Structuurschema oppervlaktedelfstoffen; Kabinetsstandpunt
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 23625, nr. 5

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

07-06-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

23625 nr. 5

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamINHOUDSOPGAVEPLANOLOGISCHE KERNBESLISSING1. Inleiding1.1 Status1.2 Planperiode2. Doelstellingen en probleemstelling3. Beleidsinstrumenten t.a.v. zuinig omgaan met grondstoffen
en bevorderen toepassen secundaire grondstoffen 3.1 Inleiding3.2 Bestaande instrumentenSubsidie onderzoek secundaire grondstoffenPeriodieke evaluatie toepassing secundaire grondstoffen
bij rijks- en provinciale bouwdienstenImplementatieplan Bouw- en SloopafvalMogelijkheid verplichting tot selectief slopenAfspraken overheid-bouwbedrijfsleven: Beleidsverklaring
milieutaakstellingen voor de bouw 1995Belasting op afvalstoffen3.3 In voorbereiding zijnde instrumentenStortverbod3.4 Conclusies heffing oppervlaktedelfstoffen4. Verkenning behoefte aan grondstoffen en winning in
NederlandTabel 4.1 Raming van gebruik(A), winning in Nederland(B),
hoeveelheid vervangen door secundaire grondstoffen(C), import(D) en export(E)
van de belangrijkste oppervlaktedelfstoffen in de perioden 1994 tot 2000,
2000 tot 2011 en 2011 tot 2020. Als referentie zijn de gegevens gemiddeld
over de periode 1980 tot 1994 vermeld. 5. Vergelijking behoefte aan winning met benuttingsmogelijkheden
op basis van vigerend beleid.Tabel 5.1 Indicatie voorraad-perioden 6. Beleid winning oppervlaktedelfstoffen 6.1 Zonering Zone 1 In beginsel geen winningZone 2 Onder voorwaarden winning toegestaanZone 3 In beginsel winning toegestaan6.2 Algemene richtlijnen voor vergunninginstantiesBouwnijverheidEconomie en werkgelegenheidRuimtelijke ordening en verkeer en vervoerAfvalstoffenNatuur, landschap en cultuurhistorieOpenluchtrecreatieLandbouwSociaal-culturele aspecten (leefbaarheid)Grondstoffenbeleid algemeen6.3 Winning van oppervlaktedelfstoffen en natuurontwikkeling6.4 Beleid import en export6.5 Behoeftedekking per oppervlaktedelfstof 6.5.1 Beton- en metselzand6.5.2 Grind6.5.3 Ophoogzand6.5.4 Klei en leem6.5.6 Kalksteen6.5.7 Zilverzand6.5.8 Kalkzandsteenzand6.5.9 Schelpen7. Taakstellingen oppervlaktedelfstoffen en secundaire
grondstoffen 7.1 Taakstellingen grind en beton- en metselzand 7.1.1 Inleiding7.1.2 Grind7.1.3 Beton- en metselzandTabel 7.1 Taakverdeling en taakstellingen1
beton- en metselzand, periode 1989 t/m 1998 Tabel 7.2 Voorlopige taakverdeling en taakstellingen,
periode 1999 t/m 2008 7.2 Taakstellingen secundaire grondstoffen8. Uitvoering 8.1 Algemeen8.2 Instrumentarium 8.2.1 Voor de provincies als vergunninginstantie op grond
van de Ontgrondingen8.2.2 Voor het zuinig zijn met oppervlaktedelfstoffen
en het bevorderen van het toepassen van secundaire grondstoffen.8.2.3 Voor het voldoende zeker stellen van de bouwgrondstoffenvoorziening8.3 BouwgrondstoffenbeheerToelichting 1. Inleiding 1.1 Procedure deel 1 structuurschema Oppervlaktedelfstoffen1.2 Hoofdlijnen inspraak, advies en overleg1.3 Opzet deel 32. Algemene opmerkingen ReactiesAntwoord van het kabinet3. Doelstellingen ReactiesAntwoord van het kabinet4. Beleid secundaire grondstoffen ReactiesAntwoord van het kabinet5. Rijksheffing op oppervlaktedelfstoffen/provinciale
bestemmingsheffing ReactiesAntwoord van het kabinet6. Beleid import en export ReactiesAntwoord van het kabinet7. Verkenning behoefte aan grondstoffen en indicatie voorraad
perioden 7.1 Verkenning behoefte ReactiesAntwoord van het kabinet7.2 Indicatie voorraad perioden ReactiesAntwoord van het kabinet8. Zonering winning oppervlaktedelfstoffen VoorafReactiesAntwoord van het kabinet9. Algemene richtlijnen vergunninginstanties ReactiesAntwoord van het kabinet10. Behoeftedekking per oppervlaktedelfstof 10.1. Algemeen ReactiesAntwoord van het kabinet10.2. Beton- en metselzand ReactiesAntwoord van het kabinet10.3. Grind ReactiesAntwoord van het kabinet10.4 Klei ReactiesAntwoord van het kabinet10.5. Ophoogzand ReactiesAntwoord van het kabinet10.6 Zilverzand ReactiesAntwoord van het kabinet10.7 Kalksteen ReactiesAntwoord van het kabinet11. Taakstellingen oppervlaktedelfstoffen 11.1. Beton- en metselzand ReactiesAntwoord van het kabinet11.2. Grind ReactiesAntwoord van het kabinet12. Financiën onderzoek ReactiesAntwoord van het kabinetBijlagenALGEMENE BIJLAGE 1Aktiepuntenlijst (geactualiseerd t.o.v. de in deel 1 opgenomen lijst)* Aktie 1 (pkb, § 8.2.3)* Aktie 2 (Toelichting deel 1, § 4.2.3 en Toelichting
deel 3, H 4)* Aktie 3 (Toelichting deel 1, § 7.6.1)* Aktie 4 (Toelichting deel 1, § 7.5)* Aktie 5* Aktie 6 (Toelichting deel 3, § 2.2)ALGEMENE BIJLAGE 2BIJLAGE 7-IBijlage I bij hoofdstuk 7Toelichting op t.o.v. deel 1 bijgestelde raming van de
inzet van secundaire grondstoffen ter vervanging van oppervlaktedelfstoffen. Vervanging van beton- en metselzandVervanging van grindVervanging van ophoogzandBouw- en sloopafvalAVI-slakkenStaal- en fosforslakkenHoogovenslakkenKolenreststoffenGereinigde c.q. licht verontreinigde grondBaggerspecieFosforzuurgips
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 23625Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 227 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
23 625Structuurschema Oppervlaktedelfstoffennr. 5DEEL 3: KABINETSSTANDPUNT INHOUDSOPGAVEPLANOLOGISCHE KERNBESLISSING    1.Inleiding5 1.1Status5  1.2Planperiode6    2.Doelstellingen en probleemstelling7    3.Beleidsinstrumenten t.a.v. zuinig omgaan met
grondstoffen en bevorderen toepassen secundaire grondstoffen9 3.1Inleiding 9  3.2Bestaande
instrumenten 9  3.3In voorbereiding zijnde instrumenten10  3.4Conclusies heffing oppervlaktedelfstoffen10     4.Verkenning behoefte aan grondstoffen
en winning in Nederland13    5.Vergelijking
behoefte aan winning met benuttingsmogelijkheden op basis van vigerend beleid15    6.Beleid winning oppervlaktedelfstoffen  6.1Zonering17  6.2Algemene richtlijnen
voor vergunninginstanties19  6.3Winning van oppervlaktedelfstoffen
en natuurontwikkeling22  6.4Beleid import en export22 6.5Behoeftedekking per oppervlaktedelfstof23  6.5.1Beton-
en metselzand23  6.5.2Grind23  6.5.3Ophoogzand24 6.5.4Klei en leem25  6.5.6Kalksteen26 6.5.7Zilverzand26  6.5.8Kalkzandsteenzand26 6.5.9Schelpen26     7.Taakstellingen
oppervlaktedelfstoffen en secundaire grondstoffen27 7.1Taakstellingen
grind en beton- en metselzand27  7.1.1Inleiding27 7.1.2Grind27  7.1.3Beton- en metselzand28 7.2Taakstellingen secundaire grondstoffen30     8.Uitvoering31 8.1Algemeen31  8.2Instrumentarium31 8.2.1Voor de provincies als vergunninginstantie op grond
van de Ontgrondingenwet31  8.2.2Voor het zuinig zijn
met oppervlaktedelfstoffen en het bevorderen van het toepassen van secundaire
grondstoffen32  8.2.3Voor het voldoende zeker stellen
van de bouwgrondstoffenvoorziening32  8.3Bouwgrondstoffenbeheer32    Kaartbijlagen   PKB Kaart 1: Zonering oppervlaktedelfstoffen
binnen kustlijn 33 PKB Kaart 2: Zonering oppervlaktedelfstoffen
Noordzee34 PKB Kaart 3: Zonering winmogelijkheden beton-
en metselzand35 PKB Kaart 4: Zonering winmogelijkheden grind36PKB Kaart 5: Zonering winmogelijkheden ophoogzand37 PKB
Kaart 6: Zonering winmogelijkheden klei en leem38 PKB Kaart
7: Zonering winmogelijkheden oppervlaktedelfstoffen Noordzee39    TOELICHTING1.Inleiding412.Algemene opmerkingen453.Doelstellingen494.Beleid secundaire grondstoffen515.Regulerende
heffing op oppervlaktedelfstoffen/provinciale bestemmingsheffing576.Beleid import en export65 7.Verkenning
behoefte grondstoffen en indicatie voorraadperioden65 7.1Verkenning
behoefte65  7.2Indicatie voorraadperioden68 8.Zonering winning oppervlaktedelfstoffen699.Algemene
richtlijnen vergunninginstanties7510.Behoeftedekking
oppervlaktedelfstoffen77 10.1Algemeen77 10.2Beton- en metselzand78  10.3Grind79 10.4Klei81  10.5Ophoogzand81 10.6Zilverzand82  10.7Kalksteen83    11.Taakstellingen oppervlaktedelfstoffen85 11.1Beton- en metselzand85  11.2Grind8812.Financiën onderzoek89    Algemene
bijlagen:Bijlage 1: Actiepuntenlijst91 Bijlage
2: Begrippenlijst93     Bijlage bij hoofdstuk
7Bijlage 7-I: Toelichting op t.o.v. deel 1 bijgestelde raming
van inzet van secundaire grondstoffen ter vervanging van oppervlaktedelfstoffen99PLANOLOGISCHE KERNBESLISSINGDe planologische kernbeslissing (PKB) bevat essentiële besluiten
en hoofdpunten en is tevens samenvatting. Een groot aantal vakwoorden wordt
verklaard in de begrippenlijst (zie bijlage 2). 1. InleidingWonen, werken en verkeer brengen met zich mee dat woningen, andere gebouwen,
(spoor)wegen en dijken moeten worden gebouwd en onderhouden. Het is daarvoor
noodzakelijk dat voldoende grondstoffen zoals zand, grind en klei of vervangende
grondstoffen beschikbaar zijn.Een groot deel van deze grondstoffen komt momenteel beschikbaar door winning
van oppervlaktedelfstoffen in ons land. Steeds meer wordt onderkend dat door
een adequate situering en herinrichting nieuwe gewenste bestemmingen kunnen
worden gecreëerd. Echter, de ruimtelijke mogelijkheden, met name voor
grote ontgrondingen, zijn vaak beperkt. Tevens kan sprake zijn van aantasting
van bestaande natuur- en landschapswaarden, cultuurhistorische waarden en
van de leefbaarheid in de omgeving. De toenemende spanning tussen de behoefte
aan bouwgrondstoffen en de mogelijkheden om daarin door middel van winning
van oppervlaktedelfstoffen in ons land in belangrijke mate te voorzien heeft
geleid tot het ontwikkelen van rijksbeleid.Dit structuurschema is, behalve ruimtelijke beleidsnota, tevens grondstoffennota
voor de bouw. In hun onderlinge samenhang zijn in dit structuurschema aan
de orde:– de bouw voorzien van de grondstoffen zand, grind, klei etc. en
de import en export van deze z.g. primaire grondstoffen,– het zuinig omgaan met grondstoffen en het bevorderen van hergebruik
in de bouw (toepassen z.g. secundaire grondstoffen),– de ruimtelijke aspecten van de winning van oppervlaktedelfstoffen
in ons land. 1.1 Statusa) Dit structuurschema Oppervlaktedelfstoffen vindt zijn basis in artikel
2a van de Wet op de Ruimtelijke Ordening, in samenhang met artikel 7a van
het op 3 januari 1994 bij de Tweede Kamer ingediende wetsvoorstel tot wijziging
van de Ontgrondingenwet, de memorie van antwoord met nota van wijzigingen
van het wetsvoorstel naar aanleiding van vragen van de Vaste commissie voor
Verkeer en Waterstaat en het zogenaamde eindverslag (Tweede Kamer, 1993–1995,
23 568, nrs 1–8).b) De VINEX, het NMP(+) en de 3e Nota Waterhuishouding vormen het richtinggevend
kader voor dit structuurschema.c) In deze PKB zijn samengevat de doelstellingen, de hoofdlijnen en de
belangrijkste maatregelen van het rijksbeleid t.a.v. de granulaire grondstoffenvoorziening
(primair + secundair) voor de bouw. In samenhang daarmee zijn ook de doelstellingen,
hoofdlijnen en belangrijkste maatregelen van het nationale ruimtelijke beleid
t.a.v. de winning van oppervlaktedelfstoffen in ons land samengevat aangegeven.d) Na parlementaire goedkeuring vervangt dit structuurschema de nota Gegrond
Ontgronden die in februari 1992 op hoofdlijnen door het parlement is aanvaard.
Tot die tijd blijft de nota Gegrond Ontgronden van kracht.e) Sommige beleidsuitspraken in dit structuurschema zijn van zodanig gewicht
voor de richting van het beleid dat bij wijziging ervan de PKB- procedure
opnieuw moet worden doorlopen. Deze «beslissingen van wezenlijk
belang» als bedoeld in art. 3, tweede lid van het Besluit op de Ruimtelijke
Ordening (BRO 1985) zijn in blauw aangegeven.f) Provincies, gemeenten, waterschappen en het bouwbedrijfsleven wordt
gevraagd om in hun beleid rekening te houden met de inhoud van deze PKB. De
provincies en gemeenten wordt gevraagd de inhoud van deze PKB door te laten
werken in hun streek- en bestemmingsplannen. Deze PKB vormt de basis voor
de beoordeling van het beleid van de andere overheden op het onderhavige beleidsterrein.g) Uit de formulering van de afzonderlijke beslissingen in deze PKB blijkt
in welke mate deze door het Rijk zijn afgewogen en op welke onderdelen een
nadere afweging en invulling door andere overheden en de particuliere sector
wordt verwacht, eventueel samen met het Rijk.h) De uitspraken in deze PKB dienen in samenhang te worden gelezen met
de bijbehorende toelichting in deel 1 van het structuurschema Oppervlaktedelfstoffen
en de op onderdelen aanvullende toelichting in dit deel 3. Waar sprake is
van in betekenende mate inhoudelijke wijzigingen ten opzichte van de in deel
1 opgenomen ontwerp-PKB zijn deze vet gedrukt weergegeven. Deze wijzigingen
zijn toegelicht in de toelichting van dit deel 3.i) Bij deze PKB behoren de volgende kaarten: PKB kaart 1: zonering oppervlaktedelfstoffen binnen kustlijn PKB kaart 2: zonering oppervlaktedelfstoffen Noordzee PKB kaart 3: zonering winmogelijkheden beton- en metselzand PKB kaart 4: zonering winmogelijkheden grind PKB kaart 5: zonering winmogelijkheden ophoogzand PKB kaart 6: zonering winmogelijkheden klei en leem PKB kaart 7: zonering winmogelijkheden oppervlaktedelfstoffen Noordzee
 N.B.: de zonering op de kaarten betreft een beslissing van wezenlijk belang. 1.2 PlanperiodeDeze PKB heeft betrekking op de periode tot het jaar 2020. Het geformuleerde
beleid heeft zowel betrekking op de korte termijn, de middellange termijn
(de komende 10 à 15 jaar) als op de lange termijn. De geldigheidsduur
van deze PKB bedraagt 5 jaar, te rekenen vanaf het moment van goedkeuring
door de Eerste Kamer. Overeenkomstig art. 2b, lid 2 WRO zal uiterlijk vier
jaar na het moment van goedkeuring worden bekend gemaakt of en hoe een herziening
van deze PKB zal plaatsvinden. 2. Doelstellingen en probleemstellingDuurzame ontwikkeling impliceert onder meer integraal ketenbeheer van
grondstoffen als bedoeld in het NMP. Dit houdt in het zoveel mogelijk sluiten
van de grondstofketen in de bouw, het voorkomen van degradatie van de kwaliteit
van grondstoffen en het beperken van de produktie van afval. Voor de grondstoffenvoorziening
impliceert dit met name zuinig gebruik van grondstoffen en het verantwoord
hergebruik van afvalstoffen als secundaire grondstoffen. Dit leidt tot minder
ontgronden en minder afval storten. Het feit dat de winmogelijkheden van sommige
oppervlaktedelfstoffen in ons land eindig zijn onderstreept dit extra. Daarnaast
is tijdige beschikbaarheid van voldoende grondstoffen tegen aanvaardbare kosten
een harde voorwaarde voor de bouw. Deze uitgangspunten leiden tot de navolgende
hoofddoelstelling voor de grondstoffenvoorziening van de bouw:Het beleid van de rijksoverheid m.b.t. de grondstoffenvoorziening
voor de bouw heeft tot doel, om (op een maatschappelijk verantwoorde wijze)
te voorzien in de behoefte van particulieren, bedrijven en overheid aan bouwgrondstoffen,
door: – te bevorderen dat grondstoffen zo zuinig mogelijk worden gebruikt;
 – te bevorderen dat op een verantwoorde manier zo veel mogelijk secundaire
grondstoffen worden ingezet; – te bevorderen dat meer vernieuwbare
grondstoffen worden ingezet – en te zorgen voor het tijdig winbaar
zijn van een voldoende aandeel oppervlaktedelfstoffen uit Nederlandse bodem
in de totale bouwgrondstoffenvoorziening.Een vergelijking van de hoofddoelstelling, d.w.z. de gewenste situatie,
met het vigerend beleid en de recente ontwikkelingen leidt tot een aantal
conclusies. Deze geven oplossingsrichtingen aan om de gewenste situatie te
bereiken en vormen daarmee (gezamenlijk en in onderlinge samenhang beschouwd)
de probleemstelling. Deze conclusies zijn hierna weergegeven.Conclusie 1: De rijksoverheid dient het zo zuinig mogelijk zijn met grondstoffen
zoveel mogelijk te bevorderen.Conclusie 2: De rijksoverheid dient, ter vervanging van oppervlaktedelfstoffen,
de verantwoorde toepassingsmogelijkheden van secundaire grondstoffen zo veel
mogelijk te bevorderen.Conclusie 3: De rijksoverheid dient, ter vervanging van oppervlaktedelfstoffen,
het toepassen van vernieuwbare grondstoffen (hout) te bevorderen.Conclusie 4: De rijksoverheid dient te bevorderen dat het beleid gericht
op zuinig gebruik van grondstoffen mede in beschouwing wordt genomen bij keuzes
over reconstructie of aanleg van nieuwe infrastructuur, over renovatie of
nieuwbouw, over demontabel bouwen of niet, en over ruimtelijke plannen die
geen of juist wel nieuwe infrastructuur vergen.Conclusie 5: De rijksoverheid dient ten behoeve van de vergunningverlenende
instanties periodiek verkenningen uit te voeren naar de behoefte aan in Nederland
te winnen hoeveelheden oppervlaktedelfstoffen.Conclusie 6: Zonodig treft de rijksoverheid tijdig maatregelen om ervoor
zorg te dragen, dat de vergunningverlenende instanties voldoende winningsmogelijkheden
scheppen. Conclusie 7: Een meer planmatige en gecoördineerde aanpak van het
ontgrondingenbeleid is nodig teneinde een voldoende afstemming met andere
beleidsterreinen en in het bijzonder met de ruimtelijke ordening te realiseren.Conclusie 8: De inrichting van ontgronde gebieden en zonodig de omgeving
daarvan dient op maatschappelijk verantwoorde wijze te geschieden. De locatiekeuze
van ontgrondingen dient mede gericht te zijn op de mogelijkheden voor een
goede nabestemming. Reeds bij de vergunningverlening dient zoveel mogelijk
inzicht te worden gegeven in de beoogde nabestemming.Conclusie 9: Het ontgrondingenbeleid moet bevorderen dat de grondstoffenvoorziening
voor de bouw plaatsvindt met oppervlaktedelfstoffen die vrijkomen bij de uitvoering
van werken (secundaire ontgrondingen).Conclusie 10: Het (oppervlaktedelfstoffen-winnende) bedrijfsleven moet
tijdig en voor een voldoende lange periode zicht gegeven worden op aanvaardbare
winmogelijkheden voor de in de Nederlandse bodem noodzakelijkerwijs te winnen
hoeveelheden oppervlaktedelfstoffen, dan wel alternatieven daarvoor.Conclusie 11: De besluitvormingprocedures omtrent het wel of niet toelaten
van ontgrondingen dienen doelmatiger te worden, met name ook teneinde bekorting
ervan te bereiken.Conclusie 12: Het beleid gericht op een verruiming van de toepassing van
bodemmaterialen uit de Noordzee dient met kracht te worden voortgezet. 3. Beleidsinstrumenten t.a.v. zuinig omgaan met grondstoffen
en bevorderen toepassen secundaire grondstoffen 3.1 InleidingIn de afgelopen jaren werden ca. 12 mln ton secundaire grondstoffen toegepast
op een totaal jaarlijks gebruik van ca. 135 mln ton bouwgrondstoffen zoals
zand, grind, klei etc. De totale jaarlijkse hoeveelheid bulkafvalstoffen die
eventueel, na bewerking, herbruikbaar zou kunnen zijn voor toepassing in de
bouw, bedraagt in het jaar 2010 ca. 40 mln ton. Hierbij moet vooral gedacht
worden aan meer hergebruik van bouw- en sloopafval, baggerspecie en gereinigde
grond. 3.2 Bestaande instrumentenBelangrijke bestaande instrumenten ter bevordering van het toepassen van
secundaire grondstoffen zijn: Subsidie onderzoek secundaire grondstoffenJaarlijks wordt aan algemeen, niet bedrijfsgericht onderzoek ca. f 2
mln besteed door het Rijk. Aan bedrijfsgericht (niet openbaar) onderzoek wordt
jaarlijks f 0,6 mln besteed.Dit onderzoek is van belang voor de kennisontwikkeling en voor het bepalen
van de technische, milieuhygiënische en economische mogelijkheden. Periodieke evaluatie toepassing secundaire grondstoffen
bij rijks- en provinciale bouwdienstenHierover zijn in het kader van de nota Gegrond Ontgronden in 1986 bestuurlijk
afspraken gemaakt. De indruk bestaat dat deze tweejaarlijkse evaluatie de
voorbeeldfunctie van de overheid stimuleert. Implementatieplan Bouw- en SloopafvalDit breed door overheden, bedrijfsleven en milieubeweging in begin 1993
geaccordeerde plan kent o.m. de doelstellingen:– 5% kwantitatieve preventie in 2000– 90% hergebruik in 2000 (nu ca. 60%).Tevens zijn afspraken gemaakt over de uitvoering. Mogelijkheid verplichting tot selectief slopenOp basis van de Woningwet kunnen gemeenten sinds kort voorschrijven, bij
sloopvergunningen, dat selectief moet worden gesloopt. Het kabinet verwacht
van gemeenten dat dit ook toegepast zal worden, waardoor sloopafval beter
herbruikbaar wordt. Afspraken overheid-bouwbedrijfsleven: Beleidsverklaring
milieutaakstellingen voor de bouw 1995In deze verklaring zijn o.m. taakstellingen opgenomen omtrent het zuiniger
gebruik van grondstoffen en omtrent een toenemende inzet van secundaire grondstoffen.
Deze verklaring is breed door overheden en bouwbedrijfsleven onderschreven.Afspraken tussen het ministerie van Verkeer en Waterstaat (V&W)
plus het ministerie van Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
(VROM) en provincies en tussen rijksoverheden onderling over het gebruik van
secundaire grondstoffen in de eigen werkenDe ministers van V&W en VROM en de provincies hebben afgesproken
jaarlijks een toenemend percentage secundaire grondstoffen te zullen inzetten
in de eigen werken. Ook is met het ministerie van Defensie (Dienst Gebouwen,
Werken en Terreinen) en het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij
(Landinrichtingsdienst) afgesproken om jaarlijks in toenemende mate secundaire
grondstoffen toe te passen. Onderdeel van de afspraken is dat ter evaluatie
daarvan jaarlijks gegevens hierover zullen worden verzameld.Belasting op afvalstoffenPer 1 januari 1995 is de Wet belastingen op milieugrondslag in werking
getreden. Als nieuwe belastinggrondslag zijn in het wetsvoorstel aangewezen
afvalstoffen die voor storten of verbranden worden afgegeven. Voor het storten
bedraagt het tarief f 29,20 per ton afval. Voor verbranden geldt een
nihiltarief. Het storten van niet reinigbare verontreinigde grond en niet
reinigbare verontreinigde baggerspecie is vrijgesteld van de afvalstoffenbelasting.
Tot 1 juli 1997 is eveneens het storten van reinigbare verontreinigde baggerspecie
vrijgesteld. 3.3 In voorbereiding zijnde instrumentenEen belangrijk in voorbereiding zijnd instrument is: StortverbodPer 1/1/1994 geldt een stortverbod buiten stortplaatsen. Het is de bedoeling
binnen afzienbare tijd na eind 1995 een stortverbod in te voeren binnen stortplaatsen
voor reinigbare grond, bouw- en sloopafval en residuen daarvan en enkele andere
categorieën afval (economisch gezien herbruikbaar c.q. reinigbaar).De combinatie van stortverbod en belasting op afvalstoffen (§ 3.2)
zal naar verwachting een sterke stimulans betekenen voor hergebruik van reinigbare
verontreinigde grond, bouw- en sloopafval en enkele andere categorieën
afval, niet of nauwelijks voor niet reinigbare verontreinigde grond en baggerspecie. 3.4 Conclusies heffing oppervlaktedelfstoffenDe bestaande en in voorbereiding zijnde instrumenten liggen vooral in
de sfeer van het bevorderen van het toepassen van secundaire grondstoffen.
De invloed op het hergebruik van baggerspecie is echter niet groot. Het in
voorbereiding zijnde Bouwstoffenbesluit is van groot belang voor wat betreft
duidelijkheid omtrent hetgeen (wettelijk) milieuhyginisch toelaatbaar is en
is daardoor op zich hergebruik-bevorderend. Gevreesd wordt echter dat het
besluit voor sommige secundaire grondstoffen een stigmatiserende werking kan
hebben, waardoor het hergebruik niet juridisch maar wel in de praktijk wordt
belemmerd. De stijgende storttarieven a.g.v. de zwaarder wordende milieueisen
aan stortplaatsen vormen een belangrijke stimulans voor het hergebruik. Geen
van de bestaande of in voorbereiding zijnde instrumenten is specifiek gericht
op het bevorderen van het zuinig zijn met grondstoffen.De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid heeft, omtrent instrumentarium
voor het milieubeleid, aanbevolen een op de specifieke situatie
toegesneden instrumentenmix toe te passen. De complementariteit van de verschillende
instrumenten is daarbij van belang. Tevens adviseert de Raad het beleid meer
op te zetten als een leerproces met het meer gebruik maken van financiële
instrumenten die zich richten op transactie en overreding.Het vorige kabinet nam op grond van het bovenstaande en op grond
van de bij de Tweede Kamer levende wens tot verbreding van belastinggrondslagen
het principebesluit tot invoering van een heffing van f 1,-/ton op in
Nederland gewonnen en geïmporteerde oppervlaktedelfstoffen, waarbij 20%
van de heffingopbrengst sectorspecifiek zou worden besteed. Tevens werd besloten
nog nader onderzoek te doen naar o.m. de mate van effectiviteit van de heffing
van f1,-/ton en naar de mogelijkheid niet te heffen op oppervlaktedelfstoffen
uit de Noordzee.Het kabinet heeft besloten de beslissing over een heffing op oppervlaktedelfstoffen
aan te houden. Een beslissing zal worden genomen in het kader van de volgens
de huidige planning nog voor de zomer van 1995 uit te brengen zogenaamde verbredingsnotitie,
een notitie van de staatssecretaris van Financiën aan de Eerste en Tweede
Kamer over de verbreding van de belastinggrondslagen in de Wet belastingen
op milieugrondslag.In de verbredingsnotitie zullen, naast de oppervlaktedelfstoffen
een aantal andere verbredingsopties worden bezien. Het kabinet zal daarbij
meewegen dat de positieve gevolgen van de heffing voor de doelstellingen van
het bouwgrondstoffenbeleid, mede gelet op de nadelen van de heffing, mager
zijn.4. Verkenning behoefte aan grondstoffen en winning in
NederlandOp basis van prognoses van de Rijksplanologische Dienst voor de korte
termijn (Nota Bouwprognoses 1994–1999), van door het CPB
geprognotiseerde economische ontwikkelingen voor de lange termijn en daarop
gebaseerde verwachtingen t.a.v. de bouwinvesteringen en van informatie van
de bouwsectoren etc. is de toekomstige behoefte aan grondstoffen voor de bouw
geraamd per oppervlaktedelfstof c.q. vervangende materialen daarvoor. Daarna
is geraamd welke hoeveelheden secundaire grondstoffen naar verwachting zullen
worden ingezet, waarbij, gelet op de in de voorgaande paragraaf beschreven
in te zetten instrumenten, uitgegaan wordt van optimistische ramingen.Ook de toekomstige import en export is geschat uitgaande van de gesignaleerde
ontwikkelingen op dat gebied en van de huidige markt- en prijsverhoudingen.
Verwacht wordt, dat uit vernieuwbare grondstoffen (hout) in de planperiode
van dit structuurschema geen kwantitatieve substantiële vervanging van
zand, grind, klei etc. zal plaatsvinden. Op basis van het voorgaande is berekend,
per oppervlaktedelfstof, welke behoefte er is aan winning in Nederland. Deze
raming is weergegeven in tabel 4.1. Tabel 4.1 Raming van gebruik(A), winning in Nederland(B),
hoeveelheid vervangen door secundaire grondstoffen(C), import(D) en export(E)
van de belangrijkste oppervlaktedelfstoffen in de perioden 1994 tot 2000,
2000 tot 2011 en 2011 tot 2020. Als referentie zijn de gegevens gemiddeld
over de periode 1980 tot 1994 vermeld. Periode Beton- en metselzand mln ton/jrGrind mln
ton/jrKalkzand-steenzand incl. cellenbetonzand mln ton/jrZilverzandmln ton/jrAsfaltzandmln ton/jrKalksteen t.b.v.
cement mln ton/jrKalksteen voor overige doeleinden mln ton/jrKlei
voor grof. ker. ind. mln m3/jrKlei dijkbouw + overige
doeleinden mln m3/jrOphoogzand mln m3/jr A19.820.93.40.92.24.650.752.20.645.1 B19.4 9.93.40.41.61.60.32.20.642.01980 tot 1994C 0.1 1.200.30.61.50.15004.7 D 6.712.200.401.550.3000 E6.4 2.400.2000001.6  A24.123.14.91.332.24.850.92.53.7552.3 B23.7 4.80.51.21.70.622.43.7545.91994
tot 2000C0.83.20.10.331.01.750.180.108.3 D9.1 00.6501.40.1000 E9.5 00.15000002 A23.7/27.222.9/26.04.61.452.25.3/5.60.922.20.3550.
4/66.1 B22.4/25.9 4.40.550.91.7/2.00.62/0.171.90.2541.7/57.42000
tot 2011C1.44.50.20.351.32.20.190.30.110.7 D10 00.701.40.1000 E10 00.15000002 A>>>==>===> B><>==><===2011 tot 2020C>>>==>==>> D=>0=0=>000 E=00=00000=Nadere verklaring bij de tabel (zie ook Hoofdstuk 7 van de toelichting).Gebruik (A) = B+C+D-EGrind: Regels C – hierin is begrepen de hoeveelheid grind die is
bespaard doordat secundaire grondstoffen als steenfunderingen onder wegverhardingen
zijn gebruikt; dit leidt tot dunnere asfaltlagen. Regels B,D,E – er
is hier geen raming opgenomen van de in Nederland te winnen hoeveelheid grind,
de import en de export, gelet op de sterke wijzigingen die de komende jaren
worden voorzien (zie ook § 6.5.2. en toelichting § 10.3)
 Kalkzandsteenzand: – de behoefte aan zand voor cellenbeton wordt voor
de planperiode geraamd op 0,6 miljoen ton/jaarZilverzand: Regels C – betreft de besparing aan zilverzand door
regeneratie van flessenglas.Asfaltzand: Regels C – hierin is begrepen de hoeveelheid asfaltzand
die is bespaard doordat secundaire grondstoffen als steenfunderingen onder
wegverhardingen zijn gebruikt; dit leidt tot dunnere asfaltlagen.Kalksteen t.b.v. cement: Regels D – in de in de tabel aangegeven
hoeveelheid gemporteerde kalksteen is begrepen de hoeveelheid geïmporteerde
klinker uit België (0,7 miljoen ton/jaar), omgerekend naar de hoeveelheid
kalksteen die daarvoor nodig is.Kalksteen overige doeleinden: Regel B – In de periode 2000 –
2011 zijn als raming voor de winning in Nederland twee getallen aangegeven;
de hoogste raming geldt tot 2007 (beëindiging winning in groeve 't Rooth;
de laagste raming geldt voor de periode 2007 – 2011 (winning in Gelderland)Algemeen: – waar bandbreedten zijn aangegeven betreft dit de uitersten
o.b.v. de CPB-scenario's uit de publicatie «Nederland in drievoud»
(Balanced Growth/European Renaissance/Global Shift); zie hiervoor de betreffende
bijlagen van deel 1.0: d.w.z. 0 of gering>: enige toename t.o.v. periode 2000 tot 2011<: enige afname t.o.v. periode 2000 tot 2011=: ongeveer gelijk t.o.v. periode 2000 tot 2011 5. Vergelijking behoefte aan winning met benuttingsmogelijkheden
op basis van vigerend beleid.Teneinde na te kunnen gaan in hoeverre kan worden voldaan aan de behoefte
aan winning van oppervlaktedelfstoffen in ons land is een inventarisatie gemaakt
van het vigerende ruimtelijk relevant rijksbeleid en van de omvang van de
geologische voorkomens (zie toelichting deel 1, § 6.2 en § 6.3).
Het geïnventariseerde vigerende ruimtelijk relevant rijksbeleid is samengevat
door twee gebiedscategorieën te onderscheiden:a) gebiedscategorie 1: in beginsel geen winning dan wel slechts toegestaan
onder voorwaarden;b) gebiedscategorie 2: geen gebiedsgericht rijksbeleid t.a.v. winning.De geologische voorkomens zijn per gebiedscategorie zeer globaal genventariseerd
en gekwantificeerd. Alleen voorkomens die, gerelateerd aan hetgeen momenteel
gebruikelijk is, economisch winbaar geacht kunnen worden zijn daarbij in beschouwing
genomen. Deze gegevens zijn geconfronteerd met, globaal, de behoefte aan winning
in ons land als vermeld in tabel 4.1. Op basis daarvan is per oppervlaktedelfstof
een indicatie verkregen van de periode waarvoor qua geologisch voorkomen voorraad
aanwezig is. Tabel 5.1 geeft daar een beeld van. Tabel 5.1 Indicatie voorraad-perioden OppervlaktedelfstofVraag
waarop voorraad-periode is gebaseerdVoorraad in jaren in gebiedscat.
1Voorraad in jaren in gebiedscat. 2 Grind10 mln ton/jaar250100Betonzand10 mln ton/jaar4 0003 500 Metselzand10
mln ton/jaar> 4 000> 3 500 Klei en leem2,5 mln m3/jaar1
5003 000 Ophoogzand75 mln m3/jaarzeer
grootzeer groot Kalksteen2,5 mln ton/jaar> 300geringKalkzandsteenzand5 mln ton/jaarzeer grootzeer grootZilverzand0,6 mln ton/jaargering100De in tabel 5.1 genoemde voorraad-perioden zijn uiteraard slechts indicatief.
Toch kunnen op grond hiervan conclusies worden getrokken.De geologische voorraad van alle oppervlaktedelfstoffen in ons land is
op zich zeer groot. In gebiedscategorie 1 zijn de mogelijkheden beperkt, terwijl
ook slechts in delen van gebiedscategorie 2 ontgrond zal kunnen worden. De
geologische voorkomens grind, kalksteen en zilverzand zijn, hoewel op zich
groot, duidelijk aanmerkelijk beperkter dan die van de andere oppervlaktedelfstoffen,
zeker als met name de voorkomens in gebiedscategorie 2 worden beschouwd. Hoewel
dus de fysieke eindigheid van grind, kalksteen en zilverzand nog ver weg is,
kan toch nu reeds gesteld worden dat de winmogelijkheden van deze grondstoffen
in ons land eindig zijn. Voor de andere oppervlaktedelfstoffen geldt echter
dat de voorraden zeer groot zijn. Deze voorraden zijn zo groot dat het kabinet
van mening is dat daarbij vooralsnog geen sprake is van eindigheid van winning
in Nederland. Op basis hiervan kan worden gesteld dat in de behoefte aan winning
in ons land (zie § 4) in de planperiode van dit structuurschema kan worden
voorzien voor wat betreft de oppervlaktedelfstoffen beton- en metselzand,
klei en leem, ophoogzand en kalkzandsteenzand.In hoeverre dat ook kan v.w.b. grind, kalksteen en zilverzand wordt besproken in § 6.5. In die paragraaf wordt per oppervlaktedelfstof
nader op de behoeftedekking ingegaan.Het kabinet wil hier met nadruk aan toevoegen dat het hierboven vermelde
niet betekent dat de winning van oppervlaktedelfstoffen in ons land geen problemen
oplevert. Niet alleen de winning van grind, kalksteen en zilverzand, maar
ook de winning van andere oppervlaktedelfstoffen in ons land kan in sommige
gevallen zeer problematisch zijn, ondanks de geologisch aanwezige grote economisch
winbare voorraad. In vele gevallen zal niet zonder meer aan de behoefte kunnen
worden voldaan. Het kabinet acht het ook in dit verband van groot belang dat
het beleid gericht op zo zuinig mogelijk zijn met grondstoffen en het bevorderen
van het toepassen van secundaire en vernieuwbare grondstoffen vruchten gaat
afwerpen omdat dat, naar verwachting, in de toekomst in toenemende mate van
belang wordt voor de maatschappelijke aanvaardbaarheid van nieuwe ontgrondingen
in ons land. 6. Beleid winning oppervlaktedelfstoffen 6.1 Zonering Zoals is geïnventariseerd in § 6.2 van de toelichting bevatten
met name de Vierde Nota R.O., de Vierde Nota Extra (VINEX), het Structuurschema
Groene Ruimte (SGR) en het Natuurbeleidsplan uitspraken van de rijksoverheid
over de ruimtelijke toelaatbaarheid van de winning van oppervlaktedelfstoffen.
Het kabinet acht het gewenst in dit structuurschema hiervan een interpretatie
te geven in de vorm van een zonering en daarmee richting te geven aan het
beleid van de vergunninginstanties. Het kabinet verzoekt de vergunninginstanties
bij de situering van lokaties voor de winning van oppervlaktedelfstoffen de
navolgende zonering zoals die is weergegeven op P.K.B.-kaart 1 als richtinggevend
kader te hanteren. Deze zonering geldt voor alle oppervlaktedelfstoffen.Zone 1 In beginsel geen winningIn deze zone acht het kabinet de winning van oppervlaktedelfstoffen niet
aanvaardbaar, tenzij sprake is van een zwaarwegend maatschappelijk belang.
Op basis van voorafgaand onderzoek zal dat moeten worden vastgesteld waarbij
tevens moet blijken dat niet op andere wijze of elders in de behoefte aan
winning van oppervlaktedelfstoffen kan worden voorzien. In dat geval zal compensatie
van de verloren gegane waarden moeten worden geboden.Zone 1 omvat de navolgende gebieden:– de landgebieden in de Ecologische Hoofdstructuur (SGR)– de Groene Koers gebieden, voorzover op de grote wateren (niet
de rivieren) betrekking hebbend (Vierde Nota R.O.)– bestaand stedelijk gebied– de gebieden in beginsel geen winning als aangegeven op kaart 2
(Noordzee).Daarnaast omvat zone 1 de volgende, niet op kaart aangegeven projecten
c.q. gebieden (technisch niet doenlijk):– de volgende categorieën bos: de bosgebieden van de Randstadgroenstructuur
en binnen de stadsgewesten, de zeldzame bostypen en de bosgebieden binnen
de bestaande gebieden Nationaal landschapspatroon (zie hoofdstuk 8 van de
toelichting van dit deel 3), e.e.a. voorzover niet liggende binnen de op kaart
aangegeven zone 1 gebieden.– de bestaande en geplande projecten voor zuivering of infiltratie
van oppervlaktewater t.b.v. de drink- en industrie- watervoorziening als aangegeven
in het Tweede structuurschema Drink- en Industriewa tervoorziening (deel E
1985), behoudens gebieden waar spaarbekkens geïndiceerd zijn). Zone 2 Onder voorwaarden winning toegestaanIn deze zone acht het kabinet de winning van oppervlaktedelfstoffen niet
toegestaan tenzij aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Deze zone omvat
de navolgende gebieden die in het Structuurschema Groene Ruimte, deel 3 kabinetsbeslissing
(SGR) zijn opgenomen en worden omschreven:– Ecologische verbindingszones van de Ecologische Hoofdstructuur– gebieden behoud en herstel bestaande landschapskwaliteit met de
daarin opgenomen waardevolle cultuurlandschappen de grote rivieren met hun uiterwaarden zoals aangegeven op de kaart van
de Ecologische Hoofd structuur (SGR).– de bosgebieden voorzover niet vallend in zone 1.Tevens omvat zone 2 de navolgende gebieden zoals die zijn opgenomen in
de Vierde Nota Extra:– de groene koersgebieden, voorzover betrekking hebbend op het land,
inclusief de grote rivieren met die aanduiding– de gele koersgebieden voorzover deze gebieden niet samenvallen
met de gebiedscategorieën van zone 1, zoals de Ecologische Hoofdstructuur– de blauwe koersgebieden, voorzover betrekking hebbend op de grote
wateren en delen van de Maas en Lek, inclusief hun uiterwaarden– de gebieden onder voorwaarden winning toegestaan als aangegeven
op kaart 2 (Noordzee).Daarnaast omvat zone 2 de volgende, niet op kaart weergegeven, in het
SGR opgenomen soorten projecten:– de projecten voor de Randstadgroenstructuur (exclusief de
bosgebieden van de Randstadgroenstructuur)– de strategische groenprojecten– de recreatief-toeristische basisstructuur.De voorwaarden waaronder in deze gebieden in zone 2 oppervlaktedelfstoffenwinning
is toegestaan zijn de voorwaarden als vermeld in het structuurschema Groene
Ruimte respectievelijk de VINEX en, voor de Noordzee, als vermeld in het z.g.
Regionaal Ontgrondingenplan voor de Noordzee (zie toelichting deel 1 § 6.2).
Het kabinet acht, binnen deze voorwaarden ook grootschalige winning van oppervlaktedelfstoffen
in zone 2 niet bij voorbaat uitgesloten. Winning dieper dan enkele meters
in de uiterwaarden van de grote rivieren acht het kabinet in beginsel wel
uitgesloten. Zone 3 In beginsel winning toegestaanDit betreft alle gebieden buiten de zones 1 en 2, exclusief de niet bij
zone 1 en 2 gekarteerde projecten en bosgebieden (zie hierboven). In zone
3 zijn alleen de algemene voorwaarden van toepassing die het rijk stelt ten
aanzien van ruimtelijke ingrepen zoals die zijn vermeld in de Vierde Nota
R.O. en VINEX, het Structuurschema Groene Ruimte en het Natuurbeleidsplan,
terwijl uiteraard rekening moet worden gehouden met bestaande infrastructuur
etc. (zie toelichting deel 1 § 6.2).De bovengenoemde zonering geldt alleen voor ontgronden gericht op de winning
van oppervlaktedelfstoffen. Ontgronden om andere redenen (b.v. voor de aanleg
van werken, het onderhoud van wateren, voor natuurontwikkelingsprojecten etc.)
blijft hierbij buiten beschouwing. Uiteraard zullen de vergunningsinstanties
de bij dergelijke ontgrondingen vrijkomende (meestal geringe, soms substantiële)
hoeveelheden oppervlaktedelfstoffen wel in de beschouwingen dienen te betrekken
bij hun (vergunningen)beleid. De zones 2 en 3 tezamen worden verder zoekruimte
genoemd; d.w.z. gebied waarbinnen mogelijkheden voor nieuwe winningen van
oppervlaktedelfstoffen gezocht kunnen worden.Op basis van deze zonering verzoekt het kabinet de provincies de lokaties
voor winning van oppervlaktedelfstoffen primair te zoeken binnen zone 3. Het
kabinet acht de keuze omtrent de exacte lokaties waar winning van oppervlaktedelfstoffen
plaatsvindt echter primair een provinciale aangelegenheid.Naar aanleiding van de uitkomst van het bestuurlijk overleg met het
Interprovinciaal Overleg bevestigt het kabinet de opvatting dat bestuurlijk
gezien de zonering in een vastgesteld en door het rijk aanvaard streekplan,
waarin rekening is gehouden met het structuurschema Oppervlaktedelfstoffen,
van meer belang is bij de beoordeling van ontgrondingslokaties dan de zonering
van dit structuurschema.In § 6.5 wordt voor de onderscheiden oppervlaktedelfstoffen
aangegeven in hoeverre winning, gelet op de voor sommige oppervlaktedelfstoffen
regionaal beperkte voorkomens, zodanige knelpunten oplevert dat daarvoor in
dit structuurschema nader bepaalde uitspraken nodig zijn omtrent de situering
van de winning van die oppervlaktedelfstoffen (winzones als bedoeld in § 4.3.2
van de toelichting deel 1). 6.2 Algemene richtlijnen voor vergunninginstantiesHet beleid met betrekking tot de oppervlaktedelfstoffenvoorziening en
-winning heeft vele raakpunten met andere beleidsterreinen. Als onderdeel
van de beantwoording van de probleemstelling als verwoord in § 2
(de gezamenlijke daar vermelde conclusies) acht het kabinet het gewenst een
aantal algemene (niet-ruimtelijke en ruimtelijke) richtlijnen te geven aan
de vergunninginstanties. Deze richtlijnen vormen een aanvulling op en uitwerking
van de doelstellingen (§ 2) en zijn mede gebaseerd op de voor de
betreffende beleidsterreinen opgestelde rijksnota's (zie ook hoofdstuk 2 toelichting
deel 1). De richtlijnen zijn richtinggevend voor het door de vergunninginstanties
te voeren beleid. Dit betekent dat deze instanties in hun beleid daaraan uitwerking
geven. Het streven is er daarbij op gericht, deze richtlijnen afhankelijk
van hun aard te optimaliseren. BouwnijverheidHet kabinetsbeleid is gericht op het bevorderen van continuïteit
in de bouwproductie. Dit vereist een zo continu mogelijke toelevering van
kwalitatief voldoende grondstoffen.Richtlijn 1: Oppervlaktedelfstoffen, dan wel vervangende materialen dienen
in een zodanige hoeveelheid en kwaliteit beschikbaar te zijn dat de continuïteit
van de bouwproductie niet wordt verstoord. Economie en werkgelegenheidDe Nederlandse overheid voert een beleid dat mede gericht is op stimulering
van de regionale economie.Richtlijn 2: Vanuit het oppervlaktedelfstoffenbeleid dient waar mogelijk
een bijdrage te worden geleverd aan de economische ontwikkeling van de betreffende
regio's die voor ontgrondingen in aanmerking komen. De werkgelegenheidsaspecten
dienen daarbij mede een rol te spelen.Voor een goede economische ontwikkeling is het gewenst, dat de produktiemiddelen,
in de ruimste zin van het woord op optimale wijze worden aangewend. Het bedrijfsleven
speelt een belangrijke rol bij de oppervlaktedelfstoffenvoorziening. Het beleid
is er op gericht rekening te houden met belangen daarvan.Richtlijn 3: De planningtaak van vergunninginstanties ten aanzien van
oppervlaktedelfstoffenwinning dient tijdig en integraal te geschieden, zodanig
dat uit bedrijfseconomisch oogpunt gezien voor een redelijke termijn zekerheid
wordt geboden.Richtlijn 4: Bij de beleidsuitvoering moeten alle bij de produktie en
distributie van oppervlaktedelfstoffen respectievelijk vervangende materialen
betrokken bedrijven in beginsel gelijke kansen krijgen om daaraan deel te
nemen. Ruimtelijke ordening en verkeer en vervoerDe ruimte in Nederland is schaars. Een doelmatig gebruik ervan is nodig.
Het vervoer van grondstoffen kost veel, eveneens schaarse energie. Bij het
vervoer van grondstoffen gaat het om zeer grote hoeveelheden. Vervoer per
schip of trein heeft de voorkeur boven vervoer per vrachtauto. De maatschappelijke
aanvaardbaarheid van de winning van oppervlaktedelfstoffen wordt vergroot
als de be- c.q. verwerking dan wel toepassing in dezelfde regio plaatsvindt
als de winning. Een tijdige, voldoende ver vooruitziende en reële raming
van de behoefte aan winning van oppervlaktedelfstoffen tezamen met een inventarisatie
van om andere redenen gewenste ingrepen in het landelijk gebied vergroot sterk
de mogelijkheden van een optimale afstemming van winning van oppervlaktedelfstoffen
met andere sectoren.Richtlijn 5: Bij de bepaling van plaats, vorm en inrichting van ontgrondingsgebieden
dient te worden gestreefd naar versterking van de samenhang met de vigerende
c.q. de beoogde toekomstige ruimtelijke bestemming c.q. waterhuishoudkundige
functies van het betreffende gebied.Richtlijn 6: Het te ontgronden gebied zal na afloop van de ontgronding
zo spoedig mogelijk een maatschappelijk aanvaarde funktie moeten krijgen.
Bij het verlenen van een vergunning tot ontgronden dient in beginsel vast
te staan wanneer de winning wordt beëindigd en de herinrichting wordt
afgerond.Richtlijn 7: De winning van oppervlaktedelfstoffen dient zo veel mogelijk
te geschieden in dezelfde regio als waar zich de behoefte voordoet (regionale
aanpak).Richtlijn 8: Ontgrondingen dienen (daar waar mogelijk) bij voorkeur zodanig
te worden gesitueerd dat afvoer per schip of trein mogelijk is. Richtlijn 9: Ter optimalisering van de afstemming met andere sectoren
dient een tijdige, voldoende ver vooruitziende en reële raming van de
behoefte aan winning van oppervlaktedelfstoffen plaats te vinden. AfvalstoffenHet afvalstoffenbeleid streeft naar beperking van het ontstaan van afvalstoffen
en naar een doelmatige en milieuhygiënisch verantwoorde verwijdering
van de ontstane afvalstoffen. Vermindering van het ontstaan van afvalbergen
wordt onder meer bereikt door hergebruik van afvalstoffen. Hierdoor kan zowel
een bijdrage geleverd worden aan de oplossing van het afvalstoffenprobleem
als de winning van oppervlaktedelfstoffen worden beperkt. Bij het oppervlaktedelfstoffenbeleid
dient de planning van de winning mede afgestemd te worden op de kwalitatieve
en kwantitatieve potentiële beschikbaarheid van secundaire grondstoffen.Richtlijn 10: Ten behoeve van een integrale benadering van de grondstoffenvoorziening
voor de bouw dienen de provincies hun ontgrondingen- en afvalstoffenbeleid
op elkaar af te stemmen. Zo dient bij het afvalstoffenbeleid rekening
te worden gehouden met de potenties van sommige afvalstoffen als bouwgrondstof
(secundaire grondstoffen).Natuur, landschap en cultuurhistorieOntgrondingen kunnen een aantasting betekenen van niet of moeilijk vervangbare
waarden. Het gaat daarbij om aardkundige, bio-ecologische, cultuur(pre)historische
en/of esthetische kwaliteiten. Hier staat tegenover dat ontgrondingen de natuur
soms ook nieuwe ontwikkelingsmogelijkheden bieden en bovendien esthetisch
van belang kunnen zijn. Eén en ander is sterk afhankelijk van de situering
en vormgeving van ontgrondingen.Bij ontgronden in water (w.o. de Noordzee) dient het optreden van ecologische
en visserijkundige effecten een belangrijk element te vormen bij de afweging.
Ook bij winning in water dient schade als gevolg van een ontgronding zo veel
mogelijk te worden hersteld.Richtlijn 11: Bij de locatiekeuze van ontgrondingen dient rekening te
worden gehouden met de actuele en potentiële kwaliteiten van natuur en
landschap en met cultuurhistorische, archeologische en geomorfologische kwaliteiten.Richtlijn 12: Bij de uitvoering van ontgrondingen dient rekening te worden
gehouden met de mogelijkheid van inventarisatie en onderzoek van het bodemarchief.Richtlijn 13: Bij winning in water dienen negatieve ecologische en visserijkundige
effecten zo veel mogelijk te worden geminimaliseerd.Richtlijn 14: Met name de functie natuurontwikkeling voor (te) ontgronde(n)
gebieden verdient aandacht.N.B.Het kabinet geeft dit niet alleen als algemene richtlijn aan de vergunninginstanties.
Ook in het rijksbeleid is dit een belangrijk aandachtspunt. Zie § 6.3. OpenluchtrecreatieBij de herinrichting van (te) ontgronde(n) gebieden vormt openluchtrecreatie
een mogelijkheid als nieuwe funktie.Richtlijn 15: De locatiekeuze en de uitvoering dienen mede gericht te
zijn op het zo goed mogelijk benutten van de mogelijkheden van het ontgronde
gebied voor recreatie. Winningen met als funktie, na ontgronden, intensieve
recreatie worden bij voorkeur in de nabijheid van steden gesitueerd en niet
in de nabijheid van de Ecologische Hoofdstructuur. LandbouwHet regeringsbeleid is gericht op de ontwikkeling en instandhouding van
rendabele vormen van agrarische bedrijfsvoering. Daarvoor is de beschikbaarheid
van voldoende hoogwaardig en goed ingericht agrarisch produktiegebied een
essentiële factor.Richtlijn 16: In hoogwaardige en/of goed ingerichte agrarische produktiegebieden
dient zo weinig mogelijk te worden ontgrond. Sociaal-culturele aspecten (leefbaarheid)De winning van bepaalde oppervlaktedelfstoffen (met name grind en beton-
en metselzand) vond de afgelopen jaren op steeds grootschaliger wijze plaats.
Als gevolg daarvan treden in bepaalde regio's sociaal-culturele
veranderingen op. Een communicatieplan kan goede diensten bewijzen bij het
overleg tussen betrokkenen in de regio.Richtlijn 17: De situering van ontgrondingen dient zodanig te geschieden
dat sociaal-culturele waarden en samenhangen zo min mogelijk geschaad worden.Richtlijn 18: Bij de herinrichting van (te) ontgronde(n) gebieden en eventuele
herinrichting van de omgeving daarvan dient aandacht te worden besteed aan
de sociaal-culturele gevolgen voor de plaatselijke bevolking. Grondstoffenbeleid algemeenVanuit het oogpunt van algemeen grondstoffenbeleid is het gewenst dat
schaarse grondstoffen voor het meest hoogwaardige doel worden toegepast. Teneinde
op schaarse grondstoffen te besparen, worden zo mogelijk materialen c.q. constructies
toegepast van minder schaarse grondstoffen. Het prijsmechanisme is over het
algemeen een belangrijke stimulans voor het hoogwaardig toepassen van grondstoffen.
Soms kan echter aanvullend beleid van de vergunninginstanties nodig zijn.
Zie ook toelichting deel 1 § 7.3.Richtlijn 19: Zonodig bevorderen de vergunninginstanties, b.v. door voorschriften
verbonden aan de ontgrondingsvergunning, de hoogwaardige toepassing van de
te winnen grondstoffen. 6.3 Winning van oppervlaktedelfstoffen en natuurontwikkelingHet kabinet wil bevorderen dat, meer dan tot nu toe, een koppeling wordt
gelegd tussen winning van oppervlaktedelfstoffen en natuurontwikkeling, zodat
natuurwaarden ontstaan waar ontgrond is. Zowel bij kleinschalige als bij grootschalige
projecten is het dienen van twee doelen denkbaar: natuurontwikkeling en oppervlaktedelfstoffenwinning.
Soms is dit mogelijk door het verbinden van voorwaarden aan de ontgrondingsvergunning.
In andere gevallen zal dit niet mogelijk zijn omdat dan dermate zware voorwaarden
aan de vergunning verbonden zouden moeten worden dat deze niet meer rendabel
te exploiteren zou zijn. In dat laatste geval zouden dergelijke
projecten v.w.b. het natuurontwikkelingsdoel geoptimaliseerd kunnen
worden door een bijdrage uit bronnen die natuurontwikkeling beogen.6.4 Beleid import en exportMede gelet op het advies van de Raad voor Verkeer en Waterstaat over o.m.
de uitgangspunten van dit structuurschema acht het kabinet het gewenst dat
internationaal overleg tot stand komt over de oppervlaktedelfstoffenwinning
en -voorziening. Hier zal overleg over worden geopend met Duitsland, België
en Groot-Brittannië. Primair zal daarbij in aansluiting op de ad hoc
ambtelijke contacten tot nu toe meer informatieuitwisseling tot stand moeten
komen. Daarna kan beleidsoverleg over de winning en voorziening op lange termijn
worden gestart.Het kabinet stelt zich voor over eventuele nieuwe beleidsbeslissingen
van het rijk die een substantiële importvergroting tot gevolg zouden
hebben in beginsel vooraf overeenstemming met het betrokken buurland(en) na
te streven. In het internationaal overleg wordt eveneens nagestreefd dat naar
Nederland exporterende landen over eventuele beleidsbeslissingen omtrent vermindering
van die export in beginsel vooraf overeenstemming bereiken. 6.5 Behoeftedekking per oppervlaktedelfstof 6.5.1 Beton- en metselzandHet kabinet acht binnen de zoekruimte (zie pkb kaart 3 zone 2 en 3 (bij
voorkeur in zone 3, zie § 6.1)) voldoende mogelijkheden aanwezig om,
in de planperiode van dit structuurschema, te voldoen aan de behoefte aan
winning van beton- en metselzand in ons land (zie § 5). In de uiterwaarden
van de grote rivieren als aangegeven in zone 2 acht het kabinet winning van
beton- en metselzand in beginsel niet aanvaardbaar, omdat dit vrijwel altijd
gepaard gaat met het maken van diepe putten.Gelet op de winmogelijkheden binnen de zoekruimte, het feit dat er in
belangrijke mate (zie § 7.1.3.) afspraken zijn met de provincies
over de winbaar te maken hoeveelheden voor de periode 1989 t/m 1998 en voor
de periode 1999 t/m 2008, wordt het vooralsnog niet nodig geacht in dit structuurschema
binnen de zoekruimte winzones aan te geven. Afgezien van het algemene beleid
gericht op beperking van winning (zie § 3) wordt er naar gestreefd
om, in overleg met de provincies, de winning te verminderen in de provincies
waar meer dan voor de eigen provinciale behoefte wordt gewonnen. Naar verwachting
kunnen op lange termijn meer provincies dan nu het geval is (maar niet alle,
gelet op de geologische voorkomens van grof zand) in de eigen behoefte voorzien.
Ook kan de rol van de winning in grote wateren toenemen.Als gevolg van de uitvoering van het Deltaplan Grote Rivieren (de
onderdelen verlagen winterbed Grensmaas en verlagen zomerbed Maas tussen Roermond
en Mook) komt beton- en metselzand vrij. In de behoeftedekking was reeds rekening
gehouden met de hoeveelheden beton- en metselzand die gewonnen worden in het
kader van het zogenaamde Grensmaasproject. De hoeveelheden die extra vrijkomen
zijn iets kleiner dan het verschil tussen de behoefteprognoses (zie § 4)
en de hoeveelheden waarmee door rijk en provincies tot nu toe in de planning
rekening werd gehouden (zie § 7.1.3.). Het Deltaplan Grote Rivieren
zal dus wel invloed hebben voor de taakstellingen (zie § 7.1), maar
overigens nauwelijks gevolgen hebben voor het landelijk beleid t.a.v. beton-
en metselzand.Het onderzoek naar de mogelijkheid om fijner zand dan tot nu als betonzand
toe te passen zal met prioriteit worden voortgezet. 6.5.2 GrindDe grindwinning in Midden-Limburg voor de landelijke voorziening zal in
het begin van de volgende eeuw worden gestopt. De in juni 1990 tussen
de minister van Verkeer en Waterstaat en de provincie Limburg gesloten bestuursovereenkomst
over de geleidelijke vermindering en het op termijn stoppen van de grindwinning
voor de landelijke voorziening in Midden-Limburg vervalt deels. Namelijk voor
wat betreft het nog voor 35 mln ton grind (en niet meer of minder) aanwijzen
van een nieuw gebied of gebieden (naast de z.g. Structuurvisiegebieden en
het z.g. Stevolgebied). In het kader van het aanvaarden van het Deltaplan
Grote Rivieren door het rijk en het IPO is overeengekomen dat de nieuwe grindwinningen
zullen plaatsvinden door het verlagen van het winterbed van de Grensmaas en
het verlagen van het zomerbed van de Maas tussen Roermond en Mook. Bovenop
de 35 mln ton zal daarbij nog ongeveer 25 mln ton extra grind vrijkomen.Als gevolg van het Deltaplan Grote Rivieren in Limburg zullen in
korte tijd (periode t/m 2005) relatief grote hoeveelheden grind vrijkomen.
Dit zal betekenen dat naar verwachting tijdelijk de import van grind zal afnemen
en mogelijk tijdelijk een beperkte export zal optreden.Het kabinet acht dit aanvaardbaar gelet op het belang van de bestrijding
van de wateroverlast.De grindwinning voor de landelijke voorziening uit Limburg zal zo
geleidelijk mogelijk, o.m. ook uitgaande van de doelen van het Deltaplan Grote
Rivieren, worden beëindigd. Hierover zal periodiek overleg worden gevoerd
tussen de provincie Limburg, V&W en het bedrijfsleven.De winning van grind in Limburg voor de eigen behoefte binnen de provincie
kan ongeveer op dezelfde schaal worden gecontinueerd (ca. 0,75 mln ton/jr).
Hiervoor zijn voldoende mogelijkheden aanwezig binnen de zoekruimte.Ook in de toekomst zullen naar verwachting beperkte, wellicht enigszins
afnemende hoeveelheden grind (nu ca. 1 mln ton/jr) vrijkomen als bijprodukt
bij de beton- en metselzandwinning. Het in beperkte mate (ca. 1 mln ton/jr)
grind winnen op de z.g. Klaverbank (Nederlands deel Continentaal Plat van
de Noordzee), gelijktijdig met beton- en metselzandwinning aldaar, zal daar
worden toegestaan als uit voorafgaand onderzoek blijkt dat dit zodanig kan
plaatsvinden dat behoud van ecologische waarden mogelijk is. Gelet op
de voorziene piek bij de grindwinning in Limburg als gevolg van de uitvoering
van het Deltaplan Grote Rivieren zal winning op de Klaverbank niet worden
toegestaan voor het beëindigen van de grindwinning in het kader van het
verlagen van het winterbed van de Grensmaas en het verlagen van het zomerbed
van de Maas tussen Roermond en Mook.In de behoefte in Nederland aan grind c.q. vervangende grondstoffen die
resteert na de bovengenoemde winningsmogelijkheden van grind in ons land zal
en kan naar verwachting worden voorzien door– import van grind, die naar verwachting op termijn zal dalen en
op lange termijn praktisch nul worden– secundaire grondstoffen (ca. 20% van de behoefte in 2010)– een toenemende import van steenslag uit rots.Vooralsnog wordt er van uitgegaan dat de toename van de import van steenslag
uit rots op lange termijn ook aanvaardbaar is qua stralingshygiëne. Indien
uit nader onderzoek zou blijken dat dit niet het geval is, kan dat aanleiding
zijn het beleid voor grind in dit structuurschema te herzien. 6.5.3 OphoogzandOphoogzand komt in zeer grote hoeveelheden voor in ons land en de Noordzee.
Binnen de zoekruimte (zie PKB kaarten 5 en 7 zone 2 en 3 (bij voorkeur in
zone 3, zie § 6.1)) zijn voldoende mogelijkheden aanwezig om in
de planperiode te voorzien in behoefte aan winning van ophoogzand in ons land
(zie § 4).Wel is het kabinet van mening, conform het beleid van de provincies, dat
vanwege de beperkte ruimtelijke mogelijkheden in het westen van ons land zoveel
mogelijk Noordzeezand moet worden toegepast.Tevens is het gewenst elders in Nederland versnippering tegen te gaan.
Vooral om deze redenen wordt verwacht dat de manier waarop in de ophoogzandbehoefte
wordt voorzien zal veranderen. Deze wijzigingen betreffen: – er zal nog maar in beperkte mate vanuit verspreide winningen worden
voorzien in de behoefte, afgezien van de uitvoering van werken waarbij zand
vrijkomt– de mogelijkheden voor de winning in de IJsselmeerwateren zullen
ongeveer gelijk blijven, de mogelijkheden in de Westerschelde zullen gelijk
blijven of mogelijk nog iets toenemen. In de Noordzee zal naar verwachting
meer worden gewonnen. De mogelijkheden in de Waddenzee zullen zich wellicht
op een lager niveau stabiliseren. Dit is afhankelijk van afzonderlijke besluitvorming
t.a.v. de Waddenzee– er zal meer ophoogzand vanuit grote centrale winningen worden
afgezet.Het beleid ter bevordering van de toepassing van ophoogzand uit de Noordzee
zal met behulp van de volgende instrumenten worden gevoerd:– met betrekking tot de voorziening in de ophoogzandbehoefte van
Noord- en Zuid-Holland zal door de aangrenzende provincies terughoudendheid
worden betracht; tijdens het bestuurlijk overleg met de provincies over
de ontwerp-PKB is deze reeds vigerende afspraak bevestigd en verlengd
tot 2010.– het laag houden van de domeinvergoeding voor in de Noordzee gewonnen
ophoogzand– het bestuurlijk medewerking verlenen aan het behouden en creëren
van overslagplaatsen voor ophoogzand uit de Noordzee. Het beleid is er op
gericht dat deze overslagplaatsen voor een beperkt aantal jaren via openbare
inschrijving worden uitgegeven. 6.5.4 Klei en leemBinnen de zoekruimte (zie pkb kaart 6, zone 2 en 3, bij voorkeur in zone
3 (zie § 6.1)) zijn voldoende mogelijkheden aanwezig om in de planperiode
te voorzien in de behoefte aan winning van klei in ons land (zie § 4).In de uiterwaarden van de grote rivieren acht het kabinet kleiwinning,
waarbij het gaat om maaiveldverlaging tot ca. 2 m, onder de voorwaarden als
gesteld voor zone 2, in beginsel mogelijk. Het verdient aanbeveling om hoogwaardige,
voor de baksteenindustrie geschikte, kleisoorten niet voor andere doeleinden
te gebruiken. Momenteel is er in beperkte mate provinciegrensoverschrijdend
vervoer van klei. Het is gewenst op dit punt de vinger aan de pols te houden.Indien dit een grote vlucht zou nemen kan het nodig zijn maatregelen te
treffen om de voorziening in de behoefte in de verschillende provincies te
waarborgen. Vooralsnog wordt er van uitgegaan dat in principe iedere provincie
in de eigen kleibehoefte voorziet.Naar verwachting zal in de komende decennia in een groot deel
van de kleibehoefte kunnen worden voorzien door klei die vrijkomt bij natuurontwikkelingsprojecten. Gezien het grote aantal geplande c.q. in voorbereiding zijnde projecten in
meerdere provincies, de grote hoeveelheden klei die hierbij vrij (kunnen)
komen en de relatief grote behoefte aan klei voor dijkverzwaring in de periode
tot en met het jaar 2000 als gevolg van de uitvoering van het Deltaplan Grote
Rivieren zal overleg over afstemming worden gestart in de Landelijke Commissie
voor de Coördinatie van het Ontgrondingenbeleid (LCCO).Voor de winning van de zogenaamde, in zone 1 voorkomende, Tegelenklei
(Midden Limburg) kan het kabinet, als de provincie daartoe besluit, als overgangsbeleid
instemmen met een laatste uitbreiding. Daarbij wordt ervan uitgegaan dat het
compensatiebeginsel conform het structuurschema Groene Ruimte wordt toegepast.6.5.6 KalksteenAlleen op het Plateau van Margraten zijn in ons land vrij omvangrijke
kalksteenvoorkomens aanwezig. In verband met de landschappelijke, cultuurhistorische
en natuurwetenschappelijke waarde van dit gebied is het kabinetsbeleid er
op gericht dat geen nieuwe groeves worden gegraven op het Plateau van Margraten
en dat bestaande groeves op het Plateau niet worden uitgebreid. Indien de
provincie Limburg vergunning zou verlenen voor een laatste, beperkte uitbreiding
van de groeve 't Rooth heeft het kabinet daartegen echter geen bezwaar.Op basis van bestaande vergunningen heeft de cementindustrie naar verwachting
voldoende voorraad voor de planperiode van dit structuurschema. De provincie
Limburg heeft in november 1994 het deelplan kalksteen vastgesteld waarin een
uitbreiding met ca.17 ha. van de groeve 't Rooth is opgenomen. De prognoses
in tabel 4.1 met betrekking tot de winning in Nederland en de import van «kalksteen
voor overige doeleinden» (de maalindustrie) zijn op deze besluitvorming
gebaseerd. De beperkte kalksteenvoorkomens in Limburg buiten het Plateau van
Margraten zijn vrijwel geheel gelegen binnen zone 1. Winning daaruit wordt
nauwelijks mogelijk geacht. Met het buitenland zal overleg worden gevoerd
over afstemming van het beleid voor de winning en voorziening van oppervlaktedelfstoffen
(zie § 6.4). De provincie Limburg zal t.a.v. de kalksteenwinning
bij dat overleg worden betrokken. 6.5.7 ZilverzandDe hoogwaardige oppervlaktedelfstof zilverzand komt in ons land alleen
voor in Zuid-Limburg in gebieden die veelal zijn aangemerkt als waardevolle
natuur- en landschapsgebieden dan wel in stedelijke gebieden. Naast deze voorkomens
van zuivere kwaliteit zijn in Zuid-Limburg voorkomens van z.g. witzand aanwezig,
waaruit door opwerking zilverzand kan worden verkregen.Het kabinet hecht waarde aan het doorgaan van de zilverzandproductie en
is van mening dat in de planperiode van dit structuurschema in de behoefte
aan winning van zilverzand (zie § 4) kan worden voldaan.Op termijn wordt daarbij overschakeling van de winning van zilverzand
naar witzand en opwerking daarvan tot zilverzand voorzien. 6.5.8 KalkzandsteenzandAfgezien van plaatselijk optredende moeilijkheden in het kader van de
verlening van ontgrondingsvergunningen worden m.b.t. de voorziening van deze,
vrij algemeen in ons land voorkomende oppervlaktedelfstof geen noemenswaardige
problemen verwacht. 6.5.9 SchelpenSchelpenwinning vindt plaats in de Waddenzee, de Noordzee en de Zeeuwse
wateren. Jaarlijks wordt ca 170 000 m3 gewonnen. De behoefte
neemt enigszins toe als gevolg van nieuwe toepassingen als vochtwerend materiaal
en isolatie in woningen. Er wordt onderzoek verricht naar de effecten van
schelpenwinning op het watersysteem van de Waddenzee en de Noordzee. Vooralsnog
wordt er van uitgegaan dat schelpenwinning in de Nederlandse wateren ook in
de toekomst kan plaatsvinden. 7. Taakstellingen oppervlaktedelfstoffen en secundaire
grondstoffen 7.1 Taakstellingen grind en beton- en metselzand 7.1.1 InleidingZoals in § 2.1 memorie van toelichting bij het wetsvoorstel
tot wijziging van de Ontgrondingenwet is vermeld, doet het structuurschema
Oppervlaktedelfstoffen richtinggevende uitspraken over de omvang van in streekplannen
toe te stane winning van een oppervlaktedelfstof en de ruimtelijke reservering
daarvoor als– blijkt dat de winningsmogelijkheden beperkt zijn en– er sprake is van een voor de landelijke voorziening van belang
zijnde oppervlaktedelfstof of– het beleidscoördinatie-overleg (zie toelichting deel 1 bijlage
2-IV) tussen rijk en provincies daartoe aanleiding geeft.Het kabinet streeft ernaar om, i.p.v. zonder meer richtinggevende uitspraken
te doen, vooraf in goed overleg bestuurlijke overeenstemming met de provincies
te bereiken. In aansluiting op de terminologie zoals die o.m. is gebezigd
tijdens bestuurlijk overleg tussen de minister van V&W en de provincies
over het ontgrondingenbeleid in de afgelopen 15 jaar wordt in dit verband
de term taakstelling gebruikt. Onder taakstelling wordt verstaan een bestuurlijke
afspraak omtrent het winbaar maken van een bepaalde hoeveelheid oppervlaktedelfstof
in een bepaalde periode.Het kabinet acht in de huidige situatie alleen taakstellingen nodig voor
grind en beton- en metselzand. 7.1.2 Grind In juni 1990 kwamen de minister van Verkeer en Waterstaat en de provincie
Limburg o.m. overeen: a) De mogelijkheden voor de grindwinning in Limburg
voor de landelijke voorziening zullen geleidelijk worden verminderd en uiteindelijk
beëindigd. b) De provincie zal naast de huidige grindwingebieden (het
z.g. Structuurvisiegebied, voorraad per 1 januari 1990 20 mln ton) en het
z.g. Stevolgebied (25 mln ton) een gebied of gebieden aanwijzen waaruit 35
mln ton grind kan worden gewonnen. Deze 35 mln ton vormt het sluit-stuk van
de grindwinning in Limburg ter voorziening in de landelijke behoefte. Deze bestuursovereenkomst is vervallen voor wat betreft het gedeelte aanwijzen
van een gebied of gebieden waaruit 35 mln ton grind kan worden gewonnen. In
het kader van het Deltaplan Grote Rivieren is tussen het Rijk en het IPO overeengekomen
dat door het verlagen van het winterbed van de Grensmaas meer dan 35 mln ton
grind zal vrijkomen, terwijl tevens grind zal worden gewonnen door het verlagen
van het zomerbed van de Maas tussen Roermond en Mook. In totaal zal ongeveer
25 mln ton extra t.o.v. de in 1990 overeengekomen 35 mln ton beschikbaar komen.7.1.3 Beton- en metselzandIn mei 1991 kwamen de minister van Verkeer en Waterstaat en de provincies
een taakverdeling en taakstellingen overeen voor de periode 1989 t/m 1998
als vermeld in tabel 7.1. Deze afspraken zijn tijdens het bestuurlijk
overleg in juni 1994 met het Interprovinciaal Overleg over deel 1 van dit
structuurschema nogmaals bevestigd.Omtrent de provincie Zuid-Holland moet het volgende hierbij worden
opgemerkt. Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland hebben tijdens dat overleg
toegezegd Provinciale Staten voor te zullen stellen het in 1993 genomen afwijzende
besluit over de beton- en metselzandwinning in Zuid-Holland in te trekken.
Inmiddels hebben Gedeputeerde Staten meegedeeld dat Provinciale Staten het
afwijzende besluit hebben ingetrokken en dat instemming met de afspraken nog
wordt aangehouden in afwachting van nader onderzoek.Het kabinet is van mening dat, tenzij bijzondere nu onbekende feiten
naar voren zouden komen, niet valt te ontkomen aan beton- en metselzandwinning
in Zuid-Holland. Het kabinet verwacht dan ook dat de provincie Zuid-Holland
zich uiterlijk begin 1996 zal conformeren aan de voormelde afspraken.Tabel 7.1 Taakverdeling en taakstellingen1
beton- en metselzand, periode 1989 t/m 1998 ProvincieTaakverdeling
(%)Taakstelling (mln ton) Groningen1,53 Friesland00Drenthe2,55,5 Overijssel7,516 Flevoland00Gelderland3778 Utrecht36 Noord-Holland00Zuid-Holland2,55 Zeeland00 Noord-Brabant1837,5Limburg1940 V&W/RWS919 (rijkswateren)   100%210
mln ton1 In deze par. 7.1.3. is eenvoudigheidshalve de term taakstelling
(d.i. bestuurlijke afspraak, zie bijlage 1 begrippenlijst) gehandhaafd, hoewel
dit strikt genomen niet helemaal correct is omdat (alleen) de provincie Zuid-Holland
instemming nog aanhoudt.Tijdens het bestuurlijk overleg in juni 1994 met het Interprovinciaal
Overleg over deel 1 van dit structuurschema is afgesproken het in tabel 7.2
vermelde te aanvaarden als voorlopige taakverdeling en taakstellingen. Voor
wat betreft de provincie Zuid-Holland is voor deze afspraken ook het hiervoor
vermelde omtrent de taakverdeling en taakstellingen voor de periode 1989 t/m
1998 van toepassing. Dit impliceert dat het kabinet verwacht dat ook de provincie
Zuid-Holland zich uiterlijk begin 1996 zal conformeren aan de voorlopige taakverdeling
en taakstellingen als vermeld in tabel 7.2.Tabel 7.2 Voorlopige taakverdeling en taakstellingen,
periode 1999 t/m 2008 ProvincieTaakverdeling (%)Taakstelling (mln
ton) Groningen1,52,5 Friesland00 Drenthe2,55Overijssel8,516 Flevoland12 Gelderland35,568Utrecht36 Noord-Holland12 Zuid-Holland59Zeeland00 Noord-Brabant1833,5 Limburg12,523,5V&W/RWS11,522 (rijkswateren)   100%190
mln tonTijdens het bestuurlijk overleg in juni 1994 is ook afgesproken,
met inachtneming van de positie van de provincie Zuid-Holland, dat: –
conform de huidige situatie de vergunninginstanties voor elkaar zullen inspringen
bij tekorten met in principe zo spoedig mogelijk compensatie; uiterlijk in
de volgende taakstellingsperiode (Het kabinet merkt hierbij nog op dat dit
uiteraard onverlet laat de verantwoordelijkheid van de vergunninginstanties
voor de eigen taakstelling en de taak overleg te entameren als er problemen
dreigen) – uiterlijk in 1997 bestuurlijk afspraken zullen worden gemaakt
over (meer) definitieve en zonodig hogere winbaar te maken hoeveelheden voor
de periode 1999 t/m 2008 – die taakstellingen dan ondermeer gebaseerd
zullen worden op de dan bestaande prognoses en een spoedige evaluatie over
het verstreken deel van de taakstellingsperiode 1989 t/m 1998.Zoals in § 6.5.1. is vermeld zijn de hoeveelheden beton-
en metselzand die extra vrijkomen als gevolg van de uitvoering van het Deltaplan
Grote Rivieren iets kleiner dan het verschil tussen de behoefteprognoses en
de hoeveelheden waarmee door rijk en provincies tot nu toe in de planning
rekening werd gehouden. Dit betekent naar verwachting dat de taakstellingen
voor de periode 1999 t/m 2008 voor de provincie Limburg (v.w.b. het beton-
en metselzand uit het winterbed van de Grensmaas) en voor het rijk (v.w.b.
het beton- en metselzand uit het zomerbed van de Maas tussen Roermond en Mook)
kunnen worden verhoogd, terwijl de invloed voor de overige provincies naar
verwachting klein is. Het kabinet stelt zich voor de gevolgen van het Deltaplan
Grote Rivieren voor de taakverdeling en taakstellingen mee te
nemen bij de uiterlijk in 1997 te maken (meer) definitieve bestuurlijke afspraken.
Dan zal er naar verwachting inmiddels tevens meer zekerheid zijn over de vrijkomende
hoeveelheden.7.2 Taakstellingen secundaire grondstoffenIn het doelgroepoverleg met de bouw in het kader van het NMP(+), het z.g.
Milieuberaad voor de Bouw, zijn in juni 1993 omtrent secundaire grondstoffen
de volgende taakstellingen afgesproken:– De milieuverantwoorde inzet van secundaire grondstoffen afkomstig
van reststoffen uit industriële processen alsmede uit afvalverbrandings-
en energieproduktie zal in 1995 door alle partijen maximaal worden nagestreefd.
De inzet zal tenminste gelijk zijn aan de omvang in de jaren 1989/90. Deze
omvang wordt bepaald op 5,7 mln ton per jaar– De milieuverantwoorde inzet van grondstoffen uit baggerspecie
en gereinigde grond zal in 1995 door alle partijen maximaal worden nagestreefd.
De inzet zal in 1995 tenminste gelijk zijn aan 2 mln ton per jaar– De milieuverantwoorde en zo hoogwaardig mogelijke inzet van bouw-
en sloopafval uit de bouw als secundaire grondstof zal door alle partijen
maximaal worden nagestreefd. Gestreefd wordt naar een toename van het hergebruik
van bouw- en sloopafval in de bouw van 60% in 1990 tot ca. 90% in 2000.Deze taakstellingen, implicerende een verplichting zich in te spannen
tot realisatie, worden breed gesteund, n.l. door het overgrote deel van de
bouwbranches en (koepel)organisaties in de bouw, waterschappen, gemeenten,
provincies en het rijk (EZ, VROM en V&W). Gelet op de nauwe betrokkenheid
van de overheden bij zowel de produktie c.q. leverantie (b.v. baggerspecie,
gereinigde grond, AVI-slakken) als bij het beleid, regelgeving en toepassing
van secundaire grondstoffen (toepassing vindt voor meer dan 90% plaats in
de GWW sector; de gezamenlijke overheden zijn voor 75% van deze sector opdrachtgever)
acht het kabinet het van groot belang dat deze taakstellingen ook door de
gezamenlijke betrokken overheden worden ondersteund. 8. Uitvoering 8.1 AlgemeenVoor de realisatie van het beleid voor de bouwgrondstoffenvoorziening
is samenwerking tussen het rijk, de andere overheden en het bouwbedrijfsleven
inclusief het ontgrondend bedrijfsleven noodzakelijk. Het beleid ten aanzien
van de winning van oppervlaktedelfstoffen in ons land is primair een aangelegenheid
van de betreffende vergunninginstanties, de twaalf provincies voor de landlocaties
en de minister van V&W voor de rijkswateren, rekening houdend met het
beleid in dit structuurschema. Het rijk heeft tot taak voor de benodigde wettelijke
instrumenten zorg te dragen, zoals doelmatige procedures voor ontgrondingen
en mogelijkheden om een maatschappelijk aanvaardbare herinrichting etc. tot
stand te doen brengen. Tevens zal het rijk de bouwgrondstoffenvoorziening
op hoofdlijnen monitoren met name in verband met de doelstellingen over de
inzet van secundaire grondstoffen en over het tijdig voorzien in een voldoende
aandeel oppervlaktedelfstoffen uit Nederlandse bodem in het totaal van de
grondstoffenvoorziening voor de bouw. Op het gebied van zuinig zijn met oppervlaktedelfstoffen,
secundaire grondstoffen en onderzoek daaromtrent heeft het rijk, naast anderen,
een stimulerende rol. 8.2 Instrumentarium 8.2.1 Voor de provincies als vergunninginstantie op grond
van de Ontgrondingena) Ten behoeve van planning en doelmatige procedures. In de wijziging
van de Ontgrondingenwet (artikel 7c van het wetsvoorstel, zoals dat op 3 januari
1994 aan de Tweede Kamer is aangeboden, nr. 23 568) is opgenomen, dat
de provincies naast het reeds bestaande vergunningeninstrument de beschikking
krijgen over het instrument winplaatsvaststelling in streekplan- kader. Daarmee
kan adequater worden ingespeeld op de planningbehoefte voor ontgrondingen.
Het wetsvoorstel bevat tevens een regeling voor doelmatiger procedures waarbij,
met behoud van voldoende beroepsmogelijkheden, t.o.v. de huidige situatie
aanmerkelijk snellere besluitvormingsprocedures omtrent het wel of niet toelaten
van ontgrondingen verzekerd worden.b) Ten behoeve van een maatschappelijk aanvaardbare herinrichting. In
genoemd wetsvoorstel is eveneens opgenomen dat, in tegenstelling tot de huidige
situatie, aan een ontgrondingsvergunning voorschriften kunnen worden verbonden
die bij de ontgronding betrokken belangen dienen (nu is alleen mogelijk voorschriften
op te nemen omtrent geschade belangen). Tevens is opgenomen, dat aan de vergunning
voorschriften kunnen worden verbonden voor het beschikbaar stellen door de
vergunninghouder van financiën t.b.v. eventueel noodzakelijke aanpassing
van de omgeving en het beheer van het gebied na ontgronden.c) Ten behoeve van dekking provinciale apparaatskosten en financieren
compenserende maatregelen in de regio waar wordt ontgrond. De Ontgrondingenwet
zal zodanig worden gewijzigd dat via de provinciale bestemmingsheffing, naast
de 50% van de provinciale kosten voor onderzoek en planning van ontgrondingen
(e.e.a. als voorzien in het wetsvoorstel tot wijziging van de Ontgrondingenwet
zoals dat op 3 januari 1994 bij de Tweede Kamer is ingediend), ook de kosten
voor handhaving, schadevergoeding en tot op zekere hoogte kosten
voor compenserende maatregelen in de regio waar wordt ontgrond kunnen worden
gedekt door de provinciale ontgrondingenbestemmingsheffing.8.2.2 Voor het zuinig zijn met oppervlaktedelfstoffen
en het bevorderen van het toepassen van secundaire grondstoffen.Hiervoor wordt verwezen naar § 3. 8.2.3 Voor het voldoende zeker stellen van de bouwgrondstoffenvoorzieningHet rijk zal ook in de toekomst de bouwgrondstoffenvoorziening op hoofdlijnen
monitoren. Dit richt zich op in ons land gewonnen hoeveelheden, inzet secundaire
grondstoffen, import en export, vergunde voorraad belangrijkste oppervlaktedelfstoffen,
periodiek herzien van o.m. behoefteprognoses.Eventuele knelpunten zullen primair worden besproken in het Overlegorgaan
Oppervlaktedelfstoffen. Tijdens het periodieke beleidscoördinatieoverleg
tussen de minister van Verkeer en Waterstaat en de provincies over het ontgrondingenbeleid
zullen ook eventuele knelpunten worden besproken. Indien dit noodzakelijk
zou zijn in verband met dreigende problemen ten aanzien van de grondstoffenvoorziening
voor de bouw, kan de minister van VROM op basis van dit structuurschema een
aanwijzing geven aan een provincie over het in streekplan-kader vaststellen
van een winplaats, voorzover dit kan passen in het beleid van dit structuurschema.In artikel 8 van het wetsvoorstel tot wijziging van de Ontgrondingenwet
is opgenomen, dat de minister van Verkeer en Waterstaat, indien een spoedige
winning van oppervlaktedelfstoffen geboden is, een provincie een aanwijzing
kan geven ten aanzien van een aanvrage om een ontgrondingsvergunning een winplaats
die is vastgesteld in een onherroepelijk van kracht geworden streekplan.Gezien de looptijd die de te volgen procedures kunnen hebben indien een
provincie een aanwijzing moet worden gegeven tot vaststelling van een winplaats
in streekplankader (het gaat om aanwijzing aan een provincie, vaststelling
winplaats in streekplankader, vergunningverlening etc., inclusief beroepsprocedures)
dient de start daarvan plaats te vinden zo'n 5 à 6 jaar voor het tijdstip
waarop het tekort is voorzien. Hierbij is uitgegaan van het wetsvoorstel voor
de herziene Ontgrondingenwet. 8.3 BouwgrondstoffenbeheerTen behoeve van de oppervlaktedelfstoffenvoorziening voor de lange en
zeer lange termijn is tijdens het bestuurlijk overleg met de provincies
over de ontwerp-PKB de afspraak herbevestigd dat de provincies (rekening houdend
met de eindigheid van de winning van grind en kalksteen als vermeld in § 5) bij de ruimtelijke planning in streekplankader rekening houden met
de geologische voorkomens van hoogwaardige schaarse oppervlaktedelfstoffen
(grind, klei voor de grof-keramisch industrie, kalksteen, beton- en metselzand,
zilverzand) binnen de in dit structuurschema aangegeven zoekruimte (zone 2
en 3). Het is gewenst in de toelichting bij streekplannen daaromtrent gegevens,
waaronder kaartmateriaal op te nemen. Bij keuzes in de ruimtelijke planning
kan aldus de aanwezigheid in de bodem van deze oppervlaktedelfstoffen meewegen
bij de uiteindelijke besluitvorming. zone 1: in beginsel geen winningzone 2: onder voorwaarden winning toegestaanzone 3: in beginsel winning toegestaanNAP – 20 m dieptelijnbronnen: V&W / Rijkswaterstaat (MD, NZ, RIKZ)kaarttechniek: VROM / Rijksplanologische Dienst, afd. Gebiedenzone 1: in beginsel geen winningzone 2: onder voorwaarden winning toegestaanzone 3: in beginsel winning toegestaanNAP – 20 m dieptelijngeologische informatie (zie kaart 14, hoofdstuk 6 Toelichting van deel
1, pag. 126)bronnen: EZ / Rijksgeologische DienstV&W / Rijkswaterstaat (MD, NZ, RIKZ)kaarttechniek: VROM / Rijksplanologische Dienst, afd. GebiedenToelichting 1. Inleiding 1.1 Procedure deel 1 structuurschema OppervlaktedelfstoffenMet het op 7 maart 1994 publiceren van het structuurschema Oppervlaktedelfstoffen,
deel 1 Ontwerp planologische kernbeslissing startte de zogenaamde PKB-procedure.
In diezelfde maand is op vijf plaatsen in ons land (Zwolle, Arnhem, Den Bosch,
Den Haag en Maastricht) over het beleidsvoornemen openbare voorlichting gegeven.
Tot en met 30 mei 1994 heeft een ieder de mogelijkheid gehad op het kabinetsvoornemen
te reageren.Op 21 juni 1994 is aan diegenen die de wens hiertoe hebben geuit de gelegenheid
gegeven de betreffende inspraakreactie toe te lichten in een hoorzitting.
Tevens is het beleidsvoornemen voor advies voorgelegd aan de Raad van Advies
voor de Ruimtelijke Ordening (RARO) en de Raad voor Verkeer en Waterstaat
(RvV&W). De RARO heeft geadviseerd over de ruimtelijke aspecten van het
beleid, de RvV&W heeft zich beperkt tot de voorgenomen heffing op oppervlaktedelfstoffen.
Naast deze adviesaanvragen heeft de minister van Verkeer en Waterstaat het
Overlegorgaan Oppervlaktedelfstoffen (OOD) gevraagd naar haar bevindingen
over het structuurschema. Op 15 juni 1994 hebben de ministers van V&W
en VROM met de provincies bestuurlijk overleg gevoerd, op 24 oktober 1994
de minister van V&W en de provincies. 1.2 Hoofdlijnen inspraak, advies en overlegIn totaal zijn er 76 schriftelijke reacties op het structuurschema
ontvangen. Het kabinet is verheugd dat in de meeste reacties positief wordt
gereageerd op het verschijnen van dit eerste structuurschema Oppervlaktedelfstoffen.
Men kan zich goed vinden in de noodzaak van rijksbeleid voor de bouwgrondstoffenvoorziening.
Ook de RARO en het Overlegorgaan Oppervlaktedelfstoffen ondersteunen dit.
Verder is er veel instemming voor het feit dat er in dit structuurschema veel
aandacht is besteed aan secundaire grondstoffen.Zoals verwacht werd met name gereageerd op de voorgenomen heffing op oppervlaktedelfstoffen.
De heffing op oppervlaktedelfstoffen heeft naast voorstanders ook tegenstanders.
Deze laatsten worden voornamelijk gevonden bij het bouwbedrijfsleven. Er is
vooral kritiek op de onzekerheid omtrent de positieve effecten en op de in
deel 1 vermelde economische effecten. Niet het hele bouwbedrijfsleven blijkt
tegen de heffing te zijn. Ook de mate van richtinggevend zijn van het structuurschema
(m.n. op het punt van het zeker stellen van de tijdige voorziening van oppervlaktedelfstoffen)
gaf aanleiding tot reacties. Centraal in het advies van de Raad van Advies voor de Ruimtelijke
Ordening staat de maatschappelijk gewenste nabestemming als keuzebepalende
factor voor de lokatie van ontgrondingen. Tevens vindt de raad dat ontgrondingen
van beperkte omvang ook moeten kunnen plaatsvinden in de Ecologische Hoofdstructuur,
mits zij gekoppeld worden aan natuurontwikkelingsgebieden of aan natuurontwikkelingsprojecten.De in het structuurschema voorgestelde zonering wordt onderschreven.De Raad voor Verkeer en Waterstaat is voorstander van een heffing
op oppervlaktedelfstoffen. Naast de hoogte van het heffingtarief wijst deze
raad op de bestemming van de opbrengst als een factor van de effectiviteit
van de heffing. Deze raad adviseert het percentage voor de voorgenomen sectorspecifieke
aanwending van de heffingsopbrengst te verhogen.Het Overlegorgaan Oppervlaktedelfstoffen, waarin de belanghebbende
instanties zijn vertegenwoordigd, meldt dat zij zich in het algemeen kan vinden
in de hoofddoelstelling van het structuurschema. Over de heffing zijn de meningen
in het Overlegorgaan verdeeld. Alvorens een uitspraak te doen over de wenselijkheid
van de heffing worden, zo meldt het Overlegorgaan, de resultaten van het onderzoek
naar de effectieve hoogte van de heffing afgewacht (zie deel 1, pag 16).Ook in het Overlegorgaan is een deel van de participanten voor verhoging
van het percentage van de opbrengst t.b.v. de sectorspecifieke besteding.Evenals de RARO acht het Overlegorgaan het gewenst te bezien of een zekere
flexibilisering binnen de gekozen zonering mogelijk is. Het Overlegorgaan
kan zich in het algemeen vinden in het voorgestelde beleid t.a.v. de winning
van de onderscheiden oppervlaktedelfstoffen. De vertegenwoordigers van het
bouwbedrijfsleven stelden echter dat in deel 1 van een te lage behoeftedekking
voor met name beton- en metselzand is uitgegaan. Het ontgrondend bedrijfsleven
acht het afbouwbeleid voor grind en kalksteen onvoldoende onderbouwd.Uit het bestuurlijk overleg met de provincies blijkt o.a. dat
deze zich, met uitzondering van de provincie Zuid Holland, kunnen vinden in
de gepresenteerde taakstellingen (dit is een bestuurlijke afspraak omtrent
het winbaar maken van een bepaalde hoeveelheid oppervlaktedelfstof in een
bepaalde periode) voor beton- en metselzand. De provincie Zuid Holland heeft
definitieve besluitvorming inzake het wel of niet aanvaarden van de beton-
en metselzand taakstellingen opgeschort tot na afronding van nadere studies.
In hoofdstuk 11 van deze toelichting wordt daar nader op ingegaan.De provincies zijn voor een heffing. Maar de provincies zouden graag zien
dat meer van de opbrengst bij de provincies terecht zou komen. Voor wat betreft
de zonering werd tijdens het bestuurlijk overleg over deel 1 van het structuurschema
oppervlaktedelfstoffen afgesproken in deel 3 van het structuurschema Oppervlaktedelfstoffen
(het kabinetsstandpunt) op te nemen dat de ruimtelijke toetsing van ontgrondingen
aan het streekplan, waarin rekening is gehouden met het structuurschema Oppervlaktedelfstoffen,
meer bepalend is dan de toetsing aan de zoneringskaarten van het structuurschema.Een samenvatting van de inspraakreacties, de adviezen, de overlegresultaten
en het verslag van de hoorzitting is op 1 december 1994 gepubliceerd als deel
2 (Reacties op de ontwerp-planologische kernbeslissing) van dit structuurschema.
Deel 2 is aan een ieder die heeft gereageerd op deel 1 en aan de Tweede Kamer1 toegezonden. 1.3 Opzet deel 3De reacties (inspraak, advies en overleg) hebben het kabinet aanleiding
gegeven de ontwerp-PKB aan te passen. Waar sprake is van in betekende mate
inhoudelijk gewijzigde beleidsuitspraken zijn deze in de PKB in dit deel 3
op grijze achtergrond aangegeven. In deze toelichting worden deze wijzigingen
gemotiveerd. Tevens wordt hier ingegaan op de belangrijke opmerkingen uit
de inspraak, de advisering en het overleg. Gezien de veelheid aan soms gedetailleerde
informatie, de diversiteit en de aard hiervan is hierbij noodgedwongen selectief
te werk gegaan. Dit houdt echter niet in dat er geen rekening mee wordt gehouden.Veel opmerkingen leiden niet zozeer tot een nadere afweging in deel 3
maar tot aandachtspunten bij de uitvoering van het beleid. Het feit dat die
hier niet genoemd zijn wil niet zeggen dat ze niet ter harte zijn genomen.Naast aanpassingen van de ontwerp-PKB naar aanleiding van de reacties
op deel 1 is de tekst tevens geactualiseerd. Zo is met name de recente aanvaarding
van het «Deltaplan Grote Rivieren»2
meegenomen. Dit betreft vooral wijzigingen als gevolg van dat plan in de voorziening
van de behoefte aan grind en in de prognoses voor de behoefte aan klei. In
de hoofdstukken 7, 10 en 11 van deze toelichting op deel 3 van het structuurschema
wordt hierop nader ingegaan.De toelichting van deel 1 wordt in dit deel 3 niet herhaald en blijft
gelden, voorzover deze niet door de toelichting bij dit deel 3 expliciet is
aangepast.In het hierna volgende hoofdstuk 2 zijn algemene opmerkingen uit de reacties,
adviezen en het overleg aan de orde. De onderwerpen waarop is gereageerd zijn
verder hoofdstuksgewijs aan de orde in deze toelichting.In de navolgende hoofdstukken wordt steeds eerst een korte samenvatting
van de reacties en adviezen c.q. de overlegresultaten daaromtrent vermeld.
Daarna volgt de visie van het kabinet daarop met daarin meegenomen de toelichting
op actualisaties i.v.m. het Deltaplan Grote Rivieren en of e.e.a. aanleiding
geeft tot wijziging van de ontwerp-PKB.In dit deel 3 zijn tevens een t.o.v. deel 1 herziene actiepunten- en begrippenlijst
(zie de algemene bijlagen 1 en 2) opgenomen. Ook is een bijlage bij hoofdstuk
7 van deze toelichting op deel 3 toegevoegd waarin de t.o.v. deel 1 bijgestelde
raming van de inzet van secundaire grondstoffen ter vervanging van oppervlaktedelfstoffen
wordt toegelicht (bijlage 7-I). 2. Algemene opmerkingen ReactiesDe Raad van Advies voor de Ruimtelijke Ordening (RARO) vraagt zich af
of de mate van gedetailleerdheid van enkele beslissingen van wezenlijk belang
wel zo groot moet zijn, mede omdat daardoor al snel een wijzigingsprocedure
noodzakelijk kan zijn. De raad adviseert een duidelijk onderscheid te maken
tussen essentiële en niet-essentiële delen bij bepaalde uitspraken.De RARO is met het kabinet van mening dat het streekplan het aangewezen
plan is om ruimtelijke reserveringen te bevatten voor winplaatsen en winzones.
De Raad geeft er de voorkeur aan dat de uitwerking van deze reserveringen
geschiedt in de ruimtelijke lijn via streekplanuitwerkingen (i.p.v. in ontgrondingenplannen),
waar mogelijk op basis van gebiedsperspectieven. Dit houdt in dat op basis
van een globaal streekplan per gebied in overleg met bewoners een gebiedsperspectief
wordt opgesteld met daarin geïntegreerde visies op de ordening van de
ruimte in relatie tot economie, milieu en andere relevante zaken, waaronder
wingebieden.Tevens stelt de raad dat in het structuurschema Oppervlaktedelfstoffen
het begrip «limitatief» niet wordt gebruikt. Het is volgens de
raad gebruikelijk in structuurschema's een limitatieve lijst van projecten
op te nemen, waarbij het limitatieve karakter essentieel wordt verklaard.
Toevoeging van nieuwe projecten leidt zodoende tot een partiële PKB-herzieningsprocedure.
Waar het structuurschema meer of minder grote zoekruimten voor winningen aangeeft,
ontbreekt het genoemde limitatieve karakter terecht. Voor de kalksteenwinning
en de taakstellingen voor grind en beton- en metselzand en ook voor eventuele
toekomstige richtinggevende uitspraken over de provinciale zoekruimten, winzones
en/of winplaatsen geldt het genoemde limitatieve karakter echter wel. De Raad
adviseert op dit punt het structuurschema te verduidelijken door aan te geven
waar het limitatief is.Tenslotte meldt de RARO voorstander te zijn van richtinggevende uitspraken
in het structuurschema, maar hij is van mening dat het niet juist is, dat
pas in deel 3 van het structuurschema richtinggevende uitspraken zullen worden
opgenomen omtrent de taakstelling en taakverdeling tussen de provincies voor
de winning van beton- en metselzand. De Raad gaat ervan uit dat insprekers
en adviserende instanties in de volgende fase van de PKB-procedure bij de
Tweede Kamer de gelegenheid krijgen om op de resultaten van het bestuurlijk
overleg te reageren.De Federatie van Oppervlaktedelfstoffenwinnende Industrieën (FODI)
constateert, evenals het Nederlands Verbond Toelevering Bouw (NVTB), de Nederlandse
Cellenbeton Vereniging (NCV) en het VNO/NCW dat het structuurschema onvoldoende
taakstellend van aard is voor de provincies ten aanzien van de voorziening
in de landelijke behoefte aan oppervlaktedelfstoffen. Het structuurschema
zou veel sterker sturend moeten zijn, anders kan het rijk zijn doel, tijdig
voorzien in een voldoende aandeel oppervlaktedelfstoffen uit Nederlandse bodem,
niet waarmaken. Evenals de RARO is de FODI van mening dat met het verschuiven
van richtinggevende uitspraken naar deel 3 van het structuurschema er wederom
een inspraakmogelijkheid zal dienen te worden ingelast. De FODI vindt het
een gemiste kans dat in het structuurschema niet tot nauwelijks aan «integrale
ruimtelijke planning» wordt gedaan. Zij doelt hiermee op het niet verkennen
van ontwikkelingen op lange termijn (meer dan 10 jaar) op het gebied van natuur,
recreatie, waterwin- en bergingslokaties teneinde op basis daarvan de (on)mogelijkheden
van koppeling daarvan met ontgrondingen te bestuderen, alsook
de daarmee samenhangende omvang van de bijdrage aan de nationale grondstoffenvoorziening.Tenslotte vraagt de FODI het kabinet om jaarlijks bij de behandeling van
de Rijksbegroting in de memorie van toelichting hierop zich uit te spreken
over de actuele stand van de grondstoffenvoorziening.Uit de inspraak kwam naar voren dat er behoefte bestaat aan een evaluatie
van het ontgrondingenbeleid (FODI, Nederlandse Vereniging van Regionale Industriezand-
en grindProducenten (NEVRIP)).Net als de RARO is een insprekend adviesbureau van mening dat in het kader
van het zuinig en verantwoord gebruik van oppervlaktedelfstoffen reeds bij
de voorbereiding van grote projecten rekening moet worden gehouden met de
grote hoeveelheden (schaarse) oppervlaktedelfstoffen die hierbij vrijkomen.De Stichting Natuur en Milieu is van mening dat het structuurschema te
beperkt van opzet is. Het gaat volgens de Stichting om meer dan alleen de
voorziening in bouwgrondstoffen, namelijk ook de achterliggende behoeften
zijn van belang. Antwoord van het kabinetMet de RARO is het kabinet van mening dat bij sommige uitspraken
van wezenlijk belang de mate van gedetailleerdheid te ver gaat. De ontwerp-PKB
is naar aanleiding van dit advies aangepast.Omtrent zijn visie op de wijze van planning van ontgrondingen verwijst
het kabinet kortheidshalve naar de herziene Ontgrondingenwet en de memorie
van antwoord naar aanleiding van vragen van de Vaste commissie voor Verkeer
en Waterstaat (Tweede Kamer 1993–1995, 23 568, nrs 1–6).
V.w.b. het werken met gebiedsperspectieven kan worden opgemerkt dat dit een
goede mogelijkheid kan zijn. Het is echter aan de provincies of zij op die
wijze te werk willen gaan./Het begrip «limitatief» is bewust niet toegepast, omdat
dit alleen in structuurschema's speelt als projecten c.q. project-achtige
besluiten aan de orde zijn; dit is niet het geval in dit structuurschema,
ook niet bij taakstellingen. Bij taakstellingen, het woord zegt het al, is
sprake van taakstellendheid. Het begrip limitatief past daar niet bij en zou
tot verwarring kunnen leiden. Indien in volgende structuurschema's oppervlaktedelfstoffen
projectachtige besluiten aan de orde zouden zijn, zou de duidelijkheid daaromtrent
gebaat kunnen zijn met het opnemen van een limitatieve lijst van dergelijke
besluiten. Hierbij dient wel te worden opgemerkt dat in een structuurschema
oppervlaktedelfstoffen geen winplaatsen zullen worden vastgesteld (zie toelichting
deel 1, pag. 96).Voor wat betreft de wens van de RARO en de FODI om insprekers en
adviserende instanties alsnog via inspraak de gelegenheid te geven op de resultaten
van het bestuurlijk overleg omtrent de taakstellingen voor beton- en metselzand
te reageren het volgende.De bedoeling van de in deel 1 van het structuurschema verwoorde concept-taakstellingen
is naar mening van het kabinet duidelijk. Bestuurlijk overleg met de mogelijkheid
dat de ontwerp-PKB daarna wordt aangepast is onderdeel van de PKB procedure.
Ook als gevolg van de inspraak en advisering kan aanpassing plaatsvinden.
Een ieder die bezwaren heeft tegen deze wijzigingen kan (en wordt veelal,
via een oproep in de Staatscourant, daartoe uitgenodigd) reageren aan het
adres van de Vaste Commissie voor Verkeer en Waterstaat van de Tweede Kamer,
zodra deel 3 is verschenen. Iedere inspreker ontvangt deel 3.Vanuit het bouwbedrijfsleven is gesteld dat deel 1 onvoldoende taakstellend
is. Bedoeld wordt met name dat het rijk in deel 1 scherper had
moeten aangeven, en voor alle belangrijke oppervlaktedelfstoffen, voor welke
hoeveelheden hiervan de provincies, bijvoorbeeld in de komende 10 a 20 jaar,
winning moeten toestaan. In deel 1 is dit beperkt tot grind en beton- en metselzand.
Hier is voor gekozen op grond van het uitgangspunt dat het ontgrondingenbeleid
primair een provinciale aangelegenheid is. Ook het huidige kabinet is van
mening dat alleen indien dat noodzakelijk is het rijk taakstellend moet zijn
ten opzichte van de provincies. Voor oppervlaktedelfstoffen zoals ophoogzand,
klei, asfaltzand en kalkzandsteenzand is er niet sprake van een zodanige spanning
tussen behoefte en winningsmogelijkheden in ons land en/of de verwachting
dat zonder taakstellend beleid geen evenwichtige verdeling van de winning
over ons land zou plaatsvinden dat daarvoor taakstellend rijksbeleid nodig
is. Via (uitvoering van) het provinciale beleid wordt op evenwichtige wijze
in de behoefte aan deze oppervlaktedelfstoffen voorzien. Indien dit in de
toekomst mocht veranderen mag uiteraard voor deze oppervlaktedelfstoffen ook
taakstellend rijksbeleid worden verwacht.Over de totstandkoming van taakstellend beleid ten aanzien van beton-
en metselzand in combinatie met de kritiek op het ontbreken van richtinggevende
uitspraken daarover in deel 1 kan het volgende worden opgemerkt. Het begrip
«richtinggevende uitspraak» is niet wettelijk gedefinieerd. Met
het begrip, zoals dat wordt toegepast in structuurschema's, wordt bedoeld
een beleidsuitspraak van het rijk die richtinggevend is voor één
of meer lagere overheden. Het richtinggevende volgt uit de formulering van
de uitspraak.Het begrip taakstelling is ook niet wettelijk gedefinieerd. Er wordt
in dit structuurschema onder verstaan: een in bestuurlijk overleg afgesproken
door provincies winbaar te maken (winning toelaten) hoeveelheid van een bepaalde
oppervlaktedelfstof. Een taakstelling heeft betrekking op winbaarheid in een
bepaalde periode. Kernpunt is dus: een taakstelling is een bestuurlijke afspraak.
In het kader van deel 1 (beleidsvoornemen) zijn voorstellen daartoe ontwikkeld
met de bedoeling daarover, tijdens het bestuurlijk overleg met de provincies
over deel 1, overeenstemming te bereiken. Het is ook bestuurlijk gewenst om
eerst te proberen tot door het rijk gewenste bestuurlijke afspraken te komen.
Daarom is deel 1 niet op voorhand sterk sturend gesteld.Het kabinet deelt de mening van de FODI en de NEVRIP dat het wenselijk
is het rijksontgrondingenbeleid over de afgelopen periode te evalueren. Een
dergelijke evaluatie heeft nog niet plaatsgevonden.Het lijkt gewenst daarbij naast het rijksbeleid t.a.v. de oppervlaktedelfstoffenwinning
en voorziening ook de secundaire grondstoffen te betrekken. Deze evaluatie
dient gereed te zijn vóór het opstellen van het tweede structuurschema
Oppervlaktedelfstoffen, dus vóór 1998. Dit punt is toegevoegd
aan de actielijst (zie bijlage 1 in dit deel 3).Het kabinet is het oneens met de FODI, de RARO en een insprekend
adviesbureau dat er met het structuurschema een kans is gemist om aan integrale
planning te doen. De PKB biedt met de doelstellingen en richtlijnen voor de
ontgrondingsvergunning verlenende instanties het kader voor integrale planning
(zie PKB hoofdstuk 2 en § 6.2 met de toelichting daarop (toelichting
deel 1, hoofdstuk 3)). De uitvoering daarvan is geen rijks- maar een regionale
taak.De actuele stand van de grondstoffenvoorziening wordt jaarlijks o.a.
in het Overlegorgaan Oppervlaktedelfstoffen besproken aan de hand van uitgebreide
gegevens over de in ons land gewonnen hoeveelheden van de onderscheiden oppervlaktedelfstoffen
en gegevens over vergunde voorraden en in voorbereiding zijnde winningen.
Het kabinet acht het niet nodig dit ook in de memorie van toelichting bij
de rijksbegroting op te nemen. Beleidsmatige knelpunten worden
in de memorie van toelichting op de begroting van V&W aan de orde gesteld.Het vorige kabinet heeft overwogen om, zoals de Stichting Natuur
en Milieu voorstelt, ook de achterliggende behoefte bij de bouwgrondstoffenvoorziening
te betrekken en eisen te stellen gericht op minder bouwen. Het huidige kabinet
vindt dit evenals het vorige (zie Toelichting deel 1, p.73) vooralsnog te
ver gaan en overweegt dit nu niet.Tot slot wordt hier nog gemeld dat tijdens het bestuurlijk overleg
met het IPO de afspraak is herbevestigd dat, t.b.v. de oppervlaktedelfstoffenvoorziening
voor de lange en zeer lange termijn, de provincies (rekening houdend met de
eindigheid van de winning van grind en kalksteen als vermeld in de PKB) bij
de ruimtelijke planning in streekplankader rekening houden met de geologische
voorkomens van hoogwaardige schaarse oppervlaktedelfstoffen. De ontwerp-PKB
is hierop aangepast (zie PKB § 8.3).3. Doelstellingen ReactiesBij de relatie ontgronding-nabestemming zoals die in het structuurschema
wordt gelegd, zou volgens de Raad van Advies voor de Ruimtelijke Ordening
(RARO) het structuurschema veel meer de nadruk moeten leggen op de maatschappelijk
gewenste nabestemming als keuzebepalende factor voor de lokatie van ontgrondingen.
Op deze wijze kan immers worden bereikt dat verschillende beleidsdoelstellingen
tegelijkertijd worden bediend. Het criterium voor de nabestemming dient met
name prioriteit te krijgen wanneer op grond van geologische voorkomens een
keuze tussen verschillende lokaties mogelijk is.De Raad meldt zich ervan bewust te zijn dat deze benadering zeker niet
in alle situaties kan worden gehanteerd, maar hij vindt wel dat in deel 3
van het structuurschema de betreffende oplossingsrichting moet worden gewijzigd
omdat daar nu slechts staat dat de lokatiekeuze mede gericht dient te zijn
op de mogelijkheden van een goede nabestemming en dat reeds bij de vergunningverlening
zoveel mogelijk inzicht dient te worden gegeven in de beoogde nabestemming.De RARO stelt dat het tijdig winbaar zijn van oppervlaktedelfstoffen het
enige aspect uit de hoofddoelstelling van het structuurschema Oppervlaktedelfstoffen
is met ruimtelijke implicaties. De Raad is van mening dat in de hoofddoelstelling
niet op die ruimtelijke implicaties wordt ingegaan. Zij constateert dat dit
wel gebeurd in één van de aangegeven oplossingsrichtingen (conclusie
8, ontwerp-PKB pag. 14).De Raad is van mening dat aan de hoofddoelstelling moet worden toegevoegd
dat de overheid dient te bevorderen dat bij de lokatiekeuze en inrichting
van winningen zoveel mogelijk wordt gestreefd naar behoud c.q. verbetering
van de ruimtelijke kwaliteit van het gebied.Het Overlegorgaan Oppervlaktedelfstoffen kan zich in het algemeen vinden
in de hoofddoelstelling. Het heeft daarbij overwogen dat in de hoofddoelstelling
het ruimtelijk beleid niet expliciet is opgenomen. Het Overlegorgaan heeft
evenwel kennis genomen van het feit dat ontgronden op een maatschappelijk
verantwoorde wijze moeten plaatsvinden. Het meent dat dit uitgangspunt gevolgen
zal moeten hebben voor het te voeren ruimtelijk beleid.De Federatie van Oppervlaktedelfstoffenwinnende Industrieën (FODI)
stelt voor de hoofddoelstelling als volgt te formuleren: «zorgdragen
voor het tijdig winbaar zijn van een voldoende hoeveelheid oppervlaktedelfstoffen
uit de Nederlandse bodem binnen de totale bouwgrondstoffenvoorziening».
Alle andere aspecten en subdoelstellingen dienen te worden gezien als randvoorwaarden
waarbinnen de hoofddoelstelling gerealiseerd dient te worden.Het Landbouwschap pleit ervoor de hoofddoelstelling uit te breiden met:
«te bevorderen dat zo min mogelijk oppervlakte door ontgrondingen in
beslag wordt genomen». Omdat iedere ha grond die extra aan de landbouw
onttrokken wordt, het moeilijker maakt aan de voor deze sector gestelde milieu-eisen
te voldoen.De ANWB is van mening dat bij de realisatie van de voorziening in de behoefte
aan bouwgrondstoffen zoveel mogelijk rekening gehouden moet worden met het
ruimtelijk beleid (locatiekeuze, uitvoering en nabestemming). Zij vindt dit
niet terug in de hoofddoelstelling en pleit ervoor dit alsnog te doen.De Stichting Natuur en Milieu stelt dat het besef dat de laatste jaren
steeds duidelijker is geworden dat de winning van oppervlaktedelfstoffen een
maatschappelijk vraagstuk vormt dat een planmatige en met de nodige rechtsbescherming
omgeven benadering vereist goed merkbaar is in het structuurschema. De Stichting
kan dan ook instemmen met de doelstellingen en de probleemstelling. Antwoord van het kabinetHet kabinet is met de RARO van mening dat het criterium maatschappelijk
gewenste nabestemming met name prioriteit dient te krijgen wanneer op grond
van de geologische voorkomens een keuze tussen verschillende lokaties mogelijk
is. Deze gedachte is naar de mening van het kabinet echter al voldoende verwoord
in de PKB en in de toelichting van deel 1 zodat geen wijziging hiervan noodzakelijk
is. Hierbij kan worden verwezen naar de PKB, hoofdstuk 2 conclusies 7 en 8;
hoofdstuk 6, § 6.1. richtlijn 5; en naar de toelichting van deel
1, pag 74/75 waar een uitleg wordt gegeven van doelstelling 3 die luidt: «Het
winnen van oppervlaktedelfstoffen uit de Nederlandse bodem dient op een maatschappelijk
aanvaardbare wijze te kunnen geschieden»Het kabinet is met het Overlegorgaan Oppervlaktedelfstoffen van mening
dat de woorden in de hoofddoelstelling dat de bouwgrondstoffenvoorziening
en dus ook ontgrondingen «op een maatschappelijk verantwoorde wijze»
moeten plaatsvinden, inhouden dat in het afwegingsproces omtrent de winning
van oppervlaktedelfstoffen ook (het bevorderen van) de ruimtelijke kwaliteit
moet worden meegewogen. Een aanpassing van de hoofddoelstelling zoals door
de RARO, en ook de ANWB, voorgesteld wordt dan ook niet nodig geacht.In de hoofddoelstelling is onder meer verwoord dat het beleid van
de rijksoverheid tot doel heeft te zorgen voor het tijdig winbaar zijn van
een voldoende aandeel oppervlaktedelfstoffen uit Nederlandse bodem in de totale
bouwgrondstoffenvoorziening. Naar de mening van het kabinet zijn de overige
delen van de hoofddoelstelling geen randvoorwaarden voor de tijdige voorziening
van voldoende oppervlaktedelfstoffen maar evenwaardige elementen om (op een
maatschappelijk verantwoorde wijze) te voorzien in de behoefte van particulieren,
bedrijven en overheid aan bouwgrondstoffen. Het uit de hoofddoelstelling schrappen
van die overige delen wordt dan ook niet overwogen. De woorden «op een
maatschappelijk aanvaardbare wijze» duiden op de overheidstaak om alle,
in dit geval, bij de voorziening van bouwgrondstoffen betrokken belangen zorgvuldig
af te wegen.Het kabinet is van mening dat met de hiervoor genoemde afweging van
belangen en het bevorderen van het zuinig gebruik van grondstoffen ook de
landbouwbelangen voldoende zijn gediend.4. Beleid secundaire grondstoffen ReactiesHet Interprovinciaal Overleg (IPO) onderschrijft in haar schriftelijke
reactie de accentverschuiving in de doelstelling van het beleid naar een zuiniger
grondstoffengebruik, meer hergebruik van secundaire grondstoffen en een vergroot
gebruik van vernieuwbare grondstoffen. Het IPO stelt een nadere concretisering
van het hergebruik van secundaire grondstoffen voor. Het IPO benadrukt dat
het rijk het onderzoek naar hergebruik van secundaire grondstoffen met kracht
dient voort te zetten. De Raad van Advies voor de Ruimtelijke Ordening (RARO)
stelt in haar advies voor dat de regering bevordert dat er extra inspanningen
worden gedaan om het gebruik van secundaire grondstoffen nog meer te stimuleren
dan in het structuurschema wordt voorgesteld.Het Overlegorgaan Oppervlaktedelfstoffen (OOD) stelt vast dat het begrip
«secundaire grondstoffen» weliswaar beleidsmatig omlijnd is, maar
geen wettelijk equivalent kent. Het OOD stelt dat ten aanzien van dit belangrijke
onderdeel van de hoofddoelstelling, op een verantwoorde manier zoveel mogelijk
inzetten van secundaire grondstoffen, duidelijkheid gewenst is. Het OOD ziet
in de brief van de minister van VROM aan de Tweede Kamer van 18 mei 1994 inzake
het begrip «secundaire grondstoffen» als een goede aanzet daartoe.
Het OOD wijst er op dat in die brief enige internationale regelingen op het
gebied van afvalstoffen worden genoemd, die wanneer zij ook op secundaire
grondstoffen van toepassing zijn, het gebruik daarvan ongunstig kunnen beïnvloeden.
Het OOD acht het, in verband met uniformiteit in de regelgeving voor primaire-
en secundaire grondstoffen, van groot belang dat het Bouwstoffenbesluit zo
spoedig mogelijk in werking treedt.De Nederlandse Vereniging van Wegenbouwers (NVWB) acht het van groot belang
dat de regels en randvoorwaarden met betrekking tot de toepassingsmogelijkheden
van (secundaire) bouwstoffen voor het hele land gelijk zijn en niet van provincie
tot provincie verschillen vertonen. Daarbij wijst de NVWB er ook op dat voorkomen
moet worden dat provinciale grenzen belemmerend werken bij het vervoer en
dus het gebruik van secundaire grondstoffen.De Stichting Natuur en Milieu bepleit een meer evenwichtige benadering
ten aanzien van de uitspraken in het structuurschema over primaire grondstoffen
(oppervlaktedelfstoffen) en secundaire grondstoffen. Naast de essentiële
uitspraken in hoofdstuk 6 van de ontwerp-PKB voor oppervlaktedelfstoffen zouden
in hoofdstuk 7 van de PKB essentiële uitspraken over de bevordering van
de toepassing van secundaire grondstoffen moeten worden opgenomen.De Vereniging van Afvalverwerkers (VVAV) geeft in haar reactie in overweging
om tenminste een inspanningsverplichting van de overheid tot toepassing van
AVI-slakken in het structuurschema op te nemen. De VVAV pleit voor bestuurlijke
afspraken gericht op maximalisatie van de afname van AVI-reststoffen door
de diverse overheden. De VVAV meldt in haar reactie dat zij een coördinatiepunt
AVI-reststoffen heeft ingesteld teneinde helderheid te scheppen in de aanbodzijde
van AVI-reststoffen, zowel qua kwaliteit als kwantiteit.De Belangenvereniging Recycling Bouw- en Sloopafval (BRBS) dringt er op
aan het gebruik van gekwalificeerde secundaire grondstoffen te stimuleren.
Door de branche is het kwaliteitssysteem Korrelmix ontwikkeld voor technische
en milieuhygiënische kwaliteitsborging van zand en granulaten
uit bouw- en sloopafval. De BRBS stelt voor dit in bestekken van overheden
voor te schrijven. De BRBS stelt ook voor de periodieke evaluatie van het
gebruik van secundaire grondstoffen in de eigen werken van rijk en provincies
uit te breiden tot de andere overheden. Als hergebruik achterblijft acht de
BRBS het gewenst een verplichte toepassing te overwegen. De overheid moet
bereid zijn eventuele extra kosten bij toepassing van secundaire grondstoffen
te betalen.De Bond van Fabrikanten van Betonwaren in Nederland (BFBN) en de Vereniging
van Ondernemingen van Betonmortelfabrikanten in Nederland (VOBN) twijfelen
er aan of de noodzakelijke grote financiële investeringen gerechtvaardigd
zijn om een zeer beperkte hoeveelheid industriële reststoffen geschikt
te maken voor toepassing in beton.Bovendien wijzen de BFBN en de VOBN erop dat een onevenredige belasting
wordt gelegd op de verwerkende industrie omdat extra investeringen ten aanzien
van opslag en verwerking noodzakelijk zijn, terwijl de continuïteit van
de beschikbaarheid van industriële reststoffen en granulaten bij lange
na nog niet van toepassing is. De vraag en het aanbod zijn volgens de BFBN
en de VOBN niet op elkaar afgestemd. Daarnaast zijn de BFBN en de VOBN van
mening dat beton niet de «afvalbak van Nederland» mag worden,
waardoor mede de beheersbaarheid van genoemde stoffen in gevaar komt. Tot
slot wijzen deze organisaties er op dat naar hun mening bij toepassing van
secundaire grondstoffen de energieinhoud van de eindprodukten (beton) zal
toenemen. De vervaardiging, het transport en de verwerking van secundaire
grondstoffen zouden meer energie vragen, dan primair gewonnen grondstoffen. Antwoord van het kabinetMet betrekking tot de extra inspanningen die de RARO aanbeveelt merkt
het kabinet op vertrouwen te hebben in de werking van de in hoofdstuk 3 van
de p.k.b vermelde sturingsinstrumenten die zijn en zullen worden ingezet met
het doel in de markt de positie van secundaire grondstoffen te verbeteren.
Dit neemt niet weg dat wordt onderkend dat zowel van de kant van het bedrijfsleven
als van de onderscheiden overheden nog veel inspanningen nodig zijn voor een
goede hantering c.q. implementatie van deze instrumenten. De werking van deze
instrumenten zal nauwgezet worden gevolgd, zonodig zal het instrumentarium
worden aangepast c.q. worden aangevuld.Het kabinet is verheugd dat tijdens het bestuurlijk overleg met het
IPO in juni 1994 over deel 1, ter nadere concretisering van het gebruik van
secundaire grondstoffen, de afspraak is gemaakt om, in het kader van het vervullen
van een voorbeeldrol een jaarlijks toenemend percentage secundaire grondstoffen
bij de eigen V&W/RWS/VROM en provinciale werken toe te passen. Inmiddels
is afgesproken dat ook het ministerie van Defensie (Dienst Gebouwen, Werken
en Terreinen) en het ministerie van LNV (Landinrichtingsdienst) in toenemende
mate secundaire grondstoffen zullen inzetten in de eigen werken. Onderdeel
van de afspraken is dat ter evaluatie daarvan jaarlijks gegevens zullen worden
verzameld. Over de wijze waarop hieraan invulling zal worden gegeven zal nog
overleg plaatsvinden.In antwoord op de reacties van het OOD en de NVWB wordt het volgende
opgemerkt. Het kabinet is het met het OOD eens dat het van groot belang is
dat er duidelijkheid komt met betrekking tot de inzetbaarheid van secundaire
grondstoffen (veelal van oorsprong afvalstoffen) als vervangers voor oppervlaktedelfstoffen.
In dat verband kan worden opgemerkt dat hiervoor van groot belang is het spoedig
inwerking treden van het zgn. Bouwstoffenbesluit. Dit besluit
zal algemene milieuhygiënische regels geven voor het gebruik van primaire
en secundaire grondstoffen als bouwstof in werken op of in de bodem en in
het oppervlaktewater.In de huidige situatie is, op grond van het zgn. Inrichtingen en
Vergunningenbesluit (IVB), gebaseerd op de Wet milieubeheer voor werken waarin
afvalstoffen als bouwstof worden toegepast vergunning nodig, tenzij deze afvalstof
naar aard en samenstelling geschikt is voor toepassing in werken. In de huidige
praktijk is niet altijd duidelijk of en in welke gevallen dan precies vergunning
nodig is. Ten eerste speelt daarbij de vraag: is er sprake van een afvalstof.
Recente uitspraken van de Raad van State geven aan dat fosforslakken en rookgasontzwavelingsgips
bijvoorbeeld niet als afvalstof aangemerkt worden. De door het OOD genoemde
brief van de minister van VROM over het begrip «secundaire grondstoffen»3 dient ook mede in dit kader te worden gezien. Als een
stof aangemerkt wordt als (secundaire) grondstof is geen sprake van een afvalstof
en is dus voor het toepassen daarvan in werken het IVB niet aan de orde.Ten tweede is er in de praktijk onduidelijkheid omtrent het begrip
«naar aard en samenstelling daartoe geschikt», ondanks de in het
IVB opgenomen lijst van secundaire grondstoffen die door de wetgever als zijnde
naar aard en samenstelling geschikt zijn aangemerkt. Door de vergunninginstanties
(provincies) wordt dit niet steeds op dezelfde wijze uitgelegd. Dit punt en
de vraag welke milieuhygiënische eisen er op dit moment gesteld moeten
worden, nu het Bouwstoffenbesluit nog niet in werking is, hebben ertoe geleid
dat het IPO een interprovinciaal interimbeleid heeft uitgewerkt voor de milieuhyginisch
verantwoorde toepassing van secundaire grondstoffen in werken.Dit beleid is inmiddels door het IPO vastgesteld4 en zal door alle provincies als uniform interimbeleid worden gehanteerd.
In de loop van 1995 zullen de Provinciale Milieu Plannen (PMP) en de Provinciale
Milieu Verordeningen (PMV) op dit beleid worden aangepast.Het ligt in de bedoeling om, gelijktijdig met inwerkingtreding van
het Bouwstoffenbesluit het gebruik van afvalstoffen die als secundaire grondstoffen
worden ingezet in de bouw(voorzover die stoffen niet via de hierna genoemde
a.m.v.b. zijn uitgezonderd van het zijn van afvalstof) en die voldoen aan
de eisen van het Bouwstoffenbesluit, vrij te stellen van het vergunningvereiste
op grond van het IVB door aanpassing van het IVB. Omdat de inwerkingtreding
van het Bouwstoffenbesluit voor een bepaalde bouwstof is gekoppeld aan het
tijdstip van gereedkomen van de voor de handhaving van dat besluit noodzakelijke
kwaliteitsverklaring voor die bouwstof is het de bedoeling dat beide (Bouwstoffenbesluit
voor een bepaalde bouwstof en vrijstelling vergunningvereiste op grond van
het IVB voor die stof) in werking treden op het moment van het gereed komen
van de kwaliteitsverklaring voor een bouwstof. Uiterlijk 1 juli 1998 zullen
Bouwstoffenbesluit en IVB geheel in werking treden.Ingaande op de door het OOD gesignaleerde mogelijkheid dat internationale
regelingen op het gebied van afvalstoffen (in het kader van de EG en de OESO)
mogelijk het gebruik van secundaire grondstoffen ongunstig kan beïnvloeden
wordt het volgende opgemerkt. In de brief van 18 mei 1994 inzake het begrip
«secundaire grondstoffen» van de minister van VROM aan de voorzitter
van de Tweede Kamer wordt gemeld dat op het gebied van de grensoverschrijdende
overbrenging van afvalstoffen voor recycling binnen de OESO minder zware procedurele
eisen gelden dan voor de grensoverschrijdende overbrenging van voor definitieve
verwijdering bestemde afvalstoffen. Dit op basis van het Besluit inzake de
grensoverschrijdende overbrenging van afvalstoffen voor recycling binnen de
OESO (C(92)39), als geïmplementeerd in de vanaf 6 mei 1994 vigerende
EG verordening inzake de grensoverschrijdende overbrenging van afvalstoffen
(EG-verordening nr. 259/93, Pb EG 1993, L 30). Hiermee wordt
de noodzaak om in het kader van de grensoverschrijdende overbrenging stoffen
niet als afvalstof, maar als secundaire grondstof aan te merken, genuanceerd.Voor interprovinciaal transport van in de bouw als secundaire grondstoffen
te gebruiken afvalstoffen kunnen provincies krachtens de Wet milieubeheer
op dit moment inderdaad een vergunning vereisen. Zoals de NVWB opmerkt kan
dit belemmerend werken voor hergebruik. Het kabinet streeft ernaar, als vermeld
in de brief over het begrip «secundaire grondstoffen», criteria
te formuleren op grond waarvan het onderscheid kan worden gemaakt tussen het
begrip afvalstof en het begrip (secundaire) grondstof. Op basis van artikel
1.1, tiende en elfde lid, van de Wet milieubeheer kunnen dan in een algemene
maatregel van bestuur (a.m.v.b.) specifieke stoffen, al dan niet verbonden
aan een bepaalde toepassing, worden uitgezonderd van het zijn van afvalstof.
Hierbij kan onder meer worden gedacht aan bepaalde granulaten, afkomstig van
bouw- en sloopafval, gereinigde grond en aan enkele stoffen afkomstig van
energie-opwekking bij elektriciteitscentrales. Met de karakterisering als
(secundaire) grondstof in die a.m.v.b. zal voor de betreffende stoffen het
vergunningvereiste voor provinciegrensoverschrijdend vervoer komen te vervallen.
De procedure voor totstandkoming van een dergelijk besluit is inmiddels gestart.Naar de mening van het kabinet wordt met het bovengenoemde interprovinciale
interimbeleid reeds vooruitlopend op het in de komende jaren successievelijk
voor alle bouwstoffen inwerkingtredende Bouwstoffenbesluit en de aanpassing
van het IVB op belangrijke punten tegemoet gekomen aan het pleidooi van de
OOD en de NVWB voor landelijk uniforme regels en randvoorwaarden voor het
gebruik van secundaire grondstoffen.Met het in de komende jaren inwerkingtreden van het Bouwstoffenbesluit
en het aangepaste IVB en de totstandkoming van de voornoemde a.m.v.b. omtrent
het uitgezonderd worden van het zijn van afvalstof, zal de door het OOD en
de NVWB bepleite (en ook door het kabinet gewenst geachte!) juridische duidelijkheid
over de milieuhygiënische inzetbaarheid en doelmatigheid van secundaire
grondstoffen als bouwstof naar de mening van het kabinet worden bereikt.Omtrent essentiële uitspraken in de PKB over het bevorderen
van het toepassen van secundaire grondstoffen kan het volgende worden opgemerkt.
Het stortverbod en de belasting op afval als gemeld in § 3.2 en
§ 3.3 van de PKB zijn zeer essentieel voor het bevorderen van het
toepassen van secundaire grondstoffen. Gelet op de stand van zaken rond de
voorbereiding van deze maatregelen en het feit dat de voorbereiding primair
in ander kader geschiedt is het kabinet van mening dat het niet wenselijk
is deze maatregelen in deze PKB als essentiële besluiten aan te merken.
In § 3.2 van de PKB is de bestuurlijke afspraak over het in toenemende
mate inzetten van secundaire grondstoffen in de eigen overheidswerken ook
aangemerkt als essentiële beslissing.Over het voorstel van de VVAV om in het structuurschema een inspanningsverplichting
voor de overheid met betrekking tot het gebruik van AVI-slakken op te nemen
wijst het kabinet op het volgende. Als algemeen beleidsuitgangspunt voor de
bouwgrondstoffenvoorziening geldt «primair secundair», d.w.z.
dat er primair naar gestreefd wordt secundaire grondstoffen toe te passen.
Op een aantal manieren wordt hieraan inmiddels invulling gegeven, zoals met
de afspraken die zijn weergegeven in de Beleidsverklaring Milieutaakstellingen
Bouw 1995 (zie deel 1 blz 59) en met de bovenvermelde afspraken over de inzet
van een toenemend percentage secundaire grondstoffen bij de eigen rijks- en
provinciale werken. Specifiek gericht op AVI-reststoffen wijst het kabinet op de afspraken tussen overheid en bedrijfsleven over het realiseren
van de doelstellingen als geformuleerd in het Implementatieplan AVI-reststoffen5. Het kabinet acht het daarom niet nodig om in het kader
van dit structuurschema nog separate afspraken over het gebruik van AVI-slakken
in overheidswerken op te nemen.Het verplicht in bestekken voorschrijven van een secundaire grondstof,
zoals de BRBS bepleit, past niet in het algemene beleid dat grondstoffen zich
zelf, op basis van prijs, kwaliteit, beschikbaarheid, etc., in de markt moeten
prijzen. Het kabinet is van mening dat de overheid haar invloed zo veel mogelijk
moet beperken tot het scheppen van betere marktcondities voor secundaire grondstoffen
via algemene marktbeïnvloedende instrumenten zoals vermeld in hoofdstuk
3 van de PKB en de toelichting van deel 1, pag. 79 e.v.. Op tijdelijke basis,
in situaties dat er nog sprake is van lage percentages hergebruik acht het
kabinet het, in het kader van het vervullen van een voorbeeldrol, aanvaardbaar
dat het gebruik van secundaire grondstoffen gepaard gaat met enige extra kosten
c.q. dat dit in bestekken wordt voorgeschreven. Gelet op het voorgaande acht
het kabinet het voorschrijven in bestekken van het produkt Korrelmix, een
produkt dat mede dankzij het door de branche ingevoerde kwaliteitsborgingssysteem
voor 100% door de markt wordt opgenomen, te ver gaan.Ten aanzien van het voorstel van de BRBS om de periodieke evaluatie
(zie deel 1 pag. 66 en 67) uit te breiden tot het gebruik van secundaire grondstoffen
door (alle) gemeenten en waterschappen wordt het volgende opgemerkt. De bedoeling
van de periodieke (twee jaarlijkse) evaluatie zoals die sinds 1986 wordt uitgevoerd
(zie deel 1 pag. 66 en 67) is om, mede in het kader van het vervullen van
een voorbeeldfunctie door rijk en provincies, zicht te krijgen op ervaringen
en knelpunten in beeld te brengen (primair kwalitatieve informatie). Tevens
wordt enig zicht verkregen op de kwantitatieve ontwikkelingen met betrekking
tot de inzet van secundaire grondstoffen. Het blijkt in de praktijk niet eenvoudig
om tijdig en van alle betrokken rijksdiensten en van de provincies deze gegevens
beschikbaar te krijgen. Verwacht wordt dat dit zal verbeteren gelet op de
hiervoor genoemde, in juni 1994 tussen V&W plus VROM en het IPO gemaakte,
afspraak om een jaarlijks toenemend percentage secundaire grondstoffen in
de eigen werken toe te passen én, ter evaluatie daarvan, jaarlijks
gegevens te verzamelen. Mogelijk is het uitvoeren van gerichte steekproeven
voor kwalitatieve en kwantitatieve informatie bij gemeenten en waterschappen
een uitvoerbare aanpak. E.e.a. wordt nader bekeken in het kader van actiepunt
3 (zie bijlage 1 in dit deel 3). Overigens kan in dit verband ook worden gewezen
op de in voorbereiding zijnde verbetering van de monitoringsysteem van de
bouwgrondstoffenvoorziening (zie deel 1, pag. 68). Het is o.m. de bedoeling
via dat systeem jaarlijks het landelijke gebruik van de onderscheiden secundaire
grondstoffen te registreren via de ingang van de leveranciers van secundaire
grondstoffen. Daarmee zal impliciet ook het gebruik hiervan door gemeenten
en waterschappen geregistreerd worden.Met betrekking tot de vraagtekens die de BFBN en de VOBN zetten bij
de rechtvaardiging van extra investeringen in verband met de toepassing van
secundaire grondstoffen in beton heeft het kabinet het volgende standpunt.
Het overheidsbeleid is er op gericht via het scheppen van voorwaarden en algemene
regelgeving (b.v. stortverbod, zie deel 1 pag. 83) de grondstoffenmarkt zodanig
te beïnvloeden dat de inzet van secundaire grondstoffen in de markt,
en daarmee impliciet ook in beton, rendabel wordt. Via de markt wordt dus
bepaald of en in welke mate eventueel ook voor kleine hoeveelheden industriële
reststoffen investeringen worden gedaan voor toepassing in beton. In algemene
zin acht het kabinet dit beïnvloeden van de markt aanvaardbaar en gewenst
vanwege de problemen die afvalberging en nieuwe ontgrondingen met zich meebrengen. De inzet van industriële reststoffen op een technisch
en milieuhygiënisch verantwoorde wijze in de bouw (en deels in beton)
acht het kabinet eveneens wenselijk, aangezien ook daarmee wordt voorkomen
dat bruikbare grondstoffen verloren gaan en de problemen met afvalberging
en nieuwe ontgrondingsgaten in het landschap verlicht worden. Het kabinet
is het er mee eens dat goede kwaliteit een voorwaarde blijft. Het gaat er
tenslotte om, zowel bij gebruik van primaire als van secundaire materialen,
kwalitatief goede produkten te verkrijgen.Voor wat betreft de afstemming van vraag en aanbod mag niet uit het
oog worden verloren dat op het gebied van toepassing van secundaire grondstoffen
in beton er sprake is van een beginsituatie. Nu in het Implementatieplan Bouw-
en sloopafval (zie deel 1 pag. 58) wordt gesignaleerd dat de markt voor funderingsmaterialen
verzadigingsverschijnselen vertoont mag worden verwacht dat het aanbod voor
andere markten, zoals beton, een structureler karakter krijgt.Bovendien is het kabinet van mening dat elke sector er verantwoordelijk
voor is dat zoveel mogelijk het afval afkomstig uit de eigen sector weer in
het produktieproces wordt opgenomen.Verder vragen de BFBN en de VOBN aandacht voor het grotere energieverbruik
van secundaire grondstoffen (totaal verbruik voor winning, opwerking en (gemiddeld)
transport) ten opzichte van oppervlaktedelfstoffen. Dit is inderdaad het geval
voor sommige secundaire grondstoffen. Zo is het energieverbruik van puingranulaat
duidelijk (ca 30%) groter dan dat van ongebroken grind. Voor zeefzand geldt
echter dat het energieverbruik daarvan kleiner is dan van beton- en metselzand6 Het kabinet acht het grotere energieverbruik van puingranulaat
ook een nadeel. Gelet op de grote voordelen van het hergebruik daarvan acht
het kabinet dit aanvaardbaar. Denkbaar is echter dat in situaties dat voor
hergebruik zeer veel extra energie nodig is dit om die reden ongewenst geacht
moet worden.5. Rijksheffing op oppervlaktedelfstoffen/provinciale
bestemmingsheffing ReactiesIn meer dan de helft van de inspraakreacties op deel 1 van
het structuurschema Oppervlaktedelfstoffen zijn opmerkingen gemaakt over de
in deel 1 voorgenomen rijksheffing op oppervlaktedelfstoffen. Deze variëren
van negatieve, genuanceerde tot positieve reacties. Tegenstanders van de heffing zijn vooral te vinden bij het
(ontgrondend) bouwbedrijfsleven. De sterke weerstand wordt als volgt beargumenteerd:* verdergaande substitutiemogelijkheden dan die er nu reeds zijn van primaire
stoffen door secundaire stoffen ontbreken (Nederlands Verbond Toelevering
Bouw (NVTB), Nederlandse Vereniging van Wegenbouwers (NVWB), Nederlandse Vereniging
van Producenten en Importeurs van wegen- en waterbouwmaterialen (VPI),* de concurrentie positie van het Nederlandse bouwbedrijfsleven wordt
aangetast (m.n. door de import van «onbelaste» produkten) (Federatie
van Oppervlaktedelfstoffenwinnende Industrieën (FODI), NVTB, Vereniging
Industriële Bouwgrondstoffen (VIB), Koninklijk Nederlands Verbond van
Baksteenfabrikanten (KNVB) en Vereniging van Dakpannenfabrikanten (NEDACO)),* onlangs zijn met de overheid afspraken gemaakt over het bevorderen van
het gebruik van secundaire grondstoffen en het zuinig gebruik van grondstoffen
in het kader van het Milieuberaad voor de Bouw n.l. de Beleidsverklaring Milieutaakstellingen
Bouw 1995 en het Implementatieplan Bouw- en Sloopafval, het meer gebruiken
van secundaire grondstoffen en het zuiniger gebruik van grondstoffen dan op
grond van deze afspraken wordt niet mogelijk geacht (FODI, NVTB, NVWB, Verbond
van Nederlandse Ondernemers/Nederlands Christelijk Werkgeversverbond (VNO/NCW)),* er heeft onvoldoende analyse plaatsgevonden van de als gevolg van de
heffing optredende economische effecten (FODI, VNO/NCW),* door de heffing wordt de import van reststoffen gestimuleerd (FODI,
NVTB),* het gebruik van secundaire grondstoffen wordt bevorderd terwijl ook
hier zuinig mee moet worden omgegaan (NVTB),* wanneer de concurrentiepositie van de Nederlandse Bouwmaterialenindustrie
a.g.v. de heffing wordt aangetast, kan een verschuiving van de bouwmaterialenproduktie
naar de ons omringende landen verwacht worden, terwijl de afzet van industriële
reststoffen afhankelijk is van de binnenlandse opnamecapaciteit van met name
de cement- en betonindustrie. De kans is reëel dat dezen op hun marktaandeel
zullen moeten inleveren t.o.v. de buitenlandse concurrentie die niet door
een heffing getroffen zullen worden waar dit gerede elementen en produkten
betreft (NVTB, VIB),* de heffing zal tevens gelden voor grondstoffen waarvoor in het algemeen
of in specifieke toepassingen geen sprake is van mogelijke vervanging (NVWB,
KNVB en NEDACO),* de heffing leidt slechts tot een lastenverzwaring en zal een nadelig
effect hebben op de planning en financiering van de (overheids)investeringen
(FODI, NVTB, VIB, VNO/NCW, KNVB en NEDACO).De Nederlandse Vereniging van Zandwinners (NVZ) stelt dat de heffing voor
ophoogzand niet nodig is aangezien deze stof niet schaars is en daarom in
feite de noodzaak tot het vervangen hierdoor door secundaire grondstoffen
ontbreekt. De enige van belang zijnde regulerende werking is volgens de NVZ
de bevordering van het gebruik van Noordzeezand. Het instrumentarium
hiervoor is echter al aanwezig door een verschil tussen Noordzeezand en binnen
de kustlijn gewonnen zand in de vorm van de zgn. domeinvergoeding. Voor grind
en kalksteen wordt in dit kader gewezen op de gemaakte afspraken voor afbouw
van de winning hiervan in Nederland. Als er toch een heffing komt pleit de
NVZ voor gedifferentieerde tarieven naar mate de schaarste van de oppervlaktedelfstof.
De NVZ oppert de mogelijkheid om met andere instrumenten om het beleid te
verwezenlijken. Voorts wijst de NVZ op optredende concurrentievervalsing a.g.v.
het vrijstellen van niet vergunningplichtige winningen. Ook een tiental Overijsselse
ontgronders hebben om deze reden bezwaar tegen deze laatstgenoemde vrijstelling.De Vereniging Centrale Baggerbedrijf vreest voor de positie van de vervoerder/handelaar
i.c. de binnenschippers. Deze vereniging vreest dat bij doorberekening van
de heffing de lasten daar terecht zullen komen.Het Landbouwschap vindt een heffing niet nodig omdat een terughoudend
gebruik van oppervlaktedelfstoffen ook bereikt kan worden door het instrument
van de vergunningverlening (minder c.q. geen ontgrondingsvergunningen verlenen).Een zilverzand winnend bedrijf stelt dat er geen vervangers voorhanden
zijn voor zilverzand. Ook op het zuiniger gebruik zal er geen effect zijn.
Bovendien zal een heffing mioceen zand op de internationale markt in een zeer
moeilijke positie brengen. Naar mening van dit bedrijf is er geen concurrerend
produkt van mioceen zand en is de voorgenomen heffing dus strijdig met art
95 EG Verdrag. Een ander zilverzand winnend bedrijf stelt dat door het gebruik
van zilverzand in andere produktieprocessen milieuschadelijke stoffen worden
vervangen, bv. fosfaatvervanging in wasmiddelen door zeolieten. De mate van
glasrecycling in Nederland wordt reeds als een voorbeeld voor anderen gebruikt.
Het hergebruik van (vorm)zand wordt al sterk bevorderd door de hoge stortkosten.
Bovendien, zo stelt dit bedrijf, zal een verminderde winning hier een grotere
winning elders ten gevolge hebben. Ook een glasproducent maakt bezwaar en
wijst op de (inter)nationale concurrentievervalsing die door de heffing optreedt.Genuanceerder over de heffing denken de gemeente Amsterdam
en de ANWB.De gemeente Amsterdam is tegen de heffing in de voorgestelde vorm. Een
algemene heffing is als marktregulerend middel onvoldoende selectief en kan
daardoor ongewenste effecten hebben op andere beleidsterreinen. Deze gemeente
is voor een meer zelfstandige regionale rol bij de uitvoering van het beleid
inzake bouwgrondstoffen en voor het integreren van het instrumentarium, inclusief
de heffing, in de regionale bevoegdheden.Volgens de ANWB is een heffing te rechtvaardigen als de opbrengst wordt
gebruikt voor de realisatie van groenstructuren in Nederland.Naast tegenstanders van de heffing zijn er ook voorstanders.De Raad voor Verkeer en Waterstaat spreekt zich uit voor een heffing op
in Nederland gewonnen en geïmporteerde oppervlaktedelfstoffen. Zij meldt
dat door het nog lopende onderzoek naar de effectieve hoogte van het heffingtarief
de modaliteiten nog onduidelijk zijn. De effectiviteit is volgens de Raad
niet alleen afhankelijk van de hoogte van het heffingbedrag, ook de bestemming
van de opbrengst is bepalend. De Raad adviseert 100% van de opbrengst sectorspecifiek
te besteden i.p.v. de voorgestane 20%. Voor de besteding van de opbrengst
adviseert de Raad een taakstellend programma op te stellen. Het Overlegorgaan Oppervlaktedelfstoffen (OOD) spreekt nog geen definitief
oordeel uit over de (on)wenselijkheid van de inzet van het instrument heffing.
Het wil eerst de resultaten afwachten van het onderzoek naar de effectieve
hoogte van de heffing. Binnen het OOD zijn er duidelijke voorstanders van
de heffing. Zo menen het IPO, de Stichting Natuur en Milieu en de VNG dat
de heffing een nuttig instrument kan zijn om de doelstellingen van het Structuurschema
en met name het zuinig gebruik van primaire grondstoffen daadwerkelijk te
kunnen bereiken. De nadelige effecten van de grondstoffenwinning moeten immers
zoveel mogelijk worden beperkt. De heffing kan daaraan een bijdrage leveren
waar zij tot een ander produktgebruik kan leiden. Deze organisaties stellen
dat een financiële prikkel goede perspectieven biedt voor het bereiken
van de beleidsdoelstelling en menen dat de prijselasticiteit van de betrokken
grondstoffen zodanig is dat een heffing redelijk effectief kan zijn.Voorts menen zij dat door de huidige marktwerking de maatschappelijke
kosten van ontgrondingen niet in de prijsvorming voor primaire grondstoffen
zijn verwerkt. De heffing kan er tevens toe dienen die ongewilde kosten enigszins
te corrigeren. Een heffing drukt naast de regulerende effecten ervan de maatschappelijke
eindigheid van oppervlaktedelfstoffen uit. Ze stellen evenwel als voorwaarde
aan de instelling van een heffing dat een groter deel van de opbrengst dan
is voorgesteld sectorspecifiek kan worden besteed. Tevens wijzen zij erop
dat de afspraken over het 90% hergebruik van bouw- en sloopafval als een inspanningsverplichting
dienen te worden gezien. Zonder de inzet van een extra instrument zal de afspraak
over 90% hergebruik niet gehaald worden.In de schriftelijke reactie los van het OOD stellen de provincies bij
monde van het Interprovinciaal Overleg (IPO) dat zij voorstander zijn van
het inzetten van het heffingsinstrument, echter onder voorwaarde dat de voorgestelde
heffing v.w.b. de provinciale ontgrondingsvergunningen wordt gesplitst in
een provinciale bestemmingsheffing (de 20% van de opbrengst die volgens deel
1 sectorspecifiek wordt besteed) en een regulerende rijksheffing. De inning
van die 20%, alsmede het bepalen van de bestemming van deze middelen zou door
de provincies moeten geschieden. Tijdens het bestuurlijk overleg van 15 juni
1994 met het IPO is besloten dat V&W en IPO dit ambtelijk nader zouden
onderzoeken. Het IPO denkt daarbij aan de totale provinciale apparaatskosten
voor ontgrondingen en aan geld, in sommige gevallen, voor compenserende maatregelen
in de regio waar wordt ontgrond. In het tweede bestuurlijk overleg (24 oktober
1994) over deel 1 van het structuurschema Oppervlaktedelfstoffen gaf de huidige
minister van V&W aan dat, conform het regeeraccoord, regulerende heffingen
voor 100% moeten leiden tot belastingverlagingen en dat sectorspecifieke besteding
niet aan de orde is. Naar aanleiding van de resultaten van het bovengenoemde
ambtelijk onderzoek, mede gebaseerd op het vergelijken van de herziene Ontgrondingenwet
met de voorgenomen wijziging van de Grondwaterwet7
naar de wensen van de provincies met betrekking tot provinciale middelen voor
ontgrondingenbeleid gaf de minister van V&W aan wel te voelen voor het
volgende. Namelijk dat via de provinciale bestemmingsheffing op oppervlaktedelfstoffen,
naast 50% van de kosten voor onderzoek en planning van ontgrondingen (e.e.a.
als voorzien in de herziene Ontgrondingenwet zoals die op 3 januari 1994 bij
de Tweede Kamer is ingediend), ook de kosten voor handhaving van de ontgrondingsvergunningen
en tot op zekere hoogte kosten voor compenserende maatregelen in de regio
waar wordt ontgrond kunnen worden gedekt. In totaal zou het hier gaan om ca.
f 0,25 per ton oppervlaktedelfstof. Afgesproken werd dat ambtelijk nog
eens nauwkeurig de analogie tussen de herziene Ontgrondingenwet en de voorgenomen
wijziging van de Grondwaterwet zou worden nagegaan. Dit leidde tot het voorstel
in aanvulling op de voornoemde kosten ook de kosten voor schadevergoeding
in de Ontgrondingenwet analoog aan die in de Grondwaterwet te
regelen. D.w.z. dat de provincies ook die, in de praktijk zeer beperkte, kosten
kunnen dekken uit de provinciale bestemmingsheffing.Eveneens in een aparte schriftelijke reactie wijst de Stichting Natuur
en Milieu erop dat volgens het Nationaal Milieubeleidsplan beperking van schadelijke
of schaarse grondstoffen in de bouw aan de bron dient te gebeuren. Dat wil
zeggen dat de instroom van schaarse primaire oppervlaktedelfstoffen geminimaliseerd
danwel volledig tegengegaan dient te worden. Naar mening van deze inspreker
is de aangekondigde heffing van f1.- veel te laag om een substantieel regulerend
effect te verwachten.De Stichting stelt dat om werkelijk regulerende effecten te bereiken en
secundaire grondstoffen en materialen meer te laten concurreren een heffing
nodig is in de orde van grootte van f 5.- per ton. Ook is het volgens
de Stichting gewenst dat het maatschappelijk doel van de heffingen zoveel
mogelijk duidelijk wordt gemaakt. De opbrengst van de heffing moet sectorspecifiek
worden benut, enerzijds ten behoeve van duurzaam bouwen en het gebruik van
secundaire bouwstoffen en materialen, anderzijds ten behoeve van het maatschappelijk
aanvaardbaar maken van nog noodzakelijke ontgrondingen (door het integreren
van natuurontwikkeling). De Gelderse Milieufederatie en Stichting Het Zuid-Hollands
Landschap onderschrijven de reactie van de Stichting Natuur en Milieu en bepleiten
daarnaast voor de bouw een verschuiving in het gebruik van beton naar baksteen
en zelfs ongebakken bouwstoffen van klei/leem, omdat de uiterwaarden van nature
weer opslibben. Uit opbrengsten van de heffingen dient hiernaar onderzoek
te worden verricht, evenals naar de mogelijkheden om met modules van beton
te bouwen (die in hun geheel herbruikbaar zijn).De Vereniging van Afvalverwerkers (VVAV) ondersteunt de idee van een heffing
op oppervlaktedelfstoffen. De vereniging is echter van mening dat deze heffing
een maximaal rendement zal opleveren wanneer de opbrengsten primair worden
aangewend voor het realiseren van de doelstelling van de PKB.Tijdens de hoorzitting gaf ook de Belangenvereniging Recycling Bouw- en
Sloopafval (BRBS) te kennen voor invoering van de heffing te zijn. Gezien
de moeizame ontsluiting van de markt van toeslagmaterialen voor beton achten
zij dit een nuttig instrument voor de stimulering van de inzet van secundaire
materialen. De BRBS verwacht dat een verhoging van de heffing een belangrijke
ondersteuning kan geven voor het bereiken van de doelstellingen van het Implementatieplan
Bouw- en Sloopafval. Antwoord van het kabinetZoals blijkt uit de PKB houdt het kabinet een besluit over de heffing
op oppervlaktedelfstoffen aan totdat het de notitie over de mogelijkheden
tot verbreding van de belastinggrondslagen van de Wet belastingen op milieugrondslag
uitbrengt (volgens de huidige planning nog voor de zomer 1995). Daarom wordt
er in het navolgende niet separaat gereageerd op de bovengenoemde reacties.
Ter toelichting wordt nog wel het volgende opgemerkt.Het principebesluit van het vorige kabinet tot invoering van een
heffing op oppervlaktedelfstoffen was mede ingegeven door de verwachte positieve
invloed op de doelstellingen (zie PKB § 2) zuinig gebruik, hergebruik
en bevorderen toepassen Noordzeezand. Dit is na het verschijnen van deel 1
nog eens onderzocht door de Grontmij, tezamen met de Erasmusuniversiteit8. Hierbij is gekeken naar de heffinghoogtes f 0,50,
f 1,-, f 2,- f 4,- en f 8,-/ton. De resultaten van dit
onderzoek waren, kort samengevat:– bij een heffing van f 0,50 of f 1,-/ton zal geen
noemenswaardige vervanging optreden ten opzichte van de huidige situatie.
Vanaf een heffingshoogte van f 2,-/ton zal sprake zijn van een substantiële
vervanging, met name bij ophoogzand. De absolute omvang van de vervanging
van beton- en metselzand, kalkzandsteenzand en asfaltzand is veel geringer.
Het niet aan de heffing onderhevige Noordzeezand, in verband met de doelstelling
bevorderen toepassen Noordzeezand, zorgt voor verreweg de belangrijkste verschuivingen
in winning (vrijstelling van Noordzeezand van de heffing bleek, onder voorwaarden,
mogelijk). Daarnaast zorgen import-en exporteffecten voor enige vermindering.– de heffing zal niet of nauwelijks extra invloed hebben op
het hergebruik, ook niet bij een heffing van meerdere guldens per ton. Dit
is met name een gevolg van de inmiddels op 1/1/95 in werking getreden belasting
op afvalstoffen van f 29,20/ton en het uitgangspunt dat er binnen afzienbare
tijd na eind 1995 een stortverbod komt voor economisch herbruikbaar afval
(deze a.m.v.b. is in voorbereiding). Bovenop deze twee instrumenten levert
de onderzochte heffing niet of nauwelijks extra hergebruik op volgens de onderzoekers– er zijn autonome ontwikkelingen die duiden op minder gebruik
van primaire grondstoffen bij de huidige produktietechnieken. De onderzoekers
achten het niet mogelijk de additionele effecten van de heffing hierop in
te schatten– het effect op zuiniger gebruik ten gevolge van inzet van
alternatieve produktiemiddelen of -technieken is volgens de onderzoekers naar
verwachting verwaarloosbaar,– de heffing kan prikkelend zijn voor innovatieve ontwikkelingen
t.a.v. hoogwaardiger gebruik. De onderzoekers achten deze effecten echter
moeilijk te kwantificeren.Een heffing op oppervlaktedelfstoffen heeft ook nadelen, zoals de
kosten voor de overheid, de extra administratieve lasten voor het betrokken
bedrijfsleven en de grenseffecten. Met dit laatste wordt gedoeld op de verslechterde
concurrentie positie van producenten van bouwmaterialen in de grensstreken
(de nederlandse baksteen- en betonwarenfabrikanten b.v. zouden met duurdere
grondstoffen moeten produceren dan hun collega's over de grens). De onderzoekers
stellen dat, hoewel de betekenis van de grenseffecten, gelet op de totale
hoeveelheden, relatief beperkt is, dit op regionale schaal omvangrijke gevolgen
voor de bedrijfstak kan hebben.Het kabinet acht de positieve gevolgen van de heffing voor de doelstellingen
voor het bouwgrondstoffenbeleid, mede gelet op de nadelen van de heffing,
mager.De gewenste verbreding van de belastinggrondslagen van de Wet belastingen
op milieugrondslag heeft tot doel een evenwichtiger spreiding van belastingen.
Er zijn vele mogelijkheden voor deze verbreding in onderzoek, zoals bijvoorbeeld
non-energetisch gebruik van energiedragers, chloor, bestrijdingsmiddelen en
nutriënten. In dit kader kan de heffing op oppervlaktedelfstoffen worden
vergeleken met andere opties voor de verbreding. Het kabinet zal daarbij meewegen
dat de positieve gevolgen van de heffing voor de doelstellingen van het bouwgrondstoffenbeleid,
mede gelet op de nadelen van de heffing, mager zijn.Naar aanleiding van het besprokene met het IPO over de provinciale
middelen voor het ontgrondingenbeleid moet nog het volgende worden gemeld.
Via de provinciale bestemmingsheffing op oppervlaktedelfstoffen kunnen de
provincies 50% van de kosten van onderzoek en planning dekken (e.e.a. als
voorzien in de herziene Ontgrondingenwet zoals die op 3 januari 1994 bij de
Tweede Kamer is ingediend). Het kabinet stemt in met de visie
van de minister van V&W dat, naast deze 50%, de provincies ook de kosten
voor handhaving van de ontgrondingsvergunningen, de kosten voor schadevergoeding
en tot op zekere hoogte kosten voor compenserende maatregelen in de regio
waar wordt ontgrond moeten kunnen dekken uit de provinciale bestemmingsheffing.
Ook bij de voorgenomen wijziging van Grondwaterwet kunnen de kosten voor handhaving
van vergunningen, voor compenserende maatregelen en schadevergoeding via de
provinciale grondwaterbestemmingsheffing worden gedekt.Afgezien van de kosten voor compenserende maatregelen wordt gedacht
aan een provinciale ontgrondingenbestemmingsheffing op basis van begrootte
kosten.Voor wat betreft de kosten voor compenserende maatregelen wordt met
het bovenstaande aangesloten op het vrij algemeen levende idee dat een regio
waar wordt ontgrond in sommige gevallen «daarvoor iets terug mag krijgen».
Daarbij staan voor ogen zaken als herinrichtingskosten die niet ten laste
van een specifieke ontgronding kunnen worden gebracht en aannemerswerk betreffende
compenserende maatregelen in de regio waar wordt ontgrond. Het kabinet is
wel van mening dat, ter inperking en voorkoming van verschillen per provincie
wettelijk moet worden vastgelegd hoeveel de provincies kunnen heffen voor
het doel compenserende maatregelen. Vooralsnog wordt gedacht aan f 0,15/ton
oppervlaktedelfstof. In totaal zou de provinciale ontgrondingen-bestemmingsheffing
dan ca. f 0,25/ton bedragen.Ten behoeve van het bovenstaande wordt een wijziging van de Ontgrondingenwet
voorbereid. Par. 8.2.1 van de ontwerp-PKB is hierop aangepast.6. Beleid import en export ReactiesDe Raad van Advies voor de Ruimtelijke Ordening (RARO) vindt dat bij de
import als alternatief voor winning in eigen land aandacht moet worden besteed
aan de mogelijke gevolgen voor het milieu in het exporterende land.Het Interprovinciaal Overleg (IPO) stelt in zijn schriftelijke reactie
dat het kabinet in het structuurschema Oppervlaktedelfstoffen deel 1 een veel
te afwachtende houding aanneemt met betrekking tot de import. Het rijk zou,
voorafgaande aan het aangekondigde overleg met het buitenland, met spoed onderzoek
moeten doen naar de importmogelijkheden: naar de winningsmogelijkheden in
het buitenland incl. de milieueffecten. O.m. wordt genoemd onderzoek naar
de continuering van de import van beton-en metselzand uit het Engelse deel
van de Noordzee. Het IPO stelt wel dat importvergroting niet mag leiden tot
onbeheersbare verplaatsing van milieueffecten naar het buitenland. Tijdens
het bestuurlijk overleg met het IPO op 15 juni 1994 is dit punt besproken.
Door de toenmalige minister van V&W is toen gesteld dat onderzoek naar
de mogelijkheden van meer import negatieve, import-naar-Nederland belemmerende
reacties in het buitenland kan oproepen en dat het rijk zo'n onderzoek niet
zal doen. Het IPO heeft, node, dit standpunt geaccepteerd. Tijdens het bestuurlijk
overleg met het IPO op 24 oktober 1994 is dit punt door het IPO opnieuw aan
de orde gesteld. Door de huidige minister van V&W is daarbij een zelfde
standpunt ingenomen. Wel is afgesproken nog eens ambtelijk na te zullen gaan
in hoeverre provincies op dit op punt zelf iets kunnen doen.In een gezamenlijke reactie stellen de Bond van Fabrikanten van Betonwaren
in Nederland (BFBN) en de Vereniging van Ondernemingen van Betonmortelfabrikanten
in Nederland (VOBN) dat, wanneer Nederland de noodzakelijke primaire grondstoffen
moet importeren en geheel daarvan afhankelijk wordt, ernstige economische
schade zal kunnen optreden. Deze branche-organisaties menen dat onvoldoende
aandacht is geschonken aan de aankondiging van het Verenigd Koninkrijk dat
het de winning van oppervlaktedelfstoffen gaat terugdringen, evenals wellicht
Duitsland en België. Antwoord van het kabinetHet kabinet stemt in met de opmerking van de RARO, met het bovengenoemde
standpunt van de minister van V&W en met de opmerking over ernstige economische
schade in geval ons land alle voor de bouw benodigde oppervlaktedelfstoffen
zou moeten invoeren.Voor wat betreft de opmerking dat het Verenigd Koninkrijk, evenals
wellicht Duitsland en België de winning van oppervlaktedelfstoffen gaat
terugdringen, kan het volgende worden gesteld. Begin 1994 heeft de regering
van het Verenigd Koninkrijk richtlijnen vastgesteld voor de bouwgrondstoffenvoorziening
in Engeland («Minerals planning Guidance: Guidelines for aggregates
provision in England», Department of the Environment, MPG6, April 1994).
Hierin wordt gesteld dat een algemeen doel is de bijdrage in de voorziening
uit landlocaties in Engeland te verminderen met ca.15%. Ten aanzien van de
alternatieven wordt, naast een toename van het hergebruik en winning uit zee
gedacht aan meer import uit z.g. «super quarries» (zeer grote
groeves voor steenslag uit rots) in Noorwegen, Schotland en mogelijk ook Spanje.
Bekend is dat in Duitsland vergunningverlening voor de winning van oppervlaktedelfstoffen
die (deels) geëxporteerd worden (ons land importeert vnl. grind en betonzand
uit Duitsland) meer maatschappelijke weerstand ondervindt dan vergunningverlening
voor de voorziening in de eigen (duitse) behoefte. Verder is
bekend dat de Vlaamse Raad (het Vlaamse parlement) in juli 1993 een decreet
heeft goedgekeurd dat de grindwinning in Vlaanderen (in de praktijk in het
Maasdal en de Maasvallei) na het jaar 2006 stopt.Het bovengenoemde onderstreept volgens het kabinet alleen maar het,
op overleg met de ons omringende landen gerichte, beleid t.a.v. import en
export als opgenomen in de ontwerp-PKB (par.6.4.). Dit is dan ook onverkort
gehandhaafd.Het bovenvermelde betreft geen nieuwe informatie c.q. recentelijk
aangepast beleid en heeft dan ook geen gevolgen voor de ramingen omtrent import
en export als vermeld in deel 1.7. Verkenning behoefte aan grondstoffen en indicatie voorraad
perioden 7.1 Verkenning behoefte ReactiesDe Federatie van Oppervlaktedelfstoffenwinnende Industrieën (FODI)
en de Nederlandse Vereniging van Wegenbouwers (NVWB) zijn van mening dat de
behoefte aan bouwgrondstoffen is onderschat. Deze laatste inspreker constateert
dat van een optimistisch laag behoefte-scenario aan bouwstoffen en een maximale
inzet van secundaire bouwstoffen is uitgegaan. Vanuit het oogpunt van de gestelde
doelstelling is dit volgens inspreker begrijpelijk, deze plaatst echter drie
kanttekeningen.– Voor de korte termijn is uitgegaan van de nota Bouwprognoses '92-'97,
hierbij zijn echter de investeringsimpuls (3 miljard gulden), het Fonds Economische
Structuurversterking (5 miljard gulden) en extra gelden uit de Europese Unie
niet meegenomen;– Wat de lange termijn betreft wordt uitgegaan van het Global Shift
scenario, echter momenteel is er sprake van signalen die wijzen op een hogere
economische groei, hetgeen kan resulteren in een ander scenario met hogere
bouwinvesteringen;– Bij de inzet van secundaire materialen wordt uitgegaan van optimistische
ramingen. Uiteraard zijn daarbij onzekerheden met betrekking tot juridische-,
technische- en marktontwikkeling aan de orde. Dat kan er in de praktijk toe
leiden dat een grotere behoefte aan voorziening door middel van oppervlaktedelfstoffen
noodzakelijk is.Daarentegen stelt de Stichting Verontruste Plateaubewoners (Margraten)
dat de behoefteramingen voor kalksteen t.b.v. kalksteenproducten exclusief
cement, als opgenomen in tabel 4.1 op blz. 20 van de ontwerp-PKB, veel te
hoog gesteld zijn. Uit door de Stichting verricht onderzoek is gebleken dat
de behoefte aan Nederlandse kalksteenproducten al jaren een dalende tendens
vertoond. De Nederlandse Cellenbeton Vereniging wijst erop dat in de gepubliceerde
raming van gebruik en winning in Nederland (tabel 4.1 ontwerp-PKB) de sector
cellenbetonzand ontbreekt. Dienaangaande vraagt deze zich af of er voldoende
rekening is gehouden met de zandbehoefte van de cellenbetonindustrie.De Belangenvereniging Recycling Bouw- en Sloopafval (BRBS) wijst op een
verwarrende weergave in deel 1 (toelichting) van de hoeveelheid hergebruik
van produkten van bouw- en sloopafval. Deze inspreker beveelt aan hiervoor
consequent de getallen uit het «Implementatieplan Bouw- en Sloopafval»
te hanteren. Voorts merkt de BRBS op dat in deel 1 wordt aangenomen dat de
vraag naar beton- en metselzand de vraag naar ophoogzand uit bouw- en sloopafval
zal verdringen. De BRBS schetst het volgende verwachtingspatroon voor de afzet
van produkten uit bouw- en sloopafval: ca. 3 miljoen ton zal als ophoogzand
kunnen worden toegepast, ca. 3 miljoen ton granulaat kan worden geleverd als
toeslagmateriaal voor beton, waarvan 2 miljoen ton als grind en 1 miljoen
ton als zandvervanging, ca. 8 miljoen ton voor wegfunderingen en 1 miljoen
ton in asfalttoepassingen. Antwoord van het kabinetHet kabinet is het ermee eens dat op dit moment de prognoses van
de behoefte aan bouwgrondstoffen voor de korte termijn hoger zijn dan de prognoses
ten tijde van het opstellen van deel 1. Basis van de behoefteprognoses voor
de periode 1993 tot 1997 in deel 1 vormen de prognoses voor de bouwinvesteringen
als vermeld in de Nota Bouwprognoses 1992 t/m 1997 (zie deel 1, pag. 100).
Op dit moment (februari 1995) worden aanmerkelijk hogere investeringen verwacht
in de G.W.W.-sector in de periode 1993–1999. Tevens heeft
het kabinet op basis van het Regeeraccoord extra middelen uitgetrokken voor
de bouw van 15 000 woningen in de sociale sector. De Europese-Unie-bijdragen
waarop de NVWB wijst zullen nagenoeg geheel betrekking hebben op investeringen
voor infrastructuur door aan de overheid gelieerde bedrijven zoals de Nederlandse
Spoorwegen en gemeentelijke openbaar-vervoerbedrijven. De eind september 1994
verschenen Nota Bouwprognoses 1994 t/m 19999
bevat de meest recente prognoses voor de bouwinvesteringen; daarin is rekening
gehouden met de bovengenoemde extra investeringen. Naar aanleiding van deze
nota zijn de ramingen voor de behoefte aan bouwgrondstoffen, als vermeld in
tabel 4.1. van de ontwerp-PKB, aangepast, conform de systematiek als beschreven
in hoofdstuk 5 van de toelichting van deel 1 (pag. 99 t/m 106). Verder is
tabel 4.1. nog op de volgende punten herzien:* Een raming van de omvang van de winning van grind in Nederland
en de import en export van grind is achterwege gelaten voor de periode 1994–2000
en 2000–2011, gelet op de sterke wijzigingen die binnen die perioden
worden verwacht (zie § 10.3 van deze toelichting).* De raming van de kalkzandsteenbehoefte is voor de korte termijn
(tot 1997) verhoogd tot 4,9miljoen ton/jr als gevolg van het naar boven bijgestelde
woningbouwprogramma in verband met de gestegen woningbehoefte. Na 1997 wordt
weer een daling van het woningbouwprogramma verwacht. Voor de periode na 2000
wordt daarom de raming uit de ontwerp-PKB gehandhaafd.* De raming voor de benodigde hoeveelheid asfaltzand voor de periode
na 2000 is enigszins naar beneden bijgesteld. De Vereniging voor Bitumineuze
Werken – Asfalt verwacht een lager produktieniveau, met name door de
groei van de steenfunderingenmarkt van de afgelopen jaren. Ten gevolge hiervan
kan met dunnere asfaltlagen worden volstaan. Voor de periode 2000 –
2011 wordt nu van een gelijkblijvend produktieniveau uitgegaan als in de voorgaande
periode (ca. 7 milj. ton asfalt/jr).* De raming van de kalksteenwinning in Nederland voor overige doeleinden
is aangepast naar aanleiding van de besluitvorming van de provincie Limburg
omtrent uitbreiding van de groeve 't Rooth. (zie ook § 10.7 van
deze toelichting). De schatting van de totale jaarlijkse winning in Nederland
is als volgt tot stand gekomen. In Limburg (groeve 't Rooth) wordt jaarlijks
maximaal 400 000 ton gewonnen10.
Daar komt bij een hoeveelheid van maximaal 150 000 ton uit Gelderland
(groeve te Winterswijk). In totaal een netto hoeveelheid van 550 000
ton/jr kalksteen. Rekening houdend met ca. 15% verontreiniging (m.n. vocht
en silex) komt de omvang van de bruto te winnen hoeveelheid op ca. 620 000
ton/jr. Omdat de provincie Limburg er bij de besluitvorming voor de uitbreiding
van de groeve 't Rooth van uit is gegaan dat uiterlijk in 2007 de winning
zal worden beëindigd moet in tabel 4.1. van de PKB voor de hoogst aangegeven
raming voor de periode 2000 tot 2011 gelezen worden 2000 – 2008. De
laagst aangegeven raming (winning in de groeve Winterswijk) geldt daarmee
voor de resterende jaren van de periode 2000 – 2011.* De raming van de kleibehoefte voor dijkbouw is aangepast aan de
versnelde uitvoering van het dijkversterkingsprogramma conform het Deltaplan
Grote Rivieren.* De raming van de ophoogzandbehoefte is herberekend op basis van
de meest recente gebruikscijfers. De groeivoeten voor de bouwproduktie uit
de CPB-publicatie «Nederland in drie-voud» (zie § 5.2.1
van de toelichting op deel 1) zijn weer gebruikt als mutatie voor de bepaling
van de ophoogzandbehoefte in de toekomst. Echter de basis voor de mutaties
is nu het gemiddelde gebruik over de periode 1989 t/m 1993 (ca. 47 milj. m3/jr) i.p.v. het gemiddelde gebruik over de periode 1989 t/m 1992 (49 milj. m3/jr ). Voor
de raming van de ophoogzandbehoefte voor de korte termijn (tot 2000) wordt
i.v.m. de investeringsimpuls11 in die periode
uitgegaan van de behoefteprognose die gebaseerd is op het hoogste scenario
uit de CPB publicatie «Nederland in drie-voud». De behoefteprognose
voor de periode 2000 tot 2011 is aanmerkelijk lager dan in deel 1 omdat daar
ten gevolge van een rekenfout een te hoge raming was aangegeven.* De raming van de vervanging van oppervlaktedelfstoffen door de
inzet van secundaire grondstoffen is geactualiseerd. Dit is in bijlage 7-I
per grondstof toegelicht.Wat betreft de ramingen voor de lange termijn (periode 2000–2020)
voor beton- en metselzand, grind en kalksteen voor cement merkt het kabinet
op dat in tabel 4.1 van de PKB, evenals in de ontwerp-PKB, geen keuze gemaakt
is uit één van de drie CPB scenario's Balanced Growth, Global
Shift en European Renaissance. Evenals in deel 1 zijn ook nu bandbreedtes
aangegeven op basis van de uitersten van de drie genoemde CPB scenario's (zie
ook hoofdstuk 5 van de toelichting van deel 1).In hoofdstuk 10 ( § 10.1) van deze toelichting wordt ingegaan
op de relatie tussen de behoeftedekking en de enigszins hogere behoefteprognoses.Het kabinet onderkent dat er, zoals de Stichting Verontruste Plateaubewoners
in haar reactie opmerkt, in recente jaren sprake is geweest van een lichte
daling van het kalksteengebruik door de maalindustrie. Overigens verwijst
het kabinet voor wat betreft de opmerking dat de behoefteraming voor kalksteen
t.b.v. kalksteenprodukten, exclusief cement in deel 1 te hoog gesteld is,
naar hetgeen hierover eerder in dit hoofdstuk is gemeld.Met de behoefte aan zand voor de cellenbetonindustrie was rekening
gehouden onder de naam «gasbeton» (zie deel 1 pag. 200). In de
ontwerp-PKB (tabel 4.1) maakte deze behoefte onderdeel uit van de aangegeven
totale behoefte voor de kalkzandsteenindustrie. Tengevolge van ontwikkelingen
op de Europese markt is inmiddels de produktnaam «cellenbeton»
gekozen. De zandbehoefte voor de cellenbetonfabrikage is voor de planperiode
geraamd op 0,6 miljoen ton per jaar. Bij tabel 4.1. van de PKB staat dit inmiddels
vermeld.Met de opmerking van de BRBS dat in de toelichting van deel 1 op
enkele plaatsen verschillende in 1990 hergebruikte hoeveelheden grondstoffen
uit bouw- en sloopafval worden genoemd, is het kabinet het eens. De correcte
hoeveelheid conform het Implementatieplan Bouw- en Sloopafval is 10,5 miljoen
ton, waarvan 2,1 miljoen ton direct onbewerkt wordt toegepast.De inschattingen van de BRBS met betrekking tot de omvang waarin
produkten van bouwen sloopafval in de onderscheiden deelmarkten kunnen worden
ingezet komen overeen met hetgeen in deel 1 was geraamd. Deze hoeveelheden
zijn ook nu aangehouden (zie bijlage 7-I).7.2 Indicatie voorraad perioden ReactiesDe Stichting Natuur en Milieu is het niet eens met de uitspraak dat er
in de planperiode (de komende ca. 25 jaar), voldoende mogelijkheden zijn om
in de behoefte aan winning van beton- en metselzand te voldoen. De Stichting
wijst op de grote problemen die nu reeds optreden bij de vaststelling van
winlocaties.Het Interprovinciaal Overleg (IPO) heeft opgemerkt dat tabel 5.1 op blz.
21 van deel 1 haars inziens ten onrechte de indruk wekt dat voor de meeste
oppervlaktedelfstoffen nog zeer ruime winningsmogelijkheden aanwezig zijn.
Het IPO wijst er in haar reactie op dat de winning van oppervlaktedelfstoffen
niet zozeer een fysiek probleem is maar veeleer een probleem van maatschappelijke
acceptatie.De Nederlandse Vereniging van Regionale Industriezand Producenten (NEVRIP)
zet enige vraagtekens bij de schatting van de resterende voorraden beton-
en metselzand, omdat, zo zegt de NEVRIP, de op dit schaalniveau gepresenteerde
gegevens niet zoveel zeggen over de daadwerkelijk economisch winbare voorkomens
van beton- en metselzand.De FODI acht onvoldoende onderbouwd dat er voor oppervlaktedelfstoffen
als grind voor de landelijke voorziening en kalksteen sprake is van maatschappelijke
eindigheid. Antwoord van het kabinetHet huidige kabinet is evenals het vorige van mening dat de winning
van beton- en metselzand in ons land vooralsnog niet eindig is. De voorraden,
in gebieden waar winning niet is uitgesloten, zijn zeer groot. Het kabinet
onderschrijft hetgeen hierover in de ontwerp-PKB (pag. 21) en toelichting
van deel 1 (pag. 118/119) is vermeld.Op blz. 119 van deel 1 heeft het vorige kabinet ook aangegeven zich
er van bewust te zijn dat de in tabel 5.1 aangegeven voorraadperioden niet
inhouden dat de winning van oppervlaktedelfstoffen in ons land geen problemen
oplevert. Het huidige kabinet onderschrijft dat, maar is echter evenals het
vorige van mening, dat, behoudens voor wat betreft grind, kalksteen en zilverzand,
waarvan de winningsmogelijkheden in ons land als eindig worden beschouwd,
voor de overige oppervlaktedelfstoffen vooralsnog geen sprake is van eindigheid.Met betrekking tot de opmerking van de NEVRIP dat de op dit schaalniveau
gepresenteerde gegevens niet zoveel zeggen over de daadwerkelijk economisch
winbare voorkomens van beton- en metselzand merkt het kabinet op dat de aan
de indicatie van de voorraadperiode ten grondslag liggende criteria, zoals
het niet aangeven van lagen beneden bepaalde minimumdiktes c.q. onder afdekpakketten
met bepaalde maximumdiktes, vrij behoudend zijn. Naar haar mening compenseert
dat de zorg die de NEVRIP uitspreekt.Het kabinet is het niet eens met de opmerking dat onvoldoende onderbouwd
is dat voor de winning van grind voor de landelijke voorziening en kalksteen
sprake is van maatschappelijke eindigheid. In deel 1 wordt voor kalksteen
en grind op grond van dezelfde overwegingen het beleid gevolgd zoals dat is
vastgelegd in de beleidsnota Gegrond Ontgronden (Tweede Kamer, vergaderjaar
1988–1989, 21 100, nrs. 1–2) en de brief in zake de afbouw
van de grindwinning van de toenmalige Minister van Verkeer en Waterstaat aan
de Tweede Kamer der Staten Generaal (Tweede Kamer, vergaderjaar 1989–1990,
21 100, nr. 3). Het kabinet ziet geen reden van dit beleid af te wijken.8. Zonering winning oppervlaktedelfstoffen VoorafHet merendeel der insprekers en adviseurs stemt in met de invoering van
een zonering voor de winning van oppervlaktedelfstoffen. Het feit dat deze
zonering nagenoeg geheel is gebaseerd op bestaand rijksbeleid zal hieraan
hebben bijgedragen. Wel wordt door sommigen kritiek geleverd op bepaalde aspecten
van de zonering. In dit hoofdstuk zal worden ingegaan op opmerkingen die zich
richten op het wel of juist niet opnemen van bepaalde gebieden in één
van de drie zones en op de kenmerken van het zoneringsstelsel als zodanig.
Opmerkingen die ingaan op het wel of niet kunnen winnen van specifieke oppervlaktedelfstoffen
in een bepaalde zone worden in hoofdstuk 10 van deze toelichting besproken. ReactiesDe Nederlandse Vereniging van Regionale Industriezand- en grind-Producenten
(NEVRIP) vindt het zeer bezwaarlijk dat de zonering alleen geldt voor primaire
ontgrondingen en niet voor secundaire. Dat betekent volgens de NEVRIP, dat
het doel van een project en niet de effecten ervan maatgevend zijn voor de
beoordeling; zij noemt dit een voorbeeld zijn van gelegenheidsargumentatie.
De NEVRIP geeft de voorkeur aan de benadering van het SGR, waarin de effecten
op andere belangen maatgevend zijn voor de beoordeling van een ontgronding.Verscheidene gemeenten en ontgrondende bedrijven vragen zich af, wat de
verhouding van de zonering van het structuurschema Oppervlaktedelfstoffen
tot de provinciale ontgrondingenplannen is. Een aantal gemeenten en particulieren
baseren op de zonering de mening, dat een bepaalde in procedure zijnde ontgrondingsvergunning
niet mag worden verleend. Verschillende gemeenten (Wassenaar, Ambt Montfort,
Loenen, Borculo, Maasbracht, Barneveld, Susteren, Gennep en Smallingerland)
leiden uit de zonering zelfs een algeheel verbod op nieuwe oppervlaktedelfstoffen-winningen
op hun grondgebied af, of zij verzoeken om een zodanige aanpassing van de
zonering dat zo'n verbod in de rede zal liggen. Hieraan tegengesteld is juist
de vrees van de gemeente Rhenen, dat de zonering een belemmering kan vormen
voor het doorgaan van een ontgronding in de Palmerswaard, een winning die
voor deze gemeente in verscheidene opzichten belangrijk is.Verder gaat ook het Interprovinciaal Overleg (IPO) in op de verhouding
van de zonering tot het provinciale beleid. Het merkt op dat de zonering voornamelijk
een poging is om de rijksbelangen bij het zoeken van winplaatsen tevoren veilig
te stellen. De zones 1 en 2 omvatten echter zoveel verschillende beleidscategorieën
met elk eigen toelatingsvoorwaarden, dat deze zones volgens het IPO maar een
beperkte waarde hebben voor de zonering van streekplannen. Het is op basis
van de streekplanzonering, dat provincies winplaatsen en winzones aanwijzen.
Liever zou het IPO een stringent beschermde zone 1 zien, die bovendien scherpe
grenzen heeft, terwijl zone 2 en 3 als zoekgebied voor de provincies dienen.Het resultaat van het bestuurlijke overleg met het IPO op dit punt is,
dat het IPO begrip toont voor de argumenten van het rijk om 3 zones te kiezen,
waarbij zone 1 deels voorlopig begrensd is en zone 2 van een aantal –
per gebiedscategorie variërende – voorwaarden is voorzien (conform
bestaand rijksbeleid). Verder bleken V&W, VROM en IPO het er over eens,
dat in de praktijk van de ruimtelijke toetsing van (aanvragen van vergunningen
voor) ontgrondingen aan het streekplan, waarin rekening is gehouden met het
structuurschema Oppervlaktedelfstoffen, meer bepalend is dan
de toetsing aan de zonering van het structuurschema.Een aanzienlijk aantal organisaties (Federatie van Oppervlaktedelfstoffenwinnende
Industrieën [FODI], ANWB e.a.) alsmede de RARO, het Overlegorgaan Oppervlaktedelfstoffen
[OOD]) en het IPO, zijn van mening dat het beleid voor zone 1 ('in beginsel
geen winning«) te star en te terughoudend is geformuleerd. Dit zou onnodig
kansen tenietdoen, om ontgrondingen te combineren met natuurontwikkeling.
Naar de mening van deze insprekers en adviseurs zijn er vele concrete situaties
waarin zich win-win-mogelijkheden voordoen. Vanuit een vergelijkbare opvatting
merkt de NEVRIP op, dat zij het onderbrengen van alle bosgebieden in zone
1 als een ongewenste aanscherping van het structuurschema Groene Ruimte (SGR)
beschouwt.Een aanverwante opvatting wordt uitgesproken door Landbouwschap, FODI,
NEVRIP, de gemeente West Maas en Waal en diverse bedrijven. Zij menen, dat
in de uiterwaarden langs de grote rivieren behalve ondiepe (meestal kleiwinningen)
ook diepe (zand-)winningen zouden moeten worden toegestaan, omdat daarbij
wel degelijk natuurwaarden kunnen worden ontwikkeld. Bijkomend argument is,
dat er binnendijks niet zelden grote planologische problemen rijzen bij vergunningverlening.
De facto betekenen deze meningen het onderbrengen van de uiterwaarden in zone
3 («in beginsel winning toegestaan»). Er zijn echter ook insprekers
(zoals stichting Natuur & Milieu) die instemming betuigen met de toedeling
van de uiterwaarden aan zone 2, terwijl de Gelderse Milieufederatie pleit
voor een toedeling aan zone 1.In reactie op de toedeling van de Groene-koersgebieden van de Vinex aan
zone 2 («winning onder voorwaarden») stelt het Landbouwschap voor,
om ook de Gele-koersgebieden in deze zone onder te brengen. Daarentegen zouden
naar de mening van deze organisatie de Recreatief-toeristische basisstructuur
van het SGR (PKB-kaart 11) moeten worden ondergebracht bij zone 3. Lijnrecht
hiertegenover staat de opvatting van de Recreatie-ondernemers Nederland (RECRON
mede namens de Nederlandse Vereniging van ondernemingen in de bedrijfstak
waterrecreatie HISWA) dat deze basisstructuur tot zone 1 dient te worden gerekend. Antwoord van het kabinetIn reactie op de kritiek van de NEVRIP dat de zonering ten onrechte
alleen van toepassing is op primaire winningen, merkt het kabinet op, dat
de zonering zich inderdaad alleen daarop richt, zijnde ontgrondingen die primair
de winning van oppervlaktedelfstoffen tot doel hebben. Voor zover niet op
een andere manier in voldoende oppervlaktedelfstoffen wordt voorzien (en dat
is veelal het geval) zijn zulke ontgrondingen aan de orde bij de provinciale
planning. Secundaire ontgrondingen zijn het gevolg van projecten waarbij bodemverlaging
nodig is en waarbij ook oppervlaktedelfstoffen vrijkomen.Daarover wordt op basis van andere wetten en criteria besloten. Dit
betekent niet, dat in het algemeen bij de besluitvorming over projecten (primaire
of secundaire ontgrondingen) alleen het doel maatgevend is. De combinatie
van doel en effecten dient te worden beoordeeld. Dit impliceert inderdaad,
dat het niet is uitgesloten dat ten behoeve van het doel «bodemverlaging
om andere reden dan winning van oppervlaktedelfstoffen» meer (negatieve)
effecten toelaatbaar worden geacht dan voor het doel «winning van oppervlaktedelfstoffen».Het kabinet is van mening, dat in deel 1 van dit structuurschema
er terecht voor is gekozen, om de zonering alleen van toepassing te doen zijn
op primaire ontgrondingen. Secundaire ontgrondingen worden op de eerste
plaats beoordeeld in andere beleidskaders dan dat van dit structuurschema.
De zonering is dus richtinggevend voor de provinciale planning c.q. het provinciale
beleid voor de situering van die nieuwe ontgrondingen die primair gericht
zijn op de winning van oppervlaktedelfstoffen.Het kabinet is het met het IPO en diverse insprekers eens, dat de
verhouding van de zonering tot het provinciale beleid meer toelichting verdient.
Het uitgangspunt is uiteraard, dat provincies hun streek- en ontgrondingenplannen
afstemmen op de zonering van dit structuurschema, zoals gebruikelijk is met
rijksnota's. Bestaande streek- en ontgrondingenplannen die hiermee in strijd
zijn, moeten dus worden herzien. Zolang dit niet is gebeurd, wordt er interimbeleid
gevoerd op basis van het structuurschema Oppervlaktedelfstoffen (SOD) én
de geldende provinciale plannen. In verband daarmee is het niet uitgesloten
dat ten tijde van het van kracht worden van het SOD reeds in procedure zijnde
vergunningaanvragen nog kunnen worden verleend, ook indien zij in strijd zijn
met de zonering. De regionale vertegenwoordigers van het rijk zullen e.e.a.
ad hoc beoordelen.Bij vigerende ontgrondingsvergunningen die in strijd zijn met de
zonering van het SOD is de rechtsgeldigheid uiteraard niet in het geding.
Wel zal een besluit over een ruimtelijke uitbreiding of verlenging van zo'n
vergunning zich moeten voegen naar de zonering van het SOD. De feitelijke
afweging hiervan blijft een provinciale verantwoordelijkheid.Naar aanleiding van de opmerking van het IPO en de uitkomst van het
bestuurlijke overleg bevestigt het kabinet de opvatting dat bestuurlijk gezien
de zonering in een vastgesteld en door het rijk aanvaard streekplan waarin
rekening is gehouden met het structuurschema Oppervlaktedelfstoffen, van meer
belang is bij de beoordeling van lokaties voor de winning van oppervlaktedelfstoffen
dan de zonering van dit structuurschema.Paragraaf 6.1 van de ontwerp-PKB is op dit punt aangepast. Een bijkomende
reden hiervoor is, dat de zonering van het SOD mede is gebaseerd op de ecologische
hoofdstructuur, die nog nader zal worden begrensd. Verder is het denkbaar
dat de provincie op grond van eigen afweging voor nuanceringen in de zonering
kiest die niet in strijd met het rijksbeleid kunnen worden geacht.Door verschillende instanties en adviesorganen is gesteld dat het
beleid zoals vermeld in deel 1 voor zone 1 («in beginsel geen winning»)
te star en te terughoudend is geformuleerd. Er zouden vele concrete situaties
zijn waarin zich win-win mogelijkheden kunnen voordoen. Het kabinet is van
mening dat dit tot op zekere hoogte inderdaad het geval is. Het vorige kabinet
heeft in par. 6.3 van de toelichting van deel 1 in z'n algemeenheid al aangegeven,
dat actief moet worden gezocht naar mogelijkheden om winning van oppervlaktedelfstoffen
en natuurontwikkeling in projecten te combineren. Voor de mogelijkheden in
zone 1 staat een specifiek gedeelte daarvan voor ogen, n.l. de zogenaamde
natuurontwikkelingsgebieden van de Ecologische Hoofdstructuur. Hierbij moet
wel worden opgemerkt dat, gegeven het feit dat natuurontwikkeling in deze
gebieden een speerpunt is in het bestaande rijksbeleid (zie SGR, VINEX en
NBP), het primaat binnen deze gebieden bij de funktie natuur ligt. Voortvloeiende
uit het natuurbeleid zijn echter naar de mening van het kabinet hier en daar
binnen de natuurontwikkelingsgebieden combinaties mogelijk waarbij er voor
de natuur en oppervlaktedelfstoffenvoorziening sprake is van een win-win situatie.
Een verruiming van het beleid ten opzichte van deel 1, zoals de RaRo en het
Overlegorgaan Oppervlaktedelfstoffen suggereren, acht het kabinet niet gewenst.
Dat zou te veel afbreuk kunnen doen aan het primaat voor de natuur. De NEVRIP heeft gelijk met de opmerking dat het opnemen van alle
bosgebieden in zone 1, zoals is gesteld in de ontwerp-PKB (pag. 23) een aanscherping
is van het structuurschema Groene Ruimte. Dit is abusievelijk geschied. De
ontwerp-PKB is in lijn met het SGR aangepast. D.w.z. dat naast de bosgebieden
binnen de EHS (deze bosgebieden zijn met het indelen van de EHS in zone 1
automatisch opgenomen), ook tot zone 1 worden gerekend de bosgebieden van
de Randstadgroenstructuur, de bosgebieden binnen de stadsgewesten, de zeldzame
bostypen en de bosgebieden binnen de bestaande gebieden Nationaal Landschapspatroon
(zie SGR deel 3a pag. 3 (toelichting) en 38 (PKB))12.Alle overige bossen zijn opgenomen in zone 2. Van rijkszijde geldt
daarvoor de Boswet (incl. herplantplicht).In reactie op het commentaar met betrekking tot de beperkte mogelijkheden
van winning in de uiterwaarden van de grote rivieren op basis van de zonering
in dit structuurschema wordt het volgende opgemerkt. In deel 1 van dit structuurschema
is aangegeven, dat in deze gebieden (die behoren tot de EHS) in beginsel alleen
ondiepe primaire winningen zijn toegestaan. In de praktijk zal dat inhouden,
dat hier hoofdzakelijk kleiwinning mogelijk is.Het is echter niet zo, dat hier bij voorbaat alleen kleiwinning is
toegestaan. Soms zal op geringe diepte hoog-kwalitatief zand kunnen worden
gewonnen.Insprekers vanuit het ontgrondende bedrijfsleven en het Landbouwschap
hebben zich optimistisch uitgelaten over de mogelijkheden van diepe zandwinning
in uiterwaarden. Echter, zelfs indien de provincies in uiterwaarden die niet
tot de definitieve EHS zullen worden gerekend, mogelijkheden zien tot diepe
winningen, dan zullen deze mogelijkheden, gezien het grote aantal reeds uitgevoerde
dan wel in gang zijnde winningen, slechts zeer beperkt zijn. Een tweede argument
hiervoor is het beleid van het integraal waterbeheer voor de grote rivieren.
Dit beleid houdt in, dat er – onder handhaving van de hoofdfuncties
van de rivieren als vaarweg en voor de afvoer van water en ijs – wordt
gestreefd naar de ontwikkeling van meer natuurlijke oevers. Diepe zandwinplassen
naast de vaargeul blijken moeilijkheden te geven bij het handhaven van de
diepte van de vaargeulen en passen niet in het streven naar natuurlijke oevers.Om de grote terughoudendheid van het kabinet ten aanzien van diepe
oppervlaktedelfstofwinning in uiterwaarden tot uitdrukking te brengen, handhaaft
het kabinet zijn keuze om alle uiterwaarden in zone 2 onder te brengen met
de daaraan gekoppelde voorwaarde dat in beginsel alleen ondiepe winning is
toegestaan.Het kabinet is het met het Landbouwschap eens, dat er evenveel voor
pleit om de zg. Gele-koers-gebieden van de Vierde Nota RO Extra in de zone
2 op te nemen als om dit met de Groene-koers-gebieden te doen. In beide koersen
is er sprake van een belang dat richtinggevend is voor de ontwikkeling van
een streek en waaraan andere functies moeten worden getoetst. Dat geldt ook
voor ontgrondingen. Daarom voegt het kabinet thans ook de Gele-koers-gebieden
aan zone 2 toe, voor zover althans deze gebieden niet samenvallen met gebiedscategorieën
van zone 1 zoals de EHS. De voorwaarde waaronder winning van oppervlaktedelfstoffen
in Gele-koers-gebieden kan plaatsvinden is, dat deze winning geen belemmering
vormt voor de ontwikkeling van intensieve vormen van landbouw in complexen
(glastuinbouw, bloembollen, boomteelt, champignons, complexen van intensieve
veehouderijbedrijven). Weliswaar zijn sommige Gele-koers-gebieden erg omvangrijk
(Kop van Noord-Holland, De Peel en omgeving), doch hier beslaan de genoemde
agrarische complexen nu en in de toekomst maar een deel van deze gebieden.
De PKB-kaarten 1, 3, 4, 5 en 6 en par. 6.1 van de ontwerp-PKB zijn op dit
punt aangepast. Over het onderbrengen van de recreatief-toeristische basisstructuur
in de zonering lopen de meningen bij de insprekers sterk uiteen, afhankelijk
van de eigen doelstellingen van de organisatie. Met het oog op het soort bescherming
dat het structuurschema Groene Ruimte aan deze gebieden geeft, handhaaft het
kabinet zijn keuze om deze gebieden in zone 2 onder te brengen. De organisaties,
die verplaatsing van deze gebieden naar zone 1 bepleitten, wordt erop gewezen,
dat naast de voorwaarden van zone 2 voor een beperkt aantal belangrijke recreatiegebieden
het compensatiebeginsel van het SGR van toepassing is. Dit biedt in de praktijk
ook een aanzienlijke bescherming tegen aantasting van de te beschermen waarden
door oppervlaktedelfstofwinning.Tot slot zij toegelicht, dat in de weergave van de zonering op de
PKB-kaarten 1,3,4,5 en 6 van de ontwerp-PKB naast de bovengenoemde nog enkele
correcties zijn aangebracht. Dit betreft enkele redactionele verbeteringen
en:– het toedelen van de geulen in het Lauwersmeer aan zone 2
in plaats van aan zone 3; deze geulen waren bij vergissing in zone 3 geplaatst;– het schrappen van het Nationaal Landschapspatroon uit zone
2, onder behoud van de Stelling van Amsterdam en het Land van Vollenhove in
zone 2, die blijkens deel 3a van het SGR zijn toegevoegd aan de Gebieden met
Behoud en Herstel van de bestaande landschappelijke kwaliteit; deze aanpassingen
zijn het gevolg van de behandeling van het SGR door de Tweede Kamer.In verband met dit laatste punt is de tekst van par. 6.1 van de ontwerp-PKB
ook aangepast door in de opsomming van de gebieden die opgenomen zijn in zone
2 de gebieden Nationaal landschapspatroon te schrappen.9. Algemene richtlijnen vergunninginstanties ReactiesDe Raad van Advies voor de Ruimtelijke Ordening (RARO) meldt dat richtlijn
7 (ontwerp-PKB, pag. 26) uit het structuurschema de regionale aanpak betreft
van de winning van oppervlaktedelfstoffen, waarmee wordt bedoeld dat de winning
zoveel mogelijk moet geschieden in de regio waar men er behoefte aan heeft.
Een en ander mede met het oog op het (beperken van) transport van delfstoffen.
De RARO vindt vermindering van transport een goede zaak, maar een duurzame
ruimtelijke kwaliteit vindt hij nog belangrijker.Het Overlegorgaan Oppervlaktedelfstoffen (OOD) kan zich in het algemeen
vinden in de richtlijnen. Het merkt wel op dat sommige van de richtlijnen
enigszins vrijblijvend ogen. Dat laatste is volgens het OOD deels een gevolg
van het feit dat een landelijk Structuurschema per definitie flexibel van
aard moet zijn. Op die wijze wordt de provincies de ruimte geboden om bij
de vergunningverlening met alle betrokken belangen rekening te houden.Wat betreft richtlijn 10 (ontwerp-PKB, 26) over de afstemming tussen het
provinciale ontgrondingenbeleid en het afvalstoffenbeleid meent het OOD dat
in deze richtlijn wat uitgebreider zou kunnen worden ingegaan op de inzet
van secundaire grondstoffen. Deze richtlijn zou op dat punt tevens wat positiever
kunnen worden geformuleerd. Van de zijde van de vertegenwoordiger van de minister
is terzake in het OOD een aanpassing toegezegd.In het OOD heeft het IPO te kennen gegeven in grote lijnen met de richtlijnen
te kunnen leven.De Recreatie-ondernemers Nederland (RECRON) onderschrijven, mede namens
de Nederlandse Vereniging van ondernemingen in de bedrijfstak waterrecreatie
(HISWA), het streven om nabestemming van ontgrondingen tot intensieve recreatie
bij voorkeur in de nabijheid van grote steden te situeren. De mobiliteitsproblematiek
heeft hun voortdurende aandacht. Insprekers stellen voor om richtlijn 15 (ontwerp-PKB,
pag. 27) als volgt te wijzigen: «De lokatiekeuze en uitvoering dienen
mede gericht te zijn op het zo goed mogelijk benutten van de mogelijkheden
van het ontgronde gebied voor recreatie. Winningen met als funktie, na ontgronden,
intensieve recreatie worden bij voorkeur in de nabijheid van steden gesitueerd».
De afweging tussen recreatie en natuur is weergegeven in het Structuurschema
Groene Ruimte (SGR) en valt volgens de insprekers niet binnen de verantwoordelijkheid
van het ontwerp structuurschema Oppervlaktedelfstoffen.De Nederlandse Vereniging van Regionale Industriezand- en Producenten
(NEVRIP) heeft moeite met de richtlijn 8 (ontwerp-PKB, pag. 26).Hoewel de NEVRIP vindt dat richtlijn 8 vanuit milieu-optiek op zich nastrevenswaardig
kan zijn om zoveel mogelijk transport per schip of per trein te doen verplaatsen,
lijkt deze richtlijn, althans voor de zandwinning, geenszins op een gedegen
analyse gebaseerd te zijn. Over het algemeen wordt alleen het in het westelijk
deel van Nederland gebruikte zand over grotere afstanden getransporteerd.
Dat gebeurt nu al doorgaans per schip zodat daarvoor geen specifiek beleid
behoeft te worden geformuleerd. Voor zover dit niet gebeurt gaat het om zogenaamde
«specialiteiten», welke doorgaans van regionale industriezandwinningen
afkomstig zijn. Hierbij gaat het normaliter om leveringen van bescheiden omvang,
waarvoor transport per schip derhalve niet erg voor de hand ligt. Indien ook
in het oosten van het land ook meer scheepstransport ingezet zou worden, zou
het natransport per as naar mening van de NEVRIP per saldo toe-
in plaats van afnemen. Deze richtlijn behoeft derhalve naar het oordeel van
de NEVRIP dringend aanpassing. Antwoord van het kabinetDe door de RARO genoemde richtlijn is een vertaling van het nationaal
ruimtelijk beleid zoals dat is verwoord in de «VINEX» in het kader
van het beleid voor de dagelijkse leefomgeving.Hier worden uitspraken gedaan over het grondstoffenbeleid. Het beleidsperspectief
hierbij is, dat het zorgvuldig omgaan met grondstoffen, energie en afvalstoffen
een regionale aanpak behoeft. Door de woorden «zoveel mogelijk»
in de bedoelde richtlijn in dit structuurschema oppervlaktedelfstoffen wordt
de vergunningverlenende instantie de ruimte gelaten hiervan af te wijken indien
dit nodig wordt geacht. Bijvoorbeeld indien in een bepaald gebied de ruimtelijke
kwaliteit belangrijker moet worden geacht dan minder transportbewegingen.Gezien het bovenstaande geeft de opmerking van de RARO het kabinet
geen aanleiding om richtlijn 7 aan te passen.Het kabinet is het met het OOD eens dat in richtlijn 10 wat uitgebreider
ingegaan zou kunnen worden op de inzet van secundaire grondstoffen. Dit komt
de duidelijkheid ten goede. De ontwerp-PKB is hierop aangepast.De opvatting van de RECRON en HISWA dat de in richtlijn 15 genoemde
zinsnede dat intensieve recreatie bij voorkeur niet in de nabijheid van de
Ecologische Hoofdstructuur gesitueerd dient te worden zou moeten vervallen
omdat dit een afweging is die in het kader van het SGR genomen dient te worden,
wordt niet door het kabinet gedeeld. In het structuurschema Oppervlaktedelfstoffen
is rekening gehouden met het voor dit structuurschema relevante rijksbeleid.
Het betreffende gedeelte in richtlijn 15 is een herhaling van het rijksbeleid
zoals dat is verwoord in het SGR (SGR deel 3, § 4.7.5, p. 147).In tegenstelling tot hetgeen de NEVRIP opmerkt over richtlijn 8 is
deze niet primair gericht op het zoveel mogelijk transporteren van oppervlaktedelfstoffen
per schip of trein, maar op de situering van nieuwe ontgrondingen nabij water-
en/of spoorverbindingen opdat de afvoer van oppervlaktedelfstoffen daaruit,
waar mogelijk, per schip of trein kan plaatsvinden. Ter verduidelijking van
richtlijn 8 is deze redactioneel aangepast.10. Behoeftedekking per oppervlaktedelfstof 10.1. Algemeen ReactiesDe Nederlandse Vereniging van Wegenbouwers (NVWB) en de FODI zijn van
mening dat de behoefte aan bouwgrondstoffen is onderschat. Daarom
achten deze brancheorganisaties het noodzakelijk dat bij de vaststelling van
winlocaties een grotere mate van flexibiliteit wordt ingebouwd om de voorziening
veilig te stellen. Zo zou, gekoppeld aan een goede monitoring van de behoefte,
gekozen kunnen worden voor reservering van winbare hoeveelheden, met bepalingen
ten aanzien van fasering en/of wintempo («buffercapaciteit»).
Een tweede argument hiervoor is de lange duur van de benodigde procedures
voordat ontgrond mag worden.Een inspreker stelt dat, voordat behoeftedekking aan de orde is, nagegaan
moet worden welke materiaal het meest gewenst is voor gebruik in de bouw.
Hij is van mening dat beton een niet-duurzaam materiaal is waarvoor de grondstoffen
in beperkte mate beschikbaar zijn en grotendeels ingevoerd moeten worden.
Baksteen daarentegen is een duurzaam materiaal waarvan de grondstof overvloedig
in Nederland beschikbaar is. De winning en aanvoer daarvan zouden via natuurlijke
processen in evenwicht moeten zijn. Antwoord van het kabinetZoals blijkt uit hoofdstuk 7 van deze toelichting is ook het kabinet
van mening dat, rekening houdende met de meest recente informatie, de ramingen
voor de toekomstige behoefte aan bouwgrondstoffen als vermeld in deel 1 enigszins
te laag zijn. De praktijk leert dat de ramingen steeds weer enigszins anders
luiden als deze (jaarlijks en nu, i.v.m. de vaststelling van het Deltaplan
Grote Rivieren, ook tussentijds) weer bekeken worden met de meest recente
informatie. In het landelijk beleid wordt alleen op vrij hoog abstractieniveau
aangegeven op welke wijze in de behoefte aan bouwgrondstoffen wordt voorzien;
niet al te grote wijzigingen in de behoefteprognoses hebben daarom meestal
geen directe gevolgen voor het landelijk beleid. Uiteraard vaak wel op provinciaal
niveau en zonodig ook in het periodieke beleidscoördinatie-overleg tussen
de minister van V&W en de provincies (zie ook PKB § 8.2.3.).
In paragraaf 10.4. hierna (behoeftedekking klei) wordt wel aandacht besteed
aan de op korte termijn, als gevolg van de uitvoering van het Deltaplan Grote
Rivieren, benodigde grote hoeveelheden klei. Het Deltaplan Grote Rivieren
impliceert ook het in relatief korte tijd verlagen van m.n. het winterbed
van de Grensmaas en het verlagen van het zomerbed van de Maas tussen Roermond
en Mook op basis van het advies van de z.g. Commissie Boertien II13. Daarbij komen aanmerkelijke hoeveelheden grind en
beton- en metselzand vrij. Voorzover relevant voor de beantwoording door het
kabinet van de reacties wordt daar bij de onderscheiden oppervlaktedelfstoffen
in dit hoofdstuk op ingegaan. Voor het overige wordt er in het volgende hoofdstuk
van deze toelichting (11. Taakstellingen oppervlaktedelfstoffen) op ingegaan.Verder ingaande op de bovengenoemde reactie van NVWB en FODI m.b.t.
een eventuele buffercapaciteit, is het kabinet overigens van mening dat er
in de huidige praktijk reeds feitelijk sprake is van een zekere buffercapaciteit.
Niet per bedrijf, maar wel per provincie voor de gezamenlijke daar winnende
bedrijven is er over het algemeen voor alle oppervlaktedelfstoffen een operationele
(d.w.z. er kan gewonnen worden) vergunde voorraad die enkele tot verscheidene
malen de geraamde jaarlijkse behoefte is. Daarenboven zijn er vaak winningen
in voorbereiding (aanvragen van ontgronders danwel planvorming van overheids-zijde). Tevens zijn er taakstellingen (bestuurlijke afspraken tussen
rijk en provincies omtrent winbaar te maken hoeveelheden) voor enkele oppervlaktedelfstoffen.
Het kabinet vindt met het voorgaande voldoende invulling wordt gegeven aan
de beleidsdoelstelling dat zorggedragen moet worden voor het tijdig winbaar
zijn van voldoende oppervlaktedelfstoffen uit Nederlandse bodem. De gevraagde
«buffercapaciteit» wordt niet nodig geacht. Wel acht het kabinet
het van groot belang dat, zoals ook nu reeds geschiedt, jaarlijks in het Overlegorgaan
Oppervlaktedelfstoffen de voorraadpositie in het algemeen en de door b.v.
het ontgrondend bedrijfsleven ervaren knelpunten waarbij bovenregionale belangen
aan de orde zijn, in het bijzonder worden besproken. In hoofdstuk 7 van deze
toelichting is ingegaan op de opmerking van de NVWB en de FODI dat de behoefte
aan bouwgrondstoffen is onderschat.N.a.v. het commentaar van een inspreker omtrent de duurzaamheid van
de bouwgrondstoffenvoorziening wordt het volgende opgemerkt. Het is juist
dat ca. 40% van het zand voor beton en ca. 50% van de kalksteen voor cement
momenteel wordt geïmporteerd, terwijl de klei voor baksteen geheel uit
eigen land komt. De slibaanvoer is zo groot dat daaruit meer dan voldoende
klei beschikbaar zou kunnen komen. Het is denkbaar, alle daarbij betrokken
belangen afwegende, eerst na te gaan welk materiaal het meest gewenst is voor
gebruik in de bouw, voordat de behoeftedekking aan de orde wordt gesteld.Echter, de vraag: wat is gewenst voor de bouw is een uiterst moeilijke.
Via de ontwikkeling van z.g. milieumaten voor materialen begint meer inzicht
te ontstaan v.w.b. de milieu-aspecten. Door middel van een z.g. levenscyclusanalyse,
waarbij de milieu-aspecten van alle stadia van de (grondstoffen) van deze
materialen worden onderzocht, zal een overzicht worden gemaakt van de milieubelasting
van beton en van baksteen. Daarna zal in overleg met partijen een vergelijking
worden gemaakt tussen beton en baksteen bij bepaalde toepassingen (onderzoek
als bedoeld in § 8.2 ad E van de toelichting van deel-1 SOD). Na
dit onderzoek zal in overleg tussen overheid en bedrijfsleven een afweging
van alle belangen (waaronder het milieubelang) worden gemaakt. Mocht dat er
toe leiden dat het gewenst is meer baksteen en minder beton toe te passen
dan zal primair op de in dergelijke situaties gebruikelijke wijze door overheid
en bedrijfsleven gezamenlijk dit door informatieverstrekking worden beïnvloed.
In het volgende structuurschema zal dit nader aan de orde worden gesteld.10.2. Beton- en metselzand ReactiesDe gemeente Roermond is van mening dat de beton- en metselzandwinning
in Limburg gelijktijdig met de grindwinning zou moeten stoppen. Het Overlegorgaan
Oppervlaktedelfstoffen stelt in meerderheid in te kunnen stemmen met de voorgestelde
behoeftedekking van beton- en metselzand.Het beleid gericht op spreiding van de winning van beton- en metselzand
(minder uit provincies waar meer dan de eigen behoefte wordt gewonnen, en
meer uit rijkswateren en uit provincies waar wel beton- en metselzand in de
ondergrond zit maar minder dan de eigen behoefte wordt gewonnen) wordt expliciet
mee ingestemd door het Interprovinciaal Overleg, Landbouwschap, en de provincie
Flevoland. Van verschillende zijden is er op aangedrongen haast te maken met
het onderzoek naar de mogelijkheden om fijner zand dan momenteel gebruikelijk
toe te passen als betonzand. Antwoord van het kabinetHet kabinet is van mening dat de voorraden beton- en metselzand in
ons land zeer groot zijn (zie ook par. 6.2 van deze toelichting). Ook voor
de provincie Limburg geldt, dat buiten de grindwingebieden nog grote voorraden
beton- en metselzand aanwezig zijn in gebieden waar winning niet is uitgesloten
(zie deel 1 kaart 10 op pag. 122). Het kabinet ziet dan ook geen reden aan
de wens van de gemeente Roermond tegemoet te komen. Het kabinet is verheugd
met de instemming met het principe het beleid te richten op spreiding van
winning van beton- en metselzand conform het gestelde in deel 1.Het onderzoek naar de mogelijkheden van fijner zand in beton wordt
met prioriteit voortgezet. De (voorlopige) resultaten tot nu toe kunnen als
volgt worden samengevat:* 100% vervanging van de momenteel toegepaste zandtoeslag in beton
(betonzand 0–4 mm) door fijn zand 0–0,5 mm (Noordzeezand, ophoogzand
uit landlocaties), zonder ingrijpende wijzigingen aan te brengen in de andere
samenstellende fracties van beton (b.v. meer grind), is niet mogelijk.* een deel van het betonzand vervangen door fijn zand, dan wel het
toepassen van zand met een gemiddeld fijnere korrel (tussen zand 0–0,5mm
en zand 0–4mm), met geringe wijzigingen van de andere fracties, lijkt
wel perspectief te bieden. Dit geldt met name voor fijn(er) zand uit landlocaties.Dit onderzoek wordt met voortvarendheid voortgezet en zal naar verwachting
in de eerste helft van 1995 (meer) definitieve resultaten opleveren. Gelet
op het feit dat fijner zand ruimer voorkomt dan het groffe betonzand zou,
indien blijkt dat fijner zand als betonzand kan worden toegepast, ook hierdoor
de winning van beton- en metselzand meer ruimtelijk gespreid kunnen worden.Op de gevolgen voor de beton- en metselzandvoorziening van de aanvaarding
van het Deltaplan Grote Rivieren wordt ingegaan in par. 11.1 van deze toelichting.10.3. Grind ReactiesHet Interprovinciaal Overleg (IPO) heeft er bezwaar tegen dat er met een voorkeur voor zone 3 voldoende zoekruimte is binnen de zones
2 (onder voorwaarden winning toegestaan) en 3 (in beginsel winning toegestaan)
voor de grindwinning in Limburg voor de landelijke voorziening, zoals is gesteld
in par. 6.5.2. van de ontwerp-PKB.Het IPO acht dit strijdig met de «Intentieverklaring voor de inrichting
van het Maasdal» uit 1992, ondertekend namens de ministers van V&W
en LNV en door de provincie Limburg. In deze verklaring is de intentie vastgelegd
te streven combinatie van grindwinning (v.w.b. de nog door de provincie Limburg
aan te wijzen nieuwe grindwingebieden voor 35 mln ton) met natuurontwikkeling
in het Grensmaasgebied (Grensmaasproject). Het IPO wenst dat in de PKB expliciet
wordt aangegeven dat de nieuwe grindwingebieden bij voorkeur in het Grensmaasgebied
moeten komen.De Stichting Grind is van mening dat nog onzeker is of het Grensmaasproject
economisch haalbaar is. De Stichting stelt dat ook buiten het Grensmaasgebied
heel goed gebieden te vinden zijn waar op maatschappelijk aanvaardbare wijze
grind kan worden gewonnen. Zij dringt er op aan de woorden «bij voorkeur
in zone 3» (ontwerp-PKB, pag. 29 regel 7) te schrappen.De gemeente Maasbracht wenst dat, i.v.m. het verlies aan werkgelegenheid
als gevolg van het op termijn stoppen van de grindwinning in Limburg
voor de landelijke voorziening, er maatregelen komen ter compensatie hiervan,
o.m. de instelling van een sociaal fonds. De gemeente Roermond bepleit dat
geheel Limburg v.w.b. grind zone 1 (in beginsel geen winning) wordt. Antwoord van het kabinetHet kabinet stemt in met het IPO commentaar dat, gelet op de bovengenoemde
intentie-overeenkomst, in de PKB had moeten staan dat de bovengenoemde 35
mln ton grind bij voorkeur uit het Grensmaasproject moet komen. Gelet op het
feit dat met het vaststellen van het Deltaplan Grote Rivieren inmiddels ook
impliciet is besloten tot de uitvoering van het, op basis van het advies van
de z.g. Commissie Boertien II, iets aangepaste Grensmaasproject en het verlagen
van het zomerbed van de Maas tussen Roermond en Mook (waardoor bovenop de
35 mln ton nog ongeveer 25 mln ton extra grind zal vrijkomen), is dit punt
nu niet meer relevant. Als gevolg van het snel uitvoeren van het Grensmaasproject
c.a. volgens Boertien II (gereed in 2005) zal vanaf 1997/1998 tijdelijk relatief
veel extra grind op de markt komen in ons land. Hoeveel extra is mede afhankelijk
van de uitwerking van de plannen. Mogelijk komt minder dan de voornoemde ca.
25 mln ton vrij omdat door het aanleggen van meer kades wat minder verdieping
van het zomerbed van de Maas tussen Roermond en Mook nodig is. Tevens is mogelijk
dat in de berekeningen tot nu toe van de hoeveelheden grind die vrijkomen
bij de verlaging van het zomerbed van de Maas onvoldoende rekening is gehouden
met de grindwinning in het zomerbed in het verleden.De produktie bedraagt momenteel in totaal ca. 5 mln ton/jr. Als gevolg
van de produktiepiek tijdens de uitvoering van het project Boertien II zal
wellicht tijdelijk de import verminderen, zal mogelijk in beperkte mate export
(België) optreden en zal de grindprijs waarschijnlijk enigszins dalen.
Tijdens de uitvoering zal zoveel mogelijk getracht moeten worden de produktiepiek
te egaliseren, een gezamenlijk belang van overheid en bedrijfsleven. Hierdoor
worden de gevolgen voor de grindprijs beperkt. Daarbij kan gedacht worden
aan het vanaf 1997/1998 temporiseren van het Stevol-project en nog resterende
kleine ontgrindingen. Verder zijn er tijdens de uitvoering van het project
Boertien II wellicht enige mogelijkheden (en zal dat om economische redenen
wenselijk blijken) een deel van het grind tijdelijk op te slaan zodat enerzijds
de in het kader van Boertien II vereiste bodemverlaging tijdig gereed is en
anderzijds een deel van het vrijkomende grind pas na 2005 op de markt komt.
Op deze wijze lijkt het mogelijk dat de produktiepiek niet hoger wordt dan
ca. 10 mln ton/jr. V&W zal over de zo geleidelijk mogelijke afbouw van
de grindwinning uit Limburg voor de landelijke voorziening periodiek overleg
voeren met de provincie Limburg en het betrokken bedrijfsleven. De PKB (par.
6.5.2 en par. 7.1.2) is op e.e.a. aangepast.T.a.v. de wens van de gemeente Maasbracht wordt het volgende opgemerkt.
Als gevolg van de besluitvorming over het Deltaplan Grote Rivieren, waarmee
ook door de VNG is ingestemd, wordt de grindwinning in Limburg voor de landelijke
voorziening minder geleidelijk afgebouwd dan tot voordien was voorzien. Zoals
hiervoor is aangegeven wordt gestreefd naar een zo geleidelijk mogelijke afbouw.
Vooralsnog is het kabinet van mening dat er hiermee voldoende mogelijkheden
zijn voor overschakeling. De bedrijfstak zal zelf zonodig een regeling moeten
treffen voor de werknemers.Gelet op het bovenstaande zal duidelijk zijn dat niet akkoord gegaan
kan worden met de wens van de gemeente Roermond dat Limburg v.w.b. grind zone
1 wordt. Hier kan nog aan worden toegevoegd dat, zoals ook in deel 1 van dit
structuurschema is vermeld, de grindwinning t.b.v. de eigen behoefte
in Limburg doorgaat. Ook om deze reden kan niet aan de wens van Roermond tegemoet
worden gekomen.10.4 Klei ReactiesHet Interprovinciaal Overleg stelt dat kleiwinning goed combineert met
de door Rijk en provincies nagestreefde natuurontwikkelingsprojecten in de
uiterwaarden, m.n. omdat de kleiwinning geacht wordt daarbij te fungeren als
«financiële motor». Dit principe wordt zo voortvarend opgepakt,
dat er thans veel meer plannen in voorbereiding zijn dan er aan vrijkomende
klei kan worden afgezet. Hierdoor wordt niet alleen afbreuk gedaan aan de
doelstellingen voor een zuinig grondstoffengebruik en voor hergebruik van
secundaire grondstoffen, maar ook aan de functie «financiële motor».
Daarom wil het IPO een gelimiteerd vergunningenbeleid voor kleiwinning. Tevens
vraagt het IPO zich af of er niet voldoende aanleiding is te komen tot afstemmingsoverleg
over kleiwinning.Tevens meldt het IPO dat rond Tegelen in Limburg een aantal fabrieken
voor grofkeramiek afhankelijk zijn van de z.g. Tegelenklei, een specifieke
niet vervangbare kleisoort. Deze kleivoorkomens zijn geheel gelegen in zone
1. Het IPO steunt de provincie Limburg in het beleid gericht op een in beginsel
laatste uitbreiding en is van mening dat de zonering in het structuurschema
daar geen belemmering voor mag zijn. Antwoord van het kabinetHet kabinet stemt in met de IPO-visie op kleivoorziening en natuurontwikkeling,
waarbij nog het volgende wordt opgemerkt. Mede afhankelijk van de regio, zal
ook buiten de uiterwaarden ook in de komende decennia wel enige kleiwinning
plaatsvinden. Voor de versnelde dijkverzwaring als voorzien op basis van het
Deltaplan Grote Rivieren is de komende jaren veel klei nodig (ca. 20 mln m3). Dit sluit goed aan op de grote hoeveelheden klei die vrij kunnen
komen bij de in voorbereiding zijnde natuurontwikkelingsprojecten. Echter,
er dient rekening mee te worden gehouden dat in principe geen hoogwaardige
baksteenklei wordt toegepast voor dijkverzwaring.Gelet op het bovenstaande is het zeker gewenst tot afstemmingsoverleg
te komen. De Landelijke Commissie voor het Ontgrondingenbeleid (L.C.C.O.)
is hiervoor het geëigende gremium. De PKB (par. 6.5.4) is op e.e.a. aangepast.Het kabinet kan, als de provincie daartoe besluit, er als overgangsbeleid
mee instemmen dat voor de Tegelenklei nog een laatste uitbreiding van de winningsmogelijkheden
wordt toegestaan. Daarbij wordt er vanuit gegaan dat het compensatiebeginsel
conform het structuurschema Groene Ruimte wordt toegepast.Par. 6.5.4 in de PKB is hier op aangepast. De zonering is hierop
niet aangepast, gezien het uitzonderlijke karakter van de winning.10.5. Ophoogzand ReactiesHet Interprovinciaal Overleg (IPO) stelt dat de ophoogzandwinning in rijkswateren
en op landlocaties moet verminderen om vervanging door secundaire grondstoffen
(o.m. gereinigde baggerspecie) en Noordzeezand te realiseren. Tijdens het
bestuurlijk overleg met het IPO is de afspraak herbevestigd en verlengd tot
2010 dat m.b.t. de voorziening in de ophoogzandbehoefte van Noord- en Zuid-Holland
door de aangrenzende provincies terughoudendheid wordt betracht
(zie pag. 141 en 142 toelichting deel 1).De Landelijke Vereniging voor Behoud van de Waddenzee is van mening dat,
los van de uitkomst van het in verband hiermee toegezegde onderzoek, nu reeds
besloten zou moeten worden tot alleen zand winnen in de Waddenzee als dat
nodig is voor waterstaatkundig onderhoud.De gemeente Zeewolde bepleit dat in het Wolderwijd en Nuldernauw zandwinning
moet kunnen plaatsvinden t.b.v. vergroting van de vaarmogelijkheden voor de
recreatievaart.De ANWB bepleit dat overslagdepots voor Noordzeezand alleen zou moeten
worden toegestaan in industriegebieden of in gebieden die in de geluidszones
liggen van infrastructurele werken om hinder voor m.n. de openluchtrecreatie
te voorkomen. Antwoord van het kabinetHet kabinet is met het IPO van mening dat, ten faveure van hergebruik
en Noordzeezand terughoudendheid betracht moet worden met ophoogzandwinning
uit rijkswateren en landlocaties. Daarom acht het kabinet het ook van belang
dat de bovenbedoelde afspraak is herbevestigd; in de provincies Noord- en
Zuid-Holland wordt in verhouding veel ophoogzand gebruikt. Overigens was deze
lijn reeds vervat in de ontwerp-PKB, zodat deze op dat punt niet is aangepast.
De voornoemde afspraak is in de PKB (par. 6.5.3) opgenomen.In de nota «Zand boven water»14, mede gebaseerd op het landelijk beleid, geeft het ontgrondingenbeleid
aan m.b.t. de wateren in het IJsselmeergebied. Deze nota laat de door de gemeente
Zeewolde gewenste mogelijkheid toe.Overslagdepots voor Noordzeezand zijn om economische redenen gebonden
aan plaatsen nabij de kust, meestal in het water (onderwaterdepots). Bij de
situering dient ruimtelijke inpassing plaats te vinden volgens de daarvoor
geldende procedures en dient te worden voldaan aan de wettelijke milieueisen.
In verschillende gevallen blijkt multifunctioneel gebruik van wateren een
reële mogelijkheid. Het kabinet acht het danook niet opportuun aan de
wens van de ANWB tegemoet te komen.10.6 Zilverzand ReactiesDe Vereniging van Nederlandse Zilverzandproducenten stelt dat de uitspraak
op pag. 145/146 toelichting deel 1, dat de vergunde voorraad zilverzand voldoende
is om de behoefte aan winning in Nederland te dekken, niet klopt. De vergunde
voorraad zou kleiner zijn. Tevens stelt deze vereniging dat deel 1 te optimistisch
is over het opwerken van z.g. witzand tot zilverzand. Het Interprovinciaal
Overleg (IPO) merkt op dat het witzand zich op grotere diepte bevindt zodat
de inbreuk op het landschap zeer groot is en veelal niet acceptabel. Antwoord van het kabinetOmtrent de voorraadpositie kan het volgende worden opgemerkt. Volgens
informatie van de provincie Limburg bedroeg de vergunde voorraad per 1/1/94
in totaal 14,6 mln ton. Een deel van deze vergunde voorraad is nog niet operationeel
(maar wordt wel positief getaxeerd), voor een ander deel geldt dat in de betreffende
vergunningen eindtermijnen zijn opgenomen die voor 2020 liggen. Verwacht mag
echter worden dat deze termijnen zonodig verlengd zullen worden. De prognose
voor de jaarlijkse winning bedraagt ca. 0.55 mln ton. Enerzijds is dus devoorraadpositie in deel 1 (Toelichting, par. 7.6.6) te rooskleurig
voorgesteld, anderzijds is de kans groot dat deze voorraden winbaar zullen
worden. De conclusie is dat voorlopig geen problemen worden voorzien voor
de zilverzandvoorziening.Omtrent het opwerken van witzand tot zilverzand kan worden opgemerkt
dit inderdaad niet eenvoudig is. Het wordt echter reeds op beperkte schaal
toegepast. Zoals in deel 1 (pag. 146) is vermeld zal in de komende jaren onderzoek
worden gedaan naar de witzandvoorkomens. Gelet op het belang dat het kabinet
hecht aan het doorgaan van de produktie van de hoogwaardige grondstof zilverzand
wordt niet uitgesloten dat ten behoeve van de winning daarvan (of van het
zogenaamde witzand), conform ook de huidige praktijk, iets meer inbreuk op
het landschap moet worden geaccepteerd dan in andere situaties.10.7 Kalksteen ReactiesHet Interprovinciaal Overleg (IPO) vindt deel 1 onduidelijk over het beleid
t.a.v. de kalksteenwinning voor de maalindustrie. Enerzijds stuit een laatste
beperkte uitbreiding van de groeve 't Rooth niet op bezwaren, anderzijds zou
tabel 4.1 van de ontwerp-PKB aangeven dat de kalksteenbehoefte voor de maalindustrie
tot 2020 gedekt zal blijven. Deze onduidelijkheid blijkt ook uit het feit
dat het Rijk met het buitenland overleg wil voeren over het beleid en de winning
van o.m. ook kalksteen. Het IPO wil dat het Rijk in deel 3 duidelijk aangeeft
dat er, afgezien van een laatste beperkte uitbreiding van de groeve 't Rooth,
geen ruimte meer is voor nieuwe kalksteenwinning in Nederland.De gemeente Margraten verzoekt aan te geven wat het Rijk verstaat onder
«laatste, beperkte» uitbreiding van de groeve 't Rooth. De gemeente
is van oordeel dat een uitbreiding met ca. 30 ha, zoals opgenomen in het in
1991 verschenen en nog niet vastgestelde ontwerp provinciale deelplan kalksteen
strijdig is met het rijksbeleid dat stelt dat een laatste, beperkte uitbreiding
niet op bezwaren stuit.De stichting «Verontruste Plateau bewoners» uit Margraten
heeft er bezwaar tegen dat het Rijk stelt enerzijds nieuwe groeves en uitbreiding
van bestaande groeves op het Plateau van Margraten niet toelaatbaar te achten
en anderzijds geen bezwaar heeft tegen een laatste, beperkte uitbreiding van
de groeve 't Rooth. Antwoord van het kabinetHet kabinet brengt, in antwoord op de reacties van het IPO en de
gemeente Margraten, onder de aandacht dat in deel 1 (zie ontwerp-PKB pag.
30 en Toelichting deel 1 pag. 144/145) is gesteld dat, hoewel er buiten het
Plateau van Margraten qua geologisch voorkomen mogelijkheden zijn voor kalksteenwinning
op kleine schaal in Zuid-Limburg, het kabinet dit nauwelijks mogelijk acht.
Of op het Plateau van Margraten nog zeer beperkte hoeveelheden kalksteen kunnen
worden gewonnen (b.v. voor restauratiedoeleinden) acht het kabinet een provinciale
aangelegenheid. Vanuit deze standpuntbepaling zal het overleg gevoerd worden
met het buitenland (zie PKB, par. 6.4).Uit tabel 4.1 in de ontwerp-PKB zou inderdaad afgeleid kunnen worden
dat er van uitgegaan wordt dat in de kalksteenbehoefte voor overige doeleinden
(de maalindustrie) tot 2020 wordt voorzien, althans grotendeels, door winning
in Nederland. Dit is echter afhankelijk van de besluitvorming over de groeve
't Rooth.Het kabinet heeft gesteld geen bezwaar te hebben tegen een laatste,
beperkte uitbreiding van de groeve 't Rooth, als de provincie daarvoor vergunning wil verlenen. Het is dus ook aan de provincie te bepalen
hoe groot beperkt is. Inmiddels heeft de provincie Limburg het deelplan Kalksteen
vastgesteld. In dat kader heeft de provincie besloten een uitbreiding met
ca. 17 ha van de groeve 't Rooth toe te staan. De PKB (tabel 4.1 en par. 6.5.6)
is hierop aangepast.In antwoord op de reactie van de stichting «Verontruste Plateau
bewoners» wordt het volgende opgemerkt. Bij de besluitvorming indertijd
van het kabinet Lubbers II (begin 1989), die heeft geleid tot het beleid t.a.v.
kalksteenwinning zoals die is vermeld in de nota Gegrond Ontgronden ( en overgenomen
is in deel 1) heeft het feit dat door de provincie Limburg aan de maalindustrie
toezeggingen waren gedaan omtrent uitbreiding van de groeve 't Rooth een belangrijke
rol gespeeld. Het huidige kabinet stemt in met dat beleid.11. Taakstellingen oppervlaktedelfstoffen 11.1. Beton- en metselzand ReactiesDe Federatie van Oppervlaktedelfstoffenwinnende Industrieën (FODI)
heeft twee grote bezwaren tegen de taakstellingen voor beton- en metselzand
voor de periode 1999 t/m 2008 als verwoord in de ontwerp-PKB (pag. 34). De
door het kabinet voorgestelde taakstellingen zijn te laag en het rijk zou
duidelijker en harder moeten aangeven welke hoeveelheden beton- en metselzand
de provincies winbaar moeten maken in de toekomst (voor welke hoeveelheden
de provincies winning moeten toestaan/gebieden moeten reserveren). De FODI
spreekt er haar nadrukkelijke zorg over uit dat nog 10% minder dan de allerlaagste
raming van de behoefte aan winning van beton- en metselzand voor de betreffende
periode is aangehouden als basis voor de taakstellingen.Het Overlegorgaan Oppervlaktedelfstoffen(OOD) is van oordeel dat er tijdig
duidelijkheid moet zijn over de vraag of in de nationale behoefte kan worden
voorzien. Het OOD spreekt er in dat verband zijn ongerustheid over uit dat
de afspraken over beton- en metselzand met de provincie Zuid-Holland niet
van de grond zijn gekomen.De vertegenwoordigers van het bouwbedrijfsleven in het OOD zijn van mening
dat de voorgenomen taakstellingen onvoldoende zekerheid bieden voor het bedrijfsleven
en dat het in dit structuurschema achterwege blijven van richtinggevende uitspraken
onterecht is. Daardoor is het zeer de vraag of in voldoende mate kan worden
gezorgd voor de tijdige voorziening van grondstoffen. Bijstellen op basis
van de in 1997 voorziene evaluatie is erg riskant.De andere deelnemers in het OOD (vertegenwoordigers van ANWB, Interprovinciaal
Overleg(IPO), Landbouwschap, Stichting Natuur en Milieu en Vereniging Nederlandse
Gemeenten(VNG)) gaan ervan uit dat de provincies in staat moeten worden geacht
de in de ontwerp-PKB (tabel 7.2, pag. 34) aangegeven taakstellingen te effectueren.
Het is volgens hen immers nu al deels zeker dat deze taakstellingen worden
gehaald. Mede op basis van positieve signalen n.a.v. het bestuurlijk overleg
met de provincies achten deze deelnemers de voorstellen aanvaardbaar.De provincie Flevoland ondersteunt het uitgangspunt dat iedere provincie
zoveel mogelijk in de eigen behoefte aan winning van oppervlaktedelfstoffen
moet voldoen. Zij aarzelt echter over winning van beton- en metselzand in
landlocaties van Flevoland en wijst op de mogelijkheid van beton- en metselzandwinning
in de wateren van het IJsselmeergebied (Ketelmeer).Tijdens het bestuurlijk overleg met het IPO over deel 1 kwam het afwijzende
besluit van Provinciale Staten (P.S.) van Zuid-Holland aan de orde over beton-
en metselzandwinning in Zuid-Holland. Namens de andere provincies deelde het
IPO mee niet in te stemmen met het afwijzende besluit van P.S. van Zuid-Holland.
De vertegenwoordiger van de provincie Zuid-Holland deelde mee P.S. voor te
zullen stellen dat besluit te heroverwegen. De minister van V&W stelde
het van groot belang te vinden dat men zich aan de gemaakte afspraken houdt.
Zij gaf aan dat, afhankelijk van de standpuntbepaling van Zuid-Holland, in
deel 3 een «voorwaardelijke aanwijzing» zal worden opgenomen.
Met inachtneming van de positie van de provincie Zuid-Holland werden de vigerende
afspraken over de periode 1989 t/m 1998 herbevestigd. Daarbij werd ook afgesproken
dat, conform de huidige praktijk, bij tekorten de vergunninginstanties voor
elkaar inspringen met in principe zo spoedig mogelijk compensatie; uiterlijk
in de volgende taakstellingsperiode. Eveneens met inachtneming van de positie
van de provincie Zuid-Holland werd afgesproken de voorgestelde taakstellingen
voor de periode 1999 t/m 2008 te aanvaarden als voorlopige taakstellingen
onder de voorwaarden dat:– uiterlijk in 1997 bestuurlijk afspraken worden gemaakt over (meer)
definitieve en zonodig hogere taakstellingen voor de periode 1999 t/m 2008,– die taakstellingen dan o.m. worden gebaseerd zullen worden op
de dan bestaande prognoses en een evaluatie over het dan verstreken deel van
de taakstellingsperiode 1989 t/m 1998; spoedig voor te bereiden door de Landelijke
Commissie voor de Coördinatie van het Ontgrondingenbeleid (LCCO).In de, kort na het bestuurlijk overleg ontvangen, schriftelijke reactie
meldde het IPO over de vigerende taakstellingen voor de periode 1989 t/m 1998
dat de tot nu toe gerealiseerde produktie per provincie (sterk) afwijkt van
de gemaakte taakstellingsafspraken en dat verwacht mag worden dat deze afwijkingen
niet meer binnen de taakstellingsperiode (d.w.z. voor 1999) gecompenseerd
kunnen worden. Het IPO verwacht dat dit grotendeels opgevangen (kan) worden
door produktie uit Limburg en deels ook uit Noord-Brabant. Deze provincies
hebben daar de voorwaarde aan verbonden dat deze «overproduktie»
gecompenseerd moet worden. Het IPO onderschrijft danook de voorgestelde spoedige
evaluatie.In de schriftelijke reactie meldde het IPO over de taakstellingen voor
de periode 1999 t/m 2008 het volgende. Op basis van het bestuurlijk overleg
ziet het IPO voldoende perspectieven met het rijk tot overeenstemming te komen
over de taakverdeling en taakstellingen als voorgesteld in deel 1. Tevens
stelt het IPO in die reactie, in te kunnen stemmen met de voorgestelde voorlopige
taakverdeling en taakstellingen als vermeld in de ontwerp-PKB (tabel 7.2 op
pag. 34). Het IPO verbindt hieraan de voorwaarden dat, voorafgaand aan de
evaluatie in uiterlijk 1997, door het rijk nader onderzoek wordt uitgevoerd
naar de geologische grofzandvoorkomens, de toepassingsmogelijkheden van secundaire
grondstoffen en van fijner zand voor beton en de mogelijkheden van importvergroting.Een inspreker stelt dat de bestuurlijke afspraken van de rijksoverheid
met het ontzandend bedrijfsleven, met een verplichtend karakter voor lagere
overheden en burgers, niet thuis hoort in een democratische rechtsstaat. Antwoord van het kabinetHet kabinet is verheugd dat het in belangrijke mate weer gelukt is
in goed overleg met het IPO de vigerende afspraken voor de periode 1989 t/m
1998 te herbevestigen en de voorgestelde afspraken voor de periode 1999 t/m
2008 gezamenlijk te aanvaarden als voorlopige afspraken. De provincie Zuid-Holland
heeft inmiddels meegedeeld dat P.S. op 16 september 1994 hebben besloten de
bovenvermelde afwijzing in te trekken. De definitieve besluitvorming inzake
het wel of niet aanvaarden van een taakstelling beton- en metselzand schorten
P.S. op tot na afronding van nadere studies. De beleidsformulering zal de
procedure van de milieu-effectrapportage doorlopen. De startnotitie daarvoor
zal nog in 1994 aan de statencommissie Milieu worden voorgelegd (inmiddels
is deze notitie gepubliceerd in februari 1995). De provincie gaf aan dat in
elk geval aandacht zal worden besteed aan de volgende beleidsalternatieven:
reductie van de vraag, toepassen alternatieve grondstoffen, import, winning
uit zee en winning op land.Het kabinet is blij met het intrekken van het oorspronkelijke besluit
van P.S. en accepteert, gelet op de voorgeschiedenis, vooralsnog dat de provincie
Zuid-Holland, anders dan de andere provincies, de instemming met de bestuurlijke
afspraken nog aanhoudt. Het kabinet is echter van mening dat er wel bijzondere,
nu onbekende feiten naar voren moeten komen wil acceptabel kunnen zijn dat
in Zuid-Holland geen beton- en metselzandwinning plaatsvindt. De recente ontwikkelingen
m.b.t. het aanvaarden van het Deltaplan Grote Rivieren, waarmee
tevens is besloten tot het snel uitvoeren van het z.g. advies Boertien II15 laten deze uitspraak onverlet. Het uitvoeren van het
advies Boertien II impliceert o.m. het verlagen van het winterbed van de Grensmaas
en het verlagen van het zomerbed van de Maas tussen Roermond en Mook. Met
de daarbij vrijkomende hoeveelheden beton- en metselzand (netto in Nederland
ca. 45 mln ton) was, v.w.b. hetgeen uit het (inmiddels iets aangepaste) Grensmaasproject
vrijkomt (ca. 15 mln ton) reeds rekening gehouden. De extra hoeveelheid die
vrijkomt bedraagt dus ongeveer 30 mln ton. Dit is nog iets minder dan het
verschil tussen de geprognotiseerde behoefte aan winning in Nederland van
ca. 24 mln ton/jr in de jaren t/m 2005 (zie PKB tabel 4.1) en de gemiddelde
jaarlijkse behoefte van 19 mln ton waarvan tot nu toe is uitgegaan voor de
voorlopige taakstellingen voor de jaren 1999 t/m 2008 (zie deel 1 pag. 34).De formulering omtrent de winbaar te maken hoeveelheden beton- en
metselzand is t.o.v. de ontwerp-PKB danook aangepast. In de PKB in dit deel
3 (§ 7.1.3) doet het kabinet daaromtrent richtinggevende uitspraken
over de winning in Zuid-Holland.Hiermee is tevens aan één van de bezwaren van het bouwbedrijfsleven
en m.n. ook de FODI (het te weinig hard zijn van de winbaar te maken hoeveelheden
beton- en metselzand) tegemoet gekomen.V.w.b. het te laag zijn van de taakstellingen, waardoor te weinig
(tijdig) gebieden gereserveerd worden verwijst het kabinet naar het bovenstaande
en kortheidshalve verder naar pag. 135 in de toelichting van deel 1. Het huidige
kabinet is het eens met het vorige dat, indien onverhoopt mocht blijken dat
uiterlijk in 1997 geen bestuurlijke afspraken kunnen worden gemaakt over een
(meer) definitieve taakverdeling en taakstellingen voor de periode 1999 t/m
2008, er nog, zonodig met ingrijpen van het rijk, tijdig nieuwe wingebieden
kunnen worden vastgesteld. Mochten de ontwikkelingen omtrent de uitvoering
van de afspraken en/of de behoefteprognoses daartoe aanleiding geven dan zal
het rijk zonodig tussentijds met een partiële herziening van het structuurschema
komen. In het kader van de uiterlijk in 1997 te maken bestuurlijke afspraken
zullen de gevolgen van het uitvoeren van het advies Boertien II worden meegenomen.T.a.v. de reactie van de provincie Flevoland wordt het volgende opgemerkt.
De taakstellingen gelden per vergunninginstantie. Waar dus voor de periode
1998 t/m 2008 voor Flevoland is opgenomen het winbaar maken van 2 mln ton
beton- en metselzand geldt, dat voor winning in het provinciale landgebied.
Eventuele winning in het Ketelmeer is invulling van de taakstelling voor V&W/RWS
(winning in rijkswateren).Omtrent de door het IPO gewenste onderzoeken kan worden gemeld dat
deze grotendeels zijn voorzien. Een werkgroep van de LCCO is inmiddels gestart
met het onderzoek naar de geologische grofzandvoorkomens (zie ook toelichting
deel 1 pag. 133). Zoals in hoofdstuk 8 van de toelichting van deel 1 is vermeld
laat het rijk onderzoek doen naar de mogelijkheden van secundaire grondstoffen.
Het onderzoek naar de mogelijkheden van toepassing van fijner zand dan momenteel
gebruikelijk in beton is in uitvoering (zie par.10.2 van de toelichting van
dit deel 3). De resultaten hiervan zullen worden betrokken bij de het onderzoek
van de voornoemde LCCO- werkgroep omdat dit gevolgen kan hebben voor de grofzandvoorkomens
die in aanmerking worden genomen bij de taakverdeling voor beton- en metselzandwinningsmogelijkheden.Zoals in hoofdstuk 6 van de toelichting van dit deel 3 is gemotiveerd
zal het rijk geen onderzoek doen naar importvergroting.Omtrent de opmerkingen van een inspreker dat de taakstellingen afspraken
zouden zijn van het rijk met het ontzandend bedrijfsleven en dat die afspraken
bindend zouden zijn voor de lagere overheden en burgers kan het volgende worden
opgemerkt. Zoals in het bovenstaande isgemeld, gaat het bij de taakstellingen voor het winbaar maken van
beton- en metselzand om afspraken tussen de minister van V&W en de provincies.
Deze overheden hebben de daarbij betrokken belangen afgewogen en binden zich
bestuurlijk. Andere overheden, noch het ontzandend bedrijfsleven noch burgers
zijn partij bij het maken van deze afspraken; zij zijn er dus ook niet aan
gebonden. Voor deze partijen zijn deze afspraken in de praktijk uiteraard
wel van belang. Het is een sturingsinstrument waarmee door het rijk en de
provincies gezamenlijk invulling wordt gegeven aan de taken van deze overheden
t.a.v. een evenwichtige bouwgrondstoffenvoorziening. Via het vooroverleg over
en de inspraakmogelijkheden op de beleidsvoorbereiding kunnen niet bij het
maken van de afspraken betrokken partijen daarop invloed uitoefenen. Alvorens
tot daadwerkelijke winning wordt overgegaan moeten uiteraard tevens de gebruikelijke
wettelijke procedures (met de daarbij behorende beroepsmogelijkheden) worden
doorlopen.11.2. Grind ReactiesDe gemeente Maasbracht deelt mee in te stemmen met de taakstelling voor
grind.De Stichting Grind bepleit de mogelijkheid om meer dan 35 mln ton grind
te kunnen winnen in de nog in Limburg aan te wijzen nieuwe grindwingebieden.
Het was de provincie Limburg die enerzijds indertijd aandrong op zo beperkt
mogelijke nieuwe grindwingebieden, zo stelt de Stichting Grind, en anderzijds
nu bij het onderzoek daarnaar ook een variant in beschouwing neemt waarbij
41 mln ton grind zou vrij komen (startnotitie M.E.R. Grensmaasproject). Antwoord van het kabinetHet kabinet beschouwt deze reacties, gelet op de recente ontwikkelingen
m.b.t het aanvaarden van het Deltaplan Grote Rivieren, als feitelijk achterhaald.
Voor de beschrijving van de gevolgen van dat plan voor de grindvoorziening
en de taakstelling voor grind wordt verwezen naar par. 10.3 van deze toelichting.De taakstelling voor grind als vermeld in par. 7.1.2 in de ontwerp-PKB
is aangepast. De bestuurlijke instemming van het IPO met het Deltaplan Grote
Rivieren beschouwt het kabinet als instemming van de provincie Limburg daarmee.12. Financiën onderzoek ReactiesDe Raad voor Verkeer en Waterstaat en het IPO vonden het een goede zaak
dat een deel van de sectorspecifiek te besteden 20% van de heffingopbrengst
aan onderzoek besteed zou worden. De Raad stelde voor dit te verruimen.Verschillende instanties en insprekers bepleitten onderzoek. Zo drong
het IPO er op aan dat het rijk het onderzoek naar hergebruik en naar de toepassing
van fijner (Noordzee)zand met kracht voortzet en bepleitten de Gelderse Milieufederatie
en de stichting Het Zuid-Hollands Landschap onderzoek naar een verschuiving
in het gebruik van beton naar baksteen en misschien ook bouwstoffen van ongebakken
klei/leem. Antwoord van het kabinetZoals eerder vermeld wordt een beslissing over de heffing op oppervlaktedelfstoffen
aangehouden. Sectorspecifieke besteding van een deel van de heffingopbrengst
is echter niet meer aan de orde. Dit impliceert dat voor het voorziene onderzoek
op dit terrein (zie pag. 149 t/m 156 van deel 1) moet worden volstaan met
de beperkte middelen die het rijk momenteel beschikbaar heeft.Voor het op pag. 149 t/m 151 van deel 1 genoemde onderzoek ten behoeve
van beleidsontwikkeling en het op pag. 151 t/m 153 van deel 1 genoemde onderzoek
naar primaire grondstoffen is momenteel jaarlijks ca. f 750 000,-
beschikbaar. Dit onderzoek komt grotendeels ten laste van V&W en deels
ten laste van VROM. Met name ten aanzien van onderzoeksprojecten in het kader
van bijdragen aan duurzaam bouwen en monitoring van de voorziening met primaire
en secundaire grondstoffen wordt nauw samengewerkt.Het genoemde geologisch onderzoek dat nodig is voor het landelijk
beleid wordt uitgevoerd door de Rijksgeologische Dienst en komt ten laste
van het ministerie van Economische Zaken.Voor het op pag. 153 t/m 155 van deel 1 genoemde onderzoek naar secundaire
stoffen is momenteel jaarlijks ca. f 2 000 000,- beschikbaar
vanuit de ministeries van EZ, VROM en V&W gezamenlijk. Voor V&W gelden
hier als invalshoeken de toepassingsmogelijkheden van secundaire grondstoffen
ter vervanging van oppervlaktedelfstoffen en een verantwoordelijkheid voor
de wegen- en waterbouw. Voor VROM zijn de invalshoeken het afvalstoffenbeleid,
duurzaam bouwen algemeen, schone technologie en een verantwoordelijkheid voor
de woning- en utiliteitsbouw. De invalshoek voor EZ is het innovatiebeleid.EZ richt zich met name op bedrijfsgerichte onderzoekssubsidies, ingepast
in algemene programma's voor technologiestimulering c.q. technologisch onderzoek
(zie ook deel 1 pag. 81). VROM (Directoraat Generaal Milieubeheer, directie
Afvalstoffen (DGM/A)) en V&W (Rijkswaterstaat, Dienst Weg- en Waterbouwkunde(DWW))
hebben in 1994 een samenwerkingsovereenkomst gesloten m.b.t onderzoek gericht
op het bevorderen van het toepassen van secundaire grondstoffen in de bouw.
Daarbij is overeengekomen voor een periode van 5 jaar gezamenlijk onderzoek
te (laten) verrichten. Voor dit programma is jaarlijks f 0,9 mln beschikbaar,
2/3 DGM/A en 1/3 DWW. DWW draagt zorg voor de uitvoering.BijlagenALGEMENE BIJLAGE 1Aktiepuntenlijst (geactualiseerd t.o.v. de in deel 1 opgenomen lijst)* Aktie 1 (pkb, § 8.2.3)Rapportage over monitoring bouwgrondstoffenvoorziening (in ons land gewonnen
hoeveelheden, import, export, inzet secundaire grondstoffen, vergunde voorraden
van een aantal belangrijke oppervlaktedelfstoffen, prognoses behoefte aan
grondstoffen). Deze rapportage geschiedt aan het Overlegorgaan Oppervlaktedelfstoffen
(zie Toelichting deel 1, § 2.4).A. BetrokkenenInitiatief: Ministerie van Verkeer en WaterstaatMedebetrokken: Ministeries van VROM en EZB. TijdsplanningContinu, jaarlijks {al * Aktie 2 (Toelichting deel 1, § 4.2.3 en Toelichting
deel 3, H 4)Bestuurlijke afspraken maken tussen rijk en andere overheden over een
na te streven (toenemende) inzet van secundaire grondstoffen bij de eigen
overheidswerken.A. BetrokkenenInitiatief: Ministerie van VROMMedebetrokken: Ministerie van Verkeer en WaterstaatProvincies (Interprovinciaal Overleg)Gemeenten (Vereniging van Nederlandse Gemeenten)Waterschappen (Unie van Waterschappen)B. TijdsplanningGereed omstreeks 1/1/1996 * Aktie 3 (Toelichting deel 1, § 7.6.1)Evaluatie vigerende taakverdeling en taakstellingen beton- en metselzand
voor de periode 1989 t/m 1998. Aan deze evaluatie worden gekoppeld de resultaten
van het onderzoek naar het toepassen van fijner zand dan tot nu toe in beton,
de resultaten van onderzoek naar een betere afspiegeling op landelijke schaal
dan de nu in beschouwing genomen geologische voorkomens en de gevolgen van
het «Deltaplan Grote Rivieren». Mede op basis van de evaluatie,
voornoemd onderzoek en Deltaplan een (meer) definitieve taakverdeling en taakstellingen
voorbereiden voor de periode 1999 t/m 2008. A. BetrokkenenInitiatief: Ministerie van Verkeer en WaterstaatMedebetrokken: ProvinciesB. TijdsplanningUiterlijk in 1997 dient bestuurlijk overleg plaats te vinden over de resultaten
van deze aktie. * Aktie 4 (Toelichting deel 1, § 7.5)Internationaal overleg over de winning en voorziening van oppervlaktedelfstoffen,
voorzover van invloed op import- en export. Primair informatief overleg, in
later stadium overleg over voorgenomen beleid voor de langere termijn.A. BetrokkenenInitiatief: Ministerie van Verkeer en WaterstaatMedebetrokken: T.a.v. overleg over kalksteen: provincie LimburgB. TijdsplanningContinu. Start van dit overleg in 1994 * Aktie 5Rapportage voortgang onderzoek als vermeld in hoofdstuk 8 van de Toelichting
op deel 1. Deze rapportage geschiedt aan het Overlegorgaan Oppervlaktedelfstoffen.A. BetrokkenenInitiatief: Ministerie van Verkeer en WaterstaatB. TijdsplanningContinu, ieder half jaar * Aktie 6 (Toelichting deel 3, § 2.2)Evaluatie rijksbeleid met betrekking tot de voorziening van oppervlaktedelfstoffen
en secundaire grondstoffen.A. BetrokkenenInitiatief: Ministerie van Verkeer en WaterstaatB. TijdsplanningGereed in 1997. ALGEMENE BIJLAGE 2Begrippenlijst (verbeterd t.o.v. de in deel 1 opgenomen lijst)μm (micrometer): 0,001 millimeter. In deel 1 komen ook de
minder juiste afkortingen mu en μ voor.aardelite: kunstgrindkorrel bestaande uit vliegas (ca. 65%),
kalk en/of portlandcement, zand en hulpstoffen.asfaltzand: zand gebruikt voor de fabricage van bitumineuze
mengsels (asfalt). Dit zand is een natuurlijk zand of een mengsel van natuurlijke
zanden, dat men deels tot beton- en metselzand en deels tot ophoogzand kan
rekenen.AVI-slak: residu dat op het rooster overblijft na verbranding
van huishoudelijk afval, van daarmee gelijk gesteld grof afval of van bedrijfsafvalstoffen
die tezamen met huishoudelijke afvalstoffen verbrand mogen worden in AfvalVerbrandingsInstallaties.
Recentelijk veelal AVI-bodemas genoemd.AVI-vliegas: zeer fijne as afgevangen uit de rook van afvalverbrandingsinstallaties.B&U: Burgerlijke- en Utiliteitsbouw (Woningbouw en Utiliteitsbouw).betonzand: een mengsel van natuurlijk grof zand en fijn grind
gebruikt voor de produktie van betonwaren en betonmortel. In NEN 5905 wordt
dit mengsel zand 0–4 genoemd.beton- en metselzand: natuurlijk zand toegepast in betonmortel,
betonwaren en metselspecie. Dit betreft zand met een gemiddelde korrelgrootte
van meer dan 300 μm en een maximale korrelgrootte van 2000 μm (bovengrens
zandfractie). Het grofste zand wordt gebruikt in beton, eventueel na bijmenging
van fijn grind (2–4 mm).bietentarra: klei die vastzit aan suikerbieten en die door
het wassen van de bieten in de suikerfabriek vrijkomt.brekerzand: zand dat vrijkomt bij het breken van rots, bijvoorbeeld
porfier of zandsteen, en grind. Zand dat vrijkomt bij het breken van beton-
en metselwerkpuin wordt recycling-brekerzand genoemd. CROW: Centrum voor Regelgeving en Onderzoek in de Grond-, Water-
en Wegenbouw en de Verkeerstechniek. De stichting CROW heeft krachtens haar
statuten tot doel:– regelgeving in de grond-, water- en wegenbouw;– onderzoek in de grond-, en wegenbouw en de verkeerstechniek;– overdracht en uitwisseling van kennis en ervaring op de genoemde
gebiedenCUR: Civieltechnisch Centrum Uitvoering Research en Regelgeving.
De stichting CUR heeft krachtens de statuten tot doel:a. bevorderen van kennis en kunde op het gebied van de civiele techniek,
in het bijzonder voor de waterbouw, de utiliteitsbouw- en de woningbouw;b. overdragen van deze kennis en kunde, mede ter ondersteuning van het
Nederlandse bedrijfsleven.E-bodemas: residu van «zware» asdeeltjes, dat wordt
gevormd tijdens het verbrandingsproces in poederkool gestookte ketels. Ook
kortweg bodemas genoemd. ecogrind: kunstgrind gefabriceerd uit baggerslib vermengd met
andere afvalstoffen die een hoge verbrandingswaarde hebben, bijvoorbeeld vliegassen,
olieresiduen en zuiveringsslib (nog in onderzoeksfase).euroklei: klei gerijpt uit bijna schoon slib dat is gebaggerd
uit het westelijk deel van het Rotterdamse havengebied.fijnkeramische industrie: industrie voor vervaardiging van
aardewerk, wand- en siertegels, sanitair, porselein, etc.fosforslakken: slakken die vrijkomen bij de electrothermische
ontsluiting van fosfor uit fosfaaterts.fosforzuurgips: gips dat vrijkomt bij de produktie van kunstmest
(nog in onderzoeksfase). Ook fosfogips genoemd.gebiedscategorie: in dit structuurschema is deze term gebruikt
voor het opdelen van het Nederlands grondgebied (inclusief het Nederlands
deel van het Continentaal Plat) in gebieden waarvoor een verschillend rijksbeleid
ten aanzien van de mogelijkheden voor winning van oppervlaktedelfstoffen van
kracht is. Het gaat daarbij om bestaand beleid en niet om het toekomstig beleid,
zoals dat in dit structuurschema is aangegeven.gieterijzand: zilverzand dat in ijzergieterijen wordt toegepast.
Ook wel vormzand genoemd.granulaire grondstoffen: grondstoffen met een korrelstructuur.
De in dit structuurschema beschouwde oppervlaktedelfstoffen en secundaire
grondstoffen zijn granulaire grondstoffen.grind: gesteente, hoofdzakelijk bestaande uit kwarts, overwegend
rond, van natuurlijke herkomst, met een korrelgrootte tussen de 2 mm en 63
mm.grofkeramische industrie: industrie voor vervaardiging van
bakstenen, straatstenen, dakpannen, gresbuizen etc.GWW: Grond-, Weg- en Waterbouw.hoogovenslakken: slakken die als nevenprodukt ontstaan bij
het smelten in een hoogoven van ijzererts tezamen met cokes en toeslagstoffen.industriezand: verzamelnaam voor natuurlijke zanden ten behoeve
van met name industriële toepassingen (betonzand, metselzand, kalkzandsteenzand,
zilverzand, asfaltzand, stucadoorzand etc.)kalksteen: gesteente met een dichte structuur, hoofdzakelijk
bestaande uit calciumcarbonaat (CaCO3). De in ons land voorkomende zachte
kalksteen wordt ook vaak mergel genoemd.kalkzandsteenzand: natuurlijk zand gebruikt voor de fabricage
van kalkzandstenen of -blokken. Hiervoor is een laag gehalte aan klei en leem
vereist, een hoog kwartsgehalte (75 – 95 %) en een brede korrelopbouw
met een mediane korrelgrootte tussen de 150 μm en 300 μm. Het is gewenst
dat ca. 10 % kleiner is dan 150 μm en minimaal 20 % groter dan 500 μm. ketenbeheer: term uit het Nationaal Milieubeleids Plan 1989;
heeft betrekking op het uit algemeen milieu-oogpunt in onderling verband beheren
van de verschillende stadia waarin een grondstof zich kan bevinden (als voorraad
in de bodem, tijdens winning, bij toepassing in de bouw etc.).kiezelslag: gebroken grind. Wordt ook steenslag genoemd.klei: een sterk samenhangende, fijnkorrelige grondsoort die
bestaat uit een mengsel van lutum, silt en zand. Het lutumgehalte (kleiner
dan 2 μm) bedraagt minimaal 8 gewichts %, het gehalte aan silt (2 μm –
63 μm) bedraagt maximaal 75 gewichts %. Met kleifractie wordt hier bedoeld
de fractie klastische deeltjes met een diameter van 0–2 μm.klinker: halffabrikaat bij de cementbereiding. Het ontstaat
door het verhitten («branden») van kalksteen in een speciale oven.kwartsmeel: gemalen zeer kwartsrijk zand met een maximum korrelgrootte
van 100 μm en met een hoge mate van zuiverheid.landelijke winningen: winningen waarbij de gewonnen oppervlaktedelfstof
op grote afstand van de winplaats wordt afgezet. De afvoer geschiedt doorgaans
per schip. leem: een sterk samenhangende, fijnkorrelige grondsoort
die bestaat uit een mengsel van zand, silt en lutum. Het gehalte aan zand
(groter dan 63 μm) is kleiner dan 50%, het gehalte aan lutum (kleiner dan
2 μm) is minder dan 25%.Lytag: tot korrels gesinterde kolenvliegas, te gebruiken onder
meer als grindvervanging in (licht) beton.M63: mediane korrelgrootte van de fractie > 63 μm en <
2000 μm (zandfractie), i.e. de korrelgrootte waarbij 50 gewichts % van
het zand een kleinere korrelgrootte heeft en 50 gewichts % van het zand een
grotere korrelgrootte heeft.maalindustrie: industrie waar kalksteen (mergel) wordt gemalen.metselzand: natuurlijk zand gebruikt voor de aanmaak van metselspecie.
Veelal wordt hiervoor grof zand gebruikt met een M63 van circa 300 μm tot
600 μm.ophoogzand: natuurlijk zand gebruikt voor ophoging en aanvulling
in de weg- en waterbouw, ophoging van bouwterreinen etc.. In het algemeen
wordt de term ophoogzand alleen gebruikt voor fijn zand, met een M63 van circa
100 μm tot 300 μm.oppervlaktedelfstoffen: delfstoffen die voorkomen in de bodem
(land- en waterbodems) en die kunnen worden gewonnen zonder dat ondergrondse
mijnbouw nodig is.poederkoolvliegas: zeer fijne as verkregen door middel van
electrostatische of mechanische afscheiding van stofdeeltjes uit rookgassen
van met poederkool gestookte ketels.primaire grondstoffen: grondstoffen die als zodanig in de natuur
voorkomen. Alle oppervlaktedelfstoffen zijn primaire grondstoffen. In een
aantal gevallen is (enige) bewerking nodig voordat oppervlaktedelfstoffen
kunnen worden toegepast als grondstof. primaire ontgronding: ontgronding die is gericht op winning
van oppervlaktedelfstoffen.puingranulaat: steenachtig materiaal, verkregen door mechanisch
breken van beton- of metselwerkpuin.regionale winningen: winningen waarbij de gewonnen oppervlaktedelfstof
in de omgeving van de winplaats wordt afgezet. De afvoer geschiedt doorgaans
per as.rookgasontzwavelingsgips (RO-gips): gips dat ontstaat als een
mengsel van kalk of kalksteen en water in de rookgassen van poederkoolgestookte
ketels wordt geïnjecteerd t.b.v. het afvangen van zwaveldioxide (SO2).secundaire ontgronding: ontgronding die niet is gericht op
winning van oppervlaktedelfstoffen, maar waar wel oppervlaktedelfstoffen bij
vrij komen. Voorbeelden: graven van een kanaal, aanleg van een waterbekken,
verruimen van een vaarweg voor het scheepvaartverkeer.secundaire grondstoffen: grondstoffen die niet als zodanig
in de natuur worden gewonnen, maar die ontstaan als bijprodukt bij produktieprocessen,
bij zuiveringsprocessen of bij het be- of verwerken van afvalstoffen etc.
en aan zodanige eisen voldoen dat ze kunnen worden hergebruikt als grondstof.
Het betreft hier zowel materialen die als afvalstof moeten worden aangemerkt
als materialen die dit predikaat niet hebben.staalslakken: slakken die vrijkomen bij de staalproductie.steenslag uit rots: natuurlijk gesteente dat langs mechanische
weg is gebroken. Het gaat om graniet, basalt, porfier, harde kalksteen, zandsteen
etc.. Ook kortweg steenslag genoemd.stol: een mengsel van natuurlijk zand en fijn grind.taakstelling: een in bestuurlijk overleg afgesproken winbaar
te maken hoeveelheid van een bepaalde oppervlaktedelfstof. Een taakstelling
heeft betrekking op winbaarheid in een bepaalde periode.taakverdeling: een in bestuurlijk overleg afgesproken procentuele
verdeling over de vergunninginstanties van de totale landelijke taakstelling
ten aanzien van de (o.m. door vergunningverlening) winbaar te maken hoeveelheid
van een bepaalde oppervlaktedelfstof.vergunninginstanties: instanties die vergunningen kunnen afgeven
voor ontgronding (ontgrondingsvergunning). Het zijn de provincies en, voor
de rijkswateren, het rijk (ministerie van Verkeer en Waterstaat/Rijkswaterstaat).vernieuwbare grondstoffen: grondstoffen die in de natuur of
door telen steeds weer opnieuw kunnen ontstaan. Een voorbeeld is hout. Door
aanplant van nieuwe bossen wordt steeds weer hout geproduceerd.vormzand: natuurlijk zand gebruikt in de grofkeramische industrie
om het kleven van klei aan de wanden van de vormbakken te voorkomen. Voor
dit doel blijken bijna alle zanden te voldoen. Ook zilverzand dat wordt toegepast
in ijzergieterijen wordt vormzand genoemd. winplaats: plaats die is bestemd voor de winning van stoffen
door ontgronding. Het is een term die voorkomt in de herziene Ontgrondingenwet.winzone: een gebied waarbinnen in één of meer
deelgebieden daarvan ontgronden wordt toegestaan nadat één of
meer winplaatsen zijn bepaald of één of meer ontgrondingsvergunningen
zijn afgegeven. Het is een term die voorkomt in de Memorie van Toelichting
op de herziene Ontgrondingenwet (gedeelte dat handelt over het structuurschema
Oppervlaktedelfstoffen). Een winzone zal doorgaans in een streekplan worden
aangegeven, maar het is ook mogelijk dat dat in een structuurschema gebeurt.witzand: een kwartsrijk wit natuurlijk zand, waaruit door opwerking
(deels) zilverzand kan worden gemaakt.zand: grondstof die volgens de geologische definitie de fractie
klastische deeltjes met een diameter van 63 μm tot 2000 μm omvat.zeefzand: fijnkorrelig, hoofdzakelijk natuurlijk materiaal,
dat vrijkomt wanneer bouw- en sloopafval een eerste zeefgang ondergaat, alvorens
het materiaal in de breker wordt geleid.zilverzand: leemarm natuurlijk zand met een uitermate hoog
kwartsgehalte (tenminste 98%) en een zeer laag ijzer- en aluminiumgehalte.
Het zand wordt in hoofdzaak toegepast in de glasindustrie en de chemische
industrie.zoekruimte: een ruimte waarbinnen, volgens de rijksvisie, ontgronden
toelaatbaar, of niet ontoelaatbaar, is. Het is een term die voorkomt in de
Memorie van Toelichting op de herziene Ontgrondingenwet (gedeelte dat handelt
over het structuurschema Oppervlaktedelfstoffen). zonering: in dit structuurschema is deze term gebruikt voor
het opdelen van het Nederlands grondgebied (inclusief het Nederlands deel
van het Continentaal Plat) in gebieden waarvoor in dit structuurschema een
verschillend rijksbeleid ten aanzien van de mogelijkheden voor winning van
oppervlaktedelfstoffen wordt aangegeven. BIJLAGE 7-IBijlage I bij hoofdstuk 7Toelichting op t.o.v. deel 1 bijgestelde raming van de
inzet van secundaire grondstoffen ter vervanging van oppervlaktedelfstoffen. Vervanging van beton- en metselzandDe in deel 1 aangegeven vervangingsmogelijkheden zijn enigszins naar beneden
bijgesteld. De inzet van AVI slak in beton als zandvervanging wordt door betrokken
partijen in het kader van het in voorbereiding zijnde implementatieplan AVI-reststoffen
niet als reëel gezien. Daarnaast behoort naar de huidige inzichten ook
de inzet van vliegas in beton niet als zandvervanging gezien te worden, deze
wordt voor andere doelen ingezet. Resteert de verwachting dat in 2000 de vervanging
van beton- en metselzand additioneel toeneemt met de inzet van ca. 1 milj.
ton fijne fractie (brekerzand) uit de opwerking van bouw- en sloopafval. Er
wordt in de ramingen vanuit gegaan dat de inzet van dit produkt na 2000 nog
zal toenemen. Resumerend komt e.e.a. neer op een verwachte vervanging van
beton- en metselzand van gemiddeld 0,8 milj. ton/jr in de periode 1994 –
2000 en 1,4 milj. ton/jr in de periode 2000 – 2011. Vervanging van grindDe verwachting van de inzet van puingranulaten als grindvervanging
in beton blijft onveranderd t.o.v. deel 1 (2 milj. ton in 2000).De verwachting die in deel 1 is geschetst met betrekking tot de vervanging
van grind door kunstmatige granulaten (m.n. Lytag en Aardelite)
blijkt te optimistisch. Qua produktie is de huidige verwachting dat die in
1995 op een niveau van 0,23 milj. ton en in 2000 op een niveau van 0,31 milj.
ton zal liggen. Het grootste deel daarvan zal worden geëxporteerd. Voor
de Nederlandse markt lijkt in de periode 1994 – 2000 een gemiddelde
inzet van 0,1 milj. ton/jr haalbaar. Voor de periode 2000 – 2011 wordt
uitgegaan van een lichte stijging tot gemiddeld 0,15 milj. ton/jr (i.p.v.
0,45 milj. ton/jr in deel 1).In deel 1 is er van uitgegaan dat de inzet van fosforslakken
als grindvervanger in asfalt kan oplopen tot ca. 300 000 ton/jr. Door
technische redenen zal deze hoeveelheid naar de huidige inzichten omstreeks
2000 maximaal 200 000 ton/jr bedragen. De in deel 1 geraamde inzet van
staalslakken als grindvervanger in beton is gehandhaafd. De totale inzet van
fosfor- en staalslakken wordt derhalve bijgesteld tot een stabiel niveau van
ca. 300 000 ton/jr vanaf 2000.De cijfers voor de vervanging van grind door regeneratie van oud
asfalt voor de periode tot 2000 zijn niet gewijzigd t.o.v. deel 1. Na
2000 lijkt nu een verdere groei niet mogelijk. Het asfalt dat vrijkomt bevat
een aanzienlijke hoeveelheid met teer verontreinigd asfalt dat slechts koud
kan worden hergebruikt. Voor de periode 2000 – 2011 wordt van een gelijkblijvende
grindvervanging uitgegaan als voor de periode tot 2000 (ca. 1 milj. ton/jr).De raming uit deel 1 met betrekking tot indirecte grindvervanging door het gebruik van steenfunderingen onder asfalt is niet gewijzigd
(ca. 1,1 milj. ton/jr).Resumerend komt e.e.a. neer op een verwachte vervanging van grind van
gemiddeld 3,2 milj. ton/jr in de periode 1994 – 2000 en 4,5 milj. ton/jr
in de periode 2000 – 2011. Vervanging van ophoogzandVoor een aanzienlijk deel is de inschatting van de vervangingsramingen
voor ophoogzand in deel 1 gebaseerd op de onderzoeksresultaten uit het rapport «Evaluatie en actualisatie etc.» dat dateert uit 1989.
Gelet hierop zijn door de Dienst Weg- en Waterbouwkunde van de Rijkswaterstaat
de actuele verwachtingen omtrent de vervangingsmogelijkheden voor ophoogzand
geïnventariseerd. Als mogelijke vervangers voor ophoogzand worden de
volgende materialen onderscheiden.– Bouw- en sloopafval incl. asfaltpuin– AVI-slakken– Staal- en fosforslakken– Hoogovenslakken– Kolenreststoffen– Gereinigde c.q. licht verontreinigde grond– Baggerspecie– Fosforzuurgips Bouw- en sloopafvalOp dit moment wordt al ca. 6 miljoen ton aan Bouw- en sloop produkten
in funderingen ingezet. Daarnaast vindt momenteel een hoeveelheid van ca.
1 miljoen ton zeefzand zijn weg als zandvervanger. Aangenomen wordt dat door
de toepassing in funderingen ca. 80% van de laagdikte van de fundering aan
zand wordt bespaard, omdat de besparing aan zand gelijk is aan de dikte van
de fundering verminderd met de reductie van de asfaltconstructie (de hoogteligging
van de weg blijft namelijk gelijk). De huidige (1994) besparing aan ophoogzand
door Bouw- en sloopafvalprodukten komt daarmee op ca. 6 miljoen ton.In het Implementatieplan Bouw- en sloopafval wordt uitgegaan van een inzet
van ca. 8 miljoen ton puingranulaten in funderingen in het jaar 2000 met daarnaast
een aanbod van ca. 2 miljoen ton zeefzand als vervanging van ophoogzand. In
totaal wordt daarmee in 2000 de ophoogzandvervanging door produkten uit bouw-
en sloopafval op ca. 8,4 miljoen ton geraamd. Gelet op de signalen dat de
markt voor funderingsmaterialen verzadigingsverschijnselen vertoont wordt
er van uit gegaan dat dat niveau in de periode daarna stabiel zal blijven.De produktie en afzet van asfaltpuin in funderingen blijkt veel groter
dan voorzien in deel 1. Op dit moment wordt ca. 1,5 miljoen ton asfalt als
fundering of ophoging toegepast. De voorziene stijging van de regeneratie
van asfalt (warm hergebruik) leidt er toe dat dit in 2000 zal zijn teruggebracht
tot ca. 700 000 ton. AVI-slakkenEr wordt nu, gelet op de doelstellingen van het Implementatieplan AVI-reststoffen16, van uit gegaan dat de totale produktie aan AVI-slakken
als vervanging van zand zal worden gebruikt. Dat betekent een hoeveelheid
van ca. 700 000 ton op dit moment, stijgend naar ca. 1,2 miljoen ton
in 2000 en daarna gelijkblijvend. Staal- en fosforslakkenGelet op het vrij stabiele produktieniveau en de verwachte inzet van staal-
en fosforslakken in asfalt en beton als grindvervanging, alsmede de afzet
van een deel van de produktie in de waterbouw (als stortsteen) zal ca. 500 000
ton op jaarbasis beschikbaar zijn voor wegfunderingen. Gelet op de aanname
dat door de toepassing in funderingen ca. 80% van de laagdikte van de fundering
aan zand wordt bespaard en het dichtheidsverschil van deze materialen t.o.v.
zand zal de genoemde hoeveelheid ca. 300 000 ton zand vervangen. HoogovenslakkenDe afgelopen jaren heeft de import op een wat lager niveau gelegen dan
de 1,2 miljoen ton waar in deel 1 van uit is gegaan (ca. 1 miljoen ton). Mogelijk
is enige marktverdringing door de inzet van bouw- en slooppuin daar debet
aan. Het lijkt daarom realistischer om van een iets lagere prognose uit te
gaan. Gelet op de aanname dat door de toepassing in funderingen ca. 80% van
de laagdikte van de fundering aan zand wordt bespaard en het dichtheidsverschil
van deze materialen t.o.v. zand zal de genoemde hoeveelheid ca. 640 000
ton zand vervangen. KolenreststoffenOp dit moment wordt geen vervanging van ophoogzand door vliegas voorzien. Gereinigde c.q. licht verontreinigde grondVolgens het Service Centrum Grondreiniging (SCG) zal het aanbod aan gereinigde
c.q. licht verontreinigde grond de komende jaren stijgen naar ca. 4 miljoen
ton in 1995 tot ca. 10 miljoen ton in 1997. De verwachting van het SCG is
dat deze hoeveelheid in de daarna komende jaren stabiel blijft. Dit totale
aanbod kan echter niet geheel als vervanging van ophoogzand worden gerekend
omdat veelal voor aanvulling op de betreffende locatie weer schoon zand nodig
is. De ervaring van het SCG is dat ca. 25% van het totale aanbod op de markt
vermindering van de ophoogzandbehoefte betekent. Met dit percentage is in
de vervangingsraming rekening gehouden. BaggerspecieDe vervangingsmogelijkheden van ophoogzand door zand uit baggerspecie
zijn naar beneden bijgesteld. Recent inventariserend onderzoek17 geeft daartoe aanleiding. De verwachting is dat uit klasse 2,3 en
4 specie maximaal 1 miljoen m3 zand te winnen is. De verwachting
is dat deze hoeveelheid omstreeks 2000 gerealiseerd kan worden. Vooralsnog
wordt er, gelet op het verwachte aanbod van zandige baggerspecie uit klasse
2,3 en 4, van uit gegaan dat dit niveau in de jaren daarna stabiel zal blijven.Naast de klasse 2, 3 en 4 specie wordt m.n. in het Rotterdamse havengebied
om nautische redenen jaarlijks een grote hoeveelheid baggerspecie klasse 1
verwijderd die daarna wordt gestort op lokaties in de Noordzee. In de ramingen
voor de vervanging van ophoogzand is er van uit gegaan dat, te zijner tijd
(na 2000) ten gevolge van mogelijk aanscherping van de lozingsvoorwaarden,
eveneens zandwinning uit klasse 1 specie zal plaatsvinden. Aangenomen is dat
in 2010 ca. 1 miljoen m3 zand uit klasse 1 specie op de markt kan
worden gebracht.FosforzuurgipsJaarlijks wordt momenteel door de kunstmestindustrie als restprodukt ca.
2 miljoen ton afvalgips geloosd in het oppervlaktewater, m.n. in de Nieuwe
Waterweg. Omdat deze lozingen een belasting voor het milieu vormen wordt gezocht
naar een andere oplossing voor dit afvalstoffenprobleem. Op dit moment lijken
er in beginsel mogelijkheden te zijn om van dit gipsbriketten te maken die
geschikt zijn om als vervanging voor ophoogzand te dienen. Gelet echter op
de huidige onzekerheid omtrent de economische mogelijkheden voor dit produkt
wordt er in de ramingen voor de vervanging van ophoogzand in kwantitatieve
zin vooralsnog geen rekening gehouden. Resumerend komt e.e.a. neer op een verwachte vervanging van ophoogzand
van gemiddeld 12,4 milj. ton/jr in de periode 1994 – 2000 en 16,7 milj.
ton/jr in de periode 2000 – 2011. Voor de omrekening naar m3
(zie tabel 4.1 in de PKB) is met een factor 1,5 gerekend. XNoot1Tweede Kamer, 1994–1995, 23 625, nr. 2.XNoot2Tweede Kamer, 1994–1995, 18 106, nr. 54.XNoot3Deze brief geeft uitvoering aan de motie Lansink gericht op met name het
uitzonderen van als (secundaire) grondstof toegepaste afvalstof van het begrip
afvalstof (Kamerstukken II, 1993–1994 23 400 XI nr 16).XNoot4Nota «Werken met secundaire grondstoffen». Interprovinciaal
Overleg IPO, Wassenaarseweg 80, Den Haag. December 1994. Publicatie no. 75.XNoot5Implementatieplan AVI-reststoffen, VROM, maart 1995.XNoot6Gegevens op basis van het rapport «Meer energiekengetallen in relatie
tot preventie en hergebruik van afvalstoffen«, Novem/NOH, rapport- nummer
9272, december 1992.XNoot7Regeringsbeslissing rapportage Commissie Zevenbergen, over de financiering
van het waterbeheer; Tweede Kamer, 1991–1992, 22 728, nr. 1.XNoot8«Heffingen op oppervlaktedelfstoffen», onderzoek naar de effectiviteit
van heffingen op primaire oppervlaktedelfstoffen in Nederland. Verricht door
de Grontmij in samenwerking met de Erasmusuniversiteit in opdracht van het
ministerie van V&W, Hoofddirectie van de Waterstaat. De Bilt, 15 september
1994.XNoot9Nota Bouwprognoses 1994–1999, Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
ordening en Milieubeheer, Rijksplanologische Dienst, september 1994.XNoot10Ontgrondingenplan Limburg, deelplan Kalksteen, Provincie Limburg, november
1994.XNoot11In de Voorjaarsnota 1993 is door de regering voor de periode tot 1999
een extra investering in (investeringsimpuls) in de fysieke infrastructuur
(GWW-sector) aangekondigd.XNoot12Kamerstukken II, 1993–1994, 22 880, nr 38 en 39. Hierbij moet
worden opgemerkt dat, als gevolg van het aanvaarden van de motie 22 880
nr 31, de in deel 3 van het SGR opgenomen planologische beschermingsformule
van de categorie Nationaal landschapspatroon in deel 3a van het SGR is vervallen.
Deze actualisatie is ook verwerkt in deel 3 van het SOD (zie ook de laatste
alinea van dit hoofdstuk 8). In deel 3a van het SGR is wel aangegeven dat
bestaande bosgebieden binnen het Nationaal landschapspatroon als bos moeten
worden gehandhaafd waarbij, voor wat betreft de gebieden waar dit betrekking
op heeft, wordt verwezen naar kaart 18 van de nota Landschap. Zie nota Landschap
(Regeringsbeslissing Visie Landschap) als toegezonden door de staatssecretaris
van LNV aan de voorzitter van de Tweede Kamer bij brief d.d. 13 oktober 1992.XNoot13De Maas terug! Advies van de Commissie Watersnood Maas, aan de minister
van V&W en aan de provincie Limburg; 12 december 1994.XNoot14Beleidsnota oppervlaktedelfstoffenwinning wateren IJsselmeergebied. Vastgesteld
door de minister van V&W, Tweede Kamer 1993–1994, 21 100, nr
19.XNoot15De Maas terug! Advies van de Commissie Watersnood Maas, uitgebracht aan
de minister van V&W en de provincie Limburg; 12 december 1994.XNoot16Implementatieplan VAI-reststoffen, VROM, maart 1995XNoot17Hergebruik van baggerspecie, Zandwinning met behulp van scheidingstechnieken,
Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat, Dienst Weg- en Waterbouwkunde, maart
1994. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-23625-5.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl