Wijziging Sv en Sr ter verruiming van de mogelijkheden tot opsporing en vervolging van terroristische misdrijven; Brief minister ter beantwoording van de vragen, gesteld tijdens de eerste termijn van de mondelinge behandeling van het wetsvoorstel
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 30164, nr. 12

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum brief

23-03-2006

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

30164 nr. 12

17-03-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamMaterieel strafrechtHet begrip «aanwijzingen»Bijzondere opsporingsbevoegdhedenBewaringGeheimhouding van processtukkenVerkennend onderzoekVerhouding opsporingsactiviteiten en inlichtingenwerkOverige onderwerpenOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 30164Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 98 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
30 164Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht
en enige andere wetten ter verruiming van de mogelijkheden tot opsporing en
vervolging van terroristische misdrijvennr. 12BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIEAan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 17 maart 2005Op 9 maart jl. vond de eerste termijn van de mondelinge behandeling
van het wetsvoorstel inzake de verruiming van de mogelijkheden tot opsporing
en vervolging van terroristische misdrijven (30 164) van de zijde van
de Kamer plaats. Graag neem ik bij deze de door u geboden gelegenheid te baat
zoveel mogelijk van de daar gestelde vragen schriftelijk te beantwoorden.
De reden voor deze opzet is gelegen in de omstandigheid dat zeer veel van
de gestelde vragen een meer of minder technisch karakter dragen, die zich
uitstekend lenen voor een schriftelijke reactie van mijn kant. Op deze wijze
kan het vervolg van de mondelinge behandeling, voorzien op 22 maart a.s.,
zich richten op de hoofdlijnen van dit wetsvoorstel en de politieke appreciatie.Materieel strafrechtOver de wijziging van artikel 46 Sr zijn door de ledenWolfsen en Van Fessem enkele vragen gesteld.
De voorgestelde aanpassing houdt in dat het woord «kennelijk»
in de strafbepaling wordt geschrapt. Daarmee beoog ik de reikwijdte van de
strafbare voorbereiding te verduidelijken. Dat de voorwerpen waarmee ernstige
misdrijven worden voorbereid «kennelijk» bestemd moeten zijn voor
het plegen van het misdrijf kan tot verwarring leiden. De wettelijke omschrijving
suggereert dat het karakter van het voorwerp doorslaggevend is. Maar die interpretatie
levert niet altijd aanvaardbare uitkomsten op. Bij ingezameld geld volgt de
bestemming niet uit het karakter van het voorwerp, ook al zou het gebruikt
worden voor de financiering van een aanslag. Uit de rechtspraak van de Hoge
Raad valt dan ook af te leiden dat veeleer de bedoeling van de dader bepalend
is voor de bestemming van de voorwerpen. De voorgestelde wijziging wil de
wet daarmee in overeenstemming brengen.De heer Van Fessem informeerde of van strafbare
voorbereiding sprake is bij het voorhanden hebben van een voorwerp dat in
de voorstelling van de dader wel kan bijdragen aan een door hem gewenst resultaat,
maar daar naar objectieve maatstaven geheel ongeschikt voor is. In antwoord daarop kan ik aangeven dat gedragingen die in de voorstelling van de
dader bedoeld zijn als voorbereiding van een ernstig misdrijf, maar die niet
feitelijk voorbereiding van een misdrijf opleveren, niet onder artikel 46
Sr vallen. Ik voeg daar evenwel aan toe dat in artikel 96, tweede lid, Sr
een ruimere strafbaarstelling van voorbereidingshandelingen is opgenomen dan
in artikel 46 Sr. Bij ernstige terroristische misdrijven is die strafbaarstelling
van toepassing. Bij gelegenheid van de Wet terroristische misdrijven is de
reikwijdte van deze strafbaarstelling verder verduidelijkt doordat ten gevolge
van een amendement van de heer Van Fessem de strafuitsluitingsgrond
van het derde lid is geschrapt. In artikel 96 Sr neemt het voorhanden hebben
van voorwerpen een veel minder centrale plaats in. Reeds het zich of anderen
gelegenheid, middelen of inlichtingen tot het plegen van het misdrijf trachten
te verschaffen brengt de betrokkene binnen de grenzen van het strafrecht.Met het voorgaande hoop ik ook antwoord te hebben gegeven op de vraag
van de heer Van Fessem in hoeverre het leerstuk
van de ondeugdelijke poging kan worden overgeplaatst naar de voorbereidingshandelingen.
Een uitgebreidere uiteenzetting acht ik niet aangewezen. Een strafzaak waarin
deze vraag aan de orde is, loopt nog, en ik wil niet de verdenking op me laden
de uitkomst daarvan te willen beïnvloeden. Ik vertrouw hier op begrip
van de kant van de heer Van Fessem.Het antwoord op de vraag van de heer Wolfsen
of iemand strafbaar is wanneer hij denkt een bom te hebben gemaakt, terwijl
die niet kan ontploffen, ligt besloten in het voorgaande. Denkbeelden van
betrokkene over de mogelijkheden van voorwerpen waarmee hij een misdrijf meent
voor te bereiden zijn niet doorslaggevend. Van belang is of het voorhanden
hebben van die voorwerpen kan worden gezien als strafbare voorbereiding. Het
is niet mijn bedoeling de reikwijdte van het bestaande artikel 46 Sr wezenlijk
bij te stellen. De aanpassing vindt zijn grond in de wenselijkheid van verduidelijking.
Ook nu behoeven, zo reageer ik op een volgende vraag van de heer Wolfsen, geen exacte gegevens vast te staan over het misdrijf waarop
de voorbereidingshandelingen zijn gericht. Juist omdat het voorbereidingshandelingen
betreft, is het doorgaans niet mogelijk om precies aan te duiden op welke
wijze en wanneer het voorbereide misdrijf zou worden gepleegd (indien niet
tijdig ingegrepen zou zijn). Wel moet duidelijk zijn om welk beoogd misdrijf
het gaat. Overigens wijzigt het wetsvoorstel op dit punt niets aan artikel
46 Sr.In relatie tot de voorgestelde aanvulling van artikel 136 Sr gaf de heer Eerdmans in overweging ook het verzwijgen van kennis van
het misdrijf van artikel 205 Sr (rekrutering ten behoeve van de gewapende
strijd) strafbaar stellen. In reactie hierop zou ik allereerst willen benadrukken
dat ik de gedachtegang achter dit voorstel, het sneller kunnen signaleren
van rekruteringsactiviteiten, van harte ondersteun. Tegelijkertijd meen ik
echter dat een strafrechtelijk gesanctioneerde meldingsplicht niet in de rede
ligt. Zo zou iemand die niet ingaat op rekruteringspraktijken daardoor al
snel in een lastig parket komen te verkeren. Een dergelijke strafbaarstelling
komt erop neer dat degene die het ongelukkige lot treft om te worden benaderd
door een rekruteur, en daarbij zijn rug recht houdt, wordt «bestraft»
met de niet ongevaarlijke verplichting om kenbaar mee te werken met politie
en justitie. Dat voert mij te ver. Strafrechtelijk gesanctioneerde verplichtingen
tot medewerken bestaan slechts bij de ernstigste misdrijven die wij kennen,
zo volgt uit de artikelen 135 en 136 Sr. Bij andere delicten zijn de inspanningen
gericht op het bevorderen van het doen van meldingen, aangiften en tips op
basis van vrijwilligheid. Initiatieven als de stichting meld misdaad anoniem
en de campagne «Nederland tegen terrorisme» geven daarvan blijk.
Kernpunt van overheidsbeleid bij radicalisme en terrorisme is, medestanders
te kweken en gemeenschapszin te bevorderen bij leden van kwetsbare
groepen. Criminalisering van personen die zich, al dan niet na aarzeling,
niet laten recruteren past daar niet bij.Het begrip «aanwijzingen»Over het voorstel om de inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden te
koppelen aan het begrip «aanwijzingen» stelden vrijwel alle woordvoerders
vragen. Centraal stond daarbij de omlijning van dit begrip. Daarbij werd door
sommigen de wens geuit om te komen tot een afgrenzing met het verdenkingscriterium.
Die grens is naar mijn mening minder relevant. Immers, zodra sprake is van
een verdenking van een strafbaar feit zijn er zeker aanwijzingen. In die zin
vormt de verdenking van een strafbaar feit de bovengrens van het criterium
van «aanwijzingen». Met de heer Van der Staaij meen ik voorts dat de introductie van het begrip «aanwijzingen»
een belangrijk voordeel heeft voor de uitleg en de toepassing van het begrip «verdenking».
Voorkomen wordt dat het criterium van een verdenking wordt uitgehold, doordat
het bij de opsporing van terroristische misdrijven tot buiten zijn natuurlijke
grenzen wordt opgerekt.Enkele vragenstellers meenden enig licht te zien tussen de door mij gegeven
omschrijving van «aanwijzingen» in enerzijds de memorie van toelichting
bij het wetsvoorstel, en anderzijds de nota naar aanleiding van het verslag.
Graag verduidelijk ik dat ik reeds in de memorie van toelichting een algemene
omschrijving van het begrip «aanwijzingen» heb gegeven. Deze houdt
in dat van aanwijzingen sprake is indien de beschikbare informatie feiten
en omstandigheden bevat die erop duiden dat daadwerkelijk een terroristisch
misdrijf zou zijn of zal worden gepleegd. Of de informatie aanwijzingen oplevert,
zal telkens moeten worden gewogen aan de hand van factoren als betrouwbaarheid,
concreetheid en verifieerbaarheid. Zo kunnen bijzonder betrouwbare, maar tegelijkertijd
vage gegevens «aanwijzingen» opleveren. Net zoals, bijvoorbeeld
naar tijd en plaats, concrete informatie die niet, of niet meteen, verifieerbaar
is «aanwijzingen» kan behelzen.Ik wil ook met nadruk wijzen op het verband dat ik heb gelegd tussen het
begrip aanwijzingen en het begrip onderzoeksbelang. Een tip die zowel vaag
als moeilijk te verifiëren is, zal onvoldoende aanknopingspunten bieden
voor nader onderzoek, en dus ook geen aanwijzingen opleveren. Deze lijn van
uitleg heb ik doorgetrokken in de nota naar aanleiding van het verslag.Graag wil ik een en ander toelichten aan de hand van het voorbeeld dat
de heer Rouvoet gaf. De heer Rouvoet vroeg zich af hoe precies te handelen als via een e-mail
of op een andere manier het bericht naar boven komt dat er morgen waar dan
ook in het land iets verschrikkelijks staat te gebeuren. Duidelijk mag zijn
dat die informatie geen aanwijzingen oplevert. Een dergelijk bericht is dermate
vaag dat moeilijk denkbaar is dat er «in het belang van het onderzoek»
opsporingshandelingen kunnen worden verricht. Waar bijvoorbeeld te beginnen
met tappen? Uiteraard kan ook een vaag vermoeden over een terroristische aanslag
buitenslands zonder nadere aanknopingspunten geen aanwijzingen opleveren.
Een voorbeeld waarbij wel van aanwijzingen gesproken kan worden, is een situatie
waarin sprake is van aanhoudende geruchten in een extremistisch milieu die
erop duiden dat tijdens een bepaald sportevenement een aanslag gepleegd zal
gaan worden. Die informatie is ook voldoende specifiek om te bepalen welk
soort opsporingsbevoegdheid «in het belang van onderzoek» kan
worden ingezet om nadere opheldering te verkrijgen omtrent de aanwijzingen.
De inzet van de voorgestelde fouilleerbevoegdheden ligt dan bijvoorbeeld in
de rede. Nog concreter is een gerucht of anonieme tip, behelzend dat een concreet
genoemd persoon, dan wel een persoon behorend tot een in omvang beperkte groep
personen, voornemens is een aanslag te plegen. In een dergelijk
geval kan stelselmatige observatie van, dan wel een telefoontap bij, deze
persoon of personen in de rede liggen. Hetgeen ik met dit wetsvoorstel beoog,
is dat onder die omstandigheden de toepassing van bevoegdheden niet achterwege
wordt gelaten.Bij aanwijzingen moet het gaan om informatie die voor een redelijk mens
navolgbaar is. De toepassing van bevoegdheden op basis van aanwijzingen moet
naderhand begrijpelijk zijn uit te leggen. Die uitleg sluit aan bij hetgeen
de heer Wolfsen over de hantering van het begrip «aanwijzingen»
in de WWM heeft opgemerkt. De aanleiding voor het toepassen van WWM-bevoegdheden
bestaande in aanwijzingen dat een strafbaar feit zal worden gepleegd, moet
te achterhalen zijn en moet berusten op feiten en omstandigheden. Dat kan
ook inhouden, zo reageer ik in antwoord op een vraag van mevrouw Vos, dat het informatie betreft die afkomstig is van de stichting
meld misdaad anoniem.Inzake de vergelijking tussen het WWM-begrip «aanwijzingen»
en het thans voorgestelde begrip «aanwijzingen van een terroristisch
misdrijf» merkte de heer De Wit op dat bij
laatstgenoemd criterium een nauwe inkadering ontbreekt. Graag verduidelijk
ik dat die inkadering er nadrukkelijk wél is. Het wetsvoorstel beperkt
de mogelijkheid tot toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden op basis
van aanwijzingen tot alleen de gevallen waarin sprake is van een terroristisch
misdrijf. Voorts kunnen de bevoegdheden slechts worden toegepast «in
het belang van het onderzoek», hetgeen een toetsing aan de beginselen
van proportionaliteit en subsidiariteit impliceert. Bovendien is voorzien
in dezelfde procedurele inkadering als die welke geldt voor de bestaande bijzondere
opsporingsbevoegdheden. Zo is het de officier van justitie die bevel geeft
tot het toepassen van een bijzondere opsporingsbevoegdheid. Bij bevoegdheden
tot het opnemen van vertrouwelijke communicatie en telecommunicatie moet de
rechter-commissaris een machtiging verlenen. Verder is schriftelijke verslaglegging
verzekerd en zijn de mededelingsverplichtingen van artikel 126bb Sv van toepassing.De heer Wolfsen vroeg aan de hand van het
in de schriftelijke stukken gegeven voorbeeld over de aankoop van grondstoffen
die voor het maken van een bom zouden kunnen dienen, of in dat geval ook al
niet sprake zou kunnen zijn van een verdachte. Mijn antwoord daarop luidt
dat dit niet altijd het geval behoeft te zijn, en vatbaar is voor verschillende
waardering. De enkele waarneming bijvoorbeeld dat iemand op zichzelf onschadelijke
en legale grondstoffen aanschaft die echter na bewerking zouden kunnen dienen
voor het plegen van een aanslag kan mogelijk nog steeds te weinig zeggen over
de persoon en zijn bedoelingen met de grondstoffen om hem aan te kunnen merken
als verdachte. Maar ook als betrokkene door sommigen wel zou worden aangemerkt
als een verdachte van voorbereidingshandelingen, vormt dat naar mijn mening
geen argument om tegen de introductie van het begrip «aanwijzingen»
te zijn. De belangrijkste reden voor het voorstel is immers dat voorkomen
moet worden dat bij twijfel over de toereikendheid van de beschikbare, concrete
informatie ter vaststelling van een verdenking, de inzet van bijzondere opsporingsbevoegdheden
en de mogelijkheid van grondiger onderzoek achterwege wordt gelaten.Leden van een aantal fracties hebben mij gevraagd waarom ik er niet voor
gekozen heb om een begripsomschrijving van «aanwijzingen» in de
wet op te nemen. Daarvoor kan ik aantal redenen geven. In de eerste plaats
wil ik met dit begrip geen nieuw criterium in het leven roepen. Voor de uitleg
van dit begrip wordt aangesloten bij de uitleg die daaraan wordt gegeven bij
de toepassing van de WED en de WWM. In die wetten is evenmin een
nadere begripsomschrijving opgenomen van aanwijzingen. Een tweede reden is,
dat ik los daarvan ook geen toegevoegde waarde zie in een nadere wettelijke
omschrijving. Daarmee beland ik bij de concrete suggestie van de heer Dittrich om bij amendement een definitiebepaling in de
wet op te nemen van het begrip «aanwijzingen». De heer Dittrich wilde daarbij aansluiting zoeken bij de omschrijving
van het begrip «aanwijzingen» zoals ik die heb gegeven in de memorie
van toelichting bij dit wetsvoorstel. Onder aanwijzingen wordt volgens de
door de heer Dittrich voorgestelde begripsbepaling
verstaan de aanwezigheid van feiten en omstandigheden die erop duiden dat
daadwerkelijk een terroristisch misdrijf zal worden of is gepleegd. Op het
eerste gezicht lijkt deze omschrijving wel enige verduidelijking te bieden.
Dat was ook de reden waarom ik haar heb opgenomen in de memorie van toelichting.
Bij nadere beschouwing moet echter worden vastgesteld dat de voorgestelde
definitiebepaling in feite alleen maar omschrijft wat in gangbaar taalgebruik
wordt verstaan onder aanwijzingen, en dan, in dit verband, in relatie tot
een terroristisch misdrijf. Centraal staat immers bij aanwijzingen dat zij
op iets of iemand duiden. Dat die duiding gebaseerd moet zijn op feiten en
omstandigheden is ook vanzelfsprekend. Hoe kunnen aanwijzingen anders ontstaan?
Bovendien roept een vastomlijnde definitie, dat bleek ook uit reacties van
een aantal sprekers tijdens het debat op 9 maart jl., met daarin de term «daadwerkelijk»
ook de nodige vragen op. Impliceert deze term dat de wet nadere eisen stelt
aan de waarschijnlijkheid van de feiten en omstandigheden die de aanwijzingen
vormen? Dat nu is niet beoogd. Terecht merkten verschillende sprekers op dat
in dat geval ook al snel sprake zal zijn van een verdenking van een terroristisch
misdrijf.Ik verwacht dan ook niet dat de praktijk ermee geholpen wordt in de wet
wordt vastgelegd dat aanwijzingen gebaseerd moeten zijn op feiten en omstandigheden.
Het voegt niets toe en kan bovendien verwarring oproepen. Bij de toepassing
van de WED en de WWM blijkt dat opsporingsambtenaren in de uitoefening van
hun taak heel adequaat invulling kunnen geven aan het begrip aanwijzingen.
De heer Van Fessem merkte dit terecht op. Er is
geen reden waarom dit bij deze bevoegdheden anders zou liggen. Verschillende
sprekers refereerden in dit verband nog aan het begrip verdenking. Zij gingen,
zo kwam het mij voor, van de gedachte uit dat het begrip verdenking in de
wet gedefinieerd is. Mocht dit het geval zijn, dan wil ik dat misverstand
graag wegnemen. Artikel 27 Sv definieert slechts de verdachte, maar bevat
geen begripsomschrijving van de «verdenking». Een omschrijving
van verdenking kan op zijn best uit de definitie van verdachte worden afgeleid.
Het «redelijk vermoeden» van een strafbaar feit staat dan centraal.
Daarmee is meteen het verschil gegeven met aanwijzingen. Bij aanwijzingen
staat het «duiden op een strafbaar feit» centraal, bij de verdenking
moet informatie «het redelijk vermoeden» kunnen staven.De heer De Wit haalt de zaak Kruslin v. Frankrijk
(EHRM 24 april 1990, nr. 11 801/85, Series A, vol. 176) aan ter
onderbouwing van het door hem ingenomen standpunt dat een afbakening van het
begrip aanwijzingen nodig is. In de zaak Kruslin speelde de vraag of de enkele
algemene wettelijke bevoegdheid, behelzende dat een rechter-commissaris alle
onderzoek kon bevelen ter opheldering van een strafbaar feit, een rechtvaardiging
kon opleveren voor elke inbreuk op de persoonlijke levenssfeer. Het EHRM oordeelde
ter zake dat ingrijpende opsporingsbevoegdheden niet alleen een wettelijke
basis behoeven, maar ook dat zij per bevoegdheid nader gespecificeerd moeten
worden, en voorzien van toepassingscriteria. Voor de invoering van de Wet
bijzondere opsporingsbevoegdheden kon men betwijfelen of de Nederlandse wetgeving
aan de eis voldeed. Bevoegdheden als infiltratie en observatie werden toen
gebaseerd op algemene taakstellende artikelen. De regeling inzake de bijzondere
bevoegdheden tot opsporing van terroristische misdrijven, die
aansluit bij de bestaande regeling van bijzondere opsporingsbevoegdheden,
specificeert elke bevoegdheid en de aan de toepassing te stellen eisen. Daarmee
is zij in overeenstemming met de voorwaarden die het EHRM in de zaak Kruslin
op dit punt heeft gesteld. Er is dan ook geen reden de verenigbaarheid met
het EVRM te betwijfelen.De heer Van Fessem vroeg aandacht voor de
relatie tussen het begrip aanwijzingen en een verdenking, en noemde het voorbeeld
van het bezoeken van een trainingskamp voor terroristen. Inderdaad is dat
een voorbeeld dat is genoemd in relatie tot het wetsvoorstel bestuurlijke
maatregelen nationale veiligheid. Dat wetsvoorstel is nog niet bij de Tweede
Kamer ingediend. Daarop wil ik wachten voordat ik op die regeling nader inga.
Maar de heer Van Fessem ziet het goed als hij
signaleert dat de toepassing van bestuurlijke maatregelen er niet toe mag
leiden dat een strafrechtelijk onderzoek in de wielen mag worden gereden.
Ik verwacht echter dat de heer Van Fessem, als
hij van dat wetsvoorstel kennis zal hebben kunnen nemen, van oordeel zal zijn
dat dit aspect van samenloop goed geregeld wordt.Bijzondere opsporingsbevoegdhedenVan verschillende zijde zijn vragen gesteld en opmerkingen gemaakt die
meer specifiek toegesneden waren op de voorgestelde bijzondere bevoegdheden
tot opsporing van terroristische misdrijven. Zo kan ik de heer Dittrich bevestigen dat in het bevel tot toepassing van een bijzondere
opsporingsbevoegdheid aangegeven moet worden op basis van welke feiten en
omstandigheden het bevel is gegeven. De officier van justitie zal daarbij
de gegevens vermelden welke naar zijn mening een rechtvaardiging opleveren
voor de toepassing van de desbetreffende bevoegdheid. Niet nodig is dat alle
bekende feiten en omstandigheden in een bevel worden opgenomen. Dat zal er
overigens niet toe leiden dat schaduwdossiers ontstaan. Van handelingen die
ter opsporing worden verricht, moet op grond van artikel 152 Sv proces-verbaal
worden opgemaakt en de informatie die beschikbaar is gekomen in het kader
van een opsporingsonderzoek wordt telkens beoordeeld op haar relevantie voor
de strafzaak. Langs dat proces van selectie wordt in de loop van het vooronderzoek
de inhoud van een procesdossier gevormd (vgl. ook artikel 126aa Sv).Samenhangend hiermee kan ik de heer Van Fessem
naar aanleiding van het door hem gegeven concrete voorbeeld, antwoorden dat
het proces-verbaal een adequate weergave moet bevatten van hetgeen tot opsporing
is geschied (artikel 152 Sv). In gevallen waarin opsporing op grond van een
verdenking plaatsvindt, volgt die verplichting nu al zonneklaar uit de wet.
Het aanhouden van een inbreker moet geverbaliseerd worden; wel kan men zich
afvragen met welke mate van concreetheid het dreigen met de inzet van een
politiehond geverbaliseerd moet worden. In dat opzicht verandert niets. De
betekenis van dit wetsvoorstel voor de verbaliseringsplicht is vooral daarin
gelegen dat voor bijzondere opsporingsbevoegdheden die buiten het bestaan
van een verdenking worden uitgeoefend een plicht tot verbalisering wordt gecreëerd.De heer De Wit bracht naar voren dat dit wetsvoorstel
het mogelijk maakt dat opsporingsmethoden worden ingezet tegen niet verdachte
personen. In reactie daarop zou ik onder de aandacht willen brengen dat dit
ook nu al mogelijk is. Dat geldt voor veel van de bestaande bijzondere opsporingsbevoegdheden,
maar ook bijvoorbeeld voor de bevoegdheid tot inbeslagneming. Het beoordelingskader
in dat kader is «het belang van het onderzoek». Het
wetsvoorstel sluit aan op deze systematiek. Het introduceert op dit punt niet
iets nieuws.De heer De Wit stelde verder nog dat in zijn
optiek uit de zaak Klass v. Duitsland (EHRM 6 september 1978, nr. 5029/71,
Series A, vol. 28) zou volgen dat de voorgestelde opsporingsbevoegdheden pas
zouden mogen worden ingezet met toestemming van de rechter-commissaris. Een
dergelijke ruime uitleg kan naar mijn mening niet aan de zaak-Klass worden
gegeven. Zoals de heer De Wit zelf reeds aangaf,
ging het in die zaak om het opnemen van telecommunicatie. Dat betreft een
ingrijpende bevoegdheid, voor de inzet waarvan dit wetsvoorstel ook de machtiging
van de rechter-commissaris voorschrijft. Andere bevoegdheden zijn minder ingrijpend
van aard. Dan kan worden volstaan met de officier van justitie als beslissende
autoriteit. In dit opzicht is de structuur van toedeling van bevoegdheden
gevolgd die ten grondslag ligt aan de bestaande wettelijke regeling van bijzondere
opsporingsbevoegdheden. Die benadering staat mijns inziens geenszins op gespannen
voet met de uitspraak in de zaak Klass.De heer Dittrich stelde een aantal vragen
over de fouilleringsbevoegdheden in veiligheidsrisicogebieden. Op zijn vraag
wie nu bepaalt welk gebied een veiligheidsrisicogebied is, kan ik antwoorden
dat uit de tekst van het voorgestelde artikel 126zk, vierde lid, Sv volgt
dat deze gebieden bij algemene maatregel van bestuur zullen worden aangewezen.
De aanwijzing zal duren totdat zij door een wijziging van de maatregel komt
te vervallen. In de nota van toelichting bij de algemene maatregel van bestuur
zal verder uiteengezet worden op welke gronden besloten is tot aanwijzing
van het veiligheidsrisicogebied. Met het karakter van een algemene maatregel
van bestuur verhoudt zich een toetsing van de redelijkheid van de daarin opgenomen
aanwijzing door de rechter slecht. Dat ligt dan ook niet in de rede. De aanwijzing
van het veiligheidsrisicogebied verschaft de opsporingsambtenaar de bevoegdheid
tot aanwending van de aan die aanwijzing gekoppelde bevoegdheden.Dat de opsporingsambtenaar de zoekbevoegdheden zal inzetten in het kader
van de opsporing van andere misdrijven dan terroristische misdrijven, acht
ik niet waarschijnlijk. Ik wijs er daarbij op dat inzake de bevoegdheidsuitoefening
regels zullen worden gesteld op het gebied van de verslaglegging. Daardoor
wordt bewerkstelligd dat anderen, waaronder het openbaar ministerie, in kennis
worden gesteld van de toepassing van deze bevoegdheden, zich daarover een
oordeel kunnen vormen, en op basis daarvan eventueel corrigerend kunnen optreden.
De wijze waarop de bevoegdheden zijn uitgeoefend, kan eventueel ook voorwerp
zijn van toetsing door de rechter. Dit alles waarborgt dat bevoegdheden worden
gebruikt voor het doel waarvoor zij zijn toegekend.Met de heren Dittrich en Wolfsen en met mevrouw Vos ben ik van
mening dat gewaarborgd moet zijn dat de voorgestelde bevoegdheden, net als
de reeds bestaande fouilleringsbevoegdheden, niet selectief worden toegepast.
Op dit punt vertrouw ik, en naar ik aanneem deze leden met mij, in hoge mate
op de professionaliteit van degenen aan wie de bevoegdheden zijn toegekend.
Daarnaast geldt dat in toezicht op de rechtmatige uitoefening van de bevoegdheden
is voorzien door het vereiste van verslaglegging en door de beschikbaarheid
van procedures op grond waarvan klachten kunnen worden ingediend bij de korpsbeheerder,
de officier van justitie en de Nationale ombudsman. In reactie op een specifieke
vraag hierover van de heer Dittrich kan ik meedelen
dat op het punt van de verslaglegging, nader te regelen bij algemene maatregel
van bestuur, bepaald zal worden dat in een proces-verbaal betreffende de uitvoering
van een zoekbevoegdheid of, ingeval van een veiligheidsrisicogebied,
in een dagrapportage aantekening moet worden gemaakt van bijzonderheden met
betrekking tot de uitoefening van de bevoegdheid. Onder een dergelijke bijzonderheid
zal bijvoorbeeld worden verstaan het gegeven dat een bepaalde bevolkingsgroep,
in het licht van de binnengekomen informatie, verhoogde aandacht vraagt. Dit
verhoogt de transparantie en kan verheldering bieden als er achteraf vragen
rijzen over een mogelijk onevenredige toepassing van de fouilleerbevoegdheid
tegen een specifieke kring van personen.Ik hoop met de voorgaande verduidelijking van de wettelijke inkadering
van de voorgestelde bevoegdheden de heer Dittrich
er ook van te hebben kunnen overtuigen dat een koppeling van de toepassing
van de zoekbevoegdheden aan een voorafgaande machtiging van een rechter-commissaris
niet nodig is. Het gaat hier om bevoegdheden die niet bijzonder ingrijpend
van aard zijn. Zij worden openlijk uitgeoefend, en beperken slechts in geringe
mate de vrijheden van degenen tegen wie de bevoegdheid wordt uitgeoefend.
Dat verklaart ook waarom vergelijkbare bevoegdheden bij het bestaan van aanwijzingen
in het kader van de WED aan een opsporingsambtenaar zijn toegekend, zonder
voorafgaand bevel van de officier van justitie. De in dit wetsvoorstel opgenomen
mogelijkheid tot het stellen van nadere eisen met betrekking tot de verslaglegging
vormt, ten opzichte van de uitoefening van bevoegdheden in de WED, eveneens
een extra waarborg.De heer Eerdmans stelde de vraag wat er gebeurt
wanneer de opsporingsambtenaar in de rechtmatige uitoefening van een van de
voorgestelde zoekbevoegdheden stuit op een vuurwapen dat uiteindelijk niets
te maken blijkt te hebben met terrorisme. In antwoord op deze vraag kan ik
verduidelijken dat de opsporingsambtenaar onder dergelijke omstandigheden
gewoon tot inbeslagneming van dit wapen kan overgaan, en overige opsporingshandelingen
kan verrichten. De resultaten daarvan zijn bruikbaar in een daaropvolgende
strafzaak. In dit soort gevallen spreekt men ook wel van voortgezette toepassing
van bevoegdheden.De heer De Wit vroeg mij in dit verband nog
wat er gebeurt met informatie die naar voren komt uit de toepassing van (bijzondere)
opsporingsbevoegdheden over handelen van andere personen dan de verdachten
of degenen tegen wie aanwijzingen van een terroristisch misdrijf bestaan.
Vaste jurisprudentie is dat deze informatie, indien daartoe relevant, kan
leiden tot de opsporing van andere strafbare feiten. Verder merk ik op, dat
het normale kader voor het bewaren en vernietiging van gegevens van toepassing
is.De heer Rouvoet herhaalde zijn vraag of de
uitoefening van bevoegdheden ten aanzien van andere personen dan de verdachte,
niet nader zou dienen te worden ingekaderd. Het vereiste van een omschrijving
van de personen tegen wie de bevoegdheid wordt toegepast is in het wetsvoorstel
bij de bevoegdheden waar dit relevant is, ook opgenomen. Gezien de wens echter
die ten grondslag ligt aan het wetsvoorstel om opsporing ook mogelijk te maken
op grond van aanwijzingen van een terroristisch misdrijf, in een fase van
onderzoek waarin vaak nog geen concrete verdenking bestaat of verdachten zullen
kunnen worden aangewezen, ligt de nadruk op het criterium van het belang van
het onderzoek. Dit zorgt voor inkadering van de toepassing van bevoegdheden.
Verder is het de officier van justitie die bevel geeft tot het toepassen van
een bijzondere opsporingsbevoegdheid. Bij bevoegdheden tot het opnemen van
vertrouwelijke communicatie en telecommunicatie moet de rechter-commissaris
een machtiging verlenen. Ook is schriftelijke verslaglegging verzekerd en
zijn de mededelingsverplichtingen van artikel 126bb Sv van toepassing. Daarmee zijn naar mijn mening voldoende waarborgen ingebouwd die willekeur
bij de toepassing cq. oneigenlijk gebruik zullen voorkomen.De heer Eerdmans wilde graag vernemen welke
gebieden voor aanwijzing als veiligheidsrisicogebied in aanmerking zullen
komen. Daarover kan ik op dit moment slechts opmerken dat dit voorwerp van
beraad is. Duidelijk is al wel dat de luchthaven Schiphol, kwetsbare industriële
gebieden en de kerncentrales zullen worden aangewezen. Graag verduidelijk
ik verder dat met de term «semi-permanent» is bedoeld: de bestendige
aanwijzing van het desbetreffende gebied bij algemene maatregel van bestuur.
Die aanwijzing kan, door een wijziging van de algemene maatregel van bestuur,
op enig moment ongedaan worden gemaakt, namelijk als het verhoogde risico
op een terroristische aanslag in het gebied niet meer aanwezig is.De vraag van de heer Wolfsen of de centrale
toetsingscommissie (CTC) ook ten aanzien van de inzet van de bijzondere bevoegdheden
tot opsporing van terroristische misdrijven, als voorgesteld, een rol zal
hebben, kan ik bevestigend beantwoorden. De raadpleging van de centrale toetsingscommissie
geschiedt op basis van interne procedures binnen het openbaar ministerie.
Uitgangspunt is daarbij de complexiteit van toepassing en het ingrijpende
karakter van enkele van de bijzondere opsporingsbevoegdheden. Het gaat in
het bijzonder om infiltratie en direct afluisteren. Het ligt in de rede dat
waar het in dit wetsvoorstel materieel gezien om dezelfde bijzondere opsporingsbevoegdheden
gaat de centrale toetsingscommissie betrokken wordt bij de besluitvorming
over de inzet. Hiermee hoop ik ook antwoord te hebben gegeven op de vraag
van de heer Rouvoet over de betrokkenheid van
het College van procureurs-generaal bij opsporingsonderzoeken naar terroristische
misdrijven. Meer in het algemeen kan ik nog opmerken dat het in de rede ligt
dat de zaaksofficier bij een complex opsporingsonderzoek naar een terreurnetwerk,
gelet op de gemoeide belangen, met enige regelmaat zal rapporteren aan het
College over de stand van zaken. Dit is echter een aangelegenheid van interne
organisatie. Daarvoor behoeven geen wettelijke voorschriften in het leven
te worden geroepen.De heer Wolfsen onderstreepte voorts nog het
belang van de notificatieplicht bij de toepassing van bijzondere opsporingsbevoegdheden.
Hij herinnerde eraan dat toegezegd is dat gewerkt wordt aan een betere naleving
van de notificatieplicht. De uitvoering van de notificatieplicht is aan de
orde geweest bij gelegenheid van het algemeen overleg naar aanleiding van
de evaluatie van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden (Kamerstukken II
2004/05, 29 940, nr. 2). In antwoord op de vraag van de heer Wolfsen welke initiatieven sindsdien zijn ontplooid ter
verbetering van de naleving van de notificatieplicht, kan ik melden dat hierover
overleg is gevoerd met het openbaar ministerie. Het College van procureurs-generaal
heeft naar aanleiding hiervan alle parketten schriftelijk benaderd en er met
klem op gewezen dat de notificatieplicht dient te worden gehandhaafd en dat
hiertoe op die parketten waar dit nog niet in voldoende mate is gebeurd maatregelen
dienen te worden getroffen. Tevens heeft het College aangekondigd dat de uitvoering
van de notificatieplicht deel zal uitmaken van een audit in 2006, waarin zal
worden vastgesteld wat de resultaten zijn van de inspanningen van de parketten
te komen tot een betere naleving van de notificatieplicht.Over de inzet van buitenlandse opsporingsambtenaren bij de toepassing
van in het voorstel geregelde bijzondere opsporingsbevoegdheden zijn eveneens
vragen gesteld. De bepalingen op grond waarvan deze inzet mogelijk wordt gemaakt,
sluiten aan bij reeds bestaande mogelijkheden voor de officier van justitie
om bij toepassing van bevoegdheden als pseudo-koop (art. 126i
Sv) en infiltratie (art. 126h Sv) een bevel te richten tot personen in dienst
van een vreemde staat. Het Samenwerkingsbesluit bijzondere opsporingsbevoegdheden
(Stb. 1999, 549) stelt aan deze mogelijkheid nadere voorwaarden. Deze voorwaarden
omvatten onder andere de gebondenheid van de buitenlandse opsporingsambtenaar
aan het Nederlands recht, een verplichting tot het doen van verslag aan de
Nederlandse autoriteiten en de verplichting om indien nodig over de verrichte
opsporingshandelingen te getuigen. Deze eisen zullen bij algemene maatregel
van bestuur ook van toepassing worden verklaard als voorwaarden waaraan moet
worden voldaan voordat de officier van justitie op grond van de voorgestelde
regeling een bevel tot toepassing van een bijzondere opsporingsbevoegdheid
aan een buitenlandse opsporingsambtenaar kan geven.De heer Dittrich verzocht mij aan te geven
waarom de verplichting voor buitenlandse ambtenaren om te getuigen niet wordt
opgenomen in de wet.Mijn antwoord hierop luidt dat daaraan een wetssystematische reden ten
grondslag ligt. Ik heb ervoor gekozen op dit punt zoveel mogelijk aansluiting
te zoeken bij de regeling zoals die is opgezet na invoering van de Wet bijzondere
opsporingsbevoegdheden. Ik stip hierbij nog aan dat, evenals bij die bestaande
opsporingsbevoegdheden, uit de systematiek volgt dat het de officier van justitie
is die in het kader van een strafrechtelijk onderzoek het bevel geeft aan
de buitenlandse opsporingsambtenaar. Daarmee wordt tot uitdrukking gebracht
dat het optreden van buitenlandse ambtenaren op het Nederlands grondgebied
uitsluitend geschiedt onder volledige regie van het openbaar ministerie en
op basis van het Nederlandse recht. De voorwaarden opgenomen in het Samenwerkingsbesluit,
die als gezegd op de onderhavige regeling van overeenkomstige toepassing zullen
worden verklaard, vormen hiervan een nadere concretisering.Een andere voorwaarde die op grond van het eerdergenoemde Samenwerkingsbesluit
wordt gesteld aan de inzet van personen in de openbare dienst van een vreemde
staat, betreft het vereiste dat betrokkene beschikt over opsporingsbevoegdheid
in de vreemde staat. De heer Van Fessem wilde
weten of er landen zijn waar inlichtingenfunctionarissen tevens opsporingsbevoegdheid
bezitten. Dat is, zo kan ik antwoorden, inderdaad het geval, bijvoorbeeld
bij enkele diensten in Frankrijk. Die dualiteit levert bij de inzet van een
buitenlandse opsporingsambtenaar in een Nederlands strafrechtelijk onderzoek
geen wezenlijke problemen op. De inzet geschiedt immers ten behoeve van een
Nederlands opsporingsonderzoek, onder gezag van de officier van justitie,
in voorkomende gevallen onder de begeleiding van een Nederlands infiltratieteam
en met de verplichting verslag uit te brengen aan de Nederlandse autoriteiten.
Dit impliceert ook dat de informatie uitsluitend bestemd is voor het Nederlandse
opsporingsonderzoek. Zij kan vervolgens alleen worden gedeeld of overgedragen
binnen de geldende kaders voor politiële en justitiële rechtshulp.De heer Rouvoet vroeg waarom het voorgestelde
artikel 126zg Sv niet in beginsel ook geldt voor iedereen die geacht kan worden
te beschikken over gegevens omtrent een bepaalde persoon. Artikel 126zg Sv
betreft het aftappen van telecommunicatie en is gericht op de opsporingsambtenaar.
De officier van justitie kan de opsporingsambtenaar een bevel geven tot het
opnemen van telecommunicatie. Anders dan de heer Rouvoet meen ik dat het artikel niet ook zou kunnen gelden voor een buurvrouw
die beschikt over het mobiele telefoonnummer van de betrokkene, of voor een
vaste leverancier van grondstoffen voor explosieven. Ik neem aan dat de heer Rouvoet dat ook niet heeft bedoeld. De bevoegdheden waar
de heer Rouvoet in zijn vraag op doelt, betreffen
de bevoegdheden tot het vorderen van gegevens van derden, die gericht kunnen
worden aan iedereen die geacht kan worden te beschikken over
gegevens omtrent een bepaalde persoon. Deze bevoegdheden zijn opgenomen in
Artikel IV, onderdeel A.De heer Rouvoet stelde de vraag waarom de
voorgestelde bevoegdheid van artikel 126zd, eerste lid, onder d, Sv (de bevoegdheid,
een besloten plaats te betreden, teneinde vast te stellen of zich daar een
goed bevindt) zich niet uitstrekt tot het vaststellen of zich daar een persoon
bevindt. Graag vermeld ik dat deze bevoegdheid ziet op het zogenaamde «inkijken».
De bedoeling van deze bevoegdheid is dat heimelijk een besloten plaats, zoals
een loods of garage, kan worden betreden teneinde de plaats op te nemen, sporen
veilig te stellen of een technisch hulpmiddel te plaatsen. Deze bevoegdheid
maakt het mogelijk ongezien bepaalde informatie te verzamelen, zodat het opsporingsonderzoek
niet openbaar wordt en ongestoord kan worden voortgezet. Voor het vaststellen
of zich op een plaats een persoon bevindt, is deze bevoegdheid niet geschikt,
omdat de bevoegdheid dan niet heimelijk kan worden toegepast. Wil men heimelijk
vaststellen of een persoon zich op een bepaalde plaats bevindt dan komen andere
bijzondere opsporingsbevoegdheden in aanmerking, zoals de stelselmatige observatie.
Voor niet heimelijk optreden komen de bevoegdheden tot het doorzoeken van
plaatsen in aanmerking.Met betrekking tot het voorgestelde artikel 126zd, vierde lid, Sv stelde
de heer Rouvoet de vraag waarom een detectiemiddel
wel op een goed maar niet op een persoon mag worden bevestigd. Hierop kan
ik antwoorden dat het wetsvoorstel niet beoogt de reeds bekende bijzondere
opsporingsbevoegdheden materieel aan te passen. Alleen het criterium voor
de toepassing van de bevoegdheden wordt voor de opsporing van terroristische
misdrijven aangepast. Ook bij de opsporing van terroristische misdrijven geldt
overigens dat bevestiging van een technisch hulpmiddel op of aan het lichaam
of de kleding van een persoon zonder diens toestemming een te vergaande inbreuk
vormt op de persoonlijke levenssfeer, temeer nu andere methoden voor het plaatsen
van technische hulpmiddelen volstaan. De heer Rouvoet
merkt terecht op dat ik wel voorstel om personen op grond van artikel 126zm
Sv aan hun kleding te kunnen laten onderzoeken. Het betreft hier echter een
bevoegdheid van geheel andere aard. In de eerste plaats omdat het doel van
deze bevoegdheid is te onderzoeken of iemand bepaalde voorwerpen bij zich
draagt, en in de tweede plaats omdat dit een bevoegdheid is die niet heimelijk
wordt toegepast. Betrokkene weet dat zijn kleding wordt onderzocht en wat
er eventueel wordt gevonden. De toepassing van deze bevoegdheid is snel voorbij,
terwijl het plaatsen van een detectiemiddel op of aan een persoon ertoe zou
strekken betrokkene langdurig te volgen.De heer Rouvoet vroeg over de inschakeling
van burgers bij de opsporing van terroristische misdrijven waarom niet eerst
moet worden bekeken of een opsporingsambtenaar de pseudo-koop of dienstverlening
voor zijn rekening kan nemen, net zoals bij de bestaande bijzondere opsporingsbevoegdheden.
Met de heer Rouvoet ben ik van mening dat het
gewenst is op dit punt aan te sluiten bij de bestaande regeling inzake de
toepassing van burger pseudo-koop of dienstverlening. Dat was ook beoogd.
Bij nota van wijziging stel ik voor deze technische onvolkomenheid recht te
zetten. Bijzonder erkentelijk ben ik de heer Rouvoet
voorts voor zijn opmerkzaamheid waar het gaat om een onjuiste verwijzing in
het voorgestelde artikel 126zo, tweede lid, Sv. In genoemde nota van wijziging
wordt ook die verbetering meegenomen.De heer Rouvoet maakte tot slot nog een opmerking
over de systematiek van de verschillende titels over de bijzondere opsporingsbevoegdheden. Ik heb al eerder aangegeven dat ik van mening ben dat de regeling
van bijzondere opsporingsbevoegdheden erg omvangrijk wordt. Bij de voorgenomen
herziening van het vooronderzoek zal naar een vereenvoudiging worden gestreefd.
Een belangrijk element daarbij zal zijn, te bezien of gemeenschappelijke thema’s
gemeenschappelijk geregeld kunnen worden. Het komt mij niet wenselijk voor
per bestaande bijzondere opsporingsbevoegdheid een terroristische variant «aan
te haken». Die systematiek is ook tot dusver niet gekozen: voor georganiseerde
criminaliteit is ook in een separate categorie van bevoegdheden voorzien.
Bij die opbouw sluit dit wetsvoorstel aan.BewaringHet wetsvoorstel bevat een wijziging die het mogelijk wil maken bewaring
te bevelen bij een verdenking van terroristisch misdrijf, ook buiten het geval
van ernstige bezwaren. De heer Dittrich merkte
op dat door deze wijziging politie en openbaar ministerie iets meer armslag
krijgen, bijvoorbeeld om stukken te laten vertalen, hetgeen hem aannemelijk
voorkomt. In antwoord op zijn vraag hoe dit voorstel zich verhoudt tot artikel
5 EVRM kan ik aangeven dat uit rechtspraak van het EHRM niet blijkt dat inbewaringstelling
voor maximaal veertien dagen door de rechter-commissaris bij verdenking van
een terroristisch misdrijf niet mogelijk zou kunnen worden gemaakt. Ik kan
de heer Dittrich in dit verband wijzen op de zaak
O’Hara v. Verenigd Koninkrijk (EHRM 16 oktober 2001, nr. 37 555/97,
ECHR 598). Daarin geeft het EHRM als zijn oordeel dat de redelijkheid van
de verdenking waarop de vrijheidsbeneming is gebaseerd een essentieel onderdeel
vormt van de waarborgen tegen willekeurige vrijheidsbeneming, neergelegd in
artikel 5 EVRM. Dat vereist het bestaan van «some facts or information
which would satisfy an objective observer that the person concerned may have
committed the offence, though what may be regarded as reasonable will depend
on all circumstances of the case». Verder geef het EHRM aan dat «facts
which raise a suspicion need not be of the same level as those necessary to
justify a conviction, or even the bringing of a charge which comes at the
next stage of the process of criminal investigation». Uit rechtspraak
van het EHRM valt verder af te leiden dat naarmate de vrijheidsberoving van
een verdachte langer duurt, hogere eisen moeten worden gesteld aan de (toetsbaarheid
van de) informatie die de vrijheidsbeneming draagt (zie bijv. Murray v. Verenigd
Koninkrijk, EHRM 28 oktober 1994, nr. 14 310/88, Series A, vol.
300-A). Tegen die achtergrond, zo kan ik de heer Dittrich geruststellen, ligt het niet in de rede dat in de toekomst voorstellen
zullen worden bevorderd die beogen ook bij de gevangenhouding het vereiste
van ernstige bezwaren tegen de verdachte een zekere periode vooruit te schuiven.De heer Weekers vroeg mij nog eens in te gaan
op een situatie waarbij een anonieme tip voldoende zou zijn om iemand gedurende
langere tijd vast te houden. Hij wilde daarnaast weten hoe gewaarborgd wordt
dat dergelijke situaties uitzonderlijk zijn.Graag stel ik voorop dat aanhouding, inverzekeringstelling en bewaring
alleen maar mogelijk zijn bij een verdachte. Een verdachte is volgens artikel
27, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering «degene te wiens
aanzien uit feiten en omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan
enig strafbaar feit voortvloeit». Een anonieme tip zal een dergelijk
vermoeden slechts bij uitzondering gedurende langere tijd kunnen vestigen.
Naarmate een anonieme tip meer specifieke informatie bevat kan deze ook worden
benut voor het doen van nader onderzoek, dat meer grond verschaft voor de
toepassing van andere dwangmiddelen. Omdat de heer Weekers zijn zorgen uitte over de vraag hoe de praktijk zal omgaan met de
vaststelling of sprake is van een verdenking tegen een persoon, wil ik graag
verduidelijken dat dit wetsvoorstel op dit onderdeel geen wijziging
aanbrengt in de bestaande situatie. Die blijkt goed werkbaar te zijn. Men
beschikt in de praktijk over voldoende vakbekwaam inzicht om de verzamelde
gegevens op hun merites te beoordelen. Dit kan er in een uitzonderlijk geval
toe leiden dat informatie, afkomstig van een anonieme bron, zodanig wordt
gewogen dat daarop de aanhouding en de inverzekeringstelling worden gebaseerd.
Ik wil in dit verband ook wijzen op de verschillende momenten van toetsing
van de vrijheidsbeneming. Binnen drie dagen en vijftien uur moet de verdachte
worden voorgeleid aan de rechter-commissaris die de rechtmatigheid van de
inverzekeringstelling toetst (artikel 59a Sv). Een volledige inhoudelijke
beoordeling van de beschikbare informatie vindt plaats als de rechter-commissaris
moet bepalen of hij een bevel tot bewaring geeft (artikel 63 Sv). Verder geldt
dat de wet zowel van de rechter-commissaris als van de officier van justitie
verlangt dat hij invrijheidstelling van de verdachte gelast zodra hij van
oordeel is dat de gronden van de bewaring zijn komen te vervallen (artikel
64, tweede lid, Sv). Bovendien kan de verdachte de rechtbank om opheffing
van de bewaring verzoeken (artikel 69 Sv). Bij afwijzing van dit verzoek staat
daartegen hoger beroep open bij het gerechtshof (artikel 71 Sv).De heer Weekers verwees in dit verband nog
naar mijn reactie in de nota naar aanleiding van het verslag op de suggestie
van de leden van de fractie van D’66. Die suggestie hield in, dat het
geven van een bevel tot bewaring bij een verdenking zonder ernstige bezwaren
beperkt zou kunnen worden tot gevallen waarin sprake is van een dringend en
zwaarwegend belang voor het onderzoek of voor de openbare veiligheid. Graag
verduidelijk ik dat een bevel tot voorlopige hechtenis ook thans slechts gegeven
kan worden als daar een toereikende grond voor is. Dat volgt uit artikel 67a
Sv. Uit het eerste lid van dit artikel volgt dat sprake moet zijn van, kort
gezegd, vluchtgevaar of een gewichtige reden van maatschappelijk veiligheid.
Een gewichtige reden van maatschappelijke veiligheid is, zo vloeit voort uit
het tweede lid, slechts in een limitatief aantal nader omschreven gevallen
aan de orde. Ik zie inderdaad geen aanleiding om, in afwijking van dit uitgebalanceerde
wettelijke kader, alternatief of cumulatief nog een vereiste voor toepassing
van voorlopige hechtenis in dit specifieke geval te formuleren.De heer De Wit verwees naar de zaak Shishkov
v. Bulgarije (EHRM 9 januari 2003, nr. 38 822/97, ECHR 23) om te
benadrukken dat een bevel tot voorlopige hechtenis onderbouwd moet worden
met een deugdelijke motivering van de gronden. Dat is ook neergelegd in artikel
78 Sv. De heer De Wit heeft verder een amendement
voorgesteld dat ertoe strekt het bevel tot bewaring op grond van een enkele
verdenking te beperken tot alleen die gevallen waarin sprake is van een verdenking
van een terroristisch misdrijf waarop een gevangenisstraf van acht jaar of
meer is gesteld. Gevraagd om een reactie op dit amendement, wil ik erop attenderen
dat behoudens het misdrijf van artikel 285, derde lid, Sr, alle terroristische
misdrijven bedreigd worden met een gevangenisstraf van acht jaren of meer.
In zoverre zou gesteld kunnen worden dat de werking van het amendement, indien
het wordt aanvaard, beperkt zal zijn. Tegelijkertijd wil ik erop wijzen dat
ook bij het misdrijf van artikel 285, derde lid, Sr (bedreiging met een terroristisch
misdrijf) zich gecompliceerde onderzoeken kunnen voordoen die extra tijd vergen
om een verdenking nader uit te bouwen tot een verdenking met ernstige bezwaren.
Ook bij dit soort feiten is heel goed denkbaar dat digitale bestanden moeten
worden doorzocht en teksten moeten worden vertaald. Ik meen dan ook dat er
goede redenen zijn om voor het strafbare feit van bedreiging met een terroristisch
misdrijf bewaring mogelijk te doen zijn bij een verdenking, ook buiten het
geval van ernstige bezwaren tegen de verdachte.Geheimhouding van processtukkenVan verschillende zijde zijn vragen gesteld over het voorstel dat een
langere periode van geheimhouding van bepaalde processtukken mogelijk zal
maken. De wijze waarop dit voorstel is vormgegeven, leidt, zo is mij gebleken,
tot de indruk dat mede wordt beoogd een langere periode van voorlopige hechtenis
te bewerkstelligen dan nu volgens het geldend recht mogelijk is. Dat is, ik
stel dit met klem, niet het geval.Na de bewaring kan een bevel tot gevangenhouding worden gegeven. Dit bevel
kan ingevolge artikel 66, eerste lid, Sv, tot een vrijheidsbeneming van ten
hoogste negentig dagen leiden. Daarna moet de zaak op de terechtzitting aanhangig
zijn gemaakt, wil het bevel tot voorlopige hechtenis verlengd kunnen worden.
De zittingsrechter kan de voorlopige hechtenis namelijk wel verlengen, en
vervolgens tot schorsing van de terechtzitting overgaan. In dat geval spreekt
men van een pro forma zitting. De maximale termijnstelling van artikel 66,
eerste lid, Sv betekent dus niet dat altijd na negentig dagen gevangenhouding
onmiddellijk tot behandeling van de strafzaak wordt overgegaan. Wel leidt
dit voorschrift ertoe dat de kennisneming van alle processtukken niet meer
aan de verdachte mag worden onthouden. Dat volgt uit artikel 33 Sv.Graag wil ik op deze plaats ingaan op de vraag van de heer Dittrich waarom ik niet een wijziging van de regeling van de artikelen
30–33 Sv heb voorgesteld om te voorzien in de mogelijkheid van een langere
periode van onthouding van processtukken. Daarvoor moet ik teruggaan naar
een wetswijziging in de jaren ’70 van de vorige eeuw (wet van 26 oktober
1973, Stb. 509). Deze wetswijziging had tot doel de totale duur van de voorlopige
hechtenis te beperken. Daartoe werd een maximumtermijn voor de gevangenhouding
in artikel 66 Sv opgenomen. Vóór 1973 gold er geen verplichting
om een strafzaak na maximaal negentig dagen gevangenhouding of gevangenneming
op de terechtzitting aan te brengen. Dat betekent ook dat artikel 33 Sv oorspronkelijk
evenmin tot gevolg had dat de kennisneming van processtukken slechts negentig
dagen aan de verdachte kon worden onthouden. De doorwerking van de maximale
termijnstelling van artikel 66 Sv in de regeling van de artikelen 30–33
Sv is derhalve het gevolg van de wijziging van de regeling van de voorlopige
hechtenis in 1973. Tegen deze achtergrond ligt het in de rede, nu de wenselijkheid
van een mogelijkheid tot langere geheimhouding van processtukken bij terroristische
misdrijven zich aandient bij die misdrijven, wetstechnisch een terugkeer naar
het systeem dat vóór 1973 gold te bewerkstelligen. Daarom heb
ik ervoor gekozen door een aanpassing van artikel 66 Sv voor de gevallen waarin
sprake is van een verdenking van een terroristisch misdrijf, aan de reikwijdte
van de regeling van de artikelen 30–33 Sv in feite weer haar oorspronkelijke
reikwijdte te geven. Een andere reden is, dat het aanknopen bij de regeling
van artikel 33 Sv voor de voorgestelde wijziging een ingrijpende aanpassing
zou behelzen, hetgeen een meer integrale afweging van deze regeling zou impliceren.
Aan de bestaande regeling inzake de kennisneming zouden immers nieuwe elementen
worden toegevoegd waarbij meer principiële vragen aan de orde zouden
moeten komen, zoals de inzage in de te onthouden stukken door de rechter die
ter zake beslist.De heer Wolfsen stelde de vraag of tijdens
verlengingszittingen inzake de voorlopige hechtenis, die in de plaats zullen
komen van de pro forma zittingen, nog wel onderzoekswensen van de verdediging
aan de orde kunnen worden gesteld. In antwoord op deze vraag kan ik meedelen
dat bij de verlengingszittingen, naast vanzelfsprekend de gegrondheid van
de vordering tot verlenging, de planning en voortgang van het onderzoek besproken
kunnen worden in het licht van de voortzetting van de voorlopige
hechtenis. Voor verzoeken tot het verrichten van bepaalde onderzoekshandelingen
ligt het overigens meer in de rede, nu het hier nog steeds gaat om het voorbereidend
onderzoek, om een beroep te doen op de regeling van artikel 36a Sv, de mini-instructie
op verzoek van de verdachte. Uit artikel 23 Sv volgt weliswaar dat de raadkamer
relatief vrij is in het bepalen van de wijze waarop zij haar onderzoek doet,
maar dit onderzoek is gekoppeld aan de beslissing die de raadkamer moet nemen.
Het onderzoek dat de verdachte zou kunnen verlangen, is vooral van belang
met het oog op de bewijsvoering in de uiteindelijke terechtzitting. Doorgaans
zullen de door de verdediging verlangde onderzoekshandelingen ook niet afgerond
kunnen worden vóór de verlengingsbeslissing. Als gezegd biedt
de mini-instructie voor dergelijke onderzoekshandelingen wel mogelijkheden,
waarmee een vergelijkbaar resultaat wordt bereikt als de situatie waarin de
verdediging tijdens de pro forma zitting verzoekt om de verrichting van onderzoekshandelingen
te harer behoeve. Gaat het om de voortgang van het onderzoek, dan kan de verdediging
ook met een beroep op artikel 180 Sv de rechter-commissaris betrekken bij
het verloop van het opsporingsonderzoek. Ik wijs erop dat door de verdediging
op elk moment in het voorbereidend onderzoek, dus niet alleen bij gelegenheid
van een verlengingszitting, verzocht kan worden om de toepassing van beide
regelingen.De heer Wolfsen vroeg voorts of een verdachte
weet dat hem de inzage van bepaalde stukken wordt onthouden, en dat hij daartegen
bezwaar kan maken. In antwoord op deze vraag kan ik melden dat artikel 30,
tweede lid, Sv bij onthouding van inzage in een deel van de processtukken
het openbaar ministerie of de rechter-commissaris verplicht tot het doen van
een schriftelijke mededeling aan de verdachte dat de hem ter inzage gegeven
stukken niet volledig zijn. Deze schriftelijke mededeling hoeft alleen maar
te worden gedaan als de verdachte of zijn raadsman daadwerkelijk om inzage
van het dossier verzoekt. Dat ligt ook in de rede. Want waarom zou het openbaar
ministerie of de rechter-commissaris zonder een dergelijk verzoek in dit stadium
van het onderzoek de processtukken gaan beoordelen op de mogelijkheid van
openbaarmaking? Verder kan ik deze leden antwoorden dat het wetboek geen verplichting
bevat om de verdediging, na toepassing van artikel 30, tweede lid, tweede
volzin, Sv, te wijzen op de mogelijkheid om bezwaar te maken tegen de onthouding,
neergelegd in artikel 32 Sv. Dat een raadsman van de verdachte niet op de
hoogte zal zijn van deze regeling ligt overigens niet in de rede.Voor het antwoord op de vraag van de heer Wolfsen
wat de sanctie is als het openbaar ministerie geen uitvoering geeft aan het
voorschrift van artikel 30, tweede lid, Sv is artikel 359a Sv relevant. Dat
voorschrift bepaalt dat de rechtbank, indien blijkt dat bij het voorbereidend
onderzoek vormen zijn verzuimd die niet meer kunnen worden hersteld en de
rechtsgevolgen hiervan niet uit de wet blijken, een dergelijk vormverzuim
kan sanctioneren met strafvermindering, bewijsuitsluiting of niet-ontvankelijkverklaring
(vgl. ook HR 30 maart 2004, NJ 2004, 376). Artikel 359a Sv komt onder
omstandigheden eveneens in beeld, zo kan ik de heer Dittrich meedelen, indien op de terechtzitting blijkt dat de gegevens, waarvan
de kennisneming aan de verdachte op grond van artikel 30 Sv is onthouden,
veel eerder aan de verdediging ter beschikking hadden kunnen worden gesteld.De heer Wolfsen vroeg ook in hoeverre de kennisneming
van ontlastend materiaal op grond van artikel 30 Sv aan de verdachte onthouden
kan worden. Daarop kan ik antwoorden dat materiaal waaruit blijkt dat de verdachte
onschuldig is niet mag worden achtergehouden. Gaat het om ontlastend materiaal
dat naar redelijke verwachting zal leiden tot het beëindigen van de voorlopige
hechtenis, dan geldt eveneens dat het niet geoorloofd is dergelijk
materiaal achter te houden. Deze regel geldt ook indien, zo antwoord ik op
een vraag van de heer Van Fessem, dit zou betekenen
dat hiermee tevens incriminerende gegevens, bijvoorbeeld ten aanzien van andere
verdachten, ter inzage komen.De heer Wolfsen informeerde verder of er altijd
een gerechtelijk vooronderzoek tegen de verdachte loopt als toepassing wordt
gegeven aan de regeling die onthouding van de kennisneming van bepaalde processtukken
mogelijk maakt. Ik kan antwoorden dat dit niet het geval zal zijn, en ook
nu niet het geval is. Ik benadruk hierbij dat de regeling van de artikelen
30–34 Sv al zo oud is als het wetboek zelf, en derhalve nog uitgaat
van de vroegere functie van het gerechtelijk vooronderzoek. Een koppeling
tussen de onthouding van bepaalde processtukken enerzijds, en het (verplicht)
openen van een gerechtelijk vooronderzoek anderzijds ligt mijns inziens ook
niet in de rede. Hierboven gaf ik immers al aan, dat alleen als de verdediging
een verzoek om inzage in de processtukken doet, dit voor het openbaar ministerie
of de rechter-commissaris aanleiding zal vormen om een eventueel te beslissen
dat bepaalde stukken in het procesdossier in het belang van het onderzoek
nog niet aan de verdediging beschikbaar worden gesteld.Ik meen dat er evenmin reden is voor een regeling die voorziet in een
automatische opening van een gerechtelijk vooronderzoek vanaf de eerste openbare
verlengingszitting van de raadkamer. Dit verduidelijk ik ook graag in de richting
van de heer Van Fessem.Daarbij stel ik voorop dat het gerechtelijk vooronderzoek thans in de
wettelijke regeling niet meer de functie vervult van vroeger. Ontwikkelingen
in de praktijk hebben in toenemende mate de nadruk gelegd op het opsporingsonderzoek,
en op de rol van de officier van justitie als leider van het voorbereidend
onderzoek. Deze vaststelling bracht de onderzoekers van het onderzoeksproject
Strafvordering 2001 tot de aanbeveling het gerechtelijk vooronderzoek af te
schaffen (Het vooronderzoek in strafzaken, red. M.S. Groenhuijsen en G. Knigge,
blz. 556). In het kabinetsstandpunt naar aanleiding van de voorstellen van
het onderzoeksproject Strafvordering 2001 heb ik aangegeven dat de verschuiving
van het zwaartepunt van het gerechtelijk vooronderzoek naar het voorbereidend
onderzoek onder leiding van de officier van justitie, waardoor het gerechtelijk
vooronderzoek aan omvang en betekenis heeft ingeboet, niet zonder meer tot
de conclusie van opheffing dwingt (Kamerstukken II 2003/04, 29 271, nr.
1, blz. 16). In het debat dat volgde op dit kabinetsstandpunt stuitte mijn
voornemen om het gerechtelijk vooronderzoek in gewijzigde vorm te behouden
evenwel op verzet van de heer Wolfsen en mevrouw
Griffith (Handelingen II 2003/03, 47-3197 e.v.). Zij bepleitten bij die gelegenheid
de totale afschaffing van het gerechtelijk vooronderzoek. Ik heb vervolgens
in de nota naar aanleiding van het verslag inzake het wetsvoorstel tot wijziging
van het Wetboek van Strafvordering in verband met inbeslagneming en doorzoeking
door de rechter-commissaris de gelegenheid te baat genomen om nader uiteen
te zetten welke overwegingen ten grondslag lagen aan mijn voornemen voor het
behoud van nog enige ruimte voor het gerechtelijk vooronderzoek (Kamerstukken
II, 2003/04 29 252, nr. 8, blz. 3). Daarmee kon ik tot mijn genoegen
toen de heer Wolfsen overtuigen, zo bleek tijdens
het wetgevingsoverleg dat ik met de vaste commissie voor Justitie heb gevoerd
over onder meer voormeld wetsvoorstel (Kamerstukken II 2003/04, 29 252
enz., nr. 8, blz. 5). Ik stel echter vast dat de heer Wolfsen nu een aanmerkelijk
ruimere rol voor het gerechtelijk vooronderzoek ziet. Meer concreet wijs ik
erop dat de wet op dit moment in het vooronderzoek alleen nog maar een plaats
inruimt voor een gerechtelijk vooronderzoek als dit wordt gevorderd door de
officier van justitie. Die vordering dient samen te hangen met de wenselijkheid van enige, door de rechter-commissaris te verrichten, onderzoekshandelingen.Als met de door de heer Wolfsen geopperde
voorziening tot opening van een gerechtelijk vooronderzoek slechts wordt beoogd
de besluitvorming inzake de geheimhouding van bepaalde processtukken in handen
te stellen van een rechter, dan merk ik op dat dat binnen de systematiek van
het wetboek geen zelfstandige reden kan zijn voor de opening van een gerechtelijk
vooronderzoek. In rechterlijke betrokkenheid bij de onthouding van kennisneming
van processtukken aan de verdachte is thans voorzien in artikel 32 Sv. De
raadkamer neemt een beslissing op een bezwaarschrift tegen de onthouding.
Het beoordelingskader is daarbij of «het belang van het onderzoek»
uitstel van de kennisneming kan rechtvaardigen. Eerder heb ik verduidelijkt
dat de raadkamer, ook in dit kader, niet over de bevoegdheid beschikt om zelf
overlegging van stukken te bevelen. Daartoe is ook geen aanleiding omdat het
uitgangspunt moet zijn dat de rechter en de procesdeelnemers in gelijke mate
kennis kunnen nemen van de stukken op basis waarvan een beslissing wordt genomen.Vastgesteld kan wel worden dat de rechterlijke betrokkenheid, toegesneden
op de onthouding van de kennisneming van de processtukken aan de verdachte,
thans slechts eenmalig is. Artikel 32 Sv bepaalt immers dat de verdachte,
aan wie schriftelijk is meegedeeld dat de hem ter inzage gegeven stukken niet
volledig zijn, daartegen binnen veertien dagen na deze mededeling een bezwaarschrift
kan indienen. Nu de maximumperiode van de mogelijkheid tot geheimhouding van
processtukken wordt verlengd van negentig dagen tot twee jaar verdient het
wellicht aanbeveling op dit punt nog te komen tot een aanscherping. Denkbaar
zou bijvoorbeeld zijn om, in plaats van eenmalig, periodiek de bezwaarschriftprocedure
bij de raadkamer tegen de onthouding van de processtukken open te stellen.
Een dergelijke uitbreiding van de rechterlijke controle op de geheimhouding
van processtukken past goed binnen de bestaande systematiek, en vergroot de
waarborgen tegen een onevenwichtige afweging van enerzijds het belang van
het onderzoek en anderzijds het verdedigingsbelang.Als, anderzijds, met de automatische opening van het gerechtelijk vooronderzoek
wordt beoogd een mogelijkheid te scheppen voor de verdediging om bepaalde
onderzoekshandelingen te laten verrichten, dan luidt mijn reactie dat daartoe
reeds de gelegenheid bestaat. Die onderzoekshandelingen, zoals het horen van
getuigen, kunnen door de rechter-commissaris worden uitgevoerd in het kader
van de mini-instructie. Ook kan de rechter-commissaris op verzoek van de verdachte
worden betrokken bij het onderzoek op basis van artikel 180 Sv. Ik hoop hiermee
de sprekers die hierover vragen hebben gesteld, de heren Wolfsen, Weekers en Van Fessem, de nodige duidelijkheid te hebben kunnen verschaffen.De heren Dittrich en Wolfsen vroegen beiden waarom ik ervoor heb gekozen om de periode waarin
de geheimhouding van bepaalde processtukken nog mogelijk is te verlengen voor
de duur van maximaal twee jaar. Deze keuze voor een periode van maximaal twee
jaar houdt het midden tussen aan de ene kant een kortere maximumperiode die
vanuit opsporingsoptiek toch minder wenselijk voorkomt, en aan de andere kant
een situatie waarin in beginsel geen enkele limiet wordt gesteld. Ik vermeld
daarbij nog dat de behandeling van de strafzaak tegen de personen die verdacht
worden van betrokkenheid bij de aanslagen in Madrid naar verwachting voor
het eind van dit najaar, en derhalve ruim twee jaar later, zal beginnen. Ik
wil overigens benadrukken dat de termijnstelling van twee jaar geenszins wil
zeggen dat de periode van geheimhouding altijd zo lang zal duren.Graag verduidelijk ik de heer Dittrich verder
dat in het voorgestelde artikel 66 Sv niet het vereiste is opgenomen dat de
verlenging van de voorlopige hechtenis slechts mogelijk is «in het belang
van het onderzoek» omdat dit artikel alleen ziet op de duur en de verlenging
van de voorlopige hechtenis. De gronden voor (verlenging van) de voorlopige
hechtenis worden gegeven in artikel 67a Sv. Uit dat artikel volgt dat deze
gronden zijn, kort gezegd, vluchtgevaar of een gewichtige reden van maatschappelijk
veiligheid. Hierboven heb ik reeds in antwoord op een vraag van de heer Weekers aangegeven dat geen aanleiding zie om, in afwijking
van het uitgebalanceerde wettelijke kader van artikel 67a Sv, alternatief
of cumulatief nog een vereiste voor toepassing van (verlengingen van de) voorlopige
hechtenis in dit specifieke geval te formuleren.De heer Weekers gaf terecht aan dat een van
de mogelijke redenen waarom het onderzoek in terrorismezaken langer kan duren
en tegelijkertijd ook de noodzaak bestaat om processtukken langer geheim te
houden, ligt in het wachten op de uitvoering van rechtshulpverzoeken door
buitenlandse autoriteiten. Hij vroeg zich in dit verband af welke prikkel
er bestaat om internationale rechtshulp zo snel mogelijk te doen verlopen.
Bij de verlenging van de voorlopige hechtenis is het vaste praktijk dat de
rechter, in de systematiek van dit wetsvoorstel de raadkamer, de officier
van justitie nadere vragen stelt over de voortgang van het onderzoek. Het
wachten op rechtshulpverlening door buitenlandse autoriteiten kan daarvan
de reden zijn. Doorgaans zal de rechter geen genoegen nemen met het enkele
antwoord van de officier van justitie dat hij nog wacht op informatie uit
het buitenland. De rechter zal de redelijkheid daarvan willen toetsen. Het
openbaar ministerie zal moeten aangeven wat het belang is van het rechtshulpverzoek
in het geheel van het onderzoek. Voorts zal het openbaar ministerie in ieder
geval blijk moeten geven van zijn inspanning om zo snel mogelijk antwoord
te krijgen van de buitenlandse autoriteiten. De officier van justitie heeft
er dus alle belang bij om rechtshulpverlening binnen de grenzen van het haalbare,
zo spoedig mogelijk te doen verlopen, daar anders voortduring van de voorlopige
hechtenis wellicht niet meer gerechtvaardigd zal zijn.De heer De Wit vroeg mij nog om een nadere
motivering van het voorstel betreffende de geheimhouding van bepaalde processtukken.
Graag voldoe ik aan dat verzoek. Daarbij wil ik nogmaals voorop stellen dat
ik met de voorgestelde wijziging van artikel 66 Sv nadrukkelijk niet beoog
te voorzien in een aanvullende of zelfstandige mogelijkheid tot verlenging
van het voorarrest. Ook nu al komt het voor dat de voorlopige hechtenis, voorafgaand
aan de inhoudelijke berechting, geruime tijd duurt. Het voorstel wil slechts
het moment waarop alleen de zittingsrechter kan besluiten over het voortduren
van de voorlopige hechtenis uitstellen met ten hoogste twee jaar. De raadkamer
beslist in die periode over de voorlopige hechtenis. Het is dus niet juist,
zo reageer ik op een opmerking van mevrouw Vos,
dat gedurende deze periode niet inhoudelijk wordt getoetst of er echt sprake
is van een noodzaak tot verlenging van de voorlopige hechtenis. De officier
van justitie zal er telkens voor moeten zorgen dat het procesdossier tijdens
het vooronderzoek zozeer «aandikt» dat de daarin opgenomen processtukken
dragend kunnen blijven voor de beslissingen tot verlenging van de voorlopige
hechtenis. Door de wijziging wordt het mogelijk dat gedurende deze periode
de kennisneming van bepaalde processtukken nog aan de verdachte kan worden
onthouden. Dat is, opsporingstechnisch gezien, soms uitermate gewenst. De
bewijsmoeilijkheden zijn bij strafbare voorbereidende handelingen, waar het
bij terroristische misdrijven veelal om gaat, bijna per definitie aanzienlijk
groter dan bij de «gewone» criminaliteit omdat aanknopingspunten
gelegen in uitvoeringshandelingen van voltooide delicten ontbreken. Dat maakt
dat dikwijls ook meer tijd nodig is om het bewijs rond te krijgen. Tegen
die achtergrond stel ik voor de onthouding van bepaalde processtukken voor
een langere periode dan thans mogelijk te maken.Ik deel dan ook niet de opvatting van de heer De Wit dat de duur van de voorgestelde verlengde periode disproportioneel
lang is. Wel wil ik er met nadruk op wijzen dat hier gaat om een maximumtermijn.
Er staan de verdediging bovendien de nodige voorzieningen ter beschikking
om de voortgang van het onderzoek aan de orde te stellen. In antwoord op vragen
van de heer Wolfsen ben ik daarop reeds ingegaan.
Ook wil ik op deze plaats nog eens benadrukken dat de mogelijkheid van onthouding
van kennisneming van bepaalde processtukken geheel losstaat van het feit dat
het procesdossier telkens voldoende informatie dient te bevatten om elke beslissing
inzake voortduring van de voorlopige hechtenis te kunnen dragen. Het is dus
niet zo dat de verdachte tijdens de voorlopige hechtenis onwetend wordt gehouden
van de gronden waarop de verdenking berust die tegen hem is gerezen. Naarmate
het vooronderzoek vordert, zal van de officier van justitie een steeds hechtere
onderbouwing van de verdenking mogen worden verwacht.De heer De Wit merkte op dat volledige inzage
in de processtukken in beginsel altijd mogelijk zal moeten zijn in het kader
van beslissingen met betrekking tot de voorlopige hechtenis. Hij verwees in
dit verband naar de uitspraken van het EHRM in de zaken Lamy v. België
en Matocchia v. Italië. In de zaak Lamy v. België (EHRM 30 maart
1989, nr. 10 444/83, Series A, vol. 151) had de verdachte die in voorlopige
hechtenis verbleef, noch diens raadsman op enigerlei wijze inzage in het dossier.
De officier van justitie had daarentegen onbeperkte toegang. Gegeven deze
onevenwichtige situatie oordeelde het EHRM dat de verdediging niet in de gelegenheid
was geweest om op adequate wijze de beslissing over voortzetting van de voorlopige
hechtenis aan te vechten. De heer De Wit haalde
voorts nog de zaak Matocchia v. Italië (EHRM 25 juli 2000, nr. 23 969/94,
ECHR 2000-IX) aan. In deze zaak was de verdachte gedurende lange tijd onkundig
van de plaats en het tijdstip waarop hij een misdrijf zou hebben begaan, terwijl
geen enkel belang zich tegen het verstrekken van deze informatie verzette.
Dit leverde strijd op met artikel 6 EVRM. Onder omstandigheden kan het evenwel
gerechtvaardigd zijn om gedurende het onderzoek processtukken aan de verdediging
te onthouden. Het EHRM erkent dit in de zaak Schöps v. Duitsland (EHRM
13 februari 2001, nr. 25 116/94, ECHR 2001-I) waarin het aangeeft
dat het belang van het onderzoek de mate waarin verdedigingsrechten kunnen
worden uitgeoefend, kan beperken. Tegelijk geldt echter dat stukken die essentieel
zijn voor het nemen van beslissingen inzake voorlopige hechtenis verstrekt
zullen moeten worden.De heer De Wit stelde in aansluiting op het
voorgaande nog de vraag welke initiatieven op dit moment worden ondernomen
om het «lekken» uit strafdossiers tegen te gaan. In antwoord op
deze vraag kan ik berichten dat de Nederlandse Orde van Advocaten onlangs
een gedragsregel heeft opgesteld, waarin heldere lijnen worden aangegeven
voor de omgang met informatie uit strafdossiers. Voor het openbaar ministerie
zijn er al langer duidelijke richtsnoeren op dit terrein van kracht (vgl.
de Aanwijzing voorlichting opsporing en vervolging (Stcrt 2002, 140)).Ook de heer Van Fessem vroeg naar een mogelijk
verband tussen mijn voorstel op het gebied van de geheimhouding van processtukken
en het «lekken van informatie» uit procesdossiers. Graag verduidelijk
ik dat beide zaken geheel los van elkaar staan. Bij de geheimhouding van processtukken
gaat het erom dat informatie aan de verdachte en diens raadsman wordt onthouden.
Bij het «lekken» van informatie uit strafdossiers gaat het in
de kern om doorbreking van de vertrouwelijkheid van de in het dossier
opgenomen informatie. Het betreft dan informatie die in ieder geval wel bekend
is bij alle procesdeelnemers. Wellicht ten overvloede merk ik hier nog op
dat aan de geheimhouding van processtukken op grond van artikel 30 Sv vanzelfsprekend
niet het tegengaan van «lekken» uit een strafdossier ten grondslag
mag liggen.Verkennend onderzoekVerschillende vragen zijn gesteld over het voorstel dat de officier van
justitie, na machtiging door de rechter-commissaris, in het kader van een
verkennend onderzoek naar terroristische misdrijven, een geautomatiseerd gegevensbestand
kan vorderen en over de verschillende voorwaarden die daaraan zijn verbonden.De heer Dittrich vroeg in dit verband hoe
serieus de vernietigingsmogelijkheden door het openbaar ministerie zullen
worden ter hand genomen. Graag vermeld ik in reactie op deze vraag dat het
de taak is van de officier van justitie om zodra de bewerking van gegevens
is voltooid er op toe te zien dat uitsluitend de gegevens die voor het onderzoek
van betekenis zijn, voor het onderzoek verder worden verwerkt en dat de andere
gegevens worden vernietigd. Van de vernietiging van die gegevens kan alleen
worden afgezien voor zover en voor zolang de gegevens nodig zijn om de bewerking
achteraf te kunnen controleren. De gegevens worden voor dat doel afgezonderd
beschikbaar gehouden. Nu de bewerking van gegevens zo’n belangrijk onderdeel
uitmaakt van de verwerking van gegevens voor het verkennend onderzoek, behoeft
niet te worden betwijfeld dat de officier van justitie hier alle aandacht
aan zal besteden. De wettelijke bepalingen geven hem hiervoor bovendien duidelijke
richtsnoeren. Op de vraag van de heer Dittrichhoeveel
mensen bij het openbaar ministerie hiervoor worden vrijgemaakt, kan ik aangeven
dat de officier van justitie die op grond van artikel 126gg Sv het bevel geeft
tot het uitvoeren van een verkennend onderzoek tevens leiding geeft aan dit
onderzoek. Het verkennend onderzoek wordt uitgevoerd door de politie. Politieambtenaren
zullen vrijgemaakt worden voor de verwerking van gegevens ten behoeve van
het verkennend onderzoek. Verder merk ik op dat de bewerking van gegevens
zal plaatsvinden langs geautomatiseerde weg. Op deze wijze kunnen namelijk
door het vergelijken of combineren van gegevens nieuwe gegevens worden verkregen.
De officier van justitie stelt de wijze waarop de bewerking plaatsvindt vast,
en hij ziet erop toe dat de wettelijke regeling wordt nageleefd. De gegevens
van een verkennend onderzoek worden verwerkt in een tijdelijk register als
bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder j, van de Wet politieregisters, terwijl
het voorgestelde artikel 126hh Sv aanvullende voorschriften geeft voor de
verwerking van deze gegevens. Op grond van artikel 27 van de Wet politieregisters
houdt het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) toezicht op de politieregisters.
Ik kan de heer Dittrich bevestigen dat het CBP
inderdaad steekproefsgewijs kan controleren of zorgvuldig met de persoonlijke
gegevens van burgers wordt omgegaan.Mevrouw Vos vroeg of de bevoegdheid tot het
vorderen van een geheel bestand van gegevens wel past bij het karakter van
het verkennend onderzoek, nu het verkennend onderzoek toch gericht moet zijn
op een bepaalde verzameling van personen. Inderdaad dient een verkennend onderzoek
gericht te zijn op bepaalde verzamelingen van personen. Het dient te gaan
om verzamelingen van personen ten aanzien waarvan uit feiten of omstandigheden
aanwijzingen voortvloeien dat daarbinnen misdrijven worden beraamd of gepleegd
die een ernstige inbreuk op de rechtsorde opleveren. Een verkennend onderzoek
houdt in dat de gehele groep van personen onderwerp wordt van onderzoek, terwijl
slechts bepaalde personen binnen die groep zich mogelijk met ernstige misdrijven bezighouden. Het verkennend onderzoek dient ertoe vast
te stellen op welk wijze een bepaalde vorm van ernstige criminaliteit zich
in een bepaald deel van de samenleving heeft genesteld en welke personen daarbij
betrokken zijn. Terecht merkt mevrouw Vos op dat
het vorderen van een geheel bestand van gegevens van een publieke of private
organisatie inhoudt dat veel meer informatie wordt verkregen dan nodig is
voor het onderzoek. De bestanden die op basis van deze bevoegdheid gevorderd
kunnen worden, dienen echter wel bestanden te zijn die kunnen bijdragen aan
een groter inzicht in de verzamelingen van personen waarop het verkennend
onderzoek zich richt. Het is de officier van justitie die dit beoordeelt:
hij dient af te wegen of het belang van het verkennend onderzoek vordert dat
gegevensbestanden bewerkt worden en zo, ja welke bestanden het dient te betreffen.
De rechter-commissaris toetst de afweging die de officier van justitie hierbij
maakt. Hij verkrijgt met het oog daarop van de officier van justitie informatie
over de aanleiding tot en de stand van het verkennend onderzoek. Ook informeert
de officier van justitie de rechter-commissaris over de resultaten die hij
verwacht van de bewerking van de gegevens die zijn opgenomen in de bestanden.
De voorgestelde bevoegdheid dient ertoe om door het bewerken van een grote
hoeveelheid gegevens de voor het onderzoek relevante gegevens boven water
te krijgen. Dit past bij uitstek in het kader van een verkennend onderzoek,
omdat een verkennend onderzoek erop gericht is om meer inzicht te verkrijgen
in de activiteiten van personen die zich mogelijk bezig houden met het beramen
of plegen van ernstige misdrijven.De heer De Wit meende dat het toepassen van
aanwijzingen om gegevens te vorderen in het kader van een verkennend onderzoek
in strijd is met datgene wat de regering heeft gezegd bij de behandeling van
de Wet bevoegdheid vorderen gegevens. In de memorie van toelichting bij die
wet stond dat gegevens van niet-verdachte personen minder snel worden gevorderd
dan die van verdachte personen, dat er hogere eisen worden gesteld aan de
motivering van het vorderen van gegevens van niet-verdachte personen en dat
eisen aan het vorderen van gegevens zwaarder wegen naarmate zij heimelijk
worden toegepast. De heer De Wit wijst terecht
op deze uitgangspunten voor het vorderen van gegevens in een opsporingsonderzoek.
(vgl. Kamerstukken II 2003/04, 29 441, nr. 3, blz. 6). Een opsporingsonderzoek
is gericht op de opheldering van het misdrijf en daartoe worden gegevens over
de verdachte vergaard. Daarbij kunnen ook gegevens van niet-verdachten van
belang zijn, maar alleen voorzover dat bijdraagt aan de opheldering van het
misdrijf. Daarom zullen gegevens van niet-verdachte personen minder snel worden
gevorderd dan die van verdachte personen en worden er hogere eisen gesteld
aan de motivering van het vorderen van gegevens van niet-verdachte personen.
Bij het verkennend onderzoek is de situatie anders omdat daarin, zoals in
het voorgaande aan de orde kwam, verzamelingen van personen onderwerp van
onderzoek zijn. Dit neemt niet weg dat ook in dat kader, overeenkomstig hetgeen
naar voren is gebracht bij de Wet bevoegdheden vorderen gegevens, hoge eisen
gesteld worden nu gegevens van ook niet-verdachte personen gevorderd worden.
Daarom is de voorgestelde bevoegdheid tot het vorderen van gegevensbestanden
in het kader van het verkennend onderzoek ook verbonden aan voorwaarden en
voorzien van waarborgen. De bevoegdheid kan alleen worden toegepast in het
belang van een verkennend onderzoek naar terroristische misdrijven en alleen
na machtiging door de rechter-commissaris. Voorts zijn eisen gesteld aan de
verwerking van de gegevens en aan de verbalisering daarvan.De heer Eerdmans vroeg waarom ik de ruimere
onderzoeksbevoegdheid in het kader van het verkennend onderzoek een noodzakelijke
aanvulling acht op het arsenaal aan opsporingsbevoegdheden, nu ook gegevens
van bestanden uit niet-openbare bronnen kunnen worden gebruikt,
ongeacht of deze personen zelf aanleiding geven tot onderzoek. Ook vroeg hij
hoe lang deze gegevens worden bewaard en kunnen worden geraadpleegd, en wat
daarvan het te verwachten effect is. In antwoord op deze vragen kan ik aangeven
dat de effectiviteit van het verkennend onderzoek thans wordt beperkt doordat
in het kader van een verkennend onderzoek geen gegevens verwerkt kunnen worden
die niet reeds bij de met opsporing belaste instanties aanwezig zijn of niet
en uit openbare bronnen kunnen worden verkregen. Door het verrichten van een
verkennend onderzoek kan inzicht worden verkregen in de activiteiten van personen
die zich mogelijk bezig houden met het beramen of plegen van terroristische
misdrijven. Vervolgens kan daardoor opsporingsonderzoek plaatsvinden op basis
van een betere informatiepostie. Gelet op het belang daarvan doe ik in onderhavige
regeling enkele voorstellen om de effectitviteit van het verkennend onderzoek
te verbeteren. In het voorgaande stelde ik reeds aan de orde dat hierbij inderdaad
ook gegevens worden betrokken van personen die zelf geen aankleding geven
tot onderzoek. Om die reden is de voorgestelde bevoegdheid tot het vorderen
van gegevensbestanden verbonden aan daarop toegesneden voorwaarden en omgeven
met daarop gerichte waarborgen. Ik stelde eerder ook vast dat uitsluitend
de gegevens die voor het verkennend onderzoek van betekenis zijn voor het
onderzoek verder worden verwerkt en dat de andere gegevens worden vernietigd.
Het voorgestelde artikel 126hh, zesde lid, Sv bepaalt dat gegevens die voor
het verkennend onderzoek van betekenis zijn, mogen worden verwerkt voor de
opsporing van terroristische misdrijven. Deze gegevens kunnen dus worden bewaard
voor de duur van het verkennend onderzoek, en, indien de gegevens worden gebruikt
voor een opsporingsonderzoek, voor de duur van het opsporingsonderzoek.Verhouding opsporingsactiviteiten en inlichtingenwerkVerschillende sprekers maakten opmerkingen over de mogelijke gevolgen
van het wetsvoorstel voor de taakuitoefening van de AIVD. De heer Wolfsen vroeg in dit verband aandacht voor uitspraken
van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het hoofd
van dienst van de AIVD. Uit de woorden van beiden leidde hij af dat de taakuitoefening
van de AIVD mogelijk in gevaar zou komen door uitbreiding van bevoegdheden
van de politie en het openbaar ministerie.Ik meen dat de aangehaalde uitspraken in het juiste licht moeten worden
bezien. Het openbaar ministerie, politie en de AIVD zijn geen opponenten van
elkaar. Zij kennen elk een verschillende taakstelling die de basis vormt voor
hun werkzaamheden. De AIVD heeft onder meer tot taak het voorkomen van bedreigingen
voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde, terwijl politie en
openbaar ministerie belast zijn met de opsporing en vervolging van strafbare
feiten. Als de AIVD stuit op informatie die naar het oordeel van de dienst
tevens van belang kan zijn voor de opsporing en vervolging van strafbare feiten,
bestaat er voor de AIVD de mogelijkheid tot het uitbrengen van een ambtsbericht.
In artikel 38 van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 (Wiv
2002) is daarvoor een aparte voorziening opgenomen. Tegen de achtergrond van
deze voorziening heeft het hoofd van de AIVD de aangehaalde opmerking in de
Willem van Oranje-lezing gemaakt. Letterlijk merkte het hoofd van de AIVD
op: «Voor de legitimatie van onmiddellijk politie-optreden, dan wel
ten behoeve van een succesvolle vervolging, heeft de AIVD de laatste tijd
veel informatie gedeeld met justitiële autoriteiten. De consequentie
daarvan is ook geweest dat menselijke bronnen bekend werden of dreigden bekend
te worden en in directe veiligheid moesten worden gebracht. In jaren opgebouwde,
kwetsbare informatieposities moesten worden opgegeven en operationele werkwijzen
werden bekend. Dit heeft geleid tot ernstige schade aan de slagvaardigheid
van de AIVD, terwijl bovendien het milieu dat door de AIVD moet
worden gevolgd en in kaart moet worden gebracht nog alerter is geworden en
hun werkwijze hebben aangepast». Hieruit leid ik af dat de aanleiding
tot het maken van deze opmerking het toegenomen gebruik van de mogelijkheid
van het uitbrengen van het ambtsbericht betreft en de wenselijkheid dat soms
ook snel te doen. Ik merk op dat het uitbrengen van een ambtsbericht uitsluitend
ter beoordeling staat van de AIVD. De verruimingen, als opgenomen in dit wetsvoorstel,
hebben daarop geen enkele invloed.Graag wil ik hier verder benadrukken dat het wettelijk aangrijpingspunt
voor actief optreden van de AIVD veel ruimere mogelijkheden biedt dan de criteria
die gelden voor de opsporing. Optreden van de AIVD is reeds aan de orde, indien
personen of organisaties door de doelen die zij nastreven, dan wel door hun
activiteiten aanleiding geven tot het ernstige vermoeden dat zij een gevaar
vormen voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde, dan wel voor
de veiligheid of voor andere gewichtige belangen van de staat. Die aanleiding
voor een ernstig vermoeden van, kort gezegd, gevaar, behoeft op geen enkele
wijze in verband te staan met enig strafbaar handelen. Het is dan ook niet
zo dat het begrip aanwijzingen een ruimer toepassingscriterium biedt dan het «AIVD»-criterium
van een ernstig vermoeden, zoals de heer Wolfsen
veronderstelde. De aanwijzingen moeten immers altijd in verband staan met
een terroristisch misdrijf. Activiteiten van de AIVD zijn op geen enkele wijze
ingekaderd door een relatie met een strafbaar feit. Het in de taakstelling
van de AIVD gehanteerde begrip «ernstig vermoeden» heeft een eigen
betekenis die meer armslag biedt.Dit alles laat evenwel onverlet dat door de (voorgestelde) verruimingen
op het gebied van het materiële strafrecht en het strafprocesrecht de
mogelijkheden van strafrechtelijk optreden in gevallen waarin ook de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten (reeds) actief zijn, zijn toegenomen. Daarmee wordt
geen afbreuk gedaan aan de slagkracht van de AIVD. De dienst gaat zijn eigen
weg binnen zijn wettelijke taakstelling. Wel zal door de geschetste ontwikkeling
bij de opsporing van terroristische misdrijven in toenemende mate aandacht
moeten worden besteed aan de mogelijkheid van interferentie met (reeds) lopende
onderzoeken van de AIVD. De AIVD enerzijds, en politie en openbaar ministerie
anderzijds kunnen aandacht hebben voor hetzelfde feitencomplex. Die situatie
kan zich uiteraard ook nu al voordoen. Met de heer Van
Fessem ben ik van mening dat een goede informatie-uitwisseling daarom
onontbeerlijk is. Voorkomen moet immers worden, mevrouw Vos attendeerde daar ook op, dat politie en openbaar ministerie
zonder dat de AIVD hiervan op de hoogte is onderzoeken uitvoeren die in dezelfde
activiteiten hun aanleiding vinden en dezelfde personen betreffen. Dat zou
het werk van de AIVD ernstig kunnen ondermijnen. Sinds jaar en dag is daarvoor
in zowel de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten uit 1987 (artikel
25) als in de op 29 mei 2002 in werking getreden (nieuwe) Wet op de inlichtingen-
en veiligheidsdiensten 2002 een voorziening opgenomen waarmee mede wordt beoogd
om door tijdige informatieverstrekking (de gevolgen van) dergelijke ongewenste
interferenties met AIVD-onderzoeken tegen te gaan. Op grond van artikel 61,
eerste lid, van de Wiv 2002 moeten de leden van het openbaar ministerie, door
tussenkomst van het College van procureurs-generaal, aan de dienst mededeling
doen van te hunner kennis gekomen gegevens die zij voor de dienst van belang
achten. Dit zal bij opsporingsonderzoek naar terroristische misdrijven haast
per definitie het geval zijn. In voorkomende gevallen zullen over de verdere
omgang met deze informatie door de AIVD tussen het openbaar ministerie en
de AIVD afspraken kunnen worden gemaakt. Deze afstemming in concrete zaken
vormt ook onderwerp van bespreking in het overleg tussen het College van procureurs-generaal
en het hoofd van de AIVD, waarop artikel 61, tweede lid, van de Wiv 2002 ziet.De heer Dittrich stelde de vraag of in de
onderlinge verhouding de AIVD niet functioneert als verlengstuk van het openbaar
ministerie. Hij vroeg zich af hoeveel waarde nog aan de afgrenzing tussen
de opsporingsactiviteiten enerzijds en het inlichtingenwerk anderzijds moet
worden gehecht.Uit het voorgaande volgt, dat de inlichtingendienst ook in de toekomst
geenszins een verlengstuk van het openbaar ministerie zal zijn. De taakstelling
en bestuurlijke inkadering van de AIVD maken, dat voor deze vrees geen grond
bestaat. Voor de goede orde merk ik nog op dat zowel de AIVD als de MIVD nadrukkelijk
geen opsporingsbevoegdheden hebben; dus ook in die zin kan er al geen sprake
zijn van enig verlengstuk. Uit de verschillende taakstellingen vloeit verder
voort dat het onderscheid tussen opsporingsactiviteiten enerzijds en inlichtingenwerk
anderzijds onverminderd van groot belang blijft.De heer Rouvoet achtte het bij de voorgestelde
uitbreiding van de bijzondere bevoegdheden tot opsporing van terroristische
misdrijven mogelijk om aan te nemen dat er situaties zullen ontstaan, waarin
politie en AIVD willekeurig, in zijn voorbeeld op basis van capaciteitsoverwegingen,
onderling onderzoekshandelingen zouden gaan verdelen. Mijn verwachtingen zijn
anders. Verdeling van onderzoekshandelingen naar willekeur of op basis van
capaciteitsoverwegingen ligt niet in de rede. Net als thans zal het verschil
in taakstelling tussen enerzijds de inlichtingendiensten en anderzijds politie
en openbaar ministerie de aanwending van de respectievelijke bevoegdheden
domineren. Wel zal (zoals ook thans) overleg plaatsvinden waarbij tot afstemming
van de inspanningen wordt gekomen, maar dat komt mij ook wenselijk voor.Overige onderwerpenDe heer Weekers vroeg naar mijn visie op de
wenselijkheid van het bijeenbrengen van de inmiddels totstandgekomen terrorismewetgeving
in een apart wetboek. Ook bracht de heer Weekers
in dat verband de eventuele instelling van een aparte terrorisme-rechtbank
onder de aandacht. Graag wil ik benadrukken dat ik bij de voorstellen op het
gebied van de strafrechtelijke bestrijding van terrorisme steeds als uitgangspunt
heb genomen dat de wijzigingen moeten kunnen worden ingepast in de bestaande
strafwetgeving. En dat afwijkingen ten opzichte van de geldende voorzieningen
toereikend moeten kunnen worden beargumenteerd. Juist die inpassing in bestaande
kaders bevordert de reflectie omtrent voorgenomen wijzigingen en zorgt voor
een deugdelijke motivering, ook in het licht van de waarborgen voor de verdachte.
Tegelijkertijd voorkomt deze benadering ook een verwevenheid van inlichtingenwerk
enerzijds en opsporings- en vervolgingshandelingen anderzijds. Dat risico
wordt naar mijn overtuiging groter als voor de bestrijding van terrorisme
een afzonderlijk juridisch domein in het leven wordt geroepen. Voor de opbouw
van expertise is «een afzonderlijk rechtskanaal» evenmin nodig.
Voor de bestrijding van terrorisme is er een landelijke officier van justitie
aangesteld. Complexe strafzaken worden behandeld door het Landelijk Parket.
Verder zijn gespecialiseerde politiediensten ingericht voor de bestrijding
van terrorisme. Ik zie op dit moment geen aanleiding om te bevorderen dat
specialisatie wordt doorgetrokken naar de zittingsrechter. Terroristische
criminaliteit blijft criminaliteit. De aard van deze criminaliteit vergt op
het punt van de opsporing en vervolging een wat andere aanpak dan die welke
gebruikt wordt bij de traditionele criminaliteit. De heer Van der Staaij attendeerde hier terecht op. Maar als het gaat om
de eisen met betrekking tot de bewijsbaarheid en de berechting van terroristische
criminaliteit is er geen reden te komen tot afwijkende regels. Ik hecht veel
waarde aan een volwaardig en onbevangen rechterlijk oordeel, juist in deze
strafzaken.De heer Weekers merkte nog op dat in andere
Europese lidstaten mogelijk wel de keuze voor een uitzonderingsregime is gemaakt.
In dat verband vroeg hij mij om dit aspect bij de evaluatie van het wetsvoorstel
te betrekken. Aan dit verzoek geef ik gaarne gevolg.De heer Wolfsen vroeg aandacht voor de mogelijkheid
dat terroristen na hun veroordeling tijdens detentie kwalijke activiteiten
ontplooien. Hij wees er in dit verband op dat de leiding van een penitentiaire
inrichting pas mag ingrijpen als dat nodig is voor de veiligheid in de inrichting.
Graag wil ik verduidelijken dat er op dit moment reeds de nodige aandacht
wordt besteed aan de mogelijke risico’s die veroordeelden van terroristische
misdrijven met zich mee kunnen brengen voor zowel de situatie binnen een inrichting,
als daarbuiten. Mede tegen deze achtergrond zijn onlangs twee penintentiaire
inrichtingen aangewezen voor detentie van verdachten en veroordeelden van
terrorisme. Het doel van deze maatregel is het voorkomen van radicalisering
en rekrutering in gevangenissen. De aangewezen inrichtingen worden aangepast
voor deze categorie van gedetineerden. Het personeel in deze inrichtingen
krijgt een speciale opleiding. Voor zover de activiteiten van gedetineerden
daadwerkelijk neerkomen op strafbare handelingen, dan geldt vanzelfsprekend
ook het normale strafrechtelijke kader.De heer Wolfsen kan ik er in dit verband ook
op wijzen dat bij op 1 februari 2006 de Penitentaire beginselenwet is
gewijzigd. De maximale termijn van het weigeren van bezoek en telefoongesprekken
door de directeur van de inrichting aan de gedetineerde is verhoogd van drie
naar twaalf maanden. Ook kan de directeur op grond van de bescherming van
de openbare orde of de nationale veiligheid briefwisseling van, bezoek aan
en telefoneren door de gedetineerde weigeren. Het betreft hier een nieuwe
weigeringsgrond. De mogelijkheden om de contacten van gedetineerden met de
buitenwereld te beperken op genoemde gronden zijn daarmee vergroot.De heer Rouvoet wilde weten wat in een werkelijke
noodsituatie de mogelijkheden tot optreden zijn. Graag verduidelijk ik dat
onder die omstandigheden niet, zoals de heer Rouvoet
veronderstelde, alle wetgeving opzij wordt geschoven. Wel zijn er bijzondere
regelingen voor de noodtoestand en crisisbeheersing. Uitgangspunt daarbij
is dat alleen die wet- en regelgeving wordt toegepast die wordt vereist door
de specifieke situatie. Daarbij wordt zo lang mogelijk gebruik gemaakt van
de normale bevoegdheden, vastgelegd in de geldende wet- en regelgeving. Noodwetgeving
is, zoals het woord zegt, bedoeld voor situaties waarin de normale wettelijke
bevoegdheden onvoldoende mogelijkheden bieden om in een buitengewone situatie
als overheid afdoende te reageren en op te treden. De inwerkingstelling van
(delen van) noodwetgeving is in beginsel gekoppeld aan twee uitzonderingstoestanden,
opklimmend naar zwaarte: de beperkte noodtoestand en de algemene noodtoestand.
Deze noodtoestanden kunnen worden afgekondigd «in geval buitengewone
omstandigheden zulks noodzakelijk maken ter handhaving van de uitwendige of
inwendige veiligheid». De afkondiging van een noodtoestand en de inwerkingstelling
van buitengewone bevoegdheden gebeurt bij koninklijk besluit op voordracht
van de minister-president. De Staten-Generaal beslissen in verenigde vergadering
over het voortduren ervan. Delen van noodwetgeving kunnen ook los van die
noodtoestanden, maar wel in buitengewone omstandigheden, worden geactiveerd
en wel bij koninklijk besluit op voordracht van de minister-president, gevolgd
door een verlengingswet-procedure. Deze separate toepassing kan alleen plaatsvinden
in crisissituaties van beperkte omvang, waarin het afkondigen van de noodtoestand
een te vergaande maatregel zou zijn. Noodwettelijke bevoegdheden die een afwijking
van grondrechten inhouden kunnen uitsluitend worden gebruikt
als de algemene noodtoestand is uitgeroepen.De heer Wolfsen uitte zijn bezorgdheid over
de kwaliteit en inhoud van processen-verbaal opgemaakt tijdens opsporingsonderzoeken.
Hij wees in dit verband op de behandeling ter terechtzitting van een strafzaak
in de Rechtbank Rotterdam in 2003 met betrekking op terroristische activiteiten
(Rechtbank Rotterdam 5 juni 2003, LJN: AF9546). In deze zaak kon over
de inhoud van een zogenoemd overzichtsproces-verbaal door opsporingsambtenaren
aan de rechtbank onvoldoende uitleg worden gegeven.De heer Wolfsen refereerde daarbij ook aan
de Schiedammer parkmoordzaak, waar de commissie Posthumus kritische kanttekeningen
plaatste bij de wijze waarop bepaalde processen-verbaal waren opgesteld.Ik deel uiteraard de mening van de heer Wolfsen
dat hetgeen in processen-verbaal is opgenomen te allen tijde moet kunnen worden
verantwoord, niet eenzijdig mag zijn en niet bewust onvolledig of suggestief
mag zijn. Een zekere nuancering past overigens wel als het gaat om de betekenis
van het aangehaalde overzichtsproces-verbaal. Een overzichtsproces-verbaal
moet worden onderscheiden van processen-verbaal van waarnemingen of van de
uitoefening van opsporingshandelingen. Laatstgenoemde verbalen bevatten feitelijke
informatie die kan leiden tot toepassing van dwangmiddelen en waar bewijs
uit geput kan worden. Het overzichtsproces-verbaal heeft een wat andere functie.
Het is meer samenvattend van karakter. Daaraan doet overigens niet af dat
de inhoud volledig moet kunnen worden verantwoord.Graag wijs ik erop dat in het verbeterprogramma naar aanleiding van de
Schiedammer parkmoordzaak aandacht wordt besteed aan de kwaliteit van de verslaglegging
in strafdossiers. Overigens is inmiddels in het kader van het project-ABRIO
de rapportage «Van onderzoeksdossier tot procesdossier» opgesteld,
waarin aanwijzingen zijn opgenomen met betrekking tot de verslaglegging. De
voorziene richtsnoeren maken reeds onderdeel uit van het opleidingspakket
voor de politie.De heer Wolfsen betrok bij zijn opmerkingen
in dit verband ook de intrekking van het hoger beroep in de genoemde strafzaak.
Daarover wil ik nog het volgende opmerken. Centraal in deze strafzaak stond
het vermoeden van rekrutering ten behoeve van de jihad. Hiervoor was ten tijde
van het plegen van de feiten geen strafbaarstelling van kracht. De in de zaak
gekozen tenlastelegging, hulpverlening aan de vijand en deelneming aan een
criminele organisatie, bleek in dit verband onvoldoende op de feiten toegesneden.
Inmiddels is in het kader van de Wet terroristische misdrijven door uitbreiding
van artikel 205 Sr in een strafbaarstelling van rekrutering ten behoeve van
de gewapende strijd voorzien. Deze strafbepaling kwam mede tot stand naar
aanleiding van de uitkomst van de aangehaalde zaak en heeft inmiddels in een
strafzaak geleid tot een veroordeling.De heer Weekers en de heer Wolfsen vroegen aandacht voor de vergoeding van schade welke ontstaat
door het overheidshandelen in het kader van onderzoek naar terrorisme. Ik
vind dat een terecht punt. Ook ik zie onder ogen dat de toepassing van ruimere
bevoegdheden geen garantie geeft voor het welslagen van de vervolging. Bij
de aanpak van terrorisme ligt het accent op het voorkomen. Daarom doet zich
regelmatig de situatie voor dat het openbaar ministerie op basis van informatie
van de AIVD iemand vervolgt, terwijl een strafrechtelijke veroordeling minder
waarschijnlijk is dan gewoonlijk. We hebben dat nu een aantal keren meegemaakt.
Het is niet zo dat vervolgd wordt in gevallen waarin een veroordeling onwaarschijnlijk
is. Ik benadruk dit in het bijzonder in de richting van de heer Wolfsen, die hierover een opmerking maakte. Maar er worden
grotere processuele risico’s genomen. Dat hangt ook samen met bijzondere
aard en de ernst van de feiten. Dat is de realiteit, ook nu. Een verdachte
die voorlopig gehecht is geweest, kan na een niet doorgezette vervolging of
een vrijspraak thans reeds aanspraak maken op een tegemoetkoming. Artikel
89 e.v. Sv geeft hiervoor een regeling. Deze procedure functioneert in de
praktijk goed. Ik kan ter illustratie wijzen op de uitspraken van de rechtbank
Rotterdam op 30 september 2005 (LJN nummers AU3600, AU3601 en AU3602).
De rechtbank kende bij die gelegenheid een schadevergoeding toe aan drie personen
die in het kader van een strafrechtelijk onderzoek naar terrorisme enkele
dagen in verzekering waren gesteld, waarna de strafzaken tegen hen werden
geseponeerd. Buiten het kader van de procedure van artikel 89 e.v. Sv kunnen
derden die schade hebben geleden tengevolge van strafvorderlijk overheidsoptreden
(bijvoorbeeld een doorzoeking) deze schade via het civiele recht verhalen.
De heer Wolfsen gaf in dit verband aan te denken
aan een aanvullende voorziening bij de raadkamer van de rechtbank die de strafzaak
heeft behandeld. Ik vind dat een interessante gedachte, zij het dat de kring
van potentiële gelaedeerden daarmee nog niet volledig wordt bestreken.
Tegelijk ben ik van mening dat de wenselijkheid van een aanvullende regeling
voor tegemoetkomingen bij schade die het gevolg is van strafvorderlijk overheidsoptreden
ook buiten het bestek van dit wetsvoorstel aan de orde is. In mijn brief van
9 november 2005 inzake het algemeen kader herziening Wetboek van Strafvordering
(Kamerstukken II, 2005/06, 29 271, nr. 3) heb ik daarom aangekondigd
op basis van de voorstellen die zijn gedaan in het kader van het onderzoeksproject
Strafvordering 2001 een wetsvoorstel te zullen voorbereiden waarin een meer
algemene regeling van schadevergoeding in verband met strafvorderlijk overheidsoptreden
wordt getroffen. Daarbij heb ik, juist ook in het licht van de voorstellen
die zijn opgenomen in dit wetsvoorstel, aangegeven aan de voorbereiding van
die regeling voorrang te willen geven. In de richting van de heer Weekers zou ik willen aangeven dat de voorstellen van
de Strafvordering 2001-onderzoekers een strakkere normering van de schadevergoeding
beogen, en daarmee een bevredigende en snelle afhandeling kunnen bevorderen.
Tot slot wijs ik erop dat u mijn antwoorden op de vragen over de bovenbedoelde
brief dezer dagen tegemoet zult kunnen zien.De Minister van Justitie,J. P. H. Donner 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30164-12.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl