Kredietcrisis; Verslag van een schriftelijk overleg; Verslag van een schriftelijk overleg inzake de stand van zaken m.b.t. de leenovereenkomst tussen IJsland en Nederland (31371-269)
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een schriftelijk overleg
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139793
 2009-2010
 
 31 371
 Kredietcrisis
 
 
 
 
 Nr. 
 304
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 11 januari 2010
 Binnen de vaste commissie voor Financiën,
hebben enkele fracties behoefte over de brief van de minister van Financiën
van 19 oktober 2009 inzake de stand van zaken m.b.t. de leenovereenkomst
tussen IJsland en Nederland enkele vragen en opmerkingen voor te leggen (Kamerstuk
31 371, nr. 269).
 
 De vragen en opmerkingen zijn op 12 november 2009 aan de minister
van Financiën voorgelegd. Bij brief van 11 januari 2010 heeft de
minister deze vragen beantwoord.
 
 De voorzitter van de commissie,
 Blok
 Adjunct-griffier van de commissie,
 Van der Berg
 
 Inleiding van de minister
 Hierna volgt eerst uitleg over de methodiek van de totale leenovereenkomst
(oorspronkelijke leenovereenkomst van 5 juni 2009 en de aanvulling van
19 oktober 2009) om zo eventuele onduidelijkheden op voorhand te verhelderen.
De antwoorden op de schriftelijke vragen en opmerkingen zijn na deze uitleg
opgenomen.
 
 IJsland heeft per 1 januari 2009 een hoofdsom van € 1 329 242 850
uitstaan bij de Nederlandse staat. Over deze schuld wordt per 1 januari
2009 5,55% rente berekend. In de overeenkomst is een aflossingsvrije
periode van 7 jaar opgenomen. Hierdoor zal IJsland pas vanaf 6 juni
2016 moeten beginnen met het afbetalen van de schuld. Tot dat moment wordt
er wel 5,55% samengestelde rente berekend over de schuld. Bij het bepalen
van de hoogte van het rentepercentage, is uitgegaan van de Commercial Interest
Reference Rates (CIRR) van de OESO. Als basis is de euro CIRR voor leningen
met een looptijd langer dan 8,5 jaar waarbij het gemiddelde over het voorafgaande
halfjaar tot aan het moment van het sluiten van de overeenkomst genomen. Vervolgens
is hier een opslag voor het IJslandrisico aan toegevoegd. Het werkelijke IJslandrisico
is overigens aanzienlijk hoger.
 
 IJsland zal in de aflossingsvrije periode (2009–2016) wel aflossen
op de hoofdsom met opbrengsten uit de boedel van Landsbanki. IJsland heeft
steeds aangegeven te verwachten dat de opbrengst uit de boedel aanzienlijk
zal zijn. In deze context is door IJsland – zoals door de SP in de onderhavige
kamervragen gesteld – weleens een percentage van ongeveer 75%
genoemd. Deze recovery rate is echter nog van vele factoren afhankelijk. Maar
uitgaande van dit percentage en afhankelijk van het tempo waarmee IJsland
de boedel van Landsbanki zal kunnen liquideren ontstaat er in juni 2016 een
nieuwe hoofdsom die bestaat uit € 1 329 242 850 minus
dat deel wat afgelost wordt uit de opbrengsten van de boedel van Landsbanki
plus de opgebouwde samengestelde rente.
 
 Op basis van deze nieuwe hoofdsom worden er vervolgens afbetalingen gedaan
in 32 termijnen vanaf juni 2016, d.w.z. vier termijnen per jaar. Over deze
hoofdsom wordt rente berekend die eveneens per kwartaal wordt betaald.
 
 De daadwerkelijke aflossing per termijn wordt echter bepaald door een
plafond van 2% van de cumulatieve groei van het IJslandse BBP in euro’s
op jaarbasis. Deze cumulatieve groei wordt ieder kwartaal als volgt berekend:
 Het uitgangsjaar is 2008. Voor het IJslandse BBP in euro’s is in
de overeenkomst uitgegaan van € 11 495 000 000. Voor
de afbetaling in een bepaald jaar wordt per afbetalingstermijn het verschil
genomen tussen het BBP in euro’s in dat jaar en 2008. Van dit verschil
wordt 2% genomen en dit is in principe het maximale bedrag dat IJsland
per jaar kan aflossen. Op grond van de leenovereenkomst
is het IJsland toegestaan om te allen tijde boetevrij meer af te lossen.
 
 Indien het bedrag onder het plafond lager is dan dat deel van de nieuwe
hoofdsom plus de rente die IJsland over de hoofdsom per jaar moet betalen,
betaalt IJsland altijd de rente, ook wanneer alleen al de rentebetalingen
boven het plafond uitkomen. Dat deel van de aflossing op de hoofdsom dat niet
onder het plafond past, wordt doorgeschoven naar de volgende termijn. In de
volgende termijn ontstaat er hierdoor een aflossing die gelijk is aan het
1/32ste deel van de hoofdsom die er in juni 2016 stond plus de doorgeschoven
restaflossing uit de vorige termijnen.
 
 Wanneer in juni 2024 de 32 termijnen zijn bereikt en er nog steeds een
schuld open staat, zullen de 32 termijnen verlengd worden tot 6 jaar. Zodra
in 2030 de 56 termijnen zijn verstreken en er nog steeds een restschuld openstaat,
zal de resterende schuld worden terugbetaald in vijf jaar. Deze twintig termijnen
blijven zich herhalen totdat de totale schuld is afgelost. Het plafond van
2% van de cumulatieve groei blijft altijd van toepassing. Zodoende
wordt zowel voldaan aan het Nederlandse uitgangspunt dat de volledige schuld
inclusief alle rente wordt terugbetaald als aan het IJslandse uitgangspunt
dat terugbetaling gebeurt naar de draagkracht van de IJslandse economie.
 
 De antwoorden op de door uw kamer schriftelijk gestelde vragen volgen
hieronder.
 Vragen en opmerkingen en antwoorden
 Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
het CDA
 De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de brief van de minister. Deze leden achten het in principe positief dat er
een overeenkomst is gesloten. Deze leden vragen zich wel af of er niet meer
kwantitatieve gegevens beschikbaar zijn over deze lening. Genoemde leden hebben
dan ook de volgende vragen:
 1
 
 Klopt het dat de omvang van de schuld van IJsland aan
Nederland op dit moment € 1,3 mld bedraagt?
 
 
 Ja dat klopt. Om meer precies te zijn: de hoofdsom per 1 januari
2009 bedraagt € 1 329 242 850. Hier moet uiteraard
de rente, die vanaf 1 januari in rekening wordt gebracht, maar die
nog niet betaald hoeft te worden, bij gerekend worden.
 2
 
 Een deel van deze schuld zal verrekend kunnen worden
met de opbrengst van de boedel van Landsbanki. Kan de minister een inschatting
geven van de verwachte opbrengst van deze boedel? Kan deze opbrengst volledig
gebruikt worden voor vermindering van de schuld aan IJsland?
 
 
 De te realiseren opbrengst van de boedel zal worden verdeeld onder de
crediteuren van de boedel (van Landsbanki). Voorrang hebben de preferente
crediteuren. Daartoe behoren ook degenen die een deposito hadden bij Landsbanki.
 Het proces van afwikkeling van de boedel van Landsbanki oud is gaande.
Afgelopen november heeft een open creditors meeting plaatsgevonden in Reykjavik,
waarbij de claims van Engelse en Nederlandse overheden zijn besproken. Deze
vorderingen hebben op dit moment de preferente status verkregen van de Winding
Up Board van Landsbanki en zijn voorlopig grotendeels geaccepteerd. Andere
crediteuren van Landsbanki hebben echter bezwaar gemaakt tegen deze vorderingen
en met name de daaraan toegekende preferentie. De daarmee verband houdende
procedures zullen naar verwachting van de Winding Up Board binnen een jaar
worden afgerond.
 
 Een inschatting van de verwachte boedelopbrengst is op dit moment nog
moeilijk te geven. In zijn algemeenheid kan worden gezegd dat de afwikkeling
een uiterst complex en langdurig traject is. Hoe lang dit traject zal duren,
is van veel factoren afhankelijk en is dus niet goed te voorspellen. De IJslanders
hebben de verwachting uitgesproken dat de boedelafwikkeling binnen
de «grace period» van 7 jaar kan worden afgerond. De mogelijkheid bestaat dat crediteuren tussentijds uitkeringen ontvangen.
 
 Het is nog onduidelijk welk percentage van de vordering kan worden uitgekeerd
(dit percentage is de zogenaamde recovery ratio). Net als voor de boedelopbrengst
geldt, valt voor de recovery ratio op dit moment dus slecht te voorspellen
wat de uiteindelijke hoogte daarvan zal zijn na afwikkeling. De leden van
de fractie van de SP merken bij vraag 14 op dat gesproken wordt van een recovery
ratio van 75%. Ik heb ook kennisgenomen van dat percentage, echter
ik meen te moeten opmerken dat dit percentage met veel onzekerheden is omgeven
zoals de ontwikkeling van de koers van de kroon en het bedrag dat uiteindelijk
door Landsbanki New aan Landsbanki Old wordt betaald via het zogenoemde financieel
instrument, de procedures die concurrente crediteuren hebben aangespannen
met betrekking tot de preferente status van depositohouders en de beslissingen
over de status van de vorderingen van alle overige crediteuren. Gemakshalve
is bij het maken van een aantal voorbeeldberekeningen echter wel van voornoemd
percentage uitgegaan.
 
 De recovery ratio ziet op het gedeelte van de vordering dat alle depositohouders,
(waaronder 100 000+-spaarders maar ook de Nederlandse medeoverheden)
uit de boedel vergoed krijgen. Depositohouders hebben naar IJslands recht
namelijk een preferente vordering. Als gevolg van deze preferentie krijgen
concurrente crediteuren, zoals obligatiehouders, in deze berekeningen niets
terug.
 
 Zodra de leenovereenkomst van kracht wordt, zal de vordering ten bedrage
van € 1 329 242 850 door DNB aan het IJslandse depositogarantiestelsel
(TIF) worden overgedragen. TIF verkrijgt daarmee voor het bedrag van de Nederlandse
(en de Engelse) lening een vordering op de boedel. Hoeveel uit de boedel naar
TIF gaat, is afhankelijk van de recovery ratio. Dit laat echter onverlet de
verplichting van TIF om het totale bedrag van 1,3 miljard euro terug te betalen
aan Nederland. In hoeverre de afwikkeling van de boedel parallel zal lopen
met het afbetalingsschema van TIF aan Nederland valt om redenen zoals hiervoor
uiteengezet moeilijk te voorspellen.
 3
 
 Kan de minister een schema opstellen met de verwachte
terugbetalingen van IJsland aan Nederland tot aan 2024? Kan de minister hierbij
laten zien hoeveel rente er wordt betaald, alsmede hoeveel aflossing er plaatsvindt?
 
 
 Zie de bijgevoegde bijlagen 2 tot en met 4 inzake het afbetalingsschema.
 4
 
 Het BBP van IJsland bedroeg eind 2008 € 11,8 mld.
Stel dat het BBP groeit met 2% per jaar dan zou het totaal van de aflossingen
en de rente per jaar niet meer dan € 4,7 mln bedragen. Hoe verhoudt
zich dit tot de verwachte terugbetalingen?
 
 
 Tegen deze achtergrond vragen de leden van de CDA-fractie
een overzicht van de verwachte ontwikkeling van het BBP en de groei van het
BBP van IJsland tot aan 2024. De minister kan hierbij bijvoorbeeld uitgaan
van een verwachte groei van het BBP van gemiddeld 2 en 3%. Kan de minister
op deze wijze tevens inzichtelijk maken bij welke veronderstellingen de jaarlijkse
rentebetalingen en aflossingen van de schuld niet hoger zijn dan 2%
van de groei van het BBP? In hoeverre acht u deze veronderstellingen haalbaar
en realistisch?
 
 
 In de overeenkomst is een aflossingsvrije periode van 7 jaar opgenomen,
waardoor IJsland pas vanaf 2016 hoeft te beginnen met het afbetalen van
de schuld. Tot 2016 wordt er wel 5,55% rente over de schuld berekend.
 
 In 2016 zal er een nieuwe hoofdsom tot stand komen. Deze hoofdsom zal
bestaan uit de lening van € 1 329 242 850 plus de
opgebouwde samengestelde rente minus dat deel wat afgelost wordt uit de opbrengsten
van de boedel van Landsbanki. Uitgaande van de recovery rate zoals genoemd
in vraag 14 van de SP bedraagt dit 75% van de oorspronkelijke hoofdsom
zonder de samengestelde rente wat ongeveer neerkomt op een bedrag van € 996
miljoen.
 
 Het plafond treedt pas in werking op het moment dat IJsland moet gaan
aflossen, d.w.z. juni 2016. Voor het IJslandse BBP in euro’s in 2008
is in de overeenkomst uitgegaan van € 11 495 000 000.
Er vanuit gaande dat de nominale groei 2% per jaar bedraagt tot en
met 2016, zou in 2016 het IJslandse BBP € 13,46 miljard bedragen.
Dit zou betekenen dat het plafond in 2016 uitkomt op € 39,4 miljoen
(en dus niet de € 4,7 miljoen die u heeft verondersteld). De betaling
voor 2016 (€ 99 264 721 aflossing op de hoofdsom plus € 44 073 536
rente) is € 143 338 280.
M.a.w. bij een veronderstelde nominale groei van 2% is het plafond
in 2016 knellend waardoor de verwachte terugbetaling voor 2016 gemaximeerd
is op € 39,4 miljoen. Het restant wordt doorgeschoven naar de volgende
periode (zie ook vraag 4c).
 
 Het IMF doet groeivoorspellingen van 5 jaar vooruit, op dit moment tot
en met 2014. Er is bij de verwachte ontwikkeling van het IJslandse BBP in
IJslandse Kronen uitgegaan van de prognose van het IMF tot 2014. In het basisscenario
van het aflossingsschema wordt er vervolgens uitgegaan van 4% nominale
groei per jaar vanaf 2014. Het slechtere scenario gaat uit van 3%
nominale groei en het positieve scenario gaat uit van een nominale groei van
5%.
 
 Zoals de verschillende scenario’s in de bijlage laten zien, knelt
het plafond in de eerste jaren. Hierdoor zal IJsland naar verwachting in de
eerste jaren niet de (volledige) voorziene aflossing doen. Wel zal IJsland
altijd de rente betalen ongeacht de hoogte van het plafond.
 
 Zoals het basisscenario (4 procent nominale groei) laat zien, is een grove
schatting dat IJsland de schuld rond 2035 volledig zal hebben terugbetaald.
Als de nominale groei 1 procent lager uitvalt, dan is de schuld in 2040 terugbetaald.
Bij een 1 procent hogere groei is de schuld in 2030 terugbetaald. De Nederlandse
staat is met deze leenovereenkomst te allen tijde ervan verzekerd dat de hele
schuld inclusief alle rente volledig wordt afgelost.
 5
 
 Kan de minister een precies overzicht geven van de
afspraken die IJsland met het Verenigd Koninkrijk heeft gemaakt?
 
 
 De onderhandelingen met IJsland zijn gezamenlijk met de Britten gevoerd.
Dit heeft geresulteerd in vergelijkbare leenovereenkomsten.
 In de leenovereenkomst die IJsland met het Verenigd Koninkrijk heeft afgesloten
zijn gelijke voorwaarden opgenomen met betrekking tot het rentepercentage,
looptijd en grace period.
 Op een beperkt aantal punten wijkt de leenovereenkomst van het Verenigd
Koninkrijk af van de leenovereenkomst van Nederland:
 1. De Britse leenovereenkomst luidt in pond sterling, de Nederlandse leenovereenkomst
in euro’s.
 2. De hoogte van de cap is in de Britse leenovereenkomst
op 4% geplaatst ten opzichte van 2% in de Nederlandse
leenovereenkomst. Dit houdt verband met de hoogte van de lening van NL en
het VK. De Britse lening is voor een bedrag van (maximaal) £ 2,
3 miljard pond (dat is ongeveer 2,9 miljard euro). De Nederlandse lening bedraagt
als gezegd ruim € 1,3 miljard.
 3. In Nederland zijn de uitbetalingen aan depositohouders reeds geruime
tijd afgerond. In de Nederlandse leenovereenkomst is daarom het definitieve
bedrag van de lening opgenomen. In het Verenigd Koninkrijk waren ten tijde
van de totstandkoming van de leenovereenkomst nog niet alle betalingen gedaan.
In de Britse leenovereenkomst wordt daarom uitgegaan van een maximum bedrag
van de lening.
 4. Naast de leenovereenkomst is in het Verenigd Koninkrijk ook een Settlement
Agreement afgesloten. Hierin zijn de voorwaarden opgenomen betreffende de
uitbetalingen onder het depositogarantiestelsel. Gegeven het feit dat in Nederland
reeds alle betalingen door DNB hebben plaatsgevonden bestond in de Nederlandse
context geen noodzaak voor een dergelijke Settlement Agreement.
 6
 
 Tot slot vragen de leden van de CDA-fractie zich af
wat de verwachting van de minister is dat de overeenkomst daadwerkelijk getekend
zal worden door het IJslandse parlement. Wat is nu het vervolg? Wordt er in
dat geval een protocol opgesteld? Kan de minister al aangeven hoe dit eruit
komt te zien?
 
 
 Inmiddels is duidelijk geworden dat het IJslandse parlement na zorgvuldige
afweging heeft ingestemd met een wet waarin een staatsgarantie is opgenomen
voor terugbetaling van de voorgeschoten gelden aan Nederland. Omdat echter
de president van IJsland deze wet niet heeft bekrachtigd, is deze staatsgarantie
nog niet onherroepelijk verleend. Om een definitieve bekrachtiging van de
wel in werking getreden wet te bereiken, schrijft de IJslandse grondwet voor
dat een referendum moet worden gehouden. De IJslandse regering heeft de organsiatie
daarvan ter hand genomen en bovendien op 5 januari uitdrukkelijk verklaard
vast te blijven houden aan de getekende overeenkomsten.
 Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
de PvdA
 De leden van de fractie van de PvdA hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief waarin de minister de nieuwe leenovereenkomst met IJsland schetst.
Deze leden hebben hierover nog enkele vragen.
 7
 
 Kan de minister een indicatie geven van de omvang van
het bedrag dat uit de boedel van Landsbanki Old zal worden betaald? En hoe
groot het restant dus is dat IJsland volgens de nieuwe overeenkomst zal betalen?
Kan de minister aangeven hoe groot de schuld per IJslander aan Nederland is
nadat uit de boedel van Landsbanki Old een deel is terugbetaald? Hoe groot
is de schuld per IJslander als ook rekening wordt gehouden met de vorderingen
van andere groepen uit Nederland, zoals de 100 000-plusspaarders?
 
 
 Voor de beantwoording van deze vraag verwijs ik naar de beantwoording
van de tweede vraag van het CDA. Met betrekking tot de vraag omtrent de grootte
van de schuld per IJslander is het volgende van belang. De schuld aan de Nederlandse
staat van ca. 1,3 miljard euro zou een schuld per hoofd van de bevolking van
ca. 4 300 euro betekenen. De daadwerkelijke lasten voor de IJslandse
bevolking zullen echter significant lager uitvallen, nu de verwachting is
dat een aanzienlijk deel van de schuld uit de boedel van Landsbanki zal kunnen
worden voldaan. Om de schuld in het kader van de IJslandse welvaart
te plaatsen, verwijs ik u naar de beantwoording op vraag 11 van de leden van
de fractie van de PvdA. Vorderingen van andere groepen uit Nederland zoals
de 100 000-plusspaarders, zijn niet van invloed op dit bedrag aangezien
deze spaarders geen vordering hebben op de IJslandse staat maar een rechtstreekse
vordering op de boedel waarvoor de IJslandse belastingbetalers niet zullen
worden belast.
 8
 
 Kan de minister scenario’s geven van de BBP-ontwikkeling
van IJsland tot 2024 en de daarbij behorende maximum terugbetalingen weergeven?
 
 
 Is het waar dat de totale terugbetalingen niet hoger
zijn dan 6% van de BBP-groei van IJsland vanaf 2008, zoals op
de website van het IJslandse ministerie staat weergegeven? Komt dat op hetzelfde
neer als de voorwaarde dat de jaarlijkse betaling in ieder geval niet het
bedrag hoeft te overschrijden van 2% van de cumulatieve groei van het
IJslandse BBP?
 
 
 Aangezien het plafond op de afbetaling dat is opgenomen in de leenovereenkomst
ervoor zorgt dat de hoogte van de afbetaling per jaar alsmede de snelheid
van afbetaling uiterst onzeker zijn, is er een basisscenario gemaakt dat uitgaat
van een nominale groei van 4%. Daarnaast zijn er twee alternatieve
scenario’s weergegeven. Het slechtere scenario gaat uit van een nominale
groei van 3% en het positieve scenario gaat uit van een nominale groei
van 5%. Deze drie scenario’s treft u aan in de bijlage tezamen
met de aannames en een kwalitatieve beschrijving van de scenario’s.
 
 6% Van de cumulatieve groei van het BBP t.o.v. 2008 is voor het
Verenigd Koninkrijk en Nederland samengenomen. Aangezien de claim van het
VK ruim twee keer zo groot is als de claim van Nederland (£ 2 350
miljard € 2.9 miljard) is het plafond op de terugbetalingen aan
het VK vastgesteld op 4% van de cumulatieve groei van het BBP. De vermelding
van 6% van de cumulatieve groei van het BBP op de IJslandse website
refereert zodoende naar het plafond op de claim van Nederland en het VK tezamen.
 
 Voor de Nederlandse claim betekent dit dat IJsland per jaar niet meer
dan een bedrag van 2% van de cumulatieve groei van het BBP hoeft terug
te betalen waarbij het BBP van IJsland in 2008 als basisjaar wordt gebruikt.
 9
 
 Welke «provisions», zoals beschreven op
diezelfde website, zijn overeengekomen met betrekking tot de bepaling van
het BBP en de invloed van wisselkoersveranderingen?
 
 
 In de overeenkomst is vastgelegd dat het IJslandse BBP wordt bepaald door
de meest recente schatting die beschikbaar is voor het betreffende jaar en
gepubliceerd is door het IMF in de World Economic Outlook (WEO).
 
 Verder is in de overeenkomst vastgelegd dat voor de wisselkoers, die nodig
is om het IJslandse BBP in kronen om te rekenen naar euro’s, het gemiddelde
over het voorafgaande kwartaal van het dagelijks gemiddelde van de wisselkoers
zoals gepubliceerd door de IJslandse Centrale Bank wordt genomen.
 
 Indien deze wisselkoers op de betaaldata niet beschikbaar is bij de IJslandse
Centrale Bank zullen er dagkoersen gebruikt worden van een bron waar zowel
Nederland als IJsland zich in kan vinden.
 
 Daarnaast is er een voorziening opgenomen voor het geval dat een of beide
landen een andere valuta invoert dan de nu gebruikte valuta’s (kronen
en euro’s). Indien beide landen dezelfde valuta hebben, zal het IJslands
BBP niet langer omgerekend hoeven te worden en is de wisselkoers dus niet
langer van toepassing. Wanneer IJsland of Nederland een andere valuta neemt,
zullen beide partijen tot overeenstemming moeten komen over de te gebruiken
bron voor het bepalen van de wisselkoers.
 10
 
 Op welke manier beïnvloeden de IJslandse schuld
aan Nederland en de terugbetalingen de Nederlandse EMU-schuld en het EMU-saldo?
 
 
 De EMU-schuld is opwaarts bijgesteld met 1,3 miljard euro ten gevolge
van het voorschieten door de Nederlandse staat van de uitkeringen depositogarantiestelsel
Icesave. Terugbetalingen door IJsland aan de Nederlandse staat zullen op het
moment van de kasbetaling leiden tot een naar rato neerwaartse bijstelling
van de EMU-schuld. Voor het EMU-saldo zijn er geen directe gevolgen. Zowel
het voorschieten door de Nederlandse staat als het aflossen van de verplichtingen
door IJsland dienen op basis van de Europese regels aangemerkt te worden als
financiële transacties, en dus zijn er geen gevolgen voor het EMU-saldo.
 11
 
 Kan de minister de welvaart in Nederland en IJsland
met elkaar vergelijken, uitgaande van een BBP per capita en levensverwachting?
Is de minister van mening dat het uiteindelijke akkoord over terugbetaling
voldoende rekening houdt met de omvang van IJsland en haar welvaart?
 
 
 Het is moeilijk om «welvaart» in IJsland te vergelijken met
welvaart in Nederland aangezien «welvaart» een subjectieve maatstaf
is. Wel kan het BBP purchasing-power-parity (BBP PPP) per capita en de leeftijdsverwachtingen
van beide landen vergeleken worden. De gemiddelde leeftijdsverwachting van
IJsland ligt met 80.67 jaar boven de leeftijdsverwachting van Nederland (79.4
jaar).
 De vergelijking van het BBP PPP per capita in dollars (bron IMF) tussen
Nederland en IJsland laat zien dat IJsland in 2007 nog een hoger BBP PPP per
capita had dan Nederland. Vanaf 2008 is het BBP PPP per capita in Nederland
hoger dan in IJsland en de prognose is dat dit verschil oploopt in 2013 tot
$ 4 054. In vergelijking met andere Europese landen (Duitsland,
Frankrijk, Portugal, Verenigd Koninkrijk, Spanje, Finland en Zweden) is dit
verschil in BBP PPP tussen Nederland en IJsland echter klein.
 
 
 IJsland is weliswaar een klein land qua bevolking (ruim 300 000 inwoners),
maar het is ook een relatief rijk land met een hoge welvaart. De schuld per
capita die IJsland bij Nederland (en het VK) heeft, is weliswaar hoog voor
een relatief klein land als IJsland, maar dit is niet de bepalende factor
voor de vraag of het de welvaart van IJsland drukt. Belangrijker is of de
schuld houdbaar is. Het IMF heeft aangegeven in de Debt Sustainability
Analysis (DSA) dat hoewel de totale schuld voor IJsland hoog is, deze desalniettemin
houdbaar is. De verwachting van het IMF tijdens de First Review van het SBA
m.b.t. de ontwikkeling van de overheidsschuld (verwacht was in 2009 125%
van het BBP), is op 14 december door het IMF naar beneden bijgesteld.
Dit is het gevolg van lagere herkapitalisatiekosten van de banken. Wel zal
het nodig zijn dat IJsland de belastingen verhoogt, maar hier is volgens het
IMF ruimte voor door de belastingverlagingen van de afgelopen jaren ongedaan
te maken. IJsland heeft op dit moment een personal income tax rate van 37,2%
en de corporate tax rate bedraagt 15% t.o.v. een personal income tax
rate en corporate tax rate in 2000 van respectievelijk 45% en 30%.
Op basis van de analyse van het IMF ben ik van mening dat de leenovereenkomst,
die IJsland toestaat om jaarlijks niet meer dan 2% van de cumulatieve
groei af te lossen, ruimschoots voldoende rekening houdt met de capaciteit
en welvaart van het land.
 12
 
 Is bekend wanneer het IJslandse parlement over dit
aanvullend akkoord zal stemmen?
 
 
 Inmiddels is bekend geworden dat het IJslandse parlement na zorgvuldige
beraadslaging heeft ingestemd met een wet waarin een staatsgarantie is opgenomen
voor de terugbetaling van de lening aan Nederland. Omdat deze wet nog niet
bekrachtigd is, is deze staatsgarantie nog niet onherroepelijk verleend.
 Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
de SP
 De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de brief
van 19 oktober jongstleden. Zij hebben daarover nog enkele vragen.
 13
 
 In de brief vermeldt u dat u de nadere voorwaarden
die het IJslandse parlement aan de overeenkomst van afgelopen juni gesteld
heeft, niet zonder meer acceptabel vindt. Kunt u aangeven wat er precies niet
acceptabel was? U stelt verder dat er daarom nader overleg met IJsland heeft
plaatsgevonden. U vermeldt echter niet of dat overleg tot wijzigingen heeft
geleid waardoor de overeenkomst nu wel acceptabel is voor Nederland; het belangrijkste
punt van het overleg is namelijk de limiet op de jaarlijkse terugbetalingen.
Dat is een positief punt voor IJsland, niet zonder meer voor Nederland. De
leden van de SP-fractie vragen de minister daarom aan te geven of de overeenkomst
van juni inhoudelijk is aangepast ten voordele van Nederland en zo ja, op
welke wijze en of de overeenkomst nu wel acceptabel is voor Nederland.
 
 
 De belangrijkste voorwaarden van het IJslandse parlement waarmee ik niet
akkoord kon gaan, was ten eerste dat er een einddatum opgenomen was. Dit kwam
erop neer dat er in de overeenkomst niet was opgenomen wat er zou gebeuren
indien er op 5 juni 2024 nog een bedrag van de schuld open zou staan.
Hierdoor was Nederland er niet van verzekerd dat de volledige schuld plus
rente terugbetaald zou worden. Ten tweede waren ook de rentebetalingen geplafonneerd.
Indien het plafond lager was dan alleen al de rentebetalingen zou de rente
slechts tot het plafond worden betaald. Op deze manier kon de schuld na 2016
verder oplopen.
 
 Deze twee punten zijn in de huidige overeenkomst veranderd. Er is geen
einddatum meer vastgesteld waarop de hele schuld afgelost moet zijn en een
eventuele restschuld zou vervallen. De Nederlandse staat is verzekerd dat
het de volledige schuld van IJsland inclusief rente terug krijgt doordat de
looptijd na 2030 iedere keer met vijf jaar verlengd wordt indien de volledige
schuld nog niet is afgelost. Daarnaast is nu overeengekomen dat de rente altijd
betaald wordt ongeacht de hoogte van het plafond.
 Daarnaast is het belangrijk dat het wetsvoorstel zoals dat op 30 december
door het IJslandse parlement is aangenomen ondubbelzinnig duidelijk maakt
dat – zoals overeengekomen in de leenovereenkomst – alle rechten
en verplichtingen die uit de leenovereenkomst voortvloeien uitsluitend worden
beheerst door Engels recht.
 14
 
 Een deel van de terugbetalingen moet uit de boedel
van Landsbanki Old komen. De leden van de SP-fractie willen graag weten hoe
het met de afwikkeling van deze boedel staat? Is deze al begonnen? Zo nee,
wanneer gaat de afwikkeling beginnen? Is er al zicht op hoe lang de afwikkeling
gaat duren?
 
 
 De IJslandse centrale bank verwacht een zogenaamde «recovery
ratio» van 75% op de bezittingen van Landsbanki. Deelt de minister
deze verwachting of schat hij het percentage hoger of lager in? Betekent dit
dat 75% van de schulden van Landsbanki uit de boedel betaald kunnen
worden? Wat betekent dit concreet voor de 100 000-plusspaarders? Is er
nog een gerede kans dat zij (een deel van) hun geld terug zien?
 
 
 Hiervoor wordt verwezen naar het antwoord op de tweede vraag van het CDA
en de eerste vraag van de PvdA. Daarnaast kan ik u vertellen dat de vorderingen
van de 100 000-plusspaarders ook voorlopig als preferente vordering zijn
geaccepteerd door de Winding Up Board. Dit betekent dat er een gerede kans
bestaat dat zij uitgaande van een gunstige recovery ratio een aanzienlijk
deel van hun geld terug zullen krijgen.
 15
 
 Het uitgangspunt van de minister is terugbetaling van
het gehele bedrag aan schulden en rente. Eerder is een bedrag van € 1,3
mld genoemd. Is dit bedrag inclusief rente? Zo nee, wat is het totale bedrag
dat IJsland terug moet betalen inclusief rente? Hoe hoog is het rentepercentage?
 
 
 Nee, dit bedrag is niet inclusief rente. IJsland heeft een hoofdsom van € 1 329 242 850
aan schuld uitstaan bij de Nederlandse staat.
 In de leenovereenkomst is een aflossingsvrije periode van 7 jaar opgenomen.
Dit betekent dat tot juni 2016 de schuld oploopt met de samengestelde rente.
In juni 2016 zal de schuld maximaal € 1,986 miljard bedragen, maar
dit zal naar verwachting veel lager uitvallen. Uitgaande van een hoge recovery
rate zoals voornoemd door de SP zal IJsland immers een aanzienlijk deel van
de hoofdsom aflossen met de opbrengsten uit de boedel van Landsbanki.
 Het rentepercentage is 5,55%.
 16
 
 De maximale aflossing is gelijk aan 2% cumulatieve
groei van het BBP. De leden van de SP-fractie vragen zich af wat u hier precies
mee bedoelt. Graag een nadere uitleg. Kunt u de maximale aflossing per jaar
voor de jaren 2016–2024 met een getallenvoorbeeld illustreren uitgaande
van BBP van $ 12 mld in 2016 en een gemiddelde groei van 2% in
de jaren 2016–2024?
 
 
 Zijn er al verwachtingen voor de economische groei
voor de jaren 2016–2024? Zo ja, kunt u deze dan nader toelichten? Zo
ja, kunt u het eerder gevraagde getallenvoorbeeld dan ook geven aan de hand
van de verwachtte groeicijfers?
 
 
 Op basis van de nieuwe hoofdsom die in 2016 tot stand is gekomen, worden
afbetalingen gedaan in 32 termijnen, d.w.z. vier termijnen per jaar. De hoofdsom
wordt gelijkelijk verdeeld over de 32 termijnen. De daadwerkelijke
aflossing van de termijnen wordt echter bepaald door een plafond van 2%
van de cumulatieve groei van het IJslandse BBP in euro’s op jaarbasis.
Deze cumulatieve groei wordt als volgt berekend:
 
 Het uitgangsjaar is 2008. Voor het IJslandse BBP in euro’s in 2008
is in de overeenkomst uitgegaan van € 11 495 000 000.
Voor de afbetaling in het eerste jaar (t8 = 2016) wordt het verschil genomen
tussen het BBP in euro’s in 2008 en 2016 (t8 – t0). Van dit verschil
wordt 2% genomen (0.02*[t8 – t0]).
 
 Wanneer het bedrag onder het plafond niet voldoende is om alle kwartaal
aflossingen op de hoofdsom plus de te betalen rente in een jaar te voldoen
dan wordt door IJsland altijd de gehele rente over dat jaar betaald. De resterende
aflossing op de hoofdsom die niet door IJsland wordt betaald, omdat het boven
het plafond uitkomt, wordt doorgeschoven naar de volgende termijn.
 
 Aangezien het plafond op de afbetaling dat is opgenomen in de leenovereenkomst
ervoor zorgt dat de hoogte van de afbetaling per jaar alsmede de snelheid
van afbetaling uiterst onzeker zijn, is er een basisscenario gemaakt dat uitgaat
van een nominale groei van 4%. Daarnaast zijn er twee alternatieve
scenario’s weergegeven. Het slechtere scenario gaat uit van een nominale
groei van 3% en het positieve scenario gaat uit van een nominale groei
van 5%. Deze drie scenario’s treft u aan in de bijlage tezamen
met de aannames en een kwalitatieve beschrijving van de scenario’s.
 
 Voor de periode 2016–2024 zijn er geen officiële verwachtingen
voor de groeicijfers. Het IMF maakt voorspellingen tot 5 jaar vooruit, op
dit moment tot 2014. In het basisscenario van het aflossingsschema worden
tot en met 2014 de cijfers van het IMF gebruikt waarna het BBP cijfer van
2014 wordt doorgetrokken met een nominale groei van 4% per jaar het
geen ongeveer overeenkomt met een 2% reële groei.
 17
 
 Als in 2024 nog niet alles is afgelost, zal wederom
in reeds afgesproken termijnen worden afbetaald. De leden van de SP-fractie
vragen zich af om hoeveel termijnen het dan gaat? Wederom om 8 jaren met elk
4 termijnen? Of gelden voor een eventueel restant andere afspraken? Zo ja
welke?
 
 
 Wanneer in juni 2024 de 32 termijnen zijn bereikt en er nog steeds een
schuld open staat, zullen de 32 termijnen verlengd worden tot 56 termijnen,
d.w.z. er komen na juni 2024 nog 24 termijnen bij. Dit betekent dat de overeenkomst
met 6 jaar wordt verlengd. Zodra in 2030 de 56 termijnen zijn verstreken en
er nog steeds een restschuld openstaat, zal de resterende schuld worden terugbetaald
in twintig termijnen. Deze twintig termijnen blijven zich herhalen totdat
de totale schuld is afgelost. Het plafond van 2% van de cumulatieve
groei blijft altijd van toepassing.
 18
 
 Wanneer verwacht de minister een definitieve beslissing
van het IJslandse parlement? Wat gaat de minister doen indien het IJslandse
parlement wederom niet zonder meer toestemming geeft, of alleen bij voor Nederland
ongunstige voorwaarden? Welke andere middelen heeft de minister om het geleende
geld uiteindelijk terug te krijgen?
 
 
 Voor de beantwoording wordt terugverwezen naar de beantwoording van vraag
6 en vraag 12.
 19
 
 De IJslandse premier heeft de Engelse premier Gordon
Brown eind augustus uitgenodigd. De leden van de SP-fractie vragen zich af
of de Nederlandse premier ook een dergelijke uitnodiging heeft gehad. Zo ja,
welk gevolg is er aan deze uitnodiging gegeven?
 
 
 De Nederlandse premier heeft, evenals premier Brown, eind augustus een
brief ontvangen van de IJslandse premier. De brief maakt formeel melding van
de goedkeuring van de staatsgarantie door het IJslandse parlement op 28 augustus
2009. De IJslandse premier vraagt NL en het VK begrip te hebben voor de zeer
moeilijke omstandigheden waarin IJsland zich vanaf het najaar van 2008 bevindt.
Zij toont zich bereidt om, indien behulpzaam, de kwestie in persoon te bespreken
met de Nederlandse (en Britse) premier.
 Op initiatief van Nederland hebben al op 2 september 2009 in Den
Haag besprekingen op ambtelijk niveau plaatsgevonden tussen Nederland, het
Verenigd Koninkrijk en IJsland. Na 2 september 2009 hebben nog een aantal
vervolgbesprekingen plaatsgevonden.
 Naast bespreking op ambtelijk niveau is er ook op ministerieel niveau
contact geweest tussen Nederland en IJsland. Zo heeft de Nederlandse minister
van Buitenlandse Zaken contact gehad met zijn IJslandse ambtgenoot. Zelf heb
ik ook een aantal keer gesproken met mijn IJslandse collega.
 Deze contacten hebben geresulteerd in de aangepaste leenovereenkomst die
op 19 oktober 2009 is ondertekend. Er was tot dat moment dan ook geen
directe aanleiding om een gesprek tussen de premiers te organiseren. Bij gelegenheid
van de top van Kopenhagen hebben beide premiers elkaar wel ontmoet en gesproken
over de voortgang van de wetgevende procedure in het IJslandse parlement.
Na de weigering van de IJslandse president om de wet te bekrachtigen, heeft
telefonisch contact plaatsgevonden tussen beide ministers van Financiën
en beide premiers. Gegeven de gerezen uitzonderlijke situatie in IJsland kan
dat in dit stadium natuurlijk nog niet tot een concrete oplossing leiden.
Belangrijk is dat in beide gesprekken is bevestigd dat de IJslandse regering
vasthoudt aan de getekende overeenkomsten.
 20
 
 In het debat naar aanleiding van de evaluatie Icesave
van 24 en 25 juni jongstleden heeft de minister toegezegd terug te komen
op de stand van zaken over de 100 000-plusspaarders. Kan de minister
aangeven wat hij in de tussentijd concreet gedaan heeft voor deze groep spaarders?
 
 
 Tijdens het Algemeen Overleg op 24 en 25 juni jl. over de evaluatie
Icesave (Kamerstukken Tweede Kamer, kamerstukken 31 371, nr. 245)
heb ik toegezegd in het najaar van 2009 uw Kamer te informeren over de stand
zaken met betrekking tot de 100 000-plusspaarders van Icesave. Deze informatie
treft u hierbij aan. Naar aanleiding van de déconfiture van Landsbanki
zijn de spaarders bij het Nederlandse bijkantoor Icesave gecompenseerd tot
een bedrag van maximaal 100 000 euro. Voor tegoeden boven dat bedrag
geldt dat spaarders zelf voor hun belangen moeten opkomen en zich met hun
vordering tot de boedel moeten wenden. Op het moment dat Landsbanki ten onder
ging, waren de tegoeden van Nederlandse spaarders bij Icesave tot een bedrag
van € 20 887 gedekt door het IJslandse depositogarantiestelsel
en voor het meerdere tot € 40 000 voor 90% gedekt door
het Nederlandse depositogarantiestelsel. Voor het meerdere gold – net
zoals bij eerdere gevallen van déconfiture van een bank – geen
garantie en was het aan spaarders zelf om zich te wenden tot de failliete
boedel.
 
 Gegeven de bijzondere omstandigheden heeft Nederland ten behoeve van alle
spaarders het IJslandse depositogarantiefonds voorgefinancierd. Hierdoor konden
spaarders op korte termijn over (een gedeelte van) hun spaartegoeden beschikken.
Bovendien is de maximum uitkering van het Nederlandse depositogarantiestelsel
met terugwerkende kracht verhoogd tot een bedrag van € 100 000.
Hoe schrijnend ook individuele gevallen kunnen zijn, geldt hiermee dat de
spaarders bij Icesave wezenlijk beter behandeld zijn, dan waar zij tevoren
recht op hadden, dan wel hoe vergelijkbare gevallen in het verleden zijn behandeld.
 
 Zoals hiervoor al gesteld, moet men zich met het deel van de vorderingen
boven 100 000 euro tot de boedel wenden. Het is dus zeker in het belang
van de 100 000-plusspaarders dat de verdeling van de boedel op een eerlijke
en nette wijze plaatsvindt. Dit belang onderschrijf ik uiteraard ten volle.
In de leenovereenkomst tussen TIF, de IJslandse Staat en de Nederlandse Staat
is hierover opgenomen dat de IJslandse Staat geen actie zal ondernemen die
ertoe leidt dat crediteuren worden behandeld in strijd met Europese en internationale
beginselen voor de behandeling van crediteuren in een internationaal faillissement.
In die zin heb ik ook met mijn IJslandse ambtgenoot gesproken. Concrete casussen
zijn daarbij niet besproken omdat het daarbij gaat om een zaak voor de boedelafwikkeling.
 
 Uiteraard is een goede kennis- en informatie uitwisseling over deze afwikkeling
tussen de Nederlandse betrokkenen van belang. De landsadvocaat heeft hiertoe
het afgelopen jaar een aantal initiatieven ontplooid waarbij ook de Nederlandse
spaarders werden geïnformeerd over de stand van zaken rondom de boedelafwikkeling.
Ook op fiscaal gebied zijn we in staat geweest om de 100 000-plusspaarders
behulpzaam te zijn. Een voorbeeld hiervan is de vraag of deze spaarders recht
hebben op hypotheekrenteaftrek, aangezien niet de volledige overwaarde kan
worden geïnvesteerd in het nieuwe huis. De staatssecretaris van Financiën
heeft in reactie op kamer vragen van de heer Tang (Aanhangsel Handelingen
II 2008/09, nr. 1672) hierover aangegeven dat er onder omstandigheden
toepassing kan worden gegeven aan de hardheidsclausule. Daarnaast hebben na
voornoemd algemeen overleg op het ministerie van Financiën diverse gesprekken
plaatsgevonden met een vertegenwoordiging van 100 000-plusspaarders.
 
 Van de zijde van het ministerie is met de spaarders geïnventariseerd
welke stappen er kunnen worden ondernomen door crediteuren die menen dat zij
benadeeld zijn door de splitsing. Verder dan dat kan de betrokkenheid van
de staat niet gaan bij acties door de 100 000-plusspaarders. Dat heb
ik ook toegelicht aan mijn IJslandse collega in een brief. Overigens is de
brief aan IJslandse parlementariërs, waarin de vertegenwoordiging van
100 000+-spaarders daags voorafgaand aan de parlementaire behandeling
van de leenovereenkomst opriep tot verwerping van de leenovereenkomst, bepaald
niet behulpzaam geweest. En hetzelfde geldt
het beroep dat deze vertegenwoordiging gedaan heeft op president Grimsson
om de wet niet te bekrachtigen.
 
 De 100 000+-spaarders verenigd in Icesaving stellen door de splitsing
van Landsbanki in Landsbanki old en Landsbanki new gediscrimineerd te zijn
omdat de spaarders van Landsbanki met een IJslandse spaarrekening zijn overgegaan
naar Landsbanki new dat is «doorgestart». Dit in tegenstelling
tot spaarders met een rekening buiten IJsland die zijn achtergebleven in Landsbanki
oud dat momenteel wordt afgewikkeld. De vraag of dit het geval is, hangt sterk
samen met een juridische duiding van wat er nu eigenlijk precies in IJsland
is voorgevallen en wat daarbij van de IJslandse staat verwacht mocht worden.
Het is belangrijk om te kijken of de genomen maatregelen adequaat en proportioneel
waren. Gegeven de bijzonder ernstige situatie waar de IJslandse
staat mee geconfronteerd werd, is een eenduidig antwoord hier bepaaldelijk
niet zomaar te geven. Dit alles laat onverlet dat het de spaarders natuurlijk
vrij staat om vragen over een eventuele discriminatie aan de rechter voor
te leggen, de geëigende procedure daarvoor is via de Efta surveillance
authority of anders via de IJslandse rechter. De 100 000-plusspaarders
hebben eind september naar verluid een dergelijke klacht bij de Efta ingediend.
 Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
de VVD
 De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de leenovereenkomst tussen IJsland en Nederland en hebben de volgende vragen.
 21
 
 Een deel van het terug te betalen bedrag zal afkomstig
zijn uit de boedel van Landsbanki. Kan de minister een inschatting maken van
de grootte van het gehele bedrag dat voort zal komen uit de boedel van Landsbanki?
Welk percentage van dit bedrag zal dan naar verwachting ten goede komen aan
Nederland? De restantschuld betaalt IJsland in 32 gelijke termijnen terug
(4 termijnen per jaar), te rekenen van 2016. De leden van de VVD-fractie vragen
de minister te beargumenteren waarom is gekozen voor een betalingsmodel dat
32 termijnen behelst en start in 2016?
 
 
 Voor beantwoording van deze vraag wordt verwezen naar de beantwoording
op de tweede vraag van het CDA en de eerste vraag van de PvdA.
 
 Dat gekozen is voor een betalingsmodel van 32 termijnen verdeeld in kwartalen
is op verzoek van IJsland gebeurd. Op deze wijze wordt de rente voor IJsland
lager omdat de lening in stukken wordt afbetaald. Voor de zogenaamde «grace
period» is gekozen omdat in IJsland werd ingeschat dat de volledige
afwikkeling van de boedel 7 jaar in beslag zal nemen. Het uitgangspunt van
de terugbetaling is dat in eerste instantie diegenen moeten betalen die de
problemen hebben veroorzaakt. Dit betekent dus dat het bedrag in eerste instantie
uit de boedel moet komen.
 22
 
 Om voor IJsland voldoende flexibiliteit te behouden
is in de aanvullende overeenkomst afgesproken dat de jaarlijkse betaling van
IJsland in elk geval niet het bedrag hoeft te overschrijden dat gelijk is
aan 2% van de cumulatieve groei van het BBP van IJsland. Welke gemiddelde
duurzame groei verwacht het IMF voor IJsland? Hoe luidt in dat (basis) scenario
het aflossingsschema. En hoe ziet het aflossingsschema eruit bij een rooskleurige
groei van gemiddeld 1% respectievelijk in de worst case scenario’s
van – 1% ten opzichte van het basispad respectievelijk stagnatie
en nulgroei?
 
 
 Het IMF doet slechts groeivoorspellingen voor 5 jaar. Hieronder ziet u
een overzicht van de door het IMF voorspelde nominale en reële groei
van het IJslandse BBP tot en met 2014.
 
 
 Aangezien het plafond op de afbetaling dat is opgenomen in de leenovereenkomst
ervoor zorgt dat de hoogte van de afbetaling per jaar alsmede de snelheid
van afbetaling uiterst onzeker zijn, is er een basisscenario gemaakt dat uitgaat
van een nominale groei van 4%. Daarnaast zijn er twee alternatieve
scenario’s weergegeven. Het slechtere scenario gaat uit van
een nominale groei van 3% en het positieve scenario gaat uit van een
nominale groei van 5%. Deze drie scenario’s treft u aan in de
bijlage tezamen met de aannames en een kwalitatieve beschrijving van de scenario’s.
 Indien het IJslandse BBP in euro’s vanaf 2016 gelijk is aan
het BBP in euro’s in 2008, al dan niet doordat de wisselkoers ervoor
zorgt dat het BBP in euro’s gelijk is aan het BBP in euro’s in
2008, zal de cumulatieve groei in euro’s gelijk zijn aan nul wat betekent
dat IJsland alleen de rente betaalt en niets op de hoofdsom hoeft af te lossen.
 23
 
 Op het moment dat er duidelijkheid is over de besluitvorming
in het IJslandse parlement zal de minister de Kamer hierover berichten. Wanneer
wordt deze besluitvorming verwacht? Kan de minister een inschatting maken
van het feit of deze nog voor de Kerst plaats zal vinden?
 
 
 Voor de beantwoording wordt terugverwezen naar de beantwoording van vraag
6 en vraag 12.
 24
 
 IJsland heeft een vergelijkbare overeenkomst ook gesloten
met het Verenigd Koninkrijk. Zijn er verschillen tussen de Nederlandse overeenkomst
en die van het Verenigd Koninkrijk? Zo ja, graag ontvangen de leden van de
VVD-fractie een overzicht waarin de verschillen tussen de overeenkomsten helder
wordt weergegeven.
 
 
 Voor beantwoording van deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
vraag 5.
 25
 
 Blijkens de brief van de minister van Financiën
a.i. de dato 10-10-2008 (31 371, 18), heeft DNB de IJslandse toezichthouder
respectievelijk de IJslandse regering aansprakelijk gesteld voor de ontstane
situatie en de schade die uit het onvoldoende/niet adequate toezicht is voortgevloeid.
Waarom heeft de minister, gelet op deze aansprakelijkheidsstelling en claim,
een leenovereenkomst gemaakt voor louter de eerste € 20 887
van het IJslandse depositogarantiestelsel? Waarom heeft de minister niet samen
met DNB en alle niet door het depositogarantiestelsel gegarandeerde spaarders
het gehele bedrag van IJsland geclaimd en is met aanmerkelijk minder genoegen
genomen?
 
 
 Op grond van Europese regelgeving is iedere lidstaat van de Europese Unie
en de Europese Economische Ruimte (EER) verplicht om een garantie van minimaal € 20 000
te bieden op spaartegoeden. Als lid van de EER is IJsland aan deze richtlijn
gebonden. Op grond van IJslandse wetgeving wordt minimaal een bedrag van € 20 887
vergoed.
 Het depositogarantiestelsel is een belangrijke waarborg voor het vertrouwen
in de financiële sector en draagt daarmee in belangrijke mate bij aan
de stabiliteit van de financiële sector. Het was daarom van groot belang
dat deze verplichting jegens spaarders gestand zou worden gedaan. Op het moment
dat duidelijk werd dat het IJslandse depositogarantiefonds niet in staat zou
zijn om spaarders de minimumgarantie te bieden, werd besloten om de verplichting
van het IJslandse depositogarantiestelsel voor te financieren. Op deze wijze
kon het overgrote deel van de Nederlandse spaarders voor het einde van 2008
over hun spaargeld beschikken.
 De onderhandelingen die hebben geresulteerd in de leenovereenkomst zagen
dan ook slechts op de verplichtingen die het IJslandse depositogarantiestelsel
heeft op grond van Europese regelgeving.
 De vraag of de IJslandse regering respectievelijk de IJslandse toezichthouder
aansprakelijk is voor aanvullende schade kan niet op voorhand worden vastgesteld.
In IJsland loopt op dit moment een parlementair onderzoek naar de gebeurtenissen
van de crisis in IJsland. De resultaten van dit onderzoek worden begin 2010
verwacht. Ik wil op dit moment niet vooruitlopen op de uitkomsten van dit
onderzoek.
 Uiteraard hebben alle depositohouders en crediteuren het recht om deze
vraag voor te leggen aan de IJslandse (en uiteindelijk de Europese) rechter.
 Bovendien moet worden benadrukt dat spaarders naar verwachting nog een
significant deel van hun spaartegoed terug zullen krijgen uit de boedel van
Landsbanki indien de voornoemde recovery rate van 75% zoals genoemd
in de beantwoording bij vraag 2 van het CDA wordt bereikt.
 26
 
 Het is voor de leden van de VVD-fractie op dit moment
onduidelijk wat de gevolgen zijn van de lening op de boedelafwikkeling van
Landsbanki Old. De lening is verstrekt aan IJsland voor het IJslandse depositogarantiefonds.
De leden van de VVD-fractie hebben vernomen dat op dit moment de mogelijkheden
om dit fonds een superpreferente status te geven wordt onderzocht. Klopt dit?
Zo ja, kan de minister aangeven wat de gevolgen van een dergelijke superpreferentie
zal zijn voor overige schuldeisers in de boedel?
 
 
 Wordt de rente die wordt gerekend over het geleende
bedrag ook ten laste gelegd van de boedel van Landsbanki Old?
 
 
 De Winding Up Board (de WuB) heeft nog geen uitspraak gedaan over de status
van de vordering van TIF. Deze uitspraak wordt verwacht op de volgende creditors
meeting van 24 februari 2010. Over een mogelijke superpreferente status
van TIF wordt gespeculeerd, echter het IJslands recht lijkt hier volgens de
meeste experts geen basis voor te hebben. In het geval de Winding Up Board
TIF wel een superpreferente status verleent, zal bezwaar tegen deze beslissing
moeten worden gemaakt, om zodoende de pari-passu clausule van de leenovereenkomst
in werking te laten treden.
 Deze clausule regelt dat TIF aan DNB moet bijbetalen in het geval TIF
een superpreferente status verkrijgt. Hiervoor moet DNB of een van de andere
crediteuren van Landsbanki wel in bezwaar gaan tegen een eventuele positieve
beslissing van de Winding Up Board omtrent superpreferentie voor TIF. Wat
de gevolgen zijn van een dergelijke superpreferentie voor de boedel, is op
dit moment nog moeilijk te overzien aangezien de waardering van de boedel
en verder behandeling van vorderingen nog in volle gang is. Wel kan gesteld
worden dat andere partijen dan minder geld op hun vorderingen terug zullen
krijgen.
 
 De rente uit de leenovereenkomst tussen Nederland en IJsland die over
het geleende bedrag wordt gerekend wordt niet ten laste gelegd van de boedel
aangezien dit geen vordering op Landsbanki betreft, maar een vordering op
TIF die wordt gegarandeerd door IJsland. Overigens heeft DNB wel andere (wettelijke)
rentes geclaimd bij haar vordering op de boedel van Landsbanki Old.
 27
 
 De leden van de VVD-fractie vragen de minister helderheid
te verschaffen over de invloed die de wisselkoersen hebben op de afwikkeling
van de boedel van Landsbanki. De onderhavige leenovereenkomst is gesloten
in euro’s. Klopt het dat de overige schuldeisers hun bedrag in Kronen
terug zullen krijgen (als ze überhaupt iets terug zullen krijgen)? Een
tijd geleden is de Kroon, naar aanleiding van een sterke waardedaling ten
opzichte van de euro, gekoppeld aan de euro. Is dit houdbaar?
Zal het verlies als gevolg van de waardedaling van de Kroon en de daaropvolgende
koppeling aan de euro bij eventuele terugbetaling voor rekening komen van
de overige schuldeisers? Kan de minister een inschatting maken van het totale
bedrag dat op dit moment voor de overige schuldeisers verloren is gegaan als
gevolg van deze waardedaling van de Kroon?
 
 
 Met betrekking tot de uitbetalingen van de boedel is het zo geregeld dat
vorderingen die door crediteuren van Landsbanki in euro’s bij de WuB
zijn ingediend zijn omgerekend naar IJslandse kronen. Daarbij is de koers
van 22 april 2009 gehanteerd. Als gevolg van bovenstaande regeling ligt
het wisselkoersrisico t.o.v. de IJslandse Kroon over de periode tussen indiening
en uitdeling in principe bij de crediteuren. De consequenties voor het uitkeringspercentage
zijn op voorhand echter lastig in te schatten, aangezien de afwikkeling van
de boedel van Landsbanki nog een behoorlijk lange tijd in beslag kan nemen
en de wisselkoers zich in die periode zowel naar boven als naar beneden kan
bewegen. Bovendien bestaat de boedel voor een deel uit activa in buitenlandse
valuta. Als de kroon daalt ten opzichte van de euro is de opbrengst van deze
activa in kronen hoger.
 28
 
 In het AO van 24 en 25 juni jl. heeft de minister,
na een Kamerbreed verzoek, aangegeven in overleg te willen treden met de 100 000-plusspaarders
om te kijken wat hij kan betekenen voor deze groep gedupeerden. De leden van
de VVD-fractie willen precies weten welke gesprekken de minister van Financiën
heeft gevoerd met deze groep gedupeerden; welke hulp van de Nederlandse regering
is gevraagd en wat is aangeboden; en wat heeft de minister van Financien uiteindelijk
voor de groep betekend en wat zal hij nog betekenen. Heeft de minister op
enigerlei wijze op ministerieel niveau contact gehad met IJsland over deze
groep gedupeerden? Zo neen, waarom niet, zo ja, wat is er besproken?
 
 
 Voor beantwoording van deze vraag wordt verwezen naar de beantwoording
van de achtste vraag van de SP-fractie.
 
 Daarbij merk ik nog op dat na bedoeld AO een reeks van gesprekken heeft
plaatsgevonden waarin van de zijde van de vertegenwoordiging van de 100 000-plusspaarders
is aangedrongen op compensatie door de Nederlandse staat dan wel het voeren
van een gerechtelijke procedure. Zoals hiervoor al is uiteengezet, ben ik
van mening dat van verdere compensatie dan de verhoging van de DGS-grens naar
100 000 euro geen sprake kan zijn. Het staat partijen wel vrij om indien
zij dat nodig achten de gang naar de rechter te maken, echter daarbij ligt
geen directe betrokkenheid voor de staat in de rede. Wel hebben de specialisten
van de landsadvocaat de 100 000-plusspaarders uitgebreid geïnformeerd
over het juridisch kader terzake.
 29
 
 Kan de minister ingaan op de klacht dat het gelijkheidsbeginsel
door IJsland is geschonden omdat IJslandse spaarders naar verluidt zouden
zijn «gered» door Landsbanki New en de buitenlandse spaarders
in het failliete Landsbanki Old als gedupeerden zijn achtergebleven. Wat betekent
dit Europees rechtelijk en wat betekent dit in financiële zin voor beide
groepen van spaarders.
 
 
 Voor beantwoording van deze vraag wordt verwezen naar de beantwoording
van achtste vraag van de SP-fractie.
 Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
GroenLinks
 De leden van de GroenLinks-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het schrijven van de minister van 19 oktober. Wel resten er nog een
groot aantal vragen.
 30
 
 Allereerst zijn de leden van de fractie van GroenLinks
geïnteresseerd in de meest recente raming van het percentage van de voorgeschoten € 1,3
mild dat middels deze overeenkomst terug zal komen. Dit mede gelet op het
feit dat in een eerder stadium het volledige bedrag al is opgenomen in de
rijksbegroting, terwijl de overeenkomst tot terugbetaling zoals de minister
ook nu meldt nog niet geratificeerd is door het IJslandse parlement. Hoe wordt
de eventuele restschuld van IJsland in 2024 nu gewaardeerd? En wat is de waardering
van de restschuld na 2030?
 
 
 De Nederlandse staat gaat ervan uit dat de hele schuld inclusief alle
rente volledig afgelost wordt. Op de Rijksbegroting zijn de ontvangsten nog
niet opgenomen. Op de staatsbalans ultimo 2008 is de vordering op IJsland
geactiveerd tegen de nominale waarde van 1,3 miljard euro. Waardering tegen
nominale waarde is voorgeschreven in het ESR 1995, de methode waarop de staatsbalans
wordt samengesteld. Eventuele restschulden dienen op dezelfde manier geactiveerd
te worden op de staatsbalans.
 31
 
 Daarbij vragen de leden van de GroenLinks-fractie zich
af tot in hoeverre de minister de last van de schuld aan het Verenigd Koninkrijk
en ons land draagbaar acht voor IJsland. Immers wanneer de terugbetaling aan
Nederland daadwerkelijk op 2% van het BBP zou uitkomen en de terugbetaling
aan het Verenigd Koninkrijk van gelijke orde zou zijn, kan de druk van de
buitenlandse schulden gemakkelijk meer dan 10% van de overheidsbegroting
van IJsland bedragen. Mede gelet op het feit dat de staatsschuld van het eiland
door de crisis ruim over de 100% BBP is geschoten, is het zeer goed
mogelijk dat de ontwikkeling van de IJslandse economie in het gedrang komt.
Daar komt nog eens bij dat de IJslandse munteenheid sterk is gedevalueerd
en er buiten deze schulden om nog vele schulden op het eiland bestaan genomineerd
in vreemde valuta. Graag ontvangen wij een reactie van de minister; Wat zijn
de verwachtingen van de minister van de ontwikkeling van de IJslandse economie
gegeven de schuldenlast?
 
 
 Zie het antwoord op vraag 11. Overigens wordt het plafond niet berekend
door 2% van het BBP te nemen, maar door 2% van de cumulatieve
groei van het BBP in euro’s te nemen. Zie ook het antwoord op vraag
16.
 
 Het IMF geeft in de DSA aan dat de schuld van IJsland houdbaar is, mits
de overheid een aantal door haar reeds aangekondigde beleidsveranderingen
implementeert. Ik ben van mening dat indien IJsland het IMF programma volgt
en de daarmee gepaard gaande financiële hulp (IMF, Nordics en andere)
ontvangt, de economie op niet al te lange termijn weer op peil zal zijn. Bovendien
bestaat een groot deel van de totale schuld van IJsland uit corporate debt.
Wanneer deze schuld geherstructureerd wordt, zal naar verwachting de schuldomvang
van IJsland aanzienlijk dalen.
 32
 
 Daarnaast zijn genoemde leden erg benieuwd hoe er wordt
omgegaan met de eventuele restschuld in 2024, zeker wanneer zou blijken dat
er op dat moment nog een grote som open staat. Zijn er dan wellicht ook andere
mogelijkheden waarop de schuld voldaan kan worden? De leden van de GroenLinks-fractie
zouden bijvoorbeeld de suggestie aan de hand willen doen om te
participeren in de vele mogelijkheden die het land heeft wat betreft de winning
van duurzame energie. Is dat wellicht zelfs in een eerder stadium al mogelijk?
 
 
 Zie het antwoord op vraag 17. Andere mogelijkheden om de schuld af te
lossen zijn in de leenovereenkomst niet opgenomen.
 Tot slot zijn de leden van de fractie van GroenLinks erg benieuwd welk
deel van de schuld van IJsland nog teruggehaald kan worden uit de boedel van
Landsbanki? Zou daarbij aangegeven worden hoe deze schattingen tot stand komen?
 
 Voor beantwoording van deze vraag, wordt verwezen naar de beantwoording
van de tweede vraag van het CDA en de eerste vraag van de PvdA.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: De Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA), Omtzigt (CDA),
Koşer Kaya (D66), Van Dijck (PVV), Luijben (SP), Spekman (PvdA), Cramer
(CU), Kalma (PvdA), Ouwehand (PvdD), Gesthuizen (SP), Blanksma-van den Heuvel
(CDA), Tang (PvdA), Vos (PvdA), Sap (GL), Van der Burg (VVD), Irrgang (SP),
Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Ten Hoopen, (CDA), ondervoorzitter,
Van der Vlies, (SGP), Van Haersma Buma, (CDA), Blok (VVD), voorzitter, Linhard
(PvdA), Bashir (SP) en Weekers (VVD).
 Plv. leden: Van Hijum (CDA), Mastwijk (CDA), De Pater-van der Meer (CDA),
Pechtold (D66), De Roon (PVV), Ulenbelt (SP), Heerts (PvdA), Anker (CU), Van
der Veen (PvdA), Thieme (PvdD), Karabulut (SP), Smilde (CDA), Heijnen (PvdA),
Roefs (PvdA), Vendrik (GL), Nicolaï (VVD), Kant (SP), Elias (VVD), Pieper
(CDA), Van der Staaij (SGP), De Vries (CDA), Remkes (VVD), Smeets (PvdA),
Van Gerven (SP), Aptroot (VVD).
 
 
 Aangezien IJsland in 2016 niet een heel jaar aflost, maar pas begint met
aflossen vanaf juni 2016 geldt er voor 2016 een plafond van 1% van
de cumulatieve groei van het BBP.
 
 
 Zie voor een toelichting op de grace period het antwoord op vraag 5 van
de leden van de fractie van het CDA.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 In dit antwoord wordt uitgegaan dat 2016 een heel jaar is. Dit is in werkelijkheid
niet zo aangezien IJsland pas moet beginnen met afbetalen in juni 2016. In
2016 wordt er in werkelijkheid zodoende maar een half jaar afgelost. Dit antwoord
wijkt dan ook af van de gegevens die u in het basisscenario aantreft.
 
 
 Zie bijvoorbeeld www.iceland.org: «Icelandic Government prepares
to submit the Icesave legislation for approval by national referendum and
remains fully committed to honor Iceland’s obligations with respect
to depositor’s insurance».
 
 
 zie voetnoot 1, pagina 5.
 
 
 In deze brief is door de vertegenwoordiging van de 100 000-plusspaarders
een voorstel gedaan voor een voor hen veel gunstigere regeling, inhoudende
volledige compensatie voor alle crediteuren, die weliswaar voor IJsland niet
nadelig zou zijn vanwege het veel lagere rentepercentage, maar gezien dat
lage percentage voor de Nederlandse begroting zeer ongunstig zou uitpakken
waardoor de Nederlandse belastingbetalers indirect ook voor deze schulden
zou moeten opdraaien.
 
 
 Zie www.nu.nl, bericht van 4 januari 2010: «Icesave-spaarders
willen gesprek met president IJsland».