Landschapsontwikkeling; Brief ministers over de resultaten van de nieuwe aanpak van het bedrijventerreinenbeleid
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST138777
 2009-2010
 
 31 253
 Landschapsontwikkeling
 
 
 
 
 Nr. 
 22
 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN
MILIEUBEHEER EN VAN ECONOMISCHE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 3 december 2009
 1 Inleiding en samenvatting
 Het kabinet heeft in de «Agenda 2008–2009 herijking aanpak
bedrijventerreinen» en het standpunt op
het advies van de Taskforce (Her)ontwikkeling Bedrijventerreinen gekozen voor een nieuwe aanpak van het bedrijventerreinenbeleid. Het
doel van deze nieuwe aanpak is het stimuleren van een gezond vestigingsklimaat
met voldoende ruimte voor economische ontwikkeling op een ruimtelijk verantwoorde
manier door het zuinig omgaan met open ruimte en het tegengaan van verrommeling.
 
 De nieuwe aanpak bestaat in hoofdlijnen uit:
 – Een zorgvuldige planning en duurzame aanleg van nieuwe bedrijventerreinen
door hantering van het TM-scenario bij de planningsbehoefte tot 2020 en borging
van de toepassing van de SER-ladder in de algemene maatregel van bestuur (AMvB)
ruimte;
 – Het tegengaan van veroudering van bestaande bedrijventerreinen
door het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit en het stimuleren van duurzaam
beheer en onderhoud (door o.a. parkmanagement);
 – Een versnelling van de herstructurering van verouderde bedrijventerreinen,
onder meer door het in gang zetten van een herstructureringsopgave van 6500
ha tot en met 2013;
 – Regionale samenwerking op het gebied van het bedrijventerreinenbeleid,
gericht op een concurrerende en duurzaam beheerde voorraad bedrijventerreinen
in een regio;
 – Het verzakelijken van de aanleg en het beheer van bedrijventerreinen.
 
 De nieuwe aanpak kent een lange adem. Op de korte en middellange termijn
verwacht het kabinet resultaat te zien van de strakkere planningsopgave, de
versnelling van de herstructurering, de ervaringen uit de pilots ruimtelijke
kwaliteit en herstructurering en de regionale aanpak. De effecten van de verzakelijking
en de afspraken over beheer en onderhoud zullen pas op langere
termijn zichtbaar worden. De economische crisis kan tevens een factor zijn
die, zeker voor de verzakelijking van de bedrijventerreinenmarkt, van invloed
is op het tempo van de realisatie van de doelstellingen.
 
 Het afgelopen jaar heeft het kabinet grote voortgang geboekt om de nieuwe
aanpak tot uitvoering te brengen:
 – Het Convenant Bedrijventerreinen 2010–2020 is vastgesteld.
 – Het kabinet heeft een voorstel voor de inzet van € 52
miljoen FES-middelen goedgekeurd.
 – De Handreiking Uitvoeringstrategie Bedrijventerreinen is opgesteld
door Rijk, provincies en gemeenten.
 – Een lange termijnaanpak om de verzakelijking van de bedrijventerreinenmarkt
te stimuleren is gestart.
 – Er zijn inmiddels 16 bedrijventerreinen-pilots gestart om praktische
ervaring op te doen met de nieuwe aanpak.
 – Er is een financiële bijdrage toegekend aan 8 van 14 projecten
uit de motie Van Heugten. Ook via het Nota Ruimte budget (o.a. Oude Rijnzône,
Stadshavens Rotterdam, Dordrecht en Ridderkerk, Eindhoven) en het Topper-budget
(o.a. Oss, Breda, Tilburg) zijn in 2009 financiële impulsen gegeven aan
herstructurering en de nieuwe aanpak.
 
 Deze brief beschrijft de bereikte resultaten in meer detail en gaat in
op de moties Vermeij c.s. (31 700 XI, nr. 29) over het opstellen van
een methodiek voor verevening, de motie Van der Ham (31 700 XI, nr. 41)
die het kabinet oproept om voorstellen te doen voor een methodiek voor prijszetting
voor bedrijfsontwikkeling op basis van de waarde bij bebouwing, waarbij ook
een afspraak over verevening wordt meegenomen en de motie Van der Staaij c.s.
(31 700 XI, nr. 43) die het kabinet oproept ook te voorzien in financiering
van de herstructurering van kleinere bedrijventerreinen.
 2. Convenant Bedrijventerreinen 2010–2020 vastgesteld
 In het bestuurlijk overleg bedrijventerreinen op 24 juni 2009 hebben
Rijk, IPO en VNG een akkoord bereikt over het Convenant Bedrijventerreinen
2010–2020 (zie bijlage 1). Het convenant
is vervolgens door alle colleges van Gedeputeerde Staten en de achterban van
de VNG via een ledenraadpleging geaccordeerd. Op 27 november 2009 heeft
het kabinet het convenant vastgesteld.
 
 Met het convenant kiezen kabinet, provincies en gemeenten, in lijn met
het advies van de Taskforce (Her)ontwikkeling Bedrijventerreinen, voor een
regionale aanpak van het bedrijventerreinenbeleid. Samenwerkende gemeenten
zijn verantwoordelijk voor de invulling en uitvoering van het bedrijventerreinenbeleid
in hun regio. In deze aanpak zijn de provincies de regisseur. Regisseur zijn
betekent het inbouwen van prikkels door het stellen van ruimtelijke kaders
en het inzetten van financiële middelen. Het betekent ook het stimuleren
van regionale samenwerking en ruimtelijke kwaliteit. Regisseren betekent ook
ingrijpen met het WRO-instrumentarium als de samenwerking niet tot stand komt
of als de gestelde ruimtelijke kaders worden overschreden. De rol van het
rijk kaderstellend op hoofdlijnen met het convenant en faciliterend bij de
uitvoering.
 
 Gemeenten in een regio gaan dus samenwerken op het gebied van het bedrijventerreinenbeleid.
In het convenant is deze regionale samenwerking opgenomen. Provincies borgen
dit in hun structuurvisie. Dit betekent niet dat gemeentelijke samenwerking
in een nieuw op te richten bestuurlijk orgaan moet plaatsvinden.
 Partijen spreken in het convenant af dat deze regionale samenwerking binnen
2 jaar na de formele ondertekening van het convenant zal zijn geformaliseerd.
Indien gemeenten niet binnen deze termijn tot regionale samenwerking komen,
zorgen provincies voor het tot stand komen van regionale samenwerking tussen
gemeenten. Om de totstandkoming van regionale samenwerking te ondersteunen,
zal er een team van bestuurlijke ambassadeurs in het leven worden geroepen
om bijvoorbeeld te bemiddelen in regio’s waar deze samenwerking moeilijk
tot stand komt.
 
 Naast afspraken over de geschetste aanpak, zijn in het convenant ook ruimtelijke
en financiële afspraken opgenomen over de ruimtelijke planningsopgave
en herstructurering. In december 2007 heeft het kabinet besloten tot het bijstellen
van de bedrijventerreinenraming naar het Transatlantic Market scenario voor
de periode tot 2020. In het convenant is deze raming, samen met provincies,
vertaald in een ruimtelijke planningsopgave. In de periode 2010 tot en met
2020 bedraagt de ruimtelijke planningsopgave voor bedrijventerreinen maximaal
11 015 hectares netto. Deze planningsopgave is in lijn met het Transatlantic
Market-scenario en gaat niet alleen over nieuwe aanleg maar ook over ruimte
die gevonden kan worden door herstructurering, intensivering, op leegstaande
kavels en binnen de bestaande planvoorraad.
 
 In deze tijd van economische crisis kan de vraag naar bedrijventerreinen
de komende jaren teruglopen. Dit heeft echter geen effect op de korte termijn
op de planningsafspraken. Een behoefteraming is namelijk gemaakt om voor langere
termijn voorspellingen te doen over de behoefte aan nieuwe bedrijventerreinen.
Deze ramingsmethodiek is gebaseerd op een geprognosticeerd gemiddelde per
jaar op basis van langetermijntrends en daarmee vallen pieken en dalen in
uitgifte over een reeks van jaren tegen elkaar weg. Dat betekent dat op de
korte termijn conjunctuureffecten als gevolg van de kredietcrisis geen directe
invloed hebben op de behoefteraming. Op de langere termijn moet gekeken worden
hoe de economische crisis van invloed is. Bij de evaluatie van het convenant
in 2015 zal het kabinet dit meenemen.
 
 Ten aanzien van het versnellen van de herstructurering, heeft het kabinet
in de kabinetsreactie op het advies van de Taskforce (Her)ontwikkeling Bedrijventerreinen,
de doelstelling neergelegd om de herstructurering van 6 500 hectares
bedrijventerrein in 2013 in uitvoering te hebben. Om dit te realiseren, zullen
provincies in samenwerking met (regionaal samenwerkende) gemeenten vòòr
1 april 2010 de herstructureringsopgave uitwerken in provinciale herstructureringsprogramma’s.
In deze programma’s bepalen provincies en regionaal samenwerkende gemeenten
de regionale herstructureringsopgave en de prioritering daarvan. Het zijn
de samenwerkende regio’s die vervolgens de herstructurering moeten uitvoeren.
 
 In deze programma’s is de projectenlijst opgenomen en is aangegeven
welke projecten in aanmerking komen voor een financiële bijdrage in de
periode tot en met 2013. Zoals in het kabinetsstandpunt op het advies van
de Taskforce (Her)ontwikkeling Bedrijventerreinen meegedeeld is er vanuit
het Rijk totaal € 403,6 miljoen beschikbaar voor herstructurering.
Een deel van deze € 403,6 miljoen, de zogenaamde TOPPER-middelen
(€ 107,6 miljoen in de periode 2009–2013)
wordt door middel van een decentralisatie-uitkering aan de provincies ter
beschikking gesteld.
 
 De provincie bepaalt hoe deze gedecentraliseerde middelen worden ingezet
voor de projecten uit het provinciale herstructureringsprogramma. Hiermee
wordt de gangbare projectfinanciering (Topper-regeling) beëindigd.
De nieuwe methodiek van programmafinanciering is tevens het antwoord van het
kabinet op de motie van der Staaij c.s. (31 700 XI, nr. 43).
 
 Daarnaast is in het convenant opgenomen dat het areaal bedrijventerrein
ouder dan tien jaar per provincie in verhouding tot het totale nationale areaal
verouderde bedrijventerreinen (ouder dan tien jaar) de maatstaf is voor de
verdeling van de € 107,6 miljoen over de provincies.
 
 De afspraken en cijfers uit het convenant worden ook opgenomen in provinciale
structuurvisies. Provincies die reeds een structuurvisie hebben vastgesteld
zullen tot de volgende herziening handelen volgens de afspraken in het convenant.
Naast jaarlijks overleg over de voortgang van de afspraken in het convenant,
is afgesproken om het gehele convenant in 2015 te evalueren. Met het oog op
de financiering na 2013 en de rolinvulling van de provincies, wordt de ingezette
aanpak van de herstructurering in 2011 en 2013 door de convenantpartijen geëvalueerd.
Op deze manier monitort het kabinet de afspraken in het convenant.
 3 Voorstel inzet FES-middelen
 De € 52 miljoen FES-middelen (van
de beschikbare € 403,6 miljoen) zal het kabinet inzetten voor een
beperkt aantal FES-waardige te herstructureren bedrijventerreinen van nationaal
belang. Deze bedrijventerreinen worden door het kabinet geselecteerd op voordracht
van de provincies in samenwerking met de gemeenten, en op basis van de majeure
opgaven uit de door rijk en regio gezamenlijk opgestelde MIRT-gebiedsagenda’s.
 
 Het bedrijventerrein is van belang voor de nationale economie, omdat er
internationaal georiënteerde economische activiteiten plaatsvinden. Deze
activiteiten worden door het kabinet benoemd binnen de Pieken in de Delta-agenda’s.
Omdat deze middelen uit het FES komen, moeten de projecten voldoen aan specifieke
criteria en worden de projecten getoetst door een onafhankelijke commissie.
 
 Voor de periode dat de huidige Fes-wet nog van kracht zullen de FES-middelen
via een specifieke uitkering aan de projectindiener worden overgemaakt. Zodra
de nieuwe FES-wet in werking treedt (verwachting medio 2010) zal de financiering
plaatsvinden conform de nieuwe wet.
 4 Handreiking Uitvoeringsstrategie
 In het bestuurlijk afsprakenkader 2010–2020 is met IPO en VNG afgesproken
om gezamenlijk een uitvoeringsstrategie uit te werken. De Bestuurlijke Werkgroep
Uitvoeringsstrategie (BWU) onder voorzitterschap van de Commissaris der Koningin
de heer Jorritsma is aangesteld om deze uitvoeringsstrategie op te stellen.
De opdracht die deze werkgroep heeft meegekregen was om concrete handvatten
voor gemeenten en provincies op te stellen over de financiële en bestuurlijke
arrangementen voor een regionale aanpak van het bedrijventerreinenbeleid.
 
 Eind november 2009 heeft de BWU de Handreiking Provinciaal en (Inter)gemeentelijk
Bedrijventerreinenbeleid aangeboden aan de bestuurlijke vertegenwoordigers
van rijk, provincies en gemeenten. Deze handreiking zal separaat aan uw Kamer
worden toegezonden. De handreiking schetst de keuzen die provincies en gemeenten
moeten maken op het gebied van:
 – Regionale samenwerking;
 – Planning en programmering;
 – Uitvoeringsorganisatie en financiering herstructurering.
 
 Tevens gaat de handreiking in op de te nemen stappen bij de nieuwe aanpak
van het bedrijventerreinenbeleid. Daarbij wordt apart aandacht besteed aan
de mogelijkheden en beperkingen van grondbeleid. Het kabinet deelt de visie
van de BWU dat de sleutel voor het nieuwe bedrijventerreinenbeleid voor een
groot deel ligt in het grondbeleid. Dit sluit aan bij de motie van het lid
van der Ham (TK 31 700 XI, nr. 41) waarin het kabinet wordt gevraagd
om voorstellen te doen om samen met gemeenten tot een methodiek te komen voor
de prijszetting voor bedrijfsontwikkeling op basis van de waarde van de bebouwing.
 
 Er zijn methodieken beschikbaar om dit doel te realiseren, zoals de residuele
grondwaardeberekening. Het toepassen van deze methodiek door gemeenten heeft
echter pas effect op regionale schaal. Hiervoor is dus regionale coördinatie
nodig.
 
 Tegen deze achtergrond is de landsadvocaat gevraagd in hoeverre een vergaande
samenwerking tussen overheden op het gebied van uitgifte of verkoop van bedrijventerreinen
zich verdraagt met de mededingingsregelgeving. De conclusie is dat onderlinge
afspraken over grondprijzen of grondprijsverhogingen bij een mededingingsrechterlijke
toetsing waarschijnlijk niet overeind zullen blijven. Kansrijker zijn onderlinge
afspraken over de grondprijsmethodiek, zoals de residuele grondwaardeberekening,
hoewel bij gebrek aan relevante jurisprudentie regionale afspraken daarover
nog steeds kwetsbaar zijn.
 
 De landsadvocaat concludeert dat er andere mogelijkheden zijn:
 – De privaatrechtelijke route waarbij gemeenten de taken en bevoegdheden
met betrekking tot de gronduitgifte overdragen aan een regionaal ontwikkelingsbedrijf
is vanuit het oogpunt van de mededinging toegestaan, zo lang er geen misbruik
wordt gemaakt van een economische machtpositie.
 – Marktconform grondbeleid en/of het hanteren van specifieke waarderingsmethoden
kan ook worden aanbevolen door Rijk, IPO en VNG met als argument dat op die
manier wordt voorkomen dat grond voor «te weinig» weggaat en zo
ook staatssteun wordt voorkomen. Dit geldt eveneens voor het inbouwen van
prikkels voor marktconform grondbeleid van gemeenten in de voorwaarden van
provinciale, financiële bijdragen aan regionale herstructureringsprogramma’s.
 
 De handreiking sluit aan bij deze laatste suggestie en beveelt provincies
en gemeenten aan een marktconform grondbeleid te hanteren en hiervoor prikkels
in het beleidsinstrumentarium in te bouwen. Het kabinet beschouwt dit onderdeel
van de handreiking als een belangrijk onderdeel van een regionale aanpak van
het bedrijventerreinenbeleid.
 
 De handreiking gaat apart in op de mogelijke varianten om via verevening
de exploitatie van nieuwe en te herstructureren bedrijventerreinen te bekostigen.
In de motie Vermeij c.s. (TK 31 700 XI, nr. 29) wordt het kabinet gevraagd
hiervoor een methodiek te ontwikkelen. Vandaar dat in deze brief kort wordt
ingegaan op de twee hoofdvarianten.
 
 De eerste variant is verevening van publieke exploitaties. Het gaat hierbij
in de praktijk om de exploitatie van nieuwe, (inter)gemeentelijke bedrijventerreinen.
Dit vereist wel dat gemeenten bereid zijn om naar evenredigheid de opbrengst
van nieuwe terreinen te verevenen ten gunste van de uitvoering van de te herstructureren
bedrijventerreinen. Een krachtige intergemeentelijke bestuurlijke motor en
provinciale regie zijn belangrijke randvoorwaarden. In zijn algemeenheid geldt
ten aanzien van de hier en in de handreiking besproken varianten wel dat deze
altijd in overeenstemming met de mededingingsregels moeten zijn.
 
 Voor verevening vanuit private gebiedsexploitaties biedt de Grondexploitatiewet
(Grexwet) het kader. Bovenplanse kosten kunnen op private partijen worden
verhaald bij de afgifte van een bouwvergunning of op basis van een overeenkomst
tussen gemeente en private partijen. Ook kan een vereveningsbijdrage worden
gevraagd onder de noemer ruimtelijke ontwikkelingen. Een derde variant is
balansverevening via de balans van een grond- of ontwikkelingsbedrijf.
 
 In het convenant bedrijventerreinen 2010–2020 is de afspraak opgenomen
dat in de door de provincies op te stellen provinciale herstructureringsprogramma’s
een indicatief overzicht wordt geboden van de geschatte kosten en de financieringsopzet,
inclusief grondprijsbeleid en regionale verevening.
 
 Het Rijk, provincies en gemeenten hebben afgesproken de handreiking actief
uit te dragen bij de betrokken partijen die verantwoordelijk zijn voor de
uitvoering van het nieuwe bedrijventerreinenbeleid.
 5 Lange termijnaanpak verzakelijking gestart
 Een belangrijk onderdeel van de lange termijn strategie van de Taskforce
(Her)ontwikkeling Bedrijventerreinen is een verzakelijking van de bedrijventerreinenmarkt.
Om te komen tot die visie heeft het kabinet afgelopen jaar een consultatie
langs overheden, beleggers, ontwikkelaars en ondernemers gehouden. In deze
brief wil het kabinet zijn visie op verzakelijking in hoofdlijnen neer zetten.
Het kabinet wil hierbij nogmaals herhalen dat deze verzakelijking een lange
adem vereist, zeker gelet op de effecten die de economische crisis heeft op
het enthousiasmeren van projectontwikkelaars en beleggers.
 
 Uit de consultatie komt naar voren dat er verwacht wordt van overheden
dat zij kaders neerzetten omdat anders investeerders en marktpartijen te veel
risico zien in het investeren in de aanleg of herstructurering van bedrijventerreinen.
Het gaat hierbij met name om regionale afstemming van aanleg en herstructurering
van bedrijventerreinen en het beperken van de voorraadvorming. Deze randvoorwaarden
zijn ook input geweest bij het opstellen van het Convenant Bedrijventerreinen
2010–2020 en zijn hierin ook al zichtbaar opgenomen (i.c. verplichte
regionale samenwerking en een krappe ruimtelijke planningsopgave).
 
 De verzakelijking van het bedrijventerreinenbeleid moet ertoe bijdragen
dat private partijen – in het bijzonder beleggers en projectontwikkelaars –
een grotere rol krijgen bij de financiering, aanleg en het beheer van bedrijventerreinen.
Dit moet leiden tot professioneler beheer van de bedrijventerreinenvoorraad,
het mobiliseren van private middelen voor werklocaties en het voorkomen van
een nieuwe herstructureringsopgave.
 
 Op dit moment domineren overheidspartijen de bedrijventerreinenmarkt te
sterk. De standaard werkwijze is dat bij nieuwe terreinen gemeenten kavels
direct uitgeven aan eindgebruikers. Professionele intermediairs zoals projectontwikkelaars
of (woning)bouwcorporaties komen slechts incidenteel in beeld. Daarnaast is
bedrijfshuisvesting met name een koopmarkt, waarbij de huurmarkt nauwelijks
van de grond komt. Deze conclusies worden ook door het Planbureau voor de
Leefomgeving bevestigd in haar recente studie «De
Toekomst van bedrijventerreinen: van uitbreiding naar herstructurering»
(2009).
 
 Het kabinet is van mening dat een proces van verzakelijking in algemene
zin de volgende voordelen biedt:
 1.  Door het inschakelen van de private partijen bij de aanleg en
het beheer van bedrijventerreinen worden extra middelen en expertise
ingebracht die een nieuwe verouderingsopgave kunnen voorkomen. Private partijen
hebben een intrinsieke prikkel om de waarde van vastgoedobjecten te handhaven
en beschikken over specifieke expertise om dat te bereiken.
 2. Het ontbreken van een professionele huurmarkt en (in veel gevallen)
een professioneel gebiedsmanagement betekent dat ondernemers veelal niet kunnen
kiezen tussen huur of koop van een bedrijfsruimte, een beroep moeten doen
op het accountmanagement van gemeenten en direct vermogen moeten investeren
in bedrijfsruimten. Het verzakelijken van de bedrijventerreinenmarkt en het
betrekken van beleggers en ontwikkelaars betekent ook het creëren van
een huurmarkt als alternatief voor de koopmarkt.
 3. De inschakeling van marktpartijen en beleggers kan op termijn een belangrijke
financieringsbron worden voor het herstructureren en beheren van werklocaties.
Met het oog op de actuele budgettaire krapte bij overheden en de noodzaak
van vernieuwing van de markt, is een grotere betrokkenheid van de markt een
belangrijke stap.
 
 Uit de consultatieronde blijkt dat verschillende partijen de kansen onderkennen
die verzakelijking kan bieden, maar dat er ook scepsis en weerstand is. Veel
partijen gedragen zich volgens geijkte patronen, die hun waarde in de praktijk
hebben bewezen. Verzakelijking betekent een gedragsverandering. Dat vraagt
om een lange termijnvisie, met een horizon van ongeveer 20 jaar.
 
 Bij een dergelijke horizon moet de focus liggen op het benutten van concrete
kansen op de korte termijn ter bewustwording en bevordering van een gedragsverandering
op de lange termijn. Die kansen liggen op de korte termijn bij de logistieke
sector en in de nabije toekomst bij het bedrijvensegment dat in het buitenland
wel wordt geduid met «light industrial». Dit is het marktsegment
voor «lichte industrie» en «handel», die qua huisvesting
redelijk uniforme huisvestingsproducten en bedrijventerreinenlocaties afnemen.
Vaak gaat het hier om bedrijfshallen gecombineerd met kantoorruimte (verhouding
ca. 80%–20%). Dit segment maakt zo’n 30%
tot 50% van de bedrijfshuisvestingsmarkt uit. Beide marktsegmenten
lenen zich relatief goed voor meer gestandaardiseerde huisvestingsconcepten
en daarmee voor de ontwikkeling van verhuurconcepten. Deze focus betekent
dat de zwaardere bedrijventerreinencategorieën waarschijnlijk voorlopig
buiten beeld blijven.
 
 De kansen in de logistieke en «light industrial»-sector gaat
het rijk samen met provincies, gemeenten, ondernemers en investeerders uitwerken
in een «Roadmap Verzakelijking Bedrijventerreinen» voor de komende
15 tot 20 jaar, met een concreet plan van aanpak voor de komende 5 jaar. In
de roadmap moet naar voren komen hoe groot de markten zijn, hoe de marktstructuur
in elkaar zit, in welke regio’s en segmenten concrete kansen liggen
en welke instrumenten (pilots, onderzoek, workshops) en randvoorwaarden nodig
zijn om deze kansen te benutten.
 
 De roadmap wordt vraaggestuurd – dus op basis van het commitment
en de visie van overheden, beleggers, ontwikkelaars en ondernemers –
ontwikkeld. Alleen als deze partijen het actieplan onderschrijven, heeft dit
lange termijn proces een kans op succes. De werkzaamheden aan de roadmap zijn
inmiddels gestart. De roadmap zal medio maart 2010 gereed zijn.
 6. Stand van zaken pilots bedrijventerreinenbeleid
 In 2008 zijn vijf pilots ruimtelijke kwaliteit bedrijventerreinen aangewezen
(Groningen-Assen, Overijssel, Zutphen, Zaanstad en Oss/Noord-Brabant). Op
dit moment zijn al deze pilots in uitvoering. Afronding wordt verwacht in
2010.
 
 Daarnaast zijn er in maart 2009 vijf pilots herstructurering bedrijventerreinen
aangewezen: Parkstad Limburg, West Achterhoek, Metropoolregio Amsterdam, Industrieschap
Plaspoelpolder en het Land van Heusden en Altena. De projectplannen zijn inmiddels
goedgekeurd. Deze pilots maken in deze regio’s een vliegende start met
de nieuwe aanpak mogelijk en bieden voorbeelden waaraan andere provincies
en gemeenten zich kunnen spiegelen. In deze specifieke pilots staat vooral
het element van regionale samenwerking bij de aanleg van nieuwe en het opknappen
van oude terreinen centraal.
 
 In het Innovatieprogramma Mooi Nederland zijn tenslotte zes pilots toegekend
op het gebied van werklandschappen. Het gaat hier om de pilots Herontwikkeling
bedrijventerrein de Noordschil in Baarn (intensief ruimtegebruik en landschappelijke
inpassing), Certificatenregeling Utrecht West (regeling om sloop van schuren
en kassen te garanderen voor verlening bouwvergunning), Gaming transformatiefonds
Gooi en Vechtstreek (regionaal fonds waarbij ieder bedrijventerrein dat transformeert
naar wonen een bedrag in het regionale fonds stort), Organisatie samenwerking
gehele levenscyclus bedrijventerreinen in Noord-Holland, Landschapspark de
Danenberg (integrale ontwikkeling Betuwse Bedrijvenpark Multimodaal Transportcentrum
Valburg en het Landschapspark Danenberg) en Bedrijfsterreinzone de Esch in
Staphorst (landschappelijke (her)inrichting van 4 hectare gebied langs het
bedrijventerrein de Esch).
 
 De leerervaringen uit deze pilots worden gedeeld in het Kennis en Leertraject
van Mooi Nederland. In dit traject worden bijeenkomsten en excursies georganiseerd
om kennis over te dragen en andere gemeenten te inspireren. Ook in het convenant «Strategische
Economische Samenwerking» tussen het ministerie van Economische Zaken
en de G4 en G32 is afgesproken lering te trekken uit deze pilots.
 7. Voortgang motie Van Heugten
 Het kabinet heeft de projecten uit de Motie Van Heugten in het crisispakket
opgenomen. Het kabinet maakt daarom tempo met het toekennen van de bijdrage
aan de projecten.
 
 In 2009 zijn 8 van de 14 projecten uit de motie Van Heugten toegekend.
Voor de projecten De Wieken in Hoogeveen (€ 2,5 mln.) en Mercuriuspark-Oost
in Nijmegen (€ 2,5 mln.) heeft het kabinet de TOPPER-aanvragen gebruikt
om de middelen toe te kennen. De bijdrage aan het project Oude Rijnzône
(€ 12,5 mln.) is meegenomen bij de toekenning van rijksmiddelen
uit het Nota Ruimte traject. Voor de projecten Kanaalzône Helmond (€ 5
mln.), Hembrug (€ 4 mln.), de Mars in Zutphen (€ 5 mln.)
en IJmond-Noord (€ 5 mln.) hebben de betreffende gemeenten een projectplan
ingeleverd dat aansluit op de rijksambities rondom herstructurering van bedrijventerreinen
en stedelijke vernieuwing.
 
 De bijdrage aan de verplaatsing van Caldic Chemie is meegenomen binnen
de totale gebiedsontwikkeling Moerdijk. Over de verplaatsing heeft het Gemeenschappelijk
Ontwikkelingsbedrijf (GOB) een akkoord bereikt met Caldic Chemie. Als vervolg
op de intentieovereenkomst Moerdijk heeft het kabinet een bestuursakkoord
met provincie en gemeente ondertekend over de verplaatsing en
ontwikkeling van het logistiek park Moerdijk. In dit bestuursakkoord is ook
de bijdrage uit de Van Heugtenmiddelen (€ 12 mln.) meegenomen.
 
 Daarnaast zijn er gesprekken met de andere projecten om de bijdrage in
de eerste helft van 2010 toe te kennen. Voor sommige projecten is nu nog te
weinig informatie beschikbaar, moet er eerst nog een verwerving plaatsvinden
voordat het project definitief wordt of zijn er andere beslissingen die moeten
worden genomen, voordat een financiële bijdrage kan worden verleend.
Het kabinet verwacht alle projecten in 2010 van een bijdrage te voorzien.
 8. Doorkijk naar 2010
 Het kabinet is van mening dat er de afgelopen jaren op rijksniveau heldere
kaders zijn gesteld en voorwaarden zijn gecreëerd om aan de slag te gaan
met de uitvoering van het nieuwe bedrijventerreinenbeleid. Het convenant,
pilots en de handreiking zijn daarvan voorbeelden. In het jaar 2010 zal de
invoering van de nieuwe aanpak worden afgerond.
 
 Provincies en gemeenten pakken hun rollen actief op. Veel provincies ontplooien
nieuwe initiatieven voor de bedrijventerreinen in hun gebied. Gemeenten hebben
ook dit jaar tal van nieuwe herstructureringsprojecten opgepakt. Dat geldt
niet alleen voor de projecten in het kader van de Motie van Heugten, maar
ook om de TOPPER-projecten (o.a. Oss, Breda, Tilburg), Nota Ruimte projecten
(o.a. Oude Rijnzône, Stadshavens Rotterdam, Dordrecht en Ridderkerk,
Eindhoven) en projecten die met provinciale en/of gemeentelijke middelen worden
opgepakt.
 
 Naast de verzakelijking gaat er in 2010 extra aandacht naar het onderwerp
duurzaamheid op en van bedrijventerreinen. De herstructurering van bedrijventerreinen
kan interessante mogelijkheden opleveren om de verduurzaming van bedrijventerreinen
te versnellen. Deze uitdaging wordt op verschillende bedrijventerreinen in
de praktijk opgepakt. In de pilot op het bedrijventerrein De Mars in Zutphen
worden bijvoorbeeld de mogelijkheden voor energiebesparing en onderlinge energieleveranties
nagegaan.
 
 Ook komt er een pilot om in de praktijk bodemsanering te verbinden met
het herstructureren van bedrijventerreinen en het opwekken van duurzame energie.
In het kader van het Platform Energietransitie in de Gebouwde Omgeving is
in 2009 een werkgroep opgericht met vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven
en overheden om met bestaande instrumenten de mogelijkheden voor energiebesparing
op bedrijventerreinen te onderzoeken. De werkgroep werkt op dit moment aan
een plan van aanpak, waarbij de mogelijkheden van synergie met de herstructureringsprogramma’s
worden nagegaan. Het kabinet acht deze initiatieven zeer waardevol en wil
samen met provincies en gemeenten onderzoeken hoe deze initiatieven kunnen
worden gestimuleerd.
 
 In lijn hiermee, heeft het kabinet voor 2010 de volgende resultaten geformuleerd:
 – Het implementeren van de afspraken uit het convenant, waarbij
de nadruk zal liggen op de provinciale herstructureringsprogramma’s
en het toekennen van de FES-middelen.
 – Het afronden van de Roadmap Verzakelijking Bedrijventerreinen
en het starten van een aantal stimuleringsmaatregelen in 2010.
 – Het uitdragen van de resultaten uit de pilots bedrijventerreinen
als voorbeelden van de nieuwe aanpak.
 – In overleg met het Platform Energie in de Gebouwde Omgeving (PEGO)
zal in een aantal concrete pilots worden verkend op welke wijze
duurzaamheid/energiezuinigheid het beste geregeld kan worden op bedrijventerreinen
(i.c. analogie met energieprestaties bij woningbouw) en hoe bestaande stimuleringsinstrumenten
daarvoor kunnen worden benut.
 – Het opstellen van een handreiking duurzaamheid zoals reeds aangekondigd
in de beleidsagenda;
 – Het starten van een pilot om de uitvoering van complexe bodemsaneringsprojecten
op een bedrijventerrein te verbinden met herstructurering van een bedrijventerrein
en het opwekken van duurzame energie.
 Tenslotte
 In 2009 zijn er drie belangrijke stappen gezet om de nieuwe aanpak voor
bedrijventerreinen te verankeren. Ten eerste heeft het kabinet samen met provincies
en gemeenten afspraken en doelen gesteld in het Convenant Bedrijventerreinen
2010 – 2020. Regionale samenwerking, een ruimtelijke planningsopgave
die past bij het Transatlantic Market scenario, provinciale herstructureringsprogramma’s
om tot en met 2013 6 500 hectares op te pakken, decentralisatie van rijksmiddelen
en afspraken over ruimtelijke kwaliteit.
 
 Daarnaast is er een handreiking Uitvoeringsstrategie Bedrijventerreinen
opgeleverd die gemeenten en provincies concrete handvatten geeft voor financiële
en bestuurlijke arrangementen om de regionale aanpak van het bedrijventerreinenbeleid,
zoals afgesproken in het convenant, op te pakken. Tenslotte heeft het kabinet
zijn visie op de verzakelijking van de bedrijventerreinenmarkt vastgesteld
en in uitvoering gebracht
 
 Hiermee heeft het kabinet in gang gezet wat het wilde bereiken; een op
de marktvraag afgestemde planning van terreinen, een inhaalslag voor de herstructurering
van verouderde bedrijventerreinen, een regionale aanpak en op langere termijn
verzakelijking van de bedrijventerreinenmarkt. De betrokken overheden –
provincies en gemeenten – de vastgoedpartijen en natuurlijk het bedrijfsleven
zelf, zullen daarbij hun eigen rol dienen op te pakken. Bestuurlijke daadkracht
en de bereidheid tot samenwerking zijn essentieel. Het kabinet wil de uitdaging
samen met provincies, gemeenten en marktpartijen in 2010 in uitvoering brengen.
 
 De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
 J. M. Cramer
 De minister van Economische Zaken,
 M. J. A. Van der Hoeven
 
 
 
 
 Tweede Kamer 2007 – 2008, 31 200 XI/29 435, nr. 73.
 
 
 Tweede Kamer, 2008 – 2009, 31 253, nr. 8
 
 
 Prijspeil 2007.
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
 
 
 De TOPPER-aanvragen uit 2008 die zijn gehonoreerd via dit budget rekent
het kabinet tot de inhaalslag.
 
 
 Prijspeil 2007.