Verslag van een schriftelijk overleg inzake kabinetsvisie op energievoorzieningszekerheid en internationale samenwerking
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag
Datum: 2014-06-27 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2011-2012
 Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Kamerstukken
 
 
 
 33 066
 
 EU-mededeling: Energievoorzieningszekerheid en internationale samenwerking COM(2011)539 Zie E110045 op www.europapoort.nl.
 
 
 
 C
 
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 20 maart 2012
 
 
 
 
 De leden van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking1) Samenstelling Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking: Holdijk (SGP), Van der Linden (CDA), Broekers-Knol (VVD), Franken (CDA) (vice-voorzitter), Nagel (50Plus), Van Kappen (VVD) (voorzitter), Koffeman (PvdD), Kuiper (CU), Smaling (SP) (vice-voorzitter), Strik (GL), Vliegenthart (SP), K.G. de Vries (PvdA), Knip (VVD), Martens (CDA), Van Boxtel (D66), Th. de Graaf (D66), Ganzevoort (GL), De Lange (OSF), Koole (PvdA), Schrijver (PvdA), Vlietstra (PvdA), M. de Graaf (PVV), M. de Graaff (PVV), Sörensen (PVV) en Bröcker (VVD). en van de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie2) Samenstelling Economische Zaken, Landbouw en Innovatie:Holdijk (SGP), Kneppers-Heynert (VVD) (voorzitter), Terpstra (CDA), Noten (PvdA) (vice-voorzitter), Sylvester (PvdA), Essers (CDA) Thissen (GL), Nagel (50PLUS), Elzinga (SP), Koffeman (PvdD), Reuten (SP), Schaap (VVD), Smaling (SP), Flierman (CDA), Hoekstra (CDA), Van Boxtel (D66), Backer (D66), Vos (GL), De Lange (OSF), Schrijver (PvdA), Postema (PvdA), Vlietstra (PvdA), Klever (PVV), Van Strien (PVV), Faber-van de Klashorst (PVV), Ester (CU), Van Rey (VVD), Bröcker (VVD) en Beckers (VVD). hebben kennisgenomen van de brief d.d. 19 december 2011 waarin de minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, samen met zijn collega van Buitenlandse Zaken, een kabinetsvisie presenteert op energievoorzieningszekerheid en internationale samenwerking.3) EK 33 066, B.
 Naar aanleiding daarvan hebben zij de minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie en de minister van Buitenlandse Zaken op 31 januari 2012 een brief gestuurd.
 De ministers hebben op 19 maart 2012 gereageerd.
 
 De commissies brengen bijgaand verslag uit van het gevoerde schriftelijk overleg.
 
 
 
 
 De griffier voor dit verslag,
 
 Christward
 Gradenwitz
 
 
 
 
 
 
 BRIEF AAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE
 
 
 
 Den Haag, 31 januari 2012
 De leden van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking en van de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie hebben met belangstelling kennisgenomen van de brief d.d. 19 december 2011 waarin u, samen met uw collega van Buitenlandse Zaken, een kabinetsvisie presenteert op energievoorzieningszekerheid en internationale samenwerking.4) EK 33 066, B.
 De leden van bovengenoemde commissies beschouwen deze visie niet op alle punten overtuigend en op sommige punten ervaren zij deze als teleurstellend. De leden van enkele fracties willen u daarom nadere vragen voorleggen waardoor u de gelegenheid wordt gegeven grondiger en concreter in te gaan op bepaalde aspecten van dit belangrijke vraagstuk. Enkele van de in deze brief gestelde vragen hangen samen met vragen die de leden van de commissie voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie per brief d.d. 27 januari 2012 aan u hebben gesteld inzake de Roadmap Energie 2050.5) Voor deze brief met kenmerk 149920u verwijs ik u naar het E-dossier met nr. E110095 op www.europapoort.nl.
 Met het oog op de Nederlandse energievoorzieningszekerheid en de internationale samenwerking om dit te bewerkstelligen, stellen de leden van de PVV-fractie vast dat de regering het belang van energievoorzieningszekerheid onderkent en dat, om de energiezekerheid te vergroten, EU-lidstaten een beleid willen uitvoeren van diversificatie van zowel energiebronnen als aanbieders. Hiertoe is de EU een samenwerkingsverband aangegaan met Marokko betreffende het Mediterranean Solar Plan en verschillende Noord-Afrikaanse overheden hebben interesse getoond in het Desertec-project.
 De leden van de PVV-fractie zijn van mening dat de politieke veranderingen in Noord-Afrika zorgelijk zijn en stellen dat er een reële kans bestaat dat Islamitische groeperingen zoals de Moslim Broederschap een stempel gaan drukken op de politieke toekomst van deze regio. Deze leden stellen dat, om de energiezekerheid te vergroten, het raadzaam is te investeren en samen te werken met partners in stabiele regio’s en vragen zich af of juist de Noord-Afrikaanse regio bij kan dragen aan de energievoorzieningszekerheid van Europa. In dit licht vernemen de leden van de PVV-fractie graag van de regering hoe zij de opkomst van de Moslim Broederschap in Noord-Afrika ziet in relatie tot de stabiliteit in deze regio? Vormen deze politieke ontwikkelingen niet een bedreiging voor de eventuele toekomstige energielevering in Europa? Vindt de regering het niet zorgelijk dat Europa al sterk afhankelijk is van de toevoer van energie uit islamitische landen? Indien ja, waarom wil de regering deze afhankelijkheid verder vergroten? De leden van de PVV-fractie stellen dat er binnen de EU landen zijn die zeker ook geschikt zijn als partners in een Mediterranean Solar Plan. Is er overwogen om bijvoorbeeld landen als Griekenland, Spanje of Portugal te laten participeren? Zo nee, is de regering bereid om hiervoor op Europees niveau te pleiten? Zo ja, waarom participeren deze landen niet? Zou het voor deze landen niet een goede manier zijn om de economie te versterken?
 Een gerelateerde vraag stellen deze leden over de verkwisting van energie door transport. De leden van de PVV-fractie zijn er van op de hoogte dat het opwekken van zonne-energie in landen ten zuiden van de Middellandse zee een hoger rendement met zich meebrengt dan in landen ten noorden van de Middellandse zee. Desalniettemin moet de energie die eventueel opgewekt wordt in Noord Afrika getransporteerd worden naar Zuid-Europa. Heeft men in beeld hoe groot het verlies in energie is tijdens dit transport? Met andere woorden: weegt een hoger rendement op tegen het verlies veroorzaakt door het transport?
 Daarnaast vernemen de leden van de PVV-fractie graag uit welke middelen het Mediterranean Solar Plan wordt gefinancierd en hoe groot de bijdrage van Marokko zelf is alsook hoe groot de bijdrage van particuliere investeerders is. Beschouwt de regering de bijdrage van de EU als een vorm van ontwikkelingsgelden en indien dit niet het geval is, hoe is dan het rendement op deze «buitenlandse» investering? Welke garanties heeft de EU dat Marokko zich tijdens de exploitatie zal houden aan de leveringsafspraken? Is de regering niet bevreesd dat Marokko zal dreigen de leveringen te stoppen, bijvoorbeeld indien de EU voor de Marokkaanse overheid onwelgevallige maatregelen neemt, zoals op het gebied van immigratiebeperking?
 Ten slotte willen de leden van de PVV-fractie graag van de regering vernemen op welke wijze Nederland van dit Europese initiatief profiteert.
 Ook de leden van de D66-fractie hebben met gevoelens van teleurstelling kennis genomen van de kabinetsvisie op energievoorzieningszekerheid. In de brief omschrijft de regering de ontwikkelingen en veranderingen in de energiewereld. Een duidelijke en concrete visie op de energievoorzieningszekerheid ontbreekt echter. Graag zouden de leden van de D66-fractie de regering daarom enkele gerichte vragen willen voorleggen aangaande de kabinetsvisie energievoorzieningszekerheid.
 In het regeerakkoord staat vermeld dat energievoorzieningszekerheid een prioriteit voor het buitenlandse beleid is. De regering stelt dat hierbij een belangrijke rol is weggelegd voor de EU om een goed functionerende interne markt te ontwikkelen en een krachtig extern energiebeleid te voeren. Naar de mening van de leden van de D66-fractie liggen hier kansen voor Nederland. In dat kader vragen deze leden zich af welke concrete rol Nederland hierbij moet spelen. Met betrekking tot het buitenlandse Europees beleid noemt de regering het Desertec-project. De leden van de D66-fractie vernemen graag op welke manier het Nederlandse bedrijfsleven en de Nederlandse overheid betrokken zijn bij dit project en welke overige buitenlandse energieprojecten de Nederlandse regering op dit moment steunt.
 De leden van de D66-fractie vragen zich af welke rol Nederland in de toekomst dient te gaan spelen binnen de Europese Unie op het gebied van energievoorziening, energiebesparing en groene innovatie, ook in het licht van de Roadmap Energie 2050. Juist voor deze thema’s is een lange termijn visie en beleid noodzakelijk. In de kabinetsvisie wordt de gasrotonde al genoemd, maar, zo stellen de leden van de D66-fractie, ook op andere gebieden liggen kansen, onder andere in de ontwikkeling van duurzame energievormen en innovatie. Het is echter wel noodzakelijk dat Nederland hiervoor de juiste economische en fiscale voorwaarden schept. In dat verband vragen de leden van de D66-fractie zich af op welke gebieden binnen de energiesector de regering wil dat Nederland een hoofdrol gaat spelen binnen Europa in 2020 en 2050? Welke concrete maatregelen zullen worden genomen om dit te realiseren?
 De leden van de D66-fractie hebben met veel belangstelling kennis genomen van de Europese Commissiemededeling waarin een stappenplan uiteengezet wordt om de Europese economie in 2050 koolstofarm te maken zonder daarbij afbreuk te doen aan de continuïteit van de energievoorziening en het concurrentievermogen van de Europese Unie. De leden van de D66-fractie onderschrijven de doelstelling van de zogenoemde Roadmap Energie 2050 en zijn overwegend positief gestemd over de scenarioanalyse die ingaat op de diverse mogelijkheden om het energiesysteem te moderniseren. Wel zijn de leden van de D66-fractie benieuwd naar de opvattingen van de regering over de in het stappenplan benoemde risico’s van mogelijk tekortschietende investeringen als gevolg van een crisis. Nu de Europese Unie op meerdere fronten in een crisis is geraakt, lijkt dit een reëel risico. Hoe denkt de regering indachtig voorgaande constatering noodzakelijke extra investeringen in het koolstofarm maken van de economie te kunnen doen dan wel aan te kunnen trekken? In hoeverre ziet de regering de huidige crisis als een belemmering voor investeringen in bijvoorbeeld de vernieuwing van de energie-infrastructuur en gebouwen – zaken die voor een koolstofarme economie in 2050 reeds op zeer korte termijn grote investeringen vereisen?
 Daarnaast vragen de leden van de D66-fractie zich af wat de regering concreet bedoelt met het in het regeerakkoord beoogde doel om in de toekomst op het gebied van energievoorziening minder afhankelijk te worden van andere landen. Als de regering inderdaad voornemens is om in haar energievoorziening minder afhankelijk te worden van andere landen, hoe beoordeelt de regering dan de subsidiariteit van initiatieven op Europees niveau om te komen tot meer energievoorzieningszekerheid? Is de regering het niet met deze leden eens dat het maken van beleid om (investeringen te faciliteren om) te komen tot een koolstofarme economie juist op Europees niveau geregeld zou moeten worden? Hoe kijkt de regering aan tegen de kostendrukkende effecten die een Europese benadering van het energievraagstuk met zicht meebrengt? Hoe duidt de regering dan de verwachte kostenbesparingen van 25 procent als gevolg van een bredere en meer flexibele markt voor nieuwe producten en diensten die ontstaat door een meer Europese benadering inzake rationeel gebruik van hernieuwbare energie? Is de regering bereid om haar energiebeleid voor de lange termijn juist te verbinden aan Europese regelgeving? De leden van de D66-fractie zien een reactie van de regering graag tegemoet.
 Hierop aansluitend vragen de leden van de D66-fractie zich af hoe de voornemens van de regering eruit zien om de rekening van het energievraagstuk niet bij volgende generaties neer te leggen. In de Commissiemededeling staat dat onmiddellijke prioriteit moet worden gegeven aan de onverkorte tenuitvoerlegging van de Energie 2020-strategie van de EU. Erkent de regering deze urgentie? In dit kader wordt het streefcijfer 20 procent hernieuwbare energie in 2020 genoemd. Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft echter geconcludeerd dat Nederland in 2020 met het huidige beleid (inclusief de Green Deals) een aandeel hernieuwbare energie van 9 tot 12 procent zal hebben. Welke concrete maatregelen is de regering bereid te nemen om het streefcijfer van 20 procent alsnog te halen?
 Ook stellen de leden van de D66-fractie dat modelberekeningen aantonen dat voorspelbaarheid en stabiliteit van het beleidskader belangrijke voorwaarden zijn voor een gunstig investeringsklimaat in lidstaten. Hoe is de regering van plan deze voorwaarden te scheppen? Gelet op de onzekerheid van de scenario’s die in het stappenplan geschetst zijn, hoe denkt de regering de nodige flexibiliteit in het lange termijn energiebeleid te kunnen behouden zonder dat dit de voorspelbaarheid en stabiliteit teveel aantast? Ook hierop zien deze leden een reactie van de regering graag tegemoet.
 In de mededeling over de Roadmap Energie 2050 staat ten slotte dat er onmiddellijk betere financieringsvoorwaarden dienen te komen voor energieprojecten binnen de energiesector. Door het huidige beleid blijven grootschalige investeringen echter achterwege wegens onzekerheden op de lange termijn – onzekerheden die voortkomen uit onvoorspelbaar overheidsbeleid. Door deze investeringsonzekerheid is kapitaal voor hernieuwbare energie initiatieven moeilijk te krijgen. Is de regering bereid om voor betere financieringsvoorwaarden voor investeerders te zorgen?
 De commissies zien uw antwoorden op deze vragen graag binnen vier weken tegemoet. Een gelijkluidende versie van deze brief is verzonden aan de minister van Buitenlandse Zaken.
 
 
 
 
 Voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking, 
 Generaal-majoor der mariniers (b.d.),
 
 F. E. van
 Kappen
 
 
 
 
 Voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
 
 
 mw. prof. dr. E. M.
 Kneppers-Heijnert
 
 
 
 
 
 
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE EN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
 
 
 
 Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal
 Den Haag, 19 maart 2012
 Op 31 januari jl. stelde uw vaste commissies voor Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking en Economische Zaken, Landbouw en Innovatie nadere vragen bij de kabinetsvisie voorzieningszekerheid.
 Hierbij zenden wij u de antwoorden op de gestelde vragen.
 
 
 
 
 Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
 
 
 drs. M. J. M.
 Verhagen
 
 
 
 Minister van Buitenlandse Zaken,
 
 dr. U.
 Rosenthal
 
 
 
 
 
 
 Beantwoording van de nadere vragen over de Kabinetsvisie Energievoorzieningszekerheid
 
 
 
 PVV
 
 
 Vraag
 
 
 Hoe ziet de regering de opkomst van de Moslim Broederschap in Noord Afrika in relatie tot de stabiliteit in deze regio?
 
 
 
 Antwoord
 Het is nog te vroeg om te kunnen beoordelen of de opkomst van de Moslimbroederschap zal leiden tot instabiliteit in de regio. In Egypte bestaat nog veel onduidelijkheid over het beleid van de Moslimbroederschap, dat mede afhankelijk zal zijn van coalitievorming als ze deelnemen aan de regering. De Nederlandse regering zal de nieuwe regeringen in Noord Afrika op hun daden beoordelen.
 
 
 
 Vraag
 
 
 Vormen deze politieke ontwikkelingen niet een bedreiging voor de eventuele toekomstige energielevering in Europa?
 
 
 Vindt de regering het niet zorgelijk dat Europa al sterk afhankelijk is van de toevoer van energie uit islamitische landen? Indien ja, waarom wil de regering deze afhankelijkheid verder vergroten?
 
 
 
 Antwoord
 Nee, want de energie die in Europa wordt verbruikt komt uit verschillende delen van de wereld. Diversificatie naar bronnen en landen van herkomst vermindert de kwetsbaarheid en levert een belangrijke bijdrage aan voorzieningszekerheid. Ruwe olie komt voor ongeveer de helft uit Rusland en Noorwegen, voor 10% uit Libië ( hoewel de toevoer door het conflict in Libië op dit moment lager is) en voor ca 13% uit Saoedi-Arabië en andere landen uit het Midden-Oosten. De EU importeert zijn gas voor twee derde uit Rusland en Noorwegen, ca. 17% komt uit Algerije en is met name bestemd voor Zuid-Europese landen. Hernieuwbare energie wordt vooral lokaal en regionaal geproduceerd. Geopolitieke spanningen hebben soms invloed op de energiemarkten (zoals tijdens het gasconflict tussen Rusland en Oekraïne in 2009, de aanvoer van olie uit Libië in het afgelopen jaar en de sancties tegen Iran op dit moment). In het algemeen zijn olie- en gasproducenten betrouwbare aanbieders.
 
 
 
 Vraag
 
 
 Is er overwogen om bijvoorbeeld landen als Griekenland, Spanje of Portugal te laten participeren in Mediterranean Solar Plan? Zo nee, is de regering bereid om hiervoor op Europees niveau te pleiten? Zo ja, waarom participeren deze landen niet? Zou het voor deze landen niet een goede manier zijn om de economie te versterken?
 
 
 
 Antwoord
 Het Mediterranean Solar Plan is een initiatief van de Union for the Mediterranean, wiens leden bestaan uit de EU-lidstaten, de Europese Commissie en 16 (non-EU) mediterrane landen. Griekenland, Spanje en Portugal participeren als zodanig dan ook in het Mediterranean Solar Plan. Het secretariaat van de Union for the Mediterranean heeft de opdracht gekregen om in 2012 een Masterplan voor het Mediterranean Solar Plan op te leveren.
 
 De realisatie van zonne-energie in Griekenland, Spanje en Portugal kan een manier zijn om de economie ter plaatse te versterken. De Duitse regering is in gesprek met Griekenland over zonne-energie projecten. De Europese richtlijn hernieuwbare energie biedt mogelijkheden om hernieuwbare energie projecten in Europese en derde landen mee te laten tellen bij de realisatie van de nationale hernieuwbare energiedoelstelling. Daarbij dient uiteraard een goede kosten en baten afweging gemaakt te worden tussen de energieopwekking in het buitenland (bijvoorbeeld zonne-energie in Spanje) versus de kosten van opwekking in eigen land.
 
 
 Vraag
 
 
 Heeft men in beeld hoe groot het verlies in energie is tijdens transport van Noord Afrika naar Zuid-Europa? Met andere woorden: weegt een hoger rendement op tegen het verlies veroorzaakt door het transport?
 
 
 
 Antwoord
 Transport van elektriciteit gaat onherroepelijk gepaard met netverliezen. Bij de huidige technologie is per 1 000 kilometer hoogspanningskabel (HVDC) sprake van 4–5% netverliezen. Bij de constructie van een kabel zal altijd gerekend worden met de totale kosten en baten, waaronder de netverliezen. Overigens is het niet uitzonderlijk dat de baten van productie in andere landen opwegen tegen de netverliezen. Zo kent de elektriciteitskabel tussen Nederland en Noorwegen een rendement dat hoger ligt dan het gemiddelde. Eerste berekeningen van onder andere de European Climate Foundation geven aan dat de baten van de geografische omstandigheden in Noord Afrika in zijn algemeenheid opwegen tegen de netverliezen. Uiteindelijk zal deze berekening in detail per aan te leggen kabel moeten worden gemaakt.
 
 
 
 Vraag
 
 
 Uit welke middelen wordt het Mediterranean Solar Plan gefinancierd en hoe groot is de bijdrage van Marokko zelf, alsook hoe groot is de bijdrage van particuliere investeerders?
 
 
 
 Antwoord
 Het Mediterranean Solar Plan wordt bekostigd door vrijwillige bijdragen van de leden van de Union for the Mediterranean. De activiteiten die daaruit bekostigd worden betreffen met name het opstellen van het masterplan. Concrete projecten, zoals de bouw van zonne-energie productie-installaties in Marokko, worden bekostigd op bilaterale basis. De Franse en Duitse regering hebben bekendgemaakt hieraan bij te dragen. Nederland is niet direct betrokken bij zonne-energie projecten in Marokko. Aangezien het bilaterale overeenkomsten betreft, heeft Nederland geen inzicht in de exacte bijdragen van verschillende betrokkenen, noch in de bijdrage van particuliere investeerders.
 
 
 
 Vraag
 
 
 Beschouwt de regering de bijdrage van de EU als een vorm van ontwikkelingsgelden en indien dit niet het geval is, hoe is dan het rendement op deze «buitenlandse» investering?
 
 
 
 Antwoord
 Nederland beschouwt de bijdrage van de EU niet als een vorm van ontwikkelingsgelden. Het uitgangspunt voor financiering van dergelijke projecten is een gezonde economische basis met baten voor beide partijen. Dit geldt ook voor een eventuele Nederlandse bijdrage aan concrete projecten van het Mediterranean Solar Plan De Europese richtlijn hernieuwbare energie biedt daar ook mogelijkheden toe, bijvoorbeeld door de hernieuwbaar opgewekte elektriciteit in Noord Afrika mee te laten tellen voor de Nederlandse doelstelling hernieuwbare energie. Het rendement op een dergelijke investering kan pas bepaald worden wanneer sprake is van een concreet project.
 
 
 
 
 Vraag
 
 
 Welke garanties heeft de EU dat Marokko zich tijdens de exploitatie zal houden aan de leveringsafspraken? Is de regering niet bevreesd dat Marokko zal dreigen de leveringen te stoppen, bijvoorbeeld indien de EU voor de Marokkaanse overheid onwelgevallige maatregelen neemt, zoals op het gebied van immigratiebeperking?
 
 
 
 Antwoord
 De eerste zonne-energieprojecten in Marokko, waar Duitsland en Frankrijk bij betrokken zijn, zijn gericht op de binnenlandse energievoorziening van Marokko. De levering van elektriciteit van Marokko aan de EU is zeer gering. Eventuele stopzetting van die levering vormt geen risico voor de leveringszekerheid van elektriciteit in de EU. Wanneer de levering van elektriciteit van Noord Afrikaanse landen aan de EU in de toekomst grootschaliger zal plaatsvinden, zullen daarover goede leveringsafspraken worden gemaakt. Overigens dient daarbij in ogenschouw genomen te worden dat onverhoopte stopzetting van de levering om politieke redenen ook economische schade kan berokkenen aan het exporterende land zelf.
 
 
 
 Vraag
 
 
 Op welke wijze profiteert Nederland van dit Europese initiatief?
 
 
 
 Antwoord
 Nederland volgt de ontwikkelingen op het gebied van hernieuwbare energie in Noord Afrika. Op termijn kan hernieuwbare energie in Noord Afrika een bijdrage leveren aan de Europese ambities om te komen tot een CO2-arme economie in 2050, en tevens een economische impuls geven aan de economie van Noord Afrikaanse landen.
 
 D66
 
 
 Vraag
 
 
 Wat is de concrete rol van Nederland bij het buitenlandse Europees energiebeleid, waaronder Desertec? Hoe zijn het Nederlandse bedrijfsleven en de Nederlandse overheid betrokken zijn bij dit project en welke overige buitenlandse energieprojecten steunt de Nederlandse regering op dit moment?
 
 
 
 Antwoord
 Nederland heeft baat bij een krachtig en helder EU extern energiebeleid, met name daar waar het gericht is op marktwerking, energievoorzieningszekerheid en duurzame energiehuishouding. Versterking van het externe energiebeleid van de EU dient vooral plaats te vinden op terreinen waar de EU een duidelijke meerwaarde heeft, zoals bij een energiecrisis, bevordering gelijk speelveld, strategische energierelaties en ontwikkeling van duurzame energietechnologie. Hierbij dient een balans te worden gevonden tussen nationale en bilaterale belangen enerzijds en een gecoördineerde EU-inzet anderzijds. Bij de door de EU gecoördineerde inzet moet instemming zijn van de lidstaten, dus ook van Nederland. Nederland blijft ook bilateraal actief op het terrein van energie indien er Nederlandse (handels)belangen of bredere belangen aan de orde zijn. Dit was de kern van de Nederlandse inzet bij de vaststelling van het Europese externe energiebeleid in december 2011 (kamerstuk 21 501-33, nr. 350).
 De Nederlandse regering heeft geen directe betrokkenheid bij specifieke grootschalige buitenlandse energieprojecten, maar ondersteunt wel Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen die kansen zien in buitenlandse energiemarkten. Nederland volgt de ontwikkelingen omtrent hernieuwbare energie in Noord Afrika, waaronder het Desertec initiatief. De Nederlandse overheid en Nederlandse bedrijven participeren vooralsnog niet actief in Desertec.
 
 
 
 Vraag
 
 
 Welke rol dient Nederland in de toekomst te gaan spelen binnen de Europese Unie op het gebied van energievoorziening, energiebesparing en groene innovatie, ook in het licht van de Roadmap Energie 2050? Juist voor deze thema’s is een lange termijn visie en beleid noodzakelijk.
 
 
 
 Hoe beoordeelt de regering dan de subsidiariteit van initiatieven op Europees niveau om te komen tot meer energievoorzieningszekerheid? Is de regering het niet met deze leden eens dat het maken van beleid om (investeringen te faciliteren om) te komen tot een koolstofarme economie juist op Europees niveau geregeld zou moeten worden?
 
 
 Is de regering bereid om haar energiebeleid voor de lange termijn juist te verbinden aan Europese regelgeving?
 
 
 Antwoord
 De Nederlandse energievoorzieningszekerheid hangt zoals de D66 fractie aangeeft sterk samen met de ontwikkelingen binnen Europa. In vier van de vijf speerpunten die in het energierapport (31 510, nr. 45) zijn aangegeven voor het Nederlandse energiebeleid is die rol ook geëxpliciteerd: bij het tot stand brengen van een modern industriebeleid, het realiseren van een Europese interne markt, het vergroten van het aandeel duurzame energie en het ruimte bieden aan alle energieopties. Europa kan niet alleen bijdragen aan de energieleveringszekerheid van Nederland, de samenwerking op het gebied van energie biedt ook economische voordelen door de unieke positie van Nederland op het gebied van transport en kennis van energie. In het energiebeleid wordt daarom actief ingezet op voortgang op de verschillende energiedossiers.
 
 
 Zoals ook verwoord in het regeerakkoord wordt streng toegezien op subsidiariteit: dat wat beter op nationaal niveau geregeld kan worden, moet niet in Brussel worden besloten. Nederland is van mening dat energie efficiëntie beter op nationaal niveau kan
 worden aangepakt. Bindende doelstellingen op dit terrein dragen niet bij aan een effectieve aanpak. Ten aanzien van energieleveringszekerheid is er wel een rol voor Europa weggelegd. De Europese Raad van 4 februari 2011 heeft daarbij de belangrijkste elementen genoemd: onder andere: Interne Europese Energiemarkt, externe relaties en infrastructuur.  Er is voortgang gemaakt op deze dossiers (zie de Conclusies van de Energie Raad van 9 december 2011) en er zullen dit jaar nog belangrijke stappen worden gezet. Nederland zal hierin een aanjagersrol spelen. Een goed functionerende interne markt is cruciaal om energieproductie, zowel groen als grijs, daar te ontwikkelen waar de comparatieve voordelen het grootst zijn. Bij de ontwikkeling van duurzame energie is innovatie essentieel. In een Europees beleid moet daarom meer aandacht zijn voor R&D. Ook dit wordt in Europa actief uitgedragen. Nederland vindt dat in het huidige Europese klimaatbeleid de nadruk teveel op subsidie is komen te liggen bij de ontwikkeling van duurzame energie. Dit komt vooral voort uit de bindende nationale doelstelling voor duurzame energie. Het kabinet meent dathier meer harmonisatie zal moeten plaatsvinden.
 
 
 
 Vraag
 
 
 Naast de gasrotonde liggen ook op andere gebieden kansen, onder andere in de ontwikkeling van duurzame energievormen en innovatie. Op welke gebieden binnen de energiesector wil de regering dat Nederland een hoofdrol gaat spelen binnen Europa in 2020 en 2050? Welke concrete maatregelen zullen worden genomen om dit te realiseren?
 
 
 
 
 Antwoord
 Energie is een van de 10 topsectoren waarop het kabinet haar onderzoeks- en innovatiebeleid in de komende jaren wil concentreren. Het topteam energie heeft ervoor gekozen met 7 thema’s van start te gaan, waarvan het verwacht dat deze kunnen bijdragen aan zowel de maatschappelijke doelen voor een betrouwbare, duurzame en betaalbare energievoorziening als aan het vergroten van het verdienvermogen van bedrijven in de Nederlandse energiesector. Naast gas zijn dit wind op zee, zon-pv, smart grids, bio-energie, industriële energiebesparing en energiebesparing in de gebouwde omgeving. Bedrijven en kennisinstellingen stellen momenteel voor deze thema’s met elkaar en met de overheid innovatiecontracten op waarin ze afspraken maken over een gezamenlijke innovatieagenda en sterkere onderlinge samenwerking in topconsortia voor kennis en innovatie (TKI’s). Met een pakket aan financiële en fiscale instrumenten (o.a. de Research- en Development Aftrek RDA, RDA+ en het Innovatiefonds MKB+) creëert het kabinet een aantrekkelijk innovatieklimaat.
 
 
 
 Vraag
 
 
 Hoe denkt de regering indachtig voorgaande constatering (crisis binnen Europese Unie) noodzakelijke extra investeringen in het koolstofarm maken van de economie te kunnen doen dan wel aan te kunnen trekken? In hoeverre ziet de regering de huidige crisis als een belemmering voor investeringen in bijvoorbeeld de vernieuwing van de energie-infrastructuur en gebouwen – zaken die voor een koolstofarme economie in 2050 reeds op zeer korte termijn grote investeringen vereisen?
 
 
 
 Antwoord
 Nederland hecht aan het realistisch en economisch verantwoord implementeren van nieuwe energiesystemen nationaal en in de EU. De crisis verandert die ambitie niet.
 De grootste uitdagingen en kansen liggen in het daadwerkelijk rendabel krijgen van hernieuwbare energie in een meer geïntegreerde Europese markt en in het realiseren van marktconforme investeringen in besparingen en infrastructuur.
 De mededelingen inzake energiebesparing en die inzake de energie-infrastructuur zijn belangrijke kaders voor deze investeringen en vormen de basis voor een aantrekkelijk en robuust investeringsklimaat voor besparing en infrastructuur. Besluitvorming wordt in de energieraad van juni 2012 onder Deens voorzitterschap voorzien.
 De Commissie wil verder ook het raamwerk voor de Europese inspanningen voor Research & Development op energiegebied versterken. Nederland steunt de Commissie daarvoor te komen met nadere voorstellen.
 Modern energie-innovatie beleid van de EU faciliteert dan de initiatieven van marktpartijen en kennisinstellingen(o.a. een samenhangende inzet van Strategic Energy Technology Plan (SET Plan), Horizon 2020 en EIB/EIF).
 Bezien zal moeten worden hoe deze versterkte aandacht voor innovatie ten behoeve van economische en technologische ontwikkeling en kostprijsreductie precies vorm dient te krijgen.
 In de beperkte ruimte van het meerjarig financieel kader van de EU zal deze prioriteit een passende plaats dienen te krijgen.
 
 
 
 Vraag
 
 
 Hoe kijkt de regering aan tegen de kostendrukkende effecten die een Europese benadering van het energievraagstuk met zicht meebrengt? Hoe duidt de regering dan de verwachte kostenbesparingen van 25 procent als gevolg van een bredere en meer flexibele markt voor nieuwe producten en diensten die ontstaat door een meer Europese benadering inzake rationeel gebruik van hernieuwbare energie?
 
 
 
 Antwoord
 In de Europese beleidsmix voor de periode na 2020 zal meer aandacht moeten komen voor efficiëntie en kosteneffectiviteit.
 Er wordt geen gebruik gemaakt van de comparatieve voordelen van lidstaten indien alleen nationaal beleid gevoerd wordt. Nederland steunt de Commissie in het streven naar een meer geharmoniseerde aanpak van hernieuwbare energie. Dat kan een jaarlijkse kostenbesparing van ca. € 10 miljard in de EU opleveren.6) Europese Commissie (31 januari 2011), Mededeling «Energie uit hernieuwbare bronnen – Voortgang naar de 2020-doelstelling», COM(2011), 31.
 Nederland zal voorstellen dat de Commissie in de aangekondigde mededeling inzake hernieuwbare energie (zomer 2012) deze punten van regeldruk, vernieuwing van verantwoordelijkheden en elkaar niet tegenwerkende instrumenten verder uitwerkt.
 
 
 
 Vraag
 
 
 Erkent de regering de urgentie van de onverkorte tenuitvoerlegging van de Energie 2020-strategie van de EU? In dit kader wordt het streefcijfer 20 procent hernieuwbare energie in 2020 genoemd. Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft echter geconcludeerd dat Nederland in 2020 met het huidige beleid (inclusief de Green Deals) een aandeel hernieuwbare energie van 9 tot 12 procent zal hebben. Welke concrete maatregelen is de regering bereid te nemen om het streefcijfer van 20 procent alsnog te halen?
 
 
 
 Antwoord
 De Europese verplichting van 20% hernieuwbare energie leidt voor Nederland tot een doel van 14% in 2020. De analyse van PBL en ECN geeft aan dat Nederland met het ingevulde beleid tot 2015 (einde van deze kabinetsperiode) reeds een aandeel van 12% kan realiseren. Tevens heeft PBL becijferd dat de eerste Green Deal ronde ertoe leidt dat het beleid rond hernieuwbare energie verder wordt ondersteund.
 In 2014 wordt de nieuwe SDE+ regeling geëvalueerd. Alsdan wordt bezien welke extra inspanning nodig is om het resterende gat van 2%-punt te dichten. Daartoe liggen diverse opties open, waaronder de introductie van een leveranciersverplichting, een verdere aanscherping van de SDE+ regeling of import van hernieuwbare energie. Voor 2012 is de SDE+ al verder aangescherpt ten opzichte van de PBL-berekening.
 
 
 
 Vraag
 
 
 Modelberekeningen tonen aan dat voorspelbaarheid en stabiliteit van het beleidskader belangrijke voorwaarden zijn voor een gunstig investeringsklimaat in lidstaten. Hoe is de regering van plan deze voorwaarden te scheppen? Gelet op de onzekerheid van de scenario’s die in het stappenplan geschetst zijn, hoe denkt de regering de nodige flexibiliteit in het lange termijn energiebeleid te kunnen behouden zonder dat dit de voorspelbaarheid en stabiliteit teveel aantast? Ook hierop zien deze leden een reactie van de regering graag tegemoet.
 
 
 
 Antwoord
 De regering onderschrijft de stelling dat voor het vergroten van de energievoorzieningszekerheid, energiebesparing en innovatie een lange termijn visie nodig is. Nederland pleit er in Europa daarom voor dat er spoedig een begin wordt gemaakt met het uitwerken van de contouren van het klimaat en energiebeleid na 2020. Omdat 2050 nog erg ver weg ligt, dienen eerst doelen te worden geformuleerd voor 2030. Tijdige besluitvorming over deze doelen betekent meer zekerheid voor het bedrijfsleven waardoor de benodigde investeringen niet worden gehinderd door onzekerheid over het beleid ter zake. Deze inzet neemt niet weg dat Nederland vindt dat het huidige beleid eerst kritisch moet worden geanalyseerd. Speerpunten daarbij moeten zijn het beleid te analyseren op de punten kosteneffectiviteit en de effecten op het concurrentievermogen van Europese bedrijven. Bij de voorbereiding van het toekomstige pakket zal de kennis die in Nederland is opgebouwd bij instellingen als het Plan Bureau voor de Leefomgeving worden gedeeld.
 
 
 
 Vraag
 
 
 Door investeringsonzekerheid is kapitaal voor hernieuwbare energie initiatieven moeilijk te krijgen. Is de regering bereid om voor betere financieringsvoorwaarden voor investeerders te zorgen?
 
 
 
 Antwoord
 In het kader van de Green Deal wordt met financiële partijen bezien welke knelpunten optreden en op welke wijze deze knelpunten kunnen worden verminderd of weggenomen, al dan niet met een bijdrage vanuit de Rijksoverheid. Zo onderzoekt het Holland Financial Centre (HFC) de mogelijkheden om een Groene Investeringsmaatschappij op te richten. Wij zijn met het HFC in gesprek en volgen de ontwikkelingen op de voet.