Preventiebeleid voor de volksgezondheid; Verslag van een schriftelijk overleg; Verslag van een schriftelijk overleg inzake verkoop van het restant vaccins tegen de Nieuwe Influenza A (H1N1)
Staten-Generaal — Kamerstuk Verslag van een schriftelijk overleg
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST141411
 2009-2010
 
 22 894
 Preventiebeleid voor de volksgezondheid
 
 
 
 
 Nr. 
 263
 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
 Vastgesteld 8 maart 2010
 In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, bestond er bij enkele fracties behoefte een aantal vragen ter beantwoording
voor te leggen aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over
de brief van 27 november 2009 inzake verkoop van het restant vaccins
tegen de Nieuwe Influenza A (H1N1) (Kamerstuk 22 894, nr. 250).
 De op 9 december 2009 toegezonden vragen zijn met de door de minister
bij brief van 5 maart 2010 toegezonden antwoorden, voorzien van een inleiding,
hieronder afgedrukt.
 
 De voorzitter van de commissie,
 Smeets
 Adjunct-griffier van de commissie,
 Clemens
 
 Inhoudsopgave blz.
 
 
 
 
 
 
 
 
 I.
 
 
 Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
 
 
 2
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 II.
 
 
 Reactie van de minister
 
 4
 
 
 
 
 I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
 Vragen en opmerkingen vanuit de CDA-fractie
 De leden van de CDA-fractie hebben met instemming kennisgenomen van het
voornemen van het kabinet om de resterende vaccins tegen de Nieuwe Influenza
A (H1N1) te verkopen. Deze leden zijn van mening dat het beter is de vaccins
te gebruiken dan ze te laten expireren. Verkoop is een geschikte methode daartoe.
De hoeveelheid vaccins die verkocht wordt, is gestoeld op het uitgangspunt
dat zich geen nieuwe doelgroepen meer zullen aandienen. Graag vernemen genoemde
leden hoe zeker deze aanname is en hoe deze hoeveelheden zijn bepaald.
 
 Ervan uitgaande dat de minister nog invulling zal geven aan zijn toezegging
om de Kamer op de hoogte te stellen van de resultaten van zijn overleg met
de minister voor Ontwikkelingssamenwerking over de wenselijkheid om overtollige
vaccins te schenken aan ontwikkelingslanden, en over zijn afwegingen ten aanzien
van het openbaar maken van de (aan- en verkoop)prijs van de griepvaccins,
hebben de leden van de CDA-fractie geen verdere vragen.
 Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
 De leden van de fractie van de PvdA hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief inzake de verkoop van het restant vaccins tegen de Nieuwe Influenza
A (H1N1).
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen waarom in de voorliggende brief van
27 november wordt aangegeven dat het gaat om de verkoop van ongeveer
2 miljoen doses vaccin die in december 2009 beschikbaar komen en ruim 17 miljoen
doses die in januari 2010 beschikbaar komen, terwijl in de op 8 december
2009 ontvangen antwoorden op schriftelijke vragen van het Kamerlid Arib gesteld
wordt dat het prematuur zou zijn om te concluderen dat er ongeveer 22 miljoen
doses overtollig zijn. De 22 miljoen zou daarbij het aantal vaccins kunnen
zijn dat overblijft nadat de risicogroepen (10 miljoen + 1,4 miljoen) en de
vaccins voor de Nederlandse Antillen en Aruba (300 000) zijn afgetrokken
van het totale aantal vaccins van 34 miljoen. Zij vragen waarom in een tijdspanne
van ruim een week twee verschillende aantallen worden genoemd, met een verschil
van 3 miljoen doses. Bovendien verbaast het deze leden dat in de antwoorden
op bovengenoemde schriftelijke vragen wordt gesteld dat nu niet kan worden
ingeschat welk deel doorverkocht zal worden en welk deel niet, terwijl dit
in de brief die een week eerder is geschreven wel kan worden ingeschat en
wordt gesteld dat het gaat om de verkoop van 19 miljoen doses.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen waarop de keuze voor een buffer van
2,2 miljoen doses precies is gebaseerd en aan welke mogelijke onverwachte
ontwikkelingen daarbij wordt gedacht.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen ook aan wie de vaccins verkocht zullen
worden. Gaat het om landen die alleen risicogroepen willen inenten of is het
mogelijk dat de Nederlandse vaccins gebruikt worden om ook mensen te vaccineren
die niet tot de risicogroepen behoren? Deze leden vragen hoeveel
burgers in Nederland, niet behorend tot een van de risicogroepen, zich zouden
willen laten inenten, tot welke groepen deze burgers behoren en waarom voor
deze groepen is besloten dat geen vaccin beschikbaar wordt gesteld.
 Genoemde leden vragen of het redelijk geacht wordt dat bijvoorbeeld een
ouder die een kind van 5 jaar met luchtwegproblemen wil laten vaccineren,
of een oudere chronisch zieke of een ondernemer die zich niet kan permitteren
ziek te worden niet in staat gesteld worden zich, desnoods voor eigen kosten,
te laten vaccineren, terwijl nu besloten wordt overtollige vaccins te verkopen
aan andere landen. Zij vragen of het dreigen van huisartsen met tuchtrechtelijke
maatregelen in dit verband redelijk geacht kan worden.
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of, nu overgegaan wordt tot
de verkoop van overtollige vaccins, de indruk bestaat bij het kabinet dat
er veel onrust over de zogenaamde Mexicaanse griep bestond en nog bestaat
onder de Nederlandse bevolking. Is het kabinet van mening dat de overheid
alles heeft gedaan om deze onrust te voorkomen en/of te verkleinen?
 De leden van de PvdA-fractie vragen of precies aangegeven kan worden op
welke wijze de overheid de voorlichting heeft vormgegeven vanaf het uitbreken
van de Mexicaanse griep, zowel ten aanzien van de ziekte zelf als ten aanzien
van de vaccinatie. Op grond van welke overwegingen is voor deze vorm van publiciteit/voorlichting
gekozen? Welke andere mogelijkheden hadden achteraf beschouwd gebruikt moeten
worden?
 Welke punten hadden beter gekund in de voorlichting ten aanzien van HPV-vaccinatie?
Welke lessen die daar zijn geleerd zijn wel toegepast in de voorlichting over
Mexicaanse griep en de vaccinatie daartegen?
 De leden van de PvdA-fractie vragen of aangegeven kan worden welke rol
het persisterende optreden van de heer Osterhaus in diverse media heeft gespeeld.
Is de minister van mening dat dit de geloofwaardigheid van zijn rol als adviseur
van de overheid en als integer wetenschapper ten goede komt? Is het gewenst
om er voortaan voor te zorgen dat naast iemand als de heer Osterhaus, met
aantoonbare, maar destijds onduidelijke financiële belangen, een onafhankelijke
deskundige de media te woord kan staan en actief de publiciteit zoekt om eenduidige
informatie over te brengen? In hoeverre was de heer Osterhaus de enige deskundige
op het terrein van Mexicaanse griep, waren er andere deskundigen in Nederland
waarvan «gebruik gemaakt» had kunnen worden?
 Deze leden vragen of kan worden aangegeven hoeveel mensen uit de risicogroepen
zich niet hebben laten vaccineren.
 
 De leden van de PvdA-fractie vragen voorts hoeveel vaccins zijn aangekocht
en wanneer deze precies beschikbaar zijn gekomen c.q. ter beschikking gaan
komen. Kan precies aangegeven worden hoeveel vaccins nodig waren/zijn per
risicogroep, voor alle risicogroepen die tot nu toe zijn aangewezen? Kan aangegeven
worden hoeveel vaccins nodig zouden zijn om kinderen vanaf 4 jaar ook
te vaccineren?
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen of bekend is hoeveel andere
Europese landen hebben uitgegeven aan een vaccin tegen de Nieuwe Influenza
A (H1N1) en of in een overzicht kan worden aangegeven welk vaccin aangekocht
is (1x/2x vaccineren, adjuvans).
 
 De leden van de PvdA-fractie hebben nog een aantal vragen over het aangekochte
vaccin. Waarom is gekozen voor een vaccin dat tweemaal toegediend moet worden,
wat is het verschil met een vaccin dat één keer wordt toegediend
ten aanzien van de bescherming en ten aanzien van de kosten? Waarop is de
keuze om te vaccineren met adjuvans precies gebaseerd?
 Waarom is er niet voor gekozen zwangeren en kinderen met een vaccin zonder
adjuvans te vaccineren? Klopt het dat de Gezondheidsraad de minister onjuist
heeft geadviseerd ten aanzien van het vaccin met adjuvans door te stellen
dat het vaccin zonder adjuvans niet geregistreerd is, terwijl dit vaccin wel
in de EU is geregistreerd en verschillende EU-landen dit vaccin ook hebben
gekregen? Kan aangegeven worden welke EU-landen zwangeren c.q. kinderen hebben
gevaccineerd met het vaccin zonder adjuvans? Wordt gemonitord welke gevolgen
het vaccin met adjuvans heeft voor zwangeren c.q. kinderen?
 
 De leden van de fractie van de PvdA vragen tot slot of en in hoeverre
de totale gang van zaken rond de Nieuwe Influenza A (H1N1) zowel ten aanzien
van beleidsbeslissingen als ten aanzien van de voorlichting zal worden geëvalueerd.
Zo nee, waarom niet? Zo ja, wanneer en door wie?
 Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
 De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het voornemen van
het kabinet om boventallige vaccins te verkopen. Waarop baseert het kabinet
zich bij het vaststellen van het aantal vaccins (2,2 miljoen) dat nog overblijft
in Nederland? Want wat als de griep zich toch ineens ernstiger gaat ontwikkelen?
 Waarom is er niet besloten om, evenals het Belgische kabinet, 10%
van de vaccins te schenken aan de Wereldgezondheidsorganisatie ten behoeve
van de ontwikkelingslanden die er de meeste behoefte aan hebben?
 Vragen en opmerkingen van de GroenLinksfractie
 De leden van de GroenLinksfractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief inzake de verkoop van het restant pandemisch griepvaccin tegen
de Nieuwe Influenza A (H1N1). Zij hebben behoefte aan het stellen van nadere
vragen.
 
 De leden van de GroenLinksfractie zien graag een nadere onderbouwing van
de verkoop van het restant vaccins aan landen met een ernstig tekort aan vaccins.
Waarom heeft de minister ervoor gekozen het gehele restant te verkopen? Zij
hadden graag gezien dat de minister ook ingaat op het voorstel van de leden
van de GroenLinksfractie om 10% van de ingekochte vaccins af te staan
aan ontwikkelingslanden. In het algemeen overleg van 8 oktober 2009 over
geneesmiddelenbeleid heeft de minister de Kamer toegezegd hierop terug te
komen. Echter in de voorliggende brief wordt hier niet op ingegaan. Is er
binnen het kabinet overleg geweest over het ter beschikking stellen van vaccins
aan ontwikkelingslanden of het ter beschikking stellen van een deel van de
opbrengst van de verkoop van het restant vaccins?
 II. REACTIE VAN DE MINISTER
 Inleiding
 De Vaste commissie voor VWS heeft mij, naar aanleiding van een schriftelijk
overleg, vragen gesteld over de aankoop en verkoop van vaccin tegen Nieuwe
Influenza A (H1N1). Ik zal in deze brief de vragen in zes thema’s beantwoorden:
aankoop vaccin, doelgroepen vaccinatie, vaccinatiecampagne, verkoop vaccin,
communicatie en prof. dr. Osterhaus. De vragen van CDA, SP en GroenLinks worden
beantwoord in het thema «verkoop vaccin». De overige thema’s
behandelen de vragen van de PvdA-fractie.
 Aankoop vaccin
 Een grieppandemie komt ongeveer eens in de 50 jaar voor. Daarom werkt
de overheid al langere tijd aan de voorbereiding op een grieppandemie. Ook
de farmaceutische industrie was al jaren bezig om een vaccin te ontwikkelen
dat gebruikt kan worden als er een nieuwe pandemische griep zou komen. Het
was alleen nog niet bekend welk virus een dergelijke pandemie zou gaan veroorzaken.
Daarom is een modelvaccin ontwikkeld op basis van een Influenza A (H5N1)-virus
(vogelgriep). Het modelvaccin is uitgebreid getest en voor registratie aangeboden
aan de EMEA (European Medicines Agency). Toen de Nieuwe Influenza A (H1N1)
uitbrak, moest in het modelvaccin enkel het H5N1 deel vervangen worden door
een stukje van dit nieuwe griepvirus om een passend pandemisch vaccin te krijgen.
Zo ontstonden de vaccins die we nu hebben. De EMEA heeft deze procedure ingesteld
om in een pandemische situatie de beoordeling en autorisatie van vaccins te
versnellen.
 
 Uit de testen met het H5N1-modelvaccin bleek dat twee vaccinaties met
een tussenliggende periode van drie weken noodzakelijk waren om voldoende
bescherming te krijgen. Hierom werd verwacht dat ook bij het vaccin met het
Nieuwe Influenza A (H1N1) virus twee vaccinaties nodig waren. De registraties
bij EMEA voor deze pandemische vaccins waren daarom gebaseerd op twee prikken.
Op de vraag of voor effectieve bescherming één of twee doses
nodig zijn, vermeldt het advies van de Gezondheidsraad (GR) van 8 mei
2009 dat op het moment van advisering nog geen
definitief antwoord mogelijk was. Volgens de deskundigen was het echter waarschijnlijk
dat twee doses nodig waren, in ieder geval voor bepaalde groepen in de bevolking.
 
 Op het moment van aankoop waren er wereldwijd geen vaccins beschikbaar
die voor één vaccinatie geregistreerd zouden gaan worden. Dubbele
vaccinatie werd beschouwd als noodzakelijk voor voldoende bescherming. Er
is dus geen antwoord te geven op de vraag naar het verschil in bescherming
en kosten met een vaccin dat één keer wordt toegediend.
 
 Ook tijdens de pandemie is de vraag over één of twee vaccinaties
meerdere malen aan de orde geweest. De GR en het Centrum Infectieziektebestrijding
(CIb) van het RIVM hebben telkens geadviseerd vast te houden aan het toedienen
van twee doses vaccin om de werkzaamheid van vaccinatie zo groot en zo breed
mogelijk te laten zijn. Van een tweede vaccinatie wordt namelijk aangenomen
dat het leidt tot een langere en bredere bescherming. De internationale studies
naar de werkzaamheid van de in Nederland gebruikte H1N1-vaccins, waren volgens
het deskundigenberaad onderhevig aan beperkingen in de proefopzet en interpretatie
van de resultaten. Deze gaven daarom geen reden om het doseringsadvies van
twee vaccinaties aan te passen. Afgezien daarvan heeft ook de EMEA de registratie
van de in Nederland gebruikte vaccins tot half november 2009 niet veranderd
van twee naar één vaccinatie.
 
 Uit de testen met het H5N1-modelvaccin bleek dat het toevoegen van een
adjuvans de werkzaamheid sterk verbeterde. Over het algemeen was de verwachting
dat ook voor het vaccin met het Nieuwe Influenza A (H1N1) virus adjuvans noodzakelijk
was om voldoende werkzaamheid te verkrijgen. Ook bleek dat er, door het toevoegen
van adjuvans, minder virusantigeen nodig was en dat er daardoor meer vaccins
geproduceerd konden worden. Dit is een belangrijke factor in de wereldwijde
bestrijding van een pandemie. Gebaseerd op deze twee gegevens heeft de GR
op 8 mei 2009 expliciet geadviseerd om, als ik tot aanschaf zou overgaan,
geadjuveerd vaccin aan te schaffen.
 
 Bovenstaande overwegingen hebben geleid tot mijn beslissing om voor de
hele Nederlandse bevolking twee doses van een geadjuveerd vaccin te bestellen;
een totaal van 34 miljoen vaccins. Ik heb uw Kamer hiervan in mijn brief van
18 juni 2009 op de hoogte gesteld. Deze
keuze vindt zijn basis in het advies van de GR van 8 mei 2009. Volgens
de eerste leveringsschema’s zouden alle vaccins in 2009 beschikbaar
komen. Echter, een vaccin is een biologisch product en de opbrengst kan daarom
tegenvallen. De leveringsschema’s van beide fabrikanten zijn vaak aangepast
en veranderen nog steeds. Uiteindelijk zijn in 2009 14,07 miljoen doses Focetria
(Novartis) en 3,16 miljoen doses Pandemrix (GSK) geleverd. Volgens de contracten
ontvang ik in 2010 nog 10,93 miljoen doses Focetria en 5,84 miljoen doses
Pandemrix. Over het openbaar maken van de aan- en verkoopprijs van beide vaccins
heb ik u eerder op de hoogte gebracht, in antwoord op de Brief van de Vaste
commissie voor VWS onder nummer 2009Z24007/2009D63715 d.d. 13 januari
2010. Op 16 maart zal ik uw Kamer in een besloten gesprek hier nader
over informeren.
 
 De EMEA heeft in 2009 drie pandemische vaccins tegen Nieuwe Influenza
A (H1N1) geregistreerd; Focetria (Novartis), Pandemrix (GSK) en Celvapan (Baxter).
Focetria en Pandemrix worden beide gekweekt op bebroede eieren en bevatten
adjuvans. De registratie van deze twee vaccins betrof aanvankelijk toediening
in twee doses, maar half november 2009 beschikte de EMEA over aanwijzingen
dat voor bepaalde leeftijdsgroepen één dosis mogelijk voldoende
zou zijn. Celvapan wordt in cellen van zoogdieren gekweekt, bevat geen adjuvans
en moet in twee doses worden toegediend. Tevens zijn er nog enkele vaccins
tegen Nieuwe Influenza A (H1N1) door buitenlandse nationale registratie autoriteiten
toegelaten, die niet door de EMEA zijn geregistreerd.
 
 Via de Europese Commissie ben ik op de hoogte gehouden van de aankopen
door andere lidstaten. In onderstaand schema heb ik, gebaseerd op gegevens
van half december 2009, aangegeven welke landen de EMEA geregistreerde vaccins
hebben aangeschaft. Het is mij onbekend of zij één of twee doses
hebben toegediend aan de aangewezen groepen in hun land.
 
 
 
 
 
 
 
 
 Focetria (Novartis)
 Pandemrix (GSK)
 
 Celvapan (Baxter) 
 
 
 
 
 België Duitsland Griekenland Italië Nederland
Spanje Verenigd-Koninkrijk
 België Cyprus Tsjechië
Denemarken Finland Frankrijk Duitsland Griekenland Ierland
 IJsland Luxemburg Nederland Noorwegen Portugal Slovenië Spanje Zweden
Verenigd-Koninkrijk
 Oostenrijk Frankrijk Duitsland
Griekenland Ierland Verenigd-Koninkrijk
 
 
 
 
 
 Ten tijde van de aankoop van vaccin was nog onbekend dat kinderen en zwangeren
een groter risico hadden op ernstige ziekte en sterfte door de Nieuwe Influenza
A (H1N1). Toen dit duidelijk werd, heeft het deskundigenberaad zich specifiek
over deze groepen gebogen. In het advies van 9 november 2009 is geconcludeerd
dat Pandemrix en Focetria óók veilig zijn voor zwangeren en
kinderen. Het risico op ernstige ziekte en sterfte van deze griep woog op
het moment van advisering zwaarder dan het risico op bijwerkingen van de geadjuveerde
vaccins. Ook werden uit het buitenland, waar al eerder met de vaccinatiecampagne
was begonnen, weinig ernstige bijwerkingen gemeld. Wel is er, naar aanleiding
van de vaccinatiecampagne in Zweden, gewaarschuwd voor meer koorts bij de
tweede prik van Pandemrix. Het is niet zo dat adjuvans meer bijwerkingen heeft
bij zwangeren en kinderen, maar het was door de versnelde registratieprocedure
van de EMEA in deze groepen niet uitgebreid getest. Ook voor het ongeadjuveerde
vaccin Celvapan geldt dat het niet uitgebreid was getest in deze groepen.
 
 Het deskundigenberaad heeft mij in deze kwestie correct geadviseerd. Er
stond aanvankelijk een onvolledigheid over de beschikbaarheid van ongeadjuveerde
vaccins in het advies. De wijziging heeft geen invloed op het gegeven advies
en is inmiddels in een erratum vermeld op de website van de GR en opgenomen
in de digitale versie van het advies. Ik ga ervan uit dat de landen die Celvapan
hebben aangeschaft dit vaccin inzetten voor zwangeren en kinderen. Frankrijk
en Spanje hebben een kleine hoeveelheid Panenza (ongeadjuveerd vaccin gekweekt
op eieren) aangeschaft, waarschijnlijk om in te zetten voor deze groepen.
Panenza is echter niet door EMEA geregistreerd.
 Doelgroepen vaccinatie
 De GR en het CIb van het RIVM hebben in hun adviezen aangegeven welke mensen er op basis van medisch inhoudelijke argumenten
in aanmerking zouden moeten komen voor vaccinatie. Ik heb deze adviezen overgenomen
en aan alle aangewezen groepen het vaccin aangeboden. In totaal gaat het om
bijna 7,5 miljoen opgeroepen mensen. Volgens het deskundigenberaad bood de
vaccinatie voor mensen buiten de doelgroepen geen duidelijke gezondheidswinst.
Zonder een verwachte gezondheidswinst is een medische handeling, zoals een
vaccinatie, bij gezonde mensen ongewenst. Zoals vermeld in mijn brief van
16 oktober 2009 heeft het Kabinet wel besloten
om vaccins ter beschikking te stellen aan militairen die uitgezonden zijn
op ernstmissies.
 
 In uw brief wordt gesuggereerd dat kinderen van vijf jaar met luchtwegproblemen
en een oudere chronische zieke zich niet konden laten vaccineren. Dit is onjuist, álle
kinderen en volwassenen die behoren tot de medische risicogroepen zijn opgeroepen
om zich te laten vaccineren, onafhankelijk van de leeftijd. De beoordeling
van wie tot deze groepen behoort ligt bij de behandelend huisarts. Economische
belangen zijn géén uitgangspunt geweest voor deze pandemische
vaccinatie. Er zijn allerlei andere maatregelen te gebruiken om de continuïteit
van organisaties te waarborgen.
 
 Enkele beroepsgroepen hebben mij of collega ministers laten weten dat
zij in aanmerking wilden komen voor vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1),
waaronder apothekers en de politievakbond ACP. Daarnaast hebben enkele individuele
burgers zich bij mij gemeld. Er zijn geen goede schattingen te maken van de
hoeveelheid burgers in Nederland die niet tot de risicogroepen behoorden,
maar zich wel wilden laten inenten. Omdat alleen op medisch inhoudelijke gronden
is gevaccineerd, heb ik geen vaccin aan hen ter beschikking gesteld.
 
 Kinderen van zes maanden tot en met vier jaar behoorden tot de doelgroepen.
De deskundigen hebben geadviseerd om kinderen van vijf jaar en ouder niet
te vaccineren, tenzij ze behoren tot de medische risicogroepen of een huisgenoot
zijn van baby’s tot en met vijf maanden. Als er gekozen zou zijn om
kinderen vanaf vijf jaar ook te vaccineren, zouden daarvoor circa 200 000
kinderen per jaargroep in aanmerking zijn gekomen. Afhankelijk van de leeftijd, het vaccin en uitgaande van twee vaccinaties, zou dit
tussen 200 000 en 400 000 vaccins per leeftijdsgroep omvatten. Voor
kinderen van vijf tot en met 18 jaar zijn er tussen 4,6 en 5,6 miljoen vaccins
nodig.
 Vaccinatiecampagne
 Voor de uitvoering van de vaccinatiecampagne heb ik samen met partijen
en organisaties uit het veld een landelijk operationeel draaiboek opgesteld.
Op basis van dit draaiboek is de campagne uitgerold en zijn drie partijen
tot uitvoering van vaccinatie overgegaan. Huisartsen hebben medische risicopatiënten
opgeroepen en gevaccineerd. Werkgevers waren verantwoordelijk voor de selectie
en vaccinatie van zorgmedewerkers. GGD’en hebben gezonde kinderen van
zes maanden tot en met vier jaar en huisgenoten van baby’s tot en met
vijf maanden opgeroepen op basis van de gemeentelijke basisadministratie en
gevaccineerd.
 
 Het Nederlands Vaccin Instituut (NVI) heeft een centrale rol gespeeld
in het ontvangen en leveren van de vaccins. Het NVI heeft de afgelopen periode
in zeer korte tijd 8,03 miljoen doses vaccin gedistribueerd naar de huisartsen,
1,36 miljoen doses vaccin naar zorginstellingen en 1,21 miljoen doses naar
de GGD’en. Er waren 21 300 doses vaccins nodig voor de vaccinatie
van de militairen op ernstmissies. Tevens zijn er 110 500 doses geleverd
aan de Nederlandse Antillen en Aruba. Ondanks deze grote logistieke operatie
zijn er zo goed als geen fouten gemaakt in de leveringen.
 
 Het RIVM-Centrum voor Bevolkingsonderzoek en de Stichting Nationaal Programma
Grieppreventie (SNPG) hebben gerapporteerd dat bij de huisartsen 70 procent
van de opgeroepen risicopatiënten zich tweemaal heeft laten vaccineren.
Binnen zorginstellingen heeft 68 procent van de medische risicopatiënten
zich tweemaal laten vaccineren. Bij de GGD’en heeft 62 procent van de
kinderen en 52 procent van de huisgenoten twee vaccinaties ontvangen. Ik ben
tevreden met deze vaccinatiegraden in de risicogroepen. Van de zorgmedewerkers
die in aanmerking kwamen voor vaccinatie heeft 43 procent zich tweemaal laten
vaccineren. Ook dit is een goed resultaat, zeker in vergelijking met een opkomstpercentage
van 15–20 procent bij de jaarlijkse griepprik. Opvallend was dat in
ziekenhuizen ruim 63 procent van de opgeroepen medewerkers de eerste vaccinatie
heeft gehaald; het opkomstpercentage voor de tweede vaccinatie lag met ruim
54 procent ook nog hoger dan het gemiddelde in de groep zorgverleners.
 
 De veiligheid van de geadjuveerde vaccins tegen Nieuwe Influenza A (H1N1)
wordt voor iedereen, waaronder zwangeren en kinderen, op verschillende manieren
gemonitord. Zowel huisartsen, GGD’en als zorginstellingen hebben geregistreerd
wie wanneer welk vaccin (batchnummer) heeft ontvangen. Deze registratie is
gekoppeld aan de bijwerkingenregistratie, uitgevoerd door het Nederlands Bijwerkingen
Centrum Lareb, waar zowel burgers als zorgmedewerkers bijwerkingen kunnen
melden. Daarnaast voert het RIVM een vragenlijstonderzoek uit naar de lichamelijke
reactie op het vaccin bij enkele doelgroepen. Het RIVM start binnenkort de
analyse van deze vragenlijsten. Tenslotte hebben de GGD’en onder verantwoordelijkheid
van het RIVM gebeurtenissen gemonitord die kunnen wijzen op een overgevoeligheidsreactie.
Het RIVM analyseert ook deze resultaten.
 
 Over de uitvoering van de vaccinatiecampagne zijn heldere afspraken gemaakt
met alle deelnemende partijen: alleen mensen die hiervoor zijn aangewezen
op medische gronden ontvingen een vaccinatie. Helaas waren er aanwijzingen
dat een enkele huisarts een bredere doelgroep vaccineerde, waaronder topsporters
en kinderen. «Dreiging met tuchtrecht» was opportuun voor artsen
die de verantwoordelijkheid voor hun eigen patiëntengroep mogelijk lieten
varen door breder te vaccineren. De belangrijkste reden hiervoor was dat huisartsen
vaccineerden met Focetria (Novartis). Volgens de leveringsschema’s van
dat moment zou er net genoeg van dit vaccin zijn voor de twee
vaccinatierondes bij huisartsen. Voor beide vaccinaties moet van hetzelfde
vaccin gebruik worden gemaakt. Daarom zijn de kinderen en huisgenoten bij
de GGD’en met Pandemrix (GSK) gevaccineerd. Indien huisartsen mensen
zouden vaccineren buiten de aangewezen groepen, was de kans aanwezig dat er
een tekort aan Focetria zou ontstaan voor de medische risicopatiënten
tijdens de tweede ronde.
 
 De vaccinatiecampagne voor de Nieuwe Influenza A (H1N1) is nu ten einde.
De overgebleven vaccins bij de huisartsen, zorginstellingen en GGD’en
zullen komende weken worden teruggehaald. Een deel van de vaccins is niet
meer geschikt voor gebruik en zullen, volgens de hiervoor geldende wettelijke
eisen, geprotocolleerd vernietigd worden. De vaccins die nog aan alle wettelijke
kwaliteitseisen voldoen, worden toegevoegd aan de voorraad niet gebruikte
vaccins.
 Verkoop
 Op grond van de huidige epidemiologische situatie in Nederland zullen
er geen nieuwe doelgroepen worden toegevoegd aan de lijst van doelgroepen
voor vaccinatie. De groepen die een groter risico hebben op ernstige ziekte
en sterfte door het nieuwe griepvirus zijn inmiddels allemaal uitgenodigd
voor vaccinatie. Nieuw-Zeeland en Australië lopen enkele maanden op ons
voor in het verloop van de pandemie. De epidemiologische gegevens uit die
landen kunnen daarom indicatief zijn voor de situatie in Nederland. Deze gegevens
wijzen niet op extra groepen met een groter risico op ernstige ziekte en sterfte
door de nieuwe griep die alsnog in aanmerking zouden moeten komen voor vaccinatie.
Daarom heb ik besloten om geen vaccin aan te houden voor de gehele bevolking.
 
 Ik houd wel een buffer van 2,2 miljoen vaccins (1,8 miljoen Focetria en
400 000 Pandemrix), omdat de kans aanwezig blijft dat het virus een verandering
ondergaat waardoor een bepaalde groep mensen zwaarder wordt getroffen en er
dan vaccin nodig is om deze groep te beschermen. De omvang van de buffer vaccins
was in eerste instantie ingegeven door de hoeveelheid vaccin die ten tijde
van besluitvorming nog geleverd zou worden in 2009 en dus praktisch beschikbaar
was. Met dit aantal zijn vijf tot zes leeftijdscohorten tweemaal te vaccineren.
Uiteindelijk is het totale aantal van 2,2 miljoen doses arbitrair gekozen.
De overige vaccins zal ik, onder andere gebaseerd op eerder genoemde argumenten
over de afwezigheid van gezondheidswinst en het ondergeschikt zijn van economische
belangen, niet inzetten voor de Nederlandse bevolking.
 
 Binnen het kabinet is de mogelijkheid besproken om 10 procent van de bestelde
vaccins te schenken aan de WHO ten behoeve van ontwikkelingslanden. Tot op
heden is er besloten om geen vaccins ter beschikking te stellen. Binnen mijn
verantwoordelijkheid voor de volksgezondheid in Nederland heb ik gekozen om
alleen financiële middelen in te zetten voor de vaccinatie van risicogroepen
in Nederland die aangewezen zijn vanuit medisch oogpunt. Ook het ministerie
van Ontwikkelingssamenwerking heeft geen middelen beschikbaar voor een dergelijke
omvangrijke schenking. Het gezondheidsbudget van Ontwikkelingssamenwerking
voor 2010 is reeds fors gekort op basis van het teruglopende BNP. Het schenken
van Nieuwe Influenza A (H1N1) vaccins aan de WHO zou betekenen dat er nog
minder geld beschikbaar is voor de lopende programma’s (waaronder HIV
en moeder- en kindzorg). Bij een schaarste aan gezondheidsbudget verdienen
de persisterende ziekten in ontwikkelingslanden de voorkeur boven Nieuwe Influenza
A (H1N1).
 
 De onderhandelingen met de fabrikanten over afbestelling van vaccins lopen
nog. Hierover informeer ik u nader op een later tijdstip. Ondertussen zijn
er andere landen die geen vaccin tot hun beschikking hebben voor de risicogroepen.
In de ministerraad is daarom besloten om gelijktijdig met de poging om vaccins
af te bestellen de onderhandelingen te starten voor het verkopen van de niet
gebruikte vaccins aan andere landen die een ernstig tekort hebben, zodat zij
in staat worden gesteld hun risicogroepen te vaccineren.
 
 Verkooponderhandelingen zijn aangegaan met landen die hebben gemeld interesse
te hebben in het kopen van vaccin en die niet in staat zijn om hun risicogroepen
een vaccinatie aan te bieden. De kopende landen bepalen in principe zelf wie
behoren tot hun risicogroepen. Binnenkort wordt u separaat op de hoogte gebracht
over de verkopen van vaccins, de onderhandelingen zijn namelijk nog niet afgerond.
 
 In uw brief wordt aangegeven dat er in de brief aan uw Kamer van 27 november
2009  en de Kamervragen van 7 december
2009 twee verschillende aantallen vaccins worden
genoemd met een verschil van drie miljoen doses.
 Door omstandigheden heeft de brief aan uw Kamer van 27 november de
Kamervragen ingehaald en zijn de antwoorden op de Kamervragen deels achterhaald.
Mijn excuses voor de daardoor ontstane verwarring over de aantallen vaccins.
De vaccinatiecampagne is ten einde en in totaal zijn er 10,74 miljoen vaccins gedistribueerd binnen Nederland, naar de militairen
op ernstmissies en naar de Nederlandse Antillen en Aruba. Rekening houdend
met de buffer van 2,2 miljoen vaccins, is de intentie van het kabinet om het
totaal van 21,06 miljoen niet gebruikte vaccins af te bestellen cq. te verkopen
aan andere landen.
 
 Indien de vaccins niet afbesteld kunnen worden en het niet mogelijk blijkt
te zijn om de niet gebruikte vaccins volledig te verkopen, zal aan de WHO
gevraagd worden of er nog behoefte bestaat aan vaccins bij andere lidstaten,
en of zij kan bemiddelen bij eventuele donatie van deze vaccins. Hierover
zult u in de brief over het verkopen van vaccin geïnformeerd worden.
 Communicatie
 Vanaf het uitbreken van de Nieuwe Influenza A (H1N1) eind april 2009 vormden
de voorlichting en communicatie naar pers en publiek een essentieel onderdeel
van de bestrijding. De basis van de communicatiestrategie was ten eerste tijdige,
open en éénduidige communicatie over de situatie en ten tweede
het vergroten van de zelfredzaamheid van burgers door het bieden van een handelingsperspectief.
De communicatiestrategie bestond uit drie elementen:
 • duiden: «wat betekent deze griep voor onze samenleving?»,
 • informeren: «wat is de situatie en wat doet de overheid?»
en
 • schade beperken: «wat kunt u zelf doen om besmetting te voorkomen,
te herkennen en wat moet u doen om te genezen?».
 
 De handelingsperspectieven voor de hele bevolking waren de hygiënemaatregelen.
Eveneens werd men ingelicht over het vaccinatiebeleid en de achterliggende
motieven. Hiervoor zijn de website www.grieppandemie.nl en het telefoonnummer
0800–1100 van Postbus 51 in werking gesteld. Vanaf half augustus is
er een grote publiekscampagne gestart gericht op hygiënemaatregelen,
met onder andere radio- en TV-spots, huis-aan-huis folders, posters en internetbannering.
Begin november is aan deze publiekscampagne het onderwerp vaccinatie toegevoegd.
 
 De doelgroepen voor vaccinatie zijn uitvoerig ingelicht met folders en
posters over het vaccinatiebeleid, de procedures en mogelijke bijwerkingen.
Ook zijn er folders gemaakt voor enkele specifieke doelgroepen, zoals zwangeren.
Het zorgpersoneel dat in aanmerking kwam is vooral via hun werkgevers en koepelorganisaties
over de vaccinatie ingelicht.
 
 Sinds eind april 2009 zijn er verschillende analysemiddelen ingezet ter
ondersteuning van de communicatie. Ten eerste zijn elke week de media en verschillende
internetblogs geanalyseerd. Ten tweede is met grote regelmaat de risicobeleving
van burgers en hun vertrouwen in de overheid gemeten via de risico- en crisisbarometer
van het Nationaal Crisis Centrum. Als laatste werd gevolgd welke informatie
in welke aantallen werd opgevraagd bij Postbus 51 en op de website www.grieppandemie.nl.
 
 De barometer toonde op bepaalde momenten een kleine toename in onrust
onder de bevolking, maar over de gehele periode is er weinig tot geen onrust
geweest. Het overgaan tot verkoop van de niet gebruikte vaccins leidde niet
tot onrust. Hierover zijn bij Postbus 51 en op de website ook weinig tot geen
vragen gesteld.
 
 Zoals hierboven beschreven zijn er diverse communicatiemiddelen ingezet.
Als er veel mensen tegelijkertijd bereikt moeten worden, zijn de (massa)media
het meest effectief. Er zit ook een grens aan de soort, het aantal en de intensiteit
van de middelen met de hele bevolking als communicatiedoelgroep. Daarom ben
ik vooralsnog niet van mening dat er andere of meer soorten middelen gebruikt
hadden moeten worden. Dit onderwerp wordt overigens betrokken in de integrale
evaluatie van de grieppandemie. Deze evaluatie wordt aan het eind van de brief
verder toegelicht.
 
 Het ligt voor de hand om de vaccinatie tegen Nieuwe Influenza A (H1N1)
te vergelijken met de HPV-vaccinatie. Echter, bij de HPV-vaccinatie spelen
verschillende factoren een rol die de acceptatie van vaccinatie beïnvloeden,
maar die niet van toepassing zijn op griep. Bij HPV is de reden voor vaccinatie
niet ernstige ziekte en sterfte na infectie, maar de kans op kanker. Er is
geen duidelijke directe impact zoals bij griep, maar er is sprake van impact
op de lange termijn. Ook is er sprake van een nieuwe leeftijdsdoelgroep en
is er een relatie met seks. De voorlichting bleek bij HPV niet toereikend
te zijn om de geluiden van tegenstanders van deze vaccinatie te weerleggen.
Er heeft een evaluatie van de HPV-voorlichting plaatsgevonden die heeft bijgedragen
aan de aanpassing van de voorlichtingscampagne die in de komende maanden zal
worden gevoerd.
 
 Ondanks de verschillen tussen griep en HPV heb ik een aantal lessen uit
de voorlichting van de HPV-campagne toegepast in de communicatie over Nieuwe
Influenza A (H1N1). Zo hebben moderne communicatiemiddelen vanaf het begin
van de uitbraak een belangrijke rol gekregen. In aanloop naar de vaccinatiecampagne
is er actief vanuit de overheid gereageerd op blogs en discussiefora, hoewel
dit niet zo eenvoudig bleek te zijn. Ook is er op interactieve wijze met het
publiek gecommuniceerd, bijvoorbeeld via een chat-sessie. In de toekomst zou
deze interactieve communicatie in een nog eerder stadium meer aandacht kunnen
krijgen.
 Prof. dr. Osterhaus
 Tijdens het spoeddebat op 29 oktober 2009 heb ik uitvoerig met uw
Kamer gedebatteerd over de advisering door prof. dr. Osterhaus. Desondanks
is er nog een aantal vragen over hem gesteld die ik hieronder zal beantwoorden.
 
 Eén van de vragen impliceert dat de heer Osterhaus duidelijk aantoonbare
financiële belangen zou hebben in de aankoop en inzet van vaccins. Zoals
uitvoerig besproken tijdens het spoeddebat was en is hiervan geen sprake.
 
 De media hebben de heer Osterhaus, als hoogleraar in de virologie, veelvuldig
geraadpleegd als de expert op het gebied van griep. Ook uw Kamer en ik hebben
gebruik gemaakt van de expertise van de heer Osterhaus. Door middel van zijn
mediaoptredens heeft hij bewustzijn gecreëerd onder de bevolking over
de potentie van een pandemie en kennis van de ziekte overgedragen.
 
 De GR-commissie Vaccinatie bij een grieppandemie
heeft mij geadviseerd over de aankoop van vaccins. De heer Osterhaus is een
adviseur in deze commissie. Ook heb ik in klein verband contact gehad met
vier hoogleraren op het gebied van infectieziekten, waaronder de heer Osterhaus.
In de deskundigenberaden over prioritering en doelgroepen voor vaccinatie
hebben 17 tot 30 deskundigen van verschillende universiteiten deelgenomen
die ieder een vooraanstaande positie innemen in hun vakgebied. De heer Osterhaus
was één van deze deskundigen. Zijn vele mediaoptredens zouden
de indruk kunnen geven dat hij dé adviseur van de overheid is over
griep, maar zoals hierboven uiteengezet is dit beeld niet correct.
 
 De situatie dat deskundigen in de media optreden met niet altijd identieke
boodschappen is niet te voorkomen. De meningen over de aanpak en de te nemen
maatregelen kunnen verschillen. Dit komt de helderheid van de boodschap van
de overheid niet altijd ten goede, maar geeft wel ruimte aan de diversiteit
van wetenschappelijke opinies die rond dit soort onderwerpen leeft. In tegenstelling
tot de suggestie in de vraag, beschikt de overheid al over een onafhankelijk
deskundige. Prof. dr. Coutinho, directeur van het CIb, heeft als taak om namens
mij het publiek te voorzien van eenduidige medisch inhoudelijke informatie.
Dit was ook één van de doelstellingen bij de oprichting van
het CIb in 2005. Tijdens de grieppandemie heeft hij deze taak mijns inziens
op uitstekende wijze vervuld.
 
 Tot slot wil ik u melden dat de totale gang van zaken in de komende maanden
uitvoerig zal worden geëvalueerd. Belangrijke onderwerpen in de evaluatie
zijn de inhoudelijke advisering, het bestuurs- en beleidsproces, de voorlichting
en communicatie, en de uitvoering van de vaccinatiecampagne. De evaluatie
wordt uitgevoerd door (een) onafhankelijke externe partij(en). Alle partijen
en organisaties die nauw betrokken zijn geweest bij de beheersing van de pandemie
zullen hierbij worden betrokken. Over de uitkomsten zal ik u te zijner tijd
informeren.
 
 
 
 Samenstelling:
 Leden: Vlies, B.J. van der (SGP), Kant, A.C. (SP), Ferrier, K.G. (CDA),
Ondervoorzitter, Joldersma, F. (CDA), Vries, J.M. de (CDA), Miltenburg, A.
van (VVD), Smeets, P.E. (PvdA), Voorzitter, Schippers, E.I. (VVD), Timmer,
A.J. (PvdA), Smilde, M.C.A. (CDA), Koşer Kaya, F. (D66), Willemse-van
der Ploeg, A.A.M. (CDA), Schermers, J.P. (CDA), Wolbert, A.G. (PvdA), Bouwmeester,
L.T. (PvdA), Gerven, H.P.J. Van (SP), Zijlstra, H. (VVD), Ouwehand, E. (PvdD),
Leijten, R.M. (SP), Agema, M. (PVV), Veen, E. Van der (PvdA), Wiegman-van
Meppelen Scheppink, E.E. (CU), Sap, J.C.M. (GL), Roos-Consemulder, B. De (SP)
en Harbers, M.G.J. (VVD).
 Plv. leden: Staaij, C.G. van der (SGP), Velzen, K. van (SP), Atsma, J.J.
(CDA), Aasted Madsen-van Stiphout, J.D.M.P. (CDA), Ormel, H.J. (CDA), Verdonk,
M.C.F. (Verdonk), Dijken, M.J. van (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink,
I. (VVD), Arib, K. (PvdA), Vietsch, C.A. (CDA), Ham, B. van der (D66), Uitslag,
A.S. (CDA), Omtzigt, P.H. (CDA), Vermeij, R. (PvdA), Heerts, A.J.M. (PvdA),
Langkamp, M.C. (SP), Krom, P. de (VVD), Thieme, M.L. (PvdD), Luijben, A.P.M.
(SP), Mos, R. De (PVV), Yücel, K (PvdA), Ortega-Martijn, C.A. (CU), Halsema,
F. (GL), Wit, J.M.A.M. de (SP) en Neppérus, H. (VVD).
 
 
 Briefadvies Gezondheidsraad, Vaccinatie tegen Mexicaanse griep, 8 mei
2009.
 
 
 PG/CI-2938672, 18 juni 2009
 
 
 Advies Gezondheidsraad en Centrum Infectieziektebestrijding, Vaccinatie
tegen pandemische influenza A/H1N1 2009: doelgroepen en prioritering,
17 augustus 2009, 17 september 2009 en 9 november 2009.
 
 
 PG/CI-2963641, 16 oktober 2009.
 
 
 Voor sommige leeftijdsgroepen geldt dat zij voldoende beschermd zijn na
toediening van een halve volwassen dosis Pandemrix. Dit is vermeld in de bijsluiter
van het vaccin.
 
 
 PG/CI-2.973.933, 27 november 2009.
 
 
 PG-K-U-2.961.481, 7 december 2009.
 
 
 8,03 miljoen (huisartsen) + 1,36 miljoen (zorginstellingen) + 1,21 miljoen
(GGD’en) + 21 300 (militairen op ernstmissies) + 110 500 (Nederlandse
Antillen en Aruba) = 10,74 miljoen vaccins.