Duurzame armoedebestrijding; Notitie over de Nederlandse inzet om de synergie tussen het landbouwbeleid en het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid te vergroten
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 28318, nr. 2

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

12-12-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

28318 nr. 2

02-12-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamNOTITIE BELEIDSCOHERENTIE ONTWIKKELINGSSAMENWERKING –
LANDBOUWInhoudsopgave 1. SAMENVATTINGHervorming van het GLBLandbouwonderhandelingen in de WTOInzet van ontwikkelingssamenwerkingProductnormen en markttoegangStrategie2. ONTWIKKELINGSLANDEN, HERVORMING VAN HET GLB EN DE WTO
LANDBOUWONDERHANDELINGEN2.1 Inleiding2.2 Europese handelsbelemmeringen in de landbouw2.3 Hervorming GLB vanuit het perspectief van ontwikkelingslanden2.4 Specifieke producten, bijzondere belangenRijstSuikerKatoenGroente & Fruit, Noten2.5 Landbouwonderhandelingen in de WTOGerichte verbetering van markttoegang voor ontwikkelingslandenUitfasering van exportsteunAdditionele reductie van binnenlandse steun die schadelijk
is voor ontwikkelingslandenEen duidelijk pakket bijzondere en gedifferentieerde behandeling
(SDT)3. DE INZET VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING3.1 Inleiding3.2 Bilaterale samenwerking3.3 Multilaterale samenwerking4. PRODUCTNORMEN EN MARKTTOEGANG4.1 Inleiding4.2 Het internationale raamwerk: het SPS-en TBT-verdrag4.3 Problemen van ontwikkelingslanden met markttoegang
en het SPS- en TBT-verdrag4.4 Activiteiten in internationaal verband4.5 Nederlandse inzetBIJLAGE 1 HET SUIKERBELEID VAN DE EUBIJLAGE 2 HET KADTOENBELEID VAN DE EUBIJLAGE 3 HET DOHA MANDAAT VOOR DE LANDBOUWONDERHANDELINGEN
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 28318Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 123 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
28 318Duurzame armoedebestrijdingnr. 2BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUURBEHEER EN VISSERIJ EN VAN
DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKENAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 2 december 2002Graag bieden wij u hierbij, mede namens de Staatssecretaris van Economische
Zaken en de Staatssecretaris voor Europese Zaken, een notitie aan over de
Nederlandse inzet om de synergie tussen het landbouwbeleid en het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid
te vergroten. De notitie bouwt voort op een toezegging van het vorige kabinet
om de verhouding tussen de exportkansen van ontwikkelingslanden en voedselveiligheidseisen
van de EU te verhelderen (Kamerstuk 28 318, nr. 1). Tevens beschrijft
de notitie de inzet van Nederland ter versterking van de beleidscoherentie
in het kader van de hervorming van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, de
landbouwonderhandelingen in de WTO en het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid
gericht op vergroting van de handels- en ontwikkelingskansen voor ontwikkelingslanden
in de landbouwsector.Ontwikkeling en armoedebestrijding zijn complexe en moeizame processen
die door veel factoren beïnvloed worden. Algemene recepten voor economische
ontwikkeling van ontwikkelingslanden zijn nauwelijks te geven. Ze hangen af
van de specifieke omstandigheden in de betreffende landen zoals o.a. de structuur
van de economie, de productie-omstandigheden, infrastructuur en de verdeling
van de welvaart.Goed bestuur wordt tegenwoordig alom gezien als een van de meest bepalende
voorwaarden waaraan voldaan moet worden wil een land een gezonde ontwikkeling
te zien geven. Integratie in het wereldhandelssysteem kan eveneens een belangrijke
bijdrage leveren aan economische ontwikkeling. Deelname aan de wereldhandel
alleen biedt evenwel geen garanties dat de armere landen en de armere groepen
in die landen automatisch zullen profiteren van die handel. Te vaak komt het
nog voor dat degene die bijvoorbeeld landbouwproducten produceren, zelf nauwelijks
in staat zijn zich te onttrekken aan de ergste armoede. Dat terwijl verderop
in de keten van verwerking en verkoop van het product veelal door een kleine groep wel winsten worden gemaakt. Structurele aanpassingen in
de totale voedsel- en handelsketen zijn daarvoor noodzakelijk.Daarnaast is er de invloed die het beleid van ontwikkelde landen heeft
op met name het prijsniveau, de markttoegang en de productiemogelijkheden
van ontwikkelingslanden. Hoewel studies uitwijzen dat de grootste effecten
van handelsliberalisatie gerealiseerd zullen worden bij het vrijmaken van
de handel tussen ontwikkelingslanden onderling, geven dezelfde studies ook
aan dat een aanzienlijke winst valt te behalen bij hervorming van het landbouwbeleid
in ontwikkelde landen. Deze notitie gaat met name in op dit laatste onderdeel
van de ontwikkelingsproblematiek.De notitie dient verder te worden gezien tegen de achtergrond van de Notitie
inzake de Internationale Strategie van het Actieprogramma voor Duurzame Ontwikkeling1 en de brief van de Staatssecretaris van Economische Zaken
over de voortgang in de WTO-onderhandelingen in het kader van de Doha Development
Agenda (25 074, nr. 52). Deze gaan de Kamer separaat toe.De Minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij,C. P. VeermanDe Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,A. M. A. van Ardenne-Van der Hoeven NOTITIE BELEIDSCOHERENTIE ONTWIKKELINGSSAMENWERKING –
LANDBOUW29 november 2002Inhoudsopgave 1.SAMENVATTING4    2.ONTWIKKELINGSLANDEN, HERVORMING VAN HET GLB
EN DE WTO LANDBOUWONDERHANDELINGEN8 2.1Inleiding8 2.2Europese
handelsbelemmeringen in de landbouw9 2.3Hervorming
GLB vanuit het perspectief van ontwikkelingslanden11  2.4Specifieke
producten, bijzondere belangen12   Rijst13  Suiker14  Katoen16  Groente & Fruit,
Noten17 2.5Landbouwonderhandelingen
in de WTO18   Gerichte verbetering van markttoegang voor ontwikkelingslanden19  Uitfasering van exportsteun20  Additionele reductie
van binnenlandse steun die schadelijk is voor ontwikkelingslanden21  Een duidelijk pakket
bijzondere en gedifferentieerde behandeling (SDT)22    3.DE INZET VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING23 3.1Inleiding23 3.2Bilaterale
samenwerking24 3.3Multilaterale
samenwerking26    4.PRODUCTNORMEN EN MARKTTOEGANG27 4.1Inleiding27  4.2Het
internationale raamwerk: het SPS- en TBT-verdrag28  4.3Problemen
van ontwikkelingslanden met markttoegang en het SPS- en TBT-verdrag29 4.4Activiteiten
in internationaal verband31 4.5Nederlandse
inzet32     BIJLAGE
1. HET SUIKERBELEID VAN DE EU36    BIJLAGE
2. HET KATOENBELEID VAN DE EU38    BIJLAGE
3. HET DOHA MANDAAT VOOR DE LANDBOUWONDERHANDELINGEN391. SAMENVATTINGHet versterken van de samenhang tussen ontwikkelingssamenwerking en andere
beleidsterreinen die van invloed zijn op armoedebestrijding in ontwikkelingslanden
«OS-beleidscoherentie» – vormt een belangrijk aandachtspunt
in het Nederlandse beleid. Nederland bevordert ook dat op EU-niveau belangen
van ontwikkelingslanden expliciet worden meegewogen in de besluitvorming,
om de coherentie van het beleid te vergroten1.Deze notitie gaat, met begrip voor de context over en weer (Europese besluitvorming
respectievelijk vraagsturing in ontwikkelingssamenwerking) specifiek in op
de relatie tussen het landbouwbeleid en het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid
en geeft aan hoe meer synergie tussen beide beleidsterreinen kan worden bewerkstelligd.
Daarbij wordt aangesloten bij de Millennium Doelstellingen van de VN, de uitkomsten
van de Doha Ministeriële Conferentie van de Wereldhandelsorganisatie
(WTO) en de World Summit on Sustainable Development (WSSD) in Johannesburg2.Hervorming van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en handelsliberalisatie
in het kader van de Uruguay Ronde hebben de handelskansen voor ontwikkelingslanden
de afgelopen jaren verbeterd. De EU is veruit de grootste importeur van primaire
en verwerkte landbouwproducten uit ontwikkelingslanden. Voor de 49 Minst Ontwikkelde
Landen (MOL's), de allerarmste ontwikkelingslanden, is dankzij het Everything But Arms initiatief van de EU in beginsel een
tarief- en quotavrije toegang tot de EU-markt gerealiseerd. Veel MOL's hebben
echter in de praktijk nog niet optimaal kunnen profiteren van de handelskansen
als gevolg van problemen aan de aanbodzijde in eigen land.Dit neemt niet weg dat vanuit het perspectief van ontwikkelingslanden
bezien verdere hervorming van de landbouwsector van de EU en veel andere OESO-landen
gewenst is. Resterende handels- en productieverstorende subsidies en afscherming
van markten ontnemen ontwikkelingslanden kansen om enerzijds hun eigen markten
te voorzien en anderzijds met concurrerende exportproducten geld te verdienen
en meer welvaart te creëren. Onder meer de Wereldbank, het IMF en de
OESO wijzen op de negatieve invloed van vooral het VS- en EU-landbouwbeleid
op economische groei en ontwikkeling van de landbouwsector in ontwikkelingslanden3. Volgens schattingen van de Wereldbank zit 70 procent
van het protectionisme van rijke landen jegens ontwikkelingslanden in de landbouwsector.
Van de winst die ontwikkelingslanden kunnen boeken bij volledige handelsvrijmaking
zit eveneens zo'n 70 procent in de onderlinge handel, hetgeen impliceert dat
ook van de meer welvarende ontwikkelingslanden mag worden verlangd dat zij
hun grenzen openen.Het hervormingsproces van het GLB en de landbouwonderhandelingen in de
WTO vormen twee belangrijke gelegenheden om de samenhang tussen landbouw-
en ontwikkelingssamenwerkingsbeleid, alsmede op het terrein van de handelspolitiek,
verder te versterken. Nederland wil deze mogelijkheden benutten. De nadruk
zal in deze context liggen op interventies die in het belang zijn van de armste
landen en de armste groepen, maar zonder de inzet op voorhand te beperken
tot de MOL's of de categorie van de lage inkomenslanden. Overigens dient hierbij
te worden aangetekend dat er verschillende belangen zijn binnen de groep van
ontwikkelingslanden, onder meer tussen landbouwexporterende landen en netto-importeurs
en tussen ontwikkelingslanden die gebruik kunnen maken van bepaalde historische
preferenties en ontwikkelingslanden die hiervoor niet in aanmerking komen. Ontwikkelingslanden die agrarische producten naar de EU of andere OESO-markten
willen exporteren, zien zich geconfronteerd met steeds hogere producteisen
op het gebied van gezondheid, voedselveiligheid en milieu, om mens en milieu
te beschermen. Vaak kunnen producenten in ontwikkelingslanden (nog) niet aan
deze eisen voldoen. Dat is een actueel aandachtspunt voor versterking van
de samenhang tussen ontwikkelingsbeleid en landbouw- en voedselveiligheidsbeleid.De praktijk wijst uit dat vooral de armste ontwikkelingslanden vaak onvoldoende
in staat te zijn om te profiteren van de vergrote mogelijkheden voor markttoegang
en van liberalisering van de internationale handel in landbouwproducten. Het
ontwikkelingssamenwerkingsbeleid op mondiaal, Europees en bilateraal niveau
moet daarom bijdragen aan versterking van de productie- en handelscapaciteit
van de landbouwsector in ontwikkelingslanden, zodat agrariërs en het
midden- en kleinbedrijf kunnen inspelen op de ruimere markttoegang. Dit vormt
een zeer belangrijk onderdeel in het streven naar synergie tussen ontwikkelingssamenwerkings-
en landbouwbeleid.Hervorming van het GLBNederland houdt reeds rekening met de belangen van ontwikkelingslanden
bij haar inzet in de hervorming van het GLB en de Midterm Review, in het bijzonder
waar deze tot heden in de voorliggende Commissie-voorstellen onvoldoende zijn
meegenomen1. In het verdere hervormingsproces
kan een nadere toespitsing worden aangebracht om aan deze belangen een verdere
invulling te geven. Nederland wil inzetten op specifieke hervormingen in het
beleid voor een aantal producten waarvoor ontwikkelingslanden een aanzienlijk
productie- en exportpotentieel hebben en die bijdragen aan duurzame economische
ontwikkeling: rijst, katoen, suiker en groente& fruit. Deze producten
zijn al onderdeel van de Midterm Review voorstellen van de Commissie of komen
voor in het werkprogramma van de Commissie voor 2003.Ten aanzien van rijst zal worden aangedrongen op verdere reductie van
de interventieprijs, met als doel afschaffing binnen een concreet tijdspad.
Verder zal Nederland bezien welke mogelijkheden het beheersysteem voor de
Europese tariefquota biedt voor verruiming van de markttoegang voor rijstexporten
uit ontwikkelingslanden, voor zowel huidige als toekomstige exporteurs. Tevens
zullen de mogelijkheden voor aanpassing van de tarieven binnen de quota worden
overwogen.Nederland wil bij de bespreking van de katoenmarktordening in 2003 aandringen
op grondige aanpassingen, waaronder omzetting van prijssteun in ontkoppelde
inkomenssteun, als onderdeel van het verdere hervormingsproces. Speciale aandacht
voor handelsverstoring in de katoensector is dringend gewenst, omdat de Nederlandse
voorkeurslanden2 in West-Afrika zeer te lijden
hebben onder de omvangrijke subsidies die met name de VS aan hun katoenproducenten
verstrekken.Bij de bespreking van het suikerregime in 2003 zal Nederland aandringen
op hervormingen vanaf 2006 volgens het model dat eerder in de graansector
is toegepast (verlaging garantieprijs, compenserende inkomenssteun). Dit zou
ruimte moeten scheppen op de wereldmarkt voor de vele ontwikkelingslanden
met een productiecapaciteit voor suiker. Bepaalde ACS-landen die dankzij importquota
profiteren van de hoge interne EU-prijs zou compensatie kunnen worden geboden.
Dit zou kunnen uit de begrotingsmiddelen die nu worden aangewend voor exportsubsidies
op een equivalent van de ACS-suiker dan wel uit het Europees Ontwikkelingsfonds. Ten aanzien van groente & fruit zal bij bespreking van nadere voorstellen
van de Commissie worden aangedrongen op herzieningen, met een voorkeur voor
reducties in de verwerkingssteun.Landbouwonderhandelingen in de WTOTegen de achtergrond van de voortgang van de Doha-onderhandelingen en
de Nederlandse visie daarop zoals beschreven in de brief van Staatssecretaris
Wijn1, beschrijft deze notitie meer specifiek
hoe de belangen van ontwikkelingslanden in de landbouwonderhandelingen kunnen
worden ondersteund.Om de toegang tot markten van OESO-landen te verbeteren wil Nederland
prioriteit voor substantiële verlaging van piektarieven op typische producten
van ontwikkelingslanden, inclusief groente en fruit. Daarnaast zijn vermindering
van tariefescalatie en meer transparantie in de wijze waarop ontwikkelingslanden
gebruik kunnen maken van tariefquota belangrijke aandachtspunten voor Nederland.
Verder zou het instrument van speciale vrijwaring niet of veel minder op export
uit ontwikkelingslanden moeten worden toegepast. Voorstellen van ontwikkelingslanden
die zouden resulteren in blijvende hoge bescherming van hun eigen markten
tegenover andere ontwikkelingslanden worden echter afgewezen.Uitfasering van alle vormen van handelsverstorende exportsteun wordt gezien
als een belangrijk doel dat ontwikkelingslanden ruimte kan geven voor landbouwontwikkeling
en het verwerven van een groter aandeel op de wereldmarkt. Nederland zal ervoor
pleiten dat dit zijn beslag heeft gekregen aan het einde van de looptijd van
de nieuwe financiële perspectieven voor de EU dan wel eerder voorzover
mogelijk.Op het onderwerp binnenlandse steun wil Nederland zich met name inzetten
voor additionele reductie-inspanningen voor een aantal producten die van bijzonder
belang zijn voor ontwikkelingslanden: katoen, suiker, rijst en mogelijk andere
producten. De hoge subsidies die zowel de VS als de EU op deze producten verlenen
zouden versneld moeten worden verminderd.Verder is Nederland voorstander van een duidelijk pakket van maatregelen
om de bijzondere en gedifferentieerde behandeling (Special & Differential
Treatment, SDT) van ontwikkelingslanden onder het landbouwakkoord vorm te
geven. Het bijzondere belang van de landbouw voor ontwikkelingslanden zou
hierbij goed tot uitdrukking moeten komen. Nederland zal aandacht vragen voor
voorstellen die landen onder een bepaald ontwikkelingsniveau meer mogelijkheden
geven om binnenlandse steun te verlenen voor specifieke doeleinden en doelgroepen
(zoals gerichte steun aan kleine arme boeren via gesubsidieerde inputs voor
landbouwproductie, investeringen en interne transportkosten) en voor de mogelijkheid
van openstelling van het speciale agrarische vrijwaringsmechanisme voor ontwikkelingslanden.
Nederland staat sympathiek tegenover de gedachte om een dergelijk pakket onder
te brengen in een zogenaamde «development box». Voorwaarde daarbij
is echter dat er geen permanente uitzonderingen komen voor alle ontwikkelingslanden:
differentiatie en graduatie binnen de groep van ontwikkelingslanden moeten
nadrukkelijk aan de orde zijn.Inzet van ontwikkelingssamenwerkingVergroting van handelskansen leidt niet automatisch tot het gebruik ervan
door ontwikkelingslanden. De nationale beleidsomgeving, de economische
structuur en meer in het bijzonder de structuur van productie, verwerking
en afzet is vaak niet toegerust om gebruik te kunnen maken van de geboden
kansen. Mede naar aanleiding van de uitkomsten van de World Summit on Sustainable
Development (WSSD) en de hernieuwde aandacht voor de relatie tussen landbouwontwikkeling
en armoedebestrijding wil Nederland haar beleid op een aantal punten verder
versterken1. Nederland wil middels het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid
bijdragen aan het oplossen van deze problemen aan de aanbodzijde. De regering
wil via een samenhangend pakket van maatregelen bijdragen aan het keren van
de negatieve trend in publiek-private investeringen in landbouw en rurale
ontwikkeling.Onder meer in het verlengde van de notitie Ondernemen
tegen Armoede2 draagt Nederland reeds
gericht bij aan verbetering van het algemene ondernemersklimaat en versterking
van de agrarische sector in ontwikkelingslanden. De Nederlandse regering zal
in het bilaterale samenwerking steun verlenen aan programma's gericht op versterking
van agrarisch ketenbeheer, samenwerking tussen boeren, onderzoek en voorlichtingsactiviteiten
en duurzame landbouwmethoden. Binnen de huidige lijst van landen en sectoren
zal Nederland de beleidsdialoog hierover intensiveren. De voorgenomen activiteiten
moeten leiden tot versterking van de positie van boeren en boerinnen en hun
participatie in zowel het nationale landbouwbeleid als in het internationale
handelsverkeer. Daarbij zal onder meer gebruik worden gemaakt van terzake
deskundige multilaterale en niet-gouvernementele organisaties. De nationale
strategieën voor armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling, zoals de
PRSPs (Poverty Reduction Strategy Papers) blijven het kader waarin deze activiteiten
moeten passen.Vanwege het belang van regionale integratie zal de regering initiatieven
van ontwikkelingslanden ondersteunen die regionale handel en samenwerking
bevorderen en die bijdragen aan duurzame landbouw.In het kader van de multilaterale inzet zal de regering in de partnerships
met organisaties zoals de Wereldbank, FAO, IFAD en WFP nadrukkelijk activiteiten
opnemen, die gericht zijn op het intensiveren van publieke en private investeringen
in duurzame landbouw en rurale ontwikkeling. Nederland zal daarbij prioriteit
geven aan de hiervoor genoemde programma's inzake ketenbeheer, onderzoek en
voorlichting, natuurlijke hulpbronnen en samenwerking tussen boeren.Tenslotte is het belangrijk dat ontwikkelingslanden technische assistentie
krijgen om handelscapaciteit op te bouwen. Versterkte donorcoördinatie
op dit gebied alsmede goede samenwerking tussen multilaterale instellingen
zijn hierbij van groot belang. Nederland ondersteunt op dit terrein een reeks
van activiteiten, waaronder het specifiek op de MOL's gerichte Integrated
Framework for Trade-related Technical Assistance en het JITAP (Joint Integrated
Technical Assistance Programme).Productnormen en markttoegangNaar verwachting zullen producteisen op het gebied van voedselveiligheid,
milieu en gezondheid in frequentie en intensiteit blijven toenemen in ontwikkelde
landen, ook in sectoren die een bron voor economische groei in ontwikkelingslanden
kunnen vormen. Een coherente aanpak vereist een tweesporenbeleid: zowel een
heldere inzet bij het vaststellen van nieuwe (vrijwillige) internationale
standaarden en (verplichte) sanitaire en phyto-sanitaire (SPS) maatregelen
als het assisteren van ontwikkelingslanden in de opbouw van capaciteit en
instituties om te kunnen voldoen aan bestaande eisen en regelgeving,
om op die manier hun toegang tot de markten van ontwikkelde landen te vergroten.Op het eerste spoor wil Nederland in zijn algemeenheid bevorderen dat
internationale standaarden en verdergaande nationale SPS-maatregelen een zo
gering mogelijk handelsbelemmerend effect hebben, met name waar het de toegang
van producten uit ontwikkelingslanden tot de markten van ontwikkelde landen
betreft. Zonder concessies te doen ten aanzien van de voedselveiligheid, gezondheid
en milieu, pleit Nederland voor een combinatie van wetenschappelijke risico-analyse
en evenwichtige proportionele risico-afweging; wanneer onvoldoende wetenschappelijk
bewijs voor handen is kan onder bepaalde voorwaarden het voorzorgsbeginsel
worden toegepast. Om een zo gering mogelijk handels-belemmerend effect te
bereiken wil Nederland in EU-verband inzetten op preventieve activiteiten,
zoals een toets op het gebied van markttoegang bij de ontwikkeling van Europese
regelgeving en normstelling. Ook kunnen in bepaalde gevallen langere overgangsperiodes
voor ontwikkelingslanden worden vastgesteld. Verder is van belang dat ontwikkelingslanden
worden gesteund in hun deelname aan de drie meest relevante internationale
standaardorganisaties op SPS-gebied, zodat zij een actievere inbreng in het
proces van normstelling kunnen realiseren.Voor de Nederlandse inzet op het tweede spoor – technische assistentie
en capaciteitsopbouw – zijn zowel de multilaterale organisaties en de
EU als het Nederlandse ontwikkelingssamenwerkingsbeleid van belang. De EU
beschikt in principe over middelen in het kader van het EOF en zou daar meer
mee moeten doen voor de ACS-landen. De door de Commissie beoogde instelling
van een speciale helpdesk voor markttoegang kan hierbij van dienst zijn, zeker
indien de ervaringen van het CBI hierbij betrokken worden. In de visie van
Nederland zou de EU automatisch over moeten gaan tot het verlenen van gepaste
technische assistentie aan ontwikkelingslanden bij vaststelling van productnormen
die uitgaan boven internationaal overeen gekomen standaarden. Nederland zal
zelf een aantal voorbeeldprojecten opzetten, onder meer in het verlengde van
het Partnership «Market Acces & Rural Development» dat in
het kader van de WSSD in Johannesburg is geïnitieerd.StrategieTenslotte: het krachtenveld binnen de EU bepaalt voor een belangrijk deel
of bovenstaande Nederlandse inzet succesvol zal blijken te zijn. De ervaring
leert dat er binnen de EU zeer verschillend wordt gedacht over deze onderwerpen,
zodat een intensieve strategische benadering is vereist. Nederland kan en
zal daarbij niet in isolement opereren. De regering zal de Kamer op de hoogte
houden van de invulling en uitvoering van de voornemens in deze notitie t.a.v.
de beleidscoherentie tussen landbouw en ontwikkelingssamenwerking.2. ONTWIKKELINGSLANDEN, HERVORMING VAN HET GLB EN DE WTO
LANDBOUWONDERHANDELINGEN2.1 InleidingIn een eerdere notitie aan de Kamer is een overzicht gepresenteerd van
de Europese handelsmaatregelen en handelsverstorende subsidies die nadelig
uitpakken voor ontwikkelingslanden1. Daaruit bleek
dat de verstoringen in de goederenhandel (dus exclusief diensten) voor het
grootste deel op het conto van de landbouw moeten worden geschreven. Textiel
en kleding zouden goed zijn voor naar schatting 20 procent van het verlies aan potentiële inkomsten van ontwikkelingslanden; met de in de
WTO afgesproken opheffing van de kwantitatieve invoerbeperkingen onder het
multi-vezelakkoord vanaf 2005 zal de markttoegang voor deze producten
echter verbeteren. Voor de overige industrieproducten is de Europese markt
voor ontwikkelingslanden relatief open, vergeleken met bijvoorbeeld de VS.De landbouwsector blijft voor de meeste ontwikkelingslanden en zeker de
Minst Ontwikkelde Landen (MOL's) de motor van de economische ontwikkeling.
Deze sector kreeg de laatste jaren echter zowel in termen van Official Development
Assistance (ODA) als in termen van nationaal beleid steeds minder aandacht.
Tegelijkertijd zien ontwikkelingslanden zich geconfronteerd met een landbouw-
en handelsbeleid van de ontwikkelde landen, dat hun landbouwproducenten kan
afhouden van een hen toekomende plaats op de wereldmarkt.Een belangrijk resultaat van de WSSD is dat landbouw internationaal weer
expliciet als een prominente sector voor armoedebestrijding is erkend.1 Op landbouwontwikkeling gericht ontwikkelingssamenwerkingsbeleid
en het nastreven van beleidscoherentie in het beleid van ontwikkelde landen,
vormt een optimale «mix» om de rurale economieën van ontwikkelingslanden
en in het bijzonder die van MOL's te integreren in de wereldeconomie. Generiek
beleid is niet genoeg, al blijft het nastreven van verdere liberalisering
van de internationale handel in landbouwproducten van groot belang. Gericht
beleid is noodzakelijk, omdat er geen sprake is van «de» ontwikkelingslanden.
Er bestaan grote verschillen in belangen, zoals tussen netto-voedselimporterende
ontwikkelingslanden en landbouwexporterende ontwikkelingslanden. Daarnaast
zijn er bijvoorbeeld in het geval van de EU voormalige koloniën met een
preferentiële positie. Dit kan tot belangentegenstellingen leiden met
een consequent doorgevoerd beleid van bevoordeling van de MOL's. Tevens is
«de» landbouwsector in ontwikkelingslanden niet ondubbelzinnig
te kwalificeren, aangezien er vele productievormen bestaan, van grootschalige
commerciële plantages tot subsistence landbouw.De voortgaande hervormingen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en
de afspraken over handelsliberalisatie in het kader van de Uruguay Ronde hebben
in de afgelopen jaren verbeteringen gebracht ten aanzien van de handelskansen
voor ontwikkelingslanden. Mede als gevolg van WTO-afspraken over beperking
van exportsubsidies is het marktaandeel van de EU op de wereldmarkt voor verschillende
landbouwproducten afgenomen (o.a. rundvlees, pluimveevlees, zuivel). De EU
blijft met een jaarlijkse invoer van ongeveer 33 miljard dollar de grootste
afnemer van agrarische producten uit ontwikkelingslanden. Ter vergelijking:
de VS importeert in waarde ongeveer evenveel landbouwproducten als de EU,
maar daarvan is slechts 21 miljard dollar afkomstig uit ontwikkelingslanden.Ten aanzien van de preferentiële toegang voor ontwikkelingslanden
tot de Europese markt is vooral vooruitgang geboekt voor de 49 allerarmste
ontwikkelingslanden. Deze MOL's kregen vanaf juli 2001 tariefvrije toegang
voor hun producten in het kader van het EBA-(Everything But Arms) initiatief.
Voor bananen, suiker en rijst is echter uitstel2
van de vrije invoer afgesproken, waardoor de MOL's hun voordeel pas over enkele
jaren volledig kunnen realiseren.2.2 Europese handelsbelemmeringen in de landbouwDe maatregelen in de Europese landbouwsector die nadelig uitpakken voor
ontwikkelingslanden zijn als volgt te beschrijven. In de eerste plaats gaat het om beperking van markttoegang door hoge invoertarieven. Op meer dan 40 procent van alle productcategorieën
in de landbouwsfeer gelden voor ontwikkelingslanden (excl. MOL's) tarieven
hoger dan 12 procent1. Buiten de preferentiële
quota of tariefcontingenten (die zijn toegekend in het kader van de Uruguay
Ronde) voor vlees, suiker of groente & fruit worden ontwikkelingslanden
geconfronteerd met piektarieven variërend van enkele tientallen procenten
tot soms ver over de honderd procent.Daarbij is vaak sprake van tariefescalatie.
Dat wil zeggen dat het tarief stijgt naar mate een product meer bewerkt is.
Ongebrande koffie kan bijvoorbeeld rechtenvrij worden ingevoerd, terwijl de
waarde-vermeerderende bewerking tot cafeïnevrije gebrande koffie leidt
tot een extra douanerecht van 9%. Soortgelijke mechanismen gelden voor bijvoorbeeld
sinaasappel-sinaasappelsap, ananas – ananas in blik, pinda's –
pindakaas, sojabonen – soja-olie.Speciale vrijwaring is een instrument dat
de EU voor bepaalde landbouwproducten kan inzetten ter bescherming van de
eigen productie. Bij snelle toename van de import kunnen tijdelijk tarieven
worden verhoogd. Dit is een recht dat in het kader van het vorige WTO Akkoord
is toegekend aan een beperkt aantal (39) landen en alleen voor landbouwproducten
waarvan de eerdere invoerbescherming werd omgezet in tarieven. De preferentiële
invoerregeling voor de armste ontwikkelingslanden (EBA) is hiervan niet uitgesloten.
De EU gebruikt dit instrument weliswaar spaarzaam, maar wel praktisch elk
jaar voor een aantal specifieke producten. Op dit moment past de EU speciale
vrijwaring bijvoorbeeld toe voor pluimveevlees en suiker.Daarnaast komen er steeds meer en steeds scherpere non-tarifaire maatregelen, zoals product- en etiketteringseisen,
die van invloed kunnen zijn op de exportmogelijkheden van ontwikkelingslanden
naar de EU. Deze worden behandeld in hoofdstuk 4.Tenslotte ontvangt de landbouwsector in de EU de nodige ondersteuning: ruim 40 miljard euro per jaar uit de begroting van
de Gemeenschap voor markt- en prijsbeleid, alsmede ruim 4 miljard euro voor
plattelandsbeleid2. De steun in het kader van
het markt- en prijsbeleid bestaat voor het grootste deel uit inkomenssteun,
met name voor akkerbouwgewassen zoals granen en oliezaden. De steun gaat verder
onder meer naar producenten en/of verwerkers van suiker, rijst, katoen, tabak,
wijn, olijfolie, zuivel, rundvlees, schapenvlees, geitenvlees en tomatenpuree
en fruitsap. Dit draagt bij aan een Europese productie die omvangrijker is
dan onder ongesubsidieerde omstandigheden. Hiermee worden potentiële
concurrenten van de Europese afzetmarkt verdrongen, zeker als er tegelijk
hoge invoertarieven worden toegepast. Hierbij moet wel bedacht worden dat
er tegelijkertijd in veel sectoren productiebeperkende maatregelen zijn getroffen,
zoals quotering in de suiker- en zuivelsector en braaklegging in de akkerbouw.Ook buiten de EU verliezen producenten in ontwikkelingslanden soms afzetmogelijkheden,
zowel op de eigen lokale markt als op afzetmarkten in derde landen. Ondanks
hun vaak hoge kostprijs, kunnen Europese producten dankzij subsidies buiten
de Unie worden afgezet. Exportsubsidies worden
onder meer verstrekt voor Europese zuivel, suiker, rundvlees, granen en rijst.
De wereldmarktprijs wordt gedrukt door de subsidies. Dit is voor de consument
in importerende ontwikkelingslanden op korte termijn aantrekkelijk, maar de
lokale landbouw kan hieronder lijden en haar potentieel voor groei mede hierdoor
onvoldoende realiseren. Verdere ontwikkeling van de landbouwsector is van
groot belang voor de meeste ontwikkelingslanden, waar 40–70
procent van de bevolking afhankelijk is van deze sector en de landbouw vaak
bepalend is voor de algehele economische groei. Als gevolg van achtereenvolgende
hervormingen van het GLB en afspraken in WTO-verband loopt het aandeel van
de EU op de wereldmarkt voor landbouwproducten terug. Onderzoek wijst uit
dat deze nieuw geschapen ruimte op de wereldmarkt niet of nauwelijks ten goed
komt aan de MOL's, maar afhankelijk van het product wordt ingenomen door exporten
uit landen als Brazilië, Thailand, Australië en Nieuw-Zeeland.2.3 Hervorming GLB vanuit het perspectief van ontwikkelingslandenIn vervolg op forse hervormingsrondes in 1992 (McSharry-hervormingen)
en 1999 (Agenda 2000) presenteerde de Commissie in juli 2002 voorstellen voor
verdere hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid, in het kader
van de Mid-term Review van de Berlijn-afspraken van 1999. Onder meer in de
brief van minister Veerman van 4 oktober 2002 is de Kamer geïnformeerd
over de algemene Nederlandse inzet voor de Mid-term Review1. Nadien is in de Europese Raad van 24–25 oktober 2002 in
de discussie over de uitbreiding van de Unie een plafond vastgesteld voor
de uitgaven voor markt- en prijsbeleid en inkomenssteun voor de periode 2007–2013.
De politieke marge voor hervorming lijkt hiermee enigszins afgenomen, maar
Nederland blijft zich inzetten voor verdere hervormingen van het GLB. Het
financiële plafond kan tevens de noodzaak tot hervorming in bepaalde
sectoren vergroten. Naar verwachting zal de Commissie binnenkort met nadere
voorstellen komen, waarbij zij rekening zal houden met de uitkomst van de
Europese Raad.Vanuit het perspectief van ontwikkelingslanden kunnen bij de verdere hervorming
van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid drie hoofdvragen worden gesteld:• Draagt de beoogde verandering bij aan een betere markttoegang voor
producten van ontwikkelingslanden en met name van die producten van de armste
onder hen? Worden invoertarieven verlaagd of komen er grotere tariefcontingenten
voor producten waarvoor ontwikkelingslanden een comparatief voordeel hebben?• Bevordert de beoogde herziening eerlijke concurrentieverhoudingen
op markten buiten de EU voor producten van ontwikkelingslanden, door vermindering
van exportsteun?• Vermindert handelsverstorende interne steun, waardoor concurrerende
producten van ontwikkelingslanden betere kansen krijgen?De MtR-plannen van de Commissie gaan wel in de richting van de hierboven
geschetste belangen van ontwikkelingslanden, maar in de voorgestelde maatregelen
kan een verdere toespitsing worden gegeven ten aanzien de belangen van ontwikkelingslanden.Sinds de McSharry-hervormingen van 1992 vervangt de EU voor bepaalde producten
de klassieke prijssteun door gedeeltelijk ontkoppelde inkomenssteun. De ondersteuning
wordt dan niet meer gegeven per eenheid product op basis van een gegarandeerde
hoge prijs of premie, maar gaat naar de boer die het product verbouwt op basis
van areaal of aantal dieren in combinatie met productiebeperkende maatregelen
(zoals braaklegging en extensivering) en verlaging van de garantieprijzen.
Deze verandering heeft vooral in de graansector het handelsverstorende effect
van de landbouwsubsidies verminderd. In de nieuwe voorstellen gaat de Commissie nog een stapje verder: de financiële
steun zou voor meer producten nog verder worden losgekoppeld. Uiteindelijk
zou een boerenbedrijf één enkel bedrag moeten ontvangen, gebaseerd
op historische productieniveaus voor alle gesubsidieerde producten, zonder
de verplichting om die producten te blijven voortbrengen.De beoogde aanpassingen versterken de marktwerking in het landbouwbeleid.
Als richting zijn ze ook van belang voor de Europese inzet in de WTO-onderhandelingen.
Volledig ontkoppelde steun valt volgens de huidige WTO-systematiek in de green
box. Hiervoor gelden geen reductieverplichtingen aangezien deze vorm van steun
als niet of minimaal handelsverstorend wordt aangemerkt. Maar om de belofte
van de «Doha Development Agenda» waar te kunnen maken en internationale
verplichtingen aan te kunnen gaan over uitfasering van de exportsteun en vergroting
van de markttoegang, is een meer ambitieuze inzet bij de marktordeningen gewenst.De intentie van de Commissie is de prijssteun verder af te bouwen, maar
tot heden heeft zij daartoe, behalve voor granen (– 5%) en rijst
(– 50%), nog geen concrete plannen gepresenteerd. Prijssteun (directe
productiesteun) is een zeer handelsverstorende vorm van steun. Veel prijssteun
(soms in de vorm van verwerkingssteun) wordt nog gegeven voor gewassen en
producten die ook in ontwikkelingslanden worden verbouwd, zoals suiker, rijst,
katoen, tabak en wijn. Nederland pleit voor een concreet tijdpad voor de verdere
vermindering van prijssteun, inclusief de prijssteun die via de verwerkingsindustrie
wordt gegeven.Om zo veel mogelijk rekening te houden met de belangen van ontwikkelingslanden,
zouden spoedig zo veel mogelijk producten onder het ontkoppelde regime gebracht
moeten worden; dit als onderdeel van verdere hervormingen. Daarbij zou voorrang
kunnen worden gegeven aan producten die ook in ontwikkelingslanden worden
geproduceerd. De garantieprijzen kunnen daardoor snel omlaag worden gebracht
naar wereldmarktniveau, zodat ook de exportsubsidies afgebouwd kunnen worden.
De druk op de wereldmarktprijzen neemt daardoor af wat producenten in ontwikkelingslanden
betere prijzen en afzetmogelijkheden kan geven.2.4 Specifieke producten, bijzondere belangenNiet bij alle landbouwproducten die onder het GLB beschermd of gesubsidieerd
worden, zijn de belangen van de landbouw in ontwikkelingslanden even sterk
in het geding. Een wijziging in het regime voor kaas of luzerne heeft weinig
of geen invloed op boeren of boerinnen in ontwikkelingslanden; daarnaast is
ook hier de diversiteit binnen de groep van ontwikkelingslanden een factor
van belang. Er zijn daarentegen producten waar ontwikkelingslanden een behoorlijk
aandeel in de productie en/of de wereldhandel hebben en waarop de EU forse
subsidies verstrekt en/of een sterke marktafscherming kent. Tot die categorie
behoren onder meer suiker, katoen, rijst, tabak, vlees, oliehoudende zaden
en verschillende soorten groente & fruit. In de zuivelsector zijn vooral
de omvangrijke exportsubsidies op melkpoeder (en boterolie) van invloed op
de mogelijkheden voor opbouw van een eigen zuivelsector in ontwikkelingslanden.
Door bij de Nederlandse inzet in de verdere hervorming extra aandacht te vragen
voor gerichte aanpassingen rond deze producten, zouden belangen van ontwikkelingslanden
optimaal kunnen worden meegenomen. Naast de lopende behandeling van de Midterm
Review voorstellen vormen de voor 2003 geprogrammeerde evaluaties van de marktordeningen
voor o.a. wijn, suiker, olijfolie, tabak, groente & fruit en katoen1 hiervoor belangrijke interventiemomenten. In deze paragraaf
wordt hierop nader ingegaan.RijstRijst is een product dat speciale aandacht verdient in het licht van het
streven naar coherentie tussen landbouwbeleid en ontwikkelingssamenwerking.
De EU kent een behoorlijke geïrrigeerde rijstproductie, die kan floreren
dankzij hoge invoertarieven en forse subsidies. De Italiaanse Po-vlakte en
Zuid-Spanje zijn goed voor bijna 85% van de Europese productie. Daarnaast
is er rijstteelt in Portugal, Frankrijk en Griekenland. Groeiende rijstvoorradenDe Europese rijstproductie is in de jaren negentig gestaag gegroeid, onder
meer doordat Spanje met behulp van Regionale Fondsen nieuwe geïrrigeerde
gebieden in gebruik na. De Europese rijsttelers krijgen ongeveer het dubbele
van de wereldmarktprijs. Ze produceren momenteel een hoeveelheid die gelijk
is aan 90% van de Europese rijstconsumptie. Tweederde van die productie bestaat
echter uit de traditionele Japonica-variëteit (risotto cq paellarijst),
waarvoor de Europese consument buiten de producerende lidstaten weinig belangstelling
heeft. De vraag naar de langkorrelige Indica is sterker; dit is een andere
variëteit die als alternatieve teelt door de Commissie wordt gestimuleerd.
Maar de consument heeft groeiende belangstelling voor rijstsoorten die buiten
Europa worden geteeld, zoals de tropische Basmati uit India en Pakistan, aromatische
soorten uit Thailand en kwaliteiten zoals «parboiled» rijst uit
de VS. De invoer van rijst is met de vraagverandering toegenomen, maar blijft
door hoge importtarieven grotendeels beperkt tot de tariefquota voor de ACS-landen
en overzeese gebiedsdelen (mn Suriname en Guyana), de tariefquota die in het
kader van de WTO-landbouwovereenkomst zijn toegekend aan de VS, Australië
en Thailand, en de Basmati-rijst uit India en Pakistan die op dit moment vrijwel
zonder heffing kan worden ingevoerd.Al met al zit de EU met een groeiende rijstvoorraad met een specifieke
kwaliteit. Dankzij de WTO-afspraken in de Uruguay Ronde mag de Gemeenschap
vanaf 2001 niet meer dan 145.000 ton met een maximale exportsteun van
40 miljoen euro gesubsidieerd buiten de Unie afzetten. Een deel van de overschotrijst
gaat nu in veevoer, een ander deel in voedselhulp. De EU-uitgaven in de rijstsector
zijn tussen 1994 en 2000 vertienvoudigd tot 230 miljoen euro.De EU kampt met een groeiende rijstvoorraden. De infasering van vrije
markttoegang voor rijst uit de Minst Ontwikkelde Landen vanaf 2006 in
het kader van het EBA-initiatief, zet extra druk op de EU-rijstmarktordening.
De Commissie stelt in het kader van de Midterm Review voor om de interventieprijs
te halveren tot ongeveer de wereldmarktprijs en de rijstboeren hiervoor 88%
compensatie te bieden in de vorm van inkomenssteun. Verder zouden maximale
arealen moeten worden ingevoerd waarvoor de steun wordt geboden. Daarnaast
wil de Commissie het importregime veranderen. In plaats van een invoertarief
dat afhankelijk is van de interventieprijs, onderhandelt de Commissie over
tariefcontingenten voor alle WTO leden die nu rijst naar de EU exporteren.
Invoer buiten de contingenten zou dan met een prohibitief hoog tarief worden
verhinderd.Nederland steunt de hervormingsvoorstellen voor de rijstsector op hoofdlijnen,
omdat ze het acute probleem van de groeiende interventies kunnen verhelpen.
Maar ook als de MtR-hervormingen doorgang vinden blijft een vanuit het oogpunt
van ontwikkelingssamenwerking ongewenste situatie bestaan: de EU bevordert
een teelt met behulp van subsidies en invoerbescherming waarvoor ontwikkelingslanden
juist de beste papieren hebben2. Het gegeven dat voor de geïrrigeerde rijstgebieden binnen de Gemeenschap
nauwelijks alternatieve teelten bestaan, suggereert dat een verschuiving van
prijssteun naar inkomenssteun slechts marginale effecten op de omvang van
de rijstproductie zal hebben. Wel is het al mogelijk om rijstgebieden in het
kader van plattelandsontwikkeling op meer permanente basis uit productie te
nemen (tenminste 5 jaar), om er bijvoorbeeld natuurreservaten voor vogels
te creëren. Dit zou de Commissie verder kunnen bevorderen, bijvoorbeeld
door verplichte langjarige braak voor productieve geïrrigeerde rijstgebieden.
Tevens moet er een einde komen aan de incoherente en inconsistente steun vanuit
het oriëntatiefonds voor ontwikkeling van nieuwe irrigatie-infrastructuur
waarvoor in feite slechts een product is: rijst.Met name de landen die buiten de groep van de 49 MOL's vallen, zoals Vietnam,
Pakistan en India, worden exportkansen ontnomen. Vietnam, voorkeursland binnen
het Nederlandse ontwikkelingsbeleid, is zo'n ontwikkelingsland dat baat zou
hebben bij een situatie waarin de EU een veel groter deel van de rijstconsumptie
zou betrekken uit invoer. Het land heeft een behoorlijk exportpotentieel voor
rijst, een product dat met succes door honderdduizenden kleine boeren wordt
verbouwd. Vietnam hoort inmiddels bij de grotere rijstexporterende landen.Nederland zal daarom mede vanuit het perspectief van coherent beleid ten
aanzien van ontwikkelingslanden aandringen op verdere reductie van de interventieprijs
voor rijst, met als doel afschaffing binnen een concreet tijdpad. De beoogde
overgang naar een ad-valorem tarief mag niet leiden tot een beperking van
de invoer. Een te grote verhoging van het tarief zou het voor ontwikkelingslanden
die niet onder het EBA vallen onmogelijk maken om meer dan het toegestane
quotum te exporteren. Bovendien zouden landen als India en Pakistan, die nu
vrijwel zonder tarief basmatirijst naar de EU exporteren, een groot deel van
hun huidige marktaandeel kunnen verliezen. Een voor de hand liggende oplossing
is een ruimhartige vaststelling van tariefcontingenten. Nederland zal daarom
bezien welke mogelijkheden het beheerssysteem voor de Europese tariefquota
biedt voor verruiming van de markttoegang voor zowel de huidige als toekomstige
rijstexporten uit ontwikkelingslanden. Tevens zullen de mogelijkheden voor
aanpassing van de tarieven binnen de quota worden overwogen.SuikerSuiker is een product dat in veel ontwikkelingslanden op een zeer efficiënte
manier wordt geproduceerd. Tegelijk is het een product dat binnen de EU forse
bescherming en exportsubsidiering kent. Een bijzonder gegeven is dat de EU
een vaste hoeveelheid suiker tegen de hoge interne prijs importeert uit een
aantal ontwikkelingslanden en tegelijk een nog grotere hoeveelheid met exportsubsidies
uitvoert (zie bijlage 1 voor details).Suiker is geen onderdeel van de Mid-term Review. Wel is bij het Raadsbesluit
over het suikerregime voor de periode 2001–2006, afgesproken dat de
Commissie studie zal laten doen naar het functioneren van de suikermarktordening
en deze evaluatie, eventueel vergezeld van een Optie Paper, in 2003 zal presenteren.
Dit staat nu voor juni 2003 op de agenda van de Commissie. Mozambique zoekt afzetmarkt voor suikerMozambique is een van de 22 «voorkeurslanden» in het Nederlandse
bilaterale hulpbeleid. Na een jarenlange burgeroorlog, is het straatarme land
op de weg terug en groeit de economie met behoorlijke cijfers. Onderdeel van de wederopbouw is het
herstel van de rietsuikerproductie. Recent hebben investeerders uit Zuid-Afrika
en Mauritius vier verwaarloosde staatsplantages overgenomen en de productie
hervat. Ook de raffinaderij voor de productie van witsuiker uit ruwe rietsuiker
is weer in gebruik genomen. Er zijn nu 20 000 vaste en seizoenarbeiders,
waarmee de suikerindustrie de grootste private werkgever van het land is.
De suikerproductie bedraagt inmiddels 250 000 ton, en de verwachting
is dat de productie binnen een paar jaar boven 350 000 ton ligt. De productiekosten
zijn relatief laag: rond 32 dollarcent per kilo, ver onder de productiekosten
in de EU.De grote vraag is nu: waar kan Mozambique die suikerproductie de komende
jaren tegen een redelijke prijs afzetten? De consumptie in eigen land blijft
voorlopig beperkt tot zo'n 100 000 ton per jaar. Mozambique heeft geringe
quota voor export naar de VS en de naburige SACU-landen (de douane-unie van
Zuid-Afrika, Botswana, Swaziland, Lesotho en Namibie). Mozambique valt niet
onder de 17 ACS-landen van het Suikerprotocol.Is het EBA-initiatief dan geen uitkomst voor een MOL als Mozambique? Ja,
deels, maar voorlopig niet. Voor suiker is de toegang pas vanaf 2009
vrij, terwijl vanaf 2006 het invoertarief in stappen wordt afgebouwd.
Tot die tijd gelden invoercontingenten: 74 000 ton voor alle MOLs samen,
met een jaarlijkse groei van 15%. Omgerekend mag Mozambique rekenen op een
EU-quotum van 8 000 ton dit jaar, oplopend tot zo'n 20.000 ton in 2006.
Export naar de EU buiten de preferentiële quota is in de praktijk onmogelijk,
dankzij een invoerheffing van bijna 54 eurocent per kilo.Een suikerproducent als Mozambique zit dus klem. Omringende landen hebben
hun eigen productie. Nabije invoermarkten – bijv. Jemen, Saoedi-Arabië,
Egypte, Algerije, Marokko, Tunesië, Nigeria, goed voor ruim 4 miljoen
ton aan suikerimporten – worden vaak al door de gesubsidieerde uitvoer
van de EU of door Brazilië bediend.Vanuit het perspectief van ontwikkelingslanden is herziening van het Europese
suikerbeleid gewenst. Het suikerregime is op dit moment profijtelijk voor
een beperkt aantal ontwikkelingslanden. Het dossier kent op dit punt echter
de nodige complicaties, omdat de belangen van ontwikkelingslanden bij hervorming
van het suikerbeleid zeer divers zijn. Een 17-tal ACS-landen heeft onder het
Suikerprotocol van het Cotonou-verdrag vaste quota voor export naar de EU,
waarmee deze landen ruim € 500 miljoen per jaar extra verdienen1. Deze inkomsten komen voor eenderde deel terecht in
Mauritius, een klein en relatief welvarend geïndustrialiseerd eilandstaatje
voor de Afrikaanse kust. De rest gaat hoofdzakelijk naar middeninkomenlanden
zoals Guyana, Jamaica, Fiji. Het historische belang dat deze landen hebben
bij instandhouding van het huidige systeem van hoge interne EU-prijzen weegt
echter niet op tegen de kosten van het EU-suikerregime voor de landbouwsector
in veel andere ontwikkelingslanden, zowel lage- als middeninkomenslanden.
Als netto-exporteur van 4 miljoen ton suiker heeft de EU een belangrijk deel
van de wereldmarkt in handen, terwijl de EU daar zonder exportsubsidies en
hoge bescherming van de binnenmarkt – waaruit de forse C-suikerproductie
kan resulteren – als exporteur weinig te zoeken zou hebben.De vrije toegang voor de MOL's na 2008 (ingefaseerd vanaf 2006) zet
extra druk op herziening van het suikerbeleid, terwijl mogelijk ook de toetreding
van nieuwe leden de noodzaak van hervorming om financiële redenen vergroot.
Brazilië heeft samen met Australië eind september 2002 in het kader
van WTO-geschillenbeslechting consultaties aangevraagd over het EU-suikerbeleid.
Indien de consultaties geen oplossing brengen, zal mogelijk binnen enkele
maanden een WTO-panel worden ingesteld2.Nederland heeft al bij de laatste wijziging van de marktordening voor
suiker, in mei 2001, gepleit voor vergaande hervormingen. Meer marktwerking
en het verminderen van de ondersteuning is een lijn die ook ten aanzien van
suiker gevolgd zou moeten worden. Daarbij zou het model van de hervormingen
in de graansector kunnen worden gevolgd: verlaging van de garantieprijs
gekoppeld aan compensatie in de vorm van gedeeltelijke en degressieve inkomenssteun.Deze compensatie zou ook aan de 17 ontwikkelingslanden kunnen worden geboden
die profiteren van de hoge interne EU-prijs voor hun suikerquota. Dit kan
betaald worden uit het bedrag dat nu gereserveerd staat op de EU-begroting
voor exportsubsidies voor een equivalent van de ACS-import, danwel uit het
Europees Ontwikkelingsfonds (EOF). De geboden steun zou tijdelijk en afnemend
kunnen zijn en desgewenst ingezet kunnen worden voor herstructurering van
de suikersector of productdifferentiatie.De evaluatie van het Suikerbeleid medio 2003 biedt een belangrijke gelegenheid
om te pleiten voor hervorming in de hierboven geschetste richting vanaf 2006.
Daarnaast wil Nederland bezien of aanpassing van het vigerende systeem van
beheer van tariefquota voor suiker uitkomst kan bieden voor landen zoals Mozambique
(zie box).KatoenKatoen is een product dat bijzondere aandacht verdient in het licht van
het Nederlandse streven naar coherent ontwikkelings- en landbouwbeleid. De
Nederlandse hulpinspanning in de West-Afrikaanse voorkeurslanden Burkina Faso,
Mali, Benin en Ghana en het streven naar realisering van de millenniumdoelstellingen
in die landen wordt rechtstreeks ondermijnd door incoherent beleid van de
industrielanden. Weliswaar ligt het grootste probleem in het VS-beleid (zie
box), maar ook de EU verstoort de kansen van ontwikkelingslanden door met
zeer hoge subsidies een forse katoenproductie in Griekenland en Spanje in
stand te houden. Terwijl de wereldmarktprijs afgelopen seizoen op minder dan
1 dollar per kilo lag, kregen de Europese boeren alleen al aan subsidie bijna
1.70 euro voor alle geproduceerde kilo's katoen. De totale Europese steun
beloopt 800–900 miljoen euro per jaar. Tarieven en invoerbeperkingen
spelen in dit geval geen rol.Van diverse kanten wordt momenteel druk uitgeoefend om de oneerlijke concurrentie
op de wereldkatoenmarkt aan te pakken. De Wereldbank en het IMF kritiseren
openlijk de VS en de EU op hun katoenbeleid. De internationale grondstoffenorganisatie
voor de katoen, de ICAC (International Cotton Advisory Committee), heeft haar
leden opgeroepen om in de WTO-landbouwonderhandelingen speciale aandacht te
vragen voor de katoenproblematiek. Brazilië heeft eind september 2002
bij de WTO consultaties met de VS aangevraagd over het Amerikaanse katoenbeleid.
Organisaties van katoenproducenten uit oa Burkina Faso, Benin en Mali hebben
zowel de Europese Commissie als de regering van de VS in een open brief opgeroepen
om te stoppen met de oneerlijke concurrentie.Pogingen van de Commissie in 2001 om de katoenuitgaven te stabiliseren
door hogere kortingen in te stellen bij overschrijding van de nationale quota
zijn maar beperkt geslaagd. Nederland was destijds een van de weinige lidstaten
die mede met het oog op ontwikkelingslanden aandrong op forsere hervorming.
Herziening van de EU katoenmarktordening staat voor juni 2003 opnieuw op de
agenda van de Commissie. Nederland zal aandringen op grondige aanpassingen
in het katoenbeleid van de Unie, met het oog op de belangen van ontwikkelingslanden
in deze sector. Omzetting van prijssteun in ontkoppelde inkomenssteun volgens
het MtR-model zou in het geval van de katoen veel effect kunnen hebben. Katoensubsidies VS en EU schaden succesproduct West-AfrikaKatoen is een belangrijk product van tientallen ontwikkelingslanden in
Afrika, Azië en Latijns Amerika. In West-Afrika verbouwen miljoenen boerenfamilies
katoen als cash-crop naast voedselgewassen zoals maïs; een ideale combi
in deze kwetsbare regio. De katoenteelt en de herstructurering van de sector
is daar onder meer door de Wereldbank met succes gestimuleerd: productie is
de afgelopen 30 jaar vervijfvoudigd en behoort tot de meest effectieve ter
wereld. In de «voorkeurslanden» Mali, Burkina Faso en Benin maakt
de uitvoer van katoen 50-75 procent van de totale exportinkomsten uit. Franstalig
West-Afrika is de 3e exporteur ter wereld, met een marktaandeel van ongeveer
15 procent.Toch staan de inkomens van de katoenboeren in deze landen momenteel zwaar
onder druk. Afgelopen seizoen lagen de wereldmarktprijzen op het laagste niveau
sinds 30 jaar. Hoge landbouwsubsidies voor niet-competitieve katoenboeren
in de VS en de EU dragen sterk bij aan overvoering van de wereldmarkt, drukken
de prijzen en verdringen de niet-gesubsidieerde producenten. De VS trok afgelopen
seizoen meer dan 4 miljard dollar uit om 30 000 katoenbedrijven te ondersteunen.
Brussel legt jaarlijks 0.9 miljard euro neer voor de katoenteelt op ongeveer
honderdduizend boerenbedrijven in Griekenland en Spanje. Terwijl de EU met
een totale productie van 0.5 miljoen ton nog steeds een netto-importeur van
ruwe katoen is, heeft de VS met behulp van de productie- en uitvoersubsidies
haar aandeel in de wereldexporten opgevoerd tot maar liefst 38 procent van
het totaal.Versnelde afbouw van handelsverstorende katoensubsidies wereldwijd zou
tevens een expliciet onderdeel van de Doha Development Agenda moeten worden.
Een eventueel WTO-panel, volgend op de consultaties die Brazilië in september
heeft aangevraagd over de VS-katoensubsidies, zou met een bindende uitspraak
over schending van de bestaande disciplines druk op de onderhandelingen kunnen
zetten. Nederland zal haar partnerlanden in West-Afrika waar mogelijk ondersteunen
indien zij gebruik willen maken van hun recht om zich aan te sluiten bij een
eventueel WTO-katoenpanel tegen de VS.Groente & Fruit, NotenDe steun voor groente & fruit uit het budget van de Europese Unie
bedraagt € 1,65 miljard per jaar. Daarvan gaat 0,6 miljard naar
verwerkte groenten en fruit en 0,9 miljard naar verse producten. De steun
voor verse groente en fruit is bijna volledig losgekoppeld van productie.
Het gaat om steun voor mensen die stoppen met telen, steun voor producentenorganisaties
(vaak voor kwaliteitsverbeteringsprogramma's) en inkomenssteun aan bananenproducenten.
Deze steun is nauwelijks handelsverstorend. Dit geldt echter niet voor de
verwerkingssteun. Vooral de € 300 miljoen per jaar steun voor de
verwerking van tomaten en de ruim € 200 miljoen voor de verwerking
van citrusvruchten is zeer handelsverstorend. Daarbij komt dat Italië,
dat de meeste verwerkingssteun voor tomaten krijgt ook nog een nationale steun
aan de tomatenkwekers geeft.De grootste schade voor ontwikkelingslanden zit echter niet in de Europese
binnenlandse steun, maar in de hoge en ingewikkelde tarieven voor zowel verse
groenten en fruit als voor verwerkte producten. Europa heeft een systeem van
tarieven, waarbij de hoogte van het tarief stijgt (soms tot meer dan 30%)
in de periode dat Europese groente en fruit op de markt komt. Daarbij hanteert
de EU minimum invoerprijzen, waar het tarief van afhankelijk is. Bovenop dit
ingewikkelde systeem met seizoensafhankelijke tarieven gelden hoge tarieven
voor verwerkte producten.In de zomer van 2003 zal de Commissie met nadere voorstellen komen voor
de groente- en fruitsector. Bij die gelegenheid kan Nederland aandringen
op herzieningen, met een voorkeur voor reducties in de verwerkingssteun.Onder verse groenten en fruit vallen nu ook nog de dopvruchten/noten. De Commissie wil volgens de voorstellen in de
MtR alle bestaande regelingen die de EU nu 100 miljoen per jaar kosten (voornamelijk
rehabilitatie en steun aan telersverenigingen in Spanje op basis van 50% cofinanciering)
voor dopvruchten vervangen door een areaalpremie tot een totaal van 200 miljoen €
per jaar. Nederland heeft zich al eerder uitgesproken tegen verdere steunverlening
aan de dopvruchten/notensector. Introductie van een nieuwe Gemeenschappelijke
Marktordening voor noten is dan ook ongewenst. De areaalpremie leidt tot meer
gedeeltelijk aan productie gekoppelde subsidie, hetgeen exportkansen vermindert
voor producenten in Turkije, Mexico en West-Afrika.2.5 Landbouwonderhandelingen in de WTOIn Genève onderhandelen de WTO-leden over verdere liberalisatie
van de handel in landbouwproducten, in het kader van de in november 2001 afgesproken
«Doha Development Agenda». Op landbouw omvat de agenda drie doelen:
verbetering van markttoegang, vermindering van handelsverstorende interne
steun en vermindering van exportsteun, met als doel uitfasering (zie bijlage
3). Speciale en gedifferentieerde behandeling (SDT) vormt hiervan een integraal
onderdeel. Volgens het onderhandelingsschema zal de voorzitter in december
2002 een eerste voorstel presenteren, gebaseerd op de onderhandelingsvoorstellen
van de WTO-leden tot dan toe. Voor 31 maart 2003 zou er overeenstemming moeten
zijn over de «modaliteiten»: de systematiek en algemene regels
voor de beoogde reducties op de drie hoofdterreinen. Vervolgens hebben de
leden tot de Ministeriele WTO-conferentie op 10–14 september 2003
in het Mexicaanse Cancun om aanbiedingen ten aanzien van markttoegang te presenteren.
Eind maart 2003 en de Cancun-bijeenkomst zijn dus belangrijke deadlines voor
deze fase van de onderhandelingen. De afspraak van Doha is dat er voor 1 januari
2005 een nieuw WTO-landbouwakkoord ligt, als integraal onderdeel van een omvattend
WTO-akkoord.De voortgang in de landbouwonderhandelingen is nog zeer bescheiden en
de algemene verwachting is dat het gezien de terughoudendheid van zowel de
VS als de EU moeilijk zal worden de nabije deadlines te halen1. De komende maanden zijn cruciaal voor het verder vormgeven van de
EU-inzet in de onderhandelingen. Een doorbraak in de landbouwonderhandelingen
is van groot belang voor het welslagen van de Doha-Ronde als geheel.De Europese Commissie onderhandelt in de WTO namens de lidstaten op basis
van het mandaat voor de derde Ministeriële Conferentie van de WTO in
Seattle, dat in oktober 1999 door de Algemene Raad werd vastgesteld en na
Seattle ongewijzigd is overgenomen als basis voor de Doha-onderhandelingen2. In december 2000 heeft de Europese Commissie op basis
hiervan een onderhandelingsvoorstel gedaan in het WTO landbouwcomité3. De Commissie zal in het verlengde van de Mid-term Review
voorstellen van het GLB en de concrete voorstellen die in het afgelopen jaar
in de WTO zijn gedaan, haar onderhandelingspositie nader moeten invullen.In de huidige landbouwonderhandelingen lijkt het politieke gewicht dat
de ontwikkelingslanden in de schaal leggen groter dan tijdens de Uruguay Ronde,
waar hun inbreng uiterst beperkt bleef. Ontwikkelingslanden hebben in Genève
een groot aantal voorstellen gepresenteerd. Dit deden zowel afzonderlijke
ontwikkelingslanden als gelegenheidscoalities van meerdere landen.
Daarnaast treedt een veertiental ontwikkelingslanden in de «Cairns groep»
gecoördineerd op met Australië, Nieuw Zeeland en Canada, de meer
liberale landbouwproducenten onder de industrielanden. De Cairnsgroep is erin
geslaagd om, ondanks bepaalde tegengestelde belangen, gezamenlijk tot vergaande
concrete voorstellen te komen op alle drie onderhandelingsterreinen.De voorstellen van de ontwikkelingslanden richtten zich met name op snelle
uitfasering van exportsubsidies in vier jaar, eliminatie van piektarieven
met minder reductieverplichtingen voor ontwikkelingslanden en omzetting van
alle tarieven in «ad valorem»-tarieven, toekenning van speciale
vrijwaringsmaatregelen aan ontwikkelingslanden en verruiming van bestaande
mogelijkheden voor ontwikkelingslanden tot verlening van binnenlandse steun
aan hun agrarische sector.Nederland heeft steeds bepleit dat integratie van ontwikkelingslanden
in de wereldeconomie een hoofddoel zou worden voor een nieuwe WTO-ronde. Dit
streven is in Doha met de vaststelling van de «Doha Development Agenda»
door alle WTO-leden onderschreven. Het gaat er nu om dit te concretiseren.
Tegen de achtergrond van de algemene opstelling van Nederland in de WTO-onderhandelingen1 en de voorstellen die dit jaar door ontwikkelingslanden
zijn gedaan, kan een aantal specifieke punten worden geïdentificeerd
waarop Nederland ontwikkelingslanden in de komende periode concreet kan ondersteunen.
Deze punten zijn:• Gerichte verbetering van markttoegang voor ontwikkelingslanden• Uitfasering van exportsteun• Additionele reductie van binnenlandse steun die schadelijk is voor
ontwikkelingslanden• Een duidelijk pakket bijzondere en gedifferentieerde behandeling
(SDT)Gerichte verbetering van markttoegang voor ontwikkelingslandenDe vele piektarieven voor landbouwproducten in onder meer de EU, Japan,
de VS en verscheidene midden-inkomenslanden zijn een belangrijk onderhandelingspunt
in de Doha Ronde. In deze fase van onderhandelingen gaat het onder meer over
de vraag hoe reducties vorm zouden moeten krijgen.
Een percentagegewijze verlaging conform het vorige WTO-akkoord2 is een optie. Sommige landen noemen de zogenaamde Zwitserse formule,
waarbij in hogere tarieven veel meer wordt gesneden dan in lagere tarieven.
Dit is ook het principe in het EU-voorstel voor industrieproducten. Vervolgens
is de vraag hoeveel er verminderd wordt en hoe snel. Verschillende landen
hebben bijvoorbeeld voorgesteld om binnen 5 jaar tot een maximum tarief van
25 procent te komen.Nederland stelt zich op het standpunt dat de piektarieven hoe dan ook
substantieel naar beneden moeten, in principe sterker dan de reducties die
in de Uruguay Ronde zijn gerealiseerd. En het snijden in piektarieven op producten
die van bijzonder belang zijn voor de export van ontwikkelingslanden zou hierbij
prioriteit verdienen. In de Uruguay Ronde kwamen de WTO-leden voor ontwikkelde
landen een gemiddelde tariefreductie van 36% overeen, met een minimum van
15% voor afzonderlijke producten. Indien een dergelijke systematiek nu opnieuw
wordt toegepast, zou – met het oog op het ontwikkelingskarakter van
de Doha Ronde – kunnen worden bezien of een formule mogelijk is met
substantieel hogere reducties (bijv. tenminste 2 keer de gemiddelde reductie)
voor producten waarvoor ontwikkelingslanden comparatieve voordelen hebben.Om de complexe bescherming in de landbouw transparanter te maken kan omzetting
van specifieke tarieven in «ad valorem» tarieven (tarieven gebaseerd op de waarde van het product) nader worden bezien. Hetzelfde
geldt voor tarieven die variëren per seizoen of afhankelijk zijn van
de prijs op de binnenlandse markt1. Naast verruiming
van de tariefcontingenten kan ook meer transparantie over de wijze waarop
ontwikkelingslanden gebruik kunnen maken van tariefquota bijdragen aan effectievere
markttoegang.De discipline ten aanzien van speciale vrijwaring verdient aanscherping
als het gaat om producten uit ontwikkelingslanden. Nederland zal steun bepleiten
voor voorstellen om speciale vrijwaring niet of veel minder op export uit
ontwikkelingslanden van toepassing te laten zijn.Naast de piektarieven blijft vermindering van tariefescalatie een belangrijke
kwestie voor ontwikkelingslanden in het kader van de Doha Development Agenda.
Nederland vindt dat de hoogte van de tarieven voor verwerkte producten niet
disproportioneel zou moeten zijn ten opzichte van de toegevoegde waarde.Markttoegang verbeteren is overigens niet alleen een kwestie van OESO-landen
die hun tarieven moeten verlagen en vrijwaringsmaatregelen opschorten. Ook
de middeninkomenslanden dienen hoge tarieven op agrarische producten substantieel
te verlagen, met name voor lage-inkomenslanden en voor elkaar. Uit diverse
studies blijkt dat ontwikkelingslanden sterk gebaat zijn bij grotere markttoegang
tot elkaars markten2. Voorstellen van ontwikkelingslanden
die zouden resulteren in handhaving van eigen protectie waardoor andere ontwikkelingslanden
het marktpotentieel van vergrote onderlinge markttoegang wordt ontzegd, worden
afgewezen.Uitfasering van exportsteunExportsubsidies worden door ontwikkelingslanden aangemerkt als de meest
handelsverstorende handelspraktijk. Hun voorstellen zijn daarbij niet alleen
gericht op exportsubsidies van de EU, maar ook op de uitvoersteun van de Verenigde
Staten in de vorm van gesubsidieerde exportkredieten3,marktverstorende voedselhulp4 en alle
andere verstorende uitvoersubsidies. Het mandaat van Doha spreekt enigszins
voorzichtig over «reductions of, with a view to phasing out, all forms
of export subsidies».Een belangrijke test voor zowel de onderhandelingskracht van als steun
aan ontwikkelingslanden ligt dan ook in de termijn die uiteindelijk zal worden
overeengekomen voor de beoogde uitfasering van alle vormen van handelsverstorende
exportsteun. Nederland zal ervoor pleiten dat dit zijn beslag heeft gekregen
aan het einde van de looptijd van de nieuwe financiële perspectieven
voor de EU dan wel eerder voorzover mogelijk.Om een snelle uitfasering te bevorderen zou aan ontwikkelingslanden het
recht kunnen worden toegekend om compenserende invoerheffingen op te leggen,
zolang er binnen de regels van het nieuwe landbouwakkoord nog steeds dergelijke
exportsteun mag worden verstrekt, ook bij verlenging van de peace clause. Resterende exportrestituties EUIn de loop van de jaren negentig is het aandeel van exportsubsidies in
de landbouwuitgaven van de Gemeenschap verminderd ten gunste van andere vormen
van steun (waarbij het totale steunniveau is gestegen). Vooral de omzetting
van prijssteun in inkomenssteun in de graansector heeft hieraan bijgedragen.
In 2001 lag het aandeel van de exportrestituties op 8 procent van de 42 miljard
aan uitgaven van het garantiefondsvoor de landbouw, verdeeld over de volgende producten (in miljoen euro): Melkproducten (mn melkpoeder):1 106Suiker:1 008 Akkerbouwgewassen (mn granen):259Rund/kalfsvlees:362 Non-annex I (verwerkte producten, zoals suiker- en melkhoudende
koekjes):435 Varkensvlees, kippenvlees & eieren: 115 Groente & Fruit:50 Wijn:22Overige:38 Totaal exportrestituties:3 395 Totaal EOGFL-Garantie:42 083Bron: Europese CommissieAdditionele reductie van binnenlandse steun die schadelijk
is voor ontwikkelingslandenZonder afspraken over flinke beperking van de binnenlandse steun in de
landbouw kan de belofte van de Doha Development Agenda niet worden waargemaakt.
De bulk van deze subsidies wordt verstrekt in de industrielanden1 (zie box). Ontwikkelingslanden kunnen zich dergelijke kostbare steunmaatregelen
niet veroorloven en ondervinden de nadelen van subsidies van dergelijke omvang
door verlies aan productie- en exportpotentieel.In de Uruguay Ronde werd voor handelsverstorende steun een algemene vermindering
van 20% afgesproken2. In de Doha Ronde zullen
verdergaande afspraken moeten worden gemaakt. Daarbij zou speciale aandacht
kunnen worden gegeven aan producten die van bijzonder belang zijn voor de
landbouwexport van ontwikkelingslanden: producten zoals de eerder genoemde
katoen, suiker, rijst, tabak. Voor veel van deze producten ondervinden ontwikkelingslanden
hinder van steun door ontwikkelde landen, waaronder de EU en de VS. Landbouwsteun in de VS vergeleken met de EUDe VS heeft een complex systeem van steun en bescherming voor de landbouw
dat qua extern effect op de productie- en exportmogelijkheden van ontwikkelingslanden
zeker niet onder doet voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van de EU.
Enkele kerngegevens:  VSEU Productiewaarde (farmgate, miljard $, 2000) 190 197 Aantal bedrijven (miljoen)27 Gemiddelde grootte (hectare)20718Geschatte producentensteun (PSE, 2001, miljard $)4993Geschatte totale steun (TSE, 2001, miljard $)95106Landbouwexport naar ontwikkelingslanden (2000, miljard $)2617 Landbouwimport uit ontwikkelingslanden (2000, miljard $)2133Bronnen: «Europese Commisie, What is the US Farm Bill?», Brussel
2002; «Agriculture in OECD Countries: Monitoring and Evaluation 2002»,
OECD, Paris 2002.Zo stelt het IMF in een recente studie van het Amerikaanse landbouwbeleid3 dat de sinds 1996 toegenomen Amerikaanse subsidies voor
maïs, graan, sojabonen en rijst mede hebben bijgedragen aan de prijsdaling voor deze exportproducten op de wereldmarkt in de periode 1997–2001.Vooral
in de katoensector is de VS de grootste en meest schadelijke subsidieverstrekker.
Het gaat daarbij niet alleen om binnenlandse steun, maar ook om handelsverstorende
exportkredieten. Rijst is eveneens een product dat sterk wordt gesubsidieerd
binnen de VS. In het seizoen 2000/01 verstrekte de Amerikaanse overheid 1.5
miljard dollar aan haar rijstboeren voor een rijstoogst die niet veel meer
dan 1 miljard dollar waard was1. Daarbij exporteert
de VS meer dan 40 procent van die gesubsidieerde productie en behoort daarmee
tot de grotere rijstexporteurs, na Thailand, Vietnam en China. Het Amerikaanse
suikerbeleid kost producenten buiten de VS volgens schattingen van de Wereldbank
1.5 miljard dollar per jaar aan inkomsten. De VS-invoer van suiker is sinds
de jaren tachtig gehalveerd2.Afgezien van OESO-leden als de EU en de Verenigde Staten verleent ook
een aantal landen, die zich in WTO-verband ontwikkelingslanden mogen noemen
(zoals China), binnenlandse steun die resulteert in aanzienlijke handelsverstoring.In de besprekingen over binnenlandse steun wordt door sommigen bepleit
dat handelsverstorende «amber box» subsidies gedisaggregeerd (per
product) zouden moeten worden behandeld en reducties dus ook productspecifiek
zijn. Anderen wensen de benadering van de Uruguay Ronde aan te houden, waarbij
verplichtingen worden aangegaan ten aanzien van de totale amber box steun
voor alle producten.Nederland vindt het van groot belang dat in ieder geval additionele reductie-inspanningen
worden geleverd op enkele producten die van bijzonder belang zijn voor ontwikkelingslanden:
suiker, katoen, rijst, tabak en mogelijk andere producten.Naast afspraken over aanzienlijke reducties in de subsidies die in de
amber box vallen, is het van belang om kritisch naar de green box en de blue
box te kijken. De voorwaarden voor het classificeren van subsidies als «niet
handelsverstorend» verdienen verheldering en aanscherping om misbruik
te voorkomen. Indien de blue box gehandhaafd blijft, zou onderwerping daarvan
aan een verlaagbaar plafond gewenst zijn.Een duidelijk pakket bijzondere en gedifferentieerde behandeling
(SDT)De Doha Development Agenda zou volgens het kabinet moeten resulteren in
nadere afspraken over bijzondere en gedifferentieerde behandeling (SDT), waarin
o.a. het bijzondere belang van de landbouw voor ontwikkelingslanden goed tot
uitdrukking komt. In het kader van de «development box» wordt
een aantal concrete voorstellen besproken als mogelijke elementen voor een
pakket «speciale en gedifferentieerde behandeling» dat ontwikkelingslanden
in staat moet stellen om de kansen die multilaterale handelsliberalisatie
biedt, effectief te kunnen benutten en rekening te houden met hun zorgen over
voedselzekerheid (met name ten aanzien van basisvoedselproducten) en de inkomenspositie
van kleine arme boeren. Het gaat hierbij met name om mogelijkheden voor landen
onder een bepaald ontwikkelingsniveau om binnenlandse steun te kunnen verlenen
voor specifieke doeleinden en doelgroepen (zoals gerichte steun aan kleine
arme boeren via gesubsidieerde inputs voor landbouwproductie, investeringen
en interne transportkosten) en om de mogelijkheid van openstelling van het
speciale agrarische vrijwaringsmechanisme uit de WTO-Landbouwovereenkomst
voor ontwikkelingslanden. Deze bijzondere uitzonderingsclausule op de verplichting
tot marktopening is nu namelijk alleen toegankelijk voor landen die tijdens
de Uruguay-ronde overgingen tot tarificatie. Voor de goede orde wordt hierbij vermeld dat de «development box»,
zoals door een aantal ontwikkelingslanden in maart dit jaar in Genève
is gepresenteerd, niet als zodanig op de onderhandelingsagenda staat. Momenteel
wordt eigenlijk alleen nog over SDT gesproken.Nederland en de EU hebben zich constructief opgesteld en bereidheid getoond
om deze voorstellen te bestuderen. De inhoud van de voorgestelde box is nogal
vergaand, met name waar deze neerkomt op permanente vrijstelling voor ontwikkelingslanden
van marktopening. Nederland vindt daarbij dat goed bezien moet worden welke
gerichte maatregelen voor SDT van ontwikkelingslanden effectief zijn en voor
welke landen (met name of dit ook het geval is voor de allerarmste). SDT mag
volgens Nederland niet resulteren in permanente uitzondering van bepaalde
ontwikkelingslanden van de verplichtingen van het WTO-systeem (met name ten
aan zien van markttoegang) omdat daarmee de integratie van ontwikkelingslanden
in het wereldhandelssysteem juist wordt belemmerd. Tegen deze achtergrond
ligt het in de rede om een onderscheid te maken in niveau van ontwikkeling
van ontwikkelingslanden: naarmate ontwikkelingslanden rijker worden, dienen
ze sneller te voldoen aan reguliere WTO-verplichtingen. Juist in de wat rijkere
ontwikkelingslanden met een grote en groeiende binnenmarkt (zoals vele Aziatische
landen) zal de vraag naar landbouwproducten de komende decennia sterk groeien
terwijl tegelijkertijd meer alternatieve werkgelegenheid buiten de landbouw
ontstaat. De mogelijkheid van een permanent beroep op een development box
of SDT door dergelijke landen zou juist deze markten onbereikbaar maken voor
de lage inkomenslanden. Dit is onwenselijk, vooral waar lage inkomenslanden
juist het meest te winnen hebben van meer handel met andere ontwikkelingslanden.
Tegen de achtergrond van deze motivatie beziet Nederland in de landbouwonderhandelingen
SDT ook in de zin van differentiatie en graduatie binnen de groep van ontwikkelingslanden.3. DE INZET VAN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING3.1 InleidingIn het voorafgaande is aangegeven hoe de Nederlandse regering de belangen
van ontwikkelingslanden wil meewegen in de hervorming van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid en hun kansen voor deelname in het internationale handelsverkeer
wil vergroten in het kader van de landbouwonderhandelingen in de WTO. Handel
kan bijdragen tot groei en armoedevermindering en kan een belangrijke katalysator
zijn voor duurzame ontwikkeling. Ontwikkelingslanden die de afgelopen decennia
geïntegreerd zijn in de wereldeconomie door middel van handel en investeringen
laten een hoger groeipercentage zien en minder armoede1.Vergroting van handelskansen leidt echter niet automatisch tot benutting
van die mogelijkheden en tot integratie. Verschillende hervormingsrondes van
het GLB, de GATT/Uruguay ronde, preferenties voor ACS-landen en het EBA-initiatief
hebben (nog) niet geleid tot een evenredige toename van het aandeel van de
MOL's of de Afrikaanse landen in het wereldhandelsverkeer. Weliswaar is het
aandeel van ontwikkelingslanden in de groeiende wereldhandel in landbouwproducten
in de jaren negentig toegenomen van 40 naar 42 procent2, maar de armere ontwikkelingslanden blijven hierbij achter. Vooral
de MOL's hebben grote moeite om gebruik te maken van de geboden kansen. De
nationale beleidsomgeving is vaak niet toegerust om een snelle aanbodsreactie
mogelijk te maken, door gebrek aan marktwerking, infrastructuur, transport,
krediet, eigendomsrechten, etc. Ook ontbreekt het de landen vaak aan handelscapaciteit om de nieuwe mogelijkheden te benutten. Een belangrijk onderdeel vormt
hierbij het gebrek aan capaciteit om aan de gestelde kwaliteits- en voedselveiligheidseisen
te voldoen (zie hoofdstuk 4).Versterking van de agrarische sector in ontwikkelingslanden, in het bijzonder
in de MOL's is alleen al om bovenstaande redenen geboden. Daar komt bij dat
landbouw in de plattelandsgebieden voor 60–80 procent van de bevolking
de belangrijkste bron van inkomen is. Ontwikkeling van de landbouwsector is
dan ook van wezenlijk belang voor armoedebestrijding. Dit is tijdens de WSSD
nadrukkelijk bevestigd, onder meer tegen de achtergrond van het verwezenlijken
van de Millenium Development Goals die gericht zijn op het halveren per 2015
van het aantal mensen dat moet rondkomen van 1 US dollar per dag en van het
aantal mensen dat honger lijdt.De regering heeft in de notitie «Ondernemen tegen
Armoede»1 aangegeven hoe Nederland
wil bijdragen aan «pro-poor growth» in ontwikkelingslanden middels
verbetering van het ondernemersklimaat in het algemeen en een sterke agrarische
sector in het bijzonder. Dit om ontwikke-lingslanden en in het bijzonder de
MOL's in staat te stellen gebruik te maken van de mogelijkheden van verbeterde
markttoegang. Hierbij moet niet alleen gedacht worden aan markttoegang tot
de Europese en wereldmarkt, maar ook tot de lokale en regionale markt. Binnen
deze landen moet het accent niet alleen bij de wat grotere commerciële
boeren komen te liggen – ook de kleinschalige boeren moeten van de geboden
marktkansen kunnen profiteren. De ontwikkeling van agrarisch ketenbeheer en
de bevordering van samenwerking tussen boeren vormen belangrijke onderdelen
van dit beleid. Hoofddoel is verbetering van de mogelijkheden om primaire
en verwerkte landbouwproducten op de markt te brengen, in eigen land, in landen
in de regio en op de markten van ontwikkelde landen. Dit programma moet zijn
gebaseerd op de prioriteiten van het ontvangende land. Bij het vaststellen
van de prioriteiten moet worden ingespeeld op de behoeften van de lokale private
sector en maatschappelijke organisaties. Uitgangspunt is dat landbouwbeleid
en handel deel uitmaken van een breder armoedebeleid zoals geformuleerd in
de Poverty Reduction Stategy Papers (PRSP's).Nederland steunt een reeks van projecten en programma's om het commerciële
potentieel van de landbouwsector in ontwikkelingslanden te vergroten en zal
dit beleid verder versterken.23.2 Bilaterale samenwerkingIn het kader van de bilaterale samenwerking
ondersteunt Nederland op dit moment in 14 van de 22 landen voorkeurslanden
programma's op het gebied van plattelandsontwikkeling of de productieve/private
sector. Het gaat om de landen Bangladesh, Bolivia, Mali, Burkina Faso, India,
Jemen, Macedonië, Nicaragua, Sri Lanka, Tanzania, Oeganda, Vietnam, Zambia
en Egypte. In 2002 werd hiervoor ruim 100 miljoen Euro gealloceerd.Een belangrijk onderdeel van deze programma's is het versterken van de
armslag van rurale producenten en van instituties die dit bevorderen. Het
gaat hierbij vooral om productiviteitsverhoging en het vergroten van bestaanszekerheid,
alsmede om versterking van lokaal bestuur en landbouwkundig onderzoek. In
het kader van deze programma's worden ook activiteiten ondersteund direct
gericht op de bevordering van handel.Zo wordt in Nicaragua in twee sectoren (MKB en landbouw) het nieuwe concurrentieprogramma
van de overheid versterkt. De private sector participeert in dit programma,
dat gecoördineerd wordt door het ministerie van Industrie
en Handel. Het programma is gericht op aantal prioritaire sub-sectoren, waaronder
de koffie- en zuivelsector. In Tanzania, Oeganda en Nicaragua krijgen koffieboeren
met OS-financiering toegang tot marktconforme prijsrisicoverzekeringen, die
onder meer door de Rabobank worden aangeboden. Hierdoor kunnen georganiseerde
boeren een afzetprijs voor een aantal maanden vastzetten, waardoor ze makkelijker
financiering kunnen krijgen. In Benin en Mali zijn Nederland en Frankrijk
nauw betrokken bij de hervormingen in de katoensector. Verder steunt Nederland
onderzoek waarmee de West-Afrikaanse landen van «munitie» worden
voorzien in het kader van de discussies en onderhandelingen over handelsverstorende
katoensubsidies. In Midden-Amerika bevordert Nederland «fair trade»
via supermarkten, zoals Ahold. Met OS-financiering worden supermarkten gestimuleerd
tot de invoering van private gedragscodes (zoals Utz Kapeh), waardoor koffieboeren
op contract rechtstreeks tegen een betere prijs kunnen verkopen aan supermarkten
en tevens voorfinanciering ontvangen.De totale Nederlandse OS-inzet voor economische ontwikkeling – de
drijvende kracht voor nationale, regionale en internationale handel –
is vele malen groter dan aangegeven in de sectorallocaties in de voorkeurslanden.
In 2000 heeft Nederland in totaal 1.1 miljard Euro ingezet voor pro-poor economische
groei in ontwikkelingslanden.Een bescheiden deel van de middelen voor economische ontwikkeling wordt
besteed aan de voor handelsbevordering specifieke component marktwerking en
markttoegang. Het voornemen is om, voortbouwend op het Actieplan in het kader
van Ondernemen tegen Armoede, de Nederlandse inzet te intensiveren op de volgende
elementen: integratie van ontwikkelingslanden in de wereldeconomie, rechtvaardiger
verdeling van de opbrengsten in agrarische grondstofketens en het versterken
van instituties in voorkeurslanden die marktwerking bevorderen en flankerend
marktbeleid implementeren.Als onderdeel van de Internationale Strategie van het Actieprogramma Duurzame
Ontwikkeling is afgesproken dat in de bilaterale samenwerking explicieter
aandacht zal worden gegeven aan de duurzame ontwikkeling van de landbouwsector
en aan productiviteitsverhoging. De voorgenomen activiteiten moeten leiden
tot versterking van de positie van boeren en boerinnen en hun participatie
in zowel het nationale landbouwbeleid als in het internationale handelsverkeer.
Daarbij zal onder meer gebruik worden gemaakt van terzake deskundige multilaterale
en niet-gouvernementele organisaties. De nationale strategieën voor armoedebestrijding
en duurzame ontwikkeling, zoals de PRSPs, blijven het kader waarin deze activiteiten
moeten passen.Ter versterking van haar inzet op dit terrein wil Nederland in de beleidsdialoog
over PRSP's meer aandacht vragen voor de ontwikkeling van de landbouwsector
in het algemeen en voor versterking van de handelscapaciteit en voedselzekerheid
in het bijzonder. Hoofddoel is verbetering van de mogelijkheden om primaire
en verwerkte producten op de markt te brengen, in eigen land, in landen in
de regio en op de markten van ontwikkelde landen. De Nederlandse regering
zal in de bilaterale samenwerking steun verlenen aan programma's gericht op
versterking van agrarisch ketenbeheer, samenwerking tussen boeren, onderzoek
en voorlichtingsactiviteiten en landbouwmethoden die op verstandige en efficiënte
wijze gebruik maken van natuurlijke hulpbronnen (met name water en biodiversiteit).
Het accent zal hierbij liggen op het ondersteunen van vooruitstrevende initiatieven
van koplopers, in het bijzonder via onderzoek, uitwisseling van informatie
over «best practices» (inclusief voorlichting) en scholing. Waar
ontwikkelingslanden behoefte hebben aan technische assistentie,
zal worden bezien hoe Nederlandse expertise daarbij een rol kan spelen.Bilateraal wordt ook meer ingezet op opbouw van capaciteit om aan de toenemende
producteisen te voldoen en knelpunten in het ketenbeheer op te lossen (zie
met name hoofdstuk 4). Het Centrum voor de Bevordering van Import uit Ontwikkelingslanden
(CBI) heeft een belangrijke rol in het helpen van exporteurs in ontwikkelingslanden
bij het aanboren van afzetmarkten, door onder meer marktinformatie te verstrekken,
exporten te promoten, trainingen te verzorgen, importerende en exporterende
bedrijven bij elkaar te brengen.Regionale markten zijn sterk in ontwikkeling en de politiek-bestuurlijke
samenwerking op regionaal niveau wordt intensiever. Regionaal is sprake van
relatief grote overeenkomsten in landbouwkundig, fysisch-geografisch en klimatologisch
opzicht. Als gevolg hiervan groeit in veel regio's de samenwerking gericht
op handelsbevordering en duurzame landbouw. Ontwikkelingslanden blijven echter
ook op regionaal niveau sterk achter bij met name de EU en de NAFTA. Dit versterkt
de in deze notitie aangegeven ongelijkheid tussen ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden.
De regering zal daarom, met name in EU-verband, initiatieven van ontwikkelingslanden
ondersteunen die regionale handel en samenwerking op het vlak van duurzame
landbouw bevorderen. Prioriteit gaat uit naar Afrika (NEPAD en SADC).3.3 Multilaterale samenwerkingOok in de multilaterale samenwerking wordt
op vele manieren de landbouwsector van ontwikkelingslanden versterkt en ondersteuning
geboden bij het verwerven van een sterkere positie op de wereldmarkt. Naast
aandacht voor verhoging van de productiecapaciteit en verbetering van marktwerking
zijn instituties en regelgeving in ontwikkelingslanden nodig om WTO-regels
en verdragen uit te voeren en moet onderhandelingscapaciteit worden opgebouwd.
Vanwege deze veelheid aan doelstellingen bij de ontwikkeling van handel is
Nederland een groot voorstander van samenwerking tussen bilaterale en multilaterale
donoren. Bovendien is essentieel dat de handelsgerelateerde technische assistentie
(TA) niet uit losse projectjes bestaat, maar is ingepast in een samenhangend
programma.Nederland levert vanuit deze benadering een actieve bijdrage aan het Integrated
Framework for Trade-related Technical Assistance (IF), dat zich richt op de
MOL's. De multilaterale organisaties die in het IF samenwerken en het ontvangende
land stellen een programma voor handels-TA op, dat wordt ingepast in het PRSP
en vervolgens aan de donoren wordt voorgelegd ter financiering. Sectoranalyses
maken hier een belangrijk deel van uit. Zo werd voor Cambodja een uitgebreide
analyse van de rijstsector en andere potentiële exportsectoren gemaakt.
Daar kwamen programma's uit op het terrein van transport, versterking van
producentenorganisaties, verbetering van de douane, en dergelijke. Op aandringen
van Nederland wordt bij de studies in het kader van het IF expliciet aandacht
besteed aan de effecten van de voorgestelde handelsmaatregelen op de armen.
Ook in de toekomst zal Nederland een actieve bijdrage blijven leveren, onder
meer door als «lead donor» op te treden in de coördinatie
in landen waar het IF is afgerond.Het Joint Integrated Technical Assistance Programme (JITAP), een ander
multilateraal programma dat door Nederland wordt gesteund, richt zich onder
meer op de versterking van exportorganisaties en analyse van exportsectoren
en marktverkenningen. Daarnaast wordt er samen met onder andere
de Wereldbank gewerkt aan de ontwikkeling van een prijsrisico instrument voor
landbouwgrondstoffen, die boeren in ontwikkelingslanden bescherming kan bieden
biedt tegen sterke prijsfluctuaties.Via het BNPP (Bank Netherlands Partnership Programme) zet Nederland gericht
geld in om de landbouwsector en plattelandsontwikkeling binnen het beleid
van de Wereldbank op de agenda te houden. Zo heeft Nederland bijgedragen aan
studies die ten grondslag liggen aan de huidige Rural Development Strategy
van de Wereldbank en middels een actieve beleidsdialoog hierop invloed uitgeoefend.
Daarnaast steunt Nederland via het FNPP (FAO Netherlands Partnership Programme)
de FAO en draagt actief bij aan het beleid van deze organisatie.In het kader van de multilaterale inzet zal de regering in de partnerships
met organisaties zoals de Wereldbank, FAO, IFAD en WFP nadrukkelijk activiteiten
opnemen, die gericht zijn op het intensiveren van publieke en private investeringen
in duurzame landbouw en rurale ontwikkeling. Nederland zal daarbij prioriteit
geven aan de hiervoor genoemde programma's inzake ketenbeheer, onderzoek en
voorlichting, natuurlijke hulpbronnen en samenwerking tussen boeren.In het kader van de WSSD follow-up is de multilaterale inspanning versterkt
door deelname aan en steun voor het partnership LAND (Land Alliances for National
Development) onder leiding van IFAD en mogelijk het SARD-initiatief (Sustainable
Agriculture and Rural Development), gecoördineerd door de FAO.Op Europees niveau zijn de recente mededelingen van de Europese Commissie
over «Handel en Ontwikkeling» en «Plattelandsontwikkeling
in Ontwikkelingslanden»1 belangrijke ijkpunten
voor de Nederlandse inzet. Deze mededelingen bevatten een reeks van suggesties
en actiepunten op het gebied van de agrarische sector. Nederland zal toezien
op een actiegerichte en samenhangende uitvoering hiervan. Capaciteits- en
institutionele opbouw spelen hierbij een belangrijke rol. De onderhandelingen
over de Economic Partnership Agreements in het kader van de Cotonou Overeenkomst
zijn hierbij van belang, wanneer de ontvangende landen de bevordering van
duurzame landbouw en plattelandsontwikkeling in de uitvoering van deze akkoorden
via de National Indicative Programmes (NIP's) ter
hand nemen. Deze overeenkomst kan ook een rol spelen in de stimulering van
het onderlinge handelsverkeer tussen ontwikkelingslanden door het opheffen
van allerlei soorten handelsbelemmeringen tussen deze landen. Binnen de Cotonou-overeenkomst
worden fondsen ingezet voor regionale ontwikkeling en samenwerking die dit
bevorderen.4. PRODUCTNORMEN EN MARKTTOEGANG4.1 InleidingOntwikkelde landen zijn zich in de afgelopen jaren meer rekenschap gaan
geven van zogenaamde «consumer concerns». Consumenten in dat deel
van de wereld willen dat er bij de productie van landbouwproducten en voedingsmiddelen
rekening wordt gehouden met overwegingen van bescherming van natuur, milieu
en dierenwelzijn maar bovenal dat voedsel veilig is. Met name het garanderen
van voedselveiligheid wordt als een belangrijke overheidstaak gezien. In het
bijzonder de EU is in het vervolg op een aantal crises op het gebied van voedselveiligheid
(BSE, dioxine in diervoedergrondstoffen voor pluimvee) overgegaan tot strengere
normen op het gebied van voedselveiligheid Ook in het kader van internationale
standaardorganisaties op het terrein van Sanitary and Phytosanitary
(SPS)-maatregelen streeft de EU naar aanscherping van de internationale standaarden
en het meer rekening houden met het voorzorgsbeginsel bij de vaststelling
van beschermingsniveaus. Strengere (vrijwillige) standaarden en (verplichte)
normen kunnen echter feitelijk gaan werken als non-tarifaire barrières.Maatregelen op SPS-gebied, milieu-eisen en technische voorschriften t.a.v.
etikettering spelen een steeds grotere rol op internationale (voedsel-)markten.
Deze voorschriften nemen de vorm aan van vrijwillige productstandaarden op
nationaal, regionaal of internationaal niveau, verplichte technische en SPS-voorschriften
van regulerende overheidsinstanties en steeds vaker nog verdergaande kwaliteitseisen
van de private sector verenigd in inkooporganisaties en in het kader van integraal
ketenbeheer. Dit kan betrekking hebben op zogenaamde productieen proceseisen
(PPM's) tijdens het productieproces die van belang zijn voor de veiligheid
van het eindproduct (bijv. de kwaliteit van slachthuizen). Bij vrijwillige
etikettering is soms ook sprake van proceseisen die niet in de kenmerken van
het product zelf terug te vinden (bijv. t.a.v. dierenwelzijn).Ontwikkelingslanden hebben problemen om aan de steeds scherpere eisen
te voldoen en hun exporteurs lopen het risico markten te verliezen. Dit moet
worden afgezet tegen het belang van de agrarische sector en de export van
producten van agrarische oorsprong voor de economische ontwikkeling van ontwikkelingslanden.
Ongeveer 40 procent van de export van Afrikaanse landen is van agrarische
oorsprong. De agrarische sector heeft een aandeel van 35 procent in het BNP
van Afrika. Binnen het totaal van agrarische exporten is het aandeel van (half-)verwerkte
producten en daarmee van toegevoegde waarde in het laatste decennium aanmerkelijk
toegenomen. Juist op het terrein van de (half-)verwerkte producten bestaan
de meeste SPS-eisen, al hebben deze niet in gelijke mate betrekking op alle
producten (er zijn meer eisen voor producten van dierlijke oorsprong en visproducten
dan voor plantaardige grondstoffen).4.2 Het internationale raamwerk: het SPS-en TBT-verdragHet Sanitary and Phyto-Sanitary (SPS)- en het Technical Barriers to Trade
(TBT)-verdrag in de WTO vormen het bindende internationale raamwerk voor overheidsbeleid
op deze terreinen. Doelen van het SPS-verdrag zijn de bescherming van de menselijke,
dierlijke en plantgezondheid in alle WTO-leden en het voorkomen van protectionisme
als gevolg van willekeurige en ongerechtvaardigde nationale SPS-maatregelen.
Het TBT-verdrag heeft vooral betrekking op technische standaarden en normen
voor industrieproducten. Het verdrag is in dit verband echter relevant voor
regelgeving m.b.t. etikettering van producten. Het SPS-verdrag gaat een stap
verder dan het TBT-verdrag omdat het WTO-leden verplicht tot een wetenschappelijke
onderbouwing van een SPS-maatregel die verder gaat dan de internationale standaaard.
Dit is ongeacht of nationale producenten of exporteurs uit derde landen op
dezelfde manier behandeld worden.Het SPS-verdrag stimuleert WTO-leden te komen tot internationale harmonisatie
op SPS-terrein ter bevordering van de internationale handel. Verplichte nationale
SPS-maatregelen moeten derhalve worden gebaseerd op internationale standaarden
die ontwikkeld worden in de drie meest relevante internationale standaardorganen.
Voor voedselveiligheid is dat de Codex Alimentarius onder de vleugels van
FAO en WHO; voor diergezondheid is dat het Office Internationale des Epizootiés
(OIE) en voor plantgezondheid de International Plant Protection Convention
(IPPC). Een en ander laat onverlet dat WTO-leden hogere beschermingsniveaus
dan de internationale standaard mogen kiezen en verdergaande nationale SPS- maatregelen mogen treffen om de menselijke, dierlijke en plantgezondheid
op hun grondgebied en hun milieu te beschermen. Voorwaarde is echter dat deze
SPS-maatregelen wetenschappelijk onderbouwd moeten zijn. Ze moeten ook vooraf
genotificeerd worden aan de WTO opdat exporterende landen commentaar kunnen
leveren en ze eventueel in het SPS-comité kunnen bespreken. Naast de
wetenschappelijke risico-analyse als basis voor de SPS-maatregel dient ook
het proces van risicoafweging aan bepaalde voorwaarden (noodzakelijkheid,
consistentie in beschermingsniveaus, etc.) te voldoen. In geval onvoldoende
wetenschappelijk bewijs aanwezig is, kunnen lidstaten onder bepaalde voorwaarden
op basis van relevante informatie tijdelijk een beroep doen op het voorzorgsbeginsel
om een SPS-maatregel te treffen.Het SPS-verdrag biedt verder een basis voor het sluiten van equivalentie-overeenkomsten
tussen WTO-leden om bij het ontbreken van een internationale standaard tot
wederzijdse erkenning van elkaars normen en conformiteitsbeoordelingen te
komen. Met ontwikkelingslanden zijn deze tot heden nauwelijks gesloten. Ook
bevat het de SPS-verdrag bepalingen over het verschaffen van technische assistentie
aan ontwikkelingslanden om te kunnen voldoen aan SPS-maatregelen alsmede een
regime voor «special and differential treatment» van ontwikkelingslanden.
Er bestaat echter geen verplichting tot het geven van technische assistentie.4.3 Problemen van ontwikkelingslanden met markttoegang
en het SPS- en TBT-verdragNaar verwachting zullen eisen op het gebied van voedselveiligheid, milieu-
en gezondheid in frequentie en intensiteit gaan toenemen in ontwikkelde landen.
Dit geldt ook in productsectoren die een dynamische bron voor economische
groei in ontwikkelingslanden kunnen vormen. Dergelijke eisen worden steeds
strenger, deels als gevolg van groeiend wetenschappelijk bewijs dat bepaalde
materialen of substanties schadelijke effecten hebben voor gezondheid en milieu
en deels als gevolg van consumentenvoorkeuren. Ook leidt de ontwikkeling van
betere testapparatuur soms tot strengere normen. Terwijl de ontwikkeling van
strengere productnormen en standaarden in beginsel gebaseerd is op reële
milieu- en gezondheidszorgen bestaat er niettemin een gevaar dat in de opzet
en bij de toepassing ervan niet beoogde discriminatoire en protectionistische
effecten kunnen optreden, met name voor exporten uit ontwikkelingslanden.
Vele ontwikkelingslanden vrezen op permanente achterstand te worden gezet,
vooral als gevolg van over elkaar buitelende strengere eisen ten gevolge van
een permanente evolutie in technologie en consumentenvoorkeuren.De grote variatie in normen en standaarden en conformiteitsbeoordelingen
tussen landen en de beperkte mogelijkheden tot wederzijde erkenning maken
het nog moeilijker en kostbaarder voor exporteurs uit ontwikkelingslanden
om eraan te voldoen, tot het punt dat deze markten niet meer kunnen worden
betreden. Dit risico geldt zeker voor MKB-exporteurs en wanneer de naleving
van de vrijwillige hogere standaard dan de verplichte norm geen prijspremie
oplevert om de dure investeringen te financieren. Het internationaal opererende
voedingsmiddelenbedrijfsleven en grote inkopers stellen steeds strengere eisen
aan voedingsmiddelen in alle stadia van de aanbodketen van productie, verwerking
en distributie. Eisen die veelal het niveau van internationaal overeengekomen
standaarden en van nationale SPS-maatregelen te boven gaan. Die eisen worden
gesteld aan aanbieders uit ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden. Aanbieders
uit de laatste groep, in het bijzonder de al of niet samenwerkende kleine
producenten en kleinere bedrijven, hebben nog meer problemen hieraan te voldoen.
Aanbieders hebben ook weinig invloed op deze eisen. Overigens
kunnen integrale aanbodketens die beheerst worden door multinationale ondernemingen
ook kansen verschaffen voor nieuwe exportmarkten en vormen van samenwerking
met ondernemingen in ontwikkelingslanden.Overigens kunnen hogere milieustandaarden en/of -voorkeuren soms ook positief
uitpakken. Verschillende ontwikkelingslanden blijken interessante niche markten
voor bepaalde milieuvriendelijke of biodiversiteitsproducten die de voorkeur
verdienen van consumenten, te kunnen aanboren. Daarbij kan soms gebruik gemaakt
worden van preferentiële handelsregelingen of internationale programma's
(zie paragraaf 3.4). Wederzijdse erkenning van biologische keurmerken
is daarbij van groot belang maar verloopt tot heden moeizaam voor keurmerken
van buiten de EU.Ontwikkelingslanden worden op nationaal niveau geconfronteerd met een
veelheid aan institutionele en infrastructurele beperkingen om aan strengere
gezondheids- en milieuvoorschriften in ontwikkelde landen te kunnen voldoen.
Dit betreft onder meer het gebrek aan internationaal erkende testlaboratoria,
beperkte regelgevende capaciteit, technische vaardigheden en geschoold personeel,
gebrek aan infrastructurele investeringen zoals koelfaciliteiten, onvoldoende
bewustzijn bij lokale producenten en slechte informatieverspreiding over relevante
standaardontwikkeling in exportmarkten.Vele ontwikkelingslanden hebben ook problemen om volwaardig deel te nemen
aan internationale standaardisatie-activiteiten waardoor hun belangen te weinig
aandacht krijgen in het internationale harmonisatieproces. Dit geldt ook bij
de toepassing en naleving van het SPS-verdrag. Men heeft moeilijkheden met
het bijwonen van vergaderingen van het SPS-comité van de WTO en internationale
standaardisatieorganisaties en het leveren van een effectieve bijdrage. Voorts
hebben vele ontwikkelingslanden problemen met de wijze waarop het SPS-verdrag
in de praktijk wordt nageleefd. Ontwikkelde landen wegen vaak onvoldoende
de belangen van ontwikkelingslanden bij het opstellen van verdergaande nationale
SPS-maatregelen. Ontwikkelingslanden hebben onvoldoende zicht op de gevolgen
van vergaande nationale SPS-maatregelen van ontwikkelde landen. Het ontbreekt
hen aan capaciteit om de wetenschappelijke rechtvaardiging van dergelijke
maatregelen te kunnen beoordelen. Ook zijn er vaak geen of onvoldoende mogelijkheden
om aan te tonen dat hun SPS-maatregelen c.q. conformiteitsbeoordelingen equivalent
zijn aan de normen en testprocedures van ontwikkelde landen. Ontwikkelingslanden
krijgen vervolgens te weinig tijd om hun productieprocessen aan te passen
aan SPS-maatregelen in hun exportmarkten. Ontwikkelde landen zijn niet vaak
geneigd om in bilaterale onderhandelingen met ontwikkelingslanden tot equivalentie-overeenkomsten
te komen. Het geven van adequate technische assistentie aan ontwikkelingslanden
blijft achter.Samenvattend, ontwikkelingslanden hebben in de praktijk beperkte invloed
op de totstandkoming van internationale standaarden: ze zijn «standard
takers» en geen standard setters«. Vele ontwikkelde landen hebben
de neiging met hun nationale SPS-maatregelen verder te gaan dan de internationale
standaarden. Bovendien missen vele ontwikkelingslanden vaak de binnenlandse
capaciteit om aan de gestelde eisen te kunnen voldoen. Dit alles maakt het
voor ontwikkelingslanden steeds moeilijker om de lucratievere markten van
ontwikkelde landen te betreden. Bestaande mogelijkheden in het kader van tariefcontingenten
en anderszins kunnen dan ook om die reden soms niet worden gebruikt. Volgens
onderzoek van de Wereldbank zou Afrika per jaar 1 miljard US dollar meer aan
noten, gedroogde vruchten en andere landbouwproducten kunnen
exporteren wanneer Afrikaanse landen slechts de bestaande Codex-standaarden
zouden hoeven implementeren. In ander onderzoek van de Wereldbank is becijferd,
dat wanneer de internationaal overeengekomen standaarden voor residuen van
gewasbeschermingsmiddelen op bananen zouden worden gevolgd in plaats van de
scherpere normen die ontwikkelde landen vaak hebben ingesteld Afrikaanse bananenexporten
per jaar zouden kunnen stijgen met ruim 400 miljoen US dollar.4.4 Activiteiten in internationaal verbandVerschillende internationale organisaties en instellingen hebben op deze
problematiek gereageerd door activiteiten te starten op het gebied van capaciteits-
en institutionele ontwikkeling in ontwikkelingslanden. In het kader van de
lopende implementatie onderhandelingen in de WTO worden momenteel concrete
voorstellen van ontwikkelingslanden besproken. Deze betreffen o.a. mogelijke
langere overgangsperiodes voor ontwikkelingslanden om aan hogere SPS-normen
dan de internationale standaard in ontwikkelde landen te voldoen en «tailor
made» technische assistentie om nationale productieprocessen aan te
passen. De WTO heeft voorts in samenwerking met de Wereldbank de «Standards
and Trade Development Facility» gelanceerd. Beide instellingen hopen
hiermee een extra impuls te geven aan gecoördineerde technische assistentie
aan ontwikkelingslanden in het bijzonder op SPS-gebied. Beide organisaties
hopen dat andere internationale organisaties, zoals FAO, WHO, Codex Alimentarius,
OIE, IPPC, UNCTAD en OESO, maar ook bilaterale donoren deze faciliteit zullen
gebruiken om beter samen te werken en op dit terrein concrete resultaten te
bereiken. Dit initiatief is voortgevloeid uit een gezamenlijke oproep van
de WTO, FAO, WHO, OIE, IPPC en de Wereldbank en marge van de ministeriële
WTO-conferentie in Doha (november 2001) om de coördinatie van de activiteiten
van deze organisaties op het gebied van technische assistentie te versterken.De Food and Agricultural Organisation van de Verenigde Naties (FAO) start
een «FAO Programme on Capacity Building in Food Safety» dat aansluit
bij bovengenoemd WTO/WB-initiatief. Het programma richt zich op het versterken
van de capaciteit van ontwikkelingslanden op het gebied van voedselveiligheid
met als doel het vergroten van hun exporten naar ontwikkelde landen. De WHO
heeft een voorstel geformuleerd voor een «trustfund» om de inbreng
van ontwikkelingslanden in de Codex Alimentarius te vergroten. De Codex zal
dit voorstel in 2003 behandelen. De andere internationale standaardorganisaties
op SPS-gebied – de OIE en IPPC – zouden vergelijkbare initiatieven
kunnen ontplooien.In het kader van de WTO-rechtswinkel is een «Technical Expertise
Trust Fund operationeel geworden die ontwikkelingslanden ondersteunt om TBT-
en SPS-maatregelen van andere WTO-leden op hun WTO-conformiteit te kunnen
beoordelen, zo nodig in het kader van een WTO-geschil. Nederland heeft daarvoor
een bijdrage van 250 000 Zwitserse frank beschikbaar gesteld.Ook in de recente Mededeling van de Commissie inzake handel en ontwikkeling
worden maatregelen aangekondigd om handelsgerelateerde technische assistentie
gerichter beschikbaar te stellen alsmede de coördinatie en beleidscoherentie
in EU-kader te vergroten, dit in de samenwerking met internationale organisaties.
Een concrete invulling van dit streven geeft de Commissie in haar recente
voorstel voor een EU «helpdesk». Bedoeling is dat exporteurs uit
ontwikkelingslanden daar terecht kunnen voor informatie over voorschriften
en regelgeving in de EU en doorverwezen kunnen worden naar de juiste autoriteiten
bij klachten, met name op het gebied van product- en voedselveiligheideisen. Wat betreft de bevordering van nieuwe exportkansen kan worden verwezen
naar de oproep van WSSD om vrijwillige, WTO-conforme en marktgerichte initiatieven
te ondersteunen die nationale en internationale markten creëren of vergroten
voor milieuvriendelijke producten en diensten, inclusief fair trade en biologische
landbouw producten. In dat verband kunnen 2 concrete WSSD-partnership initiatieven
worden genoemd, t.w. het eerder genoemde UNCTAD Biotrade Programma en het
Sustainable Trade and Innovation Centre (STIC). Dit laatste initiatief wil
producenten in ontwikkelingslanden laten profiteren van de groeiende «druk»
om milieu en sociale factoren in hun exportstrategie op te nemen. In plaats
van volgers zouden ze initiatiefnemers moeten worden wanneer het gaat om duurzame
handel. Het betreft een netwerkorganisatie met regionale centra in opbouw.
Een consortium bestaande uit de Commonwealth Science Council, the European
Partners for the Environment en het Koninklijk Instituut voor de Tropen coördineert
de activiteiten binnen het STIC/Europa.4.5 Nederlandse inzetHet internationale en EU-kader zijn bepalend voor de Nederlandse inzet
bij de aanpak van non-tarifaire handelsbelemmeringen teneinde de markttoegang
voor ontwikkelingslanden in ontwikkelde landen en de EU i.h.b. te bevorderen.Nederland zal zich in de genoemde gremia langs twee sporen inzetten:1. Het proces van internationale standaardontwikkeling en de SPS-normstelling
op EU-niveau: ontwikkelde landen, de EU voorop, en internationale standaardorganisaties
dienen meer rekening te houden met de mogelijke effecten op de exportkansen
van ontwikkelingslanden, de noodzakelijkheid van hun SPS-maatregelen en de
mogelijkheid van langere overgangsperiodes voor ontwikkelingslanden indien
het noodzakelijke beschermingsniveau daartoe ruimte biedt;2. Het verlenen van adequate technische assistentie aan (exporteurs in)
en steun bij capaciteits- en institutionele opbouw in ontwikkelingslanden
om te kunnen voldoen aan internationaal overeengekomen standaarden en (deels
daarop gebaseerde maar ook deels autonoom vastgestelde) hogere SPS-normen
in de EU. Verder zal bezien worden in hoeverre kan worden ingespeeld op de
steeds hogere standaarden die private marktpartijen opleggen aan hun leveranciers
uit ontwikkelingslanden.Daarnaast zal Nederland zich inzetten om de handel in milieuvriendelijke
producten uit ontwikkelingslanden te stimuleren. Daarbij kan worden gedacht
aan de verlaging van tarieven voor dergelijke producten in het kader van de
WTO-onderhandelingen inzake markttoegang en preferentiële handelsarrangementen
zoals het APS en ondersteunende programma's zoals het UNCTAD Biotrade Initiative
en het Sustainable Trade and Innovation Centre (STIC).In het proces van internationale standaardontwikkeling en daarop gebaseerde
SPS-normstelling in de EU kunnen de volgende (praktische) verbeteringen worden
aangebracht:• Het bevorderen van een doeltreffende deelname van ontwikkelingslanden
aan de activiteiten van de drie meest relevante internationale standaardorganisaties
op SPS-gebied;• Het meewegen van de effecten op ontwikkelingslanden bij de vaststelling
van de beschermingsniveaus in de internationale standaardontwikkeling en het
kritisch beoordelen van EU-voorstellen voor SPS-normen die verder gaan dan
de internationale standaard op de proportionaliteit tussen het
hogere beschermingsniveau en de gevolgen voor exporten uit ontwikkelingslanden;• Langere overgangsperiodes voor ontwikkelingslanden, indien het
noodzakelijke beschermingsniveau daartoe ruimte biedt, zodat zij de tijd krijgen
om bij overeenstemming over internationale standaarden en daarop gebaseerde
SPS-maatregelen tot daadwerkelijke aanpassing van hun productieprocessen over
te gaan;• Het bevorderen van transparantie en tijdige consultaties tussen
importerende en exporterende landen c.q. het betreffende bedrijfsleven bij
de ontwikkeling door het bedrijfsleven van marktstandaarden voor bepaalde
nationale en regionale markten;• Vergroting van de transparantie in de wetenschappelijke onderbouwing
van verdergaande nationale SPS-maatregelen zodat beoordeling ervan gemakkelijker
wordt;• Het bevorderen van een effectiever internationaal raamwerk t.b.v.
bilaterale wederzijdse erkenningsafspraken van SPS-normen, conformiteitsbeoordelingen
en keurmerken.Nederland zal bovenstaande elementen incorporeren in de inzet bij de SPS-besprekingen
in WTO-kader en de evaluatie van de Codex Alimentarius, die in 2003 zal worden
afgerond. Voorts zal Nederland de besprekingen in EU-kader over het voorgenomen
lidmaatschap van de EU van de Codex Alimentarius (waarover in 2003 in Codex-kader
zou moeten worden besloten) aangrijpen om de bewustwording in EU-kader van
de belangen van ontwikkelingslanden in dit soort organisaties te bevorderen.Ook zal de EU zelf bij het opstellen van verdergaande SPS-maatregelen
meer rekening moeten gaan houden met de gevolgen voor de markttoegang van
ontwikkelingslanden. In dat opzicht richt Nederland met name de aandacht op
de discussie over de vaststelling van MRL's («maximum residue limits»)
in het kader van de sanering van bestaande werkzame stoffen voor gewasbeschermingsmiddelen
in 2003. Met het oog op dit alles zal Nederland in EU-verband aandringen op
preventieve activiteiten zoals een toets inzake markttoegang bij de ontwikkeling
van EU-regelgeving en -normstelling. Elk EU-voorstel op dit terrein zal de
resultaten van deze toets moeten bevatten waardoor de gevolgen voor de markttoegang
van ontwikkelingslanden een regulier bespreekpunt in de relevante EU-gremia
worden. Daarbij is de vraag aan de orde of de voorgestelde maatregelen en
normen op een zodanig niveau kunnen worden vastgesteld dat zij zonder concessies
te doen aan de voedselveiligheid, gezondheid en milieu een zo gering mogelijk
handelsbelemmerend effect hebben op ontwikkelingslanden. De beschikbaarheid
van steeds meer wetenschappelijke gegevens, meer verfijnde testapparatuur
en verbeterde methoden om tot risicoanalyse te komen moeten niet automatisch
tot een scherpere risicoafweging en nultoleranties leiden.Nederland richt zich wat betreft technische assistentie en capaciteits-
en institutionele opbouw ter vergroting van markttoegang in beginsel op de
relevante multilaterale organisaties, aangezien internationale standaarden
in internationaal verband tot stand komen. De inzet van technische assistentie
in het kader van de beschikbare faciliteiten van multilaterale organisaties
zal actief worden bevorderd. Samenwerking en coördinatie tussen relevante
internationale organisaties is daarbij van groot belang. Het WTO- en Wereldbank-initiatief
is een stap in de goede richting. Ook op dit terrein is afstemming met bilaterale
donoren belangrijk.Aangezien SPS-maatregelen in de vorm van productnormen in EU-verband worden
vastgesteld, zal eveneens in EU-kader worden aangedrongen op de inzet van
technische assistentie ter bevordering van de toegang tot de EU-markt. EU-activiteiten
op dit terrein zijn thans relatief spaarzaam en onvoldoende gecoördineerd.
Beschikbare EU-middelen op dit gebied worden nauwelijks uitgeput. Het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid
van de EU kent zes speerpunten, waaronder duurzame plattelandsontwikkeling,
voedselzekerheid en capaciteits- en institutionele ontwikkeling. Er zijn dus
voldoende aangrijpingspunten om de EU aan te zetten tot meer activiteiten
op dit terrein in het kader van de Nationale Indicatieve Programma's en van
de ACS-landen en daarbij aansluiting te zoeken bij het beleidskader van de
poverty reduction strategy (PRSP) en de NSDO's (nationale strategieën
voor duurzame ontwikkeling) van de ontvangende landen zelf. Technische assistentie
en capaciteitsopbouw moeten een structureel onderdeel gaan vormen van EU-programma's
voor ontwikkelingslanden.Tevens zou de EU in de visie van Nederland automatisch over moeten gaan
tot het verlenen van gepaste technische assistentie bij vaststelling van EU-productnormen
die uitgaan boven relevante internationaal overeengekomen standaarden. Bij
de Commissie en andere lidstaten zal worden aangedrongen op het realiseren
van dergelijke voornemens. Nederland zal een aantal concrete voorbeeldprojecten
opzetten om het nodige draagvlak bij de Europese Commissie en andere lidstaten
te verwerven. Zo gaan in het voorjaar van 2003 Zambia, Nederland en Noorwegen
samenwerken in het kader van capaciteitsopbouw op phyto-sanitair gebied. Doel
is de Zambiaanse Nationale Autoriteit op phyto-sanitair gebied te begeleiden
om op adequate wijze de import/export-inspectie voor plantaardige producten,
in het bijzonder snijbloemen en groenten, conform IPPC-richtlijnen te kunnen
uitvoeren. In dit project zal tevens nauw worden samengewerkt met het exporterende
Zambiaanse bedrijfsleven.In WTO-kader zal worden bezien of in geval van verdergaande nationale
SPS-maatregelen het geven van technische assistentie en een langere overgangsperiode
indien het noodzakelijke beschermingsniveau daartoe ruimte biedt, een meer
verplichtend karakter kan krijgen. In ieder geval zou er een verplichting
moeten komen tot een effectief consultatiemechanisme om op verzoek van betreffende
ontwikkelingslanden de gevolgen voor hun export in kaart te brengen en technische
assistentie beschikbaar te stellen indien de SPS-maatregel een substantieel
aandeel van de exporten van het land in kwestie treft.En marge van de World Summit on Sustainable Development in Johannesburg
heeft Nederland op dit terrein een WSSD-partnership geïnitieerd. Doel
is het vergroten van de markttoegang door de ontwikkeling van capaciteit en
het opbouwen van instituties in ontwikkelingslanden op het gebied van eisen
die aan producten worden gesteld op het vlak van gezondheid, veiligheid, welzijn
en milieu. Daartoe worden de volgende middelen ingezet: uitwerking van een
WSSD publiek-privaat partnership, waarbij wordt gekeken naar mogelijkheden
voor samenwerking met Indonesië, Maleisië, Vietnam, Zuid-Afrika,
Tanzania, Oeganda en Zambia; bilaterale en regionale samenwerking; inventarisatie
van behoeften ontwikkelingslanden; ontwikkeling en ondersteuning van programma's
en projecten; betrokkenheid van Nederlandse expertise, onderzoek en training;
participatie van het lokale en Nederlandse private bedrijfsleven, branche-organisaties
en maatschappelijk middenveld; afstemming en samenwerking met multilaterale
organisaties (o.a. Wereldbank, WTO, Codex Alimentarius, IPPC) en andere donoren
actief terzake, waarbij gezocht wordt naar een sleutelrol voor de Europese
Unie. Afstemming zal plaatsvinden in een maatschappelijk klankbordoverleg
over het partnership en door middel van betrokkenheid van Nederlandse organisaties
en bedrijfsleven bij de realisatie van programma's en projecten. Dergelijke concrete voorbeeldprojecten kunnen dienen om bij de Europese
Commissie en andere EU-lidstaten draagvlak te ontwikkelen. Op basis hiervan
kan binnen de EU coördinatie plaatsvinden, die uiteindelijk moet leiden
tot een structureel EU-programma op het gebied van capaciteits- en institutionele
opbouw ter vergroting van de toegang tot de EU-markt. In dit verband steunt
Nederland ook van harte het oprichten van een toegankelijke helpdesk bij de
Europese Commissie. M.b.t. systematische voorlichting van exporteurs uit ontwikkelingslanden
over de exportmogelijkheden naar de EU dient duplicatie met bestaande activiteiten
zoals die van het CBI (het Centrum Bevordering Import uit Ontwikkelingslanden)
te worden vermeden. Het CBI kan daarbij heel goed dienen als een centrum voor
expertise en ondersteuning m.b.t. toegang tot de EU-markt, in aanvulling op
de helpdesk van de Commissie. Nederland heeft daartoe een concreet voorstel
in Brussel ingediend.BIJLAGE 1 HET SUIKERBELEID VAN DE EUJaarlijks produceren Europese boeren nu ongeveer 17 miljoen ton bietsuiker1. Voor de zogenaamde A- en B-quota (totaal 13.2 miljoen
ton) wordt een minimumprijs gegarandeerd die ver boven de wereldmarktprijs
ligt: 63 eurocent per kilo. De wereldmarktprijs ligt doorgaans op 25–30
eurocent. De suikerproductie buiten de A-en B-quota (bijna 4 miljoen ton)
wordt C-suiker genoemd. Die moet in principe zonder steun buiten de Unie worden
afgezet tegen de heersende wereldmarktprijs.Naast de eigen productie heeft de EU contractuele verplichtingen naar
producenten in een aantal voormalige koloniën en overzeese gebiedsdelen.
Naar aanleiding van de toetreding van het VK is onder het Akkoord van Lome
(tegenwoordig «Cotounou») met een 17-tal van de bijna 80 ACP-landen
een gegarandeerde invoer van ongeveer 1.5 miljoen ton afgesproken. Een belangrijk
deel is ruwe rietsuiker die in Engeland, Frankrijk en Portugal tot witsuiker
wordt bewerkt. De prijs die de ACP-producenten hiervoor krijgen is rechtstreeks
gekoppeld aan de prijs die voor de Europese boeren geldt. Verder heeft de
EU is de loop der jaren nog andere importverplichtingen aangegaan, onder andere
met Balkanlanden en kunnen bepaalde ontwikkelingslanden suiker naar de EU
uitvoeren tegen verlaagd tarief. In totaal beloopt de invoer van suiker nu
ruim 2 miljoen ton.Invoer buiten de quota is onmogelijk dankzij een invoerheffing van 42
eurocent per kilo (grofweg 150% ad valorem). Daar bovenop past de EU momenteel
nog een speciale vrijwaringsheffing toe van 12 cent.Per saldo heeft de Gemeenschap 19.5 miljoen ton suiker beschikbaar, terwijl
de consumptie minder is dan 13 miljoen ton. Met een uitvoer van 6–7
miljoen ton per jaar is de EU met Brazilië de grootste exporteur ter
wereld, met een marktaandeel van 15–18 procent.In de Uruguay Ronde heeft de EU bedongen dat ze een equivalent van de
ingevoerde ACP-suiker met exportsubsidies mag blijven uitvoeren, zonder reductieverplichting.
In totaal wordt ruim 3 miljoen ton met exportsubsidie buiten de Unie afgezet,
naast de bijna 4 miljoen ton C-suiker.Bijna tweederde deel (1.2 miljard) van de uitgaven voor het suikerbeleid
wordt gedekt via een ingewikkeld systeem van heffingen op de A- en B-quotasuiker.
De totale uitgaven voor het suikerbeleid bedroegen 1.9 miljard euro (in 2000).
Daarvan zit 1.4 miljard in de exportsubsidies, waaronder de uitgaven voor
de re-export van (een equivalent van) de ACS-suiker. In het kader van het
WTO-landbouwakkoord mag de EU – naast de ACS-suiker – maximaal
500 miljoen euro gebruiken voor exportsteun.Wereldsuikerexport (2000, in ruwe suiker-equivalenten)1: Brazilië6.7 EU6.3Thailand4.2 Australië4.2 Zuid-Afrika1.4Guatemala1.2 Colombia1.1 Swaziland0.9Overige13.0 Totaal39.01 Bron: FAOSTAT Verdeling van ACS-Suikerquota (1.3 miljoen
ton witsuikerequivalenten.) onder de 17 beneficienten: Mauritius38% Fiji13%Guyana12% Jamaica9% Swaziland9% Trinidad & Tobago5% Barbados4% Belize3%Overige 9 ACS7%BIJLAGE 2 HET KADTOENBELEID VAN DE EUGriekenland krijgt Europese subsidies voor de katoenteelt vanaf haar toetreding
tot de Gemeenschap in 1981. Sindsdien is het areaal en de productie ruim verdrievoudigd
en zijn de kosten voor het EU-budget navenant gestegen. Ook Spanje heeft in
de jaren negentig de productie uitgebreid.In 2000 gaf de EU 855 miljoen euro uit aan de katoenteelt. Volgens de
internationale katoenorganisatie ICAC, zijn de subsidies per kilo katoen nergens
zo hoog als in de EU. Griekenland en Spanje hebben een nationaal quotum toegewezen
gekregen, waarvoor de EU die hoge prijs garandeert. Bij overschrijding vindt
korting plaats op de prijs van de meer geproduceerde kilo's. De basissubsidie
is echter zo hoog, dat vooral de Griekse boeren er brood in zien om zeker
anderhalf keer zo veel te verbouwen. Van de ruim 1 miljoen ton zaadkatoen
waarvoor de EU een prijsgarantie geeft, is 76% aan Griekenland toegekend en
24% aan Spanje. De werkelijke productie lag in 2000 op 1.57 miljoen ton, waarvan
80% in Griekenland. Het gaat om ongeveer honderdduizend bedrijven die ieder
een paar hectare katoen verbouwenDe EU-productie van ruwe katoen (uit de zaadkatoen) is ongeveer 0.5 miljoen
ton. De omvang van de export (extra EU-15) beloopt ongeveer 0.2 miljoen ton,
terwijl 0.8 miljoen ton wordt ingevoerd.Wereldexport van ruwe katoen in seizoen 2001–02
was 6.41 miljoen ton, waarvan1: VS2.35 Uzbekistan0.81West-Afrika0.74 Wv Benin0.13 Mali0.13Burkina F0.13 Ivoorkust0.12Australië0.68EU (incl intra EU)0.35 Syrië0.20Brazilië0.15 Turkmenistan0.13Kazakstan0.131 Bron: «World Cotton Trade 2002/03», ICAC, Octobre
2002. BIJLAGE 3 HET DOHA MANDAAT VOOR DE LANDBOUWONDERHANDELINGENDe WTO Ministeriele verklaring van de Doha Conferentie van 14 november
2001 bevat in paragraaf 13 en 14 de volgende bewoordingen over de inzet
voor de onderhandelingen en de specifieke positie van ontwikkelingslanden
daarbinnen:13. We recognize the work already undertaken in the negotiations initiated
in early 2000 under Article 20 of the Agreement on Agriculture, including
the large number of negotiating proposals submitted on behalf of a total of 121
Members. We recall the long-term objective referred to in the Agreement to
establish a fair and market-oriented trading system through a programme of
fundamental reform encompassing strengthened rules and specific commitments
on support and protection in order to correct and prevent restrictions and
distortions in world agricultural markets. We reconfirm our commitment to
this programme. Building on the work carried out to date and without prejudging
the outcome of the negotiations we commit ourselves to comprehensive negotiations
aimed at substantial improvements in market access; reductions of, with a
view to phasing out, all forms of export subsidies; and substantial reductions
in trade-distorting domestic support. We agree that special and differential
treatment for developing countries shall be an integral part of all elements
of the negotiations and shall be embodied in the Schedules of concessions
and commitments and as appropriate in the rules and disciplines to be negotiated,
so as to be operationally effective and to enable developing countries to
effectively take account of their development needs, including food security
and rural development. We take note of the non-trade concerns reflected in
the negotiating proposals submitted by Members and confirm that non-trade
concerns will be taken into account in the negotiations as provided for in
the Agreement on Agriculture.14. Modalities for the further commitments, including provisions for special
and differential treatment, shall be established no later than 31 March 2003.
Participants shall submit their comprehensive draft Schedules based on these
modalities no later than the date of the Fifth Session of the Ministerial
Conference. The negotiations, including with respect to rules and disciplines
and related legal texts, shall be concluded as part and at the date of conclusion
of the negotiating agenda as a whole. XNoot1BuZa02-477.XNoot1Sinds het Verdrag van Maastricht van 1992 kent het streven naar OS-beleidscoherentie
een juridische basis op EU-niveau. Artikel 177 EG beschrijft de doelstellingen
van het ontwikkelingsbeleid, in het bijzonder «de duurzame economische
en sociale ontwikkeling van de ontwikkelingslanden; de harmonische en geleidelijke
integratie van de ontwikkelingslanden in de wereldeconomie; de strijd tegen
de armoede in de ontwikkelingslanden.» Vervolgens schrijft artikel 178
EG voor: «De Gemeenschap houdt bij de uitvoering van beleid dat gevolgen
kan hebben voor de ontwikkelingslanden rekening met de doelstellingen van
artikel 177.»XNoot2Zie de Internationale Strategie van het Actieprogramma Duurzame Ontwikkeling
n.a.v. de WSSD en de brief van Staatssecretaris Wijn van Economische Zaken
waarin de Nederlandse visie op de algemene voortgang van de WTO-onderhandelingen
wordt weergegeven. Beide brieven worden parallel aan deze notitie naar de
Kamer verzonden.XNoot3Zie bv «Global Economic Prospects and the Developing Countries 2002»,
Wereldbank 2002; «Market Access for Developing Country Exports –
selected issues», IMF/Wereldbank, Augustus 2002.; World Economic Outlook,
IMF 2002.XNoot1Zie hiervoor de Brief van Minister Veerman aan de Kamer van 4 oktober
2002 (IZ/2002/1765). Daarin geeft het Kabinet aan dat het tempo van de voorgestelde
afbouw moet worden versneld. Nederland zet hierbij in op een verhoging van
het percentage van degressiviteit en het verlagen van de één
op één omzetting van inkomenssteun ten behoeve van een tijdelijke
intensivering van het plattelandsbeleid, opdat werkelijke besparingen op de
totale landbouwuitgaven plaatsvinden. Gezien het Nederlandse standpunt dat
marktwerking versterkt moet worden, is Nederland van mening dat het proces
van vermindering van de steun en van de bescherming van de landbouw met kracht
moet worden voortgezet.XNoot2Voorkeurslanden zijn landen waarmee Nederland voor lange duur een intensieve
ontwikkelingsrelatie onderhoudt in het kader van de bilaterale samenwerking.
Deze landen zijn: Bangladesh, Benin, Burkina Faso, Bolivia, Eritrea, Ethiopië,
Ghana, India, Jemen, Macedonië, Mali, Mozambique, Nicaragua, Oeganda,
Rwanda, Sri Lanka, Tanzania, Vietnam en Zambia. Daarnaast is er een intensieve
bilaterale hulprelatie met Egypte, Indonesië en Zuid-Afrika.XNoot1Zie de brief van Staatssecretaris Wijn van Economische Zaken, waarin de
Nederlandse visie op de algemene voortgang van de WTO-onderhandelingen wordt
weergegeven en die parallel aan deze notitie naar de Kamer zal worden verzonden.XNoot1Zie voor een uitgebreid overzicht van staand beleid en nieuw beleid ten
aanzien van de landbouwsector de Internationale Strategie van het Actieprogramma
Duurzame Ontwikkeling, Hoofdstuk 6.XNoot2«Ondernemen tegen Armoede, Notitie over Economie en Ontwikkeling»,
Tweede druk (met aanvulling nav Motite Karimi/Dijksma van februari 2001),
Ministerie van Buitenlandse Zaken/Ontwikkelingssamenwerking en Ministerie
van Economische Zaken, januari 2002.XNoot1«Europese Handelsbelemmeringen en Ontwikkelingslanden», maart
2002 (Buza 020172). Deze notitie is een gezamenlijke reactie van de verantwoordelijke
bewindspersonen voor OS, van LNV en EZ op de motie Van Middelkoop/Dijksma
(28 000 V, nr 27).XNoot1Zie Actieprogramma Duurzame Ontwikkeling.XNoot2Voor bananen vrije toegang vanaf 2006, door verlaging van het tarief
met jaarlijks 20% vanaf 2002. Voor suiker en rijst infasering vrije toegang
tussen 2006 en 2009. Rechtenvrije contingenten voor rijst en suiker vanaf 2001,
gebaseerd op historische invoervolumes; uitbreiding van de contingenten met
15% per jaar.XNoot1Speciale en samengestelde tarieven – vaak toegepast in de landbouw –
zijn in deze berekening door Unctad omgerekend in tarieven gebaseerd op de
waarde van het product. Zie «Europese Handelsbelemmeringen en Ontwikkelingslanden»,
hoofdstuk 7.XNoot2Naast deze uitgaven uit de begroting van de Unie, ontvangen de Europese
landbouwproducten soms steun uit de nationale begrotingen, alsmede een fors
bedrag aan consumententransfers als gevolg van verhoogde consumentenprijzen
(vergeleken met wereldmarktprijzen). De PSE (Producer Support Equivalent)
omvat al deze vormen van steun en is door de OESO voor de EU berekend op 93
miljard dollar in 2001. Dit is overigens een relatieve maatstaf, bestemd voor
vergelijking tussen landen.XNoot1Brief minister Veerman van 4 oktober 2002 (IZ/2002/1765). Zie voetnoot
4.XNoot1Het wetgevings- en werkprogramma van de Commissie voor 2003, COM(2002)
590, 30.10.2002.XNoot2Wereldexport aan rijst (padie-equivalent) bedroeg 23 miljoen ton in 2000.
De Europese consumptie is ongeveer 3 miljoen ton padie. De grootste exporteurs
zijn Thailand (26%), Vietnam (15%), China (13%), VS (11%), Pakistan (9%),
India (6%). Bron: FAOSTAT.XNoot1Interne EU-prijs minus wereldmarktprijs, vermenigvuldigd met ACP-quota:
(630–280) /ton x 1.5 miljoen ton = 525 miljoen.XNoot2Daarbij gaat het Brazilië en Australië onder meer om «kruissubsidiëring»
van C-suiker; de C-suiker zou met subsidie op de wereldmarkt worden afgezet
omdat deze via de beschermde prijs voor quotasuiker wordt ondersteund.XNoot1Voor een actueel overzicht van de landbouwonderhandelingen en de verschillende
posities, zie de WTO-site (www.wto.org) onder «WTO Agriculture Negotiations –
The issues, and where we are now».XNoot2De Nederlandse inzet voor de Doha-ronde is vastgelegd in een aparte instructie,
waarin voor bepaalde punten wordt verwezen naar de instructie voor Seattle.
Zie kamerstuk 25 074 nr. 43 van 23 oktober 2001 en 25 074
nr. 31 van 12 november 1999.XNoot3«EC comprehensive negotiation proposal» d.d. 14 december
2000, document G/AG/NG/W/90XNoot1Staatssecretaris Wijn van Economische Zaken geeft de Nederlandse visie
op de algemene voortgang van de WTO-onderhandelingen weer in een brief die
parallel aan deze notitie naar de Tweede Kamer is verzonden.XNoot2Gemiddeld 36% verlaging van alle tarieven (na evt tarificatie), met een
minimum van 15% per product, in 6 jaar (1995–2000). Voor ontwikkelingslanden
was dit respectievelijk 24% en 10%, binnen 10 jaar.XNoot1Deze vorm van invoerbescherming lijkt met de recente uitspraak van een
WTO-panel ook geen lang leven beschoren, zie de recente uitspraak (23 oktober
2002) in het geschil tussen Argentinië en Chili over «price bands»
in de groente & fruit sector van Chili.XNoot2Zie bijvoorbeeld «Market Access for Developing Country Exports –
selected issues», IMF/Wereldbank, Augustus 2002.XNoot3Uit een analyse van de OESO blijkt dat binnen de OESO de VS praktisch
alleen verantwoordelijk is voor de wereldwijde marktverstoring met exportkredieten,
indien die gedefinieerd worden als exportkredieten voor agrarische producten
met een looptijd langer dan 1 jaar. Netto voedselimporterende landen profiteren
relatief weinig en minst ontwikkelingslanden niet van dergelijke financiering.
Zie de onlangs vrijgegeven studie «An Analysis of Officially Supported
Export Credits in Agriculture», OESO, d.d. 20 december 2000.XNoot4Uit een analyse van de Europese Commissie blijkt dat er sprake is van
een sterke inverse correlatie tussen de omvang van de Amerikaanse donaties
van graan en meel in de periode 1980–1999 en de prijsontwikkeling voor
deze producten op de wereldmarkt; tegenover elke 1% prijsdaling staat 3,2%
toename in Amerikaanse voedselhulp in natura. Zie Europese Commissie, «What
is the US Farm Bill?», Brussel 2002.XNoot1De OESO becijfert de waarde van overheids- en consumententransfers door
subsidies en protectie in de landbouw van de OESO-landen (PSE, Producer Support
Estimate) in 2001 op 231 miljard dollar. De EU neemt hiervan 93 miljard voor
haar rekening, de VS 49 miljard. Als ook de uitgaven voor diensten in de sfeer
van publiek onderzoek, landbouw-onderwijs, inspectie, alsmede voedselhulp,
marketingsteun en infrastructuur worden meegeteld (de TSE, Total Support Estimate)
komt de OESO op 311 miljard dollar. Dit laatste is de vaak geciteerde «bijna
1 miljard dollar per dag». Van dit totaal zou de VS 95 miljard en de
EU 106 miljard dollar voor haar rekening nemen.XNoot2In de WTO-systematiek wordt bij binnenlandse steun een onderscheid gemaakt
tussen de volgende categorieën: – subsidies die een handelsverstorende
werking hebben en daarmee deze vallen onder de zogenaamde amber box; hiervoor
geldt een reductieverplichting, namelijk 20% op basis van AMS-calculatie (Aggregate
Measurement of Support) t.o.v. de periode 1986–88. – subsidies
per hectares of per dier, die weliswaar handelsverstorend kunnen werken, maar
waar een element van productiebeperking vastzit, zoals braaklegging of maximale
quota: blue box subsidies. Hiervoor geldt geen plafond. – subsidies
die geen of minimale handelsverstoring zouden veroorzaken: green box. Geen
plafond.XNoot3«Recent changes in US agricultural support policy and their impact
on other countries», 5 april 2000.XNoot1Agricultural Outlook, November 2001, ERS/USDA.XNoot2Global Economic Prospects and the Developing Countries 2002, Box 2.2,
World Bank, Washington 2002.XNoot1Zie «Globalization, Growth, and Povery – Building an Inclusive
World Economy», Wereldbank 2002.XNoot2«Agricultural Trade Performance by Developing Countries, 1990–98»;
WTO, G/AG/NG/S/6.XNoot1«Ondernemen tegen Armoede, Notitie over Economie en Ontwikkeling»,
Tweede druk (met aanvulling nav Motite Karimi/Dijksma van februari 2001),
Ministerie van Buitenlandse Zaken/Ontwikkelingssamenwerking en Ministerie
van Economische Zaken, januari 2002.XNoot2In 2001 gaf Nederland in de DAC-sector «landbouw» 117 miljoen
euro uit aan ontwikkelingshulp, naast 50 miljoen voor «rurale ontwikkeling».
Dit betreft zowel de bilaterale als de multilaterale ontwikkelingssamenwerking.
Daarnaast wordt in diverse andere DAC-sectoren steun verleend die de commerciële
potentie van de landbouwsector in ontwikkelingslanden versterkt.XNoot1«Bestrijding van Plattelandsarmoede», COM (02)429. «Handel
en Ontwikkeling», COM (02)513.XNoot1Gegevens over seizoen 2000–01 afkomstig uit «Agriculture in
the European Union, Statistical and Economic Information 2001», tabel
4.3.4.1, Europese Commissie, Brussel januari 2002. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-28318-2.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl