Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen; Brief ministers en staatssecretaris ter aanbieding verslag RAZWB; 16-17 november 2009
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST138156
 2009-2010
 
 21 501-02
 Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen
 
 
 
 
 Nr. 
 936
 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VOOR ONTWIKKELINGSSAMENWERKING,
VAN DEFENSIE, EN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 24 november 2009
 
 Graag bieden wij u hierbij het verslag aan van de Raad Algemene Zaken
en Externe Betrekkingen (Razeb), inclusief Defensie en Ontwikkelingssamenwerking
van 16 en 17 november 2009.
 
 De minister van Buitenlandse Zaken,
 M. J. M. Verhagen
 De minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
 A. G. Koenders
 De minister van Defensie,
 E. van Middelkoop
 De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
 F. C. G. M. Timmermans
 
 Verslag van de Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen
(Razeb), inclusief Defensie en Ontwikkelingssamenwerking van 16 en 17 november
2009
 Algemene Zaken
 Strategie duurzame ontwikkeling
 De Raad besprak de voortgang bij de Europese Strategie voor Duurzame Ontwikkeling.
Dit onderwerp zal terugkomen tijdens de Europese Raad in december. Staatssecretaris
Timmermans heeft gesteld dat de duurzaamheidstrategie een lange termijnperspectief
biedt, en dat andere strategieën, zoals de Lissabonstrategie, daaraan
hun kader dienen te ontlenen. Investeren in duurzaamheid is economisch wijs
beleid. Wat de prioriteitsstelling betreft heeft hij gewezen op de relatie
met de natuurlijke omgeving (klimaat, biodiversiteit) en op de wenselijkheid
dat het gedrag van consumenten onder de loep wordt genomen. Hij heeft naar
aanleiding van de motie-Ouwehand (Kamerstuk 21 501-20, nr. 446)
aandacht gevraagd voor de noodzaak dat eiwitconsumptie op een duurzamer leest
wordt geschoeid.
 Post-Lissabonstrategie
 De Raad besprak het vervolg op de Lissabonstrategie, de Europese prioriteiten
voor 2020 en de exit strategie om uit de huidige crisis te geraken. Hierover
zal de Commissie begin 2010 een Mededeling doen verschijnen.
 
 Nederland streeft met de Commissie naar een grotere focus op ecologische
en sociale duurzaamheid, en een beperkt aantal prioriteiten voor de nieuwe
strategie. Daarbij noemde Staatssecretaris Timmermans ook het openen van markten
en het bevorderen van internationale handel. Daarnaast moet worden ingezet
op onderwijs, kennis, technologie en innovatie: deze terreinen zijn essentieel
voor de concurrentiekracht van de EU.
 
 Staatssecretaris Timmermans wees op het belang van het behoud van de maakindustrie,
die de bakermat is van technologische ontwikkeling, kennisopbouw en innovatie.
Zonder een goed gefundeerde maakindustrie lopen investeringen in kennis te
gemakkelijk weg. In dit verband wees hij op het in het kader van de post-Lissabonstrategie
relevante voorbeeld van het voor het bedrijfsleven aantrekkelijke maak- en
kenniscluster rond Eindhoven, waar mede door de aanwezigheid van de High Tech
Campus hoogwaardige kennis direct kan worden toegepast door de omliggende
bedrijven.
 
 Ook wees hij andermaal op het belang van structurele hervormingen en het
weer in evenwicht brengen van de begrotingen van de lidstaten.
 Presentatie agenda voor de Europese Raad d.d. 10 en 11 december
2009
 De Raad stelde in een korte bespreking de geannoteerde agenda vast van
de Europese Raad die op 10 en 11 december aanstaande bijeenkomt. De geannoteerde
agenda bevat een vijftal onderwerpen, te weten, institutionele kwesties, de
economische, financiële en werkgelegenheidssituatie, het Stockholmpogramma,
de Kopenhagenconferentie over klimaatverandering en externe betrekkingen.
Het wordt de eerste Europese Raad onder het verdrag van Lissabon. De inhoudelijke
voorbereiding van de Europese Raad vindt plaats tijdens de Razeb van 7 en
8 december.
 Externe Betrekkingen
 Ministers van Buitenlandse Zaken
 Afghanistan
 Tijdens hun diner spraken de ministers van Buitenlandse Zaken over de
actuele situatie in Afghanistan. Dit gebeurde in aanwezigheid van SVSGVN Kai
Eide. SVSGVN Eide gaf aan dat de kwaliteit en hervormingsgezindheid van de
nieuwe regering cruciaal zijn en noemde een aantal verbeteringen die de laatste
tijd zijn doorgevoerd bij de bestrijding van corruptie. Hij deelde de opvatting
van de ministers dat streng en actief toezicht van de internationale gemeenschap
hard nodig is en benadrukte dat hierbij vooral moet worden ingezet opownership van de Afghanen. De ministers spraken zich uit
voor een strenge houding ten opzichte van de nieuwe regering. Deze moet ernst
maken met corruptiebestrijding en de duurzame opbouw van de Afghaanse staat.
De samenwerking tussen de internationale gemeenschap en Afghanistan moet worden
voortgezet op basis van meetbare en afdwingbare afspraken. Van meerdere kanten
werd benadrukt dat Afghanistan zal moeten leren op eigen benen te gaan staan,
wat betekent dat bij zowel de Afghanen als de internationale gemeenschap een
mentaliteitsverandering nodig is. Voor de EU houdt dit in dat er voldoende
aandacht moet zijn voor de civiele component van het Afghanistanbeleid en
dat het accent meer zal moeten komen te liggen op capaciteitsopbouw in de
prioriteitssectoren van de Afghaanse regering: landbouw, onderwijs, infrastructuur
en de opbouw van instellingen. Zo kunnen de achterliggende oorzaken van veel
problemen in het land, armoede en onderontwikkeling, worden aangepakt. Minister
Bildt wees op het actieplan dat op de vorige Razeb is aangenomen en dat goed
past in dit perspectief. Hij benadrukte dat de implementatie van dit plan
een gezamenlijke inspanning van de Commissie en de lidstaten vereist.
 MOVP
 De ministers van Buitenlandse Zaken besteedden kort aandacht aan het Midden-Oosten
vredesproces. Hoge Vertegenwoordiger van de EU Solana gaf de laatste stand
van zaken weer. Hij concludeerde dat er sinds de vorige Razeb geen vorderingen
zijn gemaakt en dat het proces in een impasse dreigt te raken. De politieke
ontwikkelingen in de Palestijnse gebieden, de onduidelijkheid over het nederzettingenbeleid
en de oplopende spanningen in Oost-Jeruzalem geven reden tot zorg. Voorzitter
Bildt steunde Solana in zijn opvatting dat de EU toch door moet gaan met het
uitwerken van de conclusies die tijdens de vorige Razeb zijn aangenomen en
het Fayyad-plan moet blijven steunen. Hierbij merkte hij op dat de EU erop
moet aandringen dat de Arabische landen financieel bijdragen aan de oplossing
van de Palestijnse kwestie. De ministers kwamen overeen dat er een gezamenlijke
EU-verklaring zou uitgaan over de humanitaire situatie in Gaza, waarin onder
andere opgeroepen wordt tot opening van de grenzen voor goederen- en personenverkeer
en beëindiging van alle geweld, ook raketbeschietingen vanuit Gaza.
 Rusland
 Ter voorbereiding van de EU-Rusland Top, die inmiddels op 17 en 18 november
jl. in Stockholm in trojkaformaat heeft plaatsgevonden, spraken de ministers
van Buitenlandse Zaken over Rusland. Uit de interventies van de ministers
bleek dat de lidstaten het in vergaande mate eens zijn over de noodzaak te
streven naar een kritisch engagement met Rusland. Staatssecretaris Timmermans,
die minister Verhagen verving, wees in de Raad op de zich al gedurende tien
jaar verslechterende situatie aangaande persvrijheid, democratie en rechtsstaat
in Rusland en de noodzaak tijdens de Top ook hierover te spreken. Hij onderstreepte
het belang van eensgezindheid van de Europese Unie tegenover Rusland.
Een gezamenlijk en coherent Europees energiebeleid kon daarbij helpen.
 
 Tijdens de Top zelf waren de onderhandelingen over een nieuw samenwerkingsakkoord,
klimaatbeleid, handelsbeleid en energievoorzieningszekerheid de belangrijkste
thema’s. Daarnaast kwam de mensenrechtensituatie in Rusland aan de orde.
 Oekraïne
 Op 4 december as. zal in Kiev een EU-Oekraïne Top in trojkaformaat
plaatsvinden. Ter voorbereiding daarvan spraken de ministers van Buitenlandse
Zaken over recente ontwikkelingen in Oekraïne en de relatie tussen de
Europese Unie en Oekraïne. Meerdere ministers spraken hun zorg uit over
de gebrekkige voortgang met sociale en economische hervormingen in Oekraïne,
waaronder de hervorming van de energiesector. Zij constateerden dat de binnenlandspolitieke
polarisatie in de aanloop naar de verkiezingen in de winter van 2010 niet
bijdraagt aan het hervormingsproces. Hierdoor komen de beschikbaarstelling
van de volgende tranche van een IMF-lening en, in het verlengde daarvan, eventuele
macrofinanciële steun door de Europese Unie, in gevaar. Daarnaast werd
geconcludeerd dat een toetredingsperspectief voor Oekraïne en –
vooralsnog – visumliberalisatie niet aan de orde zijn.
 Westelijke Balkan
 De ministers van Buitenlandse Zaken hebben, in tegenstelling tot een eerder
voornemen van het voorzitterschap, niet over de Westelijke Balkan gesproken.
Naar verwachting zal de Westelijke Balkan aan de orde komen op de Razeb van
december, waar zowel over de uitbreiding van de Europese Unie als over de
missie EUFOR Althea in Bosnië-Herzegovina zal worden gesproken. Over
deze laatste missie wordt ook elders in dit verslag bericht.
 Albanië
 De Raad stemde in om de lidmaatschapsaanvraag van Albanië (op 28 april
2009 ingediend) door te sturen naar de Commissie voor een advies (het avis). Conform het gestelde in onze brief van 18 september
2009 (uw kenmerk 23 987, nr. 100), is het verzoek om een advies
gepaard gegaan met stevige Raadsconclusies waarin de conditionaliteiten van
de uitbreidingsstrategie van december 2006 in herinnering worden gebracht
en waarin Albanië wordt opgeroepen de verplichtingen uit de Stabilisatie-
en Associatieovereenkomst onverkort uit te voeren. Het avis zal pas in de tweede helft van 2010 beschikbaar zijn.
 (diversenpunt) Wit-Rusland
 De Raad nam conclusies aan over de relatie met Wit-Rusland. In het licht
van de zeer beperkte vooruitgang in Wit-Rusland op het gebied van democratisering
en het respect voor fundamentele vrijheden en mensenrechten wordt het vigerende
sanctieregime, dat in maart 2010 zou aflopen, verlengd tot oktober 2010. Tegelijkertijd
wordt de geldende opschorting van de visumsancties, die zou aflopen in november
2009, ook verlengd tot oktober 2010. Ook besloot de Raad te starten met de
voorbereiding van onderhandelingen over visumfacilitatie en over een actieplan
dat is gebaseerd op het model van actieplannen onder het Europese Nabuurschapsbeleid.
Tevens zal de Europese Unie de samenwerking met het Wit-Russische maatschappelijk
middenveld intensiveren, onder andere in het kader van het Oostelijk Partnerschap. 
 (diversenpunt) Civiele EVDB-capaciteiten
 De Raad nam conclusies aan over de civiele operaties van de EU. De conclusies
geven een overzicht van de stand van zaken en onderstrepen onder
andere het belang van samenwerking met derde landen en met internationale
en multilaterale organisaties als de NAVO, de VN en de Afrikaanse Unie. Daarnaast
gaan zij in op het belang van goede planning, en van snelle en flexibele inzetbaarheid
van personeel en financiële middelen, waarmee in de afgelopen periode
vooruitgang is geboekt. Ten slotte benoemen de conclusies het belang van verbetering
van de civiel-militaire samenwerking binnen het EVDB (na inwerkingtreding
van het verdrag van Lissabon: GVDB), waarover in de eerste helft van 2010
een werkplan zal worden gepresenteerd.
 Ministers van Defensie
 Capaciteitenontwikkeling (EDA)
 De Raad heeft ingestemd met het budgetvoorstel voor 2010 (30,5 miljoen
euro). Het Verenigd Koninkrijk kon niet akkoord gaan met de planbedragen voor
2011 en 2012, zodat het rolling budget voor de
komende drie jaren niet kon worden aangenomen. De ministers van Defensie hebben
ook gesproken over meer synergie op het gebied van onderzoek en ontwikkeling
door verdere samenwerking tussen de Commissie, het EDA en het Europese Space Agency, bijvoorbeeld op het gebied van situational awareness. Hiertoe zal een European
Framework Cooperation for Security and Defence worden uitgewerkt.
Veertien landen, waaronder Nederland, hebben en marge van de vergadering een Letter of Intent (LoI) getekend voor het ontwikkelen van
een European Air Transport Fleet (EATF). Nederland
onderstreepte het belang van dit initiatief, maar merkte hierbij op dat EATF
en het in Nederland te vestigen European Air Transport
Command (EATC) elkaar niet moeten dupliceren. Ook hebben de defensieministers
een verklaring aangenomen om te komen tot een gelijk speelveld voor de Europese
Defensie markt. Nederland heeft hier gewezen op de belangen van het Midden-
en Kleinbedrijf. Ten slotte zijn ook een onderzoeksprogramma over onbemande
vaartuigen en een verklaring over gemeenschappelijke eisen voor de luchtwaardigheid
van militaire vliegtuigen door de Raad aangenomen.
 Militaire Capaciteiten
 De Raad heeft kort gesproken over militairen capaciteiten. Het voorzitterschap
kondigde aan dat de overeenkomst EDA-Occar nog niet was voltooid en dat consultaties
voortduren. Nederland verwees naar de implementatie van het verdrag van Lissabon
binnen de EU en de aanpassing van het Strategisch Concept binnen de NAVO als
aangrijpingspunten voor verdere capaciteitsontwikkeling. Nederland vroeg daarbij
aandacht voor verbeterde structuren en capaciteiten om de operaties te laten
slagen en hanteerde daarbij een aantal ijkpunten: (1) de ontwikkeling van
het EVDB en de trans-Atlantische relatie gaan hand in hand; (2) Nederland
ziet niets in een nieuw ambitieniveau, maar vindt dat capaciteiten beter moeten
worden benut; (3) Nederland vindt ook dat het civiel-militaire karakter van
het EVDB meer vorm moet worden gegeven; en (4) er is een noodzaak tot betere
coördinatie en samenwerking op gebied van strategische ondersteuning,
zoals strategisch luchttransport.
 Operaties/Atalanta
 De operatiecommandant van Atalanta, admiraal Hudson, deed verslag van
recente ontwikkelingen. Zo meldde hij dat de bescherming van de WFP en AMISOM-schepen
succesvol verloopt. Dankzij bescherming van Atalanta is er 300 000 ton
voedsel bezorgd door het WFP. Hudson uitte zijn zorgen over het ontbreken
van voldoende capaciteiten van eind december tot begin februari. Vanwege het
lage aanbod van schepen zou de missie mogelijk voor een korte periode niet
al haar taken kunnen uitvoeren. Op militair-tactisch niveau is er overleg
met andere antipiraterijoperaties (CTF-151, NAVO Ocean Shield, en landen die
op nationale basis voor de kust van Somalië actief zijn)
om eventuele beperkingen zo goed mogelijk het hoofd te bieden. Met het WFP
vindt overleg plaats over planning van de WFP-schepen. Een andere dreiging
zag Hudson in het toenemend aantal incidenten in het Somalië Bassin.
Wat betreft het mandaat van Atalanta bevestigde Hudson dat eventuele extra
taken in het mandaat (monitoring illegale visserij, havens en contacten met
bevolking en autoriteiten aan de kust) niet ten koste mogen gaan van het kernmandaat.
 Spanje betoogde dat Atalanta de piraten niet alleen op de open zee moest
aanpakken, maar ook hun steunpunten aan wal en in de territoriale wateren.
Spanje pleitte er dan ook voor om toevluchtsoorden van de piraten aan te pakken
en werd daarin gesteund door Griekenland en België. Het Verenigd Koninkrijk
betrachtte voorzichtigheid en wenste niet af te wijken van het huidige mandaat.
Hudson waarschuwde dat de behoefte aan capaciteiten hierdoor alleen maar zou
toenemen, maar was bereid om een analyse voor te leggen aan het EU Militair
Comité.
 Nederland vestigde de aandacht op de vulling van de missie en kondigde
aan in de eerste helft van 2010 twee achtereenvolgens in te zetten schepen
te zullen leveren gedurende viereneenhalve maand. Nederland vroeg de operatiecommandant
specifiek naar zijn ervaringen met Vessel Protection Detachments (VDP’s). In het algemeen was Hudson terughoudend. VPD’s
zouden volgens hem alleen in zeer specifieke omstandigheden moeten worden
gebruikt, bijvoorbeeld bij schepen van het WFP. Hudson onderstreepte ook het
risico op geweldsescalatie en sloot zich aan bij de opinie van de International Maritime Organisation (IMO) dat VPD’s
niet het juiste middel zijn.
 Somalië
 Wat betreft de mogelijke trainingsmissie voor Somalische rekruten onderstreepte
HV Solana dat er nog geen besluit was genomen, maar dat de goedkeuring van
het Crisis Management Concept (CMC) door de Raad een meer solide basis bood
voor verdere planning. Frankrijk onderstreepte dat de trainingsmissie een
noodzakelijke bijdrage is aan bestrijding van piraterij door de veiligheid
aan land te verbeteren. Verschillende landen steunden de trainingsmissie.
 Nederland zei het CMC te kunnen accepteren voor planningsdoeleinden, doch
zonder daarmee een voorschot te nemen op een later politiek besluit. Er is
nog een aantal vragen dat moet worden beantwoord, bijvoorbeeld over de selectie
van de te trainen militairen, de soldijbetaling en de betrokkenheid van de
Afrikaanse Unie en Oeganda. Nederland en het Verenigd Koninkrijk verzochten
het Raadssecretariaat om in de verdere planning ook nadrukkelijk de optie
mee te nemen van EU-steun aan reeds bestaande trainingsinitiatieven in de
regio.
 Report joint EU exploratory mission on Somalia (25 August –
6 september 2009)
 Naar aanleiding van de toezegging van de minister van Buitenlandse Zaken
tijdens het AO Razeb van 12 november jl. informeren wij u hierbij over
de bevindingen van de EU-delegatie (voorzitterschap, Raadssecretariaat en
Commissie) die van 25 augustus tot 6 september 2009 de Hoorn van
Afrika bezocht. De Razeb van 27 juli 2009 had opdracht gegeven tot deze
verkenningsmissie om de mogelijkheden van verdere betrokkenheid van de EU
bij verbetering van de veiligheid en stabiliteit in Somalië te onderzoeken.
Als bekend is het rapport vertrouwelijk. Daarom beperken wij ons hier tot
de hoofdlijnen.
 
 Het rapport omschrijft dat er in delen van Somalië en binnen het
Somalische maatschappelijk middenveld draagvlak is voor de Somalische overgangsregering
(TFG), maar gaat ook in op de problemen die de TFG ondervindt bij zijn pogingen
om effectief te functioneren. De veiligheidsproblematiek van Mogadishu
is hier in het bijzonder debet aan. De controle van de TFG over Mogadishu
zou moeten worden vergroot en de regering zou op prioritaire terreinen effectief
haar meerwaarde moeten bewijzen aan de bevolking. Grotere steun aan AMISOM
en het trainen van Somalische veiligheidstroepen zijn opties om de veiligheid
en de basis van de TFG te versterken, inclusief de veiligheid van de Somalische
bevolking.
 
 De TFG zou verder vorm moeten geven aan het politieke Djiboutiproces,
waarbij verzoening een centrale factor zou moeten zijn. In dit verband is
tevens belangrijk dat er voldoende oog is voor de erkenning van mensenrechtenschendingen
en het stoppen van straffeloosheid. De EU zou het bestuur in Somalië
kunnen versterken, bijvoorbeeld door een governance support package met focus
op prioriteiten zoals institution building en outreach ten behoeve van de
vijf centrale ministeries. Verder is het op alle vlakken van belang dat de
samenwerking met de verschillende regio’s wordt verbeterd.
 
 Het rapport noemt als hoofdoorzaken van piraterij de onveiligheid en het
ontbreken van effectief gezag op land, samen met armoede en onderontwikkeling,
en suggereert het probleem geïntegreerd aan te pakken, gebaseerd op regionale
capaciteitsopbouw, implementatie van een maritiem concept (wetgeving, kustmonitoring)
en economische ontwikkeling van kustregio’s, hetgeen vissersgemeenschappen
en lokale initiatieven moet ondersteunen.
 
 Het rapport besteedt tevens aandacht aan internationale afstemming. Voor
alle manieren van steun aan Somalië zou een gecoördineerde aanpak
moeten worden voorgestaan in de relevante fora, zoals het Joint Security Committee,
het High Level Commitee in het kader van het Djiboutiproces en de Internationale
Contactgroep Somalië, en met relevante partners zoals de VN en de Verenigde
Staten.
 
 Bovenstaande opties zullen in de komende tijd in EU-kader nader worden
beschouwd.
 Verdrag van Lissabon (defensieaspecten)
 De ministers van Defensie hebben tijdens een informele werklunch gesproken
over de mogelijke gevolgen van het verdrag van Lissabon voor het EVDB. Nederland
heeft hier gewezen op het belang van het integreren van de crisis-management
structuren in de EDEO om zo te komen tot een geïntegreerde benadering
van crisisbeheersing. Tegelijkertijd heeft Nederland ervoor gepleit dat de
mogelijkheid voor een onafhankelijk militair advies, gegeven door het EU Militaire
Comite ondersteund door de EU Militaire Staf, moet worden gewaarborgd. Nederland
kreeg voor dat laatste punt veel steun. Ook is kort gesproken over elementen
uit het verdrag van Lissabon die verdergaande vormen van samenwerking, zoals
nauwe samenwerking of permanent gestructureerde samenwerking, mogelijk maken.
Nederland stelde voor om bij permanent gestructureerde samenwerking vooral
te denken aan het oplossen van de bestaande (militaire) capaciteitstekorten.
 Ministers voor Ontwikkelingssamenwerking
 Omvang officiële hulp van de lidstaten
 Tijdens een werkontbijt spraken de ministers voor Ontwikkelingssamenwerking
over het hulpniveau van de lidstaten. Nederland complimenteerde lidstaten
die ondanks de crisis de beoogde groei van de officiële hulp volhouden
(ondermeer Verenigd Koninkrijk, Spanje, België, Ierland) en
riep andere lidstaten (ondermeer Italië) dringend op zich te houden aan
de afspraken die hierover in 2005 en 2008 zijn gemaakt (0,51% BNI in
2010 voor de EU-15en 0,7% in 2015). De geloofwaardigheid van de EU
stond intern en extern op het spel. Nederland legde ook een relatie met klimaatfinanciering:
ontwikkelingslanden moesten geen dubbele rekening gepresenteerd krijgen, namelijk
die van extra kosten wegens klimaatverandering en die vanwege het achterblijven
van de afgesproken ODA-inspanningen. Ook het Verenigd Koninkrijk, Denemarken
en Luxemburg benadrukten de afspraken. Spanje wil de ontwikkeling in de hulpvolumes
hoog op de agenda houden tijdens zijn (inkomende) voorzitterschap. Duitsland
gaf aan dat ook de nieuwe regering toe wil werken naar 0,7% BNI voor
officiële hulp in 2015, maar liet tevens weten dat een deel van deze
groei zou bestaan uit klimaatfinanciering.
 Begrotingssteun
 Tijdens de lunch bespraken de ministers voor Ontwikkelingssamenwerking
de mogelijkheden voor nauwere samenwerking op het gebied van begrotingssteun.
Het voorzitterschap had dit onderwerp op Nederlands verzoek geagendeerd, als
vervolg op de discussie die Nederland had aangezwengeld tijdens de Razeb van
mei 2009 (het Nederlandse discussiepaper voor de Razeb van mei is bijgevoegd
naar aanleiding van het verzoek van de Kamer tijdens het Algemeen Overleg
Razeb van 12 november jl.). De ministers en Commissaris De Gucht waren
het met elkaar eens dat begrotingssteun een politiek gevoelige hulpmodaliteit
is, omdat het moet zijn gebaseerd op vertrouwen in de overheid van het ontvangende
land. In reactie op het non-paper van de Commissie over politieke dialoog
en begrotingssteun (aan de Kamer toegezonden op 18 november 2009), sprak
Nederland steun uit voor het versterken van de politieke dialoog met de ACS-landen
op basis van artikel 8 van het Cotonouverdrag. Tegelijk gaf minister Koenders
aan dat dit het belang van een krachtige beleidsdialoog rond begrotingssteun
niet zou verminderen. Een intensieve dialoog over de uitvoering van de afspraken
die donoren maken met het ontvangende land, ook over horizontale kwesties
als goed bestuur, corruptie en mensenrechten, blijft onlosmakelijk verbonden
aan het instrument begrotingssteun. Als illustratie voor het belang van de
beleidsdialoog en coördinatie noemden minister Koenders en zijn Deense
collega het voorbeeld van Nicaragua. Mede door de verslechtering van de democratische
situatie in dat land hadden Nederland, Denemarken, de Commissie en andere
donoren hun begrotingssteun opgeschort. De Commissie had echter zonder afdoende
consultatie van andere (EU)-donoren de betaling gedeeltelijk hervat, nadat
zij enkele meer positieve signalen had gekregen van de regering. Coherentie
van EU-beleid vraagt erom dat ook de Commissie haar afwegingen aangaande verstrekking
van begrotingssteun expliciet deelt en zoveel mogelijk één lijn
kiest met andere donoren.
 
 Er was uiteindelijk brede steun, ook van de Commissie, voor de Nederlandse
inzet om binnen de EU tot een meer gecoördineerde benadering over begrotingssteun
te komen. Dit werd ook opgenomen in de Raadsconclusies over Hulpeffectiviteit
(zie hieronder). Nederland en Duitsland gaven aan dat de nationale bevoegdheden
daarbij uiteraard gerespecteerd zouden worden. De inkomende Spaanse en Belgische
voorzitterschappen zegden toe deze discussie over begrotingssteun verder te
zullen brengen. Ter voorbereiding zullen Commissie en lidstaten eerst op ambtelijk
niveau overleggen over de elementen (bv eligibility, dialoog, monitoring,
resultaatmeting) die in een gecoördineerde benadering van begrotingssteun
kunnen worden opgenomen.
 
 Nederland is tevreden met deze voorlopige uitkomst van het door Nederland
aangezwengelde debat. Het onderwerp EU-begrotingssteun staat hiermee
nu prominenter op de Europese politieke agenda. Het blijft wel een gegeven
dat de Commissie een grote mate van eigen bevoegdheid heeft voor het verlenen
van begrotingssteun, waar lidstaten (via comitologie) maar in beperkte mate
invloed op kunnen uitoefenen. Het is daarom van belang nauw met de Commissie
in dialoog te blijven over het vervolg.
 Hulpeffectiviteit
 De ministers voor Ontwikkelingssamenwerking hebben een nieuwe impuls gegeven
aan de uitvoering van de «Accra Agenda for Action» inzake effectiviteit
van de hulp door de vaststelling van raadsconclusies met een operationeel
raamwerk voor hulpeffectiviteit. Het raamwerk telt thans drie hoofdstukken:
werkverdeling tussen donoren, het gebruik van lokale systemen en harmonisatie
van technische samenwerking als onderdeel van capaciteitsontwikkeling. Hieraan
zullen naar verwachting tijdens volgende voorzitterschappen nieuwe hoofdstukken
worden toegevoegd.
 Op het gebied van werkverdeling wordt in de raadsconclusies (met concrete
deadlines voor het opstellen van actieplannen per partnerland) de uitwerking
gestimuleerd van de EU-gedragscode inzake werkverdeling en complementariteit.
Op verzoek van de Tweede Kamer (Algemeen Overleg Razeb 12 november jl.)
is het schema bijgevoegd met de werkafspraken (welke EU-donor neemt de leiding
op zich over het werkverdelingsproces in welke partnerlanden). Het is nu zaak
deze afspraken ook uit te voeren. Het inkomende Spaanse voorzitterschap heeft
hiervan een van zijn prioriteiten gemaakt.
 
 Commissaris De Gucht hield een gloedvol betoog voor uitvoering van de
Accra-afspraken in EU-verband. Daarbij refereerde hij onder meer op de studie
die de Commissie heeft laten maken over de financiële voordelen van Europese
samenwerking op het gebied van ontwikkelingssamenwerking (Aid Effectiveness
Agenda: Benefits of a European Approach; HTSPE, oktober 2009). De Tweede Kamer
wees tijdens het Algemeen Overleg van 12 november jl. op het hoge percentage
gebonden bilaterale hulp dat in deze studie voor Nederland wordt genoemd:
22 procent in 2007. Minister Koenders zegde toe hierover nadere informatie
te verstrekken. Zoals aangegeven tijdens het Algemeen Overleg is dit cijfer
niet juist en te hoog. Het bindingspercentage zoals het in OESO/DAC kader
wordt vastgesteld is gebaseerd op de committeringen (niet de uitgaven) in
een bepaald jaar en kan daardoor sterk schommelen. In 2007 zijn relatief hoge
meerjarige committeringen aangegaan voor onder meer het ORET-programma en
het NUFFIC-programma, waardoor het bindingspercentage voor de Nederlandse
bilaterale hulp in dat jaar op 18 procent uitkomt (bron: «Implementation
of the 2001 DAC Recommendation on Untying to the LDCS», 2009). Ter vergelijking:
in 2006 bedroeg het bindingspercentage volgens dezelfde berekening nul procent,
terwijl het percentage in 2008 naar schatting 3,6% zal zijn. Nederland
behoort hiermee tot de donoren met het laagste percentage gebonden bilaterale
hulp.
 Klimaatverandering en ontwikkeling
 De Raad nam conclusies aan over klimaatverandering en ontwikkeling. Belangrijkste
element van de bespreking over dit onderwerp was de kwestie van de additionaliteit
van klimaatfinanciering. Nederland stelt zich op het standpunt dat de middelen
die de komende jaren moeten worden ingezet in de ontwikkelingslanden in het
kader van klimaatverandering zoveel mogelijk nieuw en additioneel moeten zijn
aan ODA-commitments. Minister Koenders stelde in de Raad dat door klimaatkosten
onder de bestaande afspraken over (groei van de) ODA te financieren de ontwikkelingslanden
niet meer dan een sigaar uit eigen doos zou worden geboden. Dit zou het bereiken
van een akkoord in Kopenhagen ernstig kunnen bemoeilijken. Ook
het Verenigd Koninkrijk wenste meer duidelijkheid over het vraagstuk van de
additionaliteit in de raadsconclusies. Veel andere lidstaten, waaronder de
nieuwe lidstaten en de zuidelijken, bleken meer terughoudend op dit onderwerp,
of gaven (zoals Duitsland) aan geen bezwaar te zien in het onderbrengen van
klimaatkosten onder de ingroeiende nationale ODA-begroting. Op sterk aandringen
van Nederland en het Verenigd Koninkrijk werden de raadsconclusies niettemin
aangepast (zie paragraven 165 en 16), zodat duidelijker wordt gesteld dat
klimaatfinanciering in ieder geval niet ten koste mag gaan van armoedebestrijding
en voortgang op de MDG’s. Bovendien werd afgesproken dat de Raad in
het voorjaar van 2010 terugkomt op deze zaak.
 Beleidscoherentie voor ontwikkeling
 De Raad nam conclusies aan over beleidscoherentie voor ontwikkeling. Daarmee
is een vernieuwde aanpak overeengekomen met een sterkere focus op vijf prioriteiten:
handel en financiën, klimaat, voedselzekerheid, migratie en veiligheid.
Op aandringen van Nederland is de strijd tegen illegale geldstromen en belastingvermijding
onderdeel geworden van het thema handel en financiën.
 Ministers van Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking
 Afghanistan/in context opbouw democratie in externe relaties
EU
 In een gezamenlijke sessie spraken de ministers van Buitenlandse Zaken
en ministers voor Ontwikkelingssamenwerking verder over Afghanistan in aanwezigheid
van SVSGVN Kai Eide en in vervolg op de bespreking tijdens het diner van de
ministers van Buitenlandse Zaken de avond ervoor. De ministers stonden in
het bijzonder stil bij de noodzaak van democratisering van Afghanistan. Het
zal een van de prioriteiten van de nieuwe Afghaanse regering moeten zijn om
eerlijke en veilige parlementsverkiezingen te realiseren in 2010. Hierbij
is het essentieel dat lering wordt getrokken uit het verkiezingsproces van
afgelopen zomer. Voorkomen moet worden dat de fraude die in de afgelopen maanden
aan het licht is gekomen zich herhaalt. De ministers besloten dat de EU actief
betrokken zal zijn bij de verbetering van het electorale proces, waarbij veel
aandacht zal bestaan voor de lessen van de afgelopen maanden. Ter ondersteuning
van het verkiezingsproces zal de EU onder andere de Onafhankelijke Kiescommissie
assisteren en relevante organisaties uit het maatschappelijk middenveld hulp
bieden. Ook hier is een serieuze betrokkenheid van de nieuwe regering vereist.
Het uiteindelijke doel is een goed functionerend, pluralistisch partijpolitiek
systeem, dat ondersteund wordt door een krachtig maatschappelijk middenveld.
 Ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie
 Bosnië-Herzegovina/Althea
 Het voorzitterschap meldde dat er in Bosnië-Herzegovina wel voortgang
was geboekt, maar dat dit nog verre van voldoende is voor de beëindiging
van operatie Althea. De politieke situatie is nog steeds niet stabiel. Alle
lidstaten keken uit naar de uitkomst van de vergadering van de Peace Implementation
Council op 18 november. Verreweg de meeste lidstaten vonden dat een beslissing
over de transitie van operatie Althea afhangt van een politiek besluit over
de toekomst van de Hoge Vertegenwoordiger in Bosnië-Herzegovina.
 
 De voorzitter van het EU Militair Comite zei dat de planning voor de omvorming
van EUFOR naar een trainingsmissie ver gevorderd is. Daarbij worden verschillende
opties bekeken. Een mogelijk scenario is het behouden van de executieve operatie
Althea tot vlak na de verkiezingen in 2010 en tegelijkertijd de trainingsmissie
opgebouwen. Wel waarschuwde hij de lidstaten dat als voor deze
hybride optie wordt gekozen, de lidstaten ook tot het einde toe troepen moeten
blijven leveren. De recente force generation conference baarde hem wat dat
betreft enige zorgen.
 
 Nederland heeft het belang van het politieke proces onderstreept en gemeld
dat een besluit over de transitie van Althea pas kan worden genomen nadat
er meer duidelijkheid is over de toekomst van de Hoge Vertegenwoordiger. Een
besluit over eventuele beëindiging van executieve activiteiten is nu
niet aan de orde.
 EVDB
 De Raad heeft een verklaring aangenomen over tien jaar EVDB. Met deze
verklaring wordt gesteld dat het EVDB in tien jaar veel heeft bereikt. De
22 civiele en militaire missies zijn daarvan het resultaat. Toch zullen er
nog verdere verbeteringen moeten worden aangebracht. Met deze verklaring hebben
de EU-lidstaten besloten zich de komende tijd te richten op het oplossen van
de bestaande civiele en militaire capaciteitstekorten en om civiel-militaire
samenwerking. Daar liggen immers de grootste kansen van het EVDB. De lidstaten
afgesproken meer aandacht te besteden aan mensenrechten en de rol van vrouwen
in conflictgebieden. Meer samenwerking met de Europese Commissie om de georganiseerde
misdaad aan te pakken en een intensievere samenwerking met derde landen, internationale
organisaties en NGOs behoren ook tot de voornemens. Dit alles moet leiden
tot een coherenter EVDB. De verklaring is als bijlage bij deze brief gevoegd.
 Informele bijeenkomst met SG NAVO
 En marge van de Razeb kwamen de ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie
bijeen voor een gezamenlijke informele sessie met SG NAVO Rasmussen. De discussie
ging over samenwerking tussen de EU en de NAVO, met speciale nadruk op Afghanistan.
 
 SG NAVO beaamde dat verbetering van de samenwerking tussen de EU en de
NAVO zijn prioriteit was, ook uit operationele overwegingen. Hij verwelkomde
de rol van de Europese Unie in Afghanistan en sprak de hoop uit dat EUPOL
binnenkort zijn volledige sterkte zou bereiken. Hij erkende dat het gewenst
was tot een samenwerkingsregeling tussen EUPOL en ISAF te komen. Meer in het
algemeen benadrukte hij het belang van overdracht van verantwoordelijkheden
aan de Afghaanse autoriteiten, van corruptiebestrijding en van toenemende
eigen verantwoordelijkheid van de Afghaanse regering. Zijn visie op de belangrijkste
actuele uitdagingen in de samenwerking met Afghanistan komt daarmee in hoge
mate overeen met de visie van de EU, zoals blijkt uit de passage in dit verslag
over de besprekingen van de ministers van Buitenlandse Zaken en de ministers
voor Ontwikkelingssamenwerking over Afghanistan. In het licht van de bestaande
behoefte aan troepen, trainers, geld en uitrusting riep de SG NAVO Europa
op haar verantwoordelijkheid te nemen.
 
 De lidstaten deelden de analyse van de SG NAVO. Voorzitter Bildt sprak
concluderend de hoop uit dat de EU en de NAVO manieren zouden vinden om beter
met elkaar te communiceren. Nederland waardeert het dat het Zweedse voorzitterschap
langs deze weg aandacht van de Raad voor dit onderwerp heeft gevraagd.
 
 
 
 Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.