Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie; Brief van de Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2019-10-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2008-2009
 
 
 
 KST133372
 2008-2009
 
 22 112
 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de
Europese Unie
 
 
 
 
 Nr. 
 882
 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 30 juni 2009
 
 Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij twee fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen
(BNC):
 1. Verordening inzake Europees programma voor aardobservatie;
 2. Mededeling inzake bevordering van goed bestuur in belastingzaken (Kamerstuk
22 112, nr. 883).
 
 De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
 F. C. G. M. Timmermans
 
 Fiche: Verordening inzake Europees programma voor aardobservatie
 1. Algemene gegevens
 
 Voorstel: Voorstel voor een verordening van
het Europees Parlement en de Raad inzake het Europees programma voor aardobservatie
(GMES) en zijn initiële operationele diensten (2011–2013)
 
 
 Datum Commissiedocument: 20 mei 2009
 
 
 Nr. Commissiedocument: COM(2009) 223 final
 
 
 Prelex: http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=198295
 
 
 
 Nr. impact-assessment Commissie en Opinie Impact-assessment
Board
 
 SEC(2009)639
 SEC(2009)640
 SEC(2009)641
 
 
 Behandelingstraject Raad: Raad voor Concurrentievermogen
 
 
 Eerstverantwoordelijk ministerie: Economische
Zaken
 
 
 Rechtsbasis, stemwijze Raad, rol Europees Parlement
en comitologie
 
 
 a) Het voorstel is gebaseerd op artikel 157,
derde lid, van het Verdrag;
 
 b) Besluitvorming vindt plaats door middel
van co-decisie Raad en EP (artikel 251 van het Verdrag). De besluitvormingsprocedure
in de Raad is volgens gekwalificeerde meerderheid. De EP Commissie ITRE zal
het voorstel behandelen.
 
 c) De Commissie krijgt bijstand van het nog
op te richten «GMES-Comité». De regelgevingsprocedure met
toetsing wordt ingesteld.
 2. Samenvatting BNC-fiche
 • De Commissie stelt een verordening voor om het Europese aardobservatieprogramma
Global Monitoring for Environment and Security (hierna «GMES»)
en de financiering door de EG van initiële operationele GMES-diensten
een juridische basis te geven. Het GMES programma bevindt zich tot nu toe
in de ontwikkelingsfase waarin de Commissie en het Europese ruimtevaartagentschap
ESA gezamenlijk investeren. De ESA richt zich met name op de ontwikkeling
van satellieten en de Commissie op het opzetten van operationele diensten.
Het programma is inmiddels in een stadium van voldoende technische rijpheid,
zodat de eerste pan-Europese diensten in 2011 operationeel zullen zijn. Daartoe
worden in 2011 en 2012 de eerste twee GMES satellieten gelanceerd, die dan
door ESA zullen worden geëxploiteerd om data te leveren voor de operationele
diensten. Financiering voor de ontwikkeling van diensten vindt momenteel plaats
door middel van geoormerkt budget uit het 7e Kaderprogramma. Deze middelen
zijn niet bestemd voor operationele doeleinden. Daartoe stelt de Commissie
nu voor om € 150 miljoen aan operationele middelen te mobiliseren
voor de periode tot het einde van de huidige Financiële Perspectieven
2011–2013. Met deze financiering beoogt de Commissie met name de kosten
van operaties van de GMES satellieten als ook de initiële operationele
fase van rampenbestrijdings- en de landmonitoringsdiensten te kunnen dekken.
 • Nederland is positief over het Commissie voorstel en de noodzakelijke
stap die hiermee wordt gemaakt in het GMES programma, maar is wel kritisch
over de inhoudelijke verdeling van de middelen binnen het plafond van € 150
miljoen.
 • De gemeenschap is bevoegd deze verordening vast te stellen. Het
voorstel voor de verordening gebeurt in het kader van het gemeenschappelijke
industriebeleid en de gemeenschap is bevoegd om bij te dragen aan de verwezenlijking
van de doelstellingen daarvan (zie artikel 157 lid 3 EG). De subsidiariteits-
en de proportionaliteitsbeoordeling zijn positief.
 3. Samenvatting voorstel
 GMES is een door de EU geleid initiatief voor observatie van de aarde.
Europa heeft besloten zijn eigen operationele capaciteit voor aardobservatie
te ontwikkelen in overeenstemming met de toenemende verantwoordelijkheid van
de EU in Europese en internationale aangelegenheden. Met aardobservatie kan
informatie worden verzameld over het milieu en omgeving, waarmee operationele
informatiediensten worden opgezet voor beter milieubeheer en meer veiligheid
voor de burgers. Aardobservatie maakt gebruik van satellieten en van faciliteiten
die zich niet in de ruimte bevinden, waaronder lucht, zee- en grondnetwerken
(«in-situ netwerken»). Daarmee zal het bijvoorbeeld mogelijk zijn
de natuurlijke hulpbronnen en de landgebruik efficiënter te beheren,
de toestand van de oceanen en de chemische samenstelling van de atmosfeer –
twee sleutelfactoren in de klimaatverandering – te monitoren, op natuurlijke
en door de mens veroorzaakte catastrofen te reageren en de grensbewaking doeltreffender
te maken.
 De laatste dertig jaar hebben de EU, het Europees Ruimteagentschap (ESA)
en hun lidstaten op het gebied van aardobservatie grote R&D inspanningen
geleverd om infrastructuur en aardobservatiediensten te ontwikkelen. Het voorstel
van de Commissie beoogt om de stap van preoperationele diensten naar volledig
operationele diensten te maken en daarvoor budget te mobiliseren voor de periode
tot het einde van de huidige Financiële Perspectieven 2011–2013.
Operationeel budget voor de initiële GMES diensten is nu noodzakelijk
om zekerheid van informatiecontinuïteit te bieden aan overheidsdiensten
maar ook aan commerciële dienstverleners.
 
 • De Commissie heeft een impact assessment laten uitvoeren, dat door
de Impact Assessment board is beoordeeld. Hierin zijn de verschillende opties
voor Commissie actie geanalyseerd. Deze opties zijn: 1. Open methode van alleen
coördinatie door de Commissie, 2. Regulerende actie en 3. Financiering
vanuit de Europese Gemeenschap. In de analyse is gekeken naar de waarschijnlijkheid
van het behalen van de doelstellingen en corresponderende voordelen, de totale
kosten voor de Europese Gemeenschap en de lidstaten en de kosteneffectiviteit.
Uit deze analyse blijkt dat de derde optie het beste scoort: Financiering
vanuit de Gemeenschap.
 4. Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en
proportionaliteitsoordeel
 a) De rechtsgrondslag van dit voorstel is artikel 157 lid 3 EG (industriebeleid).
De Gemeenschap is op dit terrein bevoegd samen met de lidstaten. Het betreft
hier dus een gedeelde bevoegdheid.
 b) Functionele toets:
 – Subsidiariteit: positief
 – Proportionaliteit: positief
 – Onderbouwing:
 De subsidiariteit van het voorstel is positief omdat de lidstaten de diensten
met een pan-Europees (of zelfs wereldwijd) bereik, met name pan-Europese
diensten voor landbedekking onvoldoende kunnen verwezenlijken, daar de inbreng
van de verschillende lidstaten op Europees niveau moet worden samengevoegd.
Voor de levering van de andere aardobservatiediensten waarop dit voorstel
betrekking heeft (bv. rampenkaarten of thematische landmonitoringkaarten met
een beperkter geografisch bereik) kan de EU beter zorgen om twee redenen.
Ten eerste zal een meer samenhangend en gecentraliseerd beheer van inputgegevens
van ruimte- of in-situ waarnemingen schaalvoordelen opleveren. Ten tweede
zal gecoördineerde levering van aardobservatiediensten op het niveau
van lidstaten of regio’s duplicatie vermijden waardoor toezicht op de
tenuitvoerlegging van EG milieuwetgeving op basis van transparante en objectieve
criteria wordt verbeterd. Immers, als op lidstaatniveau geproduceerde informatie
onderling niet vergelijkbaar is, zal de Commissie zich er niet van kunnen
vergewissen of de milieuwetgeving in elke lidstaat naar behoren wordt nageleefd.
 
 Het voorstel is in overeenstemming met het proportionaliteitsbeginsel
omdat: 1) de operationele GMES-diensten op het gebied van landmonitoring en
rampenbestrijding geen bestaande diensten vervangen maar deze aanvullen of
de continuïteit ervan waarborgen en 2) de dienstverlening alleen op EU-niveau
zal worden gecentraliseerd wanneer dat onontbeerlijk is.
 c) Nederland kan zich vinden in het oordeel van de Impact Assessment Board
dat financiering vanuit de Europese Gemeenschap de beste optie is om de doelstellingen
en corresponderende voordelen te behalen.
 5. Implicaties financieel
 a) Het voorstel voorziet in een financieel kader ter grootte van € 150
miljoen ter uitvoering van de initiële operationele GMES diensten voor
de periode 2011–2013. Met referentie naar punt 37 van het Interinstitutioneel
Akkoord van 17 mei 2006 tussen Europees Parlement, de Raad en de Commissie
betreffende de begrotingsdiscipline en een goed financieel beheer, wordt voorgesteld
om € 107 miljoen uit Hoofdstuk 1A van de EU-begroting te gebruiken.
Dit wordt aangevuld met € 43 miljoen uit het thematisch gebied ruimtevaart
van het zevende kaderprogramma voor onderzoek. De invulling van het financiële
kader ter uitvoering van de initiële GMES diensten vindt hiermee plaats
binnen de bestaande financiële kaders van de EU begroting.
 De Lidstaten hebben de Commissie gevraagd in 2009 te komen met een inventarisatie
van de operationele financieringsbehoefte voor de periode na 2013, zonder
daarbij vooruit te lopen op de Financiële Perspectieven post-2013.
 
 b) Financiële consequenties (incl. personele)
voor rijksoverheid en/of decentrale overheden: geen
 
 c) Financiële consequenties (incl. personele)
voor bedrijfsleven en burger: geen
 
 d) Administratieve lasten voor rijksoverheid, decentrale
overheden: geen
 
 e) Administratieve lasten voor bedrijfsleven en burger:geen
 6. Implicaties juridisch
 
 a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving
en/of sanctionering beleid: geen
 
 b) Voorgestelde datum inwerkingtreding met commentaar
t.a.v. haalbaarheid: De verordening moet uiterlijk 1 januari
2011 in werking treden. Het is te verwachten dat in de tussenliggende tijd
tot een positieve beslissing van de Raad en het Europees Parlement wordt gekomen.
 
 c) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling: De
Commissie voorziet uiterlijk 31 december 2012 een tussentijds
evaluatieverslag in te dienen bij het Europees Parlement, de Raad, het Europees
Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s.
 7. Implicaties voor uitvoering en handhaving
 
 a) Uitvoerbaarheid: n.v.t.
 
 b) Handhaafbaarheid: n.v.t.
 8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
 In het algemeen kan worden gesteld dat de GMES diensten een globale dekking
zullen hebben en op die manier door ontwikkelingslanden over de hele wereld
kunnen worden gebruikt.
 Binnen het GMES programma is er een separaat GMES-Afrika initiatief dat
zich richt op Afrika. Het initiatief is ondersteunend aan een aantal actiepunten
die zijn opgesteld in het EU-Afrika strategische partnerschap, met name hoofdstuk
8: wetenschap, informatietechnologie en ruimtevaart.
 Daarnaast wordt GMES ook genoemd als instrument in de recente Commissie
mededeling over de EU-strategie ter beperking van het risico op rampen in
ontwikkelingslanden.
 9. Nederlandse positie (belangen en eerste algemene
standpunt)
 Nederland ondersteunt het GMES programma en heeft belang bij operationele
GMES diensten vanaf 2011. Nederland heeft ingestemd met de resolutie
van de gezamenlijke ruimteraad van 26 september 2008 over de voortgang
van het Europese ruimtevaartbeleid, de raadsconclusies van 2 december
2008 over het GMES programma en de resolutie van de gezamenlijke ruimteraad
van 29 mei 2009 over de voortgang van het GMES programma binnen het Europese
ruimtevaartbeleid. Nederland heeft rechtstreeks € 33 miljoen geïnvesteerd
in de ontwikkeling en bouw van de GMES satellieten via het ESA ontwikkelingsprogramma
GMES Space Component. In het nationale ruimtevaartbeleid zet Nederland sterk
in op de ontwikkeling, bouw en exploitatie in GMES kader van het TROPOMI instrument
voor atmosfeermonitoring van luchtverontreiniging en broeikasgassen, waar € 68
miljoen in wordt geïnvesteerd. Deze investeringen hebben tot doel een
ruimte-infrastructuur op te bouwen ten behoeve van de informatievoorziening
van de operationele GMES diensten.
 Het kabinetsstandpunt over GMES (Kamerstuk 24 446, nr. 28) geeft
aan dat de internationaal erkende expertise in Nederland met betrekking tot
water en atmosfeer thema’s zijn waarop Nederland bij uitstek zijn bijdrage
aan GMES kan realiseren. Het thema water omvat zowel waterkwantiteit als waterkwaliteit.
Het thema atmosfeer betreft niet alleen – de oorzaken van de –
klimaatverandering (zoals broeikasgassen) maar ook de kwaliteit van de lucht
(mate van luchtvervuiling). Nederlandse bedrijven en instituten leveren een
belangrijke bijdrage aan het opzetten van deze diensten. De afgelopen jaren
heeft Nederland echter ook belangrijke expertise op het gebied van landmonitoring
opgebouwd. Het voorstel voorziet een bijdrage te leveren aan de operationele
kosten van de rampenbestrijdings- en landmonitoringsdiensten. Daarnaast zullen
de operationele diensten van GMES de mogelijkheid gaan bieden voor nieuwe
toepassingen voor zowel institutionele als commerciële doeleinden. Verder
staat Nederland voor een open datapolitiek, omdat gegevens verkregen met publieke
investeringen voor iedereen toegankelijk moeten zijn, met uitzondering wanneer
civiele en militaire veiligheid in het geding zijn. Vrije beschikbaarheid
van data zorgt er ook voor dat nieuwe bedrijvigheid zich het beste kan ontwikkelen.
Voor een pan-Europees monitoringsysteem is het verder noodzakelijk dat omgevingsinformatie
uit de ruimte, maar ook van in-situ meetnetwerken snel beschikbaar
zijn en tevens uitwisselbaar tussen de verschillende lidstaten.
 Omdat in 2011 de eerste GMES satelliet gelanceerd zal worden, onderschrijft
Nederland het belang van een juridische- en financieringsgrondslag voor de
operationele fase van GMES voor de periode 2011–2013, maar wil niet
vooruitlopen op het vastleggen van de financiering na 2013. Nederland ziet
het door de Commissie voorgestelde budget van € 150 miljoen als
een maximum bedrag, dat gefinancierd dient te worden binnen het plafond van
Hoofdstuk 1A van de EU-begroting. Nederland is kritisch ten aanzien van de
verdeling van de middelen binnen het plafond van € 150 miljoen.
Er is binnen het totaalbudget een te laag bedrag gereserveerd voor de besturing
van de GMES satellieten, wat in de initiële fase door ESA zal worden
gedaan. Nederland is van mening dat eventuele tekorten niet voor rekening
van de ESA lidstaten mogen komen en zal de Commissie verzoeken binnen het
totaalbudget deze kostenpost de hoogste prioriteit te geven. Daarnaast is
het voorstel onduidelijk over de financiering ten behoeve van verdere operationalisering
van de, voor Nederland belangrijke, mariene en atmosferische diensten. Nederland
zal de Commissie verzoeken om de operationalisering van alle GMES diensten
gelijk te behandelen en duidelijk aan te geven hoe in de context van dit voorstel
daaraan uitvoering wordt gegeven, binnen het door de Commissie voorgestelde
totaalbudget.