Marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit; Brief minister over de hoogte van de Nederlandse benzineprijzen
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST136050
 2009-2010
 
 24 036
 Marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit
 
 
 
 
 Nr. 
 367
 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 22 oktober 2009
 1. Inleiding
 Hierbij zend ik u, mede namens de minister van Financiën en de minister
van Verkeer en Waterstaat, een brief waarin wordt ingegaan op de Nederlandse
benzineprijzen. Nadat de benzinemarkt onder de vlag van de operatie Marktwerking,
Deregulering en Wetgevingskwaliteit (MDW) is geherstructureerd, is dit onderwerp
op verschillende momenten in uw Kamer aan de orde geweest. De Kamer heeft
daarbij zijn zorgen geuit over de vraag of de benzinemarkt wel voldoende functioneert
en of de Nederlandse benzineprijzen niet hoger zijn dan in het buitenland.
Bij de evaluatie van de benzineveilingen, in de eerste helft van 2008, heeft
uw Kamer deze zorgen ook weer geuit. Uw Kamer heeft tevens de motie Ten Hoopen
c.s. aangenomen en schriftelijke vragen gesteld over de hoogte van de benzineprijzen.
 
 Mede naar aanleiding van deze vragen heb ik besloten om nader onderzoek
uit te laten voeren naar de Nederlandse benzineprijzen. Dit onderzoek is aangekondigd
in de beantwoording van bovengenoemde kamervragen en nadien in de schriftelijke
behandeling van het kabinetstandpunt over de veilingevaluatie. Kort voor het
zomerreces is het aangekondigde onderzoek naar de hoogte en totstandkoming
van de benzineprijzen afgerond en aan uw Kamer gestuurd. In deze brief formuleer ik mijn conclusies en vervolgacties op basis
van het onderzoek. Tevens kan deze brief worden beschouwd als een reactie
op het rapport «Meer marktwerking Benzinemarkt» van prof. dr.
L. W. Gormley en dr. mr. H. H. B. Vedder.
 2. Onderzoek
 De vraag die ik aan de onderzoekers heb gesteld is of er in Nederland
sprake is van structureel hogere kale benzineprijzen dan in ons omringende
landen, en waar eventueel waargenomen verschillen in prijs door worden veroorzaakt.
De onderzoekers hebben daartoe de kale prijzen van Euro95 in Nederland, Duitsland,
Frankrijk en België gemeten en de gemiddelden met elkaar
vergeleken. De onderzoekers hebben de kosten en marktstructuren in verschillende
landen geanalyseerd om zo de gemeten prijsverschillen tussen landen te kunnen
verklaren. Vanwege de vergelijkbaarheid van de onderliggende kosten, hebben
de onderzoekers zich beperkt tot die (regio’s binnen) landen die gebruik
maken van dezelfde inkoopmarkt voor benzine en hebben zij uitsluitend prijzen
van bemande tankstations gemeten.
 
 Uit het onderzoek blijkt dat de kale benzineprijs in Nederland niet substantieel
afwijkt van de prijzen in België en Frankrijk, terwijl Duitsland gemiddeld
(zo’n 4 cent per liter) goedkoper is. Deze bevindingen bevestigen dat
eerdere cijfers uit het Oil Bulletin van de Europese Commissie de kale benzineprijs
in Nederland hebben overschat. Voorts is in alle
landen benzine op het onderliggende wegennet goedkoper dan op het hoofdwegennet.
In Nederland is het verschil tussen onderliggend wegennet en hoofdwegennet
met 4,6 cent per liter het grootst. Figuur 1 brengt deze resultaten in beeld.
 Figuur 1: benzineprijzen per land op het hoofdwegennet
(HWN) en onderliggend wegennet (OWN)
 
 De onderzoekers concluderen dat de waargenomen verschillen in benzineprijzen
tussen landen voor een groot deel zijn te verklaren door kostenverschillen.
Zo kennen tankstations in Duitsland en Frankrijk gemiddeld een hogere doorzet
dan stations in Nederland. Door de kostendrukkende werking die hier vanuit
gaat (schaalvoordelen) kan een groot deel van het prijsverschil met Duitsland
worden verklaard. Ook verschillen in marktstructuur spelen een rol. De Belgische
maximumprijzen lijken een verstorende werking te hebben; in Frankrijk zorgen
de zogeheten hypermarchés voor lagere gemiddelde prijzen op het onderliggend
wegennet; en in Duitsland is sprake van een markt die sterke prijsfluctuaties
laat zien, hetgeen de transparantie voor de consument niet ten goede komt.
 
 Voor Nederland concluderen de onderzoekers dat het onderliggend wegennet
relatief concurrerend is, terwijl er op het hoofdwegennet lokaal nog ruimte
lijkt te zijn voor verbetering van de concurrentie. Hogere marges op het hoofdwegennet
zijn mede mogelijk vanwege het feit dat weggebruikers er – ondanks hogere
prijzen – de voorkeur aan geven op het hoofdwegennet te tanken, bijvoorbeeld
omdat zij niet willen omrijden, de benzineprijs niet zelf betalen (lease-
of bedrijfsauto’s), een korting krijgen op de pompprijs
(kaarthouders) of waarde toekennen aan het winkelassortiment. Niettemin lijkt
er volgens de onderzoekers op een aantal plekken nog enige margeruimte te
bestaan. Het gaat hierbij vooral om stations op locaties op het hoofdwegennet
waar slechts beperkt concurrentie is omdat er weinig concurrenten (een volgend
station op het hoofdwegennet of alternatief op het onderliggend wegennet)
in de buurt zitten of omdat alternatieven onvoldoende zichtbaar zijn.
 
 De resultaten van het onderzoek hebben mij tevens aanleiding gegeven om
partijen uit de sector te vragen of zij zich in de uitkomsten herkennen. In
diverse gesprekken die de afgelopen tijd zijn gevoerd met belangenorganisaties,
oliemaatschappijen, exploitanten en afnemers, is mij gebleken dat deze organisaties
de resultaten van het onderzoek op hoofdlijnen onderschrijven.
 3. Conclusies en beleidsmaatregelen
 In de resultaten van het onderzoek zie ik een tweeledige boodschap. Aan
de ene kant laat het onderzoek zien dat de Nederlandse benzinemarkt op de
meeste plaatsen goed functioneert en dat de Nederlandse benzineprijzen niet
substantieel afwijken van die in het buitenland. Hierin zie ik een bevestiging
van het door het kabinet gevoerde beleid, dat al sinds de MDW operatie benzinemarkt
is gericht op het mogelijk maken van toetreding en het vergroten van de markttransparantie.
Ook de gesprekken die in de afgelopen maanden zijn gevoerd met partijen uit
de sector (waaronder ook nieuwkomers op de benzinemarkt en vertegenwoordigers
van afnemers) bevestigen het beeld dat de Nederlandse benzinemarkt op de meeste
plaatsen goed functioneert.
 
 Aan de andere kant maakt het onderzoek duidelijk dat er op sommige plaatsen
op het hoofdwegennet nog ruimte lijkt te bestaan voor verbetering van de concurrentie.
Blijvende aandacht en waar mogelijk aanvullend beleid gericht op het verbeteren
van de concurrentie, is dan ook wenselijk. Daarbij is de uiteindelijke keuze
voor een bepaald beleidsinstrument vanzelfsprekend de resultante van een bredere
afweging van belangen. Het kabinet dient zich, om redenen van een betrouwbare
overheid (en het voorkomen van juridische procedures), bewust te zijn van
de afspraken die gemaakt zijn met de sector en zijn vastgelegd in de Benzinewet
en de onderliggende convenanten. Het kabinet neemt met instemming kennis van
de bevindingen van heren Gormley en Vedder, die in opdracht van de Tweede
Kamer de juridische randvoorwaarden voor enkele maatregelen op de benzinemarkt
hebben onderzocht. Gormley en Vedder concluderen dat elke maatregel die in
strijd is met de convenanten een serieus risico op juridische procedures met
zich brengt. Het kabinet ziet de bevindingen als ondersteuning van de argumentatie
in de stukken die het kabinet eerder over dit onderwerp aan uw Kamer heeft
gezonden. Binnen de geschetste grenzen wil ik
mij, via de sporen toetreding en transparantie, blijven inspannen en naast
reeds aangekondigde en in gang gezette maatregelen komen tot enkele aanvullende
maatregelen.
 Toetreding
 Op het gebied van toetreding voor marktpartijen op het hoofdwegennet is
het vooral de veilingsystematiek die moet zorgen voor een gezondere, meer
dynamische marktstructuur. Daarbij zijn zowel het aantal locaties als de voornaamste
randvoorwaarden bij de veilingen in de benzinewet vastgelegd op basis van
de gesloten convenanten met de sector. In dit kader heeft het kabinet in 2007
de topdeelregeling maximaal verhoogd binnen de marge die de benzinewet daarvoor
bood. Ook is het kabinet momenteel bezig om ervoor te zorgen dat bij volgende
veilingen aanvullende informatie in het biedboek wordt opgenomen
(te weten doorzet in liters per station, kaartliters en shopomzet), om zo
potentiële bieders/nieuwe toetreders meer informatie te verschaffen waarop
zij een bod kunnen baseren. De informatievoorsprong van de zittende concessiehouder/huurder
ten opzichte van de overige deelnemers aan de veiling wordt daarmee verminderd.
Op het onderliggend wegennet is de toetreding niet wettelijk gelimiteerd,
maar vooral afhankelijk van vergunningverlening van gemeenten. Toetreding
van nieuwe partijen geschiedt voornamelijk door het overnemen van bestaande
locaties, in tegenstelling tot het openen van geheel nieuwe stations. Gezien
de hoge dichtheid van stations in Nederland in vergelijking met omliggende
landen is dat ook goed verklaarbaar. De relatief snelle opkomst van onbemande
stations en prijsvechters op het onderliggend wegennet bevestigen wel dat
het ook voor nieuwkomers op de markt mogelijk is om marktaandeel op te bouwen.
Uit onderzoek en gesprekken met de sector maak ik op dat er geen fundamentele
problemen zijn met toetreding tot het onderliggend wegennet, hoewel de gemeentelijke
vergunningverlening in voorkomende gevallen traag kan zijn. Het kabinet probeert
deze lange vergunningsprocedures zoveel mogelijk in te korten en te vereenvoudigen.
Een belangrijk initiatief in dit verband is de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
(WABO), waarmee diverse vergunningsaanvragen (bouw, milieu, natuur) worden
teruggebracht totéén omgevingsvergunning die kan worden aangevraagd
bij één loket.
 Transparantie
 Een tweede spoor dat het kabinet volgt is het vergroten van de transparantie
op de markt voor consumenten. Transparantie, bijvoorbeeld van prijzen, is
een essentiële randvoorwaarde voor een goed functionerende markt. Om
deze reden wordt in overleg met de sector gewerkt aan de plaatsing van prijspalen
bij elk station, waarop duidelijk de benzineprijzen op die locatie staan vermeld.
Ook is recent besloten om in de Kennisgeving Voorzieningen op verzorgingsplaatsen
langs rijkswegen de verplichting tot het plaatsen van een prijspaal op te
nemen.
 
 Met het plaatsen van de bovengenoemde prijspalen is de transparantie op
de benzinemarkt echter nog niet voldoende zeker gesteld. In het bijzonder
ben ik van mening dat de prijsinformatie, zoals bijvoorbeeld te vinden op
internet en in nieuwe mobiele applicaties, beter kan en moet. In tegenstelling
tot producten als elektriciteit of mobiele telefonie, waarvoor prijsvergelijkinginformatie
in ruime mate voorhanden is, ontbreekt er op internet betrouwbare en complete
informatie over actuele benzineprijzen aan de pomp. Ik wil deze informatievoorziening
structureel verbeteren, zodat de prijsbewuste weggebruiker over voldoende
informatie beschikt om weloverwogen te kunnen besluiten waar hij gaat tanken.
Daartoe doe ik in eerste instantie een beroep op de individuele oliemaatschappijen
en pomphouders tot meer transparantie over hun actuele prijzen te komen. Op
korte termijn zal ik in overleg treden met de brancheverenigingen uit de sector
over de mogelijkheden hiertoe. Uiteraard zullen bij stappen in de richting
van meer transparantie en het overleg daarover de door het EG-verdrag en de
Mededingingswet gestelde voorwaarden in acht moeten worden genomen, zowel
door de overheid als door de betrokken marktpartijen. Vervolgens zal ik op
1 juli 2010 bezien of deze route heeft geleid tot voldoende resultaat.
Indien op dat moment blijkt dat prijzen nog steeds onvoldoende transparant
zijn, of er geen concrete afspraken over een verbeteringspad zijn
gemaakt (al dan niet vastgelegd in de vorm van bijvoorbeeld een convenant),
dan zal ik bezien of alternatieve maatregelen wenselijk zijn.
 
 De minister van Economische Zaken,
 M. J. A. van der Hoeven 
 
 
 
 
 Motie Ten Hoopen c.s. inzake suggesties voor verlaging van de benzineprijs,
Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 200 XIII, nr. 21
en brief d.d. 17-12-2008 inzake «Vragen over hoge benzineprijzen»,
Tweede Kamer vergaderjaar 2008–2009, 31 700 XIII, nr. 49.
 
 
 Brief van de minister van Economische Zaken over afronding onderzoek «hoogte
en totstandkoming benzineprijzen», Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009,
31 700 XIII, nr. 62.
 
 
 «Rapport Meer Marktwerking Benzinemarkt», brief van de vaste
commissie voor Economische Zaken, 15 oktober 2009 (2009D50175).
 
 
 Brief van de minister van Economische Zaken over hoge benzineprijzen,
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 XIII, nr. 49.
Het Oil Bulletin is ook herzien en rapporteert inmiddels prijzen die in lijn
zijn met deze bevindingen.
 
 
 Kabinetsreactie rapport Evaluatie Benzineveiling en verslag schriftelijk
overleg, Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 24 036, nr. 347
en 362.
 
 
 Brief van de minister van Verkeer en Waterstaat over benzineprijspalen,
Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 XII, nr. 62.