Brief van de minister van VWS inzake ontwikkelingen in de bloedvoorziening
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief
Datum: 2019-11-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Vergaderjaar 2016-2017
 Eerste Kamer der Staten-Generaal
 1
 Kamerstukken
 
 
 
 29 447
 
 Evaluatie Wet inzake bloedvoorziening 
 
 
 
 G HERDRUK1In verband met foutief vergaderjaar; Vergaderjaar 2015–2016 moet zijn
 Vergaderjaar 2016–2017.
 
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT 
 
 
 
 Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal
 Den Haag, 30 september 2016
 
 Met deze actualiteitenbrief informeer ik u over de ontwikkelingen in de
 bloedvoorziening van het afgelopen jaar. Met deze brief stel ik ook de
 prijzen voor 2017 vast voor het leveren van plasma als grondstof voor
 plasmageneesmiddelen.
 In de Wet inzake bloedvoorziening is vastgelegd dat ik het parlement
 driejaarlijks een ministerieel plan stuur over de bloedvoorziening. In de
 tussenliggende jaren informeer ik het parlement door middel van een
 actualiteitenbrief. Dit jaar is zo’n tussenliggend jaar. VWS heeft diverse
 instanties uitgenodigd hun opvattingen over de Nederlandse bloedvoorziening
 met VWS te delen. In de bijlage staan de instanties genoemd die zijn
 uitgenodigd.
 
 Donors
 Ik heb veel waardering en respect voor iedereen die belangeloos zijn of haar
 bloed afstaat om anderen te helpen. De donor is de eerste en onmisbare schakel
 in de keten van de bloedvoorziening. Het heeft me dan ook zeer verheugd dat
 Nederland als gastland mocht optreden bij de viering van de Wereld
 Bloeddonordag.
 Wereld Bloeddonordag 2016
 
 Op 14 juni worden jaarlijks wereldwijd alle bloeddonors bedankt voor hun
 levensreddende gift. 14 juni is de geboortedag van Karl Landsteiner
 (1868–1943). Deze arts en Nobelprijswinnaar voor de Geneeskunde is de
 ontdekker van bloedgroepen. De Wereld Bloeddonordag is een van de acht
 gezondheidsdagen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Met deze dag
 vestigt de WHO wereldwijd de aandacht op het belang van het onbaatzuchtig
 afstaan van bloed.
 Op verzoek van de WHO hebben Donorvereniging Nederland en Stichting Sanquin
 Bloedvoorziening (Sanquin) dit jaar de internationale campagne op zich
 genomen. De voorbereiding hiervoor zijn in samenwerking met de WHO
 getroffen. De officiële viering van de Wereld Bloeddonordag was in Het
 Koninklijk Concertgebouw in Amsterdam. Koning Willem-Alexander heeft deze
 dag geopend. Meer dan 400 donors en vertegenwoordigers van internationale
 bloedvoorzieningsorganisaties en donorverenigingen waren hierbij
 aanwezig.
 Rond deze dag is internationaal een online campagne gevoerd. Het thema van
 Deze campagne was «Bloed is leven, geef bloed» (Your blood saved my life.
 Share life, give blood). Via de WHO zijn online diverse campagnematerialen
 beschikbaar gesteld. De samenwerking met de WHO was zeer succesvol en
 wereldwijd zijn er meer dan 550 miljoen mensen bereikt. Ook in Nederland is
 de campagne opgemerkt. Er hebben zich 7.000 nieuwe donors gemeld en 3.500
 oud-donors hebben laten weten weer actief donor te worden. Ik complimenteer
 de organisatoren met dit behaalde succes.
 
 Donorwerfplan
 
 In de actualiteitenbrief van vorig jaar heb ik aangegeven dat Sanquin
 jaarlijks 40.000 donors moet werven.2Kamerstuk 29 447, nr. 34. Met dit aantal kan Sanquin het donorbestand op peil houden. In 2015
 zijn er in totaal 40.651 nieuwe donors gerealiseerd. Sanquin schat in dat de
 doelstelling van 40.000 nieuwe donors ook dit jaar zal worden gerealiseerd.
 Voor de werving van nieuwe donors heeft Sanquin een donorwerfplan opgesteld.
 Sanquin houdt maandelijks bij of de maanddoelstelling wordt gehaald. Sanquin
 zet zich extra in wanneer deze maanddoelstelling niet wordt gehaald. Sanquin
 heeft hiervoor diverse mogelijkheden, zoals meer donors te vragen andere
 donors te werven of door meer online te werven.
 In het donorwerfplan is speciale aandacht voor de verjonging van de
 donorpopulatie en voldoende diversiteit in de verschillende
 bloedgroepsystemen. Dit plan heeft voor de verjonging goede resultaten
 opgeleverd. In de afgelopen jaren bestond bijna 25% van alle nieuwe
 aanmeldingen uit jonge vrouwen (20–24 jaar). De gemiddelde leeftijd van de
 donors blijft dalen en in 2016 zet deze trend door. Voor het behalen van
 voldoende diversiteit heeft Sanquin meer tijd nodig. Hiervoor zijn meer
 gerichte initiatieven en investeringen nodig. De initiatieven die Sanquin
 tot nu toe heeft ondernomen, hebben nieuwe Turkse donors opgeleverd. Sanquin
 werkt aan een verdere uitbreiding van de diversiteit in zijn
 donorbestand.
 
 Donorselectiebeleid
 Bloeddonatie en hemochromatose
 
 In juni van dit jaar heb ik uw Kamer geïnformeerd over bloeddonatie en
 hemochromatose (ijzerstapelingsziekte).3Kamerstuk 29 447, nr. 36.
 Sanquin heeft hier onderzoek naar gedaan. Het onderzoek is in samenwerking
 met de Hemochromatose Vereniging Nederland uitgevoerd. Tot voor kort was de
 aanname dat het afgenomen bloed bij personen met hemochromatose ongeschikt
 was voor transfusiedoeleinden. Het eigenbelang (gezondheidsbelang) bij deze
 personen zou het waarheidsgetrouw beantwoorden van de donorselectievragen in
 de weg kunnen staan. Uit het onderzoek blijkt nu dat dit niet het geval is.
 Dit bekent dat bloeddonaties door personen met hemochromatose de veiligheid
 van de bloedvoorziening niet nadelig zullen beïnvloeden. De donor moet wel
 voldoen aan een aantal basisregels en voorwaarden. De donor moet
 bijvoorbeeld de goedkeuring van zijn behandelend arts hebben. Met ingang van
 27 juni 2016 heeft Sanquin zijn donorselectiebeleid op dit punt
 gewijzigd.
 
 Mannen die seks hebben gehad met andere
 mannen
 Sanquin heeft eind vorig jaar het donorselectie rond mannen die seks hebben
 gehad met andere mannen (MSM) aangepast. Ik heb uw Kamer vorig jaar hierover
 uitgebreid geïnformeerd.4Kamerstuk 29 447 / 30 420, nr. 33. In het eerste half jaar na wijziging van de maatregel hebben zich
 ongeveer 150 MSM bij Sanquin als bloeddonor aangemeld. Hiervan bleken 100
 mannen meer dan 12 maanden geen MSM-contact te hebben gehad. Zij werden
 geaccepteerd als bloeddonor. Sanquin verwacht dat het aantal MSM dat zich als
 bloeddonor aanmeldt zal toenemen.
 Andere maatregelen
 
 Behalve de maatregel rond personen met hemochromatose en mannen die seks
 hebben gehad met andere mannen, zijn ook andere donorselectiemaatregelen
 door Sanquin nader onderzocht. Uit wetenschappelijke onderzoeksgegevens
 blijkt dat sommige maatregelen geen toegevoegde waarde (meer) hebben voor de
 veiligheid van de bloedvoorziening. Eerder had Sanquin bijvoorbeeld al
 besloten om de tijdelijke uitsluiting van bloeddonatie na prikincidenten en
 na onderzoek met een flexibele endoscoop in te korten van twaalf naar zes
 maanden.5Kamerstuk 29 447, nr. 28.
 Verder konden personen met ernstige gehoorstoornissen geen bloed doneren.
 De aanname was dat de aanwezigheid van een doventolk het keuringsgesprek met
 de donorarts negatief zou kunnen beïnvloeden. Dit bleek niet het geval te
 zijn zolang de donor Nederlands of Engels kan lezen en zich zelfstandig en
 begrijpelijk kan uitdrukken. Sanquin heeft het donorselectiebeleid ook op
 dit punt aangepast.
 
 Veiligheid
 Europees onderzoek
 In het Ministerieel Plan Bloedvoorziening 2015–2017 meldde ik dat Sanquin de
 toepassing van veiligheidstesten in Nederland zou vergelijken met die van
 andere Europese landen.6Kamerstuk 29 447, nr. 28. De Raad van Europa heeft onlangs onderzocht welke testen de Europese
 landen in 2012 hebben ingezet bij het screenen van bloeddonors. Uit dit
 onderzoek blijkt dat alle West-Europese landen de zogenaamde NAT-technologie
 toepassen naast de serologische testen.7NAT-testen zijn moleculaire testen die genetisch materiaal van de
 virus in het gedoneerde opsporen. Serologische testen sporen antistoffen
 in het gedoneerde bloed op. De serologische testen staan voorgeschreven in de Europese
 richtlijn.8Richtlijn 2002/98/EG. Sanquin blijkt dezelfde en evenveel laboratoriumtesten toe te passen
 als andere West-Europese landen.
 Zikavirus
 Het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (European Centre for
 Disease Prevention and Control) is een agentschap van de Europese Unie. Dit
 centrum heeft geadviseerd over bloeddonors die een infectie met het zikavirus
 doormaken. Het advies luidt, donors tot 28 dagen nadat de ziekteverschijnselen
 zijn verdwenen uit te sluiten van bloeddonatie. Sanquin heeft zijn
 donorselectiebeleid hierop aangepast.
 Bloedproducten
 Behoefte kort houdbare bloedproducten
 
 In de actualiteitenbrief van vorig jaar meldde ik dat al enige jaren een
 trend zichtbaar was van een dalende vraag naar kort houdbare bloedproducten
 (bedoeld voor bloedtransfusie). De daling was vooral zichtbaar bij de rode
 bloedcellen. Ik verwijs u naar de actualiteitenbrief van vorig jaar voor de
 factoren die hebben bijgedragen aan deze daling.9Kamerstuk 29 447, nr. 34.
 Waar in 2014 nog sprake was van een verdere daling (4,5% ten opzichte van
 een jaar eerder), lijkt in 2015 de vraag naar rode bloedcellen zich te
 stabiliseren.
 Ten opzichte van 2014 is de vraag in 2015 licht gedaald met 0,13%.10http://2015.jaarverslagsanquin.nl/.
 
 Productieproblemen plasmageneesmiddelen
 
 Sanquin Plasma Products BV (SPP) bereidt plasmageneesmiddelen uit
 Nederlands plasma. De BV is een dochteronderneming van Sanquin. Sinds enige
 tijd heeft SPP problemen met de productie van bepaalde plasmageneesmiddelen.
 Het gaat hier om een aantal specifieke en normale immunoglobulinen. Hierdoor
 kunnen deze producten tijdelijk niet verkrijgbaar zijn. De problemen zijn
 ontstaan doordat het productieproces niet meer voldoet aan de laatste
 aangescherpte Europese kwaliteitseisen. SPP werkt aan de vernieuwing van het
 productieproces en dat kost tijd.
 Om tekorten te voorkomen zorgt SPP waar nodig voor een gelijkwaardige
 vervanging van de producten. De patiënt zal hierdoor niet geconfronteerd
 worden met extra kosten, wel blijft het verplichte eigen risico van
 toepassing.
 SPP informeert het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen en de
 Inspectie voor de Gezondheidszorg regelmatig over de stand van zaken. Eind
 juni van dit jaar heeft SPP de apothekers en artsen geïnformeerd over de
 ontstane situatie. Het is op dit moment onbekend wanneer de
 productieproblemen zijn verholpen.
 
 Serum voor oogdruppels
 
 Bij de Bloedbankdivisie van Sanquin is een nieuw product in ontwikkeling:
 allogene serum oogdruppels. Deze oogdruppels worden bereid uit het serum van
 gedoneerd bloed. De druppels zijn bestemd voor patiënten met het droge ogen
 syndroom.11De klachten van de aandoening keratoconjunctivitis sicca kunnen
 variëren van droge en rode ogen tot aan chronische ontstekingen en
 blijvende beschadigingen van het hoornvlies. Normaalgesproken zijn
 beide ogen aangedaan. Deze patiënten worden op dit moment behandeld met kunsttranen. In
 ernstiger gevallen worden ontstekingsremmers voorgeschreven. Bij een kleine
 groep met een zeer ernstige vorm van het droge ogen syndroom wordt autologe
 serum oogdruppels toegepast. Het autologe serum, dat afkomstig is van de
 patiënt zelf, blijkt helend te werken. Het nadeel van autoloog serum is dat
 er relatief veel bloed van de patiënt moet worden afgenomen. Ook moet de
 patiënt wachten totdat zijn druppels gereed zijn. Verder kunnen niet alle
 ziekenhuizen deze druppels bereiden.
 Sanquin start, in samenwerking met oogartsen van het Radboud Medisch
 Centrum in Nijmegen, een klinische studie. In deze studie worden autologe
 serum oogdruppels vergeleken met allogene druppels bij de behandeling van
 patiënten met het droge ogen syndroom. Sanquin verwacht hiermee tegemoet te
 kunnen komen aan een medische behoefte.
 
 Risicoscheiding
 Korte terugblik
 
 Vorig jaar heb ik u geïnformeerd over de stand van zaken rond het scheiden
 van de bedrijfsrisico’s bij Sanquin.
 Deze scheiding is noodzakelijk zodat de risico’s van de wettelijke en
 niet-wettelijke activiteiten van Sanquin elkaar niet kunnen
 beïnvloeden.12Kamerstuk 29 447, nr. 32. Vorig jaar is een eerste stap gezet met de afsplitsing van de
 divisie Plasmaproducten van de stichting Sanquin. De activiteiten van deze
 divisie zijn ondergebracht in een besloten vennootschap, Sanquin Plasma
 Products BV. De aandelen van deze BV zijn volledig in handen van de
 stichting Sanquin. Hiermee is het overgrote deel van de risico’s van de
 niet-wettelijke activiteiten van Sanquin gescheiden van de wettelijke taken
 van Sanquin. De wettelijke taak rond plasmageneesmiddelen is door de
 afsplitsing meegegaan naar de BV. Een verdergaande scheiding van deze
 wettelijke taak bleek niet mogelijk. Voor zowel de wettelijke als de
 niet-wettelijke activiteiten rond plasmageneesmiddelen zijn namelijk
 dezelfde productiefaciliteiten en hetzelfde personeel noodzakelijk. De
 ministeriële verantwoordelijkheid voor plasmageneesmiddelen zal opnieuw
 vastgelegd worden door de Wet inzake bloedvoorziening te wijzigen. Ik streef
 ernaar het wetsvoorstel nog dit jaar in procedure te brengen. Tot de
 realisatie van deze wetswijziging, wordt de wettelijk taak gewaarborgd door
 middel van een juridisch bindend convenant. Dit convenant is afgesloten
 tussen het Ministerie van VWS, de stichting Sanquin en Sanquin Plasma
 Products BV. Ik heb u vorig jaar toegezegd u nader te informeren over de
 verdere ontwikkelingen rond de risicoscheiding. Met deze brief voldoe ik aan
 deze toezegging.
 
 Nieuwe organisatiestructuur
 
 In het afgelopen jaar heeft Sanquin in overleg met VWS de risicoscheiding
 verder vorm gegeven. Sanquin zal de organisatieonderdelen binnen de
 stichting die uitsluitend of hoofdzakelijk ingezet worden voor
 niet-wettelijke activiteiten afsplitsen. Sanquin brengt deze activiteiten
 onder in besloten vennootschappen. De aandelen van deze besloten
 vennootschappen komen in het bezit van Sanquin. De nieuwe structuur zal er
 als volgt uitzien.
 De divisie Reagents bevat louter niet-wettelijke activiteiten. Deze
 activiteiten zullen in een besloten vennootschap ondergebracht worden
 (Reagentia BV). Voor de divisie Diagnostiek wordt nog bekeken welke
 activiteiten in een besloten vennootschap ondergebracht kunnen worden. Hier
 zal bijzondere aandacht zijn voor het Nationale Screening laboratorium
 Sanquin (NSS). De NSS is een onderdeel van de divisie Diagnostiek. Het NSS
 test het gedoneerde bloed en is daarmee een onmisbaar onderdeel van de
 bloedvoorziening. Ik vind het belangrijk dat het NSS zo optimaal mogelijk
 binnen de nieuwe organisatiestructuur wordt geplaatst (binnen de stichting
 of in een BV). Bedrijfseconomische gevolgen van de verschillende opties
 spelen mee bij de uiteindelijke keuze.
 De werkzaamheden op het gebied van HRM, Financiën en ICT voor zowel de
 stichting als de dochterondernemingen blijven centraal bij de stichting. De
 kosten van deze centrale diensten zullen toegerekend worden aan die
 onderdelen waarvoor de werkzaamheden zijn verricht. In de komende periode
 zal Sanquin bekijken hoe de facilitaire diensten optimaal in de
 organisatiestructuur ingedeeld kunnen worden. De activiteiten zullen waar
 mogelijk bij het organisatieonderdeel of dochteronderneming worden geplaatst
 waar deze een belangrijke rol vervullen.
 De businessunit Tissue and Cells van de stichting Sanquin verricht
 niet-wettelijke activiteiten. Totdat de visie van VWS over de toekomst van
 de weefselketen bekend is, blijft deze unit in de stichting.
 Niet alle werkzaamheden van de divisie Research van Sanquin komen voort uit
 de wettelijke taken. Gezien de aard van de werkzaamheden van de divisie
 Research blijft deze divisie in de stichting zolang de risico’s beperkt
 blijven.
 
 Governance
 De dochterondernemingen van Sanquin zullen aangestuurd worden door Sanquin
 Holding BV. Deze Holding zal functioneren als een holdingvennootschap zonder
 (substantiële) operationele activiteiten. De beslissingsbevoegdheden van het
 bestuur van deze Holding zullen schriftelijk vastgelegd worden. Wanneer het
 gaat om strategische beslissingen met relevante financiële gevolgen, dan zullen
 deze alleen op het niveau van het bestuur van Stichting Sanquin
 Bloedvoorziening kunnen worden genomen. Dit realiseert Sanquin door een
 personele unie tussen het bestuur van de stichting en het bestuur van de
 Holding te creëren. In een zogenaamde laundry list wordt voorgeschreven wie
 welke beslissingen mag nemen. VWS is in het bezit van deze laundry list en
 heeft hiermee ingestemd. Sanquin zal de aandelen van de dochterondernemingen en
 het vastgoed dat hoort bij de niet-wettelijke activiteiten onder de Holding
 brengen. De aandelen van de Holding zullen gehouden worden door Stichting
 Sanquin Bloedvoorziening.
 Navelstrengbloedbank
 
 In 2013 heb ik u laten weten dat de navelstrengbloedbank bij Sanquin
 behouden moest blijven. De benodigde investeringen worden gefinancierd uit
 het liquidatiesaldo van indertijd Stichting Eurocord en het eigen vermogen
 van de divisie Bloedbank van Sanquin.13Kamerstuk 29 447, nr. 25. Vorig jaar oktober berichtte ik u dat de opbouw van het aantal
 opgeslagen eenheden navelstrengbloed was vertraagd. Ook de uitgifte van
 transplantaten lag achter op de geschetste verwachting. Sanquin besloot
 daarom extra in te zetten op uitbreiding van het aantal afnamecentra, op het
 ICT-systeem en op verhoging van de uitgifte van
 navelstrengbloedeenheden.14Kamerstuk 29 447, nr. 34. In deze brief bericht ik u over de laatste ontwikkelingen bij de
 navelstrengbloedbank.
 De opbouw van de voorraad blijft net als vorig jaar achter bij de
 doelstellingen. Voor de inzameling van de navelstrengbloedeenheden werkt
 Sanquin samen met diverse verloskundige centra, de afnamecentra. In deze
 afnamecentra worden vrouwen gevraagd om na de bevalling navelstrengbloed af
 te staan. Deze centra ontvangen minder toestemmingen dan was ingeschat. Dit
 betekent dat er meer afnamecentra nodig zijn. Sanquin zal daarom meer
 verloskundige centra benaderen voor een samenwerking.
 Ook lopen de inkomsten uit verkoop achter op de doelstellingen. Dat heeft
 verschillende oorzaken. Zo verliep de opslag en uitgifte van eenheden
 inefficiënt door het ontbreken van een passende ICT-applicatie. Deze is
 inmiddels aangeschaft en zal dit jaar worden ingezet. Verder is de vraag
 naar transplantatie-eenheden lager dan was ingeschat. Dit heeft te maken met
 een toenemende concurrentie van andere buitenlandse navelstrengbloedbanken
 en andere bronnen van stamcellen, zoals bij haplo-identieke
 stamceltransplantaties. Ook bleek de vraag naar eenheden voor research lager
 dan ingeschat.
 Gezien deze ontwikkelingen zal Sanquin zijn business case bijstellen.
 Kostenneutraliteit in 2018 blijft daarvoor een belangrijke
 randvoorwaarde.
 Ik hecht nog steeds veel waarde aan een navelstrengbloedbank in Nederland.
 Zo’n bank kan transplantaten ter beschikking stellen voor de behandeling van
 ernstig zieke patiënten. Voor een goed functionerende navelstrengbloedbank
 in 2018 zal nog wel veel moeten gebeuren. Ik vertrouw daarbij op de kennis
 en kunde van Sanquin.
 
 Prijs plasmalevering 2017
 
 In Nederland mag alleen de door de Minister van VWS aangewezen
 Bloedvoorzieningsorganisatie bloed en plasma inzamelen. Sanquin is de
 aangewezen Bloedvoorzieningsorganisatie.
 In de actualiteitenbrief van vorig jaar heb ik aangegeven dat VWS jaarlijks
 de prijs van plasma, dat als grondstof dient voor de productie van
 plasmageneesmiddelen, zal vaststellen. De prijs is gebaseerd op bestaande
 marktgegevens en draagt zo bij aan een gelijk speelveld in de
 plasmageneesmiddelenmarkt. Vanaf 2017 wordt dit verder doorgevoerd door de
 prijs van plasma te differentiëren. De prijs zal dan afhangen van de wijze
 van inzameling: via plasmaferese of via volbloeddonatie.15Kamerstuk 29 447, nr. 34. De prijzen voor 2017 zijn gebaseerd op het rapport van
 ConQuaestor16De prijs van bloedplasma, ontwikkelingen tot 2018, ConQuaestor,
 28 september 2015. en gecorrigeerd voor de loon- en prijsbijstelling voor 2017. De
 prijs in 2017 bedraagt voor afereseplasma € 112,72 en voor volbloedplasma
 € 95,96 per liter.
 
 Evaluatie Wet inzake bloedvoorziening
 
 In de actualiteitenbrief van vorig jaar heb ik ook aangegeven dat de
 evaluatie van de Wet inzake bloedvoorziening (Wibv) een jaar later zou
 starten dan gepland. Hierdoor kon ook de laatste wijziging van de Wibv17Wet van 4 maart 2015 tot wijziging van de Wet inzake
 bloedvoorziening in verband met het regelen van de positie van de
 militaire bloedvoorziening en het wijzigen van de procedurele eisen,
 Staatsblad 114, 2015. Inwerkingtredingsdatum: 1 juli
 2015. met de evaluatie meegenomen worden. ZonMw is inmiddels verzocht de
 evaluatie te begeleiden. Het evaluatieonderzoek zal dit najaar van start
 gaan en ik verwacht de uitkomsten in het najaar van 2017.
 
 
 
 
 
 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
 
 E.I.
 Schippers
 
 
 
 
 
 Bijlage
 bij Actualiteitenbrief bloedvoorziening 2016
 
 
 
 –
 Agentschap College ter Beoordeling van Geneesmiddelen
 
 
 –
 Donorvereniging Nederland
 
 
 –
 Het Nederlandse Rode Kruis
 
 
 –
 Inspectie voor de Gezondheidszorg
 
 
 –
 International Plasma Fractionation Association
 
 
 –
 Donor Advies Raad
 
 
 –
 Landelijke Gebruikersraad Sanquin Bloedvoorziening
 
 
 –
 Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra
 
 
 –
 Nederlandse Vereniging van Hemofilie-Patiënten
 
 
 –
 Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen
 
 
 –
 Nederlandse Vereniging voor Hemofiliebehandelaars
 
 
 –
 Plasma Protein Therapeutics Association
 
 
 –
 Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
 
 
 –
 Stichting Sanquin Bloedvoorziening
 
 
 –
 TRIP Nationaal bureau voor hemo- en biovigilantie
 
 
 –
 Zorginstituut Nederland