Modernisering AWBZ; Lijst van vragen en antwoorden over de nota 'Zicht op zorg'
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26631, nr. 4

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

17-11-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26631 nr. 4

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningLichaamVragen PvdA-fractie12345678910Vragen VVD-fractie11121314151617181920212223242526272829303132Vragen CDA-fractie3334353637383940414243444546474849505152535455565758596061626364656667686970717273747576Vragen D66-fractie7778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110112113114115116Vragen GroenLinks fractie117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142Vragen SP-fractie143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26631Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 155 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 631Modernisering AWBZnr. 4LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 8 november 1999In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1 bleek bij onderstaande fracties behoefte te bestaan een aantal vragen
ter beantwoording voor te leggen aan de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over de nota «Zicht op zorg», plan van aanpak
modernisering AWBZ (26 631, nr. 1).De staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 4 november
1999 (26 631, nr. 3).Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.De voorzitter van de commissie,EssersDe griffier van de commissie,Teunissen Vragen PvdA-fractie1In het rapport schrijft de regering dat de zorgplicht
ten principale niet aan financiële grenzen onderhavig is. Kan de regering
toelichten in hoeverre deze flexibiliteit zich verhoudt tot de verplichting
van de zorgkantoren binnen de in de Jaaroverzicht Zorg bepaalde uitgaven te
blijven?Van oudsher moeten de zorgverzekeraars uit het tweede compartiment in
hun hoedanigheid van uitvoeringsorgaan van de AWBZ er op grond van artikel
6 van de AWBZ voor zorg dragen dat de verzekerden hun aanspraken op (geïndiceerde)
zorg tot gelding kunnen brengen. Deze zorgplicht zal in de gemoderniseerde
AWBZ feitelijk bij de zorgkantoren komen te liggen. De zorgplicht, en dat
geldt nu ook al, geldt onafhankelijk van de beschikbare financiële middelen.Om de wettelijke zorgplicht jegens de verzekerden te kunnen waarmaken
moeten de zorgkantoren overeenkomsten sluiten met aanbieders van zorg. Bij
het sluiten van die overeenkomsten dient het zorgkantoor te blijven binnen
het regionaal kader, dat het totaal van de beschikbare financiële middelen
van een regio aangeeft. Het regionaal kader heeft voor het zorgkantoor een
maximumkarakter bij het contracteerbeleid in de regio.Het zorgkantoor zal zich met het oog op de zorgplicht tot het uiterste
moeten inspannen om bij de onderhandelingen met de zorgaanbieders over de
overeenkomsten een optimum aan zorg te contracteren. Deze inspanningen van
de zorgkantoren zullen ertoe leiden dat de zorgverlenende instellingen gestimuleerd
worden zo doelmatig mogelijk te werken. Deze doelmatigheidswinst bij de instellingen
zal er vervolgens weer toe leiden dat een groter aanbod aan zorg beschikbaar
komt, zodat de zorgkantoren daarmee hun zorgplicht beter kunnen waarmaken.Om het zorgkantoor in staat te stellen het optimum aan zorg uit het regionaal
kader te halen worden een aantal instrumenten ingezet. Zo wordt de contracteerverplichting
opgeheven en worden maximumprijzen geïntroduceerd. Bovendien is het voorstel
om beleidsregels op te stellen die het mogelijk maken dat er in een situatie
van schaarste kan worden geprioriteerd. Gedoeld wordt op beleidsregels die
betrekking hebben op urgentie, zorgzwaarte, mate van uitstelbaarheid van de
te leveren zorgproducten (normering wachttijden) en omslagpunten intra- en
extramurale zorgverlening. Afhankelijk van de aard van de beleidsregel is
deze gericht op effectuering door het zorgkantoor of het indicatieorgaan dan
wel beide.Daarnaast is het zo dat financiële de intensiveringen in de AWBZ-sectoren
er uitdrukkelijk op zijn gericht de wachtlijsten tot een aanvaardbare lengte
terug te brengen. De facto moeten zij leiden tot een situatie waarbij het
zorgkantoor zijn zorgplicht jegens de verzekerden kan realiseren. Zowel de
indicatiestelling als het geïntegreerde wachtlijstbeheer moet een scherper
zicht op de ontwikkeling van de zorgvraag opleveren.Mocht bij de effectieve werking van dit gehele instrumentarium blijken
dat er toch nog een kloof resteert tussen vraag en aanbod, dan is het vervolgens
aan de politiek om keuzen te maken. Keuzen die liggen aan de financieringskant
(verhoging premies of eigen bijdragen) of aan de pakketkant. 2De zorgkantoren hebben een verantwoordelijkheid in
de regio voor zijn verzekerde inwoners. Bij conflicten inzake «grensoverschrijdende
zorg» stelt de regering dat hier het overlegmodel gehanteerd wordt.
Is de regering van mening dat dit model voldoende waarborgen biedt voor het
feit dat de cliënt de zorg en dienstverlening ontvangt waarop deze recht
heeft? Zo ja, waarom? Zo nee, hoe geschiedt de arbitrage in dergelijke conflicten?De situatie van «grensoverschrijdende zorg» waarop wordt gedoeld
is die waarin het verzorgingsbereik van een instelling die zich bevindt in
regio a, zich uitstrekt over regio b. In deze situatie zullen de zorgkantoren
van de betrokken regio's een en ander moeten afstemmen om ervoor te zorgen
dat er voor de inwoners in hun regio voldoende zorg is. Dat zij dit onderling
afstemmen vloeit met andere woorden rechtstreeks voort uit hun takenpakket.
Er is geen aanleiding te vooronderstellen dat zij die afstemming niet in goed
onderling overleg zouden regelen.3In de gemoderniseerde Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten
(AWBZ) vormen de zorgkantoren een spilfunctie. Doelmatigheidswinsten komen
ten goede aan de zorg. Tevens onderzoekt de regering de mogelijkheid tot financiële
prikkels voor goed presterende zorgkantoren. Concessies worden voor een bepaalde
periode verleend. Hoe ziet de regering de selectiecriteria voor mogelijke
kandidaten voor zorgkantoren. In hoeverre zullen deze kandidaten de in te
zetten productiefactoren moeten scheiden van de overige activiteiten van het
bedrijf? Hoe wordt dit in wet- en regelgeving gegarandeerd?De positie van de zorgkantoren en de wettelijke regeling ervan is in de
vragen van verschillende fracties direct of indirect aan de orde. Om een samenhangend
beeld te presenteren gaan we op deze plaats uitgebreider in op de functie
en positie die het zorgkantoor zal gaan krijgen.Het vorige kabinet had reeds het principe-besluit genomen om de AWBZ concurrentievrij
en regiogebonden te doen uitvoeren. Dat principe-besluit, dat door het huidige
kabinet is bevestigd, was aanleiding om de toenmalige Ziekenfondsraad een
uitvoeringstoets te vragen op het punt van de positionering van de zorgkantoren.
In een eerste rapport hierover heeft de Ziekenfondsraad twee modaliteiten
voor een regeling van zorgkantoren voorgelegd. Recent is aan de opvolger van
de Ziekenfondsraad, het College voor zorgverzekeringen, ons standpunt overgebracht
inzake de positie van het zorgkantoor in reactie op dit eerste rapport. Hiervan
bent u met een brief van 25 augustus 1999 in kennis gesteld.Het standpunt komt er op neer dat de zorgverzekeraars uit het tweede compartiment
hun huidige verantwoordelijkheid voor de AWBZ behouden, maar de feitelijke
uitvoering overdragen aan de zorgkantoren. Doorslaggevend bij de overwegingen
over de gewenste positionering is de samenhang tussen het eerste en het tweede
compartiment. De overdracht van de uitvoering aan de zorgkantoren zal worden
bewerkstelligd door te regelen dat a. de zorgverzekeraars uit het tweede compartiment
gezamenlijk één instantie per regio, het zorgkantoor, aanwijzen
dat de taken in het kader van de AWBZ uitvoert, en b. elke zorgverzekeraar
uit het tweede compartiment met elk van deze zorgkantoren hiertoe een overeenkomst
sluit. De aanwijzing van de zorgkantoren door de zorgverzekeraars voor een
periode van vier jaar zal vervolgens goedkeuring behoeven. Datzelfde geldt
voor de te sluiten overeenkomst tussen zorgverzekeraars en zorgkantoor.Voor beider goedkeuring zullen criteria worden ontwikkeld. Dit vormt juist één van de aspecten uit de uitvoeringstoets
die het College voor zorgverzekeringen is gevraagd.Behalve bovenstaande zullen ook de taken van de zorgkantoren bij of krachtens
wet worden geregeld, alsook het uit te oefenen toezicht.Wat de verantwoordingsstructuur betreft, leidt het gekozen model ertoe
dat de zorgverzekeraars uit het tweede compartiment hun eindverantwoordelijkheid
voor de AWBZ behouden. Een zorgverzekeraar heeft echter geen afzonderlijke
(bilaterale) verantwoordelijkheid met een zorgkantoor. De verantwoordingslijn
loopt van elk zorgkantoor naar de zorgverzekeraars gezamenlijk. De zorgverzekeraars
zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor het functioneren van de zorgkantoren
en via die lijn voor de uitvoering van de AWBZ. De feitelijke verantwoording
komt zodoende te liggen bij het zorgkantoor.In het kader van het scheiden van activiteiten is een aantal elementen
uit het bovenstaande van belang. Bij het opstellen van de criteria die zullen
gelden bij de besluitvorming over de periodieke aanwijzing van zorgkantoren,
kunnen voorwaarden over deze scheiding worden opgenomen. De toelatingsvoorwaarden
voor ziekenfondsen in de Ziekenfondswet kunnen hierbij als voorbeeld dienen.
Ter invulling van die algemene voorwaarden kunnen, zoals ook in de huidige
regelgeving al het geval is, eisen worden gesteld aan de organisatie en administratie
van een zorgkantoor. Criteria, eisen en uitvoeringsvoorschriften zullen zodoende
een zelfstandige uitvoering van AWBZ-taken bewerkstelligen en leiden tot een
verantwoording van daartoe ingezette middelen. Door vervolgens informatieverplichtingen
van het zorgkantoor enerzijds en onderzoeksmogelijkheden van de toezichthouder
anderzijds wettelijk te regelen, kan de toezichthouder de rechtmatige uitvoering
vaststellen.4Wat gebeurt er bij onenigheid tussen de verschillende
partijen over de inhoud van de regiovisie? Wie bepaalt in een dergelijke situatie
hoe de regiovisie eruit komt te zien? Waaraan kan deze partij zijn rechten
ontlenen?In «Zicht op Zorg» is de regiovisie gekarakteriseerd als een
document waarin alle direct en indirect bij de zorg betrokken partijen hun
visie geven over wat nu, gegeven a. de regionale zorgbehoefte, zoals die bijvoorbeeld
blijkt uit de geregistreerde hulpvraag, de afgegeven indicaties, de wachtlijsten
en de daadwerkelijke zorgleverantie, b. de demografische ontwikkeling en c.
het aanbod en de behoefte op het gebied van wonen en welzijn, verstandige
wegen zouden (kunnen) zijn om tegemoet te komen aan de zorgvraag van klanten.
Uiteindelijke inzet van de regiovisie is het tot stand brengen van een vanuit
de optiek van de klant goed samenhangend beleid op de terreinen van zorg,
wonen en welzijn. Dat is een proces van lange adem, waarbij in de eerste fase
het accent vooral zal liggen op het in kaart brengen van problemen en ontwikkelingen
en het verkennen van mogelijke oplossingen. Vanuit deze optiek is het in de
regiovisie presenteren van uiteenlopende opvattingen ook niet bij voorbaat
negatief.De verantwoordelijkheid voor de totstandkoming van de regiovisie (en daarmee
de regie) wordt, in overeenstemming met het regeerakkoord, gelegd bij de provincies
en vier grote steden. Dit wordt ook als zodanig wettelijk vastgelegd. Het
gaat hierbij om een procesverantwoordelijkheid. Het is niet zo dat de regiovisie
de inhoudelijke verantwoordelijkheid van de participerende partijen voor de
hen regarderende beleidsterreinen overneemt. In die zin is ook steeds sprake
van een richtinggevend kader. Bovenstaande provinciale rol is ook vastgelegd in het principe-akkoord
d.d. 4 maart 1999 van het Kabinet, de VNG en het IPO. In dit akkoord wordt
het belang van een intensieve betrokkenheid van het lokaal en provinciaal
bestuur bij de uitwerking van de modernisering van de AWBZ verwoord, evenals
die van cliënten, aanbieders en verzekeraars. Afgesproken is en wij citeren:
«Gemeenten, provincies en rijk bevorderen de goede aansluiting van AWBZ-voorzieningen
op de vraag van patiënten en consumenten, mede door – ieder vanuit
de eigen verantwoordelijkheid – bij te dragen aan de totstandkoming
van een regionale kaderstelling. Deze «regiovisie» wordt opgesteld
in overleg met alle relevante partijen en vastgesteld door de provincie».
IPO en de 4 Grote Steden hebben inmiddels een programma van eisen voor de
regiovisie opgesteld. Daarin is ruim aandacht voor het proces van de totstandkoming
van de regiovisie.5Wat gebeurt als het zorgkantoor bij contractering van
zorgaanbieders niet de lijn volgt die de re giovisie voorschrijft?Zoals al aangegeven in het antwoord op de vorige vraag, is de regiovisie
niet een document waarin aan iemand iets wordt voorgeschreven. Er zitten als
gezegd aan de regiovisie voor partijen geen individuele rechtsgevolgen vast.
Partijen geven in de regiovisie aan wat, op grond van een analyse van de huidige
stand van vraag en aanbod en gegeven de ontwikkeling van de demografie en
het aanbod en de behoefte aan wonen en welzijn in de regio, gewenste beleidsontwikkelingen
voor de toekomst zouden (kunnen) zijn. Verondersteld wordt dat het effect
van de regiovisie op het individueel handelen van partijen zal toenemen, naarmate
de regiovisie inhoudsrijker is en het beleid meer in het perspectief van de
maatschappelijke ontwikkelingen wordt geplaatst.Omdat het zorgkantoor een van de partijen is die is betrokken bij de totstandkoming
van de regiovisie en er in die zin mede verantwoordelijkheid voor draagt,
valt niet snel aan te nemen dat het er in de uitoefening van zijn wettelijke
taak afstand van neemt. Iets soortgelijks geldt overigens ook voor andere
bij de totstandkoming van de regiovisie betrokken partijen.6Welke aanpassingen van wet- en regelgeving zijn volgens
de regering vereist om te komen tot een intersectorale afstemming met welzijn
en wonen?De intersectorale afstemming met welzijn en wonen wordt langs twee sporen
bevorderd. In de eerste plaats door de indicatiestelling te integreren en
in de tweede plaats door de afstemming op beleidsniveau via het instrument
van de regiovisie. In de indicatiestelling «nieuwe stijl» die
stapsgewijs voor de AWBZ-zorg wordt geïntroduceerd zal een koppeling
worden aangebracht met de indicatiestelling voor welzijn en wonen. Door wijziging
van de Wvg wordt met ingang van 1 april 2000 de indicatiestelling voor de
aanpassing van woningen boven de f 45 000,– door de regionale
indicatieorganen uitgevoerd.Er is een stimuleringstraject gestart voor onderbrenging van de indicatiestelling
voor alle Wvg voorzieningen bij de RIO's. Het opnemen van een zogenaamde kapstokartikel
in de Wvg biedt de mogelijkheid terzake nadere regels te stellen.Op beleidsniveau vindt afstemming plaats via het instrument van de regiovisie.
In de regiovisie inventariseren partijen op basis van zo objectief
mogelijke informatie (verkregen uit bijvoorbeeld registraties van de zorgvraag,
de indicatiebesluiten, de wachtlijsten en de zorgleverantie) wat er, denkend
vanuit de optiek van de klant, aan knelpunten in de regio op tafel ligt. In
de regiovisie geven partijen aan wat denkbare oplossingen zijn voor die knelpunten
en welke tijdshorizonnen daarbij horen. De effectuering van de regiovisie
door partijen (zorgkantoor, woningcorporatie, aanbieder, gemeente, etc) vindt
vervolgens plaats binnen de reguliere uitvoeringsstructuur die voor elk van
de partijen afzonderlijk geldt. Modernisering van de AWBZ is voor deze intersectorale
afstemming absolute noodzaak.7Welke mogelijkheden zijn er om zorgkantoren prikkels
voor doelmatiger werken te geven? Zijn voorbeelden in andere sectoren dan
de gezondheidszorg bekend van organisaties, die op vergelijkbare wijze functioneren
als de zorgkantoren? Zo ja, welke sectoren zijn dit en kan de regering een
omschrijving geven van deze voorbeelden?Zorgkantoren zijn de uitvoerder van de verzekering AWBZ. Er zijn verschillende
vormen van uitvoering van sociale verzekeringen. Gezien het specifieke karakter
van de zorgverzekering, en het specifieke product dat zorgkantoren leveren,
nl. het doen bieden van zorg, is er geen goede vergelijking mogelijk met de
uitvoeringsorganisatie van andere sociale of volksverzekeringen. Het zorgkantoor
zal in de toekomst een veel inhoudelijker rol krijgen in het uitvoeren van
de AWBZ-verzekering. Tot nu toe waren zorgkantoren vooral met de administratieve
uitvoering van de AWBZ belast.Er zijn diverse mogelijkheden om zorgkantoren te prikkelen tot doelmatig
werken. Zo is er de vierjaarlijkse beoordeling van de aanwijzing van een zorgkantoor.
Er is sprake van wettelijk toezicht door de CTU op de organisatie van en de
taak uitoefening door het zorgkantoor. Er wordt gedacht aan de introductie
van een systeem voor benchmarking voor zorgkantoren en de installatie van
verzekerden panels wordt overwogen. Tot slot heeft de branche-organisatie
Zorgverzekeraars Nederland een visitatiesysteem in ontwikkeling dat tot doel
heeft de zorgkantoren te binden aan kwaliteitseisen. Voor het overige zal
ook de MDW-werkgroep AWBZ zich nader buigen over de vraag hoe de zorgkantoren
verder kunnen worden geprikkeld tot een effectieve en efficiënte uitvoering.8Er bestaat een landelijke organisatie voor Islamitische
ouderen. Worden zij betrokken in de ontwikkeling van de regiovisie?De patiënten- en consumentenorganisaties werken in de regio samen
binnen Regionale Patiënten-/Consumenten Platforms (RPCP's). De Nederlandse
Islamitische Bond voor Ouderen (NISBO) – wij nemen aan dat op deze organisatie
wordt gedoeld – werkt binnen het Coördinatie Orgaan Samenwerkende
Ouderenorganisaties (CSO) samen met de drie andere ouderenbonden: de Unie
van Katholieke Bonden van Ouderen (Unie KBO), de bond voor 50-plussers (ANBO)
en de Protestants Christelijke Ouderen Bond (PCOB). Samen met de Landelijke
Organisatie Cliëntenraden Ouderenzorg (LOC) en de Nederlandse Vereniging
van Belangenbehartiging van Verpleeghuisbewoners (NVBV) ondersteunen deze
organisaties de lokale en regionale vertegenwoordigers van ouderen in de RPCP's.
De patiënten- en consumentenorganisaties dienen bij te dragen aan een
regiovisie, die recht doet aan zorgvraag en -behoefte van alle ouderen, ook
die van allochtone afkomst en van islamitische levensovertuiging. De NISBO
heeft via het CSO op landelijk niveau en in de regio in samenwerking met de
andere ouderenbonden en patiënten- en consumentenorganisaties
de mogelijkheid haar bijdrage aan landelijk beleid en regiovisie te leveren.
Overigens ligt het primaat bij de vorming van een regiovisie bij regionale
partijen en niet bij de landelijke organisaties.9Hoe wordt de directe inbreng van andere allochtone
Nederlanders in de regiovisie gegarandeerd? Welke stimulerende maatregelen
denkt de regering te nemen?Zoals ook in het antwoord op de vorige vraag is aangegeven werken in elke
regio zogenaamde RPCP's. Deze RPCP's hebben een platformfunctie voor vertegenwoordigers
van allerlei patiënten- en consumentengroeperingen. Via de platforms
kunnen de patiënten- en consumenten-organisaties en de ouderenbonden
een bijdrage leveren aan een regiovisie die recht doet aan de zorgvraag van
alle inwoners in de regio, ook die van allochtone bewoners. Via de platforms
is er naar onze mening in principe voldoende gelegenheid voor allochtone groepen
om hun inbreng in de regiovisie te leveren. Van de organisaties van allochtone
patiënten is overigens wel bekend dat zij zich dikwijls niet uit zichzelf
aansluiten bij een platform. De platforms getroosten zich dan ook veel moeite
en gaan ook actief op zoek om vertegenwoordigers vanuit de kring van allochtonen
bereid te vinden deel te nemen aan het platform.In het kader van de meerjarenafspraken wordt op het terrein van de cure
en op het terrein van verpleging en verzorging een bedrag van f 8,7 miljoen
ter beschikking gesteld ter versterking van de regionale patiëntenorganisaties.
De Nederlandse Patiënten en Consumenten Federatie heeft voor de inzet
van deze middelen een plan van aanpak opgesteld. Hiermee kan de inbreng vanuit
de patiëntenorganisaties met name op het regionale vlak beter worden
georganiseerd.10Waarom worden woningcorporaties als partij niet in
de ontwikkeling van regiovisies genoemd?Bij de regiovisie zijn diverse partijen betrokken. Behalve patiënten
en consumenten, zorgkantoren en aanbieders is daarbij vooral gedacht aan de
lokale besturen. De rol van de woningcorporaties is expliciet genoemd in het
kader van de afstemming van activiteiten op lokaal niveau. Uiteraard is er
geen bezwaar tegen indien ook woningcorporaties worden betrokken bij de ontwikkeling
van de regiovisie. Zij zijn immers direct betrokken bij tal van vernieuwingsprojecten
op het terrein van wonen voor ouderen, gehandicapten en psychiatrische patiënten.Vragen VVD-fractie11Kan de regering omschrijven hoe de verantwoordelijkheidsverdeling
gaat worden tussen betrokken actoren in een eventueel gemoderniseerde AWBZ?
Wat betekent in dit verband «richtinggevend» bij de regiovisie?Kan de regering uiteenzetten hoe de verantwoordelijkheid
in relatie tot de gemeentelijke verantwoordelijkheid is voor onder andere
regionale indicatieorganen.In de gemoderniseerde AWBZ is de zorgvraag van de cliënt het uitgangspunt.
De zorgvraag wordt beoordeeld door het indicatieorgaan. Het indicatieorgaan
bepaalt daarmee de toegang tot de krachtens de AWBZ verzekerde zorg. De beoordeling
wordt objectief, onafhankelijk en integraal uitgevoerd. Het zorgkantoor is
er vervolgens voor verantwoordelijk dat de verzekerde de geïndiceerde
zorg daadwerkelijk kan genieten. Daartoe contracteert het zorgkantoor voldoende
zorg bij aanbieders, een en ander binnen de beschikbare financiële middelen.
De aanbieder verleent de zorg aan de cliënt.In de regiovisie wordt op basis van zo objectief mogelijke informatie
(zoals registraties zorgvraag, gestelde indicatie, wachtlijst, daadwerkelijke
zorgleverantie) aangegeven waar de belangrijke knelpunten zitten. Tevens wordt
over het brede terrein van zorg, wonen en welzijn aangegeven welke oplossingen
in welk tijdpad denkbaar zijn. De regiovisie schrijft partijen niets voor.
Wel biedt de regiovisie een breed referentiekader dat voor ieder van de partijen
van essentieel belang is voor een klantgerichte uitoefening van hun wettelijke
taken. In die zin is de regiovisie «richtinggevend».De gemeenten spelen zowel op het niveau van de regiovisie als op dat van
de indicatiestelling een rol. In het kader van de regiovisie stemmen de gemeenten
het beleid voor de hun regarderende beleidsterreinen van wonen en welzijn
af op de AWBZ-zorg. De regiovisie is daarbij een instrument bij uitstek om
over de volle breedte van zorg, wonen en welzijn, zorg op maat voor de cliënt
te operationaliseren. In het kader van de indicatiestelling zijn gemeenten
op basis van de AWBZ verantwoordelijk voor het instellen van indicatieorganen.
In het onder de AWBZ hangende Zorgindicatiebesluit worden de bevoegdheden,
verantwoordelijkheden, bestuurlijke vormgeving en werkwijze van de indicatieorganen
geregeld. De indicatieorganen bepalen door de beoordeling van de zorgvragen
de toegang tot de AWBZ.Door de indicatiestelling voor het gehele terrein van wonen, zorg en welzijn
(inclusief de Wvg) in één indicatieorgaan te bundelen, wordt
ook daarmee de integrale benadering van de vraag sterk bevorderd. 12Hoe wordt voorkomen dat een afwenteling van de onkosten
ontstaat tussen de gemeenten en de andere betrokken actoren in de AWBZ, in
de nieuwe AWBZ-systematiek?De indicatiestelling voor de AWBZ-zorg gebeurt in de toekomst (afgezien
van de kortdurende geestelijke gezondheidszorg) door of onder verantwoordelijkheid
van het regionaal indicatieorgaan (RIO).De gemeente is verantwoordelijk voor het instellen en de organisatie van
het RIO. Deze verantwoordelijkheid laat echter onverlet dat de indicatiestelling
zelf onafhankelijk en objectief dient plaats te vinden. Daartoe worden onder
andere uniforme indicatie-protocollen ontwikkeld. Hierdoor wordt afwentelingsgedrag
voorkomen.13Wat is de betekenis van een regiovisie die wordt vastgesteld
door de provincie en die betrekking heeft op terreinen waarvoor de provincie
in eerste aanleg niet verantwoordelijk is?De regiovisie is bedoeld als instrument van beleidsafstemming en beoogt
een vanuit de optiek van de klant zo broodnodige integrale aanpak op de terreinen
zorg, wonen en welzijn van de grond te krijgen. Dit alles onder voorwaarde
en met behoud van de eigen beleidsverantwoordelijkheid van elk van de betrokken
partijen. Terecht wordt geconstateerd dat de regiovisie veelal gaat over terreinen
waarvoor de provincie niet de verantwoordelijkheid heeft. Dat sluit echter
niet uit dat de regiovisie voor de verschillende beleidsterreinen een duidelijke
meerwaarde heeft en dat de rol van regisseur wordt vervuld door
een partij die niet (juist niet) in de uitvoering domineert en die tevens
een democratische legitimatie heeft. Het proces van de totstandkoming van
de regiovisie alsmede de kwaliteit ervan zal de maatschappelijke legitimatie
van het instrument regiovisie moeten verzekeren. Zoals in het antwoord op
vraag 4 is aangegeven, hebben IPO en de 4 Grote Steden reeds een programma
van eisen voor de regiovisie opgesteld. Daarmee is een begin gemaakt met een
verbeteringstraject voor het instrument regiovisie.14Kan de regering beargumenteren hoe een door de provincie
vast te stellen regiovisie, die beslissende gevolgen heeft voor de uitvoering
van de AWBZ, überhaupt past in het huidige AWBZ-systeem, waar provincie
en regiovisie geen rol in hebben.Zoals uit eerdere antwoorden blijkt, heeft de regiovisie geen rechtsgevolgen
voor de uitvoering van de AWBZ op het microniveau. De regiovisie is bedoeld
als instrument voor een samenhangende regionale beleidsafstemming op de terreinen
zorg, wonen en welzijn. Partijen in de regiovisie behouden hun eigen wettelijke
verantwoordelijkheid voor de uitoefening van hun taken. De regiovisie neemt
deze verantwoordelijkheid niet over of af. De regiovisie biedt wel een richtinggevend
kader voor die individuele beleidsuitoefening door partijen.Vanwege het integrale karakter heeft hij ook duidelijk meerwaarde. Een
regiovisie komt echter niet zomaar van de grond. Daarvoor moet iemand de verantwoordelijkheid
als trekker op zich nemen. Om te voorkomen dat er een bestuurlijke tussenlaag
zou ontstaan is conform het regeerakkoord de verantwoordelijkheid daarvoor
bij de provincie en de 4 Grote Steden gelegd.15De visie van de gemeenten en die van het zorgkantoor
zijn, zo blijkt uit de nota, de belangrijkste elementen. De gezamenlijke uitkomst
is de basis voor de uiteindelijke regiovisie. Welke betekenis heeft de provincie
hier nog bij?In het kader van de uitvoering van de AWBZ en het beleid inzake wonen
en welzijn, inclusief de Wvg, vervullen het zorgkantoor en de gemeenten een
belangrijke rol. Dat impliceert echter niet dat deze partijen de regiovisie
domineren. In de totstandkoming van de regiovisie komen alle betrokken partijen
aan bod. Een vooraanstaande rol is daarbij weggelegd voor de patiënten-
en consumentenorganisaties. Om al die partijen de ruimte te bieden een eigen
inbreng te leveren is de regisseursrol onontbeerlijk. Iemand moet de taak
op zich nemen het proces in gang te zetten, te onderhouden en te evalueren,
tenzij het nut van een regionale beleidsvisie ten principale wordt ontkend.
De meest voor de hand liggende partij is een overheid en wel de provincie.
Het in handen leggen van die functie bij de gemeenten is gegeven de schaal
van dit bestuur niet realistisch.Aan de 4-grote steden is – gegeven hun omvang – wel een met
de provincie gelijkwaardige positie toegekend, maar gegeven de samenhang in
de regio hebben de steden toch afspraken gemaakt met de provincies over een
gezamenlijke aanpak.16Waar in de nota wordt de beleidsruimte beschreven die
het rijk aan de regio laat in de uitvoering van de AWBZ? In hoofdstuk 4, paragraaf 6, zijn de bevoegdheden voor de onderscheiden
overheden beschreven en in hoofdstuk 5 is de koppeling met het instrumentarium
gelegd.Door de aanspraken op AWBZ-zorg functioneel te omschrijven wordt aanbieders
in de regio meer ruimte geboden om hun zorgaanbod op maat en flexibel te laten
aansluiten bij de vraag. Zorgkantoren zullen door het verdwijnen van de contracteerplicht
hun contracteerbeleid veel meer kunnen baseren op de relatieve prestaties
van zorgaanbieders. Daarnaast zal de prioriteitenstelling in de regio plaatsvinden.
Decentraal contracteerbeleid op basis van de werkelijke vraag vervangt dan
de centraal gestuurde planning.De regio krijgt met die grotere beleidsruimte te maken bij de inzet van
de extra volumemiddelen. Bij de V&V-sector is daarmee in 1999 een begin
gemaakt. Ook leidt het besluit om de WZV niet meer toe te passen op kleinschalige
woonvormen en andere voorzieningen waar de woon- en verblijffunctie centraal
staat tot beleidsruimte in de regio.17Het zorgkantoor sluit de contracten af met de aanbieders
en beperkt daarmee de keuze mogelijkheden. Hoe kijkt de regering daar tegenaan?Net als nu sluit het zorgkantoor in de gemoderniseerde AWBZ overeenkomsten
met aanbieders. Door het afschaffen van de contracteerplicht worden aanbieders
gedwongen zich meer te richten op de werkelijke vraag van cliënten, terwijl
door het op termijn ontkoppelen van de aanspraken van de aanbieders, toegelaten
aanbieders in principe AWBZ-breed zorgproducten kunnen aanbieden. Daardoor
zal het aantal keuzemogelijkheden voor cliënten juist kunnen toenemen.
Daarnaast geldt dat het zorgkantoor in zijn contracteerbeleid rekening heeft
te houden met de wensen van cliënten. Bovendien zal in de gemoderniseerde
AWBZ de cliënt na indicatie in principe kunnen kiezen tussen een naturaverstrekking
of een persoonsgebonden budget.18De patiënt/cliënt is bij het verkrijgen van
zorg afhankelijk van het zorgkantoor (een monopolist) en heeft dus geen keuzevrijheid,
want er zijn geen alternatieven. Evaluatie van het zorgkantoor zal slechts
eenmaal per vier jaar plaatsvinden. Is dat niet een te zwakke prikkel voor
het zorgkantoor?De modernisering van de AWBZ is er onder meer op gericht een uitvoering
tot stand te brengen die waarborgt dat diegene die daarvoor geïndiceerd
is precies die zorg geleverd krijgt waaraan hij of zij behoefte heeft, onder
de randvoorwaarde van een kwalitatief voldoende niveau. Zoals uit het antwoord
op de vorige vraag reeds bleek, zal de cliënt indien hij niet tevreden
is met de gecontracteerde zorg kunnen opteren voor een persoonsgebonden budget.
De afhankelijkheid van het zorgkantoor voor zorgof budgettoewijzing heeft
dus geen gevolgen voor de keuzevrijheid van de cliënt.In de uitvoering van de AWBZ zal inderdaad geen sprake zijn van concurrentie
tussen de uitvoerders i.c. de zorgkantoren. Dit betekent evenwel niet dat
in het systeem geen prikkels worden ingebouwd die zorgkantoren stimuleren
om ten behoeve van hun verzekerden in de betrokken regio maximaal te presteren.
Behalve de vierjaarlijkse beoordeling van de aanwijzing worden hiervoor meerdere
instrumenten ontwikkeld. Deze instrumenten worden beschreven in het antwoord
van vraag 7. Kort gezegd gaat het om de introductie van benchmarking, de installatie
van verzekerdenpanels en de ontwikkeling van een visitatiesysteem. Voorts
zal de MDW-werkgroep AWBZ zich nader buigen over de vraag hoe
de zorgkantoren verder kunnen worden geprikkeld tot een effectieve en efficiënte
uitvoering.19Aan de hand van welke criteria worden zorgaanbieders
toegelaten tot de AWBZ zorg?Op dit moment worden twee criteria gehanteerd. In de eerste plaats moet
een aanbieder de betrokken aanspraak integraal kunnen leveren (bijvoorbeeld
de aanspraak thuiszorg). In de tweede plaats moet van de aanbieder zijn vastgesteld
dat er (op grond van de WZV of een andere regeling) behoefte aan bestaat.Onder de gemoderniseerde AWBZ gaat dit veranderen. De toelating zal worden
aangescherpt met criteria die betrekking hebben op de kwaliteit van de aanbieder
in organisatorische, bestuurlijke en financiële zin. De betrokken aanbieder
moet kunnen aantonen te beschikken over een organisatiestructuur die waarborgt
dat steeds op transparante wijze verantwoording kan worden afgelegd over het
bestuurlijk en financieel opereren. Een eerste aanzet voor dit systeem is
gepresenteerd in de meibrief thuiszorg van 18 mei 1999 (TK 1998–1999;
23 235 nr. 64). Toelatingscriteria die betrekking hebben op de behoefte
zullen in de toekomst verdwijnen. Of aan een toegelaten aanbieder behoefte
bestaat, zal worden bepaald door de vraag in de regio, zoals die in het contracteerbeleid
van het zorgkantoor (met daarachter weer de regiovisie) tot uiting komt.20Kan de regering toelichten waarom het niet de bedoeling
is de regiovisie, noch in het eerste compartiment noch in het tweede compartiment,
een wettelijke verankering te geven?De regiovisie zal wel degelijk wettelijk worden verankerd. Wettelijk wordt
totstandkoming en vaststelling van de regiovisie opgedragen aan de provincie
en de vier Grote Steden. Hiermee is voor iedereen duidelijk wie de taak op
zich zal nemen om ervoor te zorgen dat het proces van regionale samenhangende
beleidsafstemming op de terreinen wonen, zorg en welzijn wordt geïnitieerd,
onderhouden en geëvalueerd.Bij de nieuwe WZV wordt bezien hoe de deze verankering wordt geregeld.
Deze wet heeft betrekking op beide compartimenten.21Verwacht de regering dat de uitbreiding van de bemensing
van de zorgkantoren zal leiden tot meer bureaucratie of zal via een systeem
van communicerende vaten personeel van andere instellingen tegelijkertijd
verminderen? Hoe is dit meetbaar?Eén van de hoofddoelstellingen van de moderniseringsoperatie is
een doelmatiger uitvoering van de AWBZ. Dat houdt dus in: minder bureaucratie,
door deregulering en het op het juiste niveau positioneren van functies. De
omslag die het zorgkantoor moet maken van vooral administratief orgaan naar
beleidsrijke uitvoering van de verzekering vergt een versterking van de zorgkantoren,
onder andere door inzet van meer personeel. Omdat het zorgkantoor een aantal
functies gaat vervullen die tot op heden op centraal niveau worden vervuld,
zal dit naar verwachting leiden tot afname van taken en menskracht bij centrale
organen, en het departement. Het is vanwege de omvangrijke en ingrijpende veranderingen van het instrumentarium
van de AWBZ evenwel ondoenlijk daar nu op vooruit te lopen.22Kan de regering uitleggen op welke wijze bij de regiovorming
voldoende beleidsmatige en financiële ruimte gecreëerd wordt voor
de identiteitsgebonden instellingen die vaak in de regio minder springende
belangen vertonen, maar die landelijk (van antroposofen tot christelijken)
vaak van groot belang zijn voor hun achterban?In «Zicht op Zorg» wordt aangegeven dat aandacht moet worden
geschonken aan de bijzondere positie van bedoelde instellingen. Voorkomen
moet worden dat deze instellingen slachtoffer worden van de regionalisering.
In de verdere uitwerking van «Zicht op Zorg» zal dit thema afzonderlijk
uitgewerkt worden, mede op basis van nu in de verschillende sectoren lopende
beleidsontwikkelingen. Bij deze uitwerking is van belang dat goed wordt onderscheiden
tussen instellingen die een functie leveren, waarin, om redenen van deskundigheid
of omvang van de zorgvraag, regionaal niet zal kunnen worden voorzien, en
instellingen waarbij dat niet het geval is. Zolang een en ander niet is uitgewerkt
blijven deze instellingen deel uit maken van het landelijk beleidskader.23Welke stapsgewijze verbeteringen zullen worden ingevoerd
bij de regionale indicatieorganen (RIO's) opdat de indicatiestelling als toegang
tot de zorg niet alleen onafhankelijk en objectief, maar ook geïntegreerd
verloopt?De indicatiestelling «nieuwe stijl» is in de afgelopen jaren
ingevoerd in de sector verzorging en verpleging. Hier wordt de vraag om zorg
thuis, in een verzorgingshuis of verpleeghuis integraal beoordeeld. Momenteel
wordt gewerkt aan verbreding van de indicatiestelling naar andere sectoren
(gehandicaptenzorg en GGZ). Bovendien zal een koppeling worden aangebracht
met de indicatiestelling voor wonen en welzijn. Bundeling van de indicatiestelling
voor de Wvg, het wonen en welzijn, met die voor de verzorging en verpleging
zal per 1 januari 2001 zijn beslag krijgen. Terzake wordt tijdige besluitvorming
aan de kamer voorgelegd. Met ingang van 2001 wordt ook de gespecialiseerde
gehandicaptenzorg onder de werkingssfeer van het Zorgindicatiebesluit gebracht.
In combinatie met de verbreding van de Wvg-indicatiestelling wordt het regionaal
indicatieorgaan daarmee ook de toegang voor de sectorale gehandicaptenzorg.
De voor deze indicatiestelling benodigde expertise voor complexe en specifieke
zorgvragen wordt ondergebracht in een landelijk facilitair centrum dat ten
behoeve van de indicatieorganen adviseert. Verbreding van de indicatiestelling
naar de geestelijke gezondheidszorg is slechts ten dele aan de orde. Gegeven
de samenhang met lokale voorzieningen worden pilots gestart om de langdurige
GGZ bij de indicatiestelling «nieuwe stijl» te betrekken. Voor
de kortdurende GGZ is deze samenhang niet relevant. Voor de integrale indicatiestelling
is ook de professionalisering van belang. Door het Breed Indicatie Overleg
is een protocol ontwikkeld voor de sector verzorging en verpleging en de WVG,
wonen en welzijn. Dit protocol is inmiddels geconcretiseerd in vragenformulieren
en ontwerpbesluiten en deze worden momenteel door de RIO's geïmplementeerd.
Voor de sector gehandicaptenzorg is inmiddels ook een protocol opgesteld en
in vragenformulieren omgezet. In de geestelijke gezondheidszorg wordt met
modelprotocollen voor langdurige zorg geëxperimenteerd. 24Welke maatregelen worden genomen om te voorkomen dat
instellingen (in casu de thuiszorg) de indicatiestelling van het RIO overdoen,
zoals thans het geval lijkt te zijn?Met de opstelling van de protocollen met bijbehorende vragenlijst in het
Breed Indicatie Overleg is uitgegaan van de landelijk vastgestelde thuiszorgproducten,
die in het kader van de aanspraken worden verstrekt. Bij goede afspraken tussen
indicatieorganen en thuiszorg doet het gesignaleerde probleem zich niet voor.
Bekend is dat genoemde problematiek zich in de aanloopfase heeft voorgedaan,
terwijl in verschillende RIO's nog aan de invoering van de genoemde protocollen
wordt gewerkt.25Kan de regering uitleggen hoe bij de voorgestelde vraaggestuurde
zorg, juist het persoonsgebonden budget (PGB) bij uitstek als exponent daarvan
een extra impuls kan krijgen?Het PGB is een goed instrument om vorm en inhoud te geven aan een meer
vraaggestuurde zorg. De zorgvrager krijgt meer keuzevrijheid en eigen verantwoordelijkheid
om zelf zijn zorg te organiseren. In de gemoderniseerde AWBZ staat vraaggerichte
zorg voorop. Ook in geval van zorg in natura zal het gemoderniseerde systeem
het zorgaanbod dichter aan kunnen laten sluiten bij de vraag. Door uiteindelijk
de cliënt in principe de keuze te geven na indicatie te opteren voor
een persoonsgebonden budget wordt een extra stimulans voor vraagsturing in
het systeem ingebouwd.26Wat is de opdracht van de recent ingestelde zogenaamde
wachtlijstbrigade onder leiding van de heer Marcel van Dam?De wachtlijstbrigade is ingesteld met als taak een positieve impuls te
geven aan het oplossen van de wachtlijstproblematiek in de sector verpleging
en verzorging middels onafhankelijke adviezen inzake de wachtlijstproblematiek
in deze sector aan zowel regionale partijen als aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De taak en functie van de wachtlijstbrigade
kunnen als volgt worden omschreven:1. De wachtlijstbrigade informeert zich over de ontwikkelingen in de regio's
ten aanzien van de totstandkoming van de regionale plannen van aanpak wachtlijsten.2. Als partijen onvoldoende actie lijken te nemen zal de wachtlijstbrigade
nagaan wat hiervan de oorzaak is en gesprekken aangaan met betrokken partijen
in de desbetreffende regio.3. De wachtlijstbrigade kan gevraagd (door de Staatssecretaris, betrokken
regionale partijen en andere belanghebbenden) of ongevraagd zowel bij technische
als bij bestuurlijke/politieke problemen in regio's adviseren en/of bemiddelen.
De wachtlijstbrigade neemt niet de verantwoordelijkheid van partijen over.4. De wachtlijstbrigade heeft ook een signaleringsfunctie. Berichtgeving
in de media ten aanzien van kwantitatieve en/of kwalitatieve aspecten van
wachtlijstproblematiek zullen scherp worden gevolgd. Indien nodig zal ook
op grond van dergelijke signalen de wachtlijstbrigade actie kunnen ondernemen.5. De wachtlijstbrigade zal de Staatssecretaris op basis van haar bevindingen
gevraagd en ongevraagd adviseren over de wachtlijstproblematiek. 27Wat is de samenstelling van de wachtlijstbrigade en
welke vergoeding ontvangen de voorzitter en leden?Per 1 september 1999 zijn de volgende personen benoemd: de bestuurlijk deskundige
leden:de heer drs. M.P.A. van Dam,
voorzitter mevrouw T. Poortenaar-Sikkema de heer ir. D.H.A. van Hemmen de
heer Van der Goot de leden met een specialisme:de heer J. de Bie, MBA, patiëntenzorg mevrouw drs. J.J. Schapink, patiëntenlogistiek
mevrouw dr. Ir. C.A. Vietsch, capaciteitsvraagstukken mevrouw B. van der Linden,
arbeidsmarktbeleidDe vergoeding die de voorzitter en leden ontvangen is afhankelijk van
ieders individuele inzet. In principe wordt van de leden van de wachtlijstbrigade
verpleging en verzorging een gemiddelde inzet van één dag per
week gevraagd. De leden regelen in onderling overleg de daadwerkelijke inzet
en de verschillende werkzaamheden. Voor de wachtlijstbrigade is voor de huidige
aanstellingperiode een budget van f 600 000,– beschikbaar.
Hier moeten alle kosten van de wachtlijstbrigade uit worden vergoed zoals
vergoedingen, reiskosten en overige kosten voor bijvoorbeeld externe ondersteuning,
onderzoek en rapportage. Voor de berekening van dit budget is uitgegaan van
de gebruikelijke tarieven van externe adviseurs.28Wat moet het concrete minimale resultaat zijn van de
inspanningen van de wachtlijstbrigade en wanneer moet dat resultaat meetbaar
zijn?De wachtlijstbrigade zal met name werk verrichten in de zin van het doorbreken
van impasses, bemiddelen bij conflicten en adviseren aan partijen. Dit zijn
geen werkzaamheden die in kwantitatieve zin zijn uit te drukken.De leden van de wachtlijstbrigade zijn door mij benoemd voor de periode
1 september 1999 tot en met 31 augustus 2000. Voor het verstrijken van dit
jaar zal het functioneren van de wachtlijstbrigade zijn geëvalueerd waarbij
nadrukkelijk zal worden bekekenen of de inspanningen van de wachtlijstbrigade
hebben bijgedragen aan een stimulans voor de ontwikkeling van de regionale
aanpakken. Op basis van deze evaluatie zal ik besluiten of de wachtlijstbrigade
verpleging en verzorging zal worden voortgezet.29In hoeverre is in de opdracht aan de wachtlijstbrigade
inbegrepen, het stimuleren van het toekennen van het PGB als (zeer gewilde)
individuele oplossing van wachtlijsten?De wachtlijstbrigade gaat niet over de wijze waarop het zorgaanbod in
een regio wordt ingevuld. Het is aan de zorgkantoren en de regionale partijen
om daar invulling aan te geven. Wel zal de wachtlijstbrigade om de hoek kunnen
komen kijken als blijkt dat er in een regio sprake is van een wachtlijst en
de beschikbare middelen voor het realiseren van zorgaanbod niet volledig zijn
uitgezet.Hierbij wordt dus ook de inzet van PGB-middelen meegenomen. De wachtlijstbrigade
zal trachten in dergelijke gevallen een mogelijke impasse te
doorbreken en te bewerkstelligen dat beschikbare middelen ook snel en adequaat
worden uitgezet, bijvoorbeeld aan PGB.Voor het terugdringen van onderschrijdingen van het PGB-budget is echter
een aparte task-force in het leven geroepen die dit probleem specifiek ter
hand neemt.30Betekent het plan van aanpak, dat het beleidstoetsingskader
dat wordt gehanteerd bij bouw en renovatie van verpleeghuizen komt te vervallen?Zo ja, wat komt ervoor in de plaats?Bij het plan van aanpak modernisering AWBZ is in de overgangsfase nog
steeds voorzien in een inhoudelijke toetsing vanuit de rijksoverheid op de
(intramurale) plannen in de sector verpleging en verzorging. Het beleidstoetsingskader
komt vooralsnog dan ook niet te vervallen. In de eindsituatie zal sturing
door de rijksoverheid vooral vorm krijgen door het formuleren van minimumnormen
voor functioneel omschreven zorgproducten, waaronder intramurale zorgverlening,
en in het kader van de toelating aan aanbieders te stellen eisen. Het beleidstoetsingskader
zoals dat nu bestaat, kan dan komen te vervallen. 31Op pagina 31 van de nota wordt het implementatietraject
beschreven (a. «het verstevigen van de regionale indicatieorganen»).Hoe ontwikkelen de kosten van de regionale indicatieorganen
zich? Gaarne een overzicht van de kosten van indicatieorganen voor verpleeg-
en verzorgingshuizen vóór invoering, de kosten van indiceren
van de thuiszorg vóór invoering, de geraamde kosten van de RIO's
bij invoering, de kostenontwikkeling in de huidige praktijk en de kostenraming
in de toekomst, rekening houdend met het «verstevigen» van de
indicatieorganen.Tevens parallel graag een overzicht van de budgetten,
welke bedoeld zijn voor het indiceren.Ten tijde van de invoering van de regionale indicatieorganen bestond geen
eenduidig inzicht in de kosten die met indicatiestelling zijn gemoeid. Mede
daarom wordt in het traject van versterking van de RIO's ook bezien met welke
kosten de indicatieorganen worden geconfronteerd. Onderzoek van de SGBO in
opdracht van de VNG in februari 1999 heeft een grote diversiteit in kosten
per indicatie tussen de verschillende RIO's te zien gegeven. Hoewel de indruk
bestond, dat gemeenten meer middelen besteden aan de RIO's dan het in het
Gemeentefonds gestorte bedrag, was onduidelijk wat daarvoor de redenen waren.
Schaalgrootte, het al dan niet uitvoeren van bovenwettelijke taken zoals zorgbemiddeling
en advies, de breedte, de samenhang met wonen, welzijn, de organisatorische
vormgeving, aanloopproblemen e.d. bleken belangrijke indicatoren voor de genoemde
diversiteit.De gemiddelde prijs per indicatie varieerde van f 176,- tot f 325,-.
Een vervolgonderzoek, waarin ook het ministerie participeert, is in gang gezet.
Daarin staat de vraag centraal naar een cliëntgerichte, adequate en kwalitatief
verantwoorde werkwijze voor de indicatiestelling en de daarmee verbonden kosten.
Uit de onderzoeksresultaten zal moeten blijken of en in hoeverre die vraag
nu al te beantwoorden is, gegeven de ontwikkelingsfase waarin de RIO's verkeren.
Over de kosten van de indicatiestelling voor verzorgings- en verpleeghuizen
in de jaren voorafgaand aan de instelling van de RIO's zijn geen cijfers bekend.
Voor de indicatiestelling voor verzorgingshuizen is ook het indertijd aan
het Gemeentefonds toegevoegde bedrag onbekend. In 1988 is een bedrag van 11,9
miljoen in het Gemeentefonds gestort voor de indicatiestelling voor verpleeghuizen.
Per 1 januari 1998 is, 72,5 miljoen toegevoegd aan het Gemeentefonds
voor de indicatiestelling voor thuiszorg. Van dit bedrag was 10 miljoen voor
overhead.De bijdrage van 62,5 mln. voor het primaire proces was mede gebaseerd
op een onderzoek naar de voordien door de thuiszorginstellingen gemaakte kosten
voor de indicatiestelling. Naast deze structurele bijdrage aan het Gemeentefonds
is in de afgelopen jaren 24 miljoen incidenteel in het Gemeentefonds beschikbaar
gesteld voor het ontwikkelingstraject van de RIO's. Afhankelijk van de resultaten
van eerdergenoemd onderzoek zal worden besloten of en in hoeverre extra middelen
nodig zijn voor het verder verstevigen van de RIO's.32Hanteren de RIO's momenteel de 80–20 regeling
(via de mandaatconstructie) in de praktijk?De «80–20-regel» is geïntroduceerd om onderscheid
aan te brengen tussen eenvoudige en complexe hulpvragen. Voor de eerste categorie
is de mogelijkheid gecreëerd de indicatiestelling te mandateren aan zorgverlenende
instellingen of aan eventuele lokale loketten. Bij mandaatverlening blijft
het RIO overigens volledig verantwoordelijk. Er dient in de mandaatconstructie
te zijn geregeld dat aan de eisen die voor het RIO gelden, wordt voldaan.
Slechts een beperkt aantal RIO's heeft besloten de indicatiestelling voor
eenvoudige hulpvragen te mandateren. Dat wil echter niet zeggen dat de 80–20-regel
niet wordt toegepast. In de protocollen zijn verschillende routes opgenomen
en de eerste route betreft een beperkte vraagstelling gericht op het afdoen
van eenvoudige hulpvragen.Dit leidt er toe dat in de praktijk de zgn. 80–20-regel op ruime
schaal wordt toegepast.Vragen CDA-fractie33Waarom is besloten tot een wijziging in het eerste
compartiment en is het tweede compartiment nu buiten beschouwing gebleven?Zoals duidelijk wordt uit de probleemanalyse (bijlage 1 bij de nota) behoeft
de uitvoering van de AWBZ dringend verbetering. Het plan van aanpak geeft
is daarom gericht op verbetering van de sturing en de uitvoering, en versterking
van het verzekeringskarakter. De sturing in het tweede compartiment wordt
stapsgewijs verbeterd, waarbij verzekeraarsbudgettering een belangrijk instrument
vormt.De Kamer is daarover recentelijk geïnformeerd in de brief over «Bestuurlijke
vormgeving tweede compartiment gezondheidszorg» van 29 april 1999 (TK,
1998–1999, 26 517, nr. 1). Ook in de bestuurlijke vormgeving van
het tweede compartiment ligt de nadruk op de regionalisering en de facto wordt
met de nieuwe sturingsmechanismen in de AWBZ het huidige verschil tussen beide
compartimenten verkleind. De modernisering AWBZ past zowel in een geleidelijk
toegroeien naar een basisverzekering als in en optie om de AWBZ als afzonderlijke
volksverzekering te handhaven.Voor het raakvlak tussen eerste en tweede compartimentszorg is in deze
kabinetsperiode voorzien in één of twee transcompartimentale
experimenten.34Is de modernisering van de AWBZ ingebed in een totaalvisie
op het stelsel en wat is die visie? Zo neen, hoe stelt de regering zich dan
voor om adequaat om te gaan met maatschappelijke veranderingen en gewijzigde inzichten? Ook aan stapsgewijze veranderingen zal toch een visie en
een koers ten grondslag moeten liggen op straffe van een ronddolen in het
duister?Dit kabinet onderstreept het uitgangspunt van een volksverzekering voor
de langdurige zorg en gaat uit van een meer gedifferentieerde regeling van
de zorgverzekeringen in het tweede compartiment. Inhoud en aard van de verzekerde
zorg in beide compartimenten en de daarmee samenhangende verschillen in mogelijkheden
voor een meer of minder competitieve benadering vormen hierbij leidraad. De
modernisering van de AWBZ vindt plaats binnen deze keuze. De nota Zicht op
Zorg schetst de voorgenomen stapsgewijze veranderingen in het eerste compartiment
binnen een visie die zijn fundamenten heeft in het verzekeringskarakter van
de AWBZ en die het realiseren van vraaggestuurde zorg als doel heeft. Het
plan van aanpak zet daarbij de wegen uit om de ontwikkeling van de AWBZ te
laten sporen met allerlei veranderingen in de maatschappij. Daarmee paart
«Zicht op Zorg» naar onze mening een koers aan een visie. Overigens
heeft het kabinet bij zijn start het voornemen kenbaar gemaakt de vraag te
onderzoeken of het stelsel van financiering en organisatie van de zorg op
langere termijn aanpassing behoeft in verband met internationale en andere
ontwikkelingen, zoals de vergrijzing. In dat kader zijn adviesaanvragen aan
de SER en de RVZ gedaan. Het rapport van de CSED van de SER over gezondheidszorg
in het licht van de toekomstige vergrijzing is tegen de achtergrond van de
adviesaanvraag aan de SER uitgebracht.35Nu «steeds wordt aangelopen tegen de grenzen
van het systeem», klemt de vraag waarom niettemin het systeem als zodanig
intact wordt gelaten. Kortom, hoe kan ooit volledig recht gedaan worden aan
het gekozen uitgangspunt van vraaggestuurde zorg binnen een onaangetast systeem
van aanbodregulering? Waarom wordt, ondanks alle goede voornemens en warme
woorden niet «echt» voluit voor de patiënt gekozen?In het plan van aanpak voor de modernisering van de AWBZ wordt wel degelijk
aanbodregulering stapsgewijs vervangen door een vraaggerichte regulering.
Gaandeweg worden bevoegdheden en verantwoordelijkheden van partijen opnieuw
ingericht en worden nieuwe instrumenten ter vervanging van bestaande geïntroduceerd.
Dit betekent een wezenlijke aanpassing.In de gemoderniseerde AWBZ is de vraag van de cliënt het vertrekpunt.
Vervolgens beoordeelt het indicatieorgaan deze vraag objectief, onafhankelijk
en integraal. Het indicatiebesluit regelt de toegang tot de zorg. Met het
indicatiebesluit kan de cliënt zich op basis van eigen voorkeur melden
bij toegelaten aanbieders waarmee het zorgkantoor een overeenkomst heeft gesloten.
Is de geïndiceerde zorg niet leverbaar bij de aanbieder die de voorkeur
heeft, dan heeft het zorgkantoor de plicht om een uiterste inspanning te leveren
om de geïndiceerde zorg toch te (doen) leveren, respectievelijk –
met instemming van de cliënt – een second best oplossing te realiseren.De cliënt krijgt daarenboven in principe uiteindelijk de mogelijkheid
om desgewenst te opteren voor een persoonsgebonden budget.36Kan de regering een toelichting geven met betrekking
tot het «functioneel omschrijven van de aanspraken»?In de huidige omschrijving van de aanspraken in de AWBZ is de zorg waarop
krachtens de verzekering recht bestaat, opgehangen aan een instellingscategorie.
De aanspraken zijn in institutionele termen omschreven. Dat heeft gevolgen
voor zowel de zorgaanbieder als voor de cliënt. Voor de feitelijke aanbieder
betekent deze omschrijving in institutionele termen dat hij in zijn zorgverlening
is gebonden aan wat in de aanspraak op grond waarvan hij zorg levert, staat
geformuleerd. Voor de verzekerde betekent het dat niet de zorgbehoefte en
de zorgvraag centraal staat, maar het beschikbare, geregelde aanbod van een
instelling. Vanwege de verstarring die hieruit voortvloeit, is een begin gemaakt
de aanspraken te flexibiliseren. Door de flexibilisering kan in de sectoren
waarvoor dat geldt, de zorg ook in aparte onderdelen of in combinaties worden
gevraagd en geleverd. Met de flexibilisering blijft evenwel de verknoping
met de klassieke instellingsaanduiding gehandhaafd, al is de betekenis daarvan
voor de levering van zorg sterk verminderd. De gewenste ontwikkelingen in
de zorg waarbij de klassieke verschijningsvormen van instellingen aan het
vervagen zijn, leidt hierbij tot een probleem.Het functioneel omschrijven van de aanspraken beoogt de aanspraak te ontkoppelen
van de instellingsaanduiding. De functie van de zorg komt zodoende voorop
te staan in plaats van de instelling. Dit zal erin moeten resulteren dat zorgonderdelen
of zorgproducten kenbaar zullen zijn voor zowel de cliënt als de zorgaanbieder.
In bijlage 3 van «Zicht op Zorg» is beschreven, dat door de ontkoppeling
van aanspraak en instelling een groot aantal instrumenten in en in de directe
omgeving van de AWBZ in beweging komt.Het gaat dan om de toelating van aanbieders, de contracteerplicht voor
het zorgkantoor, de overeenkomst, de planningsnormen en de regels voor de
bekostiging. Daarom vergt deze weg een gedegen aanpak en voorbereiding. Uiteindelijk
is het doel een maximale vrijheid te creëren voor de verzekerde, de zorgaanbieder
en het zorgkantoor, waarbij de grenzen tussen de sectoren kunnen vervagen.
Op weg daar naartoe zijn maatregelen nodig om de handelingsruimte voor elk
van de genoemde partijen te vergroten, zoals het voortzetten van de flexibilisering
van de aanspraken en het opheffen van de verplichting om met alle toegelaten
instellingen contracten te sluiten.37Wordt, gelet op de stelling dat «het AWBZ-pakket
zelf als zodanig niet ter discussie staat», bedoeld dat het pakket deze
kabinetsperiode (tot 2002) onaangetast zal blijven en niet beperkt zal worden?
Zo neen, wat wordt dan precies bedoeld?Ja. De omvang van de aanspraken zal deze kabinetsperiode niet worden beperkt.38Wordt de opvatting gedeeld van directeur De Jong van
ZN, zoals verwoord in Het Financieele Dagblad van 19 juni jongstleden dat
«door de vergrijzing de druk op de AWBZ gigantisch groot wordt»,
dat er in de loop der jaren te veel claims in (de AWBZ) zijn ondergebracht
«en met name kortdurende zorg uit het pakket gelicht kan worden»?
Zo neen, kan de regering toelichten waarom deze visie niet wordt onderschreven?Analyses van de Commissie van Sociaal-Economische Deskundigen van de SER
laten zien dat er door – onder meer – de vergrijzing een opwaartse
druk ontstaat op de uitgaven AWBZ. Vooralsnog zijn er geen indicaties dat
deze druk «gigantisch» zou zijn. Intussen zal het kabinet in het
kader van de discussie over de toekomst van het zorgstelsel ook bezien op
welke wijze een beheerste ontwikkeling van de AWBZ-uitgaven het beste kan
worden gegarandeerd. Het huidige AWBZ-pakket valt onder meer met het argument van – deels –
substitueerbare voorzieningen onder één regime (denk aan verpleeghuizen,
verzorgingshuizen en thuiszorg) goed te verdedigen. De ervaringen met de «knip»
in de thuiszorg zijn niet zodanig, dat wij de opvatting van de heer De Jong
kunnen onderschrijven.39Wanneer wordt een (definitieve) beslissing verwacht
omtrent «een nieuwe ordening van wonen en zorg», mede in relatie
tot de problematiek van de overgang van verzorgingshuizen van de WBO naar
de AWBZ, de verlangde pluriformiteit en de wensen van ouderen rond wonen en
zorg?Besluitvorming over het scheiden van wonen en zorg heeft in 1998 plaatsgevonden.
In de rapportage tweede fase scheiden van wonen en zorg van 11 februari 1998
(TK 24 333, nr. 38) is aangegeven dat om inhoudelijke en financiële
redenen van een opgelegd scheiden van wonen en zorg bij alle bestaande verzorgingshuizen
geen sprake kan zijn.In het Algemeen Overleg op 11 maart jl. is dit standpunt nogmaals bevestigd
en heeft ook de Tweede Kamer ermee ingestemd. Uiteraard kunnen individuele
instellingen tot een dergelijke scheiding komen indien het past in de regiovisie
en financieel haalbaar is. In die zin is er dan ook geen verband met de overheveling
van de verzorgingshuizen naar de AWBZ op 1 januari 2001. Scheiding is met
andere woorden ook nu mogelijk, en feitelijk ook aan de orde van de dag.In «Zicht op Zorg» is een perspectief geschetst langs de lijn
van zorg als primair verzekerde functie met verblijf als hiervan afgeleide
functie indien dit verblijf voor het ontvangen van die functie onontbeerlijk
is. Tevens is aangegeven dat in het kader van de aanspraken beleidsregels
zullen worden geformuleerd die onder andere betrekking hebben op het omslagpunt
tussen extra- en intramurale zorg. Dat perspectief biedt volop ruimte voor
allerlei combinaties van wonen en zorg, ook die waarbij de facto en de jure
sprake is van scheiding van wonen en zorg. Uit onderzoek blijkt dat er 580
woonzorgcomplexen zijn waar totaal 32 000 ouderen wonen.Het accent blijft liggen op het streven ouderen, conform hun wensen, in
staat te stellen zo zelfstandig mogelijk in de eigen omgeving te laten wonen
en daar de zorg te ontvangen. Wij vinden het bovendien gewenst dat woningcorporaties
meer gaan investeren in nieuwe woonvormen voor ouderen én gehandicapten
waarbij ondersteunende zorg- en dienstverleningsarrangementen mogelijk zijn.40Op welke wijze en met welke middelen denkt de regering
«voldoende personeelscapaciteit» voor de sector te kunnen waarborgen?
Zijn er in dat verband al eerste resultaten te melden van de ingezette wervings-
en imagocampagne? Is de CAO-zorg in de ogen van de regering nog voldoende
toegesneden op de zich wijzigende inzichten in de sector?In bijlage A1 bij de Zorgnota 2000 is uitvoerig op het arbeidsmarktbeleid
ingegaan.De primaire verantwoordelijkheid voor de arbeidsmarkt ligt bij sociale
partners en voor de personeelsvoorziening bij de zorginstellingen. Dat neemt
niet weg dat er ook gemeenschappelijke belangen zijn met de overheid en met
organisaties als Arbeidsvoorziening en bijvoorbeeld Cadans. Er zijn stevige,
meerjarige en structurele inspanningen nodig om het dreigend tekort aan personeel
af te wenden. Met dat uitgangspunt is een Arbeidsmarktconvenant tussen sociale
partners in de zorg, Arbeidsvoorziening en VWS afgesloten. Op grond daarvan
is een MeerjarigBeleidskader 2000–2004 vastgesteld met
analyses van knelpunten, doelstellingen en speerpunten. Centrale doelstelling
is dat het verwachte tekort aan verplegenden en verzorgenden van ruim 30 000
in 2003 wordt teruggebracht tot de «normale frictie». Op verschillende
speerpunten zijn nadere doelen aangegeven, deels gekwantificeerd.Ieder jaar komt er een Jaarplan met maatregelen. Recent is het Jaarplan
2000 opgesteld.De Kamer ontvangt nog voor de begrotingsbehandeling het Meerjarig Beleidskader
en informatie over de maatregelen voor 2000.Er lopen in diverse regio's beeldvormings- en wervingscampagnes. Ter ondersteuning
daarvan komt er een landelijke beeldvormingscampagne, waarvan het massamediale
deel eind november zichtbaar wordt. Resultaten zijn nog niet te geven.Voor de diverse onderdelen van de zorgsector zijn recent tweejarige CAO's
afgesloten, waarin ook afspraken zijn gemaakt om de dreigende arbeidsmarktkrapte
tegen te gaan. Naar algemeen gevoelen, ook van sociale partners, zullen met
het oog op het behoud van schaars personeel (secundaire) arbeidsvoorwaarden
op maat mogelijk moeten worden. Inhoudelijke en organisatorische ontwikkelingen
als transmuralisering en extramuralisering, die eisen stellen aan kwaliteit
en doorstroom van personeel, zullen eveneens gevolgen moeten hebben voor CAO's.
Ook hier berust het primaat bij sociale partners. Wel is afgesproken dat partijen
bij het Arbeidsmarktconvenant aanbevelingen kunnen doen voor samenhang en
vernieuwing in een integrale benadering.41Waarom wordt nu uitgegaan van «de omslag maken
in het bestel naar vraaggerichtheid» en wordt niet het bestel als zodanig
aan een heroverweging onderworpen c.q. ter discussie gesteld?De AWBZ is ten principale een cliëntgeoriënteerde volksverzekering.
Er is geen enkele reden om dit verzekeringskarakter, met zijn grondslagen
als solidariteit, algemene toegankelijkheid, gelijke behandeling en betaalbaarheid
ter discussie te stellen. Wel blijkt uit de analyse van de uitvoering van
de AWBZ dat zich daarin tal van problemen voordoen. De modernisering moet
daarop een adequaat antwoord geven. Dat gebeurt onder meer door de huidige
aanbodgerichte instrumenten zoveel mogelijk te vervangen door vraag-georiënteerde
instrumenten.42Wanneer gesteld wordt dat «in een collectief
gefinancierd stelsel de overheid ten principale verantwoordelijk is voor het
beantwoorden van die vragen (de «probleemeigenaar») en de verantwoordelijkheid
voor het bestel dat met zich brengt», is daarmee dan ook impliciet een
antwoord gegeven op de vraag «wie nu echt verantwoordelijk gesteld kan
worden voor het uitblijven van zorg waarvoor men (geïndiceerd en) verzekerd
is»? Zo neen, wie draagt daarvoor dan de verantwoordelijkheid en is
daarop aanspreekbaar?De overheid is verantwoordelijk voor de bepaling van de wettelijke aanspraken
en voor de premievaststelling en daarmee het macro-budget. Het is aan de uitvoeringsorganen
van de AWBZ om binnen die kaders er voor zorg te dragen dat de verzekerden
hun wettelijke aanspraken tot gelding kunnen brengen. In de gemoderniseerde
AWBZ komt deze zorgplicht de facto te liggen bij het zorgkantoor. Daarmee
zijn de zorgkantoren aanspreekbaar op het kunnen verwezenlijken van de wettelijke
aanspraken. Op de grenzen die hierbij voor het zorgkantoor gelden, zijn we
apart ingegaan in het antwoord op vraag 1. Daar is ook ingegaan op een aantal
nieuwe en in dit kader relevante instrumenten. Mocht bij de effectieve werking van het instrumentarium blijken dat er
toch nog een kloof resteert tussen vraag en aanbod, dan is het vervolgens
aan de politiek om keuzen te maken. Keuzen die liggen aan de financieringskant
(verhoging premies of eigen bijdragen) of aan de pakketkant.43Hoe verhoudt het uitgangspunt van het «de cliënt
met een zorgvraag centraal stellen» zich tot «het maximeren van
het budget en het leiden tot wachtlijsten bij het bereiken van dat maximum»?Het in de vraag genoemde uitgangspunt heeft betrekking op de omslag die
we gaan maken naar een vraaggerichte zorg. In de gemoderniseerde AWBZ wordt
de vraag van de cliënt richtinggevend en zal niet langer de aanbieder
doorslaggevend zijn bij de inrichting van de zorgverlening. Het bereiken van
de doelstelling van vraaggerichte zorg is een kwestie van sturing. Het staat
in die zin los van de overige in deze vraag genoemde aspecten: het maximum
van het budget en de zorgkloof zoals die tot uitdrukking komt in wachtlijsten
of rantsoenering.Zoals ook al in het antwoord op vraag 1 is aangegeven, krijgt in de gemoderniseerde
AWBZ het zorgkantoor de verantwoordelijkheid om met inachtneming van het regionaal
kader zo doelmatig mogelijk zorg in te kopen. Het regionaal kader geldt in
verband met de budgettaire beheersing als maximumkader. Onderzocht wordt hoe
en onder welke voorwaarden een dergelijk systeem wordt ingericht. Het zorgkantoor
krijgt daarbij een aantal gerichte instrumenten in handen. Zo wordt de contracteerverplichting
opgeheven en worden de prijzen maximumprijzen. Dit zal naar verwachting leiden
tot meer dynamiek en doelmatigheid aan aanbiederszijde. Bovendien worden voor
alle partijen benchmarkingstrajecten uitgezet. Ook wordt een aantal nieuwe
beleidsregels geformuleerd die bedoeld zijn om in een situatie van relatieve
schaarste gericht te kunnen prioriteren: het betreft onder andere de mate
van uitstelbaarheid van te leveren zorgproducten (normering wachttijden).
Al deze maatregelen en instrumenten zijn erop gericht dat er zoveel mogelijk
zorg uit de beschikbare middelen wordt gehaald.Mocht ondanks de effectieve werking van dit gehele instrumentarium toch
sprake blijken te zijn van een zorgkloof, en dus van een situatie waarin de
verzekerde aanspraken een groter beslag op de beschikbare middelen leggen
dan waarin was voorzien, dan is de in het vorige antwoord genoemde politieke
keuzevraag aan de orde.44Welke conclusie wordt getrokken indien blijkt dat de
aanbieders, indicatieorganen en zorgkantoren hun taak optimaal uitvoeren en
er desondanks een grote discrepantie blijft bestaan tussen vraag en aanbod
in de zorg en nog steeds het uitgangspunt overeind staat dat de cliënt
in de zorg centraal staat?Zoals ook in het antwoord op de vorige vraag staat, is de gemoderniseerde
AWBZ er op gericht een optimum aan zorg uit de middelen te halen. Mocht, met
toepassing van het nieuwe instrumentarium en de extra intensiveringen, toch
blijken dat er sprake is van een «echte» kloof tussen de vraag
en het aanbod, dan behoort het tot het politieke primaat om keuzen te maken.
Beter «Zicht op Zorg» kan een bijdrage leveren aan een verantwoorde
keuze.45Wanneer, op welke wijze en met hoeveel middelen «zal
ruimte worden gecreëerd» voor het versterken van het patiëntvolgende
budget (PVB)? Het PVB vergt principieel geen aanvullende financiering vanuit de AWBZ-middelen,
maar zal bekostigd moeten worden vanuit de instellingsbudgetten. Het PVB is
een alternatieve wijze van financiering van reeds bestaande zorg, en zal derhalve
vorm moeten krijgen via herallocatie van bestaande middelen, waarbij de cliënt
meer zeggenschap krijgt analoog aan het PGB. Overigens zij vermeld dat het
PVB nog geen officieel geregelde constructie, is maar nog in de conceptuele
fase verkeert. Bij een aantal instellingen wordt er mee geëxperimenteerd.46Met welk bedragen zullen «de financiële
middelen voor het PGB verruimd worden» en wordt daarmee, gelet op het
centraal stellen van de cliënt in de zorg, een evenwicht bereikt tussen
de vraag naar en het aanbod van zorg?Bij de jaarlijkse groei van het macrobudget voor het PGB is de motie Van
Blerck/Van Vliet, waarin wordt gezegd dat jaarlijks minimaal 10% van de groei
van de financiële middelen voor de zorgsectoren moet worden toegevoegd
aan het PGB, richtinggevend. In 2000 wordt het PGB verstandelijk gehandicaptenzorg
verruimd met 9 miljoen. Het PGB verpleging en verzorging wordt komend jaar
verruimd met 65 miljoen. De experimenten PGB in de GGZ worden uitgebreid met
3 miljoen. Gezien de huidige wachtlijsten PGB, en de daaruit blijkende grote
vraag naar een PGB, zal een voortgaande volumegroei ook de komende jaren noodzakelijk
zijn.47Kan een toelichting worden gegeven op de zinsnede dat
«het positioneren van het PGB als open-einde verstrekking naast de zorgverlening
in natura door toegelaten zorgaanbieders gegeven de budgettaire randvoorwaarden
niet aanvaardbaar is»?De budgettaire beheersing van de AWBZ is nu nog gebaseerd op een systeem
van instellingsbudgettering. Bij de invoering van het PGB is daarom gekozen
voor een subsidieregeling. Het nu vastleggen van het PGB als onvoorwaardelijke
aanspraak zou dit systeem van beheersen over de lijn van instellingsbudgetten
doorkruisen en het middelenbeslag onbeheersbaar maken.In de gemoderniseerde AWBZ zal de beheersingslijn worden verlegd van de
instellingsbudgetten (aanbod) naar die van het regionaal kader (vraag). Met
deze andere vorm van beheersing ontstaat de mogelijkheid om na indicatie zorg
in natura en persoonsgebonden budget als gelijkwaardige alternatieven naast
elkaar te zetten. Onder meer in het MDW-AWBZ-traject wordt onderzocht hoe
het PGB een verdere uitwerking kan krijgen in de context van de voorstellen
voor de modernisering van de AWBZ.48Indien de cliënt daadwerkelijk centraal staat
in de zorg, zijn/haar «vraag het vertrekpunt is in de gemoderniseerde
AWBZ», en een onafhankelijk, objectieve en integrale indicatie heeft
plaatsgevonden, zal de benodigde zorg toch onvoorwaardelijk geleverd moeten
worden en kan de budgettaire randvoorwaarde daar geen beperkingen op aanbrengen?
Graag een gemotiveerd antwoord.In de gemoderniseerde AWBZ is uitgangspunt dat de door een indicatieorgaan
geïndiceerde zorg wordt geleverd. Daarom heeft het zorgkantoor ook een
zorgplicht. Zoals onder andere in het antwoord op vraag 43 is vermeld zal
bij de zorgtoewijzing rekening gehouden mogen worden met nog vast te stellen
normering voor wachttijden. Mocht er ondanks alle inspanningen
van zorgkantoren op macroniveau een «kloof» zijn, dan zullen,
zoals in onder andere het antwoord op de vragen 43 en 44 is aangegeven, politieke
keuzen moeten worden gemaakt.49Staan er rechtsmiddelen open voor de cliënt/patiënt
op het moment dat deze zich niet kan vinden in besluiten van het zorgkantoor
en/of de aanbieders van zorg?In de AWBZ blijft het uitgangspunt dat zorgkantoren namens de uitvoeringsorganen,
dat zijn de ziekenfondsen en de particuliere ziektekostenverzekeraars die
ook verantwoordelijk zijn voor de verzekeringen in het tweede compartiment,
overeenkomsten aangaan met zorgaanbieders. Deze overeenkomsten dienen er toe
deze uitvoeringsorganen in staat te stellen te voldoen aan hun in de AWBZ
geregelde zorgplicht. Indien een verzekerde zich niet kan vinden in een besluit
dat betrekking heeft op het verlenen van een ingevolge de AWBZ geregelde aanspraak,
kan hij daartegen bezwaar maken bij zijn eigen zorgverzekeraar.Deze neemt, nadat hij over deze aangelegenheid overleg heeft gehad met
het in de regio werkzame zorgkantoor, een beslissing op het bezwaar. Een beslissing
op bezwaar wordt overigens niet genomen dan nadat het College voor zorgverzekeringen
daaromtrent advies heeft uitgebracht. Indien de verzekerde zich vervolgens
niet kan vinden in de beslissing op zijn bezwaar, kan hij vervolgens met toepassing
van de Algemene wet bestuursrecht in beroep gaan tegen de afwijzende beslissing
bij de rechtbank, afdeling bestuursrechtspraak en in hoger beroep bij de Centrale
Raad van Beroep. Indien het gaat over een beslissing van een aanbieder, betrekking
hebbend op de aanspraak van de verzekerde op zorg, betreft het in feite ook
een geschil over het verlenen van een aanspraak, en zal de verzekerde dus
eveneens zijn zorgverzekeraar daarop dienen aan te spreken. Een geschil met
een aanbieder kan ook voortkomen uit een medisch-inhoudelijke aangelegenheid.
In die gevallen geldt ook de verantwoordelijkheid van de aanbieder ten opzichte
van zijn patiënt, zoals die voortvloeit uit het Burgerlijk Wetboek en
wel in het bijzonder de bepalingen die daarin met de Wet op de geneeskundige
behandelingsovereenkomst zijn opgenomen.50Is het bekend dat er in de sector grote bezorgdheid
bestaat over de dominantie van professionals en over de bureaucratie die de
nieuwe wijze van indicatiestelling meebrengt en kan deze zorg gemotiveerd
worden weggenomen, uitgaande van het centraal stellen van de cliënt in
de zorg?De vraaggerichte inrichting van de zorgketen gaat uit van de vraag van
de cliënt en de klantgerichte benadering van de zorgverlener. De indicatiestelling
«nieuwe stijl» past in deze benadering. Onafhankelijk en objectief,
en dus los van de zorgverlenende professional, wordt de hulpvraag geanalyseerd
en wordt een besluit genomen over de te verlenen AWBZ-zorg. Dat vereist een
geprotocolleerde en geüniformeerde werkwijze. Bovendien moeten zowel
hulpvragen als afgegeven indicatiebesluiten worden geregistreerd. Voeg dat
alles bij de (terechte) behoefte dat de cliënt de mogelijkheid moet hebben
bezwaar en beroep aan te tekenen tegen een indicatiebesluit, en het zal duidelijk
zijn dat de vastlegging van een en ander enigerlei bureaucratie met zich brengt.
Met name in de sectoren waarin indicatiestelling geen status had, zal de nieuwe
indicatiestelling worden ervaren als meer bureaucratie. De functie van «claimbeoordeling»
is in een verzekeringssysteem echter onvermijdelijk. Het voorgaande laat onverlet
de noodzaak de indicatiestelling «nieuwe stijl» zo eenvoudig mogelijk
vorm te geven.51Waarom is het advies van de Raad voor de Volksgezondheid
en Zorg niet gevolgd om zorgverzekeraars net als in het ziekenfonds financieel
risico te laten lopen? Waaruit bestaat nu de incentive voor de verzekeraars
met betrekking tot de inkoopfunctie en doelmatig handelen?Het budgetteringssysteem uit de Ziekenfondswet dankt zijn werking aan
de competitieve relatie tussen de ziekenfondsen, die door de wijze van uitvoering
van de ziekenfondsverzekering en de hoogte van de nominale premie hun aandeel
op de verzekerdenmarkt kunnen vergroten. Voor de AWBZ-verzekering is gekozen
voor een regiogebonden uitvoering, zonder concurrentie tussen de uitvoerders.
Een systeem van risicodragende budgettering, waarbij de rekening van winst
of verlies bij de uitvoerder van de verzekering komt te liggen, past hier
niet bij.Voor de uitvoering van de AWBZ-verzekering ligt de prikkel uiteindelijk
in de vierjaarlijkse beoordeling van de aanwijzing en in de verantwoording
die het zorgkantoor aflegt over de zorg die het naar vorm en hoeveelheid heeft
gerealiseerd voor de verzekerden. Hierbij zullen instrumenten als benchmarking
van zorgkantoren onderling en benchmarking van aanbieders een belangrijke
rol spelen. De vraag naar verdere verfijning van de prikkels voor het zorgkantoor
ten behoeve van een doelmatige uitvoering van de AWBZ is overigens een van
de onderwerpen bij het MDW-project AWBZ. De uitkomsten daarvan zullen worden
betrokken bij de verdere vormgeving van de zorgkantoren.52Door wie wordt het beleid van de zorgkantoren bepaald?
Is de regiovisie hierin bindend?Het zorgkantoor is zelf verantwoordelijk voor het vaststellen en uitvoeren
van zijn contracteerbeleid. Daarbij wordt de beleidsvrijheid ingeperkt door
een aantal kaders en randvoorwaarden, die aldus mede bepalend zijn voor het
contracteerbeleid.Van wezenlijk belang voor het contracteerbeleid zijn uiteraard aan de
ene kant de geregistreerde hulpvraag van de cliënt en de geïndiceerde
zorg en aan de andere kant het in het kader van de zorgnota vast te stellen
regionaal kader. Daarnaast geldt dat de overheid kwaliteitseisen en minimumcapaciteitsnormen,
e.d. vastleggen. Er zullen alleen contracten mogen worden gesloten met toegelaten
aanbieders en er zullen beleidsregels voor onder meer de mate van uitstelbaarheid
van te leveren zorg (normering wachttijden) worden geformuleerd. Daarbij zal
het zorgkantoor rekening hebben te houden met de regiovisie als richtinggevend
beleidskader. Voor de precieze verhouding tussen het beleid van het zorgkantoor
en de regiovisie wordt hier verwezen naar het antwoord op vraag 5.53Op welke wijze zijn waarborgen ingebouwd dat er bij
de verzekeraars een strikte scheiding plaatsvindt tussen verzekeren en AWBZ-financiering
en op welke wijze wordt daarop toegezien?Zoals in het antwoord op vraag 3 al is aangegeven zal wettelijk worden
geregeld dat de zorgverzekeraars uit het tweede compartiment de feitelijke
uitvoering van de AWBZ overdragen aan het zorgkantoor. Door middel van nog
te formuleren criteria en voorschriften zal een zelfstandige uitvoering door
deze zorgkantoren worden bewerkstelligd. Bij de formulering van taken zal,
zoals ook in het huidige Administratiebesluit het geval is, tevens het toezicht
op de uitvoering ervan worden geregeld. Dit toezicht zal worden
aangepast aan de inzichten die bij de voorgenomen modernisering van het toezicht
op de Ziekenfondswet worden opgedaan. De toezichthouder blijft de Commissie
Toezicht Uitvoeringsorganisatie binnen het College voor zorgverzekeringen.54Bestaat het gevaar in het vaststellen van maximumtarieven
van verschraling van de zorg en het inleveren op kwaliteit?Een systeem van maximumtarieven leidt niet tot verschraling van de zorg,
mits er een goede omschrijving bestaat van de zorgonderdelen of zorgproducten,
inclusief de zorgzwaarte, die de basis vormen voor het maximumtarief. Door
maximumtarieven te koppelen aan in termen van zorgzwaarte welomschreven producten,
is steeds duidelijk wat er precies voor het tarief geleverd moet worden. Dat
maakt de leveringsrelatie tussen aanbieder en zorgkantoor ook transparant
en controleerbaar.Met de invoering van maximumtarieven wordt beoogd flexibiliteit in te
bouwen. Een stelsel van maximumtarieven stelt zorgkantoren in staat een actieve
rol in de onderhandelingen te vervullen. In de af te sluiten contracten met
aanbieders zullen zorgkantoren de kwalitatieve component meenemen. Controle
op de naleving ervan is een zaak van het zorgkantoor. Toezicht daarop wordt
uitgeoefend door het CTU. Uiteraard blijft de Kwaliteitswet zorginstellingen
onverkort van toepassing.55Is thans praktijk dat maximumtarieven van het COTG
worden overgenomen en feitelijk standaardtarieven blijken te zijn, ondanks
het gegeven dat ziekenfondsen enig risico dragen? Hoe zal dat in de voorgestelde
constellatie gaan, waarin er voor verzekeraars geen enkele prikkel aanwezig
is?In het tweede compartiment wordt in beperkte mate onder het maximumtarief
gecontracteerd. Een manier om dat te bevorderen is het flexibiliseren van
de tariefopbouw door middel van tariefdifferentiatie. Het COTG heeft hierover
recent een uitvoeringstoets uitgebracht. In de notitie over de WTG zal hierop
nader worden ingegaan.Bij de uitwerking van de voornemens uit de nota «Zicht op Zorg»
zal ook gebruik gemaakt worden van de ervaringen met het systeem in het tweede
compartiment. Zorgkantoren zullen gestimuleerd worden om onder de maximumtarieven
te contracteren door onder meer de afschaffing van de contracteerplicht en
het benchmarken van aanbieders.56In hoeverre bestaat er een tegenstelling tussen enerzijds
het feit dat het zorgkantoor binnen het regionale kader moet blijven om overschrijding
van de vooraf in het Jaaroverzicht Zorg bepaalde uitgaven te voorkomen en
anderzijds de zorgplicht die op het zorgkantoor rust? Hoe is dat ooit met
elkaar in overeenstemming te brengen? Kan het zorgkantoor zijn zorgplicht
altijd waar maken binnen de kaders die door de rijksoverheid worden gegeven?Zoals onder andere in het antwoord op de vragen 1 en 42 al is aangegeven
rust op het zorgkantoor de plicht er voor te zorgen dat de verzekerden in
de regio hun aanspraken op zorg tot gelding kunnen brengen. Daartoe sluit
het zorgkantoor, met inachtneming van het regionaal kader, overeenkomsten
met aanbieders. Om het zorgkantoor in staat te stellen een optimum aan zorg
uit het regionaal kader te halen wordt in de gemoderniseerde
AWBZ een aantal maatregelen genomen. Zo wordt de contracteerplicht opgeheven
en worden maximumtarieven ingevoerd.Tevens worden om in een situatie van schaarste te kunnen prioriteren beleidsregels
geformuleerd die gebruikt kunnen worden bij de zorgtoewijzing. Het gaat om
urgentie- en zorgzwaartebepalingen, mate van uitstelbaarheid van zorg (normering
wachttijden) en omslagpunten intra-extramuraal.Als daarna, met effectieve gebruikmaking van dit gehele instrumentarium,
nog steeds sprake zou blijken te zijn van een kloof, is vervolgens de politiek
aan zet. Alsdan zullen politieke keuzen gemaakt moet worden aan de financierings-
of aan de pakketkant.57Wat is de relatie tussen de regiovisie en het contracteerbeleid
van het zorgkantoor?De regiovisie beoogt aan partijen op het brede terrein van zorg, wonen
en welzijn de gelegenheid te geven hun beleid voor de regio op elkaar af te
stemmen. In antwoorden op eerdere vragen is hierop ook reeds ingegaan. Zoals
daar is aangegeven is de regiovisie niet een document met een voorschrijvend
karakter voor het handelen van de individuele partijen. Aan de regiovisie
zitten, zoals dat heet, geen individuele rechtsgevolgen vast. De bedoeling
is juist dat partijen, zoals zorgkantoren, gemeenten, aanbieders van zorg
en woningbouwcorporaties, met de regiovisie als richtinggevend kader gezamenlijk
vanuit hun eigen verantwoordelijk zorg op maat realiseren die aansluit op
de vraag van de cliënt.58Aangezien een sterke trend waarneembaar is onder aanbieders
van zorg in de richting van concentratie/opschaling/fusies/zorgconcerns, in
het uiterste geval uitmondend in één aanbieder in de regio,
klemt de vraag in hoeverre verzekeraars nog een keuze hebben en kunnen concurreren
op de inkoop van zorg in de regio?Inderdaad is er een trend waarneembaar in de in de vraag aangegeven richting.
Wij vatten die trend vooralsnog vooral op als blijk van het feit dat het veld
de zorg steeds meer in ketens om de klant heen aan het organiseren is. In
het IBO-traject marktconcentraties worden marktconcentraties nader onderzocht.
De resultaten hiervan zullen we meenemen bij de verdere vormgeving van het
beleid.Wat voor de korte termijn, afgezien van de monopolie-vorming, goed in
het oog moet worden gehouden is dat de aanbieders hun organisatie transparant
maken en dat zorgkantoren zich ontwikkelen tot goede onderhandelaars. Dit
robuust maken van zorgkantoren heeft een absolute prioriteit bij het implementatietraject
van «Zicht op Zorg». Ook de branche-organisatie Zorgverzekeraars
Nederland zet daar hard op in.In de gemoderniseerde AWBZ beschikt het zorgkantoor over instrumenten
om de monopolist in beweging te krijgen. De mogelijkheid om een aanbieder
in een andere regio te vragen zorg te (doen) leveren, is daarvoor al voldoende.
In de tweede plaats verwachten wij dat de huidige sectorgebonden monopolievorming
op termijn zal worden ingehaald door de modernisering. De modernisering is
er uiteindelijk op gericht dat er AWBZ-brede functiegerichte aanspraken worden
ingevoerd. Daarmee is het onderscheid tussen de huidige sectorspecifieke aanspraken
voor een groot deel verdwenen en kan in principe iedere toegelaten aanbieder
de aanspraken geheel of gedeeltelijk leveren. 59Wordt het gevaar van monopolievorming als gevolg van
de regionalisering onderkend, zowel aan de kant van de verzekeraars als aan
de kant van de aanbieders? Wat is het oordeel van de regering daarover? Wat
betekent dit feitelijk voor de positie van de cliënt/patiënt, mede
in het licht van het centraal stellen van zijn positie? Wat zijn straks nog
de feitelijke keuzemogelijkheden van de cliënt? Hoe kan een verdere monopolievorming
worden tegengegaan?Monopolievorming bij de verzekeraars is in het kader van de AWBZ niet
aan de orde. Alle verzekeraars uit het tweede compartiment wijzen immers gezamenlijk
per regio een zorgkantoor aan dat voor hun verzekerden feitelijk de AWBZ uitvoert.
De keuzevrijheid van de verzekerde strekt zich uit over de tweede compartimentsverzekeraar.Voor de monopolievorming bij de aanbieders verwijzen wij naar het antwoord
op de vorige vraag. Voor de patiënt blijven er voldoende keuzemogelijkheden.
Zelfs in een regio met één aanbieder zal de basiszorg naar verwachting
op verschillende plaatsen worden aangeboden. Als een patiënt zich in
vestiging A niet juist bejegend voelt, behoort overplaatsing naar vestiging
B tot de mogelijkheden. Tenslotte kan een patiënt in principe bij het
zorgkantoor altijd vragen om PGB om daarmee zelf zijn zorg in te kopen.60Aan welke «spelregels» wordt concreet gedacht
met betrekking tot de schaarsteproblematiek?Gedacht wordt aan de beleidsregels die inhoud moeten geven aan de prioritering
van te verlenen zorg en een doelmatige inzet van collectieve middelen. In
antwoorden op eerdere vragen zijn genoemd: mate van uitstelbaarheid van zorg
(normering wachttijden), zorgzwaarte, urgentie en het omslagpunt van extra-
naar intramuraal.61Wanneer het zorgkantoor in de regio niet of niet voldoende
aan de verwachtingen voldoet en de concessie op grond van de ervaringen niet
verlengd zou moeten worden c.q. zou moeten worden ingetrokken, welke alternatieven
zijn er dan voorhanden? Hoe kan hard gemaakt worden dat een zorgkantoor niet
of onvoldoende aan zijn verplichtingen voldoet? Welke criteria zullen daarvoor
worden gehanteerd?Op zich is een aantal alternatieven denkbaar, maar onmiskenbaar stelt
de uitvoering van de AWBZ eisen wat betreft de kennis en deskundigheid van
de aan te wijzen organisatie op de terreinen van de zorg en de zorgverzekering.
Intrekking van de aanwijzing van een zorgkantoor moet daarom worden gezien
als een uiterst middel. Zoals ook in het antwoord op vraag 3 is aangegeven,
is het College voor zorgverzekeringen gevraagd in de uitvoeringstoets over
de zorgkantoren in te gaan op de toe te passen criteria bij de periodieke
aanwijzing. Overigens zal het toezicht op de zorgkantoren zo worden ingericht
dat de toezichthouder zich ervan kan vergewissen dat het zorgkantoor zijn
wettelijke verplichtingen nakomt en zonodig maatregelen kan treffen als het
zorgkantoor in gebreke blijft.62Is de positie van het zorgkantoor thans afdoende (wettelijk)
geregeld en zijn zij thans voldoende geëquipeerd om de spil te zijn in
de financiering van de AWBZ? Door wie en hoe worden de beleidsuitvoering en
de uitgaven van het zorgkantoor gecontroleerd? Wat betreft de wettelijke regeling van de positie van het zorgkantoor
verwijs ik naar het antwoord op vraag 3. In «Zicht op Zorg» is
onderkend dat het zorgkantoor op dit moment niet zodanig is toegerust dat
het de beleidsrijke uitvoering die de nota «Zicht op Zorg» schetst,
kan waarmaken. Benadrukt is dat het versterken van de zorgkantoren een proces
is dat een aantal jaren vergt. Daarnaast is in bijlage 3 bij «Zicht
op Zorg» ingegaan op de veranderingen in het instrumentarium die een
spilfunctie van het zorgkantoor moeten bewerkstelligen. In de uitvoeringsstrategie
is een apart deeltraject voorzien voor de realisatie van de versterking van
het zorgkantoor in goede afstemming met een deeltraject voor de verandering
van de aanpassing van het instrumentarium.De onafhankelijke Commissie Toezicht Uitvoeringsorganisatie van het College
voor zorgverzekeringen zal ook in de toekomst toezien op de rechtmatige en
doelmatige uitvoering van de AWBZ.63Kan de regering een toelichting geven op de voorgestelde
adviesraden per zorgkantoor. In hoeverre is het risico van de mogelijke «dubbele
petten» reëel, wanneer bijvoorbeeld de zorginstellingen met hun
vertegenwoordigers in de adviesraad participeren, maar tegelijkertijd een
contract hebben c.q. willen sluiten met dezelfde verzekeraar? Hoe kan eventuele
belangenverstrengeling worden voorkomen?In de gemoderniseerde AWBZ is het zorgkantoor feitelijk verantwoordelijk
voor de uitvoering van de AWBZ in zijn regio. Deze verantwoordelijkheid moet
niet worden ingeperkt door of gedeeld met andere partijen. Het beleid van
het zorgkantoor moet zijn afgestemd op de (geïndiceerde) behoefte aan
zorg in de regio, de aanwezigheid van geschikt aanbod en de voor de zorg op
maat benodigde samenwerking tussen zorgaanbieders onderling en met aanbieders
uit aanpalende terreinen.Vanwege de belangen van de cliënt zal deze een belangrijke plaats
moeten hebben in de Raad van Advies. Daarnaast zullen in de Raad van Advies
andere belangrijke actoren in de regio zitting moeten hebben. Daarbij denk
ik met name aan RIO's, de provincie en gemeenten. De Raad moet het door het
zorgkantoor gevoerde contracteerbeleid kunnen toetsen. Het past daarbij dat
het zorgkantoor dat zelf verantwoordelijk is voor dit beleid, in geval het
afwijkt van een advies, de redenen voor dit afwijken aangeeft. Ik acht het
vanwege hun betrokkenheid als partij bij contracten niet vanzelfsprekend dat
vertegenwoordigers van aanbieders in de Raad van Advies zitting hebben. Het
Cvz zal in zijn uitvoeringstoets over zorgkantoren ingaan op de regeling van
deze Raden van Advies. We gaan er van uit dat aan het aspect van samenstelling
aandacht zal worden gegeven in relatie tot de functie van de Raad van Advies.
Zoals eerder aangegeven bij vraag 3 zal een wettelijke regeling van zorgkantoren
aanvangen als het tweede rapport voor zorgkantoren van het Cvz is ontvangen.64Hoe wordt besloten in het geval dat een conflict bestaat
tussen een zorgaanbieder en het zorgkantoor? Welke rechtsmiddelen staan de
aanbieder ter beschikking?Een conflict tussen een zorgkantoor en een aanbieder heeft betrekking
op de contractuele relatie tussen deze partijen. Een conflict ter zake kan
derhalve aan de burgerlijke rechter ter beslissing worden voorgelegd. Partijen
kunnen overigens ook in het kader van hun overeenkomst afspreken hoe zij met
conflicten omgaan en in dat geval bijvoorbeeld arbitrage overeenkomen. 65Wat is de positie van welzijnsorganisaties binnen het
voorgestelde beleid, tijdens en na de overgangsperiode tot 2004, mede in relatie
tot de intersectorale afstemming en ontschotting?In de eindsituatie is de toelating op basis van nadere bij regelgeving
te stellen eisen bepalend voor het al dan niet mogen verlenen van zorg. In
principe kunnen dan ook welzijnsorganisaties die bepaalde zorgfuncties in
het kader van de AWBZ willen aanbieden, worden toegelaten. Deze welzijnsorganisaties
zullen dan echter wel volledig moeten voldoen aan de toelatingseisen die in
het kader van de verlening van AWBZ-zorg aan aanbieders worden gesteld. Een
toelating is overigens geen garantie voor een contract met het zorgkantoor.Ook op dit moment zijn er welzijnsorganisaties die delen van de toekomstige
aanspraak op verzorgingshuiszorg leveren, bijvoorbeeld in de vorm van een
project voor dagverzorging, en daarvoor subsidie ontvangen op grond van de
Overgangswet verzorgingshuizen. Het onder de AWBZ brengen van de verzorgingshuizen
heeft onder meer als consequentie dat iedere instelling die toegelaten is
tot het leveren van verzorgingshuiszorg ook alle onderdelen van de aanspraak
moet kunnen leveren. Welzijnsorganisaties lopen daarbij aan tegen het feit
dat zij aan die eis niet kunnen voldoen. Gezien het feit dat in de eindsituatie,
wanneer er sprake is van een functioneel omschreven aanspraak, dergelijke
organisaties nu juist weer wel aanbieder van een (klein) deel van het AWBZ-pakket
zouden kunnen zijn, zijn wij ons op dit moment aan het beraden op een tussenoplossing.Overigens zullen welzijnsvoorzieningen in algemene zin hun subsidiëring
ook in de toekomst binnen andere kaders, zoals de Welzijnswet, moeten vinden.
De afstemming met die voorzieningen vindt plaats in de regiovisie.66Moet vastgesteld worden dat de rol van de zorginstellingen,
de aanbieders van zorg, in de voorgestelde opzet passief en faciliterend van
aard en karakter is, zoals de directeur van het Leyenburg ziekenhuis in Den
Haag concludeert in een artikel van 13 augustus 1999 in Het Financiële
Dagblad? Wordt die conclusie onderschreven, alsmede de negatieve uitwerking
die daarvan uitgaat in de zin van extra vervreemding en bureaucratie. Beoogd
wordt juist die voor aanbieders te beperken.De herverdeling van verantwoordelijkheden en de flexibilisering van de
aanspraken biedt de zorgaanbieders de ruimte zich meer dan nu te concentreren
op de zorgverlening aan de cliënt en op vernieuwing van het aanbod. De
aanbodsturing werkt voor aanbieders veelal belemmerend in hun relatie met
de cliënt, omdat de aanbieder mede verantwoordelijk wordt gesteld voor
de schaarsteproblematiek. In het verlengde hiervan is het onduidelijk wat
wordt bedoeld met toenemende vervreemding en bureaucratie.67Hoe is het feit dat «het rijk primair de kaders
van het AWBZ-beleid bepaalt» te rijmen met de zorgplicht die rust op
de zorgkantoren?Het karakter van een volksverzekering brengt met zich mee dat de rijksoverheid
het beleid bepaalt voor de algemene toegankelijkheid, de aanspraken, de minimum-infrastructuur,
de premie, de kosten, de eigen bijdragen, en dergelijke. Dit rijksbeleid moet
ook garanderen dat het op de regio toesnijden van beleid niet leidt tot uit
het oogpunt van de cliënt niet aanvaardbare verschillen
in aanspraken tussen regio's. Binnen het rijksbeleidskader geeft het zorgkantoor
uitvoering aan de AWBZ. Voor het inhoud geven aan de zorgplicht binnen het
regionaal kader verwijs ik naar de antwoorden op ondermeer de vragen 1, 44
en 48.68Zijn nieuwe toetreders toegestaan in de voorgestelde
opzet, ook op functionele aanspraken zonder verplichting er meerdere te leveren.
Zo neen, hoe verhoudt dit zich tot de discussie rondom het opschorten van
de marktwerking in de thuiszorg, waarover eerst in 2001 nadere besluiten zouden
worden genomen?In de voorgestelde opzet zijn inderdaad nieuwe toetreders mogelijk. Deze
toetreders dienen om op de zorgmarkt te mogen opereren wel te beschikken over
een toelating. Voordat de toelating wordt verstrekt wordt beoordeeld of de
toetreder voldoet aan de toelatingscriteria op het gebied van de kwaliteit
en controleerbaarheid van de organisatie in zowel bestuurlijke als financiële
zin. Dit is in lijn met de voorstellen die in de meibrief met betrekking tot
de thuiszorg aan de Kamer zijn gedaan, en waarmee de Kamer op hoofdlijnen
reeds heeft ingestemd.De marktwerking in de thuiszorg is door het vorige kabinet tot 2001 opgeschort
om in het kader van de overheveling van de verzorgingshuizen naar de AWBZ
de ordening op de aanspraken verpleging en verzorging integraal te kunnen
bezien.Met het verschijnen van het plan van aanpak «Zicht op Zorg»
zijn voor de gehele AWBZ voorstellen gedaan over de marktordening binnen het
eerste compartiment. Tot de implementatie van «Zicht op Zorg»
zal voor de thuiszorg de tijdelijke regeling behoefte en spreiding van kracht
blijven.69Kan de regering bevestigen dat zij vorig jaar in de
richting van de regio Gorinchem heeft laten weten dat die een experimentele
status kan krijgen, maar dat de Zorggroep Rivas heeft laten weten dat alleen
te willen – getuige het bericht in Het Financieële Dagblad van
14 juli 1999 – «als er één regiobudget komt»?
Wat is de reactie van de regering (geweest) op deze wens van de Gorinchemse
zorggroep?Dit kan niet worden bevestigd. Wel is meegedeeld dat, gezien de aard van
de projecten, de betreffende regio een serieuze kans maakt om in aanmerking
te komen voor de experimentstatus. Hiervoor dient de regio net als alle andere
aspirant-kandidaten een selectieprocedure te doorlopen.In het artikel in Het Financieel Dagblad heeft de voorzitter van de Zorggroep
Rivas laten weten alleen in aanmerking te willen komen voor het experiment
als er één regiobudget komt. Exacter geformuleerd «Dat
betekent een samenvoeging van de AWBZ, ziekenfonds en de particuliere verzekering».
Om het lopende beoordelingstraject niet te verstoren, is tot op heden niet
op deze uitspraak gereageerd. In het kader van het voor bovengenoemde selectieprocedure
afgelegde beoordelingsbezoek is de voorzitter van de Rivasgroep overigens
op de uitspraak teruggekomen.70Wordt bij het bepalen van de prijs voor de zorgproducten
ook rekening gehouden met de kapitaalslasten van de huisvesting? Over welk
bedrag aan boekwaarde gaat het dan?Kapitaalslasten worden nu meegenomen in de vaststelling van het budget
dat een AWBZ-instelling over een heel jaar nodig heeft. Hierbij wordt uitgegaan
van afschrijving op basis van historische kostprijs. In de nota «Zicht
op Zorg» hebben we aangegeven dat op termijn het huidige systeem van
bekostiging op basis van vastgestelde instellingsbudgetten wordt vervangen
door een systeem van bekostiging op basis van de sommatie van gecontracteerde
producten. Dan is ook aan de orde in welke mate en op welke wijze de kapitaalslasten
in de tarieven van zorgproducten kunnen worden verwerkt. In theorie zijn meerdere
modaliteiten denkbaar: het verrekenen van alle kapitaallasten in het tarief,
het opnemen van de kapitaallasten (of een deel ervan) in de vorm van een toeslag
op het tarief, de hoogte van de toeslag weer afhankelijk maken van de looptijd
van het contract, etcetra.Al dit soort varianten zullen in het vervolgtraject goed moeten worden
onderzocht.71Kan de regering de zinsnede dat «bij het vaststellen
van de maximumprijzen voor produkten ook aan de orde moet komen in hoeverre
regionale verschillen in bepaalde kostencomponenten moeten worden meegenomen»
toelichten?Dit heeft te maken met de omstandigheid dat bepaalde kostencomponenten
in de ene regio op een beduidend hoger niveau kunnen liggen dan in een andere
regio. Te denken valt aan grondprijzen. Overigens wordt ook in de huidige
situatie al in beperkte mate rekening gehouden met regionale verschillen in
kostencomponenten. Te denken valt aan de arbeidsmarkttoeslag die instellingen
in bepaalde WZV-regio's ontvangen.72Moet vastgesteld worden dat de regiovisie geen beleidsbepalende
betekenis in de voorgestelde opzet heeft gekregen, althans als planningsinstrument,
maar louter richtinggevend is? Wat betekent dat concreet in het geval dat
een gemeente en/of zorgverzekeraar deze regiovisie naast zich neer wenst te
leggen?De regiovisie is inderdaad geen planningsinstrument. Zoals ook in eerdere
antwoorden is uiteengezet is de regiovisie bedoeld als richtinggevend kader
voor het beleid dat diverse partijen voeren op het brede terrein van zorg,
wonen, en welzijn. Er wordt van uitgegaan dat partijen die betrokken zijn
bij en meewerken aan het opstellen van de regiovisie, daarmee rekening houden
bij de uitoefening van hun wettelijke en maatschappelijke taken. Er is bewust
voor gekozen om de uitvoering van het beleid door de onderscheiden partijen
binnen de reguliere uitvoeringsstructuur te houden. Het positioneren van de
regiovisie als beleidsdocument met juridische gevolgen voor partijen zou leiden
tot het ingrijpen in regelgeving op basis waarvan gemeenten bijvoorbeeld verantwoordelijk
zijn voor de WVG en zorgkantoren voor de uitvoering van de AWBZ een zorgplicht
hebben.Mocht blijken – maar er is geen aanleiding dit te veronderstellen –
dat het zorgkantoor geen rekening wenst te houden met de regiovisie, dan ligt
er zeker een taak voor de Raad van Advies van het zorgkantoor. Zoals ook in
het antwoord op vraag 63 is aangegeven zal het zorgkantoor op een afwijking
van het advies van deze Raad gemotiveerd ingaan.73Hoe kan worden voorkomen, nu «de aanbieders de
gecontracteerde zorg in principe leveren in de regio waarin het zorgkantoor
opereert», nieuwe schotten tussen regio's zullen gaan ontstaan? Wie
beslist indien de afzonderlijke afspraken tussen zorgkantoren niet tot stand
kunnen komen? Het behoort tot de taak van de zorgkantoren om de uitvoering van de AWBZ
zodanig onderling af te stemmen dat de cliënt, waar dat wenselijk is,
gebruik kan maken van grensoverschrijdende zorg. Langs deze weg wordt voorkomen
dat er nieuwe schotten tussen de regio's gaan ontstaan. Wij zijn van mening
dat de zorgkantoren in staat zijn deze afstemming middels overleg te bereiken.
Mocht dit onverhoopt niet het geval zijn, dan schiet het zorgkantoor tekort
in zijn verantwoordelijkheden. Er is dan een rol weggelegd voor de CTU als
toezichthoudend orgaan.74Kan de regering beschrijven wat de regierol van de
provincie in het kader van de regiovisie inhoudelijk betekent, mede in relatie
tot de rol van de gemeentelijke overheid?De regierol van de provincie en die van de 4 Grote Steden houdt in dat
zij in procestermen verantwoordelijk zijn voor de totstandkoming, het onderhoud
en de evaluatie van de regiovisie. Daaronder is begrepen de participatie van
alle betrokken partijen. In de voorgestane procesaanpak moet de inbreng van
patiënten en consumenten verzekerd zijn door èn de informatie
over de hulpvraag en de geïndiceerde zorg èn de opvattingen van
de patiënten- en consumentenorganisaties in de inventarisatiefase een
prominente plaats te geven. Daarnaast is de reikwijdte van de regiovisie essentieel.
Zorg-op-maat thuis of dicht bij huis staat of valt bij de samenhang tussen
wonen, zorg en welzijn. Het in de regiovisie afstemmen ten behoeve van een
samenhangend beleid is de eerste stap op weg naar een geïntegreerde uitvoering.De regiovisie beoogt niet de gemeenten te beperken in hun verantwoordelijkheid
voor de uitvoering van de hen regarderende wet- en regelgeving op het terrein
van wonen en welzijn, inclusief de Wvg, maar biedt gemeenten juist de mogelijkheid
samen met partijen, die bevoegdheden en verantwoordelijkheden hebben in het
kader van de AWBZ, de zorg-op-maat gedachte in de praktijk van alledag uit
te voeren.De provincie zal in relatie met gemeenten een faciliterende rol vervullen
en naarmate gemeenten groter zijn – zoals de G21 – is het goed
denkbaar dat er afspraken komen over hun onderlinge samenwerking. De ervaring
leert dat er in de praktijk vooral voor kleinere gemeenten behoefte is aan
een ondersteunende en faciliterende rol. Overigens is een verwijzing naar
de afspraken van de VNG, het IPO en het Rijk in het kader van het «principe
akkoord» over onder andere. de regiovisie op zijn plaats. In het antwoord
op vraag 4 is deze afspraak geciteerd.75Wat is de reactie op de uitspraak van de directeur
van Zorgverzekeraars Nederland, zoals gedaan in Het Financiële Dagblad
van 19 juni 1999, dat «de regiovisie nooit een wettelijk vastgelegde
visie mag zijn die bindend is. Dat zou een stap terug zijn naar centrale regulering»,
gerelateerd aan de voorgestelde wettelijke verankering van de regiovisie?De voorgestelde wettelijke verankering heeft betrekking op het aanwijzen
van een verantwoordelijke voor het tot stand brengen, onderhouden en evalueren
van de regiovisie. De regiovisie is bedoeld als procesinstrument. Hij grijpt
niet in in de eigenstandige wettelijke verantwoordelijkheid van ieder van
de partijen. De regiovisie heeft met andere woorden geen individuele rechtsgevolgen.76Hoe wordt voorkomen dat er verschillen in kwaliteit
van zorg per regio kunnen gaan ontstaan? Bij het contracteren nemen de zorgkantoren de door het rijk te stellen
regels en eisen in acht. Die regels en eisen kunnen onder meer betrekking
hebben op minimumnormen voor (intramurale) zorgverlening, op de kwaliteit
van de zorg of op de toelating van aanbieders. Via die eisen en regels wordt
een bepaald en uniform kwaliteitsniveau voor alle regio's zeker gesteld. Toezichthouder
op de uitvoering van het zorgkantoor is de Commissie Toezicht Uitvoeringsorganisatie.
Voor het overige zijn zorgkantoren vrij die zorg te contracteren waar in de
regio behoefte aan bestaat, een en ander met inachtneming van de wettelijke
maximumtarieven.Vragen D66-fractie77Waarom is de modernisering van de AWBZ niet aangegrepen
om ook te kijken naar het pakket van aanspraken in het kader van de AWBZ?Zoals ook in de antwoorden op de vragen 37 en 41 is aangegeven is bij
de moderniseringsaanpak bewust het pakket buiten beschouwing gelaten. De modernisering
concentreert zich bovendien op de sturingsvraag. De sturingsvraag en de pakketvraag
zijn van zo'n andere orde dat ze niet goed in één traject zijn
te combineren.78De voorgestelde modernisering van de AWBZ vertoont
qua doelstellingen en instrumentarium veel verwantschap met de destijds ingetrokken
Wet Voorzieningen Gezondheidszorg. Kunnen de belangrijkste overeenkomsten
en verschillen worden aangegeven? Welke lessen zijn getrokken uit het mislukte
invoeringstraject van de Wet Voorzieningen Gezondheidszorg (WVG)?Doelstellingen en instrumentarium van de Wet Voorzieningen Gezondheidszorg
en de modernisering lopen maar zeer ten dele parallel. In de Wet Voorzieningen
Gezondheidszorg was territoriale decentralisatie het perspectief en werd in
de oorspronkelijke opzet de samenhang met welzijn vormgegeven in de Kaderwet
specifiek welzijn. De planning (4 jaarlijkse plancyclus) was in de toenmalige
WVG een centraal instrument, dat in een gedetailleerde planning van voorzieningen
in de regio resulteerde. In essentie was er geen sprake van vraaggerichte
zorgverlening en werd de aanbodsturing ten principale niet gewijzigd. Indicatiestelling
«nieuwe stijl» zoals die momenteel wordt ingevoerd was niet aan
de orde. Naast deze fundamentele verschillen in sturing en reikwijdte zijn
er ook overeenkomsten. Dat betreft met name de regionalisering van de zorg
en het aanbrengen van samenhang tussen beleidsterreinen.Vraag is in hoeverre het reëel is meer dan 10 jaar na dato met realiteitszin
te spreken over het trekken van lessen uit die periode. In ieder geval past
de planningsfilosofie van die tijd niet meer in de huidige voorstellen. Ook
de poging om op regionaal niveau de territoriale decentralisatie bestuurlijk
met succes vorm te geven is niet verwezenlijkt.Datzelfde geldt voor het ondergeschikt maken van de verzekeringssystematiek
aan een territoriale sturing. En dit laatste past in een verzekeringssystematiek
waarin de aanspraak van de cliënt centraal staat nu nog minder dan in
de 80-er jaren.79Zal het PVB toegepast gaan worden voor elke patiënt
die aanspraak kan maken op AWBZ-zorg? Welke sectoren worden eventueel uitgesloten?
Op welke termijn zal het PVB uitgebreid worden of gerealiseerd moeten zijn? Naast de sector gehandicaptenzorg zal het PVB verder worden ontwikkeld
in de sector verzorging en verpleging. Zoals in de meerjarenafspraken opgenomen,
is voor PVB bekostigingssysteem dat rekening houdt met zorgzwaarte een voorwaarde.
Gegeven de initiatieven van instellingen zal in overleg met hen een tijdpad
moeten worden opgesteld waarin het PVB als instrument verder zal worden ontwikkeld.
Daartoe kan overigens het traject dienen dat nu door het departement wordt
ingegaan ter verdere uitwerking van het NZI/NIZW-rapport Vraaggestuurde dienstverlening
aan mensen met een verstandelijke handicap over een systematiek van levering
en bekostiging.80Waarom is het positioneren van het PGB als open-einde
verstrekking naast de zorgverlening in natura gegeven de budgettaire randvoorwaarden
niet aanvaardbaar?Zie het antwoord op vraag 47.81Wat is een «integratietegemoetkoming»?
Is het vergelijkbaar met het PVB of het PGB?Een integratietegemoetkoming is een financiële tegemoetkoming die
de meerkosten die in het dagelijks bestaan zijn verbonden aan het hebben van
een handicap of een vermindering van zelfredzaamheid, moet compenseren. Een
integratietegemoetkoming heeft een breder bereik dan alleen zorg, zoals het
PGB daarin voorziet. De financiële compensatie van een integratietegemoetkoming
kan bij voorbeeld ook de meerkosten van wonen, vervoer verwarming en dergelijk
betreffen. Een vergelijking met het PVB gaat niet op: de financieringssystematiek
verloopt bij een PVB via de zorgvoorzieningen en niet via een directe lijn
met de cliënt. Kortheidshalve zij verder verwezen naar de inventariserende
rapportage over de integratietegemoetkoming die op 17 september 1999 aan de
Tweede Kamer is gezonden.82Zullen naast protocollen, het hanteren van behandeltermijnen
en het maken van afspraken ook richttijden gehanteerd gaan worden? Bijvoorbeeld
de tijd tussen aanmelding voor indicatie, het geven van een indicatie, het
vervolgens aanspraak kunnen maken op zorg?Richttijden zijn een wezenlijk onderdeel van het door ons gehanteerde
begrip behandeltermijnen. In het Zorgindicatiebesluit gelden nu al termijnen
waarbinnen een indicatiebesluit moet worden genomen (6 weken) en binnen de
protocollen die worden gehanteerd, zijn routes onderscheiden, waardoor eenvoudige
hulpvragen binnen enkele dagen kunnen worden geïndiceerd. In het Zorgindicatiebesluit
wordt ook de mate van uitstelbaarheid van de levering van de geïndiceerde
zorg opgenomen.83Welke (wettelijke) mogelijkheden krijgen patiënten/cliënten
om een snellere voortgang in het proces tussen indicatiestelling en daadwerkelijk
zorg krijgen te bevorderen?In de gemoderniseerde AWBZ krijgt het zorgkantoor een spilfunctie in de
bemiddeling van zorg. Het indicatiebesluit geeft toegang tot de zorg en bij
het niet beschikbaar zijn van de geïndiceerde zorg neemt het zorgkantoor
in het kader van de zorgplicht initiatief om in overleg met de cliënt
naar een oplossing te zoeken met inachtneming van de dan geldende beleidsregels.
Tegen een indicatiebesluit staat bezwaar en beroep open en dat geldt ook voor
een besluit van het zorgkantoor.84Hoe wordt de patiëntenbeweging beter uitgerust?Bij het toerusten van patiënten om een inbreng te leveren in het
proces van modernisering AWBZ en het verder uitwerken van vraaggerichte zorg
is een belangrijke taak weggelegd voor de organisaties op nationaal niveau.
Voor de versterking van de regionale patiëntenorganisaties wordt verwezen
naar het antwoord op de vragen 9 en 125.85Kan een stappenplan met termijnen worden gegeven hoe
de indicatiestelling wordt uitgebreid, afgestemd met andere beleidsterreinen,
enzovoorts?De nu voor de sector verzorging en verpleging geldende indicatiestelling
«nieuwe stijl» wordt per 1 januari 2001 verbreed met de indicatiestelling
voor de gehandicaptenzorg.Parallel daaraan wordt een koppeling aangebracht met de indicatiestelling
voor de Wet Voorzieningen Gehandicapten voor wonen en welzijn.Wat betreft de verbreding met de geestelijke gezondheidszorg wordt momenteel
in pilots de mogelijkheid onderzocht om de langdurige GGZ onder te brengen
bij de AWBZ-brede indicatiestelling. Bij brief van 25 maart 1999 is een uitgebreide
invoeringsstrategie voor deze verbreding aan de Kamer voorgelegd.86In hoeverre mag een zorgkantoor bij de toedeling van
zorg van de indicatiestelling afwijken?Het indicatiebesluit is inhoudelijk voor het zorgkantoor onaantastbaar.
Wel staat voor het zorgkantoor bezwaar en beroep open en krijgt het instrumenten
in handen om, gegeven de inhoud van de indicatie, de zorglevering in de praktijk
te kunnen sturen. Instrumenten waaraan wordt gedacht zijn urgentiebepalingen,
omslagpunten intra- en extramurale zorg, mate van uitstelbaarheid van zorg
(normering wachttijden), etc.87Hoe verantwoordt het zorgkantoor zijn beleid ten opzichte
van de cliënt en het RIO als het afwijkt van de indicatie?In het antwoord op de vorige vraag is ingegaan op de status van het indicatiebesluit.
Het zorgkantoor kan niet afwijken van de inhoud van een indicatiebesluit.
Wel kan het zorgkantoor op basis van beleidsregels de mate van uitstelbaarheid
van zorg (normering wachttijden) voor zorgproducten bij schaarste toepassen
en eventueel in overleg met de cliënt bezien of een second best oplossing
ter overbrugging mogelijk is.88Op grond waarvan wordt een geheel anders functionerend
zorgkantoor verwacht, zolang een zorgkantoor geen financiële budgetverantwoordelijkheid
zal dragen?In de huidige regeling (het Administratiebesluit AWBZ) staan administratieve
taken centraal. Volgens het plan van aanpak voor de modernisering krijgen
de zorgkantoren taken met een veel beleidsrijkere inhoud. Deze taken zullen
bij of krachtens wet worden vastgelegd. Zoals in «Zicht op Zorg»
is beschreven zullen ook andere wettelijke instrumenten, zoals de contracteerverplichting,
verandering ondergaan waardoor het initiatief voor de uitvoering, meer dan
nu het geval is, in handen komt te liggen van het zorgkantoor. In een meerjarig
traject zullen zorgkantoren worden toegerust voor de uitvoering van de nieuwe
taken. Ook zal worden geregeld dat zorgkantoren verantwoording afleggen over
de rechtmatige en doelmatige uitvoering van hun taken, waarbij in de vormgeving
van deze verplichting rekening zal worden gehouden met de eindverantwoordelijkheid
van de zorgverzekeraars. Hiermee komt een duidelijker accent te liggen op
het eigen beleid en het eigen handelen van een zorgkantoor.Naast de verantwoording van het zorgkantoor aan de toezichthouder zal
het zorgkantoor zich ook aanspreekbaar moeten opstellen in de richting van
zijn «verzekerden» en de patiënten- en consumentenorganisaties,
die onder andere in de Raad van Advies zitting hebben. Het nieuwe functioneren
zal dus tot stand worden gebracht door een combinatie van maatregelen.89Wat is de democratische legitimatie van een zorgkantoor?
Is een zorgkantoor gerechtigd financiële herallocaties aan te brengen
tussen sectoren?Het zorgkantoor zal een uitvoeringsinstantie zijn van een wettelijk geregelde
verzekering. Positie, taken en voorwaarden voor het functioneren regelt de
wetgever. De minister is verantwoordelijk voor de werking van het wettelijk
systeem en legt daarover verantwoording af aan het parlement. In deze lijn
ligt de democratische legitimatie. Daarnaast zal een zorgkantoor zich moeten
verantwoorden. Deze verantwoording moet binnen het geheel van het wettelijk
systeem geschieden aan de toezichthouder. Maatschappelijk gezien moet het
zorgkantoor zich verantwoorden ten opzichte van de bij de AWBZ betrokken actoren,
waarbij met name de verzekerden en de patiënten-en consumentenorganisaties
bijzondere aandacht moeten krijgen. De Raad van Advies is hierbij van wezenlijk
belang.In het plan van aanpak voor de modernisering van de AWBZ wordt een eindsituatie
geschetst waarin het zorgkantoor overeenkomsten sluit met aanbieders op basis
van functiegerichte, zo mogelijk intersectorale aanspraken. In die situatie
past een in sectoren opgedeeld regionaal kader niet meer. In de bijlage over
het instrumentariumwet- en regelgeving bij het plan van aanpak is op hoofdlijnen
de weg geschetst die naar die eindsituatie moet leiden. Verschillende wettelijke
instrumenten die nu op het aanbod zijn gericht, zullen ingrijpend veranderen
of verdwijnen. Onderdeel van deze aanpak is daarom een onderzoek naar de inrichting
van en de voorwaarden voor een systeem van uitgavenbeheersing over de lijn
van het regionaal kader. In de beginfase van de moderniseringsoperatie zal
een zorgkantoor nog gebonden zijn aan de op het aanbod gerichte regelgeving
en zal herallocatie alleen op basis van die instrumenten kunnen plaatsvinden.
In de eindfase kan, afhankelijk van de dan gezette stappen en de resultaten
van het aangeduide onderzoek, de beslissingsbevoegdheid van het zorgkantoor
over de inzet van de middelen toenemen.90Hoe transparant werkt een zorgkantoor?Het uitgangspunt bij de vormgeving van de zorgkantoren is maximale transparantie.
Bij de regeling van het zorgkantoren zal vanuit de optiek van het toezicht
worden vastgelegd dat het zorgkantoor zelf verantwoording aflegt
over de rechtmatige en doelmatige uitvoering van zijn taken in de verzekering.
Daarop aansluitend zullen bepalingen over de informatieverplichtingen van
het zorgkantoor en onderzoeksmogelijkheden voor de toezichthouder gelden om
tot een oordeel over deze verantwoording te kunnen komen. In deze verantwoording
zal een zwaar accent komen te liggen op de beleidsvorming en beleidsuitvoering
van het zorgkantoor. Naast deze wettelijk geregelde lijn is het van belang
dat een zorgkantoor zich ook transparant toont ten opzichte van de andere
actoren in het AWBZ-veld, zoals de verzekerden, de zorgverzekeraars, de zorgaanbieders,
de gemeenten.De indicatiestelling «nieuwe stijl» en geïntegreerd wachtlijstbeheer
zijn ook belangrijk voor een beter zicht op de ontwikkelingen in de vraag
en de doorvertaling daarvan in het contracteerbeleid. Overigens hechten ook
de zorgkantoren zelf aan transparantie. Binnen de brancheorganisatie Zorgverzekeraars
Nederland wordt gewerkt aan de ontwikkeling van een visitatiesysteem dat de
transparantie bevordert.91Het COTG wordt geacht de maximumtarieven te bepalen
op basis van de door het zorgkantoor gesloten overeenkomsten. Bieden de beoogde
functionele omschrijvingen hiervoor voldoende aanknopingspunten voor het COTG?In het antwoord op vraag 36 is ingegaan op het functioneel omschrijven
van zorg en een toelichting gegeven op het traject dat daartoe moet leiden.
In de geschetste ontwikkelingslijn staat centraal dat er een ontkoppeling
tot stand komt tussen de aanspraak en de instellingsaanduiding. Daarbij dient
in de vorm van zorgonderdelen of zorgproducten voor zowel de cliënt,
de zorgaanbieder als het zorgkantoor kenbaar te worden wat aan zorg kan en
moet worden geleverd. Aanzetten tot dergelijke omschrijvingen worden op verschillende
terreinen van zorg gemaakt. Het is een uitgangspunt voor het voorgestelde
systeem dat de nieuwe formulering van aanspraken de juiste aanknopingspunten
biedt voor het COTG om tot maximumtarieven voor de onderdelen van de zorg
of zorgproducten te komen.92Wat mag van het proces van contracteren verwacht worden
in een omgeving waar het zorgkantoor moet onderhandelen met één
aanbieder (bijvoorbeeld GGZ-aanbieders)?In het antwoord op de vragen 58 en 59 is reeds aangegeven dat wij erg
veel belang hechten aan het transparant maken van de aanbieder en het onderhandelingsrobuust
maken van het zorgkantoor (het vervangen van de contracteerplicht door contracteervrijheid
binnen de categorie toegelaten zorgaanbieders geeft zorgkantoren de mogelijkheid
invloed uit te oefenen).In dit verband kunnen ook resultaten van benchmarking worden gebruikt
in de onderhandelingen van het zorgkantoor met aanbieders.Overigens loopt op dit moment op het onderwerp monopolievorming een IBO-onderzoek
marktconcentraties. De resultaten van dit onderzoek zullen worden gebruikt
bij de verdere ontwikkeling van het beleid.93Panels van cliënten en benchmarking moeten de
verzekerden een rol geven in het zorgkantoor. Welke (wettelijke) mogelijkheden
hebben verzekerden, rijk, provincie of gemeente om een slecht functionerend
zorgkantoor beter te laten functioneren? Wordt in die mogelijkheden voorzien? Er zal sprake zijn van een samenstel van verschillende beïnvloedingslijnen.
Eerst en vooral dient een goed functioneren van de zorgkantoren gewaarborgd
te worden door adequate wet- en regelgeving. Het takenpakket van het zorgkantoor,
inclusief het toezicht erop, ligt (als aangegeven bij vraag 3) momenteel voor
een uitvoeringstoets bij het College voor Zorgverzekeringen. In de opzet van
de wettelijke zorgverzekeringen is voorzien in een besturend en een toezichthoudend
orgaan, het al genoemde College voor Zorgverzekeringen en de Commissie Toezicht
Uitvoeringsorganisatie. Het College geeft op algemeen niveau sturing aan de
zorgkantoren, de Commissie houdt er toezicht op en treft daarbij, indien nodig,
corrigerende maatregelen op individueel niveau.Voorts is het voorstel dat in regelgeving wordt vastgelegd dat elk zorgkantoor
een Raad van Advies instelt die een toetsende functie krijgt ten aanzien van
het beleid en de beleidsuitvoering van het zorgkantoor. De invulling hiervan
zal mede afhangen van de uitkomst van de genoemde uitvoeringstoets die het
College voor Zorgverzekeringen is gevraagd over de zorgkantoren. In de Raad
van Advies zullen de verschillende actoren in de omgeving van de AWBZ zitting
hebben, zoals de cliënten, de zorgverzekeraars en de gemeenten, waarbij
met name de rol van de cliënt extra aandacht verdient vanuit de optiek
van de verzekerde. Overwogen wordt ook om bij zorgkantoren verzekerdenpanels
in te doen stellen. Een beslissing hierover hangt mede af van de functie en
vormgeving van de Raad van Advies. Benchmarking van zorgkantoren kan in verschillende
van de hier genoemde lijnen een ondersteunende functie vervullen. Plaatsbepaling
ervan zal aan de orde komen in het deeltraject voor de regionale indicatieorganen
en de zorgkantoren uit het beschreven implementatieplan van «Zicht op
Zorg».94In hoeverre zijn zorgkantoren gehouden aan het uitvoeren
van de door de provincie opgestelde regiovisie?Zoals al eerder in meerdere antwoorden is uiteengezet, is de regiovisie
richtinggevend voor het zorgkantoor maar heeft hij geen individuele rechtsgevolgen
voor de deelnemende partijen. De regiovisie heeft niet het karakter van een
planningsinstrument maar beoogt het regionaal te voeren beleid voor de zorg
af te stemmen met dat voor wonen en welzijn. Samenwerking tussen alle partijen
die op deze terreinen (wettelijke) taken uitvoeren is vooral vanuit de optiek
van de vrager van wezenlijk belang. Om die partijen bij elkaar te brengen
en te houden, is een trekker nodig: i.c. de provincie en de vier Grote Steden.
Die trekker kan evenwel nooit de wettelijke verantwoordelijkheid van een of
meer van de partijen overnemen.95Is er behalve het wegnemen van de concessie nog een
andere mogelijkheid voor verzekerden om daadwerkelijk invloed uit te oefenen
op het beleid van het zorgkantoor?Op de positionering van het zorgkantoor en de vormgeving van de periodieke
aanwijzing is ingegaan in het antwoord op vraag 3. De periodieke aanwijzing
van een zorgkantoor door de gezamenlijke zorgverzekeraars behoeft wettelijk
geregelde goedkeuring (concessie). Dit instrument zal niet in handen van verzekerden
komen.Het beleid van een zorgkantoor, daartoe verplicht in taakomschrijving
en verantwoordingsplicht, zal in de eerste plaats in lijn moeten zijn met
de regiovisie die op hoofdlijnen de aansluiting van vraag en aanbod van zorg
en de daartoe benodigde samenwerking en afstemming tussen bij de AWBZ
betrokken actoren tot onderwerp heeft. De eerste beïnvloedingslijn van
onder meer de verzekerden ten aanzien van de vorm en capaciteit van de benodigde
zorg ligt daar. Op de vertaling daarvan naar het concrete contracteringsbeleid
van een zorgkantoor hebben (onder meer) de verzekerden invloed in de Raad
van Advies van een zorgkantoor.96Er behoren 31 zorgkantoren te zijn in Nederland, maar
momenteel zijn er nog maar 14 zorgverzekeraars. Heeft (het dreigen met) het
wegnemen van de concessie dan nog wel zin, omdat er weinig keuze overblijft?Op dit moment zijn zorgkantoren/verbindingskantoren aangewezen uit de
groep van 30 toegelaten ziekenfondsen. Het is duidelijk dat het aantal alternatieven
voor uitvoerders van de AWBZ-verzekering beperkt is, omdat deze uitvoering
kennis en deskundigheid op de terreinen van de verzekering en de zorg vereist.
De intrekking van de aanwijzing moet daarom worden benut als een uiterst middel
om het functioneren van een zorgkantoor te waarborgen en niet als dreiging
om een goede uitvoering van de verzekering af te dwingen. Daar zijn andere
instrumenten meer geschikt voor. Hiervoor wordt verwezen naar de antwoorden
op onder meer de vragen 88 en 93. Overigens zal in het MDW-project AWBZ de
vraag naar de verdere vormgeving van prikkels voor een doelmatige uitvoering
van taken worden meegenomen.97Hoe wordt gegarandeerd dat zorgkantoren bij het onderhandelen
de kwaliteit van zorg door de zorgaanbieder in acht blijven nemen?Zoals in meerdere antwoorden aangegeven zal het zorgkantoor bij het sluiten
van overeenkomsten rekening moeten houden met de kaders, eisen en regels die
door de rijksoverheid worden gesteld. Toezicht op het recht- en doelmatig
handelen van de zorgkantoren is in handen van de Commissie Toezicht Uitvoeringsorganisatie.
Daarnaast hebben instellingen en zorgverleners ingevolge de Kwaliteitswet
zorginstellingen en de Wet BIG een eigen verantwoordelijkheid om verantwoorde
zorg te leveren. Toezicht hierop berust bij de inspectie voor de Gezondheidszorg.98Aan welke maatregelen wordt gedacht om zorgaanbieders
te kunnen dwingen de prestaties te verbeteren? Wat kan een zorgkantoor als
er in een regio slechts één aanbieder van een specifieke zorg
is?In de gemoderniseerde AWBZ staat het zorgkantoor niet met lege handen.
Er is sprake van contractvrijheid, de prijzen zijn máximumprijzen en
het zorgkantoor beschikt over benchmark-gegevens van aanbieders. Overigens
worden in het kader van MDW-AWBZ de mogelijkheden voor doelmatig en effectief
handelen door het zorgkantoor nader onder de loep genomen.Als er maar één aanbieder van specifieke zorg is in de regio,
laat dit de onderhandelingsvaardigheid van het zorgkantoor onverlet. Op het
monopolistisch karakter van zo'n aanbieder is uitgebreid stilgestaan bij de
vragen 58 en 59.99Hoe wordt gegarandeerd dat intramurale AWBZ-instellingen
investeringen kunnen blijven plegen in hun gebouwen en terreinen ondanks het
verdwijnen van de contracteerplicht en de instellingsbudgettering?De nota «Zicht op Zorg» gaat in op het opheffen van de contracteerverplichting
en de gevolgen voor de budgetgarantie. De nota geeft nadrukkelijk
aan dat een overgangstraject nodig is voor de continuïteit van de zorgverlening
en van het werkgeverschap. Dit overgangstraject zal zeker ook worden gebruikt
om partijen in de gelegenheid te stellen in de vorm van meerjarige contracten
afspraken te maken over het opvangen van de risico's van grootschalige investeringen.
Zorgkantoren in de toekomst bij de contractering rekening moeten houden met
de noodzaak van investeringen door zorgaanbieders en dat in de looptijd van
contracten verdisconteren.100Is, gezien de feitelijke verantwoordelijkheid van de
zorgaanbieder voor de kwaliteit van de zorg en voor de zorgvernieuwing, de
geschetste relatie tussen zorgaanbieder, zorgkantoor en de overheid wel in
voldoende evenwicht?Wij zijn van mening dat het sturingsmodel zoals geschetst in «Zicht
op Zorg» inderdaad voldoende in evenwicht is. De aanbieder krijgt enerzijds
meer vrijheid om zorg op maat te leveren en wordt anderzijds door het geleidelijk
loslaten van de contracteerverplichting gestimuleerd om ook daadwerkelijk
aan zorgvernieuwing te doen. Het zorgkantoor contracteert in grotere vrijheid,
maar binnen het regionale kader, en de rijksoverheid stelt de kaders voor
die contracten vast en bepaalt de omvang en inhoud van de aanspraken.101In de nota wordt verwezen naar de Welzijnsnota 1999–2002
en het belang van de samenhang tussen de AWBZ en lokaal beleid. In de Welzijnsnota
wordt verwezen naar deze nota, echter zonder verdere uitwerking. Ook in de
nota «Zicht op Zorg» ontbreekt de uitwerking. Hoe wordt deze samenhang
verder uitgewerkt? Aan welke concrete maatregelen om de samenhang te bevorderen
wordt gedacht?Allereerst moet voor de nadere vormgeving van de samenhang tussen de AWBZ
en de aanpalende terreinen van lokaal beleid worden verwezen naar de regiovisie.
Op status, functie en veronderstelde werkwijze is in voorgaande antwoorden
uitgebreid ingegaan. Vervolgens biedt de organisatorische bundeling van de
indicatiestelling voor de AWBZ en de WVG de mogelijkheid tot het integraal
beoordelen van de hulpvraag om op basis daarvan een combinatie van zorg-,
woon- en dienstverlening te indiceren. Daarnaast kan op termijn door het functioneel
omschrijven van aanspraken de zorg AWBZ-breed en ontschot worden geleverd.Tot slot maakt het vervangen van het bestaande aanbodgeoriënteerd
instrumentarium door een vraaggeoriënteerd instrumentarium het mogelijk
dat zorgkantoren aanbieders gericht contracteren vanuit de daadwerkelijk geformuleerde
zorgbehoefte. Deze maatregelen in het kader van de modernisering bieden voldoende
ruimte voor bijvoorbeeld aanbieders, woningcorporaties, gemeenten en zorgkantoren
om afspraken te maken over activiteiten gericht op lokaal concretiseren van
zorg-op-maat voor de cliënt.102Hoe wordt de extramurale zorg- en dienstverlening gegarandeerd
(die ook door welzijnsorganisaties wordt geleverd), gezien het feit dat de
laatste jaren de voorheen vrijgemaakte middelen voor flankerend beleid door
zorgaanbieders zijn ingezet om werkdruk en wachtlijsten tegen te gaan?Als «Zicht op Zorg» is gerealiseerd, sluit het zorgkantoor
contracten met toegelaten instellingen. Het zorgkantoor kan daarbij verschillende
zorgonderdelen bij verschillende aanbieders contracteren. Als huidige (welzijns-)instellingen straks aan de toelatingscriteria voldoen,
kunnen zij in principe worden toegelaten en kan het zorgkantoor hen contracteren.
Er is echter geen contracteerplicht. De toegelaten instelling heeft dus geen
garantie dat zorg bij hem wordt ingekocht.Voor de overgangssituatie is relevant dat met ingang van 2001 de verzorgingshuiszorg
als aanspraak overgaat naar de AWBZ. De te formuleren aanspraak op verzorgingshuiszorg
zal flexibel worden vormgegeven, waardoor de huidige extramurale zorg- en
dienstverlening die door verzorgingshuizen wordt geleverd daarin vervat wordt.
Dit geldt niet voor welzijnsorganisaties die geen verzorgingshuis zijn, maar
die wel een deel van de nieuwe verstrekking leveren. Voorkomen moet worden
dat dit soort organisaties als gevolg van een technische overhevelingsoperatie
plotsklap verdwijnt. Wij beraden ons momenteel op een oplossing voor dit probleem.103De AWBZ is een volksverzekering die voor iedere ingezetene
van Nederland gelijke rechten geeft. Laat de AWBZ ruimte voor een regionale
invulling van de verstrekkingen van de AWBZ en zo ja, waar moet dan aan gedacht
worden?De consequentie van het feit dat de AWBZ een volksverzekering is, is dat
de rechten van verzekerden als uitgangspunt gelden bij het bepalen van de
ruimte voor regionale invulling van de verstrekkingen. Vast staat dat de overheid
bij het functiegericht maken van de aanspraken minimumnormen voor (intramurale)
zorgverlening zal stellen.Deze zijn dwingend voor het zorgkantoor. Bij de vrijheid voor regionale
invulling zal het dan ook vooral gaan om de concrete vormgeving van de zorg
tegen de achtergrond voor de specifieke woon- en welzijnsstructuur van de
regio. Het ligt minder voor de hand dat per regio tot een wisselende, geheel
nieuwe invulling van zorgfuncties wordt gekomen. In de nota «Zicht op
Zorg» hebben we daarom ook aangegeven dat de ontwikkeling van functiegerichte
aanspraken moet leiden tot voor alle partijen kenbare zorgonderdelen of zorgproducten.104Hoe worden de regio's bepaald en afgebakend?Bepaling en afbakening van regio's is onder andere nodig om een regionaal
kader, het totaal van beschikbare financiële middelen voor een regio,
te kunnen vaststellen. In «Zicht op Zorg» is uitgegaan van de
huidige situatie waarin voor de regiobepaling is aangesloten op de WZV-regioindeling.
Bij de herziening van de WZV komt de afbakening van de regio's aan de orde.
Het ligt voor de hand dat met het oog op de regiogebonden uitvoering van de
AWBZ en het vaststellen van het regionaal kader de rijksoverheid een regioverdeling
vaststelt.105Waarom komen er slechts 31 regio's, want dat zijn er
(zeker in Europees verband) niet erg veel.In «Zicht op Zorg» is uitgegaan van de huidige regeling. In
de huidige regeling is voor de aanwijzing van zorgkantoren aangesloten bij
de 27 WZV-regio's. Voor enkele regio's is een opsplitsing in subregio's gemaakt.
Dit heeft te maken met de daar van oudsher al bestaande specifieke situatie.
De omvang van een regio en dus het aantal ervan in het land moet vanuit het
nut van de ordening worden gezien en niet vanuit een perspectief daarbuiten.
Wil een regionale ordening met als doelstelling zorgvraag en -aanbod op elkaar
af te stemmen onder meer door onderlinge afstemming en samenwerking
kunnen slagen, dan moet rekening worden gehouden met een redelijke schaalomvang
van de werkgebieden. Een te grote regio-omvang maakt het probleem van afstemming
te complex, een te kleine omvang maakt de afstemming abstract. De huidige
regiogrootte lijkt hier een goede middenweg in te vormen. Zoals ook in het
antwoord op de vorige vraag al is aangegeven, komt de bepaling en afbakening
van regio's aan de orde bij de herziening van de WZV.106Hoe worden «grensconflicten» tussen regio's
opgelost?Zorgkantoren dienen door onderling overleg de uitvoering van de AWBZ zodanig
op elkaar af te stemmen dat grensconflicten worden vermeden. Als zorgkantoren
hier niet in slagen ligt er een taak voor de CTU. Zie verder het antwoord
op vraag 2.107Hoe wordt in dit nieuwe model gegarandeerd dat een
cliënt zijn aanspraak op AWBZ-zorg ook in een andere regio kan maken
dan in de regio waar hij woont?In de huidige situatie kan de verzekerde toestemming vragen zich voor
zijn zorg te wenden tot onder andere een aanbieder buiten de regio, waarmee
zijn eigen kantoor geen contract heeft gesloten. In het nieuwe model blijft
die mogelijkheid bestaan. Voor de effectuering ervan zullen zorgkantoren onderling
afspraken moeten maken.108Hoe wordt omgegaan met zorgaanbieders die een landelijk
verzorgingsgebied hebben, zoals een humanistische, joodse, christelijke, islamitische
instelling of verpleeghuizen met een bijzondere functie? Wie onderhandelt
met deze instellingen?Zie het antwoord op vraag 22. In het kader van de nadere uitwerking waarnaar
in dat antwoord wordt verwezen, komt ook de vraag aan de orde wie er onderhandelt
met deze instellingen.109De zorgaanbieder gaat op grond van deze nota produkten
tegen een afgesproken prijs per produkt leveren. Hierdoor ontstaat dus een
open-einde financiering. Dit kan tot volumeproblemen leiden die in het nieuwe
model geheel bij het zorgkantoor komen te liggen. Welke mogelijkheden heeft
een zorgkantoor om dit probleem op te kunnen lossen? Kan dit systeem niet
leiden tot een probleem voor de macrokosten?In de nota «Zicht op Zorg» is de lijn gekozen om aan zorgproducten
maximumprijzen te koppelen. Dit gebeurt binnen een verzekeringsuitvoering
door middel van overeenkomsten tussen het zorgkantoor en een zorgaanbieder.
Het zorgkantoor moet bij het sluiten van overeenkomsten binnen het regionaal
kader blijven. De conclusie in de vraag dat in het nieuwe model sprake zou
zijn van open-einde financiering, wordt dan ook niet onderschreven.In het nieuwe model krijgt het zorgkantoor de beschikking over een aantal
instrumenten die er voor moeten zorgen dat hij zoveel mogelijk zorg uit het
kader kan halen. Gewezen kan worden op het opheffen van de contracteerplicht
en de introductie van maximumtarieven. Daarnaast worden van overheidswege
beleidsregels geformuleerd die instrumenteel zijn voor een zo doelmatig mogelijke
indicatiestelling en zorgtoewijzing: urgentiebepalingen, mate
van uitstelbaarheid van te leveren zorgproducten (normering wachttijden) omslagpunt
intra- en extramuraal. Zie ook het antwoord op vraag 1.110Is het de bedoeling de regiovisie een wettelijke basis
te geven?Het is de bedoeling dat wettelijk wordt vastgelegd dat de provincies en
de 4 Grote Steden de regiovisie vaststellen. Daarmee wordt wettelijk bepaald
wie de verantwoordelijkheid op zich neemt om er voor te zorgen dat het proces
van regiovisie-ontwikkeling wordt geïnitieerd, onderhouden en geëvalueerd.
De regiovisie is gericht op het tot stand brengen van de vanuit de optiek
van de cliënt zo noodzakelijke integrale beleidsafstemming op de terreinen
zorg, wonen en welzijn. De regiovisie moet de partijen die verantwoordelijkheid
hebben op deze terreinen tot samenwerking brengen. De regiovisie moet die
verantwoordelijkheid evenwel niet overnemen. De regiovisie zal dan ook geen
directe rechtsgevolgen hebben voor de deelnemende partijen.112Wat is de voorziene looptijd van een regiovisie? Om
de hoeveel jaar dient deze herzien te worden?De wettelijke vastlegging van de regiovisie als aangegeven in het antwoord
op de vorige vraag is voorzien bij de herziening van de WZV. In dat kader
komen vraagstukken als genoemd aan de orde. Vooralsnog stellen wij ons voor
dat een regiovisie een periode van zo'n jaar of vier beslaat, waarbij met
betrekking tot bepaalde onderwerpen een langere tijdshorizon mogelijk is.
Het lijkt ons ook een goede zaak indien een regiovisie periodiek wordt bijgesteld.
Een en ander zal in overleg met de voorgenomen regisseurs van de regiovisie
nader worden bekeken.113Wat is de relatie tussen regiovisie en het contracteerbeleid
van een zorgkantoor?Zoals al aangegeven in het antwoord bij meerdere vragen is de regiovisie
niet een voorschrijvend document. Het is met andere woorden niet juridisch
verplichtend voor het zorgkantoor. Het zorgkantoor is wel als een van de participanten
betrokken bij de regiovisie en draagt er vanuit die optiek ook verantwoordelijkheid
voor. Er kan dan ook van worden uitgegaan dat het zorgkantoor zijn contracteerbeleid
opstelt binnen de contouren van de regiovisie. In die zin noemen we de regiovisie
ook een «richtinggevend kader».114Wat is de betekenis van een regiovisie bij onenigheid
tussen de regionale partners? Door wie wordt de regiovisie uiteindelijk vastgesteld?De regiovisie wordt, zoals ook is vastgelegd in het in het antwoord op
vraag 4 geciteerde principe-akkoord tussen rijk, IPO en VNG, vastgesteld door
de provincies en de 4 Grote Steden.De regiovisie is bedoeld als instrument om te komen tot een vanuit de
optiek van de klant zo noodzakelijke integrale beleidsafstemming op de terreinen
van zorg, wonen, welzijn. In de regiovisie geven partijen hun visie over huidige
problemen en toekomstige oplossingen weer. Dat men daar niet op alle punten
meteen uitkomt is niet erg. De regiovisie is immers bedoeld als een living
document. Onenigheid staat vaststelling van de regiovisie ook niet in de weg. 115Hoe worden de gegevens vanuit de indicatiestelling
gekoppeld aan de zorgbehoefte zoals die wordt neergelegd in een regiovisie?De informatie van de indicatieorganen over de hulpvraag van cliënten
en de daarbij geïndiceerde zorg vormt een belangrijke informatiebron
voor het opstellen van de regiovisie. Dat zelfde geldt voor de registratie
van de verleende zorg, wachtlijsten en wachttijden. 116Wat is de exacte betekenis van de regiovisie? Hoe worden
de regiovisie en landelijk beleid ten aanzien van de sectoren op elkaar afgestemd?In de antwoorden op voorgaande vragen is uitgebreid stilgestaan bij functie
en status van de regiovisie. De regiovisie is bedoeld als proces-instrument
en gericht op het afstemming van het zorgbeleid met dat voor wonen en welzijn.
Dit met behoud van ieders wettelijke verantwoordelijkheid daarin. Samenwerking
door alle partijen op genoemde tereinen is van essentieel belang voor het
realiseren van zorg op maat. De regiovisie geldt voor alle deelnemende partijen
(ook voor het zorgkantoor) als richtinggevend kader bij de uitvoering van
de wettelijke taken. De regiovisie is voor de rijksoverheid van belang omdat
daarin zichtbaar wordt in welke mate en op welke wijze partijen de handschoen
van het integreren van zorg; wonen en welzijn oppakken. Op basis van deze
informatie kan vanuit de rijksoverheid dan weer gericht verder faciliterend
beleid worden gemaakt.Vragen GroenLinks fractie117Welke definitie van regio wordt in de nota «Zicht
op Zorg» gehanteerd?In de nota «Zicht op Zorg» is voor wat betreft het begrip
en de afbakening van een regio uitgegaan van de WZV-regio-indeling die op
dit moment wordt gehanteerd voor de aanwijzing van zorgkantoren en voor het
opstellen van regiovisies.118In de introductie staat dat «het AWBZ-pakket
zelf als zodanig niet ter discussie staat». Betekent dit dat de regering
van mening is dat deze discussie niet gevoerd hoeft te worden of dat deze
buiten het bestek van deze nota valt?«Zicht op Zorg» concentreert zich op de sturingsvraag. De
vraag van de omvang van het verzekerde pakket is een geheel andere, die niet
met de sturingsvraag vermengd moet worden. De pakketvraag is dan ook bewust
buiten het bestek van «Zicht op Zorg» geplaatst.119Bij de knelpunten in paragraaf twee staat niet het
knelpunt genoemd dat wel in de bijlage 1 wordt genoemd, namelijk de problemen
rondom de vaststelling van de hulpvraag van de cliënt en de daarop volgende
zorgtoewijzing. Waarom is dit knelpunt hier niet opgenomen? Wat is het oordeel
van de regering over dit knelpunt en in welke oplossingsrichting denkt u?
Wat is uw oordeel over een vouchersysteem of een budgetsysteem (niet zijnde
een persoonsgebonden budget) waarmee een cliënt rechtstreeks bij de zorgaanbieder
zijn zorg kan inkopen?De in hoofdstuk 2 van «Zicht op Zorg» beschreven problemen
vormen een samenvatting en geen opsomming van al de in bijlage 1 genoemde knelpunten. Het bedoelde knelpunt komt in de beschrijving van het
instrumentarium in de gemoderniseerde AWBZ en de verdeling van bevoegdheden
en verantwoordelijkheden wel aan de orde. Beleidsregels moeten worden ontwikkeld
voor urgentiebepalingen, mate van uitstelbaarheid van de te leveren zorg (normering
wachttijden), en omslagpunten intra- en extramuraal. Ook in de antwoorden
op vragen 86 en 87 die gaan over een (mogelijkheid van) afwijking van indicatie
is een en ander uitgewerkt.Net als het persoonsgebonden budget, vormen het vouchersysteem en het
persoonsvolgend budget belangrijke voorbeelden van instrumenten die gericht
zijn op het vraaggericht maken van de zorg. De effectieve werking van deze
instrumenten is momenteel onderwerp van het MDW-AWBZ traject.120Het patiëntenbelang wordt behartigd door de consumenten/patiëntenplatforms.
Is er, met name in de vraagsturing, ook een rol weggelegd voor de individuele
cliënten?Bij beïnvloeding van de vraag door patiënten/consumenten kan
men een onderscheid maken tussen het mesoniveau, de regio en het individuele
niveau. Voor de inbreng vanuit patiënten/consumenten op het regionale
niveau is het regionale patiënten-/consumentenplatform of een daarmee
vergelijkbare bundeling van patiënten/consumenten op regionaal niveau,
dé aangewezen instantie om de belangen van de patiënten te verwoorden.
Op het vlak van de individuele hulpverlening dient er eveneens plaats te zijn
voor een inbreng vanuit het individu. Ook op individueel vlak dient de zorg
immers afgestemd te zijn de behoefte. Belangrijk daarbij is dat individuele
cliënten goed geïnformeerd zijn over hun ziekte/aandoening, het
verloop daarvan, behandel- en verzorgingsmogelijkheden en consequenties van
eventuele behandeling of verzorging. Alleen op deze basis kunnen cliënten
een weloverwogen keuze maken.Instrumenten als de behandelingsovereenkomst of het persoonsgebonden budget
zijn hierbij voor individuele cliënten van grote betekenis.121Waarom kiest de regering bij de vernieuwing van de
AWBZ niet voor een onafhankelijke schakel voor de zorgtoewijzing die de objectief
vastgestelde zorgbehoefte vertaalt in zorgaanbod niet zijnde het zorgkantoor?
Hoe denkt de regering over het idee om deze zorgtoewijzende schakel uit te
rusten met de taak de patiënt te informeren en zo nodig te ondersteunen
bij het uitzoeken van het zorgaanbod dat het beste bij deze patiënt past?De onafhankelijke objectieve indicatiestelling vormt de toegang tot de
AWBZ-zorg. Gegeven het karakter van het indicatiebesluit is het niet zinvol
voor de toewijzing een extra schakel als bedoeld in de keten toe te voegen.
Voor het zorgkantoor is het indicatiebesluit inhoudelijk een gegeven. Uit
verzekeringsoptiek is het van belang dat de verzekerde voor de zorgtoewijzing
het zorgkantoor kan aanspreken. Wat betreft de informatie aan de cliënt
over het zorgaanbod kan behalve het zorgkantoor ook het indicatieorgaan informatie
verschaffen. In bepaalde AWBZ-sectoren bestaat een afzonderlijke ondersteuningsfunctie –
zoals de SPD en lokale advies en informatiepunten – voor de cliënt,
die daaraan behoefte heeft.122In paragraaf 3.3. staat dat het macrokader van
het Jaaroverzicht Zorg een regionale vertaling krijgt. Dat is in de startfase
de optelsom van de instellingsgelden van de caresectoren plus
volumegroei. Wat gebeurt er met deze budgetten na de startfase? Hoe is het
vasthouden aan de bestaande instellingsbudgetten te rijmen met extramuralisering,
flexibilisering en het centraal stellen van de vraag van de cliënt in
plaats van het aanbod?Binnen het regionale kader zal in de toekomst juist een stapsgewijze afbouw
plaatsvinden van de bestaande budgetgarantie voor instellingen. Het is vervolgens
aan het zorgkantoor om met de zo vrijkomende middelen die zorg in te kopen,
die zo goed mogelijk voorziet in de zorgvraag van de cliënt. Overigens
is zorgvernieuwing binnen het bestaande systeem ook al ten dele mogelijk door
het flexibiliseren van aanspraken.123In paragraaf 4.2. wordt het verstrekken van objectieve
informatie aan cliënten over het zorgaanbod noodzakelijk geacht. Hoe
denkt de regering hieraan invulling en uitvoering te geven? Ziet de regering
iets in het voorstel hier een aparte schakel van te maken?Het is belangrijk dat partijen in de zorg zich verantwoordelijk voelen
voor het verstrekken van informatie aan de cliënt. In die context mag
verwacht worden dat het zorgkantoor aan de verzekerde cliënt objectieve
informatie over het zorgaanbod verstrekt.Informatievoorziening wordt als zodanig ook opgenomen in het wettelijk
takenpakket van het zorgkantoor. In veel situaties blijkt ook bij de indicatiestelling
al informatie over het zorgaanbod te worden gegeven. De inrichting van een
aparte schakel hiervoor is niet noodzakelijk. Overigens mag verwacht worden
dat zorgkantoren de informatie aan cliënten in overleg met de patiënten-
en consumentenorganisaties vormgeven.124Zal het PVB ook in andere sectoren dan de gehandicaptensector
worden geïntroduceerd? Hoe belangrijk zal dit instrument worden in de
modernisering?Zoals in het antwoord op vraag 79 vermeld zal het PVB verder worden ontwikkeld
in de sector verzorging en verpleging en in de gehandicaptensector. Voor de
verdere ontwikkeling van het PVB is een bekostigingssystematiek nodig die
rekening houdt met zorgzwaarte. Het PVB is een belangrijk instrument om de
positie van de cliënt te versterken.125Hoe zullen de regionale patiënten-/consumentenplatforms
worden versterkt? Hoe is de participatie van allochtonen hierin verzekerd?In het kader van de meerjarenafspraken wordt op het terrein van cure en
het terrein van verpleging en verzorging een bedrag van f 8,7 miljoen
ter beschikking gesteld ter versterking van de regionale patiëntenorganisaties.
De Nederlandse Patiënten/Consumenten Federatie heeft voor de inzet van
deze middelen een plan van aanpak opgesteld. Hiermee kan de inbreng vanuit
de patiëntenorganisaties met name op het regionale vlak beter georganiseerd
worden.Wat de participatie van allochtonen betreft, is bekend dat de organisaties
van allochtone patiënten zich dikwijls niet uit zichzelf aansluiten bij
een platform. Platforms getroosten zich veel moeite, en gaan actief op zoek
om vertegenwoordigers vanuit de kring van allochtonen bereid te vinden deel
te nemen aan het platform. 126De (gebudgetteerde) zorgkantoren zullen met de zorgaanbieders
onderhandelen over het zorgaanbod in de regio. Welke prikkel hebben of krijgen
zorgkantoren om goed te onderhandelen? Hoe wordt de benodigde zorg bepaald?
Spelen consumenten/patiëntenorganisaties hierin een rol? Zal de regiovisie
leidend zijn bij de contracten die het zorgkantoor in de regio afsluit?Zorgkantoren krijgen een aantal instrumenten in handen om goed te kunnen
onderhandelen. In antwoorden op vorige vragen is al gewezen op het opheffen
van de contracteerverplichting en het introduceren van maximumprijzen. Instrumenten
hebben is één. Ze ook goed kunnen toepassen is wat anders. In
het implementatietraject van «Zicht op Zorg» wordt niet voor niets
prioriteit gegeven aan het zogenaamd «robuust» maken van onder
andere zorgkantoren. Het heeft geen zin een partij een rol te laten spelen
als hij in de praktijk niet in staat is die rol ook naar behoren in te kunnen
vullen.Voor een goed beeld van de in een regio benodigde zorg is informatie nodig
over de gestelde hulpvraag en de daadwerkelijk geïndiceerde zorg, over
de daadwerkelijke zorglevering en over de wachtlijsten. Op al deze informatie-onderdelen
lopen momenteel registratietrajecten.Patiënten- en consumentenorganisaties spelen een belangrijke rol
bij het opstellen van regiovisies. Zoals ook in «Zicht op Zorg»
staat zouden wij het niet slecht vinden indien het proces van regiovisie-opstelling
een aanvang neemt met de visie van patiënten- en consumentenorganisaties.
De regiovisie is richtinggevend voor het contracteerbeleid van zorgkantoren
maar heeft geen juridische gevolgen op aanbiedersniveau. Omdat het zorgkantoor
zelf partij is geweest bij de regiovisie en daar op die grond ook verantwoordelijkheid
voor draagt, mag evenwel worden verwacht dat het zijn contracteerbeleid hierop
afstemt.127Is er een verschil in werkgebied van zorgkantoren en
de omvang van de regio in de regiovisie? Zo ja, hoe wordt hiermee omgegaan?
Zal interregionaal patiëntenverkeer mogelijk blijven?Voor zowel het werkgebied van het zorgkantoor als de regiovisie wordt
op dit moment uitgegaan van de regio-indeling op grond van de WZV. Voor enkele
werkgebieden van zorgkantoren is daarvan afgeweken, onder meer door onderverdeling
van regio's naar werkgebieden van afzonderlijke zorgkantoren.Interregionaal patiëntenverkeer blijft mogelijk. Het behoort tot
de taak van het zorgkantoor om de uitvoering van de AWBZ zodanig af te stemmen
dat de verzekerde waar dat wenselijk is gebruik kan maken van «regiogrensoverschrijdende
zorg». Dat maakt deel uit van zijn takenpakket. Verder zij hier verwezen
naar het antwoord op vraag 2128Welke voorwaarden/criteria worden gehanteerd bij het
toekennen van de rol van zorgkantoor in een regio? Wat is de (financiële)
verhouding tussen de zorgverzekeraar en het zorgkantoor?In het antwoord op vraag 3 is uitgebreid ingegaan op de positie van het
zorgkantoor, inclusief de voorwaarden en criteria die worden gehanteerd bij
de aanwijzing. De regeling van de zorgkantoren zal ertoe moeten leiden dat
sprake zal zijn van een zelfstandige uitvoering van de AWBZ door de zorgkantoren.
Dit zal in de verantwoording over de rechtmatige uitvoering uitgangspunt
moeten zijn. Formeel zal er sprake zijn van een eindverantwoordelijkheid van
de zorgverzekeraars gezamenlijk. Via die lijn zal de feitelijk verantwoording
plaatsvinden door het zorgkantoor. In deze optiek zal er geen sprake zijn
van een financiële verhouding tussen de zorgverzekeraar en het zorgkantoor.129Hoe zien de spelregels van de regering eruit «met
betrekking tot de aanspraken en levering van zorg gegeven de schaarsteproblematiek»?Het gaat om beleidsregels die gericht zijn op zaken als urgentie, mate
van uitstelbaarheid van zorg (normering wachttijden), omslagpunten intra-
en extramurale zorg, zorgzwaarte. De beleidsregels zijn van belang om binnen
de beschikbare middelen gericht prioriteiten te kunnen stellen.130Hoe zal het financiële en beleidsmatige toezicht
plaatsvinden op de zorgkantoren? Zullen de patiënten in dit toezicht
een rol kunnen gaan spelen? Houdt de Rijksoverheid de uiteindelijke verantwoordelijkheid
of wordt deze overgedragen aan de provincies/regio's?De AWBZ is een wettelijke zorgverzekering. De verantwoordelijkheid voor
de opzet en de werking ervan is opgedragen aan de minister van VWS. Deze verantwoordelijkheid
kan niet worden overgedragen aan andere partijen. Het toezicht op de uitvoering
is als waarborg voor een goede opzet en werking in de wet zelf geregeld. Als
onafhankelijk toezichthouder treedt de Commissie Toezicht Uitvoeringsorganisatie
op. Gezien de noodzaak van onafhankelijkheid kunnen partijen, zoals verzekerden,
in dit toezicht geen rol spelen. Natuurlijk neemt de toezichthouder gezien
zijn waarborgfunctie mede de belangen van de verzekerden als uitgangspunt.
Het toezicht is gericht op de rechtmatigheid en de doelmatigheid van de uitvoering.131Hoe wordt voorkomen dat het zorgkantoor een te dominante
rol in de regio gaat spelen?Het streven uit «Zicht op Zorg» is er in de eerste plaats
op gericht het zorgkantoor uit diens ondergeschikte positie te halen en tot
een actieve rol in de uitvoering van de AWBZ te brengen. Bij de precieze vormgeving
van verantwoordelijkheden en bevoegdheden van het zorgkantoor zal worden gewaarborgd
dat het zorgkantoor deze actieve rol kan spelen binnen een systeem dat gekenmerkt
wordt door een evenwichtige verantwoordelijkheidsverdeling. Daarmee wordt
een te dominante positie van het zorgkantoor in de regio voorkomen.132Hoe ziet de verdere ontwikkeling van de zorgkantoren
eruit en welk tijdpad hoort hierbij? Welke juridische status heeft het zorgkantoor?In de invoeringsstrategie uit de nota «Zicht op Zorg» is een
apart deeltraject aangegeven om de zorgkantoren en de regionale indicatieorganen
te versterken. Verschillende aspecten van implementatie zijn daarin opgenomen.
Deze zullen evenwel in het deeltraject nog moeten worden uitgewerkt. Een wettelijke
regeling van de zorgkantoren is voorzien voor 2001. Voor meer informatie hierover
verwijzen wij naar het antwoord op vraag 3. 133Hoe zullen zorgaanbieders geprikkeld worden zich meer
te richten op vraaggestuurde zorg in plaats van aanbodgestuurde zorg? Spelen
consumenten-/patiëntenorganisaties hierin een rol en zo ja, welke?De belangrijkste manier waarop zorgaanbieders in het nieuwe sturingsmodel
worden geprikkeld om zich meer te richten op vraag is het vrije contractmodel.
In het nieuwe model zal nog wel sprake zijn van een toelating, maar zonder
budgetgarantie. In de overgang naar deze eindsituatie zal de contracteerplicht
geleidelijk worden afgebouwd en zullen de aanspraken verder worden geflexibiliseerd.
Tegenover het grotere financiële risico van de aanbieder komt dan de
mogelijkheid te staan de zorg zo «op maat» mogelijk vorm te geven.
In het nieuwe systeem (en dat geldt evenzeer voor de overgangssituatie) hebben
zorgaanbieders een vanzelfsprekend belang om goed af te stemmen met patiënten-
en consumentenorganisaties. Wie immers niet op de klantvraag inspringt, loopt
risico contracten te verspelen. Het cliëntenoordeel in het kader van
de benchmark van aanbieders is daarin ook voor de consumenten-/patiëntenorganisaties
een belangrijk instrument.134Heeft de voorgestelde contracteerbevoegdheid van de
zorgkantoren tot gevolg dat welzijnsvoorzieningen verdwijnen omdat welzijnsorganisaties
niet tot de contractpartners behoren? Zo ja, wat is uw oordeel?In het nieuwe model zullen aanbieders die onder de AWBZ verzekerde zorgaanspraken
willen leveren, moeten beschikken over een toelating. Een toelating wordt
afgegeven op basis van daaraan te stellen eisen en criteria. Ieder die aan
deze eisen voldoet kan een toelating krijgen. Dit geldt dus ook voor huidige
welzijnsorganisaties. De toelating houdt echter geen garantie op een contract
in. Welzijnsorganisaties die geen zorgaanspraken leveren vallen zowel nu als
in de toekomst niet onder de financiering van AWBZ. Zij zullen hun financiering
binnen andere kaders – zoals de Welzijnswet – moeten vinden.135Hoe ziet de regering de relatie tussen de modernisering
van de AWBZ en transmurale zorg?Eén van de doelstellingen van de modernisering AWBZ is om tegen
de achtergrond van de vermaatschappelijking van de zorg, de vraag van de patiënt
centraal te stellen. Transmuralisering is één van de manieren
waarop wordt ingespeeld op de vraag van de patiënt. De voorgestelde modernisering
van de AWBZ zal transmurale zorg verder stimuleren, onder meer door er betere
randvoorwaarden voor te scheppen. 136Ziet de regering het gevaar van monopolies in de regio
die ontstaan door de vele fusies tussen zorgaanbieders en waardoor de keuzevrijheid
van de patiënt in gevaar kan komen? Zo ja, welke beleidsmaatregelen worden
hiervoor ontwikkeld?Het zorgkantoor zal uitgaande van de vraag van de verzekerde, zorg contracteren
en daarbij rekening houden met de keuze van de cliënt. Ook kan een verzekerde
een PGB vragen om daarmee zelf zorg in te kopen. Bedacht moet overigens worden
dat de ketenvorming die met fusies veelal wordt nagestreefd als achtergrond
heeft, de cliënt beter te willen bedienen. In die zin moet het negatieve
beeld van regionale monopolies enigszins worden genuanceerd.
Over de gevolgen van fusievorming voor het contracteerbeleid van zorgkantoren
is uitgebreid ingegaan bij vraag 58. 137Wat is de verhouding tussen het landelijk beleidskader
en de regiovisies?Zoals ook aangegeven in het antwoord op vraag 116 wordt in de regiovisie
voor de rijksoverheid zichtbaar in welke mate en op welke wijze partijen in
de regio de handschoen van het afstemmen van beleid voor zorg, wonen, welzijn,
etcetra opnemen. Tevens wordt duidelijk wat de belangrijkste knelpunten en
oplossingsrichtingen zijn. Deze informatie is voor de rijksoverheid van belang
bij het verder ontwikkelen van op de modernisering van de AWBZ gericht faciliterend
beleid. Dit beleid slaat dan neer in het landelijk beleidskader.138Hoe verhoudt zich de flexibilisering van de aanspraken
tot het BIO, het protocol waarin veel breder en functioneler wordt geïndiceerd?
Wordt het BIO door elk regionaal indicatieorgaan gebruikt?Het protocol van het Breed Indicatie Overleg voor de sector verzorging
en verpleging loopt in zekere zin vooruit op de voorgenomen flexibilisering
voor deze sector. Het gebruik van het BIO-protocol en het op basis daarvan
recent ontwikkelde vragenformulier wordt momenteel geïmplementeerd door
de RIO's. Naar verwachting zullen alle RIO's hiermee gaan werken. In het kader
van de AWBZ-brede indicatiestelling wordt bezien op welke wijze dit gebruik
kan worden voorgeschreven.139Waarom is niet gekozen voor het regiobudget waarmee
de verschillende partners in de AWBZ vorm kunnen geven aan de regionalisering
van de AWBZ?In «Zicht op Zorg» wordt niet gewerkt met een budget, maar
met een regionaal kader. Gaandeweg wordt een steeds groter deel van dit kader
vrij besteedbaar. Door de groei van dit vrij besteedbare deel kan steeds beter
worden ingesprongen op de specifieke zorgbehoefte in de regio. Het langzaam
aan toegroeien naar een situatie waarin het vrij besteedbare deel van het
regionale kader een substantiële omvang heeft bereikt, vooronderstelt
wel dat er voldoende prikkels voor het zorgkantoor bestaan. Deze prikkels
vormen een belangrijk onderwerp van onderzoek in het implementatietraject.140De regio is de geografische schaal van de vernieuwing
van de AWBZ. Waarom is gekozen voor een vrijblijvende status van de regiovisie?De regiovisie heeft de bedoeling om te komen tot een vanuit de optiek
van de klant afgestemd beleid op de gebieden van zorg, wonen en welzijn. De
regiovisie is dus een afstemmingsdocument voor verschillende beleidsterreinen
en wordt ook in overleg met de betrokken partijen opgesteld. In die zin kan
zeker niet gesproken worden van een vrijblijvende status. Het in de regiovisie
geformuleerde beleid is richtinggevend voor het zorgkantoor als uitvoerder
van de AWBZ. Het is niet wenselijk en ook niet passend in de verzekeringssystematiek
in de regiovisie het contracteerbeleid van het zorgkantoor te regelen. 141In de nota «Zicht op Zorg» wordt op diverse
plaatsen de noodzaak van samenhang van de AWBZ en wonen, welzijn, gezondheid,
arbeid en onderwijs benadrukt. Hoe zal deze samenhang worden vormgegeven en
welke afbakening wordt gemaakt tussen de diverse sectoren?De samenhang wordt op een aantal manieren bevorderd. Om te beginnen is
er de regiovisie. Op status, functie en vooronderstelde werkwijze is in voorgaande
antwoorden uitgebreid ingegaan. Vervolgens biedt de indicatiestelling «nieuwe
stijl» een belangrijke mogelijkheid de afstemming tussen wonen, zorg
en welzijn op het niveau van de individuele hulpvraag te concretiseren. Daarnaast
biedt het functioneel omschrijven van aanspraken aan aanbieders de mogelijkheid
om uit hun huidige keurslijf te stappen. Ook nieuwe toetreders zullen als
gevolg hiervan, overigens onder voorwaarde van een toelating, op de zorgmarkt
verschijnen. Het zorgkantoor krijgt de mogelijkheid om toegelaten aanbieders
gericht te contracteren vanuit de werkelijk geformuleerde behoefte. Al deze
maatregelen bieden naar onze mening voldoende ruimte voor bijvoorbeeld aanbieders,
woningcorporaties, gemeenten en zorgkantoren om afspraken te maken over activiteiten
die gericht zijn op het lokaal realiseren van zorg op maat voor de klant.142Op welke wijze wordt de nota «Zicht op Zorg»
verbonden aan de discussie van scheiden van wonen en zorg?Zie hiervoor het antwoord op vraag 39.Vragen SP-fractie143«Het lijkt erop dat er niemand is die verantwoordelijk
is voor een toereikend aanbod van zorg. Er is sprake van onduidelijke verantwoordelijkheden».
Wie kan er in de toekomst op worden aangesproken indien iemand niet tijdig
en voldoende AWBZ-zorg krijgt? Per wanneer zal dit geregeld zijn en wie kan
tot die tijd hierop worden aangesproken?De rijksoverheid is verantwoordelijk voor het stelsel en de vaststelling
van de premie. Het zorgkantoor is belast met de uitvoering van de AWBZ. Het
zorgkantoor is er feitelijk voor verantwoordelijk dat de verzekerde zijn zorgaanspraken
kan realiseren. Formeel ligt die verantwoordelijkheid bij de verzekeraar uit
het tweede compartiment. Voor een uitgebreide uiteenzetting over de positie
van het zorgkantoor verwijzen wij naar het antwoord op vraag 3.Zoals aangegeven in «Zicht op Zorg» vergt volledige implementatie
van de moderniseringsplannen een aantal jaren. Gewerkt wordt met een stapsgewijze
benadering waarin afhankelijk van de mate waarin partijen (zoals zorgkantoren
en indicatie-organen) in staat zullen zijn hun rol goed te spelen, er wijzigingen
worden aangebracht in het instrumentarium. In bijlage 3 bij het plan van aanpak
is terzake een tijdpad opgenomen. Overigens is ook op dit moment de verzekeraar
uit het tweede compartiment formeel aanspreekbaar bij het niet kunnen realiseren
van de geleverde zorg. Om ook in een schaarstesituatie zoals nu het geval
is op verantwoorde wijze zorg te kunnen toewijzen krijgen de zorgkantoren
een aantal beleidsregels opgelegd die waarborgen dat op eerlijke wijze, op
basis van objectieve criteria voor urgentie en de mate van de uitstelbaarheid
van de te leveren zorg (normering wachttijden), wordt toegewezen. 144In de toekomst zorgt het regionale indicatieorgaan
voor de indicatiestelling en het zorgkantoor voor de zorgtoewijzing. Vindt
zorgtoewijzing thans ook regelmatig via een centraal plaatsingsoverleg plaats?
Kunnen belangen van zorgkantoren niet mede een rol gaan spelen indien de zorgkantoren
deze taak krijgen, bijvoorbeeld een verpleeghuisplaats eerder toewijzen aan
iemand die in het ziekenhuis ligt dan aan iemand thuis?Zorgtoewijzing is in de regio's uiteenlopend georganiseerd. Veelal afhankelijk
van de rol die het zorgkantoor vervult is er sprake van meer of minder gestructureerd
plaatsingsoverleg. De indicatiestelling is bepalend voor de te leveren zorg
en in die indicatie wordt ook de urgentie en zorgzwaarte aangegeven. Het zorgkantoor
dient deze onverkort uit te voeren bij de toewijzing. Wel kan het zorgkantoor
bij schaarste met inachtneming van beleidsregels van het rijk, zoals genormeerde
wachttijden, de zorgtoewijzing prioriteren, maar niet vanuit de in de vraag
geschetste optiek.145Er dient geen vacuüm te ontstaan in de overgangsperiode.
Toch is er al beroering ontstaan over het bouwbeleid in de ouderenzorg. Is
het waar dat de bouwprioriteitenlijst niet meer is bijgewerkt door het ministerie
van VWS om de nieuwe regionale aanpak niet in de weg te staan en blijven mede
daardoor bouwplannen liggen? Gaat dit probleem opgelost worden en zo ja, hoe?Er is geen sprake van dat de bouwprioriteitenlijst niet zou worden bijgewerkt
om de regionale aanpak niet in de weg te staan. Integendeel, de bouwprioriteitenlijst
wordt juist bijgewerkt met gebruikmaking van precies die regionale aanpak.Het bijwerken van de bouwprioriteitenlijst vindt op twee manieren plaats:
eenmaal per jaar een technische actualisatie en eens in de twee jaar een bestuurlijke
actualisatie. Het grote verschil tussen beide is dat bij een bestuurlijke
actualisatie nieuwe projecten kunnen worden opgevoerd voor een aantal in de
toekomst gelegen jaren en dat bij een technische actualisatie slechts de reeds
op een bouwprioriteitenlijst voorkomende initiatieven worden nagelopen op
een aantal technische zaken als jaar aanvang bouw, de omschrijving van het
project, de geraamde kosten etcetra.Voor de sector verpleging en verzorging wordt de bestuurlijke actualisatie
(lees: het opstellen van een lijst nieuwe initiatieven voor de jaren 2001
tot en met 2006, zowel in de sfeer van capaciteitsuitbreiding als renovatie
en vervangende nieuwbouwprojecten) gestroomlijnd met de Meerjarenafspraken.
Dat betekent dat de rol van de actoren, de zorgkantoren en de provincies,
in die zin is veranderd dat niet langer provinciaal, maar regionaal om advies
wordt gevraagd, dat het primaat is komen te liggen bij de zorgkantoren en
dat met name de inbreng van de regionale partijen zeer aan gewicht heeft gewonnen.In het kader van de MJA is overeengekomen dat vanaf het jaar 1999 in de
regio wordt beslist over de wijze waarop intensiveringsmiddelen voor uitbreiding
van de capaciteit worden ingezet. Het is aan het zorgkantoor om zorg te dragen
voor regionaal overleg tussen alle partijen over de gewenste inzet van die
middelen in de betreffende regio. Op basis van dat overleg wordt een bestedingsvoorstel
ter zake voor marginale toetsing bij het rijk ingediend. In die voorstellen
zitten alle capaciteitsuitbreidingen in de gehele sector (thuiszorg, verzorgingshuiszorg
en verpleeghuiszorg). Voor zover voor een deel van de capaciteitsuitbreiding
de WZV-procedure geldt, betekent het dat de desbetreffende initiatieven automatisch
op de nieuwe bouwprioriteitenlijst worden geplaatst.Zorgkantoren zijn overigens uitdrukkelijk verzocht bij het overleg over
de inzet van de intensiveringsmiddelen aandacht te schenken aan met name de
bouwinitiatieven die voorzien zijn van een verklaring met een uitstelpassage
(lees: ja er is behoefte aan het initiatief, maar er is nog geen geld).146In opdracht van de MDW-werkgroep is een inventarisatie
verricht van de belangrijkste klachten en vragen van burgers en instellingen
ten aanzien van de AWBZ. Hieruit kwamen ook veel klachten en vragen over de
eigen bijdrage AWBZ en aanvullende bijdragen in verpleeghuizen en zakgeld
voor bewoners van verpleeg- en verzorgingshuizen. Kwamen deze signalen ook
uit de paneldiscussies en zo ja, waarom zijn ze niet vermeld?Genoemde klachten kwamen (zij het beperkt) ook naar voren bij de paneldiscussies,
die in het kader van het moderniseringstraject zijn gehouden. De problemen
uit de paneldiscussies zijn in het kader van de opdracht voor de modernisering
vervolgens toegespitst op de sturing van de AWBZ, zowel in termen van bevoegdheden
en verantwoordelijkheden van partijen als in termen van instrumentarium. De
in de vraag bedoelde klachten passen niet in het sturingsverhaal en komen
dus niet aan de orde in «Zicht op Zorg». In de samenvatting van
de paneldiscussies in bijlage 1 bij de nota zijn de klachten overigens wel
opgenomen.147Waarom is voor de vaststelling van het regionaal kader
gekozen voor een optelsom van alle instellingsbudgetten en de daaraan toe
te voegen volumegroei? Wordt hierbij vanuit gegaan dat de verdeling tussen
de regio's nu optimaal is? Worden als instellingsbudgetten ook de budgetten
van de thuiszorginstellingen meegenomen, evenals van de welzijnsorganisaties
die dienstverlening in het kader van de AWBZ uitvoeren?De verdeling tussen de regio's is op dit moment niet optimaal. Daarom
wordt bij de toedeling van de volumemiddelen nu al rekening gehouden met de
relatieve achterstand van sommige regio's. Door een gerichte toedeling van
volumemiddelen krijgt op termijn iedere regio een evenredig aandeel van het
landelijk beschikbare budget. De nog nader te ontwikkelen verdeelcriteria
zijn hierbij leidend. Thuiszorgbudgetten worden, evenals verzorgingshuisbudgetten,
integraal meegenomen.148Het zorgkantoor dient gegeven de zorgplicht een uiterste
poging te doen de geïndiceerde zorg toe te wijzen, zich ten opzichte
van de cliënt te verantwoorden en alternatieven als overbruggingszorg
te bieden.Betekent de zorgplicht niet dat het zorgkantoor binnen
vast te stellen aanvaardbare wachttijden de zorg dient te leveren? Met andere
woorden betekent de aanspraak van de cliënt dat hij/zij hier recht op
kan doen gelden? Zo nee, kan zo'n cliënt dan een alternatief als overbruggingszorg
eisen? Met andere woorden komt er een garantie op zorg?De zorgplicht komt in de gemoderniseerde AWBZ de facto bij het zorgkantoor
te liggen. Om aan de zorgplicht te voldoen dient het zorgkantoor voldoende
zorg voor de verzekerden te contracteren. Daarbij geldt het regionaal kader
als maximumkader. Het zorgkantoor krijgt een aantal instrumenten in handen
om een optimum aan zorg uit het kader te halen. De contracteerplicht wordt
opgeheven en de prijzen worden maximumprijzen. Daarnaast worden
er beleidsregels geformuleerd die bedoeld zijn in een situatie van schaarste
gericht te kunnen prioriteren. Denk aan urgentiebepalingen, mate van uitstelbaarheid
van zorgprodukten (normering wachttijden), omslagpunt intra- extramuraal.
Als de geïndiceerde zorg niet geleverd kan worden moet het zorgkantoor
in overleg met de verzekerde naar «second best» oplossingen ter
overbrugging zoeken. De zorgplicht van het zorgkantoor betekent derhalve dat
met inachtneming van bedoelde beleidsregels de voor zorg geïndiceerde
cliënt recht heeft op zorg en dat recht tot gelding kan brengen.149In hoeverre zal het zorgkantoor van het indicatiebesluit
af kunnen wijken vanuit zijn verantwoordelijkheid voor de toewijzing van de
zorg en bijvoorbeeld in het kader van een eventuele schaarste? Wie bepaalt
uiteindelijk hoeveel zorg iemand krijgt?Een objectief en onafhankelijk indicatiebesluit is voor het zorgkantoor
inhoudelijk een gegeven. De omvang van zorg ligt vast in het indicatiebesluit.
Het zorgkantoor krijgt wel een aantal instrumenten in handen waarmee hij de
zorgleverantie kan sturen. Genoemd zijn de beleidsregels voor urgentie, mate
van uitstelbaarheid van zorg (normering wachttijden), omslagpunt intra- extramuraal
en dergelijke.150Het zorgkantoor dient er zorg voor te dragen dat er
voldoende zorg is in kwalitatieve en kwantitatieve zin. Het zorgkantoor heeft
een zorgplicht maar moet binnen het vastgestelde regionale kader blijven.
Hoe valt dit met elkaar te rijmen gezien de tot nu toe geldende schaarste?Op de relatie tussen de zorgplicht van het zorgkantoor enerzijds en het
regionaal kader anderzijds zijn we onder andere ingegaan in het antwoord op
vraag 1.151De contracteerplicht gaat vervallen; er komen functionele
aanspraken en nieuwe regels voor toelating. Worden er ook nieuwe toetreders
toegelaten? Zo ja, onder welke voorwaarden?Naarmate het zorgkantoor beter onderhandelt, wordt
er in dit model meer zorg geleverd.Dit lijkt op het model in het 2e compartiment met het
verschil dat het hier gaat om risicodragende ziekenfondsen die geprikkeld
zouden zijn om goedkoop zorg in te kopen om zo de nominale premies laag te
houden en nieuwe verzekerden aan te trekken. Aangezien dat in het 2e compartiment
al niet werkt, hoe zou dat in het 1e compartiment wel moeten werken?En als het al werkt zijn de slechte ervaringen met
de kraamzorg dan geen slecht voorteken?Hoe rijmt deze vorm van marktwerking in de AWBZ met
de opvattingen van de vorige regering dat in de AWBZ geen marktwerking thuis
hoort en met de negatieve ervaringen in de thuiszorg?Met de aanpassing van het instrumentarium, zoals de invoering van functiegerichte
aanspraken en de afschaffing van de contracteerplicht voor het zorgkantoor,
kunnen nieuwe toetreders AWBZ-zorg gaan leveren. Deze nieuwe toetreders zullen
moeten voldoen aan toelatingsvoorwaarden die voor alle zorgaanbieders in de
AWBZ gelden. De toelatingsvoorwaarden hebben onder meer betrekking op de organisatie
in zowel bestuurlijke als financiële zin. In samenhang met de verdere
uitwerking van de functiegerichte aanspraken zullen de nieuwe criteria voor
de toelating van nieuwe zorgaanbieders in de AWBZ verder worden ontwikkeld.
Overigens gaat het bij nieuwe toetreders niet alleen om geheel nieuwe zorgaanbieders,
maar ook om bestaande zorgaanbieders die als gevolg van het functiegericht
omschrijven van de aanspraken nieuwe zorgpakketten aan gaan bieden.In de notitie «Marktprikkels in de zorg» (TK, 1996–1997,
25 962, nr. 1) is al aangegeven dat volledige marktwerking in de gezondheidszorg
om een aantal redenen niet tot de mogelijkheden behoort. In dezelfde notitie
zijn wel de grenzen aangegeven voor de afzonderlijke compartimenten van een
meer (tweede compartiment) of minder (eerste compartiment) ontwikkeld systeem
van effectieve prikkels gericht op doelmatige en kwalitatief goede zorgverlening
en zorgverzekering. De meer open markt van zorgaanbieders die de nota «Zicht
op Zorg» in het vooruitzicht stelt, past in die visie.152Komen er wettelijke richtlijnen voor de levering van
zorg in de termen van urgentie en zorgzwaarte?Er komen beleidsregels die bedoeld zijn om in een situatie van schaarste
gericht te kunnen prioriteren. De juridische vormgeving staat nog niet vast.
De beleidsregels zullen betrekking hebben op zaken als urgentie, mate van
uitstelbaarheid van zorg (normering wachttijden), omslagpunten intra- en extramurale
zorgverlening. Deze beleidsregels zijn van belang voor zowel de indicatiestelling
als de zorgtoewijzing. Overigens is het nu al zo dat het indicatieorgaan in
het indicatiebesluit de omvang van de zorg zoveel mogelijk dient aan te geven
in termen van bandbreedtes en urgentie van de zorg.153Zorgkantoren worden voor een bepaalde periode voor
de uitvoering van de AWBZ aangewezen. Is het aanwijzen van een ander zorgkantoor
werkelijk een reële mogelijkheid gezien de in de tussentijd opgedane
kennis en ervaringen?Aan welke prikkels wordt gedacht voor een doelmatige
uitvoering?Zoals ook in het antwoord op vraag 61 is aangegeven, is op zich een aantal
alternatieven denkbaar. Onmiskenbaar echter stelt de uitvoering van de AWBZ
eisen aan de kennis en deskundigheid van de aan te wijzen organisatie. Intrekking
van de aanwijzing moet dan ook worden gezien als een uiterst middel. Zoals
ook in het antwoord op vraag 3 is aangegeven, is aan het College voor zorgverzekeringen
gevraagd in de uitvoeringstoets in te gaan op de toe te passen criteria bij
de periodieke aanwijzing.Op de vraag naar prikkels is uitgebreid ingegaan in het antwoord op vraag
7. Daar is ook aangegeven dat de vraag naar verdere prikkels voor een doelmatige
uitvoering door het zorgkantoor onderwerp vormt van het MDW-project AWBZ.154Wat wordt de positie van de zorgkantoren? Is het de
bedoeling dat zorgkantoren niet rechtstreeks op wettelijke basis volledig
verantwoordelijk worden maar dat de positie van de zorgkantoren verbonden
is met de zorgverzekeraars uit het tweede compartiment?Bestaat er risico van belangenverstrengeling aangezien
de zorgverzekeraars deel uitmaken van commerciële bedrijven die soms
onderdeel uitmaken van wereldwijde concerns?Kunt u momenteel uitsluiten dat er afwenteling plaatsvindt van zorg die
tot het 2e compartiment behoort naar de AWBZ-zorg? In het antwoord op vraag 3 is uitgebreid ingegaan op de wettelijke positie
van het zorgkantoor. Ook in de antwoorden op vragen van de commissie over
de positionering van zorgkantoren, die gelijktijdig met deze reeks van antwoorden
naar de Kamer worden gestuurd, is dit thema uitputtend behandeld.Wat afwenteling van tweede compartimentszorg naar AWBZ-zorg betreft, zijn
drie elementen van belang. Ten eerste een helder onderscheid tussen aanspraken
uit het eerste en het tweede compartiment. Een duidelijk onderscheidend criterium
ter afbakening van de tweede compartimentszorg zal bij een nieuwe formulering
van aanspraken voor de AWBZ-zorg dan ook uitgangspunt moeten zijn. Ten tweede
een objectieve en onafhankelijke indicatiestelling. Ten derde een goede controle
van het zorgkantoor op de uitvoering van de overeenkomst door de aanbieders
van de AWBZ-zorg. Overigens biedt de toekomstige versterking van het zorgkantoor
meer mogelijkheden dan nu om de genoemde afwenteling tegen te gaan. Een 100%-garantie
dat nergens in Nederland tweede compartimentszorg ten laste wordt gebracht
van de AWBZ is nooit te geven. Het controlesysteem is ook niet op dit soort
absolute garanties ingesteld, en zou ook een onevenredige inspanning vereisen.
Ook controle en toezicht moeten aan eisen van effectiviteit en effiency voldoen.155Wie toetst en controleert de beleidsvoering en de uitgaven
van het zorgkantoor?Kan gereageerd worden op de uitlatingen van de voorzitter
van het Commissie Toezicht Uitvoeringsorganisatie op de zorgverzekeringen
(CTU) in het blad van de Verzekeringskamer van maart 1999, dat de doelmatigheid
van het toezicht wel verbeterd kan worden, maar dat het publieke verantwoording
afleggen toch een zaak is van de ziekenfondsen zelf?Waaruit bestaat het toezicht, wordt bijvoorbeeld ook
gekeken naar rechtmatigheid, doelmatigheid en verstrengeling?Komen er bij alle zorgkantoren Raden van Advies? Zo
ja, wie zit hierin en wat zijn de bevoegdheden en dergelijke?Komt er een wet om de positie van zorgkantoren te regelen?De Commissie Toezicht Uitvoeringsorganisatie (CTU) is op dit moment al
belast met onder meer het toezicht op de werkzaamheden van de verbindingskantoren.
Ook na het wettelijk regelen van de omvorming van de verbindingskantoren tot
zorgkantoren blijft het toezicht berusten bij de CTU. In de nota Toezicht
op verzekeringen in de gezondheidszorg van april 1997 (TK, 1996–1997,
25 308, nr. 1) is in hoofdstuk 3 beschreven hoe het toezicht van de CTU
er in het algemeen uitziet. Kern van de zaak is dat de CTU beoordeelt of onder
meer de verbindings- c.q. zorgkantoren hun wettelijke taken naar behoren uitvoeren
en of de kosten aanvaardbaar (d.i. rechtmatig) zijn. Tevens beoordeelt de
CTU of, binnen de grenzen van de wettelijke kaders, doelmatig wordt gehandeld.
Ook besteedt de CTU aandacht aan de mogelijke gevaren van verstrengeling of
concernvorming. Belangrijke aspecten daarbij zijn: de autonomie van de uitvoeringsorganisatie
om de feitelijke gang van zaken te bepalen, de doorberekening van kosten (voorkomen
van weglekken van publieke middelen) en het gebruik van gegevens voor andere
doeleinden dan waarvoor zij zijn verzameld.De voorzitter van de CTU sloot in zijn uitspraken in het blad De Verzekeringskamer
in Beweging van maart 1999 aan bij het algemene uitgangspunt dat de uitvoeringsorganisaties
van de Ziekenfondswet en de AWBZ primair zelf verantwoordelijk zijn voor de
recht- en doelmatige uitvoering van hun wettelijke taken en dat zij daarover
zelf verantwoording moeten afleggen. Het is vervolgens aan de
toezichthouder om te beoordelen of de uitvoeringsorganisaties hun verantwoordelijkheid
voldoende waarmaken. De verantwoordingsstukken van de uitvoeringsorganisaties
zijn daarbij een belangrijk aangrijpingspunt.In de ontwikkelingen op dit moment gaan de zorgkantoren uit van de totstandkoming
van Raden van Advies. Ten behoeve van regeling hiervan hebben we in de uitvoeringstoets
over de zorgkantoren aan het College voor zorgverzekeringen gevraagd op de
gewenste positie van deze Raden van Advies in te gaan.De positie van de zorgkantoren zal wettelijk worden geregeld. Voor de
wijze waarop verwijzen we naar het antwoord op vraag 3.156Kan de regering toelichten waarom de zorgkantoren een
zware rol krijgen in de verdeling van AWBZ-gelden terwijl deze niet over een
democratische legitimatie beschikken?De regering kiest voor een regiogebonden uitvoering van de AWBZ zonder
concurrentie tussen de uitvoerders. Deze regiogebonden uitvoering komt in
handen van de zorgkantoren. Als feitelijk uitvoerders van de wettelijke verzekering
moet de positie van deze zorgkantoren nader worden geregeld. In dat traject
van wettelijke regeling ligt hun democratische legitimatie. In de maatschappelijke
legitimatie zal het zorgkantoor moeten voorzien door de verschillende actoren
in de AWBZ en met name de verzekerden bij de uitvoering van de verzekering
te betrekken.157Zeker wanneer het gaat om een langdurige zorgverlening,
is een vertrouwensrelatie tussen cliënt en hulpverlener een voorwaarde
voor kwalitatief goede zorg. Betekent dit dat er een einde wordt gemaakt aan
het marktgericht denken in de zorg en de zogenaamde «stopwatchzorg».Stopwatchzorg is niet goed, nu niet en straks niet. In het Algemeen Overleg
op 17 juni jongstleden over de «mei brief thuiszorg» (TK, 23 235,
nr. 64) jongstleden is daar met uw commissie uitvoerig over gesproken. Het
benchmarkonderzoek in de thuiszorg heeft laten zien dat er op een aantal punten
nog veel te verbeteren valt zowel in de kwaliteit van zorg als in de organisatie
van de zorg. Het benchmarkonderzoek thuiszorg heeft daarnaast ook laten zien
dat doelmatigheid van de organisatie goed kan worden gecombineerd met een
goede kwaliteit van zorg. In het kader van «Zicht op Zorg» zal
benchmarking van alle AWBZ-sectoren dan ook belangrijk zijn en blijven. 158Het zorgkantoor mag maatregelen nemen indien de aanbieder
de prestaties niet verbetert. Welke maatregelen worden hier bedoeld? Kan hierbij
ook het contract worden opgezegd en wat betekent dat voor de continuïteit
van zorg? Zullen hier niet vooral de cliënten de dupe van zijn? En wat
is het alternatief in sectoren en regio's waar veel instellingen zijn gefuseerd
zoals zorgconcern Noorderbreedte in Friesland? Kan een reactie gegeven worden
op de uitlatingen van Zorgverzekeraars Nederland en de voorzitter van het
COTG over de keuzemogelijkheden van zorgkantoren in het licht van de monopolievorming?De uiteindelijke consequentie die een zorgkantoor kan trekken als een
zorgaanbieder de overeengekomen prestaties naar kwantiteit en kwaliteit niet
levert, is geen overeenkomst meer met die zorgaanbieder te sluiten. Voordat
contractpartijen in een dergelijke situatie belanden, ligt het evenwel voor
de hand dat het zorgkantoor dwingender eisen gaat stellen aan de zorglevering
door de aanbieder. Ook een vermindering van het volume van de te contracteren
zorg is een optie. Daarvoor moet het zorgkantoor wel in een positie zijn gebracht
dat het voldoende tegenmacht kan uitoefenen. Dit betekent dat de beschermende
constructie voor zorgaanbieders die nu voortvloeit uit het op het aanbod gerichte
instrumentarium, wordt afgebouwd. Een voorbeeld hiervan is de toepassing van
de beleidsregels zorg-op-maat in de GGZ en de gehandicaptenzorg. De bereidheid
in het veld om tot vernieuwing van de zorg te komen, doet vermoeden dat situaties
waarin het zorgkantoor tot abrupte beëindiging van de contractrelatie
besluit, zich niet snel zullen voordoen.Voor het onderwerp monopolie-vorming wordt verder verwezen naar het antwoord
op vraag 58.159Tijdens het Kamerdebat over de voorrangszorg in de
ouderenzorg is door de staatssecretaris opgemerkt dat gedacht werd aan het
aanscherpen van de toelatingseisen voor de aanbieders van de publiek gefinancierde
AWBZ-zorg, waarbij meer duidelijkheid gevraagd zou worden ten aanzien van
transparantie, de organisatie en de financiële en juridische kant van
het geheel. Daarmee zou getoetst kunnen worden of men aan de voorwaarden voldoet
en indien dit niet het geval is, is er een instrument om in te grijpen. Hoe
is dit uitgewerkt?De uitwerking is onderdeel van de volgende fase van de modernisering van
de AWBZ.160Is het waar dat momenteel welzijnsorganisaties een
deel van hun dienstverlening in het kader van de AWBZ uitvoeren, ondermeer
in het kader van flankerend beleid/reikwijdte zorg en in extramuraliseringsprojecten?
Welke omvang heeft dit en hoe zal deze zorg gecontinueerd worden?Het COTG inventariseert momenteel welke activiteiten uit de zogenaamde
reikwijdte-middelen worden bekostigd. Pas als deze inventarisatie is afgerond,
kan uitspraak worden gedaan over de vraag op welke wijze deze zorg kan worden
gecontinueerd. Voorts zij verwezen naar het antwoord op de vragen 102 en 134.161Worden in de aanspraken ook aanvaardbare wachttijden
wettelijk geregeld?Op welke termijn zullen mensen die direct zorg nodig
hebben deze ook onmiddellijk krijgen?In de beleidsregels worden mate van uitstelbaarheid van zorg (normering
wachttijden) gekoppeld aan zorgfuncties, zodat voor de cliënt duidelijk
is waarop hij of zij kan rekenen. Cliënten die op basis van een indicatiebesluit
urgent zorg nodig hebben, zullen deze door het zorgkantoor toegewezen moeten
krijgen.162Kan de landelijke overheid aangesproken blijven worden
op specifieke zorg voor specifieke groepen? Indien overal of in een aantal
regio's de zorg voor bijvoorbeeld gehandicapte schoolverlaters onvoldoende
is geregeld, kan de landelijke overheid dan ingrijpen? In de gemoderniseerde AWBZ is het zorgkantoor ervoor verantwoordelijk
dat de verzekerde zijn aanspraken op zorg tot gelding kan brengen. De rijksoverheid
is aanspreekbaar op sitiuaties waarin in alle regio's sprake zou zijn van
tekorten aan middelen of waarin het systeem als zodanig niet zou blijken te
functioneren.163De provincies en grote steden leggen de regiovisies
als democratisch gelegitimeerde bestuursorganen vast. Wat stelt dat voor aangezien
deze niet bindend maar richtinggevend zijn? Hoe wordt bewaakt dat de burgers
in elke regio dezelfde kwaliteit zorg ontvangen?In antwoorden op verschillende vragen (ondermeer vraag 4) is ingegaan
op zowel het karakter als de inhoud van de regiovisie. Provincies en de vier
Grote Steden leggen overigens geen regiovisie vast, zij stellen de regiovisie
vast.164In het veld ontstaan ook nieuwe AWBZ-overschrijdende
initiatieven bijvoorbeeld in de sfeer van wonen van zorgbehoevende ouderen
of kortdurende, doelgerichte geestelijke gezondheidszorg voor stress-klachten.
Worden hier de woonzorgcomplexen voor rijkere ouderen en de arbeidsgerelateerde
zorg betaald door werkgevers bedoeld? Hoe wordt hierover gedacht in relatie
met het ontstaan van een tweedeling in de zorg?De woonzorgcomplexen vormen een goed voorbeeld van AWBZ-overschrijdende
initiatieven. Kern van deze initiatieven is dat de geïndiceerde zorg
wordt geleverd als thuiszorg. Daarbij wordt – zoals in een volksverzekering
past – geen onderscheid gemaakt naar inkomen en wordt een inkomensafhankelijke
eigen bijdrage geheven. De huisvesting valt in deze woonzorgcomplexen buiten
de werkingssfeer en financiering van de AWBZ. Van tweedeling in de zorg is
dus geen sprake.Overigens lijkt in de vraag ten onrechte te worden voorondersteld dat
woonzorgcomplexen alleen voor rijkere ouderen tot stand komen. Uit een zojuist
in opdracht van VWS en VROM verricht onderzoek blijkt dat de meeste woonzorgcomplexen
vallen in de categorie die in volkshuisvestingstermen als «betaalbaar»
wordt beschouwd. Ouderen met een laag inkomen kunnen zonodig met een beroep
op de individuele huursubsidie toegang tot deze complexen verkrijgen.165Wordt ook gedacht aan het invoeren van minimumprijzen
gezien de ervaringen met de kraamzorg? Een acceptatieplicht ligt voor de hand,
komt deze er dan ook en wordt dit wettelijk geregeld?In het kader van de modernisering van de AWBZ wordt gestreefd naar een
systeem van maximumprijzen. Deze maximumprijzen hebben betrekking op ook in
termen van zorgzwaarte duidelijk omschreven producten. De kwaliteit is dus
in het nieuw systeem geïntegreerd in de productomschrijving. Een minimumprijs
is dus alleen daarom al niet aan de orde. Doordat kwaliteit een essentieel
onderdeel is van het product, moet een zorgkantoor in het kader van de controle
op de naleving van overeenkomsten steeds nagaan of de aanbieder wel levert
wat is afgesproken.In het nieuwe systeem is sprake van een zorgplicht voor het zorgkantoor.
Deze moet er voor zorgen dat verzekerden binnen de geldende randvoorwaarden
de geïndiceerde zorg kunnen krijgen. Aan de zorgplicht wordt voldaan
door middel van het sluiten van overeenkomsten met aanbieders. Deze
overeenkomsten vormen de plaats waarop het zorgkantoor een eventuele acceptatieplicht
van de aanbieder zal (willen) regelen.166Blijft regelgeving zoals 3-uursmaximering bestaan?
Zo ja, hoe rijmt dat met onafhankelijke indicatiestelling en de uitgangspunten
van de modernisering van de AWBZ?Op dit moment wordt de subsidieregeling Intensieve Thuiszorg geëvalueerd.
De eindresultaten zullen wij rond 1 april 2000 ontvangen. Op basis van deze
evaluatie zullen wij een standpunt innemen en eventueel de aanspraak en subsidieregeling
aanpassen.Meer in het algemeen geldt dat de aanspraken in de AWBZ in aard en omvang
zijn begrensd. Dat zal ook in de toekomst zo zal blijven. Begrenzing van aanspraken
kan evenwel op meerdere manieren plaatsvinden. Maximering van de aanspraak
tot 3 uur is denkbaar. Denkbaar is ook een systeem van beleidsregels aan de
hand waarvan in een situatie van schaarste de zorgverlening geprioriteerd
kan worden. Zo wordt in het kader van de modernisering van de AWBZ gedacht
aan het formuleren van beleidsregels waarbij onder andere omslagpunten intra-
en extramuraal worden aangegeven.De 3 uurs-regel zal ook tegen de achtergrond hiervan bekeken moeten worden.167Een aantal voorzieningen vallen niet langer onder de
WZV. Wat wordt bedoeld met minimumeisen ten aanzien van kwaliteit?Voor voorzieningen die vallen onder de reikwijdte van de WZV wordt de
bouwkwaliteit geregeld via het Besluit bouwmaatstaven WZV. Als voorzieningen
niet meer vallen onder de reikwijdte van de WZV is het van belang erin te
voorzien dat de kwaliteit van de zorg, met inbegrip van de bouwkundige component,
wordt gegarandeerd.168Op welke manier zal geregeld worden dat woonzorgcomplexen
voor iedereen – ook voor mensen met een laag inkomen – toegankelijk
zijn?In woonzorgcomplexen zijn de verantwoordelijkheden voor wonen en zorg
gescheiden. Voor het garanderen van de toegankelijkheid van het wonen bestaat
het instrument van de individuele huursubsidie. De toegankelijkheid van zorg
is geregeld in de AWBZ.169Wat de grensproblematiek betreft ligt het voor de hand
dat zorgkantoren afzonderlijk afspraken maken. Kan iemand die de voorkeur
geeft aan zorg buiten de regio hier aanspraak op maken?In de huidige situatie kan de verzekerde toestemming vragen zich voor
zijn zorg te wenden tot onder andere een aanbieder buiten de regio, waarmee
zijn eigen kantoor geen contract heeft gesloten. In het nieuwe model blijft
die mogelijkheid bestaan. Voor de effectuering ervan zullen zorgkantoren onderling
afspraken moeten maken.170Op termijn worden objectieve criteria en zorgspecifieke
wegingsfactoren ontwikkeld bij het vaststellen van regionale kaders. Kan men
hierbij niet reeds gebruik maken van de gegevens uit de (onafhankelijke, objectieve,
integrale) indicaties in de regio's? Op termijn zal er inderdaad een integrale onafhankelijke objectieve indicatiestelling
voor alle vormen van langdurige AWBZ-zorg tot stand komen. De daaruit resulterende
geaggregeerde informatie zal een belangrijke input vormen voor het vaststellen
van het macrokader. Voor de verdeling over de regio's spelen daarnaast factoren
als demografische ontwikkeling een leidende rol.171Wat wordt bedoeld met een gezonde competitie en het
richten van aanbieders op specifieke groepen en leefstijlen?Door de keten van zorgvraag tot zorgverlening anders te organiseren en
het huidige aanbodgerichte instrumentarium te vervangen door een vraaggeöriënteerd
instrumentarium, zullen aanbieders die toegelaten zijn, zich meer dan in het
huidige systeem kunnen en moeten oriënteren op de vraag van de cliënt.
Zij zullen daarin, onder andere met het oog op het verwerven van contracten
met zorgkantoren, zelf productkeuzen moeten maken.XNoot1Samenstelling: Leden: Van der Vlies (SGP), Swildens-Rozendaal (PvdA),
ondervoorzitter, Bijleveld-Schouten (CDA), Middel (PvdA), Essers (VVD), voorzitter,
Oedayraj Singh Varma (GroenLinks), Dankers (CDA), Oudkerk (PvdA), Lambrechts
(D66), Rijpstra (VVD), Rouvoet (RPF), Van Vliet (D66), Van Blerck-Woerdman
(VVD), Passtoors (VVD), Eisses-Timmerman (CDA), Gortzak (PvdA), Hermann (GL),
Buijs (CDA), Atsma (CDA), Arib (PvdA), Spoelman (PvdA), Kant (SP), E. Meijer
(VVD), Van der Hoek (PvdA) en Blok (VVD).Plv. leden: Van 't Riet (D66), Rehwinkel (PvdA), Eurlings (CDA), Apostolou
(PvdA), Örgü (VVD), Van Gent (GroenLinks), Van de Camp (CDA), Noorman-den
Uyl (PvdA), Ravestein (D66), Weekers (VVD), Schutte (GPV), Schimmel (D66),
Terpstra (VVD), Udo (VVD), Visser-van Doorn (CDA), Belinfante (PvdA), Harrewijn
(GroenLinks), Ross-van Dorp (CDA), Th. A. M. Meijer (CDA), Duijkers
(PvdA), Smits (PvdA), Marijnissen (SP), O. P. G. Vos (VVD), Hamer
(PvdA) en Cherribi (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26631-4.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl