Rijksbegroting van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen voor het jaar 1996; Verslag algemeen overleg over de tweede fase voortgezet onderwijs
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 24400-VIII, nr. 106

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer
Datum vergadering

06-09-1996

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

24400-VIII nr. 106

28-08-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamVragen en opmerkingen uit de commissieHet antwoord van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en WetenschappenNadere discussieOndertekening
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 24400-VIIIToon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 64 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
24 400 VIIIVaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van
het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar
1996nr. 106VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEGVastgesteld 28 augustus 1996De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen1 heeft op 27 juni 1996 overleg gevoerd met staatssecretaris Netelenbos
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over de tweede fase voortgezet
onderwijs. Het overleg werd aan de hand van de volgende stukken gevoerd:– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
d.d. 10 oktober 1995 inzake studiehuis tweede fase (24 400-VIII, nr.
10);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
d.d. 6 november 1995 ter aanbieding van het rapport van de Stuurgroep tweede
fase voortgezet onderwijs over de invoering van de profielstructuur in de
kleine school (OCW-95-1059);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
d.d. 21 december 1995 ter aanbieding van enkele documenten van de Stuurgroep
tweede fase voortgezet onderwijs (OCW-96-19);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
d.d. 14 maart 1996 houdende een samenvatting van de adviezen van de Stuurgroep
over de examenprogramma's en een overzicht van het tijdstraject van nadere
documenten met betrekking tot de tweede fase voortgezet onderwijs (OCW-96-346);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
d.d. 14 maart 1996 houdende de beleidsreactie op het advies «Examen
in het studiehuis» van de Stuurgroep tweede fase voortgezet onderwijs
(24 400-VIII, nr. 74);– de brief van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,
d.d. 25 april 1996, ter aanbieding van het advies van de Onderwijsraad inzake
de examenprogramma's HAVO en VWO (OCW-96-519), alsmede de nog te ontvangen
beleidsreactie hierop.Van het gevoerde overleg brengt de commissie bijgaand beknopt verslag
uit. Vragen en opmerkingen uit de commissieMevrouw Lambrechts (D66) zei, onder de indruk te zijn van het
vele goede werk dat door betrokkenen is geleverd. Er is volgens haar zo veel
werk geleverd, dat de vruchten van al die arbeid bijna niet meer afzonderlijk
op hun merites te beoordelen zijn. Noodgedwongen beperkte zij zich daarom
tot wat zij als knelpunten ervoer, waarmee zij overigens geen afbreuk wilde
doen aan het geheel.Volgens haar zijn er in de tweede fase risico's aanwezig, waarop een antwoord
moet worden geformuleerd, voordat op 1 augustus 1998 met de invoering van
de tweede fase wordt begonnen. Over de overladenheid, waarvan waardevolle
lessen kunnen worden geleerd uit de basisvorming, vroeg zij, hoe de staatssecretaris
die denkt tegen te gaan. Volgens haar is daaraan, vanwege de grotere vrijheid
die in het systeem geboden wordt, het risico van het afhaken van leerlingen
gerelateerd. Zij zei, niet ongelukkig te zijn met recente persberichten, die
aangeven dat het niet alleen gaat om een grotere vrijheid van leerlingen,
maar ook om een grotere verantwoordelijkheid van docenten. Zij had de indruk
dat de leerling/leraar-ratio in de landen die in de stukken genoemd worden,
lager is dan in Nederland.In dit geval loopt men volgens haar het risico van een afwachtende achterhoede.
Zij maakte zich hier zorgen over, ook al omdat zij dat koppelde aan de wetenschap
dat op dat moment de nascholingsgelden onvoldoende werden benut. Zij vroeg
zich af, hoe docenten zich anders dan via na- of bijscholing hierop kunnen
voorbereiden. Om die reden vroeg zij de staatssecretaris, inzicht te verschaffen
in de wijze, waarop scholen zich voorbereiden op de tweede fase.De financiële onrust koppelde zij aan de wetenschap dat in 1998 zal
worden overgestapt van de school-GPL naar de landelijke GPL. Onder verwijzing
naar de onrust over de lumpsumfinanciering meende zij dat financiële
rust nodig is ter concentratie op het komende proces. Zij vroeg in dit verband,
of de voorliggende plannen nog realiseerbaar zijn als een aantal van de randvoorwaardelijke
omstandigheden niet aanwezig zijn.Zij had begrepen dat met tamelijk veel haast allerlei nieuwe methodes
moeten worden geschreven, waarbij volgens haar dezelfde zorgvuldigheid ten
toon zou moeten worden gespreid als bij de ontwikkeling van nieuwe medicijnen.
Zij vroeg daarom, wie de kwaliteit van de nieuwe methoden zal bewaken en controleren.
Zij verwees in dit verband naar twee brieven van een educatieve uitgeverij.Volgens haar kenden de stukken hooggespannen verwachtingen ten aanzien
van de informatietechnologie. Tegelijkertijd is het noodzakelijk dat dit punt
met name in de bèta-vakken van de grond zal komen, in de wetenschap
dat daarvoor niet veel middelen voorhanden zijn. Zij vroeg daarom om een reactie
van de staatssecretaris.Haar fractie hecht er sterk aan, dat doorstroming binnen het voortgezet
onderwijs, dus van MAVO naar HAVO en van HAVO naar VWO mogelijk blijft. Voor
de langzame starters kan dat een weg zijn die perspectief biedt. Doordat gekozen
is voor de eigenheid in HAVO en VWO, is die overstap volgens haar moeilijker
geworden wat zij, als dat waar is, zou betreuren. Zij vroeg daarover om een
reactie van de staatssecretaris.In het algemeen ingaand op de examenprogramma's, werd zij aangenaam getroffen
door de toonzetting van de staatssecretaris die, meer dan voorheen, terughoudend
is ten aanzien van een aantal vakken die volgens haar nog niet klaar zijn.
Haar fractie zet altijd al vraagtekens bij de aanname dat alles en iedereen
per 1 augustus 1998 klaar zal zijn. De insteek van een gefaseerde invoering,
met eventueel enig uitstel, leek haar een betere. Zij vroeg om eenzelfde houding
als die ten aanzien van de overladenheid: veel is niet altijd goed, en meer
is niet altijd beter.Haar fractie ondersteunde de staatssecretaris in haar keuze, de evolutietheorie
te toetsen in het centraal schriftelijk, vanuit het uitgangspunt
dat artikel 23 niet betekent dat leerlingen noodzakelijke kennis mag worden
onthouden. Zij vroeg of de evolutietheorie in het combinatievak algemene natuurwetenschappen
wordt geschrapt.Hoewel zij de kritiek van de staatssecretaris op wat de vakontwikkelgroep
heeft voorgesteld wel begreep, achtte zij de voorgestelde oplossing als het
gaat om CKV-2 niet bevredigend; het standpunt van de staatssecretaris baarde
haar fractie dan ook grote zorgen. Een praktisch examen alleen voor het HAVO,
waarbij kunstgeschiedenis en kunstbeschouwing zouden verdwijnen, had niet
haar voorkeur. Volgens haar is met heel weinig inspanning van dat onderdeel
een volwaardig kunst- en cultuurgeschiedenisvak te maken, wat ook een verplicht
vak zou kunnen zijn voor het profiel cultuur en maatschappij van het VWO.
Zij vroeg daarom, de praktijkonderdelen van het CKV in een schoolonderzoekexamen
onder te brengen, en de theorie in ieder geval in het centraal schriftelijk
examen, het CKV-2, onder te brengen. Filosofie kan volgens haar fractie, zoals
eerder voorgesteld, wederom een keuzevak worden.Zij zei, in te kunnen stemmen met de richting, waarin het vak algemene
natuurwetenschappen zich heeft ontwikkeld, zodat zij ook kon instemmen met
het voorstel van de staatssecretaris op dit punt. Dat ligt anders met het
vak mens- en maatschappijwetenschappen, waarop veel kritiek is geleverd, die
er niet om liegt. Uit informatie bij de vakontwikkelgroep heeft zij begrepen
dat wat werd voorgesteld, niet zou misstaan in een soort post-doctorale studie.
Zij deelde daarom het standpunt van de staatssecretaris dat dit vak in de
voorgestelde vorm niet klaar is voor invoering per 1 augustus 1998. In tegenstelling
tot de staatssecretaris vroeg zij zich echter af, of wel op de ingeslagen
weg moet worden voortgegaan; zij achtte dit geen haalbare ontwikkeling. Haar
fractie stelt op dit punt daarom voor, wél verder te gaan met geschiedenis
en maatschappijleer, omdat volgens haar langs die lijn wel een goed vak te
ontwikkelen zou zijn, zowel voor HAVO als VWO. In de tussentijd zal dan een
combinatie van geschiedenis en maatschappijleer kunnen worden aangeboden.Mevrouw Lambrechts zag het liefst dat geschiedenis een verplicht eindexamenvak
zou worden in alle profielen. De hiertoe benoemde onderzoekscommissie zou
ook dit aspect kunnen onderzoeken. Verder had het de voorkeur van haar fractie,
in het programma economie en maatschappij het vak management en organisatie
aan te bieden als alternatief voor het vak geschiedenis.Wat het geïntegreerde vak literatuur betreft, betwijfelde zij of
er een voor leerlingen en leraren interessant taalvak zou overblijven als
de literatuur eruit wordt gehaald. Zij vroeg de staatssecretaris daarom, dit
punt in heroverweging te nemen.Wat wordt voorgesteld voor de moderne talen, weerspiegelde volgens haar
niet de werkelijkheid, die inhoudt dat in meerdere talen moet kunnen worden
gecommuniceerd, dat wil zeggen spreken, luisteren en lezen. Alles wijst erop
dat dit in de toekomst alleen nog maar zal toenemen. De gedachte dat iemand
die in de wetenschap terecht zal komen, minder spreekvaardigheid nodig zal
hebben dan iemand die uit het HBO in het bedrijfsleven terechtkomt, deelde
zij daarom niet. Bovendien is volgens haar recentelijk aangetoond dat veel
mensen uit het WO in het bedrijfsleven terechtkomen. Taalvaardigheid is het
best gediend met het gelijk opgaan van spreek-, schrijf- en luistervaardigheid.
Zij had daarom een voorkeur voor gelijke behandeling van HAVO en VWO, ook
al gelet op het aspect van de doorstroming.Over de lichamelijke opvoeding vroeg zij, wat zich precies verzet tegen
het feit dat dit een keuze-examenvak zal kunnen worden op HAVO en VWO. Verder
vroeg zij of de slaag-/zakregeling opnieuw in een later stadium kan worden
besproken. Aan een herexamen in augustus kleven volgens haar veel praktische
haken en ogen, zodat zij zich afvroeg of dit wel gewenst is. Wellicht
zou het beter zijn, twee weken na de examens de herexamens af te ronden.Zij herhaalde ten slotte dat zij voor het overige alles wat de staatssecretaris
voorstelde, ondersteunde.De heer Van der Vlies (SGP), ook sprekend namens de fracties
van RPF en GPV, merkte op dat de profilering van de tweede fase van het voortgezet
onderwijs opnieuw een vorm van vernieuwing is, waaraan die fase overigens
hard behoefte heeft. Volgens hem moeten er knopen worden doorgehakt, waarbij
het niet iedereen naar de zin kan worden gemaakt, wat een kwestie van verdeling
is. Overigens moeten volgens hem de oorspronkelijke en als onmisbaar te achten
vakinhouden uiteraard tot hun recht blijven komen. Toch zei hij dat moet worden
opgepast voor hooggestemde idealen, waarbij hij verwees naar de recente berichten
over de basisvorming. Hij verwees naar de kritiek van de stuurgroep op het
te grote aantal vakken in de BAVO, waarnaar volgens hem nu toch eens echt
zou moeten worden gekeken. Hij zei, de laatste tijd erg weinig te hebben gehoord
over de effecten van de doelstelling van de profilering: scherpere profilering
van het VWO ten opzichte van het HAVO, met als effect eventueel een afstroom
van het VWO naar het HAVO. Een belangrijke doelstelling is volgens hem ook
een betere aansluiting op het hoger onderwijs, waarvoor beter leren leren
belangrijk is, uiteraard samen met voldoende basiskennis. Hij had daarbij
altijd gezocht naar evenwicht en de beste opstelling. Het is volgens hem de
vraag, of beide doelstellingen even goed tot hun recht komen. Meer duidelijkheid
over wat in het hoger onderwijs wordt gedaan ter verbetering van de aansluiting
op het hoger onderwijs, zou volgens hem ook geen kwaad kunnen.Over het studiehuismodel merkte hij op dat het streven naar meer zelfstandigheid
en zelfredzaamheid op zichzelf positief is, omdat daarin veel uitdaging zit.
De samenleving vraagt om andere vaardigheden dan die van enkele decennia terug.
De stuurgroep, die hierover zeer enthousiast was, gaat volgens hem uit van
een nogal optimistisch mensbeeld. Het is volgens hem namelijk zeer de vraag
of alle leerlingen de grotere eigen verantwoordelijkheid kunnen dragen. Het
studiehuis zou ten koste kunnen gaan van een bepaald type leerling. Hij vroeg,
wat de staatssecretaris daarvan vond, bezien vanuit haar totale verantwoordelijkheid,
en vanuit haar politieke invalshoek. Bovendien is alles gericht op de individuele
ontplooiing; niet vergeten mag worden dat scholieren functioneerden in een
samenleving, in relatie tot medemensen, tot elkaar en tot God, wat een zeker
normenpatroon inhield. Volgens hem verdient het juist aanbeveling, tegen die
tendensen in te gaan, in plaats van ze te versterken. Hoewel hij daarmee het
studiehuismodel niet veroordeelde, wilde hij slechts aangeven dat naast de
individuele component ook het andere niet mag worden veronachtzaamd. Verder
dacht hij dat leerlingen in de tweede fase dingen mee moeten krijgen, in plaats
van zichzelf alles eigen te maken. Het ging hem kortom om evenwicht.Hij vond dat wat werd voorgesteld over het literatuuronderwijs te weinig,
terwijl literatuurlessen juist zoveel aandacht mogelijk maken voor levens-
en zinsvragen die in andere vakken niet of nauwelijks aan de orde kwamen.
Hij begreep dat door «het veld» de oplossing werd geopperd om,
buiten de studielastdefinities, de leesuren minder mee te tellen in de lesuren,
welke gedachte, die wat haaks staat op wat de stuurgroep daarvan vindt, hij
voorlegde aan de staatssecretaris.Hij memoreerde dat de algemene doelstelling voor mens- en maatschappijwetenschappen
(MMW) is, leren om te gaan met het spanningsveld tussen individu en samenleving.
Hoewel dit hem positief in de oren klonk, riep de uitwerking ervan toch vraagtekens
op. Het centraal staan van dialectiek, dus van het begrippenpaar «mens
en samenleving» houdt het gevaar in zich van een te sterk uitgaan van
het conflictmodel, waardoor noties als verantwoordelijkheid en dienstbetoon
in het gedrang zouden kunnen komen. Uitwerking vindt plaats aan
de hand van verdelingsvragen, en wel van macht en ruimte; de relatie met «gezag»
ontbreekt, hoewel dat begrip wel werd genoemd. Verder is sprake van begrippen,
ideeën en beelden, maar het element «kennis» ontbreekt. Basiskennis
van politieke structuren en dergelijk vond hij nodig, wat volgens hem onvoldoende
werd geïnitieerd. Hij vroeg, hoe fundamenteel de vragen die aan VO-leerlingen
worden gesteld, moeten zijn, waarbij hij zich tevens afvroeg, of niet te hoog
werd gegrepen. Ook het abstractieniveau leek hem hier en daar aan de hoge
kant, en voor HAVO'ers wellicht te hoog. Volgens hem komen belangrijke kenmerken
van het vak maatschappijleer niet terug in MMW, waarbij hij als voorbeeld
noemde het betrekken van leerlingen bij politiek en politieke besluitvorming,
de reflectie op arbeidspositie in een samenleving met steeds meer flexibiliteit,
en dus minder zekerheden, het nadenken over normen en waarden met items als
multiculturele samenleving, discriminatie, criminaliteit en euthanasie. Volgens
hem zijn ethische vraagstukken, zoals socialisatie, niet te vinden in de eindtermen.
De gedachte achter MMW als nieuw vak in het algemeen verplichte deel was,
dat iedereen alfa-, bèta- en gamma-elementen krijgt. Hij vond die doelstelling
prima, maar hij vroeg zich af of dat echt een «must» zou moeten
zijn.De examenprogramma's voor geschiedenis, maatschappijleer en aardrijkskunde
zijn in samenhang ontwikkeld. Vooral bij geschiedenis zijn volgens hem de
gevolgen daarvan te merken. Wat inhoud en benaderingswijze van de werkelijkheid
betreft, zijn deze volgens hem sterk vermaatschappelijkt. In de eindtermen
gaat het volgens hem om structuren, instituties, ideologieën enzovoorts.
Volgens hem is er minder aandacht voor mensen en historische personen. Daardoor
wordt volgens hem de indruk gevestigd, dat de structuren de mensen bepaalden,
in plaats van andersom. Het vak geschiedenis wordt volgens hem een soort historische
vaardigheidskunde. De drang om via methodieken greep te krijgen op de totale
werkelijkheid en de loop van de geschiedenis, past in een getechnocratiseerde
samenleving. Hij noemde verder het accent op het aanleren van oplossingsgerichte
vaardigheden, nuttigheidsdenken, toevalligheid, historisch relativisme en
onvoldoende aandacht voor de bronnen, joods-christelijke en klassieke tradities.
Er is volgens hem onvoldoende aandacht voor politiek-staatkundige geschiedenis,
vaderlandse geschiedenis en biografische geschiedenis. Hij vroeg zich af of
er voldoende ruimte zou blijven voor de christelijk-historische benadering
in het geheel. Er moet voor worden opgepast dat niet wordt gekomen in de «range»
van het bevragen van de vrijheid van onderwijs op vakinhoudelijke punten.
Er zou volgens hem ruimte moeten blijven voor de geesteswetenschappelijk benadering.Geschiedenis en staatsinrichting dienen volgens hem verplicht te worden
voor iedereen, ook in het HAVO. MMW kan niet gelden als vervangend vak voor
aardrijkskunde, geschiedenis en maatschappijleer; het feit dat de afzonderlijke
vakken als keuzevakken mogelijk zijn, doet daaraan volgens hem niets af. Op
zijn minst zal vanaf 2000 als alternatief voor MMW de mogelijkheid moeten
zijn van maatschappijleer plus geschiedenis, voor zowel VWO als HAVO, of een
verplichting tot keuze van twee uit drie. Dan zal maatschappijleer op zijn
minst een verplicht onderdeel zijn van de profielen E + M en C + M. Op zichzelf
vond hij het geïntegreerd aanbieden van vakken geen probleem. Wat het
BAVO betreft pleitte hij zelfs voor uitbreiding; wel is het van belang dat
dan de afzonderlijke vakinhoud c.q. vakdoelen tot hun recht blijven komen.
Hij vond dat dat vooralsnog in MMW onvoldoende gebeurt.Wat CKV-beeldende vakken betreft, verwees de heer Van der Vlies naar de
conclusie van de staatssecretaris op 10 juni, en sloot zich aan bij de vragen
van zijn collega Lambrechts hierover. De wens om de praktische onderdelen
van CKV-2 over te hevelen naar CKV-1 wordt door de stuurgroep
afgewezen, maar volgens hem mag dat niet ten koste gaan van CKV-1.Wat de eindtermen betreft, is niet voorzien in een mogelijkheid tot substitutie
daarvan. Volgens de stuurgroep en de staatssecretaris is dit niet nodig, omdat
de eindtermen zodanig globaal zijn, dat scholen alle ruimte hadden voor eigen
invulling. MMW domein D riep bij hem vragen op, en wel de aandachtspunten
9 en 16. Hij stelde, ter voorkoming van risico's, voor om de mogelijkheid
van algemene substitutie op te nemen, uiteraard onder de bekende randvoorwaarden
van deugdelijkheid, kwaliteit, inspectie enzovoorts, wat in lijn lijkt te
liggen van eerder genomen besluiten.Hij vroeg om een reactie van de staatssecretaris op het advies van de
stuurgroep om de keuze van twee uit zes te beperken tot een keuze van twee
uit vier. Verder vroeg hij, welke voornemens de staatssecretaris heeft om
aan de twijfels van de universiteiten over de kwaliteit van het schoolexamen
tegemoet te komen. Hij verwees in dit verband naar een afzonderlijke slaagplicht
voor het schoolonderzoek en het centraal schriftelijk, waar hij nog niet uit
was, hoewel het denken op dat terrein wel moet worden vervolgd.Het leergebied evolutietheorie in de biologie, waarover de laatste jaren
volgens hem is «gepingpongd», heeft een teleurstellende uitkomst
opgeleverd. Hij vond het een hardnekkig misverstand, te blijven veronderstellen
dat, als iets niet in het centraal schriftelijk zit, het dan ook niet zal
worden onderwezen. Volgens hem is dat volstrekt bezijden de waarheid. Omdat
dit een identiteitsgevoelig leergebied is en was, wordt volstaan met een schoolonderzoek,
waarop overigens ook de deugdelijkheidstoets ware toe te passen. Hij erkende
dat er twee mogelijkheden zijn: óf in het schoolonderzoek, en dus buiten
het centraal schriftelijk, óf onder duidelijke voorwaarden in het centraal
schriftelijk. Hij vond dat die duidelijke voorwaarden moeten worden ingevuld,
en wel zo dat indringend kan worden getoetst, en tegelijkertijd het onderwijs
in een identiteitssetting voluit tot zijn recht kan blijven komen. Vanuit
die optiek vond hij het voorstel van de staatssecretaris onnuttig, onnodig
en ongewenst. Hij vroeg haar daarom heel nadrukkelijk, haar standpunt op dit
dossier te heroverwegen.Mevrouw Dijksma (PvdA) verwees naar het feit dat in de vorige
kabinetsperiode de basisvorming is ingevoerd, waarmee de inhoud, de lesstof
en de werkwijze van de eerste drie klassen van het VO worden verbeterd. De
gedachte daarachter was dat ook de bovenbouw van het VO in aansluiting daarop
onder handen zou worden genomen. De stuurgroep en de staatssecretaris zijn
daarmee ondertussen volgens haar duchtig in de weer. Volgens haar waren er
goede redenen om de bovenbouw van het onderwijs onder handen te nemen. Met
de basisvorming staat vast dat leerlingen die in de bovenbouw terechtkomen,
over andere vaardigheden en kennis beschikken dan in het verleden het geval
was. Ondertussen was volgens haar ook helder, dat het huidige VO onvoldoende
garantie biedt op succes in het hoger onderwijs. Maar liefst zo'n 50% van
de HAVO-gediplomeerden strandt volgens haar in het HBO, wat zowel heeft te
maken met de vakkenindeling en vakinhoud, die nog altijd voortbouwen op de
HBS en de MULO van Thorbecke, als met de lesopzet, die onvoldoende zouden
opvoeden tot zelfstandig leren.Als alles bij het oude zou worden gelaten, zal een steeds nijpender problematiek
voor lief worden genomen, maar gelukkig is dat niet de houding van de staatssecretaris.
De plannen voor de tweede fase behelzen vooral de gedachte van doorstroomprofielen
en de idee van het studiehuis. Mevrouw Dijksma verwees naar het nota-overleg
over de tweede fase op 15 mei 1995, waarin haar fractie vakinhoudelijke vernieuwing
en vakkenintegratie bepleitte, waarbij ideeën tegen het licht werden
gehouden van de beoogde verbeterde aansluiting op het vervolgonderwijs.
Mede naar aanleiding daarvan zijn de voorstellen uitgewerkt, waarop de staatssecretaris
haar standpunt bepaalde. Op aandringen van onder ander haar fractie vindt
dit algemeen overleg plaats, waarmee duidelijkheid kan worden geschapen voor
betrokkenen. Dat is volgens haar hard nodig, want als de ontwikkelingen te
lang onduidelijk blijven, verslapt de bereidheid om de schouders eronder te
zetten.Zij vestigde de aandacht op de voorwaardenscheppende sfeer. Juist als
grote onderwijsinhoudelijke processen in gang worden gezet, is het van het
allergrootste belang dat de voorwaarden waaronder deze ideeën vorm moeten
krijgen, zijn gerealiseerd. Zij vond dat de voorstellen voor de tweede fase
terecht ambitieus zijn. Als er echt iets veranderd moet worden, is nascholing
bittere noodzaak. De bevoegdheidseisen bij oude en nieuwe vakken moeten daartoe
scherp worden gehandhaafd. Zo niet, dan dreigen debacles zoals bij de invoering
van maatschappijleer in de jaren zestig. De bevoegdheidsregelingen voor informatiekunde
en informatica, die nog geheel ontbreken, moeten er daarom snel komen. Zij
vroeg in dit verband, welke actie de staatssecretaris dacht te ondernemen.De nascholing van docenten is volgens haar belangrijk, omdat dezen het
veranderingsproces binnen het onderwijs zelf moeten dragen. Als zij de theoretische
gedachten niet daadwerkelijk omzetten in beleid op scholen, is volgens haar
de leus «de tweede fase vernieuwt» een lege huls. Zij verwees
naar het na de zomer door de staatssecretaris te presenteren plan voor na-
en omscholing. Uit de brief van de staatssecretaris las zij een zeker optimisme
op dit punt. Voordat zij dat optimisme zou kunnen delen, vroeg zij echter
om een nadere toelichting.Wat de faciliteiten voor het studiehuis betreft, vond zij dat schoolbibliotheken
en mediatheken in voldoende mate moeten worden uitgebreid, zodat leerlingen
zelfstandig aan de slag kunnen gaan. Hierbij gaat het volgens haar om bijvoorbeeld
computerfaciliteiten, die niet alleen van belang zijn voor het nieuwe vak
informatica, maar ook voor de integratie van informatie- en communicatietechnologie
in alle vakken. Zij vroeg, welke inspanningen de staatssecretaris kan leveren
om de door haar genoemde noodzakelijke voorwaarden voor het studiehuis te
realiseren. Een laatste, maar zeker niet de minst belangrijke voorwaarde is
volgens haar de mentaliteit van het onderwijzend personeel. Zij verwees naar
de correspondentie over de tweede fase die zij in de afgelopen maanden had
ontvangen, waarvan de inhoud haar vaak in hoge mate heeft onthutst. Het gros
van de brieven heeft namelijk als inhoud, dat het vak van de briefschrijver
veel belangrijker is dan alle andere vakken. Volgens haar tastte dat de kwaliteit
van het onderwijs als geheel aan: onderwijs is er in de eerste plaats voor
de leerlingen, en hun toekomst.Vervolgens ging zij in op de inhoud van de vakken. Om te beginnen verwees
zij naar het voornemen om enkele combinatievakken in te voeren. De voorgestelde
nieuwe vakken passen volgens haar goed in het algemeen vormend karakter van
het studiehuis, omdat leerlingen daarmee leren problemen vakoverstijgend te
benaderen. De integratievakken vormen algemene inleidingen in de verschillende
wetenschapsgebieden, waardoor leerlingen beter in staat konden worden gesteld,
vervolgopleidingen met succes te doorlopen. MMW is volgens haar echter gestuit
op grote weerstand vanuit de gevestigde vakken. Toch is volgens haar ook het
voorstel van de staatssecretaris dat geschiedenis, aardrijkskunde en maatschappijleer
naast de combinatievakken zelfstandige vakken blijven. De staatssecretaris
meende volgens haar nu, de invoering van MMW uit te moeten stellen. Hoewel
een zekere aarzeling bij de invoering van nieuwe vakken begrijpelijk is, zou
het zonde zijn als de gedachte achter combinatievakken hiermee ook om zeep
zal zijn geholpen. Onomstreden is namelijk dat algemene natuurwetenschappen
een waardevolle aanwinst van het VO zal zijn, welke onomstredenheid volgens
haar verdiend is. Omstredenheid is echter niet altijd verdiend; zij kan
zijn ingegeven door gevestigde belangen. Niemand zal volgens haar willen ontkennen
dat docenten hun vak een warm hart toedroegen, maar soms kan dat leiden tot
onvoldoende oog voor de kennis en vaardigheden die leerlingen in hun verdere
carrière nodig hadden. Zij vroeg de staatssecretaris daarom, wat het
voordeel is van het nog langer talmen met de invoering van MMW.Zij ging vervolgens in op het voorstel van de staatssecretaris om vakinhoudelijke
vernieuwing van het vak geschiedenis door een in te stellen commissie van
onafhankelijke hoogleraren en andere experts te laten vormgeven. In veld en
politiek wordt veel gemopperd over de gebrekkige overzichtskennis die leerlingen
van geschiedenis opsteken. De inhoud van het vak geschiedenis is volgens haar
te veel geschoven in de richting van vaardigheden, waardoor het een soort
surrogaat-MMW is geworden. Verder biedt het vak geschiedenis onvoldoende kennis
van de geschiedenis. Zij waardeerde het dat de staatssecretaris de mensen
met de commissie een hart onder de riem stak.Het opnemen van de evolutietheorie in de stof voor het centraal examen
vond zij een goede zaak. In dit verband wees zij erop dat kennis hebben van
een theorie iets anders is dan erin geloven.Over het voorstel van de staatssecretaris om niet over te gaan tot invoering
van het examenvak lichamelijke opvoeding op het VWO, maar eventueel later
wel op het HAVO, zei zij dat dat een terecht onderscheid is, omdat lichamelijke
opvoeding niet de theoretische kennis oplevert waar het wetenschappelijk onderwijs
om schreeuwt. Zij vroeg wat er precies nodig is om dit voorstel uitvoerbaar
te maken.Het voorstel van de staatssecretaris om binnen het profiel cultuur en
maatschappij het vak filosofie een plaats te geven, leidde haar tot de opmerking
dat zij dit voorstel ondersteunde. De diverse keuzemogelijkheden die er zullen
komen, mochten volgens haar niet leiden tot een situatie, waarin sprake is
van een wirwar aan vakkenpakketten. Zij vroeg, waarom de staatssecretaris
opnieuw de mogelijkheden voor een dergelijke ongewenst wirwar opende.In reactie op het voorstel van de staatssecretaris om het algemene verplichte
vak culturele en kunstzinnige vorming 1 enigszins terug te brengen ten behoeve
van een nieuw vak literatuur, had zij vragen bij de wijze, waarop de benodigde
studielast bijeen is gebracht. Zij vroeg of het terecht is dat het vak Nederlands
hiervoor zo eenzijdig moet inleveren, en dat het in zo'n korte tijd zich zo
goed zal ontwikkelen. Naar aanleiding van het voorstel van de staatssecretaris om argumentatieleer
als expliciet domein op te nemen in het programma voor het vak Nederlands
zei mevrouw Dijksma, het een goede zaak te vinden dat leerlingen bij de voorbereiding
voor het HO in staat zijn, deugdelijke en ondeugdelijke argumentaties van
elkaar te onderscheiden. Zij ondersteunde daarom deze gedachtegang.Het is volgens haar noodzakelijk dat de tweede fase snel en zorgvuldig
wordt ingevoerd. Uitstel zou betekenen dat hele lichtingen scholieren tussen
wal en schip vallen. Zij zei dat de voorstellen een afgewogen geheel vormen.
Veel ideeën van instanties die reageerden worden ingegeven door de wens,
alles wat meer bij het oude te laten. Zinvol is het volgens haar, het hele
pakket te toetsen aan de bedoeling van een verbeterde aansluiting op het vervolgonderwijs.
Dit leidde haar tot de conclusie dat niet te veel moet worden gesleuteld aan
de voorstellen, omdat anders terug zou worden gegleden naar de bestaande impasse,
met alle problemen van dien.De heer Cornielje (VVD) vond dat de toegemeten spreektijd te
beperkt is om de zeven brieven en notities die aan de orde zijn, afdoende
te bespreken. Hij maakte daarom het voorbehoud dat in de schriftelijke voorbereiding
en bij de plenaire behandeling van het wetsvoorstel nog op details
kan worden teruggekomen. Het gaat er in deze vergadering volgens hem om, duidelijkheid
op hoofdpunten te bieden.Het studiehuis biedt volgens hem de mogelijkheid, andere leeractiviteiten
in het onderwijsleerproces op te nemen, zoals practica, museumbezoek, het
werken met en gebruik maken van mediatheken en de nieuwste informatietechnologie,
bij voorkeur in daarvoor aangepaste gebouwen. Om dit ideaalbeeld werkelijkheid
te laten worden, merkte hij op dat geld nodig is, dat deels uit de huidige
budgetten, en deels uit nieuwe budgetten moet komen. Naarmate meer extra middelen
aangewend worden, kan het studiehuis volgens hem sneller en beter worden ingericht.
Hij verwees echter naar de realiteit, die inhoudt dat de financiële ruimte
beperkt is en dat daardoor keuzen gemaakt moeten worden. Hij vroeg daarom,
of de staatssecretaris nogmaals uiteen kan zetten, hoe veel extra middelen
zij de komende jaren voor het studiehuis kan inzetten, en of zij deze middelen
toereikend achtte, dit ook met het oog op eventuele nadere afspraken voor
een nieuwe kabinetsperiode.Hij probeerde, een hardnekkig misverstand ten aanzien van het studiehuis
recht te zetten. In dit verband verwees hij naar de vaak gehoorde klacht dat
straks niet meer klassikaal les mag worden gegeven. In zijn beleving biedt
het studiehuis echter de ruimte, naast deze klassieke vorm van lesgeven ook
andere leeractiviteiten te ontplooien, wat volgens hem een cultuuromslag bij
docenten en schoolleiding vergde. Bovendien vond hij dat men tijd nodig heeft
om zich de didactische vaardigheden op dit punt eigen te maken. Hij vond daarom
dat het bij- en nascholingstraject op vakdidactisch terrein een impuls zou
moeten krijgen. De beste resultaten worden volgens hem geboekt, wanneer de
weg van de geleidelijkheid wordt bewandeld. Daartoe zouden nieuwe didactische
werkvormen moeten worden ingevoerd, binnen zo'n tien jaar. Hij vroeg, of de
staatssecretaris deze zienswijze kan onderschrijven.Hij merkte op, zich zorgen te maken over de omzetting van «instructietijd»
en «begeleidingstijd» in «zelfstudietijd». Ter vergelijking
verwees hij naar de drastische daling van het aantal lesuren in het MBO. Zijn
fractie vindt dat de introductie van het studiehuis niet mag leiden tot een
grote wijziging in de verhouding leraar/leerling op schoolniveau. Creatief
omgaan met roosters kan in zijn ogen niet betekenen, dat er een verschuiving
zal optreden van de bovengenoemde uren naar «zelfstudie-uren».
De inzet en de verdeling van de menskracht over de verschillende leerlingengroepen
zal zoveel mogelijk gelijk moeten blijven. Wél is er volgens hem ruimte
voor een andere verdeling. Instructie aan één grote groep zou
gecombineerd kunnen worden met intensievere begeleiding van verschillende
kleinere groepen, respectievelijk individuele leerlingen. Hij vroeg, of de
conclusie juist is dat het totaal van de beschikbare menskracht in de bovenbouw
HAVO/VWO per saldo ongeveer gelijk blijft. Verder vroeg hij, of de conclusie
juist is dat iedere school alle vier de profielen diende aan te bieden en
dat beperkingen van de keuzemogelijkheid in eerste instantie in het vrije
deel moeten worden gezocht.Over de door de stuurgroep genoemde zeventien examenvoorstellen en de
reactie daarop van de staatssecretaris, stelde hij enkele vragen en deed hij
enkele suggesties. Over voorstel 3 vroeg hij, in hoeverre is overwogen om
de gecommitteerde, ter beperking van veel centrale voorschriften, weer in
te voeren. Volgens hem zouden collega's van andere scholen of van het ontvangende
hoger onderwijs deze taak op zich kunnen nemen. Hij vroeg of de staatssecretaris
bereid is, deze suggestie aan de stuurgroep voor te leggen.Wat de voorstellen 6 en 11 betreft, merkte de heer Cornielje op dat zijn
fractie vraagtekens zet bij het middelen van het cijfer voor het schoolexamen
en het centraal examen, waardoor immers waardevolle informatie verloren gaat.
Hij zei dat ook de stuurgroep met de materie heeft geworsteld. Omdat het vakontwikkelwerk
is afgerond, valt een betere verdeling te maken van onderwerpen die op school
en/of op centraal niveau geëxamineerd zouden moeten worden.
Hij besefte dat deze wijze van examineren voor- en nadelen heeft. Hij vroeg
of de staatssecretaris bereid is om deze voor- en nadelen op een rij te zetten
en zo nodig haar voorstel op dit punt te heroverwegen.Over voorstel 8 vroeg hij, waarom wiskunde in het profiel C+M-HAVO niet
centraal wordt getoetst. Dit is volgens hem niet consequent.Voorstel 13 riep bij hem de vraag op, of de herkansingsmogelijkheid niet
naar voren gehaald konden worden naar eind juni/begin juli, zeker nu de herkansingsmogelijkheid
op één dag wordt gepland. Hij vroeg om een reactie van de staatssecretaris.
In dit verband stelde hij de algemene vraag, wanneer de Kamer zal worden geïnformeerd
over enkele beslismomenten met betrekking tot de examensystematiek, en welke
beslissingen nog moeten worden genomen.Naar aanleiding van de examenprogramma's HAVO/VWO vroeg hij over enkele
vakken duidelijkheid, zodat de uitgevers verder kunnen gaan met het ontwikkelen
van het nieuwe lesmateriaal. Verdere opmerkingen zouden wat hem betreft later
bij de behandeling van het wetsvoorstel aan de orde komen.Hij zei dat zijn fractie verheugd is over de aandacht voor het literatuuronderwijs.
Hij gaf er de voorkeur aan, het onderdeel literatuur niet af te splitsen van
de taal. Wél kon hij zich vinden in het voorstel om op de eindlijst
een apart cijfer voor literatuur te vermelden. Dit voorstel bevorderde dat
leraren gaan samenwerken en gezamenlijk tot één beoordeling
zullen komen.Over geschiedenis merkte hij op dat er terecht een commissie zal worden
benoemd. Hij vond het verheugend, te constateren dat door veel deskundigen
aan het publieke debat over de inhoud van het zich vernieuwende vak geschiedenis
wordt deelgenomen. Hij zei, met belangstelling de nieuwe voorstellen af te
wachten.De ontwikkeling van het vak MMW is volgens hem niet goed van de grond
gekomen. De disciplines zijn volgens hem ook te verschillend van aard om tot
een vruchtbare samenwerking te komen. Hij was daarom tegen een hernieuwde
poging in dezelfde vorm. Ten eerste omdat het vak aardrijkskunde in het profiel
cultuur en maatschappij van HAVO en VWO als profielkeuzevak is toegevoegd,
en ten tweede omdat het aantal uren aardrijkskunde in het profiel economie
en maatschappij in HAVO en VWO is verhoogd met 40 en 80 uur. Gegeven de versterkte
positie van aardrijkskunde vond hij het aanvaardbaar om de 160 uur die gereserveerd
is voor MMW in de HAVO-bovenbouw te splitsen in 80 uur geschiedenis en 80
uur maatschappijleer. Voor het VWO stelde hij voor om de 200 uur MMW te splitsen
in 120 uur geschiedenis en 80 uur maatschappijleer. Hij zou zich niet verzetten
tegen een onderzoek om MMW alsnog als combinatievak «Geschiedenis en
Maatschappijleer» te ontwikkelen, maar van hem hoefde dat niet. Hij
vroeg ten slotte op dit punt, of de staatssecretaris in kan stemmen met deze
benadering.Het leek hem zeer wel mogelijk, het voor het profiel cultuur en maatschappij
essentiële vak CKV-2 met ingang van 1 augustus 1998 in te voeren. Het
vak kent vijf differentiaties: dans, drama, muziek, beeldende kunst en een
theoretische component. Zijn fractie koos ervoor om de theoretische invulling
als basis te nemen, tenzij alle vijf disciplines alsnog tot overeenstemming
komen. Hij stond positief tegenover de splitsing van het examen voor dit profielvak
in een praktisch ingericht schoolexamen en een theoretisch ingericht centraal
examen. Hij wees het tijdelijk vervangen van dit profielvak door filosofie
dan ook af. Op dit punt vroeg hij ten slotte, of de staatssecretaris bereid
is om terug te keren naar het oorspronkelijke voorstel van de stuurgroep en
haarzelf om CKV-2 (theoretische invulling) in het profiel Cultuur en maatschappij
op te nemen.Zijn fractie deelde de mening van de VSNU dat filosofie een belangrijk
vak kan zijn voor allen die doorstromen naar het hoger onderwijs, hoewel dit vak nog geen lange traditie in het voortgezet onderwijs heeft
en er slechts weinig bevoegde docenten zijn. Het leek zijn fractie daarom
beter, het vak filosofie in het vrije deel verder te ontwikkelen. Wel was
hij voorstander van het handhaven van het centraal examen voor dit vak. Dit
zou strijdig zijn met de algemene regel dat vakken uit het vrije deel geen
centraal examen kennen, tenzij vakken toelatingsrelevant worden geacht, wat
volgens hem hierbij wel het geval was. Gelet op het standpunt van de VSNU
zou hij deze uitzondering op de algemene regel wel willen maken. Hij vroeg
ten slotte op dit punt of de staatssecretaris dit voorstel wilde overnemen.Zijn fractie bepleitte wederom dat het vak lichamelijke opvoeding in het
vrije deel gekozen moet kunnen worden, niet alleen door HAVO-, maar ook door
VWO-leerlingen. Hij zei het te betreuren dat er nog geen uitgebalanceerd plan
van de vakontwikkelgroep voor het gemeenschappelijk deel op tafel lag. Wellicht
zouden dure onderdelen zoals schoolzwemmen facultatief gemaakt kunnen worden,
wat volgens hem zeer wel mogelijk is. Hij vond dat op korte termijn duidelijkheid
geboden moet worden. Het alternatief om op de huidige wijze door te gaan achtte
hij niet gewenst. Het vak lichamelijke opvoeding verdient in zijn ogen namelijk
een gelijkwaardige behandeling. Niet alleen moet met de mond beleden worden
dat sport en beweging belangrijk zijn voor jonge mensen, maar ook moet het
vak, vanwege de noodzakelijke waarborging van de kwaliteit, een gelijkwaardige
positie krijgen naast andere vakken in het gemeenschappelijke en het vrije
deel. Zijn fractie stelde dan ook voor, lichamelijke opvoeding als keuzevak
in te voeren in het vrije deel. Hij vroeg ten slotte op dit punt, of de staatssecretaris
bereid is te bevorderen, dat er duidelijkheid zal ontstaan over een realistisch
programma voor de lichamelijke opvoeding in de bovenbouw van HAVO en VWO en
daarmee ruimte te scheppen voor de ontwikkeling van lichamelijke opvoeding
als keuzevak voor het vrije deel.Techniek dient volgens zijn fractie geïntegreerd te worden in de
natuurwetenschappelijke vakken. Volgens hem bestond er grote ongerustheid
bij onder meer Techniek 15+, de Vereniging van docenten techniek, het NIRIA
en het RCO of dit voorstel wel voldoende uit de verf zal komen. Hij vroeg
de staatssecretaris of deze ongerustheid weg kan worden genomen, door erop
toe te zien dat adequaat voorbeeldlesmateriaal in het kader van de integratie
van techniek ontwikkeld zal worden. Verder vroeg hij de staatssecretaris of
serieus kan worden afgewogen of een ontwerpvoordracht techniek in dit kader
tot de mogelijkheden behoorde. Hij vroeg haar of zij bereid is, de voor een
dergelijke opdracht benodigde (leer)middelen beschikbaar te stellen. Ten slotte
vroeg hij op dit punt, of de staatssecretaris hierop bij de nadere beslissing
over het profielwerkstuk terug kan komen.Hij vroeg of hij tijdens de vergadering, of anders later per brief, nader
geïnformeerd kan worden over het vervolgtraject en de betrokkenheid van
de Tweede Kamer daarbij. Hij zou daarbij in ieder geval geïnformeerd
willen worden over de doorstroomregelingen HAVO-HBO en VWO-WO, de vakmatige
na- en bijscholing, de vakdidactische na- en bijscholing en het wetgevingstraject
dat de staatssecretaris voor ogen stond en andere eventueel te nemen stappen.Hij sloot af met te stellen dat het doel van het profiel tweede fase VO
is, het verbeteren van de aansluiting tussen het VO en het HO. Niet uit het
oog mag echter worden verloren, dat veel leerlingen ook door wilden stromen
van MAVO naar HAVO en van HAVO naar VWO, een aansluiting die niet bemoeilijkt
mag worden. Hij vroeg de staatssecretaris om, als alle profielen definitieve
vorm hadden gekregen, de voorstellen op dit aspect nog eens zeer nadrukkelijk
te toetsen.De heer Van de Camp (CDA) poogde als laatste spreker enkele
gemeenschappelijke lijnen in de diverse betogen te schetsen, iets waaraan
volgens hem de staatssecretaris grote behoefte heeft. Hij besteedde aandacht
aan zeven punten.Zijn fractie maakt zich zorgen over de verticale lijn in het voortgezet
onderwijs. Hij wilde weten, wat er per 1 augustus 1996 zou gebeuren met degenen,
die uit VWO-3 komen en naar VWO-4 gingen, en wat met diezelfde kinderen zal
gebeuren per 1 augustus 1997 en 1 augustus 1998. Eerst dan wordt een aantal
examenprogramma's ingevoerd, maar algemene en natuurwetenschappen wordt pas
per 1 augustus 1999 ingevoerd. Het grootste gedeelte van de examenprogramma's
MAVO-VWO zal trouwens pas in 2000 worden ingevoerd. Hij sloot daarom aan bij
de vraag van mevrouw Lambrechts over de doorstroming van MAVO naar HAVO en
VWO in de komende zes à acht jaar. Hij vroeg ten slotte op dit punt
of de diverse operaties niet nog beter op elkaar moeten worden afgestemd.Over de organiseerbaarheid van de profielstructuur op kleine scholen zei
hij, te vinden dat de stuurgroep en de staatssecretaris daarover te optimistisch
zijn. Hij had namelijk de indruk dat een groot aantal kleinere scholen reeds
het hoofd in de school heeft gelegd, en zich via de netwerkstructuur richtten
op het gezamenlijk kunnen aanbieden van de afzonderlijke profielen. Hij herhaalde
zijn in maart 1995 ingenomen standpunt, namelijk dat hij de indruk had dat
een bovenbouw HAVO/VWO minstens 600 leerlingen moet tellen om het geheel te
kunnen aanbieden. Uit de notitie «de organiseerbaarheid van de profielstructuur
in kleine scholen» blijkt dat getal op geen enkele wijze.In aansluiting op de heer Cornielje zei hij, zich in het algemeen te kunnen
vinden in de voorgestelde examenregeling. Hij hoopte dat het beter zal gaan
dan in het schooljaar 1995/1996. Hij was niet in staat om schriftelijke vragen
te stellen, maar hem is wel gebleken dat er dit jaar vaak sprake was van fouten
en normbijstellingen, waarvan hij erg is geschrokken.Hij vroeg de staatssecretaris, aan te geven waarom er geen substitutiemogelijkheid
voor de eindexamenprogramma's mogelijk is. Daarbij verwees hij naar goed werkende
afspraken in de basisvorming, waarop in de praktijk een zeer beperkt beroep
blijkt te worden gedaan. Met name ten aanzien van de evolutietheorie zag hij
niet in, waarom de staatssecretaris de suggestie van de Onderwijsraad niet
als second best overnam. De voorkeur van zijn fractie gaat ernaar uit om dit
in het schoolexamen te doen. Hij sloot zich op dit punt volledig aan bij de
woorden van de heer Van der Vlies, die mede namens de kleine christelijke
partijen sprak.Hij zei dat zijn fractie voor een herkansingsregeling in augustus is.
De voorstellen die er lagen, leken hem helder, ook qua concentratie van herkansingsplekken.Hij vond dat het profielwerkstuk er moest komen, omdat dit past in de
studiehuisbenadering en in de combinatie van een aantal vakken. De indeling
kan worden overgelaten aan de deskundigen, maar het idee stond voor hem niet
ter discussie.Hij moest tot zijn spijt meedelen, de brief van 10 juni over de profielen
geen verbetering te vinden, omdat op te veel punten wordt teruggekomen op
wat eerder met de stuurgroep is afgesproken. Hij had begrepen dat zijn collega's
als gemeenschappelijke lijn vonden dat de keuzemogelijkheden voor het vak
cultuur en maatschappij te groot zijn. Hij vroeg daarom of kan worden teruggekeerd
naar het oude profiel. Verder meende hij dat de VSNU terecht vroeg of het
profiel cultuur en maatschappij niet te veel een grabbelton wordt. Hij vroeg
de staatssecretaris daarom, terug te keren naar de linkerkolom van bijlage
2, waarbij hij ook verwees naar de enorme problemen met het vak maatschappijleer.
Hij vond het buitengewoon jammer dat in economie en maatschappij en ook in
cultuur en maatschappij niet meer gekozen kan worden voor dit vak. Ook hierover
vroeg hij of teruggekeerd kan worden naar de oude profielen. Hij verwees naar een aantal boze brieven die zijn fractie over dit onderwerp
ontving, waaruit hij onder andere begreep dat de vakken geen tijd meer hadden
voor onderling overleg, zodat er toch weer overlap is tussen geschiedenis
en maatschappijleer en ook andere elementen weer dubbel worden aangeboden.
Hij vroeg of er mogelijkheden zijn om overlap te voorkomen of weg te werken.
Hij vroeg in dit verband, wat de positie van de deelvakken is.Ook zijn fractie had moeite met het nieuwe vak literatuur, waarvoor hij
voorstelde bij CKV-1 oude stijl te blijven – hij doelde op literatuurgeschiedenis,
zodat ook kennis kan worden genomen van bijvoorbeeld Zuid-Amerikaanse en Russische
literatuur – en niet Nederlands, Engels, Frans en Duits te verarmen
door literatuuronderricht daar weg te halen. Hij vroeg in dit verband om een
helder signaal.Ondanks alle kritiek bleef zijn fractie consistent als het gaat om MMW:
doorgaan daarmee, hoewel hierover al twee keer is gediscussieerd, en hoewel
dat wat er lag onvoldoende is. In dit verband verwees hij naar een initiatief
van drie universiteiten. Hij voelde zich enigszins aangesproken door het voorstel
van de fracties van de VVD en D66 om dit te beperken tot geschiedenis en maatschappijleer.
Hetzelfde gold voor zijn standpunt over lichamelijke opvoeding: dit vak is
volgens hem klaar om te worden ingevoerd, wat ook gold voor de ontwikkeling
van het examenprogramma.Hij memoreerde dat de Kamer zich nooit kan uitspreken voor filosofie als
keuzevak in het profiel cultuur en maatschappij. Dit is een suggestie van
de stuurgroep, gedaan na 17 mei 1995. Hij zei, zich aansluitend bij D66 en
de VVD, deze keuze te betreuren. CKV-2 zal een kernvak moeten zijn in het
profiel cultuur en maatschappij, voor HAVO en VWO. Hij zou filosofie graag
parkeren in de vrije ruimte, met examenmogelijkheid. CKV-2 zou een stevig
theoriedeel moeten bevatten, met een landelijk eindexamen. Hij zou er geen
bezwaar tegen hebben om de huidige VWO-examenregeling te continueren, ook
voor het praktijkexamen. Het mag volgens hem echter niet worden ingeruild
voor filosofie. Verder was hij niet gecharmeerd van management en organisatie
op het HAVO, omdat hij dit vak een typisch MBO-vak vindt. Hij gaf de voorkeur
aan handhaving van geschiedenis, in aansluiting op de fractie van D66. Wat
techniek en informatica betreft, vroeg hij of lesvoorbeelden techniek konden
worden ontwikkeld. Een apart vak techniek in de bovenbouw kon en hoefde voor
hem niet, maar om te voorkomen dat sprake is van een doodgeboren kindje, zou
de vijf ton uit het voorstel van Techniek 15+ ter beschikking moeten worden
gesteld. Hij vroeg in dit verband of niet gematcht kan worden met het bedrijfsleven;
een andere mogelijkheid zou een bijdrage van EZ kunnen zijn. Hij vroeg meer
informatie over de ruimte voor levensbeschouwelijke vorming in de bovenbouw
HAVO/VWO, waarbij hij verwees naar het overleg van 15 mei, dat wordt afgesloten
met een vraagteken. In dit verband vroeg hij ook informatie over het vertalen
bij de klassieken. Hij sprak zich uit voor voldoende aandacht voor integrale
vertalingen binnen de klassieken.Hij zei, te hopen op concrete antwoorden op de vragen van zijn collega's
over de randvoorwaarden. In dit verband schrok hij van het persbericht, waarin
stond dat er minder inzet zal komen voor na- en omscholing. Zeker voor CKV-2
gold volgens hem dat er juist meer na- en omscholing moet komen. Wat het studiehuisconcept
betreft, vond hij dat dit punt niet kan worden doorgeschoven naar de gemeentebesturen,
die al genoeg zorgen hebben. Hij verwees naar een proefschrift over de leerlingbegeleiding
in het VO, waarop hij om een reactie vroeg. Hij stelde voor, vast te houden
aan de invoeringsdatum van 1 augustus 1998, omdat het niet alleen gaat om
examenprogramma's, maar ook om werkwijzen, sfeer, ombouw tot studiehuis en
dergelijke. Helaas houdt dit wel in dat een aantal vakken zal moeten worden
getemporiseerd. Het antwoord van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en WetenschappenDe staatssecretaris sprak haar dank uit aan de leden, omdat
deze erin zijn geslaagd, een veelomvattend onderwerp overzichtelijk neer te
zetten.Zij onderstreepte dat het goed is, vast te houden aan wat al eerder is
afgesproken. Wijziging van eerder ingenomen standpunten leidt volgens haar
tot spanningen in verband met de voorbereiding voor de invoering per 1 augustus
1998. Ook het handhaven van deze invoeringsdatum vond zij uitermate belangrijk;
wél zal zij de vinger aan de pols houden. Verder zei zij, zo nodig
huidige vakken, als die meer omvatten en beter zijn dan wat wordt voorgesteld,
te handhaven.Zij merkte op dat de verleiding groot is om programma's te overladen te
maken. Tijdens de inspraakrondes over de producten van de vakontwikkelgroepen
is dit punt aan de orde gesteld, wat er soms toe leidt dat bepaalde domeinen
zijn geschrapt. Alles afwegend is haar standpunt dat een en ander op dit moment
«pittig aan de maat» is, wat overigens één van de
doelstellingen was van de herziening van het examenprogramma. Verder was zij
van mening dat dit in de tijd te doen zal zijn. Overigens bleef bij haar de
bereidheid bestaan, lopende het proces de vinger aan de pols te houden en
daarbij zeker ook aandacht te besteden aan het implementatieproces. Zij gaf
aan dat, als zij alle adviezen die zij binnenkrijgt zou moeten opvolgen, de
onderwijstijd eigenlijk tweemaal zo lang zou moeten zijn, wat niet mogelijk
is. Volgens haar wordt uitgegaan van een studielast van 40 uur per week gedurende
40 weken per jaar, wat stevig aan de maat is. Hierbij mag niet uit het oog
worden verloren dat het daarbij gaat om een gemiddelde leerling.Wat de contacturen in het studiehuis betreft, zei zij, veel geleerd te
hebben van de ontwikkelingen in de BVE-sector, die zeker niet moeten worden
gevolgd voor de HAVO/VWO-sector. In het wetsvoorstel zullen daarom bepalingen
worden vastgelegd over de aanwezigheid van leerlingen en leerkrachten. Contact
is weliswaar flexibel – soms klassikaal, soms in kleine groepen en soms
georganiseerd in buitenschoolse activiteiten – maar dit zal wel bij
wet worden geregeld. Het artikel in NRC «van studiehuis naar coffeeshop»
vond zij het ridicuul maken van een zeer belangrijke ontwikkeling, namelijk
het inbrengen van het principe van leren leren. In het implementatieproces
zal zeer belangrijk zijn dat scholen erop wordt gewezen, hoe een studiehuis
kan functioneren, dat wil zeggen goedgeordend, niet vrijblijvend, ter bevordering
van de zelfwerkzaamheid. Hieraan kan volgens haar ook het procesmanagement
voortgezet onderwijs een nuttige bijdrage leveren. Inderdaad vraagt onderwijsvernieuwing
in het algemeen, dus ook de invoering van het studiehuis, tijd, zodat voorkomen
moet worden dat al te snel conclusies worden getrokken. Wél moet volgens
haar gestimuleerd worden dat men op weg gaat. De vinger moet aan de pols worden
gehouden, maar er zal begrip moeten worden opgebracht voor verschillende tempi.Zij zei, een goed oor te hebben voor diegenen die haar politiek willen
aanspreken op de zwakke leerling. Het kan volgens haar niet zo zijn dat, door
invoering van het studiehuisconcept, leerlingen die meer en intensievere begeleiding
nodig hebben, dat niet meer krijgen. Ook hierbij diende volgens haar het thema
«onderwijs op maat» nadrukkelijk aan de orde te zijn, wat heel
veel vergt van de begeleiding en van de opstellers van de scholingsprogramma's.
Desgevraagd gaf zij aan dat studiehuis en aanwezigheidsregistratie elkaar
niet hoeven uit te sluiten. Daarbij zijn netwerken en de rol van het procesmanagement
heel belangrijk. Verder moet het vastleggen van de studiepunten goed op orde
zijn. Verder merkte zij op dat het aantal contacturen, en de inhoud daarvan,
in de CAO zullen worden vastgelegd. Nederland heeft volgens haar in het basisonderwijs
en in het voortgezet onderwijs traditioneel een hogere leerling/leraarratio
dan vergelijkbare andere landen. De bewindsvrouwe verwees naar een brief van 14 maart 1996, waarin stond,
welke stukken de Kamer nog zou ontvangen. Dat zijn: de beleidsreactie op het
advies «Examen in het studiehuis», de uitwerking van de doorstroomregeling
HAVO-HBO en de beleidsreactie op de voorgestelde doorstroomregelingen, het
wetsvoorstel en ten slotte nog een notitie over de nascholing.De conclusie van het onderzoek naar de organiseerbaarheid van het studiehuis
op kleine scholen was volgens haar – die conclusie is uitvoerig besproken
in het overleg met het voortgezet onderwijs – dat een kleine school
minder variatie in het vrijekeuzedeel aan kan bieden dan een grotere school.
Dat is overigens niets nieuws; wat dat betreft veranderde dat niet. Profielensplitsing
is volgens haar een oplosbaar probleem. De niet aangevochten conclusie van
het onderzoek is volgens haar dat invoering zeker niet zal leiden tot een
verslechtering van de organiseerbaarheid voor kleine scholen. Zij zei verder,
het heel goed te vinden wanneer kleine scholen samenwerken om zo in staat
te zijn, meer keuzemogelijkheden in de vrije ruimte aan te bieden. Zij ontkende
overigens niet dat bepaalde scholen bepaalde keuzemogelijkheden niet aanbieden,
wat volgens haar de doorstroommogelijkheden naar het HO zeer ingrijpend beperkte.
Zij achtte het daarom absolute winst dat leerlingen niet meer konden ontsnappen
aan de hoofdprofielen. Desgevraagd gaf zij aan dat in ieder geval de vier
profielen moeten worden gegeven, zij het dat voor het vrije deel samenwerking
gewenst is; niet ieder keuzevak moet volgens haar worden aangeboden. Met de
huidige schoolomvang in HAVO/VWO konden de vier profielen worden aangeboden.
Zij merkte verder op dat in het onderwijsoverleg uitvoerig is gesproken over
het onderzoek van het NGL.Zij vond de mogelijkheid tot stapelen een verworvenheid van het VO die
moet blijven bestaan – en zeker niet zal worden ontmoedigd – zij
het dat zij van mening is dat men leerlingen soms eerder op het juiste spoor
kan zetten, wat een taak is van de basisvorming. Volgens haar mochten echter
geen concessies worden gedaan aan de typische kenmerken van MAVO, HAVO en
VWO: het HAVO leidt op voor het HBO, en het VWO voor het WO. Er mag worden
gevarieerd, maar doorstroming moet mogelijk blijven. Overigens merkte zij
op dat een leerling van HAVO-5 naar VWO-5, en niet naar VWO-6 doorstroomt,
wat zo moet blijven. Volgens haar bleef het volgens alle deskundigen goed
mogelijk, te stapelen van MAVO naar HAVO en van HAVO naar VWO. Wél
moet worden aangegeven, welke vakken de leerling moet hebben gevolgd; dit
gold ook voor de afstemming van de eindtermen.Over de mogelijkheid van substitutie voor de eindtermen merkte de staatssecretaris
op dat eindtermen en examens van een andere orde zijn dan kerndoelen basisvorming.
De laatste zijn niet afsluitend in de zin van het genereren van een bepaald
civiel effect, en ze zijn globaler dan eindtermen. Met het begrip «eindtermen»
wordt een civiel effect vastgelegd voor de examens die daarbij aan de orde
zijn, wat erg nauw luisterde. Het ontvangend onderwijs moet volgens haar goed
weten hoe het zit met het aanleverend onderwijs, wat inhoudt dat daarover
helderheid moet worden geboden.Over onderwerpen die bij bepaalde denominaties gevoelig lagen, zoals de
evolutietheorie, vond zij, daarbij aansluitend bij de Onderwijsraad, dat bij
het maken van examens op basis van eindtermen de overheid eraan gehouden moet
worden dat de vragen zo worden geformuleerd, dat niemand daardoor in gewetensnood
kan komen of daaraan aanstoot kan nemen. Zij zag dat als een absolute opdracht.
Zij meende dat de examens daarop dienen te worden beoordeeld, waarvan het
CEVO op de hoogte zal worden gesteld. Zij zegde toe, daarop goed te zullen
letten bij de beoordeling van de examens, wat overigens al gebeurt. Als er
hierbij iets mis mocht gaan, zal zij, of haar opvolgster, dit met de commissie
bespreken. Desgevraagd meldde zij dat bij twee vakken een substitutiemogelijkheid bij eindexameneisen bestond. Verder zei zij, dat de substitutiemogelijkheid
voor geschiedenis en maatschappijleer zal worden geschrapt. In de samenstelling
van de groepen die de examenvragen gaan opstellen, zouden voldoende garanties
moeten worden ingebouwd om te voorkomen dat er problemen ontstonden. Zij vond
het overigens een verkeerde benadering, ervan uit te gaan dat er problemen
ontstaan.Zij gaf aan dat het voor de vernieuwing beschikbare budget voor 1995 24,9
mln., voor 1996 22,6 mln., voor 1997 20,9 mln., voor 1998 20,1 mln. en voor
1999 18,1 mln. is. Verder heeft iedere school gemiddeld f.40 000 ontvangen
voor activiteiten op het gebied van de mediatheek. Verder zal er een notitie
komen over de nieuwe media in basisonderwijs en voortgezet onderwijs, waarin
zal worden ingegaan op het koppelen van privaat geld aan publiek geld. Zij
zegde de commissie toe dat deze notitie de Kamer rond de derde dinsdag in
september zal bereiken. Over de verbouw tot studiehuis had zij in de Eerste
Kamer nadrukkelijk gesteld dat, als er extra zaken moeten gebeuren, met de
daarvoor benodigde extra financiële middelen, de overheid niet afzijdig
kan blijven. In haar eigen notitie heeft zij overigens al ontkend omdat zij
vond dat men binnen de bestaande gebouwen creatief moet zoeken naar organisatievormen
voor het studiehuis. Zij was niet van plan, meer ter beschikking te stellen
dan de genoemde bedragen. Desgevraagd zei zij, de in de beleidsnota aangekondigde
budgetten toereikend en verantwoord, zij het niet royaal te vinden.Zij benadrukte dat zij, in tegenstelling tot de stuurgroep, nog niet heeft
voorgesteld, hoe de slaag-/zakregeling precies zal worden ingevuld, hoewel
de contouren wel duidelijk zijn. De commissie zal nog een reactie op het advies
van de stuurgroep ontvangen. Bij de vaststelling van het ontwerpexamenbesluit
zal daarover volgens haar nog kunnen worden gesproken.Zij merkte op, voorstandster te zijn van een herkansingsregeling in augustus,
regionaal en in één sessie te organiseren. Zij achtte een herkansing
die heel dicht op het examen zat geen reële oplossing, omdat leerlingen
dan te weinig tijd hadden om zwakke plekken bij te spijkeren. Zij had begrepen
dat universiteiten tegen de keuze voor augustus zijn, onder verwijzing naar
het fenomeen loting, waarover de commissie overigens nog met de minister van
gedachten zal wisselen. Er blijft volgens haar een bepaald aantal plaatsen
beschikbaar voor leerlingen die later meeloten. Het voordeel voor de leerling
vond zij, dat deze niet een heel jaar hoefde over te doen. Het blijft een
optie, zij het niet op korte termijn, om middenin het jaar examen te kunnen
doen. In dit stadium koos zij voor de optie om dit niet te doen, zij het dat
dit geen definitieve afwijzing is. Zij had overigens niet expliciet begrepen
dat de bonden vonden dat in augustus leerlingen niet moeten worden begeleid
door leerkrachten. Zij zou dit punt nog wel eens met de bonden bespreken.
Zij herhaalde in dit verband haar standpunt dat de leerling centraal stond,
en dat enige flexibiliteit bij de leerkrachten geen kwaad kan.Over de kwaliteit van het schoolexamen memoreerde zij dat er een besluit
is genomen over de slaag-/zakrelatie tussen schoolexamen en centraal examen.
Als apart moet worden geslaagd voor het schoolexamen, zijn er twee problemen:
er zijn meer schoolexamens dan centrale examens, en juridificering van het
schoolexamen ligt op de loer. Zij vond dat dit via regelgeving moet worden
vermeden. Voor die vakken waarin iemand alleen een schoolexamen doet, moet
men ook slagen; als beide examens aan de orde zijn, moet men voor het geheel
slagen. De berekening daarvan moet nog worden besproken met de commissie.
Zij kondigde nadere voorstellen voor richtlijnen ten aanzien van het examendossier
aan, waarmee moet worden voorkomen dat grote verschillen ontstaan tussen verschillende
scholen. Er moet volgens haar echter ook enige flexibiliteit
aanwezig zijn. Zij zegde toe, de commissie hierover nog te informeren.In antwoord op de vraag, waarom wiskunde in het profiel cultuur en maatschappij
(HAVO) is opgenomen in het schoolexamen en niet in het centraal examen, merkte
zij op dat het in de oorspronkelijke voorstellen heel lastig is, dit in het
centraal examen op te nemen. Na verandering van een aantal zaken zal het wel
mogelijk zijn. Zij dacht dat het voor de status van het vak beter is, het
in het centraal examen op te nemen. Zij zegde toe, de commissie hierover op
de hoogte te houden.Zij zei, niets te voelen voor herintroductie van de gecommitteerde, waarover
in het verleden ook niet iedereen even enthousiast was. Zij vond deze oplossing
erg kostbaar. Veel beter vond zij een uitwerking van de wijze, waarop de kwaliteit
zal worden bewaakt. Over de bewaking van de kwaliteit van de methoden merkte
zij op, onder de premisse dat methoden zeer belangrijk zijn voor de inhoud
van het dagelijks onderwijs, dat de stuurgroep op dit punt zeer veel informatie
heeft verstrekt. Op verzoek van de stuurgroep heeft de SLO een handboek gemaakt
ten behoeve voor de uitgevers. Daarnaast gaf zij aan dat methoden in toenemende
mate onderling worden vergeleken. Desgevraagd onderstreepte zij dat in de
brief van de GEU stond dat de voorstellen zoals die er lagen, zorgden voor
meer aansluiting. Zij dacht daarom dat de commissie zich daar geen zorgen
over hoefde te maken.Over de afstemming van het wetenschappelijk onderwijs en het HBO op dat
wat gebeurt binnen het VO merkte zij op, dat dit onderwerp aan de orde zal
komen in het overleg met de minister over studeerbaarheid. Verder was zij
gelukkig te constateren dat het hoger onderwijs in toenemende mate participeerde
in netwerken met het voortgezet onderwijs. VSNU en HBO-raad zijn volgens haar
betrokken bij de ontwikkeling van doorstroomprogramma's.Zij zei, het eens te zijn met de heer Van de Camp, die vindt dat het profielwerkstuk
er moet komen, omdat dit past in de studiehuisgedachte en het zoeken naar
samenhang. Het verzoek om 5 ton subsidie voor voorbeeldlesmateriaal op het
gebied van techniek kan volgens haar niet zomaar worden gehonoreerd, omdat
de middelen buitengewoon schaars zijn. Zij zegde na enige discussie toe, dit
punt nog eens te zullen bekijken met de stuurgroep en eventuele andere departementen.
Zodra daarover helderheid bestond, zal de commissie daarvan op de hoogte worden
gebracht.Zij onderstreepte dat een aantal deelvakken te klein is geworden, wat
niet werkt, zodat ze zijn verdwenen.Zij zei, blij te zijn dat van alle kanten is aangegeven dat het vak algemene
natuurwetenschappen een goed ontwikkeld vak is, met een groot maatschappelijk
draagvlak. De evolutietheorie zat nog in dit vak. In de domeinen en subdomeinen
is het subdomein eenheid en verscheidenheid opgenomen, waarin wordt gesteld
dat te denken viel aan scheppingsverhalen, evolutietheorie, creationisme enzovoorts.
In een volgende eindterm kan volgens haar aandacht besteed worden aan sociaal-darwinisme,
genetica en linguïstiek.De op MMW geleverde kritiek werd door haar gedeeld, omdat het vak niet
goed is ontwikkeld. Daardoor wordt invoering ervan als verplicht vak heel
moeilijk. Zij verwees in dit verband naar een gesprek dat zij onlangs had
met een delegatie van geschiedenisdocenten, die haar aangaven dat het heel
wel mogelijk is, een mooi combinatievak te ontwikkelen van eigentijdse geschiedenis
en maatschappijleer; met aardrijkskunde zei deze delegatie niets te kunnen.
Zij vond dat jammer. Er moet een afweging worden gemaakt tussen enerzijds
een combinatie van geschiedenis en maatschappijleer, en anderzijds een wat
bredere benadering; alles afwegend dacht zij dat het wellicht toch verstandiger
is, geschiedenis en maatschappijleer als vertrekpunt te nemen. Via de eindtermen
kan overigens worden gegarandeerd dat de drie vakken afzonderlijk even goed uit de verf komen als wanneer daarvan een combinatie zal worden
gevormd. Zij dacht verder dat het mogelijk moest zijn bij de verdere uitwerking
van de combinatie: de ontwikkeling van landen, hun geschiedenis en hun verschijning
te betrekken. Met de vakontwikkelgroepen moet daarover worden gesproken, evenals
over de termijn waarop een dergelijk vak kan worden ingevoerd. De basisgedachte
dat tijd en ruimte met elkaar worden verbonden, blijft volgens haar in deze
optie behouden.De keuze voor maatschappijleer bij HAVO, en maatschappijleer en geschiedenis
bij VWO, heeft te maken met de wensen en verlangens bij het ontvangend onderwijs.
De HBO-raad zag maatschappijleer als zeer relevant voor de aankomende studenten.
Bij het VWO ligt dat voor de universiteiten wat genuanceerder. Niet vergeten
mag worden dat HAVO-leerlingen minder studie-uren hadden. Een verdeling van
80/80 vond zij splintervakken opleveren, wat nooit iets kan worden. Zij dacht
dat het voorstel – maatschappijleer-HAVO; maatschappijleer/geschiedenis-VWO –
het beste kan worden gehandhaafd, waarna bekeken moet worden, hoelang de overgangsfase
zal moeten duren, dus wanneer het combinatievak maatschappijleer/geschiedenis
kan worden ingevoerd, wat volgens haar misschien wel eerder kan dan in het
jaar 2000. Zij zei, hierover de deskundigen te zullen raadplegen en de Kamer
daarover te rapporteren.Zij zei, erg teleurgesteld te zijn over wat zich dreigt af te tekenen
voor het vak literatuur. Zij memoreerde dat dit vak geweldig goed is gevallen
in de samenleving. Zij stelde dat taalonderwijs en literatuur twee verschillende
zaken zijn. Zij zei, van mening te zijn dat er op dit moment soms eigenlijk
geen literatuuronderwijs is; er worden slechts boeken gelezen. Daarom wordt
geprobeerd, een nieuw vak te vormen, waarbij de literaire vorming vooropstond,
en niet de taal, en waarbij de didactiek voor de literatuur verbeterd moet
worden, wat inhoudt dat het noodzakelijk is dat er een scholingsprogramma
zal moeten komen. Verder moet overlap tussen literatuuronderwijs en Nederlands,
Engels, Frans en Duits worden voorkomen. Ook zal de samenhang voor de leerling
aan de orde moeten zijn. De leesvaardigheid blijft binnen de taalvakken zelf.
Zij verwees in dit verband naar de begrotingsbehandeling, waar de diverse
leden hun mond volhadden over intellectuele vorming. Volgens haar wordt met
dit voorstel aan die wens tegemoetgekomen. Zij zei, met het voorstel ook tegemoet
te komen aan de wens van de heer Cornielje om leerlingen twee cijfers te geven:
een voor literatuur, en een voor taal. Zij merkte op dit punt op dat de kamerleden
wat minder naar vakdocenten zouden moeten luisteren die bang zijn voor hun
baan; anders veranderde er volgens haar geen steek. In dit verband verwees
zij naar de notitie Cultuur en school, uit te brengen door staatssecretaris
Nuis en haar.De staatssecretaris zei over het verschil tussen HAVO en VWO als het gaat
om het moderne vreemdetalenonderwijs, dat het bij het HAVO daarbij vooral
gaat om verschillende vormen van communicatie in een vreemde taal, terwijl
VWO-leerlingen ingewikkelde wetenschappelijke uitgaven in een vreemde taal
moeten kunnen lezen, en dan niet alleen in het Engels. Daarbij benadrukte
zij dat het aanleggen van een strikte scheiding natuurlijk niet de bedoeling
is. Niet vergeten mag worden dat de studieduur van een VWO'er langer is dan
die voor een HAVO'er.Over het profiel cultuur en maatschappij, dat te veel keuzemogelijkheden
zou hebben, merkte zij op dat voor dit profiel op het HAVO gekozen kan worden
uit CKV-2, filosofie, derde vreemde taal, aardrijkskunde en maatschappijleer.
Als men daartegen is, moet wel worden beschreven wat er dan wél moet
gebeuren. Zij zei overigens, de kritiek wel te begrijpen. Teruggaan naar de
oude situatie is volgens haar problematisch, omdat het probleem met CKV-2
bestond. Zij stelde voor, nog een keer terug te gaan naar HBO-raad en VSNU
om daar advies te vragen, met de intentie om de keuzemogelijkheden te beperken.
Zij zegde toe dat na ommekomst van het reces hierover een nader
voorstel zal worden gedaan.Zij zei, te vinden dat CKV-2 geen vak is geworden dat als centraal vak
in het doorstroomprofiel-HAVO/VWO zou kunnen worden opgenomen. Volgens haar
gaat het daarbij op de keper beschouwd om zeven losse vakken, wat volgens
haar het karakter van een grabbelton heeft. Door de wijze waarop CKV-2 als
centraal vak in het profiel cultuur en maatschappij is uitgewerkt, is volgens
haar het pretpakket binnengehaald, wat zij met name voor het VWO niet voor
haar rekening wilde nemen. Voor het HAVO gold volgens haar dat daartegen wat
genuanceerder kan worden aangekeken. Zij vond derhalve dat «het over
moest», en zij zei, ervan overtuigd te zijn dat een nieuw voorstel er
over een halfjaar nog niet zal zijn. Het vertrekpunt is volgens haar doorstroomrelevantie.
Na enige discussie is besloten dat het huiswerk moet worden overgedaan. Betrokkenen
moeten echter wel weten dat deze herkansing de laatste kans is; als het weer
misging, is het afgelopen. Als het lukte met CKV-2, wordt dat het centrale
vak. In de tussenliggende periode kan men daarin zelf keuzes maken.Zij had er niet veel bezwaren tegen om management en organisatie over
te brengen naar het keuzedeel.Lichamelijke opvoeding is volgens haar overvraagd. Alles wat erin stond,
moet door de scholen worden aangeboden, wat volgens haar niet mogelijk is.
Verder had zij geen bezwaren tegen lichamelijke opvoeding in het vrije deel
op HAVO en VWO, zij het dat de scholen dat wel moeten kunnen aanbieden. Verder
vond zij dat men het vak actief moet houden; het mag niet worden getheoretiseerd.
Ten slotte moet een en ander qua tijd en kosten reëel worden georganiseerd.Zij gaf aan dat er ruimte zal blijven voor levensbeschouwelijke vorming,
wat zal blijken uit de uitwerking van het wetsvoorstel.Ten slotte dankte zij de betrokkenen voor het vele werk dat zij verzet
hadden. Nadere discussieMevrouw Dijksma sloot zich namens de commissie aan bij de laatste
woorden van de staatssecretaris. Verder zei zij, grote waarde te hechten aan
het idee van de combinatievakken, en aan de grote zorgvuldigheid die de staatssecretaris
zei, hierbij te willen betrachten. Zij wachtte de toegezegde notities met
spanning af.De heer Cornielje, die buitengewoon tevreden was, dankte de
bewindsvrouwe voor alle gedane toezeggingen met betrekking tot MMW, CKV2,
Wiskunde in het profiel cultuur en maatschappij, geen apart vak literatuuronderwijs
en de lichamelijke opvoeging in HAVO en VWO, zowel in het vrije als in het
gemeenschappelijke deel. Hij vroeg, of filosofie in het vrije deel nog centraal
geëxamineerd mag worden, en begreep van de staatssecretaris dat het antwoord
«ja» is.De heer Van de Camp vond het jammer dat de substitutiemogelijkheden
niet worden uitgebreid, en dat er zelfs mogelijkheden vervallen. Opnieuw gaf
hij de bewindsvrouwe in overweging, daarmee heel voorzichtig te zijn. Voor
zijn partij, en voor de kleine christelijke partijen, namens welke hij door
het vervroegd vertrek van de heer Van der Vlies uit de vergadering tevens
sprak, is dat een belangrijk element. Hij kondigde aan, hierop bij de behandeling
van het wetsvoorstel terug te komen.Hij verwees naar een binnenkort bij de staatssecretaris binnenkomende
aanvraag voor een experiment met tijdelijke huisvesting voor een studiehuis.
Hij vroeg of de staatssecretaris daar te zijner tijd goed naar wilde kijken. Over de positie van de uitgevers had hij de indruk dat het van ontzettend
groot belang zal zijn als het komend najaar wat dat betreft knopen worden
doorgehakt, omdat men anders de termijnen niet zal halen. Maatschappijleer zal verplicht worden in de profielen E + M en C + M.
Hij vroeg of, als CKV-2 terugkeerde, ook maatschappijleer terug zal keren.Mevrouw Lambrechts dankte de staatssecretaris voor het zeer
vruchtbare debat en voor het feit dat zij goed heeft geluisterd naar de signalen
uit de Kamer. De voor haar belangrijke punten MMW en CKV-2 zouden, zo had
zij begrepen, waardevolle bijstellingen krijgen.Zij verwees naar experimenten met MMW, die in augustus starten, en vroeg
of die experimenten, gelet op de uitkomst van deze vergadering, wel zinvol
zijn. Zij bleef zitten met zorgen over de randvoorwaardelijke sfeer. Ten slotte
vroeg zij, wanneer resultaten zijn te verwachten van de commissie die zich
over het geschiedenisonderwijs zal gaan buigen.De staatssecretaris dankte voor alle ondersteuning en tevredenheid.
De randvoorwaarden, zo zei zij, zouden nog terugkomen.Zij zei, kennis te nemen van de opmerking van de heer Van de Camp over
substitutie. Volgens haar wordt van de substitutiemogelijkheid van examens
geen gebruik gemaakt. De aanvraag voor een experiment zal zij doorsturen naar
de desbetreffende gemeente. De knopen die in het najaar moeten worden doorgehakt,
worden volgens haar al deze zomer doorgehakt. Voor de vakken die nog niet
klaar zijn, gold dat de knopen later moeten worden doorgehakt. De vraag van
de heer Van de Camp over maatschappijleer werd door haar ontkennend beantwoord.In reactie op de vraag van mevrouw Lambrechts over experimenten met MMW
zei zij, begrepen te hebben dat deze in een netwerk zitten en inmiddels zijn
opgeschort. Over de commissie die zich buigt over het geschiedenisonderwijs
merkte zij op, dat deze waarschijnlijk tegen eind 1997 een product af zal
scheiden. Ondertussen zal worden doorgegaan met het bestaande product. De voorzitter van de commissie,KampDe griffier van de commissie,Roovers XNoot1Samenstelling: Leden: Beinema (CDA), Van der Vlies (SGP), Van Nieuwenhoven
(PvdA), M.M.H. Kamp (VVD), voorzitter, De Cloe (PvdA), Janmaat (CD), Van Gelder
(PvdA), ondervoorzitter, Van de Camp (CDA), Mulder-van Dam (CDA), Hendriks,
Rabbae (GroenLinks), Jorritsma-van Oosten (D66), De Koning (D66), Koekkoek
(CDA), J.M. de Vries (VVD), Liemburg (PvdA), Stellingwerf (RPF), Lambrechts
(D66), Rijpstra (VVD), Cornielje (VVD), Cherribi (VVD), Dijksma (PvdA), Sterk
(PvdA), Van Vliet (D66), Bremmer (CDA).Plv. leden: Reitsma (CDA), Schutte (GPV), Lilipaly (PvdA),
Klein Molekamp (VVD), Valk (PvdA), Poppe (SP), Duivesteijn (PvdA), Ten Hoopen
(CDA), Van der Hoeven (CDA), Verkerk (AOV), Oedayraj Singh Varma (GroenLinks),
Bakker (D66), Van 't Riet (D66), Deetman (CDA), Van Heemskerck Pillis-Duvekot
(VVD), Van der Ploeg (PvdA), Leerkes (Unie 55+), Versnel-Schmitz (D66), Essers
(VVD), Korthals (VVD), Passtoors (VVD), Huys (PvdA), Van Zuijlen (PvdA), Verhagen
(CDA), Lansink (CDA). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-24400-VIII-106.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl