtDe Wet particuliere beveiligingsorganisaties en recherchebureaus verbiedt
het zonder vergunning als beveiligingsorganisatie verrichten van beveiligingswerkzaamheden.
In de wet wordt een beveiligingsorganisatie gedefinieerd als: een door een
of meer personen in stand gehouden particuliere organisatie die gericht is
op het verrichten van beveiligings-werkzaamheden. Dergelijke werkzaamheden
worden omschreven als: het bewaken van de veiligheid van personen en goederen
of het waken tegen verstoring van de orde en rust op terreinen en in gebouwen.Uit het enkele feit dat een organisatie beveiligingswerkzaamheden niet
als enige, of niet als hoofddoelstelling heeft, mag – aldus de memorie
van toelichting bij het wetsvoorstel – niet worden afgeleid dat die
organisatie niet is gericht op het verrichten van beveiligingswerkzaamheden
c.q. buiten de vergunningplicht valt. Ook organisaties die van beveiligingswerkzaamheden
niet hun hoofdtaak maken, kunnen onder de omschrijving (van beveiligingsorganisatie)
vallen, aldus de memorie van toelichting.Uit de definitie van beveiligingswerkzaamheden volgt dat het beveiligen
met behulp van camera's daaronder valt. Het stellen van nadere regelsOp grond van artikel 6 van de wet kan de Minister van Justitie ter bevordering
van de kwaliteit van beveiligingsorganisaties en recherchebureau's waaraan
een vergunning is verleend, bij ministeriele regeling regels stellen met betrekking
tot, onder meer, het materieel waarvan bij de uitvoering van de werkzaamheden
gebruik wordt gemaakt (sub a) en met betrekking tot andere onderwerpen die
de kwaliteit raken (sub j). Tot dergelijke regels kunnen ook regels behoren
met betrekking tot camera's en het gebruik daarvan.Aan een vergunning kunnen op grond van artikel 4, zesde lid, onder b,
van de wet voorschriften worden verbonden met betrekking tot de in artikel
6 genoemde onderwerpen. Met betrekking tot (het gebruik van) camera's kunnen
voorschriften in de vergunning worden opgenomen.Van voormelde mogelijkheid tot het stellen van regels voor camera's en
het gebruik daarvan, die ook onder de huidige wetgeving bestaat, is tot nu
toe geen gebruik gemaakt. Positie van de overheidsdienstenOverheidsinstellingen vallen – ook al verrichten zij beveiligingswerkzaamheden
in de zin van de wet – buiten de vergunningplicht, omdat het geen particuliere organisaties betreft. Het is diezelfde overheidsinstellingen
(«bestuursorganen») volgens artikel 5, eerste lid, van het wetsvoorstel
echter uitdrukkelijk verboden om beveiligingswerkzaamheden voor derden te verrichten. Met andere woorden: bestuursorganen mogen enerzijds
geen cameratoezicht voor derden verrichten («tenzij dat bij of krachtens
de wet is toegestaan»), terwijl anderzijds cameratoezicht door en ten
behoeve van het bestuursorgaan zelf buiten de vergunningplicht valt.Particuliere organisaties die in opdracht van overheidsinstellingen beveiligingswerkzaamheden
verrichten, bijvoorbeeld het bewaken van een ministerie, zijn beveilingsorganisaties
in de zin van de wet en als zodanig vergunningplichtig. 2.6 Wetboek van StrafrechtHet Wetboek van Strafrecht kent enkele bepalingen die mede dienen ter
bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Voor het onderwerp cameratoezicht
zijn van belang de artikelen 139f en 441b Sr.Artikel 139f luidt:Met gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete van
de vierde categorie wordt gestraft:1. hij die, gebruik makende van een door een list of kunstgreep daartoe
geschapen gelegenheid, van een in een woning of een niet voor publiek toegankelijk
lokaal aanwezige persoon met een technisch hulpmiddel opzettelijk
een afbeelding vervaardigt waardoor diens rechtmatig belang kan worden geschaad;2. hij die de beschikking heeft over een afbeelding welke, naar hij weet
of redelijkerwijs moet vermoeden, door of ten gevolge van onder 1. strafbaar
gestelde handeling is verkregen.Artikel 139f heeft voor het onderwerp cameratoezicht betekenis voor zover
het gaat om toezicht door middel van «een list of kunstgreep»,
dat plaatsvindt in woningen of andere besloten plaatsen en waarbij beelden
worden vastgelegd. Het toepassingsbereik van artikel 139f is beperkt tot het
maken van afbeeldingen (al of niet van buitenaf) van in een woning of in een
voor het publiek niet toegankelijk lokaal aanwezige personen. In de wetsgeschiedenis
is naar voren gekomen dat het maken van afbeeldingen in bijvoorbeeld de tuin
van de woning of in winkels en andere voor het publiek wel toegankelijke lokalen
niet strafbaar zijn gesteld, omdat personen in dergelijke gevallen zich ook
niet veilig kunnen achten voor blikken van anderen.1Onder afbeelding moet blijkens de wetsgeschiedenis niet alleen worden
verstaan een reproduceerbare, min of meer blijvende vastlegging, maar ook
een eenmalige tijdelijke beeldvorming anders dan op het netvlies van de toeschouwer.
Van belang is dat er anders dan bij het direkte waarnemen een beeld tot stand
komt dat de mogelijkheid voor derden opent om dat beeld waar te nemen2. Deze zienswijze duidt er op dat monitoren onder omstandigheden
onder de reikwijdte van artikel 139f kan vallen.Hoewel in artikel 139f geen bestanddeel van de delictsomschrijving is
dat de afbeelding heimelijk gemaakt moet zijn, duidt het element «door
list of een kunstgreep» erop dat de persoon van wie de afbeelding wordt
gemaakt, daarvan op het moment waarop de afbeelding wordt gemaakt, geen weet
heeft. Voor de vraag of er sprake is van een list of kunstgreep is mede van
belang in hoeverre de persoon kan verwachten dat de afbeelding wordt gemaakt.
In het arrest van de Hoge Raad uit 19743 over
dit artikel was het geval aan de orde van de fotograaf die op een feestje
bij iemand thuis een zeer kleine camera onder zijn jas verborgen hield. Voor
het maken van de gewraakte foto had de fotograaf de camera zeer snel te voorschijn
gehaald, op bepaalde personen gericht, afgedrukt en weer weggestopt. De gefotografeerden
wisten niet dat er een fotograaf aanwezig was en hadden van het fotograferen
zelf niets gemerkt. Hoewel het fotograferen zichtbaar moet zijn geweest (de
camera was te voorschijn gehaald en gericht op personen) en in die zin niet
heimelijk, kon toch een kunstgreep bewezen worden: betrokkenen hoefden het
fotograferen, gezien ook de wijze waarop het gebeurde, niet te verwachten.Artikel 139f beoogt alleen rechtmatige belangen van de afgebeelde persoon
te beschermen tegen het maken van afbeeldingen. Hiermee wordt blijkens de
wetsgeschiedenis bedoeld een belang dat in het kader van de rechtsorde bescherming
verdient.4Artikel 441b luidt:Met hechtenis van ten hoogste twee maanden of geldboete van de derde
categorie wordt gestraft hij die, gebruik makende van een daartoe aangebracht
technisch hulpmiddel waarvan de aanwezigheid niet op duidelijke wijze kenbaar
is gemaakt, in een voor het publiek toegankelijke besloten ruimte, waarin
spijzen, dranken of andere waren aan particulieren worden geleverd, van een
daarin aanwezige persoon een afbeelding vervaardigt. De reikwijdte van artikel 441b, dat bij amendement is ingevoegd1, is destijds (1970) opzettelijk beperkt gebleven tot
het maken van een afbeelding in de genoemde lokalen omdat, blijkens de bijbehorende
toelichting, de indieners van het amendement de gevolgen van een ruimere reikwijdte
(tot alle voor het publiek toegankelijke lokalen)2
niet konden overzien3.Artikel 441b is alleen van toepassing indien de ruimte voor het publiek
geopend is. Beveiliging met camera's na sluitingstijd wordt dus niet bestreken
door dit artikel. Eventueel is dan artikel 139f van toepassing.In artikel 441b is in de delictsomschrijving het element «hulpmiddel
waarvan de aanwezigheid niet op duidelijke wijze kenbaar is gemaakt»
opgenomen. Hoe de aanwezigheid op voldoende duidelijke wijze kenbaar gemaakt
kan worden, zal van het concrete geval afhangen. Afhankelijk van de concrete
omstandigheden kan een algemene mededeling (bijvoorbeeld door middel van een
bord aan de muur) dat er afbeeldingen gemaakt worden voldoende zijn. Het maken
van een foto door een bezoeker zelf van andere bezoekers zal niet snel onder
deze strafbepaling vallen: veelal zal de kenbaarheid bestaan uit het openlijk
gebruik van de camera. Bovendien is in de toelichting op het amendement aangegeven
«er moet sprake zijn van een in het bedrijf aangebracht apparaat, hetgeen
een enigszins permanente installatie vooronderstelt.»4 Jurisprudentie op dit punt is schaars.5Bewijskracht videobandenHet Wetboek van Strafvordering kent naast het algemene artikel 339 waarin
de wettige bewijsmiddelen worden opgesomd, geen bijzondere bepalingen ten
aanzien van afbeeldingen op videoband als wettig bewijsmiddel of de bewijskracht
daarvan. Een afbeelding op video kan, eventueel in combinatie met andere eigen
waarnemingen van de rechter, begrepen worden onder de in artikel 339 genoemde
«eigen waarneming van de rechter». De rechter is vrij in de waardering
van het materiaal dat voor het bewijs is aangedragen. 2.7. AuteurswetVoor het gebruik van camera's is de Auteurswet van belang, voor zover
het betreft het openbaar maken van met camera's gemaakte portretten. Artikel 21Is een portret vervaardigd zonder daartoe strekkende opdracht, den
maker door of vanwege den geportretteerde, of te diens behoeve, gegeven, dan
is openbaar maken daarvan door dengene wien het auteursrecht daarop toekomt,
niet geoorloofd, voor zover een redelijk belang van den geportretteerde, of
na zijn overlijden, van een zijner nabestaanden zich tegen openbaarmaking
verzet.Artikel 351. Hij die zonder daartoe gerechtigd te zijn een portret in het openbaar
ten toon stelt of op andere wijze openbaar maakt, wordt gestraft met een geldboete
van de vierde categorie.2. Het feit is een overtreding.Een geportretteerde heeft geen absoluut recht op een portret. Slechts
bij een redelijk belang kan hij zich verzetten tegen publicatie van het portret dat zonder zijn toestemming is gemaakt. Schending van de norm van
artikel 21 Auteurswet is een strafbaar feit. RechtspraakDe burgerlijke rechter heeft zich vele malen gebogen over de vraag of
een persoon zich op grond van de artikelen 21 jo. 35 Auteurswet kon verzetten
tegen openbaarmaking van zijn portret.1 Onder
portret in de zin van deze artikelen wordt verstaan de herkenbare afbeelding
of inbeeldbrenging van iemands gelaat via onder meer foto, tekening, sculptuur,
film of tv. Het gaat om het «redelijk belang». De rechter heeft
dat begrip nader geïnterpreteerd. Daarbij worden onderscheiden «zedelijke»
en «commerciële» belangen. Bij een commercieel belang moet
men denken aan de populariteit van bekende personen, die kan worden verzilverd
door het gebruik van portretten in bijvoorbeeld reclame. Bij cameratoezicht
zal het vrijwel altijd gaan om het «zedelijk» belang van de geportretteerde
om openbaarmaking van zijn portret tegen te gaan. Men spreekt dan in eerste
instantie van bescherming van persoonlijkheidsbelangen. «Redelijk belang»
wordt in jurisprudentie grondrechtelijk ingekleurd (m.n. recht op privacy
ex art. 8 EVRM).In de rechtspraak is uitgemaakt dat artikel 21 Auteurswet tot een afweging
van belangen in het concrete geval noopt en dat niet reeds het belang van
de geportretteerde om zich tegen publicatie van een portret te verzetten voldoende
is om zich tegen publicatie te verzetten Aldus wordt rekening gehouden met
andere belangen zoals persvrijheid. Dat toestemming tot publicatie ontbreekt,
is dus niet zonder meer voldoende. Van de mogelijkheid om zich op een redelijk
belang te beroepen, kan men uitdrukkelijk afstand doen, zoals bij medewerking
aan een tv-programma. Openbaar maken van camerabeeldenBij het enkele maken van of vastleggen van camerabeelden of het opslaan
van deze beelden is geen sprake van openbaar maken in de zin van de Auteurswet.
Camera-opnamen voor privegebruik vallen buiten de reikwijdte van de betrokken
bepalingen.Voor openbaar maken is nodig dat het publiek van de beelden kennis kan
nemen. Reeds de mogelijkheid tot kennisneming door het publiek is voldoende.
De omvang van het publiek doet daarbij niet ter zake (het kan bijvoorbeeld
gaan om een persoon die telkens wordt afgewisseld), evenmin als het tijdstip
waarop de opnamen worden waargenomen, zoals bij uitgestelde waarneming, of
het feit dat de plaats waar de camera-opnamen zijn gemaakt, verschilt van
de plaats waar ze worden bekeken. Of de geportretteerde in een wel of niet
voor publiek toegankelijke ruimte is geportretteerd, is niet doorslaggevend
maar het kan een factor zijn die meespeelt bij de vraag of van een redelijk
belang sprake is.De vraag is of bij cameratoezicht sprake kan zijn van openbaar maken in
de zin van artikel 21 Auteurswet. Daarover bestaat nog geen rechtspraak. Bij
cameratoezicht zal vaak geen sprake zijn van openbaar maken. Wanneer bijvoorbeeld
slechts een beveiligingsbeambte of de bewoner van het door camera's beveiligde
huis in staat is de beelden waar te nemen, is van openbaar maken geen sprake.
Anders is het wanneer de beelden ter beschikking worden gesteld aan derden
(zoals politie of onderzoekers) of wanneer bijvoorbeeld camerabeelden van
flatgalerijen of kelderboxen bij de flatbewoners via hun tv-schermen zijn
te aanschouwen. Dan is van openbaar maken hoogstwaarschijnlijk wel sprake.
De vertoning van camerabeelden in de media (zoals een uitzending in «Opsporing
verzocht» van opnamen in een benzinestation) valt vanzelfsprekend onder
«openbaar maken». 2.8. Botsing van grondrechtenHet (heimelijk) maken van beelden met een camera vormt onder omstandigheden
een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer. Dezelfde gedraging kan evenwel
een rol spelen in de uitoefening van het grondrecht op vrije nieuwsgaring,
welk recht besloten wordt geacht in het recht op vrije meningsuiting. In bepaalde
gevallen zal daarom sprake zijn van een botsing van grondrechten waarbij de
rechter, alle omstandigheden van het bijzondere geval in aanmerking nemend,
een afweging zal moeten maken welk grondrecht in concreto het zwaarste weegt.Of de afbeelding waarheid bevat of is gemanipuleerd, is niet relevant
voor de vraag of het heimelijk maken daarvan een inbreuk op de persoonlijke
levenssfeer vormt.Er zijn omstandigheden denkbaar waarbij het vervaardigen van beelden bijdraagt
aan de publieke meningsvorming en moet worden geacht in het algemeen belang
te zijn, bijvoorbeeld wanneer bepaalde gezagsdragers zich overgeven aan gedrag
dat in het maatschappelijk belang onverenigbaar moet worden geacht met hun
functie. Het belang van de controle van de pers op een goed functioneren van
de democratische samenleving kan in dergelijke gevallen zwaarder wegen dan
de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Een fotograaf die een dergelijke
afbeelding maakt, dient zich bewust te zijn van het risico dat hij de rechter
er niet van zal overtuigen dat het algemeen belang, hoezeer wellicht inderdaad
in het geding, ook zwaarder dient te wegen dan het belang van de persoonlijke
levenssfeer. In paragraaf 5.5. wordt ingegaan op een uitwerking hiervan in
het strafrecht. 2.9. Toezicht en handhavingDe (on)toelaatbaarheid van het gebruik van camera's kan ter beoordeling
aan de civiele rechter worden voorgelegd bij wijze van actie uit onrechtmatige
daad. In geval van schending van het recht op bescherming van de persoonlijke
levenssfeer staan de burger alle civielrechtelijke middelen tot handhaving
van zijn recht ten dienste die de algemene regels bieden. Op basis van de
artikelen 3:296 jo 6:162 BW kan de burger zich tot de rechter wenden en een
verbod van verdere of toekomstige inbreuk vorderen, dan wel bevel tot beëindiging
van de onrechtmatige situatie en schadevergoeding.Bij cameratoezicht waarop de WPR van toepassing is komt de Registratiekamer
een toezichthoudende taak toe. De Registratiekamer fungeert ook als klachteninstantie.
De Registratiekamer heeft een aantal bevoegdheden om onderzoek te doen, kan
echter niet op eigen titel overtredingen van de WPR aan de rechter voorleggen
of zelf (doen) beëindigen. In de WBP zal een grotere rol voor de Registratiekamer
zijn weggelegd. Onder de nieuwe wet krijgt de Registratiekamer de mogelijkheid
bestuurlijk op te treden tegen onrechtmatige gegevensverwerking. Ook kan zij
in geval van niet of onjuist melden bestuurlijke boetes gaan opleggen. Tegen
beslissingen van de Registratiekamer staat beroep open bij de rechter. Voorts
is nieuw dat per organisatie of per branche een toezichthouder kan worden
aangesteld die in aanvulling op de Registratiekamer bepaalde toezichthoudende
bevoegdheden kan uitoefenen. De WPR bevat een bepaling (art. 50) waarin het
ontbreken van een reglement bij (semi)publieke organisaties of het niet aanmelden
van een registratie strafbaar wordt gesteld. Met de opsporing van deze strafbare
feiten zijn behalve de bij of krachtens art. 141 van het Wetboek van Strafvordering
aangewezen ambtenaren daartoe aangewezen ambtenaren van de Registratiekamer
belast. Het toezicht op de naleving van de voorschriften neergelegd in een vergunning
voor het tot stand brengen van een particuliere beveiligingsorganisatie geschiedt
door de politie. In geval van niet naleving van voorwaarden of voorschriften
kan een administratieve boete worden opgelegd of de vergunning worden ingetrokken.
Bij overtreding van bepaalde wettelijke bepalingen, is strafvervolging op
grond van de Wet economische delicten mogelijk.Het gebruik van camera's in strijd met artikel 139f of 441b van het Wetboek
van Strafrecht kan door het openbaar ministerie worden vervolgd en door de
strafrechter worden beoordeeld. Inbreuk op portretrecht (zie par. 2.7) kan
ook een strafbaar feit zijn. Het openbaar ministerie is dan bevoegd om op
te treden. Het primaat van handhaving wordt echter in de praktijk aan de geportretteerde
overgelaten. Strafrechtelijk optreden komt slechts zelden voor. 3. Cameratoezicht in de Europese UnieIn het kader van het voorzitterschap van de Europese Unie is in mei jl.
door Nederland een seminar georganiseerd onder de titel «Crime prevention,
towards a European level». Tijdens dit seminar is onder andere gesproken
over cameratoezicht. Doel was enerzijds kennis te nemen van elkaars opvattingen
en ervaringen, anderzijds om te bezien in hoeverre de Europese dataprotectierichtlijn
van oktober 1995 gevolgen heeft voor het gebruik van camera's in de verschillende
lidstaten. Ter voorbereiding daarop is een inventarisatie gemaakt van het
gebruik van camera's voor toezicht en beveiliging in de lidstaten1. Uit de inventarisatie blijkt dat in alle landen die
aan het onderzoek meewerkten2 met uitzondering
van Portugal, camera's worden ingezet, zij het in verschillende omvang, waarbij
het accent ligt bij het gebruik in het private domein. In veel landen wordt
gediscussieerd over regelgeving, waarbij het gebruik van videocamera's in
het publieke domein in relatie tot de privacy wetgeving een punt van bijzonder
aandacht is.De stand van zaken in de landen die in het onderzoek zijn betrokken wordt
hieronder kort weergegeven. BelgiëIn België wordt op verschillende plaatsen gebruik gemaakt van camera's,
bijvoorbeeld in winkelcentra en megadancings. De camera's zijn mede bedoeld
als ondersteuning voor de politie bij de opsporing van daders. Winkeliers
zijn verplicht om het gebruik aan het publiek kenbaar te maken. Het gebruik
van camera's wordt niet door de overheid geïnitieerd, maar door particuliere
organisaties. Een uitzondering hierop betreft de voetbalstadions. In opdracht
van het Ministerie van Binnenlandse Zaken zijn alle voetbalstadions van eerste
klasse-voetbalverenigingen uitgerust met een camerasysteem ter bestrijding
van voetbalvandalisme. Toezicht met camera's valt in België onder de
wet op de privacy. Men overweegt een wet voor te bereiden voor het gebruik
van camera's. DuitslandHet gebruik van camera's in Duitsland heeft tot doel criminaliteit en
vandalisme te voorkomen. Het gebruik vindt primair plaats op privaat terrein,
zoals winkels, trein- en metrostations en op bedrijventerreinen. Cameratoezicht
in de publieke sector valt gedeeltelijk onder de werking van de wettelijke
regeling voor de bescherming van persoonsgegevens. FinlandCameratoezicht in Finland is bedoeld om criminaliteit en vandalisme te
voorkomen. Camera's worden op grote schaal toegepast. Het merendeel van de
camera's wordt beheerd door private instellingen. Ziekenhuizen, trein- en
metrostations vormen hierop een uitzondering. Dit zijn voornamelijk overheidsinstellingen.
Er is in Finland geen speciale wetgeving voor het gebruik van camera's. Men
behoeft geen vergunning om camera's te installeren. Zeker niet alleen binnen
een private omgeving, maar ook daarbuiten, bijvoorbeeld aan de buitenzijde
van gevels is het toegestaan camera's te gebruiken. FrankrijkIn Frankrijk wordt van camera's gebruik gemaakt in winkelcentra, stadscentra,
stations en op kleinere schaal in woonwijken. Het doel is de vermindering
van onrust- en onveiligheidsgevoelens en de vermindering van vandalisme en
criminaliteit. Op de belangrijke ringwegen en verkeersknooppunten heeft de
politie camera's opgesteld. In Frankrijk is het cameragebruik wettelijke afgebakend.
Verborgen camera's op private plaatsen zijn strafbaar. Winkeliers moeten het
publiek waarschuwen dat camera's zijn opgesteld. Groot-BrittanniëOp het gebied van cameratoezicht is Groot-Brittannië koploper in
Europa, zowel in het private domein als op openbare plaatsen. In het privedomein
zijn het voornamelijk particulieren die camera's installeren ter bescherming
van hun eigendommen. In het publieke domein zijn het veelal samenwerkingsprojecten
onder regie van de politie of de lokale overheid. Het installeren van camera's
in stadscentra, winkelgebieden, parkeerterreinen, stations e.d. is erg populair,
omdat men meent op deze wijze misdaad te kunnen bestrijden zonder veel personeelskosten
te maken. Het doel is de onrust- en onveiligheidsgevoelens te verminderen,
alsmede criminaliteit en vandalisme te voorkomen. Voorts hoopt men via het
gebruik van camera's het verantwoordelijkheidsbesef en de informele controle
door burgers te bevorderen. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken subsidieert
dergelijke projecten. In Groot-Brittannië is geen wetgeving die ziet
op het gebruik van camera's. Het is een ieder toegestaan een systeem te installeren.
De enige uitzondering vormt de plaatsing aan historische panden. Hiervoor
behoeft men toestemming. Voorts kunnen voor bepaalde bewerkingen de bepalingen
van kracht zijn van de Data Protection Act. Er is een model-gedragscode ontwikkeld,
bedoeld voor plaatselijke overheden en politie bij het gebruik van videocameratoezicht
in stadscentra en woonwijken. Uitgangspunt daarbij is dat het gebruik van
camera's kenbaar moet zijn voor het publiek.1Alleen in Groot-Brittannië is onderzoek gedaan naar de mening van
het publiek. Uit een van deze onderzoeken kwam het volgende beeld naar voren:81% van de ondervraagden vond cameratoezicht een effectieve methode om
misdadigers te betrappen en aan te houden;73% vond cameratoezicht een voorkomende status hebben70% vond dat cameratoezicht de mensen een veiliger gevoel kon geven op
straat;22% maakte zich zorgen over de integriteit van personen. Van deze groep
zei 37% het niet prettig te vinden te worden bewaakt, was 24% bang dat de
overheid te veel controlemogelijkheden over hun leven kreeg en maakte 18%
zich zorgen over de betrouwbaarheid van het systeem;73% vond cameratoezicht in stadscentra een goed idee, minder dan 5% vond
het een slecht idee. De positieve opinie van het publiek wordt vooral toegeschreven aan het
ontbreken tot nu toe van schandalen waarbij misbruik wordt gemaakt van het
opgenomen beeldmateriaal. Wel is een intensief debat gaande over het inbreuk
maken op het privéleven door de massamedia. IerlandIn Ierland wordt op een groot aantal plaatsen in het private en het semi-openbare
terrein gebruik gemaakt van camera's, van woonwijken tot stadscentra, stations
en bedrijventerreinen. Bij de signalering van onregelmatigheden wordt de politie
ingeschakeld. Camera's in woonwijken zijn niet primair gericht op de openbare
weg, maar bedoeld om te kunnen zien wie er voor de deur staat (toegangscontrole). LuxemburgIn Luxemburg staan in bijna alle winkelcentra, in sommige winkelgebieden
en op een aantal busstations camera's opgesteld. Ook in bedrijven en op bedrijventerreinen
maakt men gebruik van camera's. Het doel is het voorkomen van vandalisme en
criminaliteit. De camera's worden bediend door particuliere beveiligingsbedrijven,
die bij onregelmatigheden de politie inschakelen. Op dit moment bestaat er
in Luxemburg geen regelgeving met betrekking tot het gebruik van camera's.
Er wordt wel aan regelgeving gedacht. OostenrijkDe in Oostenrijk aanwezige camera's staan opgesteld in winkelcentra, de
metro van Wenen en bij middelgrote bedrijven. Het doel is de formele sociale
controle te vergroten. De camerasystemen in winkelgebieden worden bediend
door particuliere beveiligingsorganisaties, die bij onregelmatigheden de politie
inschakelen. SpanjeIn Spanje wordt op grote schaal gebruik gemaakt van cameratoezicht, vooral
in winkelgebieden, stations, banken, musea e.d. Beoogd wordt de onrust en
onveiligheidsgevoelens van het publiek weg te nemen en vandalisme en criminaliteit
te voorkomen. Daarnaast worden camera's gebruikt bij verkeersknooppunten en
in- en uitvalswegen. Doel in dit verband is verkeersregulering. De Spaanse
wetgeving laat camera's toe voor bewaking van de omgeving of voor controle
van toegangen, alsmede ten behoeve van de opsporing van insluipers. Op dit
moment is een discussie gaande in het Spaanse kabinet over het gebruik van
camera's bij onder andere illegale demonstraties teneinde de deelnemers te
kunnen identificeren. ZwedenIn Zweden worden de meeste camera's toegepast in het private of semi-publieke
domein, zoals bedrijfspanden, winkels, bedrijventerreinen en stations. Het
doel is beperking van vandalisme en criminaliteit. Cameragebruik is Zweden
is gekoppeld aan een vergunningsysteem. In 1996 is in Zweden een onderzoek
gepubliceerd over het gebruik van camera's en het vergunningstelsel. Daarbij
zijn voorstellen gedaan voor aanpassingen van het vergunningsysteem. Voorgesteld
wordt onder meer de vergunningeisen voor camera's bij banken, postkantoren
en winkels af te schaffen. Tijdens het seminar zijn aanbevelingen opgesteld voor het gebruik van
camera's in voor het publiek toegankelijke ruimten. Geconcludeerd werd dat
camera's een preventieve werking kunnen hebben en het gevoel van veiligheid
van burgers kan versterken. Het gebruik van camera's moet aan bepaalde voorwaarden
worden verbonden. Deze voorwaarden zijn:– het gebruik van camera's moet onderdeel zijn van een samenhangend
beleid voor criminaliteitspreventie,– het gebruik moet kenbaar zijn voor het publiek en het bedienend
personeel moet geschoold zijn,– de privacy moet worden gewaarborgd. Dit betekent dat sprake moet
zijn van een bepaald doel en een duidelijk belang. Voorts mogen de gegevens
in het algemeen slechts voor een van te voren bepaalde, korte periode, worden
bewaard. 4. Uitgangspunten voor de toelaatbaarheid van het gebruik
van camera's voor toezicht en beveiliging 4.1. AlgemeenIn de samenleving bestaat een toenemende behoefte aan toezicht ter bevordering
van de veiligheid. Toezicht draagt bij aan de vergroting van zowel de objectieve
als de subjectieve veiligheid. Aan deze wens om meer toezicht wordt voldaan
door inzet van mensen: politie, toezichthouders en particuliere (beveiligings)organisaties.
Bij het houden van toezicht worden steeds vaker camera's gebruikt, ook door
particulieren. Camera's dienen in dit opzicht een tweeledig doel. Enerzijds
gaat van de zichtbare aanwezigheid van camera's een preventieve werking uit.
Anderzijds kan het opgenomen beeldmateriaal een ondersteuning bieden aan de
politie bij het opsporen van strafbare feiten. Het gebruik van camera's, mits
gecombineerd met andere beveiligingsmaatregelen, blijkt een goed middel te
zijn om de veiligheid in de samenleving te vergroten. Dat geldt zowel voor
het gebruik door de overheid als door particulieren. Er is naar ons oordeel
geen reden om de toelaatbaarheid van het gebruik van camera's op zichzelf
ter discussie te stellen. 4.2. Reactie op rapport «In beeld gebracht»
van de RegistratiekamerWel is er behoefte aan normering van het gebruik omdat bij cameratoezicht
het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer in het geding is.
Het huidige recht biedt reeds een aantal waarborgen om ongewenst gebruik van
camera's tegen te gaan. Bescherming tegen onredelijk en onrechtmatig gebruik
is geboden. Hierbij spelen algemene noties zoals de kenbaarheid van het gebruik,
de noodzaak ervan, de evenredigheid van het gebruik gelet op het belang van
degene wiens privacy in het geding is, het maatschappelijk draagvlak en terughoudendheid
bij observatie van gedragingen met een privekarakter. Deze noties komen ook
tot uitdrukking in het rapport van de Registratiekamer «In beeld gebracht»
waarin de voorwaarden worden beschreven die in het kader van de WPR vanuit
het oogpunt van privacybescherming verbonden moeten worden aan het gebruik
van videocamera's voor beveiliging en toezicht. Daarnaast wordt aangegeven
welke voorwaarden naar het oordeel van de Registratiekamer de maatschappelijke
zorgvuldigheid, mede in het licht van het fundamentele recht op privacybescherming,
aan het gebruik stelt in gevallen voormelde wet niet van toepassing is.Deze normen houden onder meer in dat:– het gebruik van camera's kenbaar moet zijn;– het doel bepaald en omschreven wordt en in verband staat met de
verantwoordelijkheid van de gebruiker ten opzichte van de ruimte of het gebied
dat in beeld wordt gebracht, en de gebruiker een redelijk belang
heeft als het gaat om de private sector dan wel dat het gebruik noodzakelijk
is voor diens taak (publieke en semi-publieke sector);– afgewogen moet worden of de beoogde beveiliging niet op een minder
ingrijpende wijze kan worden gerealiseerd, waarbij ook de effectiviteit moet
worden betrokken en dat– levering van beelden aan derden moet voortvloeien uit het doel
van de registratie en beelden niet langer dan nodig mogen worden bewaard.Het rapport van de Registratiekamer neemt veel van de onduidelijkheid
die er over de toelaatbaarbeid van het gebruik van camera's bestaat, weg.
Het doel waarvoor en de omstandigheden waaronder het gebruik toelaatbaar is
worden verhelderd.Wij onderschrijven de uitgangspunten van de Registratiekamer, met de volgende
kanttekeningen. 4.2.1 KenbaarheidDe kenbaarheid van camera's achten wij in het algemeen een elementair
vereiste voor de toelaatbaarheid van het gebruik. Het publiek moet weten of
redelijkerwijze kunnen weten dat het in beeld wordt gebracht.1 Heimelijk gebruik moet beperkt blijven tot die situaties waarin het
uit oogpunt van effectiviteit is aangewezen, zoals bij opsporingsonderzoek
naar strafbare feiten en ter bescherming van de staatsveiligheid. Heimelijk
gebruik van camera's is slechts toelaatbaar als daarvoor een wettelijke basis
aanwezig is. Het kenbaar zijn van het gebruik is niet alleen van belang opdat
men kan beslissen of men al dan niet het door camera's bestreken gebied wil
betreden of tegen het gebruik stappen wil ondernemen, maar past ook bij de
preventieve werking die van de plaatsing van camera's kan uitgaan. Wij menen
dat aan het kenbaarheidsvereiste moet worden voldaan niet alleen als er beelden
worden vastgelegd, maar ook als sprake is van monitoring en dus geen opnames
worden gemaakt. Dat geldt zowel voor woningen en besloten lokalen, voor het
publiek toegankelijke ruimten zoals winkels, stations, banken als voor de
openbare weg. Het kenbaarheidsvereiste is ook van betekenis voor het gebruik
van camera's op de werkplek.2Het gebruik moet redelijkerwijze kenbaar kunnen zijn voor het publiek.
Dit betekent dat het publiek goed moet worden geïnformeerd over de aanwezigheid
van camera's. Dat kan gebeuren door de camera's duidelijk zichtbaar op te
hangen. Ook door het plaatsen van borden, die aangeven dat met camera's wordt
gewerkt, kan het publiek op de camera's worden geattendeerd. 4.2.2. Bevoegd gebruikVan belang is voorts dat de gebruiker bevoegd moet zijn op het terrein
dat met de camera wordt bestreken. De installatie van camera's door particulieren
in winkelbedrijven, banken, casino's, voetbalstadions en stations past binnen
het beschreven kader. De grens wordt echter overschreden als zij de camera
richten op de openbare weg. Het houden van toezicht op de openbare weg is
immers geen taak voor particulieren maar is voorbehouden aan de overheid.
Daarmee zij overigens niet gezegd dat particulieren geen taak kunnen hebben
als het gaat om het beheer van de openbare ruimte. Inbreng van burgers bij
het bevorderen van de veiligheid is van groot belang. Deze inbreng mag zich
echter niet uitstrekken tot het houden van toezicht op de openbare weg. Dit
standpunt is ook in de memorie van toelichting bij de Wet particuliere beveiligingsorganisaties
en recherchebureaus opgenomen. Eenzelfde uitgangspunt is terug te vinden in
de brief over toezicht van bewindslieden van Binnenlandse Zaken
en Justitie van 4 november 1996 aan de Tweede Kamer.1De bevoegdheid van de particulier eindigt in beginsel bij de voordeur
van het pand dat hij wil beveiligen of bij de grens van het daarbij behorende
particuliere terrein. Het ophangen van camera's aan de buitenkant van een
gebouw is alleen geoorloofd te achten in het geval dat de camera's uitsluitend
op of langs de gevel zijn gericht, teneinde het gebouw tegen inbraak te beschermen,
ongewenste personen de toegang te kunnen weigeren etc. Het gebruik van camera's
die voornamelijk op de openbare weg zijn gericht en daarmee een ruimer gebied
bestrijken, is in deze visie in beginsel niet toelaatbaar.Voor een effectieve taakuitoefening kan het evenwel noodzakelijk zijn
om ter beveiliging van in een gebouw aanwezige personen en goederen of ter
voorkoming van verstoring van de orde en rust in een gebouw, met gebruik van
camera's ook een gedeelte van de openbare ruimte rond het gebouw in beeld
te brengen. Met dit toezicht, dat moet worden gezien als een verlengde toegangscontrole,
kan worden bereikt dat tijdig maatregelen kunnen worden getroffen om het betrokken
gebouw tegen ongewenste bezoekers te beschermen. Van geval tot geval zal moeten
worden beoordeeld of het belang van het te beveiligen gebouw uitbreiding van
het cameratoezicht tot de openbare weg, rechtvaardigt. Wij menen dat deze
beoordeling niet aan betrokkenen zelf moet worden overgelaten maar dat voor
deze vorm van cameratoezicht een vergunning van de overheid vereist is. Het
verlenen van vergunning voor deze verlengde toegangscontrole zou beperkt moeten
blijven tot beveiligingsorganisaties als bedoeld in de Wet op de particuliere
beveiligingsorganisaties en recherchebureaus, gelet op de waarborgen voor
kwaliteit en betrouwbaarheid die in deze wet besloten liggen.Dit betekent niet dat de principiële scheiding tussen het publieke
en het private domein bij beveiliging met behulp van camera's als uitgangspunt
niet gehandhaafd zou kunnen blijven. Immers, het is de particulier er niet
om te doen de openbare weg te bewaken maar het particuliere bezit dat daaraan
grenst. Om dat effectief te kunnen doen, zal het publieke deel onder omstandigheden
niet geheel buiten beeld kunnen blijven.Het uitgangspunt dat de gebruiker een bevoegdheid moet hebben op het gebied
dat door de camera wordt bestreken, houdt ook in dat cameratoezicht door particulieren
op de Amsterdamse Wallen, indien de gebruikte camera's voornamelijk op de
openbare weg zijn gericht, niet toelaatbaar is. Het plan van de Amsterdamse
politie om daar camera's te plaatsen om straatroof te voorkomen, voldoet in
beginsel wel aan de eis dat de gebruiker van de camera daartoe de bevoegdheid
moet hebben. Het beoogde doel van het gebruik past immers binnen de uitvoering
van de politietaak als genoemd in artikel 2 van de Politiewet 1993.Bezien in het licht van voormeld uitgangspunt is voor het gebruik van
camera's langs snelwegen het volgende van toepassing. Allereerst moet worden
beoordeeld, nu het gaat om de openbare weg, of sprake is van een bevoegdheid.
Gaat het om een politietaak (handhaving van snelheidslimieten en de opsporing
van snelheidsovertredingen) dan is de politie bevoegd. Worden de camera's
gebruikt voor verkeersregulering dan is het Ministerie van Verkeer en Waterstaat
bevoegd.2De aanpak van openbare ordeverstoringen behoort primair tot het werkterrein
van burgemeester en politie. Cameragebruik op de openbare weg teneinde de
ordeverstoring in de kiem te kunnen smoren, wordt toelaatbaar geacht, mits
dit plaatsvindt door de politie en zich beperkt tot het gebied
waar de ordeverstoring zich naar verwachting zal voltrekken. Zoals ook gesteld
in de brief van het kabinet van 17 april 1997 betreffende de intensivering
van de bestrijding van voetbalvandalisme1, is
het gebruik van videocamera's als middel om toezicht te houden op supportersgedrag
naar ons oordeel gelegitimeerd. Dat geldt zowel voor het gebruik in de stadions
en de zeer directe omgeving daarvan als voor de verder verwijderde omgeving.
Het houden van toezicht buiten de stadions waar het gaat om de openbare ruimte,
is een taak van de politie. Zowel voor het gebruik van camera's binnen als
buiten het stadion moet worden voldaan aan het in par. 4.1.1. gestelde vereiste
dat het gebruik kenbaar moet zijn. 4.2.3 Subsidiariteit en proportionaliteitBij de beantwoording van de vraag of camera's mogen worden ingezet, moet
ook in beschouwing worden genomen of het beoogde doel niet op andere, minder
ingrijpende wijze kan worden bereikt. Ook de effectiviteit van het gebruik
moet kritisch worden bezien. Blijkens het WODC rapport «Toezicht met
camera's» is het oordeel van de onderzoekers over de effectiviteit van
camera's bij beveiliging gematigd positief. Uit het onderzoek komt naar voren
dat het middel kan leiden tot afname van criminaliteit en tot opsporing van
meer daders. Geconcludeerd wordt echter ook dat het gebruik van camera's zonder
andere beveiligingsmaatregelen in de regel niet voldoende is.2 Bij de evaluatie van het Project Veilig Kikkenstein werd ook geconstateerd
dat de combinatie van het videosysteem met flatwachten en audio-apparatuur
zeker bijdroegen aan het slagen van het project.3
Ook de aanbevelingen die in het kader van het Nederlands seminar «Crime
prevention, towards a European level» zijn geformuleerd, verbinden aan
het gebruik van camera's de voorwaarde dat het onderdeel moet zijn van een
samenhangend beleid voor criminaliteitspreventie (zie hoofdstuk 3). 4.2.4. Zorgvuldige verwerking van verzamelde beeldenBijzondere aandacht geeft de Registratiekamer aan de normering van de
doorlevering van de beelden aan derden, dat wil zeggen personen of instellingen,
buiten de organisatie van de houder. Daarbij wordt, in aansluiting op de WPR,
onderscheid gemaakt tussen de particuliere sector en de (semi)-publieke sector.
Van geval tot geval zal moeten worden beoordeeld of doorlevering blijft binnen
het wettelijk kader.Het belang van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer vraagt dat
de beelden die gemaakt zijn niet langer worden bewaard dan noodzakelijk is.
De Registratiekamer noemt een termijn van 24 uur als richtsnoer. Wij kunnen
ons voorstellen dat deze termijn te kort wordt gevonden omdat in de praktijk
de behoefte wordt gevoeld aan een langere terugkijkmogelijkheid. Dit kan bijvoorbeeld
het geval zijn bij bankovervallen waar daders niet zelden voorobservaties
verrichten. Wij menen derhalve dat afhankelijk van de omstandigheden de bewaartermijn
moet worden bepaald. 4.2.5. Overkoepelende werkingDe Registratiekamer merkt in haar rapport op (blz. 27) dat, voor zover
vormen van cameratoezicht niet onder de werking van de WPR vallen, de materiële
normen van de WPR van overeenkomstige toepassing zijn op grond van de overkoepelende
werking van het grondrecht van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer.Hoewel wij met de Registratiekamer van mening zijn, dat ook wanneer het
gebruik van cameratoezicht niet plaats vindt in de vorm van het in een persoonsregistratie
opnemen van persoonsgegevens en derhalve niet onder het bereik
van de WPR valt, dat gebruik eveneens aan normen gebonden behoort te zijn,
zijn wij uit juridisch oogpunt terughoudend ten opzichte van het standpunt
van de Registratiekamer dat de WPR dan van overeenkomstige toepassing is.
Indien de WPR niet van toepassing is, kan voor de materiële normering
van het gebruik van persoonsgegevens worden teruggegrepen op het in artikel
10 van de Grondwet neergelegde grondrecht. Het ligt voor de hand om de uitwerking
van dit grondrecht in de inhoudelijke normen van de WPR ook daar waar de WPR
zelf niet van toepassing is, waar mogelijk, tot uitgangspunt te nemen. 5. BeleidsvoornemensIn het vorige hoofdstuk is stilgestaan bij de uitgangspunten die voor
het gebruik van camera's gelden, bezien in het licht van de bescherming van
de persoonlijke levenssfeer. Het ligt op de weg van de overheid om inspanningen
te verrichten om het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer
zo goed mogelijk te verzekeren. In hoofdstuk 2 is uiteengezet welke waarborgen
het huidige recht biedt als bij cameratoezicht het recht op privacy in het
geding is.Welke nadere maatregelen wij nodig achten om de naleving van de uitgangspunten
verder te bevorderen en bij ongewenst gebruik van camera's te kunnen optreden,
wordt hieronder nader belicht. Daarbij wordt ook ingegaan op het advies van
de Registratiekamer bij de aanbieding van haar rapport de noodzaak van aanvulling
van de bestaande strafbepalingen te bezien.Tot slot besteden wij aandacht aan de bevoegdheden op het terrein van
de handhaving van de openbare orde en het recht op privacy bij het gebruik
van camera's. 5.1. VoorlichtingOm de naleving van regels te bevorderen is bekendheid daarvan een eerste
voorwaarde. Wij achten het daarom van belang dat de uitgangspunten die gelden
voor cameratoezicht onder de aandacht van de gebruikers worden gebracht. Dit
kan, wat het bedrijfsleven betreft, bijvoorbeeld in de vorm van een brochure,
op te stellen door het Ministerie van Justitie, die door tussenkomst van intermediaire
organisaties aan bedrijven die camera's gebruiken, wordt toegezonden. Tevens
willen wij stimuleren dat in de vakbladen ruim aandacht wordt besteed aan
de uitgangspunten. Veel branches zijn vertegenwoordigd in het Nationaal Platform
Criminaliteitsbeheersing. Wij zullen de uitgangspunten in dit platform, dat
wordt voorgezeten door de Minister van Justitie, aan de orde stellen. Wij
zijn voorts van plan om de uitgangspunten onder de aandacht van de gemeenten,
de politie en het openbaar ministerie te brengen. Overigens is ons gebleken
dat de Registratiekamer de privacyregels reeds op grote schaal heeft verspreid
om de bekendheid ervan te vergroten. 5.2. ZelfreguleringWij zijn van plan overleg te openen met een aantal branches waar op grote
schaal gebruik gemaakt wordt van camera's voor beveiligingsdoeleinden dan
wel camera's worden geïnstalleerd. Doel van dit overleg is, naast de
bekendmaking van de uitgangspunten, de betrokken branches te stimuleren binnen
de eigen organisatie maatregelen te treffen die ongewenst gebruik van camera's
tegen gaan. Voorts zullen wij in contact treden met het bestuur van de Stichting
Borg, een certificeringsinstituut op het terrein van beveiligingsinstallaties,
langs welke weg de installateurs van bewakingscamera's kunnen
worden bereikt. In de regelgeving kwaliteitsbeoordeling technische beveiligingsbedrijven
zijn voorschriften opgenomen voor de inhoud van een beveiligingsplan. Aan
Borg zal worden gevraagd in de regeling aandacht te besteden aan het uitgangspunt
dat camera's die tot doel hebben heimelijk opnames te maken, niet zijn toegestaan. 5.3. Particuliere beveiligingsorganisatiesZoals in par. 2.5 is aangegeven schept de Wet particuliere beveiligingsorganisaties
en recherchebureaus de mogelijkheid om bij ministeriële regeling regels
te stellen over camera's en het gebruik daarvan bij beveiligingswerkzaamheden,
en om daarover voorschriften te geven bij het verlenen van een vergunning.
Daarbij kan worden gedacht aan het stellen van kwaliteitseisen aan de te gebruiken
camera-apparatuur, aan de vakbekwaamheid van het personeel dat de camera's
bedient en over zijn bevindingen contact onderhoudt met onder andere de politie,
en bovenal aan de betrouwbaarheid van personen die door middel van de camera's
zicht hebben op de door hen bewaakte private eigendommen.Ook is het mogelijk dat degene die gebruik maakt van camera's nader te
bepalen voorschriften in acht dient te nemen, waardoor een verantwoord gebruik
van camera's kan worden gewaarborgd. De controle op en de handhaving van voorschriften
neergelegd in een vergunning voor het tot stand brengen van een particuliere
beveiligingsorganisatie geschiedt door de politie.De Minister van Justitie zal in overleg met de branche bezien welke voorschriften
voor cameratoezicht in een ministeriële regeling worden opgenomen.In par. 4.2.2. is gesteld dat het voor een effectieve taakuitoefening
noodzakelijk kan zijn om bij het gebruik van camera's ter beveiliging van
een gebouw ook een gedeelte van de openbare ruimte in beeld te brengen. Wij
zullen bezien op welke basis en onder welke voorwaarden in het kader van de
vergunningverlening aan particuliere beveiligingsorganisaties het verlenen
van toestemming voor cameratoezicht op de openbare ruimte rond een gebouw
als verlengde toegangscontrole geregeld kan worden. 5.4. Bescherming persoonsgegevensDe bevoegdheden van de Registratiekamer zijn nu beperkt tot toezicht,
klachtenbehandeling en advies. Zoals vermeld in par. 2.9 zal de Registratiekamer
onder de nieuwe wet de mogelijkheid krijgen bestuurlijk op te treden tegen
onrechtmatige gegevensverwerking. Ook kan zij in sommige gevallen bestuurlijke
boetes gaan opleggen. Tegen beslissingen van de Registratiekamer staat beroep
open bij de rechter. Voorts is nieuw dat per organisatie of per branche een
toezichthouder kan worden aangesteld die in aanvulling op de Registratiekamer
bepaalde toezichthoudende bevoegdheden kan uitoefenen.Met deze uitbreiding van de bevoegdheden van de Registratiekamer en voormelde
aanvulling daarop, kan de naleving van de uitgangspunten bij cameratoezicht
naar ons oordeel mede worden bevorderd. In de praktijk blijkt dat burgers,
bedrijven die camera's gebruiken en ook andere personen en instanties met
vragen en klachten over cameratoezicht, de weg naar de Registratiekamer inmiddels
weten te vinden. 5.5. Aanvulling strafbepalingenIn paragraaf 2.6. werd ingegaan op de betekenis van de artikelen 139f
en 441b van het Wetboek van Strafrecht voor het onderwerp cameratoezicht.
Gezien de toename van het gebruik van cameratoezicht en de daarmee gepaard
gaande toegenomen kans dat daarbij inbreuken worden gemaakt op de persoonlijke
levenssfeer, menen wij dat dient te worden bezien of de artikelen 139f en
441b, beide tot stand gekomen eind jaren zestig, begin jaren zeventig, in
de huidige tijd nog voldoen.De mogelijkheden om door middel van het strafrecht regulerend op te treden
op het terrein van het gebruik van camera's zijn beperkt. In de voorgaande
paragrafen zijn andere mogelijkheden geschetst om grenzen te stellen aan het
gebruik van camera's. Strafrecht moet ultimum remedium zijn. Daartegenover
staat dat het strafrecht moet aansluiten op nieuwe technologische en maatschappelijke
ontwikkelingen die ertoe kunnen leiden dat op onaanvaardbare wijze een grondrecht
van burgers, het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer, wordt
aangetast. In de laatste vijfentwintig jaar is er ook een grote ontwikkeling
geweest in het denken over het recht op privacy.In zijn algemeenheid menen wij dat het systematisch en heimelijk maken
en opslaan van afbeeldingen, d.w.z. zonder dit vooraf voldoende duidelijk
kenbaar gemaakt te hebben zozeer de persoonlijke levenssfeer kan raken dat
zulks in beginsel strafbaar dient te zijn. Uitzonderingen moeten slechts gelden
voor de opsporing en de staatsveiligheid. Tevens verdient aandacht de bescherming
van conflicterende grondrechten, in het bijzonder de vrijheid van meningsuiting
en de daarvan afgeleide vrijheid van nieuwsgaring. Hierop werd in gegaan in
paragraaf 2.8. Een wettelijk verbod zal de ruimte moeten scheppen voor een
afweging van grondrechten. Een dergelijke ruimte in een naar ons oordeel tot
op zekere hoogte vergelijkbare bepaling is reeds gevonden in artikel 261,
derde lid, van het Wetboek van Strafrecht. Smaad, een bepaalde vorm van belediging,
is strafbaar, tenzij de dader «te goeder trouw heeft kunnen aannemen
dat het te last gelegde waar was en dat het algemeen belang de telastlegging
eiste». Onder «telastlegging» wordt verstaan de openbare
bekendmaking dat iemand een bepaald feit heeft gepleegd. Dit vormt een strafuitsluitingsgrond.
Dit heeft tot gevolg dat de officier van justitie formeel zich niet de vraag
hoeft te stellen of een dergelijk algemeen belang in het geding is. Het is
aan de verdachte, indien hij wordt vervolgd om de toepasselijkheid van deze
grond aannemelijk te maken. Een dergelijke strafuitsluitingsgrond is eveneens
denkbaar bij een delict betreffende het heimelijk en systematisch maken van
afbeeldingen.Wij menen dat de beperking van het huidige artikel 441b tot slechts specifieke
plaatsen wijziging behoeft. Hiervoor is reeds aangegeven dat ook op de openbare
weg of op andere voor het publiek toegankelijke ruimten de persoonlijke levenssfeer
in het geding kan komen. Tevens behoeven de huidige strafbepalingen wijziging
op het punt van de omstandigheden waaronder het maken van afbeeldingen strafbaar
kan zijn. Hierbij is in het bijzonder van belang het op niet-kenbare wijze
maken van afbeeldingen. Met name hierin is naar onze mening de dreiging van
een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer gelegen. Ook achten wij van belang
dat het dient te gaan om een min of meer systematisch maken van afbeeldingen.
Een dergelijk element is thans in de jurisprudentie over artikel 441b Sr terug
te vinden. Voorkomen moet immers worden dat teveel situaties onder de strafbepaling
zouden kunnen vallen, zoals bijvoorbeeld de fotograferende toerist of de eigenaar
van een winkel die incidenteel een opname van zijn winkel met publiek maakt.
Hoewel ook dit onder omstandigheden kan raken aan de persoonlijke levenssfeer,
ligt strafbaarstelling van dergelijke gedragingen niet voor de
hand. Strafbaarstelling dient beperkt te zijn tot die gedragingen die een
onmiskenbare inbreuk op de privacy vormen. Voor het heimelijk maken van afbeeldingen
van een persoon in diens woning geldt vanzelfsprekend dat eerder sprake is
van strafwaardig gedrag. Dan behoort ook het incidenteel maken van een afbeelding
strafbaar te zijn.Anders is het wanneer de beelden door de bewoner zelf zijn gemaakt. Het
is ongewenst het gebruik van camera's door een burger in zijn eigen woning
met behulp van het strafrecht te reguleren. Het strafrecht dient immers terughoudend
te worden ingezet. Dit betekent echter allerminst dat de bewoner volledig
vrij is in het heimelijk maken van beelden in zijn woning. Met het maken van
dergelijke beelden dient naar ons oordeel een reëel doel te zijn gediend,
dat opweegt tegen het belang de privacy van hen die in de woning aanwezig
zijn, te beschermen. Zo'n doel kan zijn gelegen in het beveiligen van personen
en goederen in de woning. Dit impliceert dat bijvoorbeeld het gebruik van
een verborgen camera, gericht op een kluis, toelaatbaar is te achten, doch
gebruik van een verborgen camera in een logeerkamer niet. Wij menen dat het
evenwel te ver zou voeren een en ander strafrechtelijk te reguleren. Het instellen
van een actie uit onrechtmatige daad zal hier voldoende uitkomst kunnen bieden
(zie ook par. 2.9). Daarbij gaan wij ervan uit dat de rechter eenzelfde belangenafweging
zal maken als wij hiervóór hebben gedaan. Het laatste woord
op dat punt is uiteraard aan de rechter. Indien de burger gebruik maakt van
de heimelijk in zijn eigen woning van een andere persoon vervaardigde beelden
door deze zonder toestemming buiten de privésfeer te verspreiden, dan
is het wel gewenst belanghebbenden daartegen strafrechtelijk te beschermen.
Ten dele voorziet de Auteurswet daar reeds in (zie par. 2.7). Bezien zal worden
of deze bescherming in het Wetboek van Strafrecht in situaties als hier bedoeld
aanvulling verdient.»Het voornemen bestaat op eerdergenoemde punten een wetsvoorstel tot wijziging
van de artikelen 139f en 441b Sr voor te bereiden. 5.6. Gebruik van camera's bij de handhaving van de openbare
ordeIn par. 4.1 hebben wij als uitgangspunt gekozen dat het gebruik van camera's
in het kader van de handhaving van de openbare orde in beginsel toelaatbaar
is. De vraag kan evenwel rijzen of het gebruik van camera's in dat kader steeds
een voldoende grondslag in de bestaande bevoegdheden op het terrein van de
handhaving van de openbare orde heeft. Deze vraag rijst met name bij het gebruik
in een gebied waar het gedrag van mensen doorgaans een bepaalde mate van intimiteit
heeft. Te denken valt aan het gebruik van camera's in prostitutiegebieden.
Ook al kan het gebruik van camera's in dergelijke gebieden uit een oogpunt
van ordehandhaving zeer effectief zijn, er bestaat een zeker risico dat een
dergelijk cameragebuik in concrete gevallen als een beperking van het recht
op privacy valt aan te merken. In het licht van onze beschouwingen in par.
2.4 moet worden geconstateerd dat de bevoegdheden die de burgemeester krachtens
de Gemeentewet op het terrein van de handhaving van de openbare orde heeft,
een onvoldoende grondslag voor een dergelijke beperking bieden. Tegen de achtergrond
van deze overwegingen willen wij nader onderzoeken of er in de Gemeentewet –
of wellicht elders – een voorziening op dit punt dient te worden getroffen.
Wij menen dat het wenselijk is dit vraagstuk daarbij in een breder kader te
plaatsen. De verhouding tussen de bevoegdheden op het terrein van de handhaving
van de openbare orde en het recht op privacy speelt immers niet alleen een
rol bij het gebruik van camera's. Zij is bijvoorbeeld ook aan de orde bij
het gelasten van een evacuatie en van het laten open staan van ramen en deuren
van woningen bij het opruimen van explosieven. De op dit punt aangekondigde
wijziging van de Gemeentewet1, die thans in voorbereiding is, zal daarom bij ons onderzoek worden betrokken. De
verhouding tussen de bevoegdheden op het terrein van de handhaving van de
openbare orde en het recht op privacy speelt verder een rol bij de vraag of
wellicht extra wettelijke bevoegdheden nodig zijn om informatie in te winnen –
gedacht kan worden aan een bevoegdheid tot het gebruik van informanten –
bij de bestrijding van voetbalvandalisme en -geweld. Een onderzoek van dit
vraagstuk is aangekondigd in de brief die het kabinet inzake het voetbalvandalisme
op 17 april jl. naar de Tweede Kamer heeft gezonden1. Voor het ontwikkelen van een coherente visie op de vraag of in het
licht van het recht van privacy wetgeving op dit terrein van de handhaving
van de openbare orde nodig is, zal ook dit vraagstuk bij ons onderzoek worden
betrokken. BIJLAGE Samenvatting rapportenToezicht met camera's. Toepassing, effectiviteit en juridische
aspecten. N.J. Baas., C. Cozijn, WODC, 1996Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) heeft een
literatuurverkenning gedaan naar omvang en effectiviteit van cameratoezicht.
Het rapport beschrijft de groei in de camerabeveiliging en enkele technische
mogelijkheden bij deze vorm van toezicht. Voorts wordt aandacht besteed aan
de omvang en aard van de systemen, in welke branche er gebruik van wordt gemaakt
en de kosten.Geconcludeerd wordt dat er maar heel weinig systematisch en langer lopend
onderzoek bekend is naar de effectiviteit in preventief en repressief opzicht
van beveiliging met camera's. De verkenning, waaraan een beschouwing over
de juridische aspecten van cameratoezicht is toegevoegd, leidt tot een gematigd
positief oordeel over de effectiviteit in preventief en repressief opzicht
van beveiliging met camera's. Het middel kan tot afname van criminaliteit
leiden, met behulp van camera's kunnen meer daders worden opgespoord. Opgemerkt
wordt dat het installeren van camera's zonder andere beveiligingsmaatregelen
in de regel niet voldoende is. Geconcludeerd wordt dat cameratoezicht op een
brede steun onder het publiek mag rekenen en tot een groter gevoel van veiligheid
kan leiden. Daarbij wordt wel de kanttekening geplaatst dat de opvatting van
het publiek echter vooral het gevolg lijkt te zijn van subjectieve verwachtingen
en minder op feiten berust. Video voor veiligheid? Effecten van camerabewaking in
de Bijlmermeer. H. Boumeester, F. Wassenberg, Onderzoeksinstituut OTB, Delft,
1996Positieve geluiden over het effect van camera's zijn te lezen in het evaluatierapport
van het experiment in de flat Kikkenstein in de Amsterdamse Bijlmermeer. Videobewaking
van woongebouwen komt in Nederland nog weinig voor. In de flat Kikkenstein
zijn duidelijk zichtbare camera's opgehangen op strategische punten in de
binnenstraat en bij de entree. De camera's registreren wie de flat in- en
uitlopen. De beelden worden ongeveer een week bewaard en kunnen door de politie
worden bekeken voor de opsporing van daders van strafbare feiten.. Het ging
bij deze evaluatie met name om de vraag of de veiligheid (en daarmee de leefbaarheid)
vergroot is. Deze vraag wordt positief beantwoord: zowel de objectieve veiligheid
(het feitelijk slachtofferschap) als de subjectieve (gevoelens van onveiligheid)
is verbeterd. Het videobewakingssysteem staat overigens niet op zichzelf maar
wordt ondersteund door personeel (flatwachten) en audio-apparatuur (luidsprekers
en intercom). Geconcludeerd wordt dat de flatwachten zeker bijdragen aan het
slagen van het videoproject. Vooraf vreesde men voor aantasting van de privacy.
Bij de evaluatie van het project is dit argument nauwelijks als een bezwaar
gehoord. Integendeel, velen pleiten voor verdere verscherping van het toezicht
met camera's. Advies Registratiekamer over video-trajectcontrole1De Registratiekamer heeft op verzoek van het Ministerie van Verkeer en
Waterstaat geadviseerd over geautomatiseerde trajectcontrole door Rijkswaterstaat
van de maximum snelheden op autosnelwegen. Dit systeem beoogt een geautomatiseerde
constatering en afhandeling van snelheidsovertredingen door middel van videocamera's
boven de weg die over een bepaald traject beelden van motorvoertuigen registreren.
Kenmerkend voor dit systeem is dat gegevens van alle weggebruikers worden
vastgelegd en niet alleen van overtreders zoals met de conventionele
methode van registratie. De Registratiekamer oordeelt dat de WPR hier van
toepassing is. Zij acht noodzakelijk dat wordt bepaald of de registratie wordt
gehouden uitsluitend of grotendeels ten behoeve van de politietaak. Als de
controle uitsluitend neerkomt op het opsporen van snelheidsovertredingen kan
niet worden aangenomen dat deze noodzakelijk is voor de taakvervulling van
Rijkswaterstaat. Immers, hiermee is (de verkeersdienst van) de politie belast.
Voorzover dat niet het geval is zal de registratie volgens voormelde wet alleen
mogen worden aangelegd als dit noodzakelijk is voor een goede vervulling van
de taak van de houder en mag de registratie alleen gegevens bevatten die voor
het doel van de registratie noodzakelijk zijn. In beeld gebracht. Privacyregels voor het gebruik van
videocamera's voor toezicht en beveiliging, Registratiekamer, 1997Het toenemend gebruik van geavanceerde video-observatiesystemen in en
rondom openbare ruimten en op de openbare weg heeft de Registratiekamer aanleiding
gegeven een onderzoek in te stellen naar de aanvaardbaarheid van het gebruik
van videocamera's voor beveiliging en toezicht. Op basis van bestaande wetgeving
en Europese verdragen heeft de Registratiekamer een aantal privacyregels opgesteld
voor het gebruik van videobewakingssystemen.De Registratiekamer maakt onderscheid tussen systemen die wel en niet
onder de WPR vallen. In het eerste geval zijn de in deze wet vastgelegde regels
voor de aanleg en voor een zorgvuldig en behoorlijk gebruik van persoonsgegevens
van toepassing. Uit deze wet vloeit een aantal privacyregels voort. Voorzover
een systeem niet onder de werking van de WPR valt, zijn de privacyregels op
grond van de overkoepelde werking van het grondwettelijk recht op bescherming
van de persoonlijke levenssfeer van overeenkomstige toepassing, aldus de Registratiekamer.Het rapport bevat een schets van de toegepaste technieken bij cameratoezicht.
De Registratiekamer brengt een aantal gebieden in beeld: bankinstellingen,
casino's, voetbalstadions, spoorwegstations, snelheidscontroles, parkeerterreinen,
winkelbedrijven en de Amsterdamse Wallen. Nagegaan wordt wanneer bepaalde
cameratoepassingen onder de WPR vallen en wat dat betekent.De privacyregels die de Registratiekamer in haar rapport opneemt, houden
onder meer in dat voor de aanleg van een registratie vereist is dat de houder
een redelijk belang heeft (voor de particuliere sector) dan wel dat deze noodzakelijk
is voor diens taak (publieke en semipublieke sector). Bepalend is in welke
mate en vanuit welke positie de houder verantwoordelijk is voor of belast
met het uitoefenen van toezicht en beveiliging. Het doel van de persoonsregistratie
moet vooraf worden bepaald en omschreven. Beveiliging en toezicht zijn in
het algemeen aanvaardbare doelen. De reikwijdte hiervan wordt echter bepaald
door de verantwoordelijkheid van de houder ten opzichte van de openbare ruimte
of het gedeelte van de openbare weg dat in beeld wordt gebracht. Bepaalde
vormen kunnen door de gekozen locatie, de aard van de vastgelegde gedragingen
of de omvang ervan in strijd komen met de wet, de openbare orde of de goede
zeden. Het publiek dient zichtbaar, duidelijk en permanent informatie over
camerabewaking te worden gegeven en de gegevens mogen niet langer worden bewaard
dan noodzakelijk is. Personeelsinformatiesystemen, de Wet persoonsregistraties
toegepast, B.J.P. Hulsman, P.C. Ippel, Registratiekamer, 1994In rapport «In beeld gebracht» verwijst de Registratiekamer
voor toezicht op werknemers door middel van cameratoepassingen
naar haar studie over personeelsinformatiesystemen van 1994. In deze publikatie,
uitgebracht op verzoek van de toenmalige Minister van Sociale Zaken, beschrijft
de Registratiekamer de belangrijkste normen die in acht genomen moeten worden
bij de inrichting en het gebruik van personeelsregistraties envolgsystemen.
Uitgangspunt is dat ook in de sfeer van de arbeid de autonomie van de privacy
van de werknemer moet worden gehonoreerd. Grondrechten, waaronder de eerbieding
van de persoonlijke levenssfeer, werken door in arbeidsrelaties. Voor gegevens
die niet worden vastgelegd in een persoonsregistratie geldt het algemeen grondwettelijk
kader. Het opslaan en het gebruik van persoonsgegevens zal moeten plaatsvinden
binnen het kader van de WPR, waarbij reeds aanvaarde beginselen van het arbeids-
en ondernemingsrecht doorwerken. Volgens de WPR mag een registratie alleen
worden aangelegd voor een bepaald doel waartoe het belang van de houder redelijkerwijs
aanleiding geeft. In het algemeen kan worden aangenomen dat de werkgever voldoende
belang heeft bij het aanleggen van een registratie in het kader van de naleving
van wederzijdse verplichtingen uit hoofde van de arbeidsovereenkomst en ook
ter voldoening aan een wettelijke verplichting. De registratie moet in redelijke
verhouding staan tot het doel en het doel mag ook niet met een minder ingrijpend
middel kunnen worden bereikt. Voorts zijn relevante beginselen: openheid,
informatie en medezeggenschap, doelbinding, ook wat betreft bewaartermijn
en het respecteren van de rechten van geregistreerden. Het rapport bevat een
checklist die werkgevers en werknemers kan ondersteunen bij het zorgvuldig
omgaan met personeelsgegevens binnen bedrijfsleven en overheid. XNoot1Zie voor een nadere uiteenzetting van dit begrip par. 1.2.XNoot2Kamerstukken II 1995/96, 24 225, nr. 6, blzz. 2, 9.XNoot3BIZA-96-784.XNoot4Kamerstukken 1996/97, 25 000 VI, nr. 37.XNoot1In het licht van onder meer de terminologie van artikel 441b van het Wetboek
van Strafrecht is het beter de genoemde ruimten aan te duiden als voor het
publiek toegankelijke besloten ruimten. Het begrip «openbare ruimte»
houdt in dat, anders dan bij een besloten ruimte, het verblijf in die ruimte
niet door de gerechtigde aan een bepaald doel mag zijn gebonden.XNoot2Zie voor dat onderwerp de beschouwingen over observatie in de memorie
van toelichting bij het wetsvoorstel bijzondere opsporingsbevoegdheden, Kamerstukken
1996/97, 25 403, nr. 3, blzz. 26–28, 70–73.XNoot3Zoals toegezegd tijdens een algemeen overleg met de vaste commissies voor
Binnenlandse Zaken, Justitie alsmede Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen op
22 oktober 1996.XNoot1Vgl. C.J. Staal, De vaststelling van de reikwijdte van de rechten van
de mens, 1995, blz. 243.XNoot1Vgl. memorie van toelichting inzake artikel 10 Grondwet, kamerstukken
II 1975/76, 13 872, nr. 3, blz. 40–41; HR 9-1-1987, NJ 1987, 928
(Edamse bijstandszaak).XNoot2Pres. Rb Roermond 12-9-1985, KG 1985, 299 (Koma-zaak).XNoot3HR 19-2-1991, NJ 1992, 50.XNoot4Zie over beide artikelen nader par. 2.6.XNoot5Vgl. Kamerstukken II 1975/76, 13 872, nr. 3, blz. 41; HR 9-1-1987,
NJ 1987, 928; HR 1-7-1988, NJ 1988, 1000 (Vondelpark).XNoot6HR 16-10-1987, NJ 1988, 850.XNoot1Kamerstukken II 1967/68 9419, nr. 3, blz. 3, resp. kamerstukken II
1975/76, 13 872, nr. 3, blz. 41. Zie ook: HR 9-1-1987, NJ 1987, 928;
HR 19-2-1991, NJ 1992, 50.XNoot2Vgl. Staal, a.w., blz. 243–244.XNoot3Hof Amsterdam 24-3-1994, NJ 1994, 478.XNoot4Een hiermee vergelijkbare objectivering is ook te vinden in het begrip
«a reasonable expectation of privacy» in het Lüdi-arrest
(EHRM 15-6-1992, NR 1993, 711) en het criterium «redelijke verwachting
omtrent de bescherming van de persoonlijke levenssfeer» in het Zwolsman-arrest
(HR 19-12-1995, NJ 1996, 249).XNoot5HR 19-3-1996, NJ 1997, nr. 85.XNoot6Vgl. Staal, a.w., blz. 244.XNoot7Pres. Rb Roermond 12-9-1985, KG 1985, 299.XNoot8Kamerstukken II 1975/76, 13 872, nr. 3, blz. 41. Bevestigd in HR
16-10-1987, NJ 1988, 850.XNoot9Zie nader par. 2.3.XNoot1Tijdschrift voor de Politie, 1997, nr. 4, blz. 9.XNoot2HR 19-3-96, NJ 1997, 86.XNoot3Zie nader par. 2.6.XNoot1Zie o.m. HR 9-1-1987, NR 1987, 928 (Edamse bijstandszaak); Pres. Rb Amsterdam
30-9-1991, KG 1991, 364; HR 11-11-1994, NR 1995, 400; CRvB 20-2-1996, RSV
1996, 12.XNoot2Vgl. het arrest van 7 december 1976 in de Handyside-zaak, A.24 (1976).XNoot3Zie o.m. HR 9-1-1987, NJ 1987, 928 (Edamse bijstandszaak), P. van Dijk
en G.J.H. van Hoof, De Europese Conventie in theorie en praktijk, 1990, blz.
412; L.F.M. Verhey, Horizontale werking van grondrechten, in het bijzonder
van het recht op privacy, 1992, blz. 290 e.v.; C.A.J.M. Kortmann, Constitutioneel
recht, 1994, blz. 410.XNoot4Van Dijk en Van Hoof, a.w., blz. 412.XNoot1Vgl. Pres. Rb Roermond 12-9-1985, KG 1985, 299 (Koma-zaak).XNoot2Vgl. Hof Den Bosch 2-7-1986, NJ 1987, 451 (Koma-zaak).XNoot3Vgl. o.m. Hof Amsterdam 2-2-1995, NJ 1996, 205.XNoot1Richtlijn 95/46 EG van het Europees Parlement en de Raad van 24-10-1995
betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking
van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens (gepubliceerd
op 23-11-1995, PbEg L 281, blz. 31).XNoot1Brief van de Minister van Binnenlandse Zaken van 21 maart 1995, nr. EA94/U2330,
aan de Vaste Commissies voor Binnenlandse Zaken en Justitie van de Tweede
Kamer.XNoot1Kamerstukken II 1967/68, 9649, nr. 3, blz. 3.XNoot2Kamerstukken II 1969/70, 9419, nr. 4, blz. 7.XNoot3HR 25-6-1974, NJ 1974, 455.XNoot4Kamerstukken II 1969/70, nr. 4, blz. 8.XNoot1Kamerstukken II 1970/71, 9419, nrs. 13 en 16 (gewijzigd amendement).XNoot2Zie over dit begrip ook paragraaf 1.2.XNoot3Zie het in noot 42 aangehaalde nr. 16.XNoot4Kamerstukken II 1970/71, 9419, nr. 16.XNoot5Pres. Rechtbank Amsterdam (kort geding) 6 november 1980, NJ 1981, 502
(Scientology-kerk/VARA). In dit civielrechtelijke kort geding werd een beroep
gedaan op art. 441b Sr ter ondersteuning van de gestelde onrechtmatige daad.
Met een beroep op de toelichting bij dit artikel en op het feit dat de VARA
niet van enigszins permanent in een café aangebrachte apparatuur gebruik
had gemaakt, werd de eis afgewezen.XNoot1Zie bijvoorbeeld J.H. Spoor/D.W.F. Verkade, Auteursrecht, Kluwer 1993
blz. 261 e.v.XNoot1Rapport Eysink Smeets & Etman «Toezicht in Europa», mei
1997.XNoot2Geen informatie is verkregen van Denemarken, Griekenland en Italie.XNoot1De mededeling aan het publiek dat er beeldopnames worden gemaakt dient
door middel van borden te worden bekend gemaakt. De borden worden door het
Ministerie van Binnenlandse Zaken aanbevolen als onderdeel van een goed geplande
publiciteitscampagne voor videobewakingssystemen dat van wezenlijk belang
kan zijn voor een geslaagde preventie en ontmoediging van misdaad (Looking
out for you, een publicatie van het Britse Ministerie van Binnenlandse Zaken,
1995).XNoot1De WBP stelt – indien van toepassing – in toekomst zwaardere
eisen: informatieplicht, tenzij de betrokkene reeds op de hoogte is, dan wel
sprake is van een onevenredige inspanning.XNoot2Voor de normen die uit oogpunt van privacybescherming in acht moeten worden
genomen bij personeelsvolgsystemen zij verwezen naar het rapport «Personeelsinformatiesystemen,
de Wet persoonsregistraties toegepast» van de Registratiekamer. Een
samenvatting van dit rapport is opgenomen in de bijlage.XNoot1Kamerstukken II 1996/97, 24 225, nr. 9.XNoot2Aldus ook de Registratiekamer in een advies over video-trajectcontrole.
Voor een samenvatting van dit advies zij verwezen naar de bijlage.XNoot1Brief van de Minister van Binnenlandse Zaken, de Minister van Justitie
en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Kamerstukken
II, 1996/97, 25 232, nr. 3, blz. 13.XNoot2Een samenvatting van deze literatuurstudie is opgenomen in de bijlage.XNoot3Het evaluatierapport «Video voor veiligheid» is samengevat
in de bijlage.XNoot1Zie blz. 17 van het standpunt van de Minister van Binnenlandse Zaken inzake
de aanbevelingen uit het onderzoeksrapport «Het gebruik van gemeentelijke
noodbevoegdheden», bij brief van 21 maart 1995, nr. EA94/U2330, gezonden
aan de Vaste Commissies voor Binnenlandse Zaken en Justitie van de Tweede
Kamer.XNoot1Zie Kamerstukken II, 1996/97, 25 232, nr. 3, blz. 10.XNoot1Brief Registratiekamer van 9 december 1996 aan het Ministerie van Verkeer
en Waterstaat, kenmerk 96.V.01.40.01. Over dit advies zijn vragen gesteld
door leden van de Tweede Kamer. Uit de beantwoording blijkt dat de registratie
door het Korps Landelijke Politiediensten wordt gevoerd ten behoeve van de
uitvoering van de politietaak. Derhalve is het regime van de Wet politieregisters
van toepassing en niet de Wet persoonsregistraties. Zie Kamerstukken II 1996/97,
Aanh. Hand. 938. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-25760-1.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl