Ruimtelijk Economisch Beleid; Verslag nota-overleg op 22 november 1999 over onder meer de nota Ruimtelijk economisch beleid
Staten-Generaal — Kamerstuk 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Kamerstuk 26570, nr. 11

 
 
 

Kamerstuk

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Dossier- en ondernummer

06-12-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

26570 nr. 11

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 AanhefLichaamOndertekeningStenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissies voor
Economische Zaken en voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en MilieubeheerEerste termijn van de
zijde van de commissiesEerste termijn van de zijde van de regeringTweede termijn van de zijde van de commissiesTweede termijn van de zijde van de regering
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in kamerdossier

Kamerdossier 26570Toon alle publicaties in het hoofddossier

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 124 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
26 570Ruimtelijk Economisch Beleidnr. 11VERSLAG VAN EEN NOTAOVERLEGVastgesteld 24 november 1999De vaste commissies voor Economische Zaken1
en voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer2 hebben op 22 november 1999 overleg gevoerd met staatssecretaris Ybema
van Economische Zaken over de nota Ruimtelijk economisch beleid (26 570).Van het overleg brengen de commissies bijgaand stenografisch verslag uit.De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,BiesheuvelDe voorzitter van de vaste commissie voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer,ReitsmaDe griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,Tielens-TripelsStenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste commissies voor
Economische Zaken en voor Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en MilieubeheerMaandag 22 november 1999 10.15 uurDe voorzitter: BiesheuvelAanwezig zijn 7 leden der Kamer, te weten:Biesheuvel, Van Dijke, Rabbae, Stroeken, Voûte-Droste, Van Walsem
en Witteveen-Hevinga,en de heer Ybema, staatssecretaris van Economische Zaken.Aan de orde is de behandeling van:de nota Ruimtelijk
economisch beleid (26570);het jaarverslag 1998 Integraal Structuurplan
Noorden des Lands (EZ-99-570);de aanwijzing Nederlandse gebieden
voor doelstelling 2 en de EU Structuurfondsen in de periode 2000-2006 (21062,
nr. 82);de brief van de staatssecretaris van Economische Zaken
d.d. 25 juni 1999 inzake vraag heer Stroeken over IPR (EZ-99-396);de brief van de staatssecretaris van Economische Zaken d.d. 19 juli
1999 inzake IPR-middelen (EZ-99-450);de brief van de staatssecretaris
van Economische Zaken d.d. 8 september 1999 inzake de beleidsmatige invulling
van het Besluit subsidies regionale investeringsprojecten 2000 (IPR) (26200-XIII,
nr. 57);de brief van de staatssecretaris van Economische Zaken
d.d. 26 oktober 1999 inzake de studie "Ruimtelijke verschillen in de telecommunicatie-infrastructuur"
(EZ-99-654).Eerste termijn van de
zijde van de commissiesDe voorzitter:Ik wijs de leden erop dat helaas de antwoorden op de schriftelijke vragen,
die wel tijdig van het ministerie zijn ontvangen, door een fout van de zijde
van de Kamer niet tijdig op het huisadres van de leden zijn bezorgd; hetzelfde
geldt voor het ontwerpadvies van de SER over de nota Ruimtelijk economisch
beleid. Een aantal leden heeft derhalve geen kennis hiervan kunnen nemen en
wij zullen later bezien wat daar de consequenties van zijn.Ik wijs verder de leden erop dat wij een spreektijdverdeling hebben afgesproken;
deze geldt voor de eerste en tweede termijn tezamen.MevrouwWitteveen-Hevinga (PvdA)Voorzitter! De fractie van de PvdA spreekt haar waardering uit over het
feit dat ter voorbereiding van de vijfde nota ruimtelijke ordening het thema
ruimte en economie expliciet in de voorliggende nota Ruimtelijk economisch
beleid aan de orde wordt gesteld. Ook is het een uitstekende zaak dat deze
nota een start maakt met de omschakeling van het achterhaalde regionaal economische
beleid, dat immers slechts gericht was op het wegwerken van achterstanden
naar een bijdetijds ruimtelijk-economisch beleid op regionaal niveau. Ik ga
nu eerst in op de voorliggende nota als bouwsteen voor de vijfde nota en daarna
zal ik aandacht geven aan het onderdeel ruimtelijk regionaal economisch beleid.Wij zien de nota als een belangrijke inventarisatie en analyse van de
knel- en aandachtspunten op dit terrein. Er staan veel positieve elementen
in. Ik noem de aandacht voor de stadseconomie en de aandacht voor het noorden
des lands. Maar de formulering van de onderbouwende visie met richtinggevende
uitgangspunten voor 2010-2030 komt toch wat weinig uit de verf. Het gaat erom
dat vanuit de economische invalshoek een visie wordt gegeven op de uitgangspunten
van het te verwachten of gewenste ruimtebeslag van de al dan niet gewenste
economische activiteiten. Ik wil vanuit de door PvdA-fractie voorgestane leidraad
"Duurzame economische ontwikkeling" (geen onnodig nieuwe claims op open/groene
ruimte) enige aanknopingspunten bieden voor een bijdrage aan de nader door
EZ te leveren bouwstenen voor die vijfde nota.Kernpunt van mijn standpunt is dat Nederland op zijn tellen moet passen.
Nederland is een klein land met weinig ruimte en die mogen we niet langer
onnodig verspillen door almaar nieuwe open of groene ruimtes sluipenderwijs
als het ware "in te pikken" voor bouwende activiteiten, terwijl er betere
oplossingen zijn zoals het beter gebruiken van bestaande bedrijventerreinen
en woningbouwgebieden of het meer gebruiken van bestaande bedrijventerreinen
of woningbouwgebieden of door meer gebruik te maken van waterwegen in plaats
van nieuwe wegen aan te leggen. We moeten zuinig omspringen met de schaarse
ruimte in ons land.We moeten ervoor zorgen dat daar waar Nederland grootstedelijke functies
met internationale allure kan ontwikkelen, dit ook daadwerkelijk gebeurt.
We moeten ervoor zorgen dat daar waar sprake is van natuurgebieden met internationale
allure, die ook effectief beschermd worden. Dit zijn natuurlijk extremen,
met een internationale dimensie, en natuurlijk zijn daartussenin vele schakeringen en identiteiten – nationaal, regionaal en lokaal.
Maar het gaat erom: hoe kan een toekomstgericht ruimtelijk-economisch beleid
aan een modern vestigingsklimaat dat toegesneden is op de behoeften van toekomstige
generaties, een bijdrage leveren? Dat betekent dat we ruimtelijk economische
ontwikkelingen niet op hun beloop moeten laten, hetgeen wil zeggen dat het
hier en daar corrigeren van marktprocessen onvoldoende zal zijn en dat er
een sturend beleid ontwikkeld moet worden in het kader van de vijfde nota.
Hoe kijkt de staatssecretaris tegen een dergelijke benadering aan?Voorzitter! Ik kom tot wat concretere punten en opmerkingen betreffende
aan aantrekkelijk toekomstig vestigingsklimaat. Eerst ga ik daarbij in op
de bedrijventerreinen. Terecht schenkt de nota veel aandacht aan het nijpende
probleem van een tekort aan bedrijventerreinen. Wanneer wordt de Kamer geïnformeerd
over de kwantitatieve doelstellingen van de TIPP? Zal dat een duidelijk inzicht
bieden in de omvang van de problematiek en in de mate waarin herstructurering
van bedrijventerreinen kan bijdragen aan oplossingen? En zal het inzicht geven
in de vraag, in hoeverre extra bedrijventerreinen bijdragen aan het creëren
van werkgelegenheid?Een positieve beantwoording van deze vragen vinden wij belangrijk omdat
wij een herstructureringsplan en een bedrijventerreinenplanning met klem bepleiten.
Wij hebben bij de begrotingsbehandeling van Economische Zaken hiertoe moties
ingediend. Wij vragen nogmaals aan de staatssecretaris met welk instrument
het binnenstedelijk gebied sterker kan concurreren met uitleggebieden. Wij
menen nog steeds dat een regulerende heffing en een vereveningsfonds goede
instrumenten zullen zijn.De heerVan Dijke(RPF)Bij de begrotingsbehandeling van Economische Zaken zijn inderdaad verschillende
moties ingediend, die nogal haaks lijken te staan op wat in deze nota wordt
gepresenteerd. Hoe gaat de fractie van de PvdA daarmee om?MevrouwWitteveen-Hevinga (PvdA)Voorlopig houden wij vast aan onze lijn. Wij zijn ons ervan bewust dat
de regering inderdaad een wat andere benadering kiest, met name bij de ruimte
voor bedrijventerreinen. De antwoorden op onze vragen zijn voor ons aanleiding
om dit punt nogmaals naar voren te brengen.De heerVan Dijke(RPF)Mij lijkt zo'n vrijblijvende opstelling moeilijk te kunnen. Vraagt de
PvdA de staatssecretaris om hetgeen hij nu aanbiedt aan te passen? En als
de staatssecretaris daarvoor niet zoveel voelt, wat doet u dan, mevrouw Witteveen?MevrouwWitteveen-Hevinga (PvdA)Ik wil eerst even het antwoord van de staatssecretaris afwachten.De heerVan Walsem(D66)Voorzitter! Misschien kan ik wat duidelijkheid verschaffen. Ik was ook
bij die begrotingsbehandeling van EZ. De staatssecretaris heeft toegezegd
die eventuele heffing op bedrijventerreinen in het binnenstedelijk gebied
mee te nemen in het lopende IBO-onderzoek. Wij wachten dat dus rustig af.MevrouwWitteveen-Hevinga (PvdA)Dat neemt niet weg dat wij toch duidelijk de richting willen aangeven
waarin moet worden gedacht. Maar wij wachten dat interdepartementaal beleidsonderzoek
ook in zijn algemeenheid met betrekking tot de werking van de grondmarkt af.Mijn fractie is van mening dat het element "groene ruimte" wordt onderschat
als een factor van economisch nut. Te vaak wordt het in het kader van economische
discussies in een hoek geplaatst waar het allang niet meer hoort. Natuurlijk
hebben natuurwaarden autonome waarden die niet noodzakelijkerwijs in economisch
nut behoeven te worden uitgedrukt. Maar toch kan het waardevol zijn om, naast
de economische waarde van bijvoorbeeld een bedrijventerrein, ook de economische
waarde van groene ruimte als vestigingsfactor te berekenen. Volgens het kabinet
is het lastig economische waarde van groene ruimte vast te stellen. Toch zou
ik de staatssecretaris vriendelijk willen vragen een poging te wagen, juist
om ook sterk te staan in de discussies over de vijfde nota. Immers, ook in
zijn eigen nota wordt op diverse plaatsen gewezen op de trend dat de consument
steeds meer waarde hecht aan een goede en gezonde woon-, werk- en leefomgeving.Een ook vanuit economisch oogpunt manifeste waardering voor open en groene
ruimte, zou wel eens een win-winsituatie kunnen opleveren. Economische belangen
en belangen van natuurbehoud komen zo in elkaars verlengde te liggen en wedijveren
dan ook niet langer met elkaar.Ook bij het beter benutten van waterwegen vragen wij ons af, of er bij
de binnenvaart niet uitdrukkelijk gestreefd moet worden naar win-winsituaties.
De binnenvaart is een milieuvriendelijke vervoerswijze. De congestieproblematiek
op de wegen kan worden verlicht door een intensiever gebruik van de waterwegen.
De omschakeling van de binnenvaartondernemer van vervoerder naar logistiek
dienstverlener kan een duurzame, positieve bijdrage leveren aan de versterking
van het vestigingsklimaat in Nederland in het kader van een efficiënt
goederenvervoer. Dan moet er wel sprake zijn van een optimale infrastructuur,
zowel nationaal als Europees.De branche zelf heeft daarover zinvolle publicaties gepleegd. Wij zouden
graag zien dat de regering duidelijker aangeeft hoe zij de economische en
ecologische voor- en nadelen van het gebruik van waterwegen ziet.Met het oplossen van het probleem van de druk op de ruimte mogen we niet
wachten tot na 2010. Het is dan ook goed van het kabinet te vernemen dat het
niet de bedoeling is dat de vijfde nota pas in 2010 in werking treedt, zoals
minister Pronk vorige week bij de behandeling van de Startnota aankondigde.
Het kabinet is inmiddels van mening, dat in de praktijk niet kan worden geëxperimenteerd
met corridors. Dit is een verstandige opvatting. De Partij van de Arbeid-fractie
verwacht wel van de regering dat in de vijfde nota voorstellen worden opgenomen
voor een tijdige oplossing van de ruimtedruk. Mag ik ervan uitgaan dat de
staatssecretaris daarvoor ook zijn best zal doen?Voorzitter! Ik noem een paar punten die in de nota niet of onvoldoende
in de nota Regionaal ruimtelijk economisch beleid belicht zijn. Allereerst
wil ik dan iets zeggen over het gebruik van de ondergrond. Ligt het
niet voor de hand, dat ook het ministerie van EZ met betrekking tot het gebruik
van de ondergrond – denk aan het leggen van kabels voor het elektronisch
dataverkeer, ondergrondse parkeerruimtes, gasopslag en andere vormen van ondergrondse
opslag – zijn wensen met betrekking tot de vijfde nota kenbaar maakt?In de tweede plaats zijn er de doelstellingen voor het verkrijgen van
duurzame energie. Wij vragen ons af of wij niet een herhaling krijgen van
de windmolenproblematiek. Is EZ ervan verzekerd, dat wij bij andere vormen
van duurzame energie niet met de vergelijkbare situatie geconfronteerd worden
en dat wij niet te maken krijgen met locatieproblemen enz.? Wij hebben die
problemen gekend bij het verkrijgen van windenergie, maar daarvoor zijn inmiddels
oplossingen gevonden. De vraag is nu evenwel: moeten wij niet meer anticiperend
te werk gaan?In de derde plaats verdient (eco)toerisme en recreatie aandacht. Wij vinden
eigenlijk, dat het kabinet een te onduidelijke en te terughoudende positie
met betrekking tot deze sector inneemt. De nota Ruimtelijk economisch beleid
verwijst naar andere nota's. Waaraan het ontbreekt, is een samenhangende visie
van de rijksoverheid op het beslag dat die sector op de ruimte legt en het
aangeven van de richting waarin zij in dezen wil sturen. Hoe denkt de regering
bijvoorbeeld over haar rol als het gaat om de aanleg van grote recreatieprojecten
die wellicht provincie- of mogelijk landsgrenzen overschrijdende gevolgen
hebben? Biedt de vijfde nota ook niet bij uitstek een kans om bijvoorbeeld
het ecotoerisme, dat een bijdrage kan leveren aan het ontwikkelen van lokale
economieën, te bevorderen?In de vierde plaats wil ik iets zeggen over de internationale context,
over de rol van mainports en het pro-actief beleid ten aanzien van grensregio's.
Op een van de door EZ gehouden conferenties luidde de kritiek, dat in deze
nota de visie op de internationale context onderbelicht bleef, met name als
gesproken wordt over de rol van de Nederlandse mainports binnen het zogenaamde
noordwest metropolitaan gebied. Op welke manier zal deze noodzakelijke bouwsteen
voor de vijfde nota gestalte krijgen?Voorzitter! Al heel lang wordt in grensregio's gewerkt aan de ontwikkeling
van een samenhangend ruimtelijk economisch beleid. Het antwoord op onze vraag
op welke wijze de regering denkt de samenwerking tussen grensregio's te stimuleren,
vinden wij eigenlijk niet uitdagend genoeg. In het zuiden speelt de vraag
hoe de afstemming met de infrastructuur en de aanleg van bedrijventerreinen
kan plaatsvinden. Ik verwijs naar de situatie bij andere grensregio's. Soms
zijn toerisme en natuurbehoud aan de orde. De vraag is dus: op welke manier
zou een pro-actief beleid voor grensregio's beter gestalte kunnen krijgen?In de vijfde plaats wil ik een opmerking maken over clusters en linkages.
De uitkomsten van het onderzoek van prof. Oosterhaven, getiteld Cluster en
linkages in beeld, een toepassing op de regio's Noord-Nederland, Groot-Amsterdam,
Noordzeekanaalgebied en Groot-Rijnmond, moeten bijdragen aan het zo goed mogelijk
besteden van het geld van EZ voor ruimtelijk economisch beleid. Dit onderzoek
zet vraagtekens bij de door velen veronderstelde grote uitstraling van mainports
voor de nationale economie. Een gulden subsidie zou bijvoorbeeld in Noord-Nederland
meer rendement opleveren dan een gulden voor een van de mainports. Mogen wij
ervan uitgaan, dat ook het kabinet met betrekking tot dit onderdeel tot een
gedegen oordeel komt?Uit het antwoord op vraag 37 over dit onderzoek, leid ik overigens af,
dat de conclusies betrokken zullen worden bij het aangekondigd onderzoeksprogramma
naar de relaties tussen ICT, economie, ruimte en mobiliteit. Wat is de verhouding
tussen dit aangekondigd onderzoeksprogramma en de inventarisatie economische
effecten mainports? Wat is het tijdpad in relatie tot de vijfde nota?Voorzitter! Ik stap over naar het onderdeel Samenhangend regionaal economisch
beleid. De PvdA-fractie onderschrijft de al bij de in 1995 met de nota Ruimte
voor regio's geponeerde mening, dat het traditioneel regionaal economisch
beleid veranderd moet worden in een modern ruimtelijk economisch beleid en
dat het economisch potentieel, breed opgevat, in alle regio's moet worden
versterkt. Het gaat om de vraag op welke wijze binnen het kader van het nationaal
beleid alle regio's kunnen bijdragen aan de nationale welvaart en hoe de nationale
welvaart kan bijdrage aan de ontwikkeling van de regio's. Regiovisies en regiocontracten
zijn belangrijke instrumenten, maar de nota zegt daar niet zo vreselijk veel
over. Ook de antwoorden op de hierover gestelde vragen bieden niet veel extra
helderheid. Wat is de rol van het ministerie van Economische Zaken en hoe
verhoudt die zich met de rol van Binnenlandse Zaken? Ligt het niet voor de
hand dat juist Economische Zaken aangeeft wat onder het begrip "regio" moet
worden verstaan? Minister Pronk voert in het kader van de voorbereiding van
de vijfde nota gesprekken met de regio's in het noorden, het oosten, het zuiden
en het westen. Is dat niet een benadering die ook geschikt zou zijn voor de
vormgeving van een ruimtelijk economisch beleid op regionaal niveau? Onze
fractie zou het zeer toejuichen, als EZ meer het initiatief neemt om met provincies
en gemeentebesturen in overleg te treden om een echt regionaal beleid van
de grond te tillen. Voor Noord-Nederland is dat gebeurd. Voor Zuid-Nederland
is dat ook het geval, maar daar heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken
het voortouw. Provincies en samenhangende regio's zouden zelf meer initiatieven
moeten kunnen ontplooien om de regionale economische ontwikkeling te sturen.
Desgevraagd heeft de staatssecretaris een overzicht gemaakt van de beschikbare
instrumenten, maar die komen wat verbrokkeld over. Zij geven de provincies
en gemeenten onvoldoende mogelijkheden om een samenhangend gebiedsgericht
en arbeidsmarktbeleid te ontwikkelen. De ervaringen in Noord-Nederland wijzen
dat ook uit. Met name de financieringskanalen zijn sectoraal geregeld, met
alle gevolgen van dien. Wij nodigen de regering dan ook uit, instrumenten
te ontwikkelen waarmee de uitvoering van een samenhangend regionaal-economisch
beleid op regionaal niveau verder gestalte kan krijgen.Voorzitter! Wat is de stand van zaken met betrekking tot de invulling
van de Europese steunkaart? De staatssecretaris heeft hier voortvarend en
met succes aan gewerkt. Wanneer kunnen wij het eindresultaat nu verwachten? Ten slotte kom ik te spreken over het Langman-akkoord. Onze fractie heeft
nadrukkelijk verzocht om een monitoringsysteem voor de uitvoering van het
Langman-akkoord. Het ging ons daarbij vooral om de invulling van de controletaak
van de Tweede Kamer met betrekking tot het inlopen van achterstanden op het
vlak van de werkgelegenheid, waar het met het hele Langman-pakket om begonnen
is. Hoeveel arbeidsplaatsen worden er per programma verwacht en hoe verloopt
de realisering daarvan in de praktijk? Een dergelijk monitoringsysteem is
des te urgenter, omdat de regering in de onderhavige nota min of meer suggereert
dat het extra beleid in principe in 2006 beëindigd zou kunnen worden.
Niets zou mooier zijn dan dat. Ik wil echter wel graag periodiek kunnen controleren
of de benodigde 43.000 extra arbeidsplaatsen daadwerkelijk gerealiseerd worden
in de periode tot 2006. Als het langer gaat duren, dan hoor ik dat graag.
De planning liep immers tot 2010. Wij vinden het in ieder geval belangrijk
dat wij nu eindelijk de noodzakelijke informatie gaan ontvangen. Kan de staatssecretaris
toezeggen dat deze gegevens zo spoedig mogelijk aan de Kamer worden gezonden?
Er bestaat ook geen verschil van mening tussen hem en de Kamer over de noodzaak
van een en ander.De heerVan Walsem(D66)Voorzitter! Hoe denkt mevrouw Witteveen over de stelling van de Actiegroep
noorden dat er voor de werkloosheidscijfers eigenlijk een ander begrip gehanteerd
moet worden? Daarbij wordt gedoeld op het participatiebegrip dat in de nota
al wel wordt gehanteerd voor de Randstad. Voor het noorden des lands wordt
echter nog steeds het werkloosheidscijfer gehanteerd. In het noorden is een
behoorlijk aantal banen gecreëerd, maar daardoor is geen afname van de
werkloosheid bewerkstelligd. Anderen hebben zich namelijk aangetrokken gevoeld
tot de arbeidsmarkt. Hoe gaat mevrouw Witteveen daarmee om?MevrouwWitteveen-Hevinga (PvdA)Volgens mij werkt het noorden met een participatiegraadfactor. Ik ondersteun
dat, maar ook daaruit blijken forse achterstanden. Ik denk dat het heel erg
belangrijk is – daar zit hem echter net de kneep richting Sociale Zaken –
dat een activerend arbeidsmarktbeleid voor met name die groepen die te weinig
participeren ervoor kan zorgen dat zij wel aan hun trekken komen. Dan heb
je echter ook arbeidsplaatsen nodig.MevrouwVoûte-Droste(VVD)Voorzitter! De VVD-fractie vindt het een belangrijke zaak dat de nota
Ruimtelijk economisch beleid is uitgebracht. Deze nota is een van de bouwstenen
voor de vijfde nota ruimtelijke ordening. Dat behoort zij ook te zijn, omdat
de nieuwe ontwikkelingen in Nederland heel snel gaan. Het beleid dient dan
ook gericht te zijn op versterking van het vestigingsklimaat. Uitgangspunt
zal naar onze mening moeten zijn een excellent vestigingsklimaat. Dat moet
gecreëerd worden om de concurrentiepositie van Nederland te versterken.
Daar regeren vooruitzien is, zal ook de werkgelegenheid gewaarborgd moeten
worden voor de 16,9 miljoen inwoners die Nederland in 2020 bij ongewijzigd
beleid zal tellen. Dat geeft althans het rapport van het CPB aan. Dat betekent
dat er ruimte zal moeten zijn voor een aantal zaken.Wij beoordelen deze nota op drie uitgangspunten: kwaliteit, flexibiliteit
en innovatie. Die uitgangspunten willen wij graag vertalen in de beoordeling
van deze nota. Het kabinet wilde met deze nota een nieuwe impuls geven, met
name aan de samenwerking van provincies en gemeenten, ter versterking van
de ruimtelijke economische structuur. Wij ondersteunen dat. Er wordt ook aandacht
besteed aan een aantal punten, waar ik straks op in zal gaan: de ruimtevraag
voor bedrijventerreinen, het economisch beleid van die provincies en steden,
de ontwikkeling van de netwerkeconomie onder invloed van ICT en de bereikbaarheid
van de steden en van andere centra. Toch blijft de nota in haar uitwerking
op een aantal punten vaag. Wij hebben het idee dat het gevoel van urgentie
ontbreekt. Er blijkt namelijk een nijpend tekort aan bedrijventerreinen te
ontstaan, hetgeen een bedreiging vormt voor de economische groei en daarmee
voor de banen die nodig zijn voor die 16,9 miljoen inwoners. Daadkracht is
dus nodig.Er zijn – dat heeft het CPB ook aangegeven – 50.000 banen
per jaar nodig om de natuurlijke groei van de beroepsbevolking op te vangen.
Dat betekent dat met name aandacht zal moeten worden besteed aan een langdurige,
duurzame economische groei van 3% per jaar. Wij onderschrijven dat. Om aan
die behoefte te voldoen zijn jaarlijks honderden hectaren voor bedrijventerreinen
nodig. De berekeningen daarover verschillen overigens. Dat hangt ook af van
de regio's. Wij onderschrijven dat, maar wij vinden dat juist bij bedrijventerreinen,
die van belang zijn voor de industrie, deze problemen op regionale schaal
moeten worden opgelost.Bedrijventerreinen zijn noodzakelijk voor de industrie. Wij benadrukken
dat de industrie voor Nederland van groot belang is. Er wordt wel eens gezegd
dat iedere plaats in de industrie twee plaatsen in de dienstenindustrie genereert.
Wij kunnen in Nederland dan ook niet zonder industrie. De nota geeft een aantal
goede aanzetten om deze doelen te realiseren. De vraag is echter of die aanzetten
voldoende concreet zijn. De kwaliteit van de onderneming zal uiteindelijk
bepaald moeten worden door de ondernemer zelf. De overheid moet echter de
randvoorwaarden scheppen om dat excellente vestigingsklimaat te verkrijgen.
Wat zijn de sterke uitgangspunten van onze Nederlandse economie en wat zijn
de bedreigingen in het nieuwe millennium? Wat zijn de oplossingen die dan
moeten bijdragen aan het opheffen van de knelpunten?Een sterk uitgangspunt is de Nederlandse open economie. De staatssecretaris
gaat ook regelmatig op reis. Ik ben verheugd dat met name zijn recente reis
met het MKB succesvol is geweest. Het grote bedrijfsleven is samen met het
MKB de sterke kant van Nederland. Dat moeten wij doorzetten. Nederland maakt
een belangrijk onderdeel uit van de Europese monetaire unie, waar de grenzen
verdwijnen. Wij zullen die kracht daarom verder moeten uitwerken.De geografische ligging van Nederland als knooppunt in Europa kan ook
versterkt worden. Internationale handel en een goed opgeleide beroepsbevolking
zijn onze sterke punten. Wij moeten daarmee doorgaan. Ruggengraat van de nota
is dan ook terecht de mainports Schiphol en Rotterdam, met alle spin-off daar
omheen. Het is dan ook van belang dat de sterke punten van de Nederlandse
economie veel aandacht krijgen. De zwakke punten moeten versterkt
worden. Tendensen in de economie – daar horen wij bij deze nota en bij
de vijfde nota rekening mee te houden – zijn verder internationalisering,
liberalisering en informatietechnologie. E-commerce zal een belangrijke invloed
hebben op de Nederlandse economische ontwikkeling, want de Nederlandse economie
wordt steeds meer gekenmerkt door een netwerkeconomie. Er is sprake van een
steeds sterkere verwevenheid van activiteiten tussen de economische sectoren.
De nota geeft dat ook aan, maar gaat daar niet echt op in. Daar kom ik straks
op terug, want ik vind dit van belang.Het toeleveren en uitbesteden en een sterke verwevenheid tussen de grote
bedrijven en het MKB, technologie en ICT zijn de katalysatoren van innovatie
en kwaliteit. Ik vind dat daar te weinig aandacht aan wordt besteed. Innovatiebeleid
moet onderdeel zijn van een netwerkeconomie en daar zullen wij op terugkomen
als wij het industriebeleid nog voor het nieuwe millennium bespreken. Wil
dat industriebeleid inderdaad een goede en daadkrachtige motor blijven, dan
moet dit vertaald worden in de voorwaarden die vanuit deze nota in de vijfde
nota terecht moeten komen. Flexibiliteit zal dan uitgangspunt moeten zijn
bij het invullen van het beleid van de overheid. Er is sprake van een menging
van functies, waarbij zaken als distributie, industrie, callcenters en hoofdkantoren
door elkaar heen gaan. Een netwerkeconomie met dynamische kriskraspatronen
is gebaat bij een optimale flexibiliteit, ook van de overheid.Onder invloed van ICT gaan de ontwikkelingen zo snel dat de levenscycli
van producten steeds korter worden. Daar zullen wij rekening mee moeten houden,
ook bij het vervoersmanagement. Een internetjaar is immers nog maar een kwart
van een gewoon jaar. Dit betekent dat de overheid hieruit de consequenties
moet trekken bij de invulling van het ruimtelijke economisch beleid, en dat
moet geen invulling van bovenaf zijn. Wij ondersteunen het beleid van de regering,
want dit gaat met name om lokaal en provinciaal maatwerk. Het gaat niet om
dirigisme en niet om de wijze waarop wij in Den Haag de kavels bepalen, maar
om de kaders. Dus geen kavels, maar wel kaders.Ik kom hiermee op de bedrijventerreinen en het industriebeleid. In de
nota wordt terecht gesteld dat er zonder ruimte geen goed vestigingsklimaat
gerealiseerd kan worden. Illustratief is in dit verband het staatje op blz.
120 van de nota. Ik geef nog even de cijfers omdat het wel eens goed is om
de verhoudingen tussen een aantal zaken in Nederland te noemen. De landbouw
beslaat 70% van onze grond; natuur en recreatie 15,7%, wonen 6,4%, infrastructuur
3,9% en bedrijventerreinen ruim 2%. De overheid moet bij die verhoudingen
rekening houden met wat nodig is, want als er krapte ontstaat, gaan de prijzen
omhoog. Ik vind dat dit effect heel duidelijk betrokken moet worden bij wat
er op dit moment en straks aan de orde komt, namelijk het grondbeleid.De heerVan Dijke(RPF)Ik ben altijd erg benieuwd naar de interpretatie van dit soort cijfergegoochel.
Wat zeggen die percentages over bijvoorbeeld de hoeveelheid bedrijventerreinen
en over wat daar gebeurt? Het is allemaal zo relatief. Ons hart maakt maar
een relatief klein deel uit van ons lichaam, maar de functie is heel vitaal.
Zo zouden op andere terreinen evengoed percentages kunnen worden genoemd waarvan
gezegd kan worden dat ze makkelijk hoger kunnen, maar dat zegt helemaal niets
over de kwaliteit, de inhoud en de functie.MevrouwVoûte-Droste(VVD)Het is belangrijk dat wij ervoor zorgen dat er voor de 16,9 miljoen inwoners
die Nederland straks heeft, ruimte is voor wonen, werken en recreëren.
In die verhouding moeten al deze zaken bekeken worden. Soms krijgen wij wel
eens de indruk dat op de een of andere manier het gevoel leeft dat Nederland
op deze wijze niet verder kan uitbreiden. Onze visie is dat er gekeken moet
worden met verstand en flexibiliteit en dat de zaken die nodig zijn, gecreëerd
moeten kunnen worden. Daarom is het heel goed om af en toe de verhoudingen
van dit soort zaken te bekijken.De heerVan Dijke(RPF)Maar dan zou het toch veel relevanter zijn om bijvoorbeeld te analyseren
welk percentage werkgelegenheid een bepaalde afmeting bedrijventerrein oplevert,
of welke ingevoerde ton gekoppeld kan worden aan een bepaald werkgelegenheidspercentage?
Het gaat toch om werkgelegenheid en niet om vierkante meters bedrijventerrein?MevrouwVoûte-Droste(VVD)Zoals de nota aangeeft, dreigt er een groot tekort aan bedrijventerreinen
te ontstaan. In sommige regio's kan al niet meer uitgebreid worden terwijl
daar toch behoefte aan is. Daardoor moet men zich verplaatsen en dat geeft
een extra stroom in de mobiliteit. In die zin is het dus noodzakelijk om met
gezond verstand een aantal zaken aan te pakken. Hier en daar is dat mogelijk
en de oplossingen daarvoor zal ik aandragen.De industrie is zeer belangrijk omdat zij 75% van de R&D voor haar
rekening neemt: daardoor genereert zij de innovatie van nieuwe producten en
daarmee uiteindelijk 80% van de export, wat van groot belang is voor de Nederlandse
economische ontwikkeling. Daarom is met name aandacht nodig voor de industrie,
maar die aandacht dreigt in Nederland wel eens op de achtergrond te geraken.In verschillende regio's is een nijpend tekort aan bedrijventerreinen.
De nota geeft twee mogelijke oplossingen: de herstructurering van oude bedrijventerreinen
tot hoogwaardige bedrijventerreinen en de aanleg van nieuwe bedrijventerreinen.
Wij onderschrijven de noodzaak om van beide mogelijkheden gebruik te maken.
Het budget voor deze realisering wordt een nieuw instrument, namelijk de TIPP-regeling,
de opvolger van de StiREA. Uitgangspunt is dat de provincie een regionale
visie op de economische ontwikkeling moet vaststellen. Wij zijn het daarmee
eens, want gemeenten kunnen tegenstrijdige belangen hebben bij het realiseren
van regionale bedrijventerreinen. Juist omdat wij dit met verstand moeten
invullen, is het heel goed dat ook gemeenten nagaan hoe zij op het punt van
bedrijventerreinen en het bouwen van woningen gezamenlijk kunnen optrekken.
Dat betekent dat de provincie op dit punt haar rol kan versterken. Zij zal
dat op basis van het regeerakkoord ook doen, zodat zij een unieke kans krijgt
om boven de partijen een goed regionaal beleid te ontwikkelen. Wij zijn het
daarmee eens, maar wij benadrukken wel dat de provincie alleen
een succesvol regionaal economisch beleid kan ontwikkelen als zij de gemeenten
en het bedrijfsleven, zoals regionale netwerken van VNO-NCW, MKB-Nederland
en kamers van koophandel, daar heel nauw bij betrekt, want zij moeten het
uiteindelijk realiseren. Dit punt moet dus heel dicht bij het relevante niveau
besproken worden, want pas dan wordt de economische ontwikkeling de win-winsituatie
waar wij naar moeten streven.Ook bij herstructurering van bedrijventerreinen is het met name in de
binnensteden van belang dat bij prijs- en huurverhogingen van terreinen –
die terreinen zijn vaak immers heel duur – toch aandacht besteed blijft
worden aan voldoende betaalbare bedrijfsruimten voor het MKB. Kan de staatssecretaris
daarop toezien en is hij bereid om deze punten met name aan de orde te stellen
in zijn contact met het EZ/IPO-convenant?Juist omdat de gemeenten zo belangrijk zijn bij de invulling, vraag ik
of ook de VNG dat convenant zal ondertekenen. Dat is van groot belang en ik
vind dat dit moet gebeuren, want bij de realisatie en herstructurering van
bedrijventerreinen komt men regelmatig knelpunten tegen. Ik ben de afgelopen
tijd regelmatig op pad geweest en ik zal een paar knelpunten noemen. Vorige
week zijn die gegevens aan EZ gepresenteerd door een aantal steden die zich
"De steden van het industriële-technologische samenwerkingsverband" noemen;
ik vind het buitengewoon goed dat zij op dat punt samen optrekken. Zij hebben
een aantal problemen genoemd die van belang zijn. Als men bedrijventerreinen
probeert te reorganiseren, wordt vaak eerst de bouwvergunning en dan de milieuvergunning
aangevraagd; de vraag is of dat parallel kan lopen. Ook blijkt de aanpassing
van een streekplan een zware procedure te zijn; zij kost veel tijd en het
streekplan is weinig flexibel. Streekplannen dienen afwijkingsmogelijkheden
te bieden om een snelle en flexibele aanpassing mogelijk te maken. Regeltjes
moeten niet bepalend zijn; het moet uiteindelijk om het belang gaan, uiteraard
rekening houdend met het milieu. Bureaucratie dient op dat punt bestreden
te worden.Ik geef op dit punt een recent voorbeeld. Bedrijventerreinen en parkachtige
aanleg worden steeds meer toegepast; wij onderschrijven en steunen dat, maar
om de dubbele doelstelling te kunnen realiseren – met name "rood voor
groen" en de verstandige invulling daarvan – zijn wel enkele zaken nodig.
De kamer van koophandel van Rotterdam heeft bijvoorbeeld onlangs de belangrijke
nota "Rood voor groen" gepresenteerd. Een ondernemer die al 50 jaar zijn bedrijf
op een bedrijventerrein had in de gemeente van oorsprong, wilde uitbreiden
en vroeg de gemeente om daar te mogen blijven. Hij wilde het terrein niet
verlaten en het bedrijf was ook belangrijk voor de economie van de regio,
met honderden arbeidsplaatsen. Hij bood de gemeente aan om een terrein van
2 ha te kopen, één ha voor het bedrijf en één
ha ten behoeve van een park om het hele bedrijventerrein heen. De gemeente
wilde dat ook graag, maar de provincie, met de PPC voorop, wees dit af, omdat
2 ha te veel was en het streekplan geen flexibiliteit bood.Waarom noem ik dit voorbeeld, voorzitter? Welnu, het beleid dat door het
Rijk wordt gemaakt, moet uiteindelijk op maat worden uitgevoerd in de provincies.
Ik dring erop aan dat de staatssecretaris hier aandacht aan geeft in contacten
met de provincies.De heerVan Dijke(RPF)Begrijp ik nu goed dat collega Voûte stelt dat de hogere overheden
zich maar niet te veel moeten bemoeien met hetgeen er volgens de lokale overheid
zou kunnen gebeuren, ook als er bij die hogere overheden over de inkleuring
van het betreffende gebied andere opvattingen zouden bestaan?MevrouwVoûte-Droste(VVD)Ik bedoel hiermee te zeggen dat dit soort zaken met verstand moet worden
opgelost en dat niet met het oog op de regeltjes zonder meer moet worden gezegd
dat het niet mogelijk is. Het is toch op zichzelf prachtig als er op één
ha een soort park wordt aangelegd om een bedrijf heen? Omdat de oude regels
dit op deze plaats niet toelieten, moest het bedrijf worden verplaatst, met
alle kosten van dien.De heerVan Dijke(RPF)Ja, dat begrijp ik wel, maar het gaat mij erom dat een hogere overheid
(provincie of Rijk) moverende redenen kan hebben om niet aan de lokale wens
tegemoet te komen. Dat moet toch ook in de toekomst mogelijk blijven? Of wil
de VVD-fractie het anders?MevrouwVoûte-Droste(VVD)Ik pleit voor flexibiliteit bij de invulling van zaken die nodig zijn.
Langzamerhand lijkt het erop dat er nog maar heel weinig kan in Nederland.
Nederland telt straks 16,9 miljoen inwoners en daarvoor moeten er 50.000 arbeidsplaatsen
per jaar bijkomen. Daar moeten voorwaarden voor geschapen worden. Wat wij
moeten bestrijden, zijn vormen van bureaucratie en inflexibiliteit waardoor
in Nederland vrijwel niets meer mogelijk wordt. Ik pleit dus voor flexibiliteit,
innovatie en met verstand zaken aanpakken. Dat is echt nodig, want anders
loopt het vast.Voorzitter! Er zal een integraal investeringspakket moeten worden ontwikkeld
voor wonen, werken, verkeer en groen, in samenhang met elkaar. Hoe denkt de
staatssecretaris daarover?Zo zijn er nog vele problemen die flexibiliteit in de weg staan. Gezien
de beperkte spreektijd zal ik die nu niet noemen. Ik vraag de staatssecretaris
of hij tot een project wil komen waarin Rijk, provincie en bijvoorbeeld IDSO-gemeenten –
maar het kunnen ook andere gemeenten zijn die dit van belang vinden –
de knelpunten analyseren en oplossingen daarvoor aandragen. Het ontwikkelen
van een lokale bedrijfseffectentoets kan ook belangrijk zijn. Wellicht is
de staatssecretaris bereid om te stimuleren dat de VNG eenzelfde soort toets
ontwikkelt als de bedrijfseffectentoets die de rijksoverheid hanteert. Zo'n
toets wordt al in EU-verband ontwikkeld, op initiatief van Nederland, dus
waarom zou zo'n toets niet ook op lokaal niveau ontwikkeld kunnen worden?Ik kom hiermee op het belangrijke punt van de duurzame bedrijventerreinen,
waar 30 mln. voor beschikbaar is. Moerdijk met Shell is hier een goed voorbeeld
van. Kan de staatssecretaris aangeven welke duurzame bedrijventerreinen binnen
afzienbare tijd inhoud kunnen krijgen? Van belang is ook aandacht voor industriële
ketens op bestaande bedrijventerreinen en zeker niet weer nieuwe regelgeving,
maar juist flexibiliteit. De administratievelastendruk vormt een groot probleem. Het is dan ook
goed dat de hiervoor ingestelde commissie binnenkort met haar definitieve
rapport komt. Voor een excellent vestigingsklimaat is het van belang dat de
administratievelastendruk met 25% wordt verminderd. Die lastendruk kost het
bedrijfsleven op dit moment 17 mld.Ik kom hiermee op mobiliteit en bereikbaarheid. Grote steden, bedrijventerreinen
en binnensteden moeten door middel van goede ontsluitingen bereikbaar zijn.
Slechte bereikbaarheid vormt steeds meer een bedreiging voor de leefbaarheid
van de steden en hun stadseconomie. Ook de bereikbaarheid van toeristisch-recreatieve
voorzieningen komt steeds meer in het gedrang. De economische schade van slechte
bereikbaarheid wordt steeds groter; op dit moment is het ruim 1,7 mld. Dat
lijkt mij een goed argument om daar wat aan te doen!Door de ontwikkeling van e-commerce zullen nieuwe en innovatieve vervoersstromen
ontstaan. De beladingsgraad van vrachtauto's zal maximaal kunnen worden. Voorwaar
een winst! Multimodaal vervoer zal steeds het uitgangspunt moeten zijn. Capaciteitsvergroting
van de infrastructuur blijft noodzakelijk. Daarbij is het PPS-instrument niet
onbelangrijk. Er is nu een kenniscentrum bij het ministerie van Financiën
en wij vinden dat dit voortvarend moet worden uitgewerkt. Het innovatief aanbesteden
is een onderdeel van PPS. Zo kan de rijksoverheid andere overheden ondersteunen
met het innovatief aanbesteden. Is de staatssecretaris daartoe bereid? In
de praktijk blijkt dat andere overheden deze activiteiten vaak uitbesteden
omdat het zo ingewikkeld is.Voorzitter! Wij zijn blij dat het corridorconcept op deze wijze vorm en
inhoud krijgt.Voor Nederland is het fenomeen kennisnetwerken van groot belang. Daarbij
zal met name aandacht moeten worden besteed aan innovatieve starters. Ik heb
begrepen dat vooral de regionale ontwikkelingsmaatschappijen (ROM's) hierin
een speciale taak hebben. Ik verzoek de staatssecretaris dat goed te evalueren
voordat de ROM's er weer allerlei nieuwe taken bij krijgen. Wij zijn namelijk
van mening dat het ook op een andere manier kan. Kan de staatssecretaris nader
ingaan op het functioneren van die ROM's?Bedrijfsverzamelgebouwen bij universiteiten kunnen goed worden ingepast
in de kennisnetwerken in de regio. Wij ondersteunen dat.De mainports zijn van substantieel belang voor de Nederlandse economie.
Wij missen in de nota echter aandacht voor die mainports. Ze worden ook versterkt
door ontwikkelingen op het gebied van de ICT. Daardoor wordt Nederland een
transportland, gericht op bepaalde knooppunten. De mainports dreigen echter
in de knel te raken en het is dan ook goed dat het kabinet op 17 december
met een besluit komt, met name rondom Schiphol. Nederland kan immers in tegenstelling
tot de KLM nu eenmaal niet leven van de lucht alleen.Voorzitter! Amsterdam blijkt een broedplaats te zijn van e-commerce. Wij
vinden dat Nederland de digitale delta moet worden van Europa, eigenlijk de
Silicone Valley van Europa. Ik mis deze ontwikkeling echter in de nota. Er
komt een onderzoek en ik wil de staatssecretaris vragen wat de invloed zal
zijn van de ICT op vervoersstromen en vervoersmanagement. Ik vind dat op vrij
korte termijn hierover meer duidelijkheid moet ontstaan.De VVD-fractie vindt het vitaal landelijk gebied van groot belang. Bij
een selectieve toepassing van rood voor groen kan bedrijfsvestiging buiten
de stad een investeringsimpuls voor de vitalisering van dat landelijke gebied
zijn. In overleg met recreatieve investeerders moet onderzocht worden of nieuwe
impulsen aan het landelijk gebied kunnen worden gegeven en nieuwe kansrijke
en marktgerichte activiteiten kunnen worden ontplooid. De nota-Belvedère
kan hiertoe bijdragen.Toerisme en recreatie krijgen gelukkig aandacht in de nota, maar wij willen
de staatssecretaris vragen of hij de samenwerking op dit punt tussen EZ en
LNV nog meer wil stroomlijnen en dat wil vertalen in samenwerking in het Toeristisch
Huis en de Stichting recreatie.Voorzitter! Ik wil zeker het noorden van het land noemen, omdat dit een
belangrijke regio is. Daar is een substantieel bedrag beschikbaar, deels ook
uit het Europese programma. Hoe staat het met de cofinanciering van de programma's
en de uitwerking van Langman? ISP wordt door REON opgevolgd. Volgens de IPR-evaluatie
is het niet zo zinvol om uitbreidingsprojecten te financieren, maar wel om
vestigingsprojecten te financieren. Ik verzoek de staatssecretaris om in een
aantal gevallen flexibel te zijn. De provincie Overijssel wil graag investeren
voor een lager bedrag, zo'n 10 à 15 mln. Welke mogelijkheden zijn er?
Waarom is het investeringsbedrag eigenlijk op 30 mln. gesteld?Ik mis aandacht voor de Randstad in de nota. Die dreigt dicht te slibben.
Ik heb dat al voldoende aangegeven. Ik vind de stadseconomie belangrijk. Dat
onderwerp wordt verder uitgewerkt. Wanneer worden de convenanten met de G25-steden
afgesloten? Die moesten per 1 november hun plannen indienen.De nota geeft een goede analyse. Vervolgens zijn er veel verhulde aanbevelingen
en waarschuwingen. Een lijst met concrete urgenties en prioriteiten ontbreekt.
Ten behoeve van de herkenbaarheid en de overlevingskansen van de beleidsuitgangspunten
van de nota zou ik graag zien, dat zij vertaald werden in concrete acties.
Nogmaals, er moet niet gekozen worden voor rigide regelgeving en dwingend
dirigisme van bovenaf, wel voor kaders en niet voor kavels. Flexibiliteit,
innovatie en kwaliteit zullen noodzakelijk zijn om er met concrete acties
vorm aan te geven.MevrouwWitteveen-Hevinga (PvdA)Mevrouw Voûte heeft behoefte aan een concreet actieplan, maar ik
heb de nota gezien als een bouwsteen voor de vijfde nota ruimtelijke ordening.
Gaat het dan niet veel eerder om uitgangspunten voor visies voor 2030? Een
actieplan geldt misschien voor tien jaar.MevrouwVoûte-Droste(VVD)Regeren houdt in dat je een goede visie ontwikkelt, maar een visie behoort
ondersteund te worden door acties. De nota geeft aanzetten daartoe, maar een
aantal door mij aangegeven punten kunnen heel goed in acties worden vertaald.
Anders blijven wij, ook in Den Haag, praten en is het geheel weinig flexibel.MevrouwWitteveen-Hevinga (PvdA)Ik begrijp dat het accent minder op de vijfde nota ligt, maar meer op
actiepunten op korte termijn voor de ruimtelijke inrichting van Nederland
voor economische activiteiten.MevrouwVoûte-Droste(VVD)In onze visie moet het beide. Ik begon er al mee, dat een belangrijke
bijdrage geleverd zal moeten worden aan de vijfde nota ruimtelijke ordening.
Flexibiliteit en grote lijnen moeten daarin zodanig vorm krijgen, dat een
concrete vertaling in actiepunten kan plaatsvinden. Dan kun je analyseren
waar de knelpunten zitten. Dat kun je weer vertalen in beleid.De heerStroeken(CDA)Voorzitter! Voor ons is heel belangrijk dat deze nota resultaten heeft.
In de vijfde nota ruimtelijke ordening moet uiteindelijk worden vastgelegd
wat deze nota probeert aan te geven. Zij bevat een goede opsomming van een
heleboel punten. Ik sluit mij aan bij de laatste opmerkingen van mevrouw Voûte.
Maar wat wordt uiteindelijk uit allerlei nota's gekozen om vastgelegd te worden
in de vijfde nota? Dat is een kernpunt voor deze vergadering.Het uitgangspunt van de nota is 3% duurzame economische groei en forse
structurele groei van de werkgelegenheid. Dat is een heel positieve doelstelling.
De feiten zijn echter dat er druk op de arbeidsmarkt is en dat de groeicijfers
nogal fluctueren. Dat betekent dat in de praktijk de noodzaak van meer arbeidsplaatsen
c.q. meer werkgelegenheid zich in de visie van het CDA vooral richt op de
1,5 miljoen mensen die langs de kant staan. Via een regionale aanpak komen
zij uiteindelijk op de arbeidsmarkt. Uiteraard moeten dan nieuwe arbeidsplaatsen
worden geschapen. Er is vooral ook inzet van de regio's nodig en daarbij zet
ik een vraagteken. Het CDA heeft gemerkt dat er de wens bestaat – ik
sluit ook een beetje aan bij mevrouw Witteveen – om nadrukkelijk in
die regio's tot geconcentreerde acties te komen, waarbij zo ongeveer alle
partijen samenwerken. Ik noem Overijssel, het noorden uiteraard, Utrecht en
met name Limburg, waar ik misschien iets meer van zeg, omdat het noorden al
zoveel aan de orde is geweest.Afgelopen week bijvoorbeeld is minister De Vries in Limburg geweest; daarbij
is het Maasmodel uitvoerig aan de orde geweest. Dat betekent concrete plannen
zoals in Roermond een Deltaplan werkgelegenheid, een industrieel arbeidsplaatsenplan,
enz. Dat is heel belangrijk, maar dan is het antwoord toch een beetje: ja,
maar de regeltjes zijn anders. Deze regeltjes, die volgens de wet opgelegd
zijn, maken die totale samenwerking in de regio's niet mogelijk, waardoor
uiteindelijk de doelstelling van werkgelegenheid niet optimaal gehaald wordt
en datgene wat wij eigenlijk allemaal beogen, uiteindelijk maar half behaald
wordt. Daarom dringen wij als CDA erop aan om daar ruimte te geven voor initiatieven;
ruimte ook voor experimenten, hoewel dat een gevaarlijk woord is, en ruimte
om het gezamenlijk aan te pakken in de onderscheiden regio's.Een excellent vestigingsklimaat voor de regio's – dat wordt natuurlijk
door ons van harte onderschreven. Dat heeft mevrouw Voûte ook uitvoerig
verwoord en daar sluit ik me graag bij aan. Uiteraard is flexibiliteit daarbij
van het grootste belang, alsmede maatwerk en samenhang.De steden zijn langzaamaan tot zorgenkindjes geworden. Er zijn een heleboel
problemen. Er dreigt een tweedeling te ontstaan – dat is weer een gevaarlijk
woord, maar het staat zelfs in de nota – tussen de stad en het platteland.
Er zijn velerlei problemen zoals een grote sociale problematiek. Wij onderschrijven
de noodzaak van regionaal economisch beleid in de steden, waarbij met name
ook aandacht voor het midden- en kleinbedrijf geboden is. Maar wij zien dat
in de praktijk – ik heb daar afgelopen week nog met een aantal gemeenten
over kunnen overleggen – er toch grote vraagtekens over zijn binnen
die gemeenten, in hoeverre het grotestedenbeleid uiteindelijk concrete vorm
krijgt: met weinig papier en weinig bureaucratie en met veel concrete resultaten.
Daar hebben wij vraagtekens bij en misschien moet ik daarvoor bij de collega
van de staatssecretaris zijn, maar ik denk dat het in dit verband toch past
om, voor wat betreft de steden, te bepleiten dat daar nadrukkelijk aandacht
voor is.Van de Randstad, ook een regio, krijgen we nogal wat signalen de laatste
tijd – van de zuidvleugel, maar ook van anderen – waarbij gepleit
wordt voor extra aandacht voor die regio. Het CDA wil dat nadrukkelijk onderschrijven.
Het is niet zo dat de sterke groei in onder andere Noord-Brabant en Limburg
een compensatie kan vormen voor dat wat in de Randstad fout gaat, c.q. voor
wat de problemen van de Randstad zijn. Wij vinden dat ook die problemen op
zichzelf aangepakt moeten worden, hoewel het natuurlijk mooi is dat het in
sommige regio's wat beter gaat, maar dat is geen compensatie.Over bedrijventerreinen is intussen heel veel gesproken. Ik zal me beperken
tot met name een pleidooi voor duurzame industrieterreinen, met meer gebruik –
wij vinden dat dit onvoldoende gebeurt – van multimodale ontsluiting
en van sanering van oude terreinen. Ik heb gelezen in het persbericht over
het SER-advies – ik heb dit gisteren van het internet kunnen plukken –
wat in het SER-advies staat over de volgorde waar je met industrieterreinen
uit moet komen. Die driedeling onderschrijf ik ten zeerste: inderdaad pas
nieuw op het moment dat alle andere mogelijkheden zoals hergebruik en dubbelgebruik
zijn uitgeput.De kwantitatieve doelstelling bij TIPP hebben wij gemist en ik zou ook
graag aan de staatssecretaris vragen hoe dit zit.Mevrouw Voûte ging wat uitvoerig in op het industriële technologie-overleg
met de steden, die in deze zaal of in de buurzaal vorige week hun zorgen nadrukkelijk
naar voren brachten. Ik wil dat onderschrijven. Ik heb in de praktijk de afgelopen
jaren uitvoerig gewerkt aan de ontwikkeling van industrieterreinen en wij
hebben gemerkt van de bij het overleg aanwezige gemeenten, dat er een aantal
problemen zijn op het moment dat je nieuwe terreinen moet ontwikkelen. Dan
heb je een aantal problemen op te lossen die redelijk oplosbaar zouden zijn,
wanneer er vanuit de rijksoverheid een wat andere aanpak komt voor een aantal
onderdelen. In dit verhaal staan acht oplossingsrichtingen aangegeven hoe
de onderscheiden praktische problemen van alle dag kunnen worden opgepakt.
Het CDA onderschrijft die aanpak.Bereikbaarheid vormt een heel belangrijk onderdeel. In de nota worden
daarover zeer zinvolle opmerkingen gemaakt, ook in relatie tot mainports.
Er is de afgelopen tijd terecht heel wat gesproken over ketenregie, regiefunctie,
goederenvervoer, etc. Ook wij willen benadrukken dat regio's en steden optimaal
bereikbaar moeten zijn. Daarvoor kunnen zowel water- als spoorwegen
gebruikt worden, met natuurlijk zo weinig mogelijk aantasting van het milieu.De problematiek ten aanzien van de grensregio's is zeer gecompliceerd.
Mevrouw Witteveen heeft daarover uitvoerig gesproken. Er dient een integraal
standpunt te komen. Vorige week heeft de staatssecretaris van Financiën
een aantal fiscale zaken naar voren gebracht. Ik wijs op de grote problemen
die er zijn op het gebied van Sociale Zaken. Wij willen een integraal grensregiobeleid.
Het gaat immers om grote delen van het land.Over het noorden is zeer veel gezegd. Ik heb in Kompas gelezen dat de
staatssecretaris heeft gezegd dat alle afspraken zullen worden nagekomen.
Afspraak is afspraak! Ons bereiken echter nog steeds signalen dat het allemaal
niet zo gladjes verloopt als de bedoeling is. Wij hopen dat ook LNV en Sociale
Zaken de ruimte bieden om de problematiek in het noorden conform de doelstelling
op te lossen. Er zijn ook nog allerlei deelproblemen. SNN zou kunnen worden
aangewezen door LNV om het ROP te ontwikkelen, zo schrijft het noorden. Acht
de staatssecretaris dit mogelijk?Ik heb de afgelopen tijd nogal wat vragen gesteld over de IPR. In het
land vraagt men zich namelijk af, of die nog wel doorgaat per 1 januari. Hoe
zit dat in Brussel? Hebben de schriftelijke toelichting en het daaropvolgend
overleg met de Europese Commissie vruchten afgeworpen? Is inderdaad de vrees
gewettigd dat vanaf 1 januari een tijdlang geen IPR kan worden verstrekt?
Wij zouden daarmee veel moeite c.q. grote bezwaren tegen hebben. Hoe is de
stand van zaken in dezen?De provincie Overijssel met name heeft uitvoerig en herhaaldelijk aangedrongen
op wijziging van de eis om minimaal 30 mln. te investeren in IPR-projecten.
Het Duitse grensgebied heeft een Wirtschaftförderungsprogramm zonder
een minimuminvesteringsbedrag. Dat én de zuigkracht van het noorden
zijn er de oorzaak van dat er in Twente weinig geïnvesteerd wordt. De
provincie heeft vorige week nog geschreven dat in vijf jaar tijd slechts één
project de grens van 30 mln. heeft gehaald en dat slechts één
project heeft IPR heeft gekregen. Wij geloven die provincie op haar woord
en betreuren deze gang van zaken ten zeerste. Wij vinden dan ook dat het verzoek
om het minimumbedrag tot 10 mln. te verminderen, serieus in overweging moet
worden genomen. Ik heb begrepen dat voor het noorden des land de afgelopen
jaren ook een minimumgrens van 10 mln. van toepassing was. In een evaluatie
van het noordelijk programma staat niet, dat die niet goed gewerkt heeft.
Wij dringen erop aan om de grens van 30 mln. te verlagen en zullen, indien
nodig, een motie daartoe indienen.De staatssecretaris heeft ons per brief meegedeeld dat er een aantal positieve
wijzigingen is aangebracht. Wij onderschrijven die natuurlijk van harte. Gelden
de subsidieregeling voor strategische uitbreidingsinvesteringen van 30 mln.
en de subsidie op grote investeringen vanaf 100 mln. alleen voor het noorden
of ook voor Twente en Limburg?De staatssecretaris heeft twee jaar geleden, terugkomende uit Brussel,
nogal kritisch gereageerd op de opstelling van de toenmalige en huidige minister
van Financiën, de heer Zalm. Er dreigt 2 mld. aan Europese subsidie te
worden misgelopen door laks optreden van de regering, zei hij toen als Kamerlid.
Ik heb enige ervaring met subsidieprojecten, want ik heb een groot project
gemanaged. Uit mijn praktijk blijkt dat de toewijzing van het subsidie twee
jaar na de start plaatsvond. Het ging toen overigens over een bedrag van meer
dan 10 mln. De startdatum van het project werd een jaar naar achteren geschoven,
want in plaats van 1994 werd het 1995. Toen ik weg was bleek plotseling –
maar misschien heeft dat ermee te maken – dat er wel geld was voor het
eerste jaar. Bovendien bleek plotseling het manco opgeheven. Ik ben zeer teleurgesteld
over het feit dat regio's bij projecten sterk in onzekerheid worden gelaten
over de subsidies en de start van het project. Ik hoop dat de staatssecretaris
kan vermijden dat het overleg met Brussel over de reconstructiegebieden en
over alle andere subsidies betekent dat er in de praktijk van alledag grote
problemen ontstaan.Ik rond af. Ik kom terug bij het begin van mijn bijdrage. Wij hopen dat
deze goede opsomming van allerlei instrumenten leidt tot een integraal ruimtelijk
economisch beleid, uiteindelijk samen met alle andere nota's vast te leggen
in de vijfde nota over de ruimtelijke ordening. Die nota is ons echte ijkpunt.De heerVan Walsem(D66)Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de schriftelijke beantwoording,
want ik heb die antwoorden wél gelezen. Daardoor kan ik veel vragen
overslaan.De heerRabbae(GroenLinks)Kunt u verklaren waarom wij de schriftelijke antwoorden niet hebben gekregen,
maar u wel?De heerVan Walsem(D66)Ik ben geen postiljon d'amour. Je moet er gewoon voor zorgen dat je hier
 's morgens op tijd aanwezig bent.De heerStroeken(CDA)Ik was vanochtend om half tien hier.De voorzitter:Laten wij niet tegen elkaar opbieden hoe laat wij hier vanochtend waren,
want dan kan de voorzitter er ook nog wat van.De heerVan Walsem(D66)Het heeft toch te maken met de activiteit van het lid zelf, begrijp ik
hieruit.Voorzitter! De nota Ruimtelijk economisch beleid is van eminent belang.
De werkelijkheid is dat er uiteindelijk integraal moet worden afgewogen. Dat
is begrijpelijk, maar het maakt het wel lastig. Een integrale afweging zal
plaatsvinden bij de behandeling van de vijfde nota over de ruimtelijke ordening.
Als wij in deze commissie al heel genuanceerd spreken over de voorwaarden
voor en de invulling van ons ruimtelijk beleid, moeten wij bij de latere afweging
nog een keer water bij de wijn doen. Daardoor geven wij waarschijnlijk te
veel weg om onze economie gezond te houden. Het is dan ook zaak dat deze commissie –
zo beschouw ik het in ieder geval voor mijzelf – nadrukkelijk het belang
van de economische invulling van de ruimte in het oog te houden en daar in
het kader van de prioriteitenstelling een redelijk beslag op te leggen. De
vraag is of wij zo lang kunnen wachten, dat wil zeggen tot de afhandeling
van de vijfde nota. Aan de vijfde nota over de ruimtelijke ordening moet naar
mijn mening nog een nota over het grondbeleid voorafgaan. Ik heb begrepen
dat minister Pronk heeft gezegd dat de nota Grondbeleid pas na de vijfde nota
wordt behandelend. Nu wordt gezegd dat het gelijktijdig gebeurt.
Een ijzeren logica zegt echter dat je eerst de nota Grondbeleid hoort te behandelen
en pas daarna de vijfde nota over de ruimtelijke ordening. Dat betekent, dat
we nog heel lang zullen moeten wachten op onder andere de invulling van de
nota Ruimtelijk economisch beleid. Op een aantal gebieden hebben wij echter
niet veel tijd meer. Er is dus sprake van urgentie. Het tekort aan bedrijventerreinen
wordt nu al becijferd op 600 ha per jaar en bij een hogere economische groei
op 1000 ha per jaar. Dan heb ik het alleen nog maar over het kwantitatieve
aspect, maar ook kwalitatief moet er het een en ander gebeuren, willen wij
tot de aanleg van duurzame bedrijventerrein kunnen komen. Wij kunnen hiermee
niet jaren wachten. Er gaat namelijk veel tijd verloren met de planologische
voorbereiding. In de nota is een opsomming van de knelpunten gegeven, maar
die zou gevolgd moeten worden door een urgentielijst van knelpunten met vermelding
van de eventuele oplossing van de knelpunten.Er is gesignaleerd, dat de lintbebouwing onwenselijk is. Dit aspect heeft
ook te maken met ruimtelijke ordening. Wij onderschrijven het streven om lintbebouwing
tegen te gaan. Tegelijk zeggen wij, dat de corridorstrategie met geconcentreerde
knooppunten onze voorkeur heeft. Ik zie dus liever dat een dergelijke strategie
wordt gevolgd dan dat er een ongecontroleerde en ongebreidelde wildgroei van
bebouwing langs de corridors is. Met andere woorden: concentrering en regeling.Voorzitter! Er wordt gesproken over stimulering van de duurzame bedrijventerreinen.
Wij vinden die stimulering uiteraard ook een goede zaak. De staatssecretaris
heeft voor de stimulering van duurzame bedrijventerreinen een regeling ontworpen.
Misschien kan hij zeggen of van die regeling voldoende gebruik wordt gemaakt
door de gemeentes en de regio's. De regionale en gemeentelijke benchmarking
met betrekking tot het vestigingsklimaat vind ik ook een prima zaak.Voorzitter! Aangezien mijn spreektijd heel beperkt is, ga ik nu snel over
tot het stellen van een aantal vragen. Allereerst denk ik dan aan de overloop
van bedrijven vanuit de Randstad naar de regio's. Op zichzelf hoeft dat niet
vervelend te zijn, want de Randstad is vrij vol en in de regio is meer ruimte.
Ik wijs er evenwel op, dat als in de Randstad het vestigingsklimaat te slecht
wordt voor ook de internationale bedrijven, dat een slechte zaak is. Als de
bedrijven gedwongen worden naar de regio te vertrekken en de regio die op
eigen kracht binnenhalen, zou ik dat een slechte zaak vinden. Ook in de Randstad
moet er een goed vestigingsklimaat blijven. Wij denken wel eens dat doordat
het al jaren economisch goed gaat – nou ja, jaren, zolang het paarse
kabinet er zit – die economische voorspoed vanzelfsprekend is. Dat is
natuurlijk niet zo, en wij weten dat. Wij willen voor de juiste voorwaarden
blijven zorgen, zodat de continuïteit van de economische groei wordt
gewaarborgd. Dat betekent dat er aandacht voor de Randstad als autonoom vestigingsgebied
moet blijven.Het is natuurlijk prima dat er aandacht is voor de mainports, maar ik
zei al, de gehele Randstad verdient aandacht. Het gaat om het totale woonklimaat,
om recreatiemogelijkheden, om mogelijkheden voor ICT en om adequate bereikbaarheid
van de bedrijventerreinen. Het geheel is ingewikkeld genoeg.Is er nog aan gedacht om tot één internationaal havenbeleid
te komen? Wordt onderzocht of er op dit punt synergievoordelen te behalen
zijn? Dat lijkt mij overigens voor de hand liggen. Doet EZ iets op dit punt?Het is de bedoeling dat met het masterplan Noordzeekanaalgebied 37.000
arbeidsplaatsen worden gecreëerd. Daarover vind ik niets terug in de
nota. Misschien kan de staatssecretaris iets zeggen over deze beoogde ontwikkeling.In bepaalde regio's speelt de agricultuur een belangrijke rol. In totaliteit
mag de landbouw misschien wel wat in belang afnemen, maar in sommige regio's
is dat bepaald niet het geval. In sommige regio's is de landbouw een heel
belangrijke sector. Daarom is voor die regio's een gedifferentieerd beleid
nodig. Onderschrijft de staatssecretaris dat?Ik vind dat het onderwerp toerisme in de nota onderbelicht blijft. De
voorzichten geven aan, dat de toeristische sector een van de grootste groeisectoren
is. Wat dat betreft zou de staatssecretaris van EZ toch wel wat meer aandacht
voor deze sector kunnen hebben dan alleen maar het verstrekken van subsidie
aan een clustering van toeristische instituten.Ik kom op de regionale ontwikkelingsmaatschappijen. Wij hebben het LIOF
in Limburg en de NOM in het noorden altijd nadrukkelijk willen blijven steunen.
Ik meen evenwel dat wij voor de andere ontwikkelingsmaatschappijen een wat
restrictiever beleid opgezet hadden. Dat hebben wij twee à drie jaar
geleden althans uitgesproken. Ik kom daar elke keer weer op terug, want de
ontwikkeling en de werkwijze van de ROM's geven aanleiding tot kritiek en
verder nadenken. Ik noem in dit verband bijvoorbeeld Gelderland. Ik wil hier
dus wat terughoudender in zijn, want ik weet niet of dit hét instrument
is om regionale economische activiteiten te bevorderen. Met uitzondering van
de NOM en het LIOF die hier wel in slagen, heb ik hier mijn vraagtekens bij.
Misschien kan de staatssecretaris hier iets over zeggen.Mevrouw Voûte heeft het over het initiatief van de zeven industriële
steden gehad. Ik ben het eens met hetgeen zij hierover gezegd heeft.Een goede samenhang tussen Drenthe en de Kop van Overijssel dreigt verstierd
te worden door het feit dat het noorden nog wel extra subsidie krijgt uit
het REONN en Hardenberg en Steenwijk niet meer. Ik heb ook niet begrepen wat
die steden nu nog wel krijgen. Ik geloof dat zij nog wel IPR kunnen krijgen
en dat die dan betaald zou worden uit de 1129 mln. die voor het noorden des
lands is bestemd. Als dat zo is, zou er toch een verbinding tussen zitten.
Ik moet eerlijk zeggen dat ik de draad kwijt ben geraakt. Misschien kan de
staatssecretaris mij weer op het juiste spoor zetten. Ik vind het in ieder
geval van belang dat de Kop van Overijssel meedoet.De subsidies voor Twente en Limburg bedragen minimaal 30 mln. Aangezien
er nog maar een projectaanvraag in Twente gehonoreerd is, het ik het idee
dat de subsidieregeling niet aan haar doel beantwoordt. Vooralsnog lijkt mij
de verlaging van dat bedrag naar 10 mln. om een en ander met de deelstaten
daar in Duitsland te kunnen matchen, nog steeds aanbevelenswaardig. Ik hoop
de staatssecretaris daar met mijn collega's toe te kunnen overhalen.Wat het noorden des lands betreft, zal ik even herhalen wat ik reeds bij
 interruptie heb gezegd. De vertegenwoordiger van het noorden
des lands kwam te laat binnen en heeft dit dus gemist. Je moet tegenwoordig
wat om je te profileren! Ik ben altijd vrij nuchter, maar als ik nou iets
goeds zeg voor het noorden, dan moet hij dat natuurlijk wel weten. Ik heb
gezegd dat het criterium voor de subsidie voor het noorden voornamelijk is
gelegen in het wegwerken van de achterstand in de werkloos- heidscijfers.
Wij praten dan nog steeds over die 43.000 arbeidsplaatsen. Het noorden stelt
volgens mij niet geheel ten onrechte dat wij voor de rest van het land uitgaan
van het participatiepercentage, terwijl wij voor het noorden nog steeds het
werkloosheidspercentage hanteren. Dat de werkgelegenheid in het noorden des
lands is toegenomen, is niet terug te vinden in de werkloosheidscijfers. Dat
komt omdat de verbetering tenietgedaan wordt door het feit dat anderen zich
aangetrokken voelen tot die vernieuwende arbeidsmarkt. Je zou dus zeggen dat
er ook naar de participatiecijfers gekeken moet worden. Ik heb hier een vraag over
gesteld aan mevrouw Witteveen. Ik stel die vraag nu ook aan de staatssecretaris.De heerRabbae(GroenLinks)Voorzitter! Ik begrijp deze nota als een poging van EZ om een plekje te
verwerven binnen de vijfde nota. Het is dus een slim werkje om Pronk voor
te zijn. Wij zullen wel zien waar het eindigt, want Pronk is ook niet gek.De nota oogt zeer modern en is gemakkelijk leesbaar, maar qua inhoud is
zij helaas vreselijk conservatief. Ik zal dit aan de hand van een aantal voorbeelden
verduidelijken. De nota gaat uit van nog meer van hetzelfde. Economische groei,
bijna in de verhouding van 1:1, vraagt meer bedrijfsruimte. Hier en daar is
weliswaar aandacht te vinden voor ICT en een aantal andere moderne ontwikkelingen,
maar voor de rest is de nota gebaseerd op het volgens mij inmiddels verouderde
concept van Nederland distributieland. Zelfs het advies van de Raad voor verkeer
en waterstaat heeft kennelijk geen enkele invloed kunnen uitoefenen op het
kompas van het ministerie van Economische Zaken als het gaat om de toekomst
van Nederland.De heerVan Walsem(D66)Voorzitter! Welk scenario men ook bekijkt – gematigde groei, bovenmatige
groei, het EC-scenario, het globale scenario – overal ziet men een groei
van bedrijventerreinen. Nog los gezien van onze distributiefunctie, vergen
extra economische activiteiten ruimte. Dat staat in de nota en daar ontkomt
men niet aan. De heer Rabbae kan zeggen dat wij ouderwets en traditioneel
bezig zijn, maar er is meer behoefte aan bedrijventerreinen, aan welk scenario
en welke economische structuur men ook denkt. Daar valt niet aan te ontkomen,
dus de opmerking van de heer Rabbae heeft geen enkele zin.De heerRabbae(GroenLinks)Voor D66 kennelijk niet. Er moet op een gegeven moment echter een keuze
worden gemaakt. Deze nota maakt eigenlijk geen keuze. Wij waren enige tijd
terug in Zuidoost-Azië en tot mijn verbazing en ergernis constateerde
ik dat die landen niets anders doen dan het Westen na-apen in hun ontwikkelingsmodel;
hoewel men toch zegt dat de wijsheid uit het Oosten komt. Wij zagen in het
centrum van Seoel in Zuid-Korea grote vuilnisbergen.De heerVan Walsem(D66)Dat hebben ze niet van ons geleerd.De heerRabbae(GroenLinks)Wij drijven af van het onderwerp, maar ik denk dat de Koreanen hun zaken
anders hadden kunnen aanpakken als zij hadden geleerd van de fouten die in
het Westen zijn gemaakt. Wij zien dat ook gebeuren in het noorden. Het noorden
krijgt de faciliteiten en mogelijkheden aangeboden om aan te koersen op hetzelfde
economische model als de Randstad heeft. Het noorden zou echter een experimenteel
gebied kunnen zijn voor een nieuwe opzet van bedrijventerreinen in harmonie
met natuur en milieu. Er is echter geen poging gedaan om er iets nieuws van
te maken. Wij varen gewoon door op het traditionele kompas. Dat is mijn probleem
met deze nota.MevrouwWitteveen-Hevinga (PvdA)Ik heb de indruk dat de heer Rabbae het een en ander uitsluit. In het
noorden is op een goede manier omgegaan met de scheiding tussen stad en platteland.
Maar toch kan ons concept van een complete stad in de Randstad gestalte krijgen.
Dat hoeft toch niet met elkaar in tegenspraak te zijn?De heerRabbae(GroenLinks)Dat zegt u, maar dat staat niet in de nota. Er staat niet in dat wij in
het noorden nieuwe kansen willen bevorderen. Wij hebben het voor het zeggen.
In overleg met de autoriteiten en bedrijven zouden wij kunnen proberen tot
een nieuw concept te komen. Dat is echter helaas niet gebeurd.De nota is eigenlijk beschrijvend, maar niet normerend. Ik weet wel dat
je tegenwoordig zeer voorzichtig moet zijn met normerend gedrag van de kant
van de overheid, maar op dit terrein moet je een keuze kunnen maken. Wij hebben
het niet gemakkelijk. Mevrouw Voûte van de VVD legt een aantal wensen
op tafel alsof wij op een excellente planeet zitten, waar alles kan. Wij zitten
echter in Nederland en wij moeten kiezen. Er is niet voor iedereen ruimte
om te doen wat hij of zij wil.MevrouwVoûte-Droste(VVD)Er moet juist een excellent vestigingsklimaat zijn, omdat er 50.000 banen
per jaar bij moeten komen. Bij ongewijzigd beleid zullen er in 2020 16,9 miljoen
inwoners zijn in Nederland. Die hebben banen nodig. Daar zullen dus voorwaarden
voor moeten worden geschapen. Dat betekent dat inhoud moet worden gegeven
aan de punten die ik heb aangegeven, zoals kwaliteit en flexibiliteit. Daarmee
moet worden gezorgd dat mensen werkelijk aan hun trekken kunnen komen. Ik
ga ervan uit dat niet al die 16,9 miljoen Nederlanders aan het werk zullen
zijn, want daartoe behoren ook baby's, peuters, scholieren, studenten en bejaarden.
Maar die moeten onderhouden worden door mensen die niet aan de kant staan.
Nu staan er al 2 miljoen aan de kant, dus daar moet aan gewerkt worden.De heerRabbae(GroenLinks)Ik ben het er volledig mee eens dat mensen aan het werk moeten kunnen,
maar wij moeten ook kijken naar wat op lange termijn nodig is om te kunnen
leven. Het hele leven bestaat uit de vraag waar het evenwicht ligt en de kunst
van ons bedrijf is om dat evenwicht te vinden tussen de twee kanten die ik
zojuist noemde. Mevrouw Voûte sprak over lucht en zei dat alleen de
KLM van lucht leefde, maar als wij alleen datgene doen wat de
VVD wil, zal er straks zelfs geen lucht meer beschikbaar zijn. Dit is een
heel zware verdachtmaking, maar wij blijven natuurlijk lucht nodig hebben
om te kunnen leven.MevrouwVoûte-Droste(VVD)Juist het excellente vestigingsklimaat besteedt aandacht aan al die aspecten.
Uiteindelijk gaat het erom dat mensen zelfstandig hun werk kunnen doen en
hun brood kunnen verdienen. Dat is ons uitgangspunt.De heerRabbae(GroenLinks)Als ik goed naar mevrouw Voûte heb geluisterd, heeft zij in haar
termijn geen enkele keer haar zorg uitgesproken over natuur en milieu, terwijl
dat ook voor de VVD een kleine randvoorwaarde zou mogen zijn.MevrouwVoûte-Droste(VVD)De heer Rabbae heeft niet echt goed geluisterd, want ik heb juist gezegd
dat duurzame bedrijvenontwikkeling buitengewoon belangrijk is, dat daar geïnnoveerd
moet worden en dat het ketenbeheer er een heel goede rol in kan spelen. De
heer Rabbae heeft misschien goed geluisterd, maar niet goed genoeg.De heerRabbae(GroenLinks)Vooruit dan maar.Het probleem bij een redelijke verdeling tussen de economische ruimte
en de ruimte voor natuur en milieu is dat er sprake is van een permanente
spanning. Hoewel de landelijke politiek een aantal uitspraken doet over bijvoorbeeld
het Groene Hart, is er toch geleidelijk aan een trend ontstaan om wat van
die ruimte af te knabbelen, zowel voor woongebieden als voor economische ruimtes.
Die trend wordt veroorzaakt door de concurrentie tussen gemeenten en provincies
op het gebied van de werkgelegenheid. Men gaat zelfs naar Japan om bedrijven
naar Nederland te halen. De regionale ontwikkelingsmaatschappijen zijn ook
veel meer aan het concurreren dan pogingen aan het ondernemen om in het kader
van een duidelijk beleid economische activiteiten te ontplooien binnen een
evenwichtige context tussen natuur en die economische activiteiten. Daarom
moeten wij alert blijven.Mijn fractie kiest hierbij voor de volgende prioriteiten en ik verneem
graag de reactie van de staatssecretaris hierop. Telkens als er vraag is naar
nieuwe ruimte, zouden wij eerst moeten bezien of bestaande ruimte in de stad
of in de havens niet geherstructureerd kan worden. Er moet geen nieuwe ruimte
gecreëerd worden voordat wij zeker weten welke mogelijkheden er zijn
om grond te herstructureren. Ook moet het intensieve gebruik van bedrijfsruimte
beoordeeld worden voordat een nieuwe aanvraag wordt gehonoreerd. Mijn fractie
pleit dan ook voor een stimuleringsregeling voor intensiever gebruik van beschikbare
ruimte. Ik zal hierover in tweede termijn eventueel een motie indienen.Voorts is mijn fractie van mening dat wij de vestiging van kantoren in
de buurt van knooppunten van openbaar vervoer moeten faciliteren, onder meer
door middel van een stimuleringsregeling. Ik hoor hierop graag de reactie
van de staatssecretaris. Ook over dit punt zal ik eventueel een motie indienen.De grondprijs van buitengebieden is aanzienlijk lager dan zij, rekening
houdend met de effecten van de vestiging van bedrijven, eigenlijk zou moeten
zijn. Het CPB heeft gepleit voor een heffing op het omzetten van natuur- of
buitengebieden in bedrijfsgebieden. Bij de begrotingsbehandeling van EZ heeft
collega Hendriks van de PvdA-fractie een motie ingediend om een soort vereveningsfonds
te maken met heffingen op het omzetten van buitengebieden in bedrijventerreinen,
waarvan de opbrengst gebruikt kan worden voor het herstructureren van gebieden
binnen steden en havens. Mijn fractie heeft die motie medeondertekend en vindt
het van belang dat dat gebeurt.De corridors spreken mijn fractie absoluut niet aan en wij zijn niet de
enigen: de SER, het CPB en Pronk zijn van mening dat zij eigenlijk niet juist
zijn.De voorzitter:Dat is een mooie opsomming.De heerRabbae(GroenLinks)Soms zijn er inderdaad merkwaardige coalities. In dat verband heeft het
CPB aangegeven dat de corridors zichzelf zonder regie en in een soort anarchie
hebben ontwikkeld, zonder dat de overheid een vinger aan de pols heeft gehouden.
Met andere woorden: pas als deze punten de revue zijn gepasseerd, zou de overheid
nieuwe aanvragen moeten beoordelen. In nieuwe aanvragen voor een nieuw bedrijventerrein
zouden eigenlijk ook de mogelijkheden verdisconteerd moeten worden voor intensief
gebruik, herstructurering etc. Ik wijs op een verschil van mening over de
huidige vraag naar nieuwe ruimte voor economische activiteiten. Het CPB gaat
voor de komende tijd uit van 6000 tot 12.000 ha, terwijl een onderzoek van
de TU Delft uitgaat van 4000 à 6000 ha minder. Daarbij gaat de TU Delft
uit van herstructurering en intensief grondgebruik; zij neemt dus niet klakkeloos
aan dat meer economische groei automatisch leidt tot meer bedrijfsruimten.Met betrekking tot de mainports en Rotterdam zou het goed zijn als de
Nederlandse regering nagaat in hoeverre bijvoorbeeld tussen Rotterdam en Antwerpen
een soort taakverdeling kan ontstaan. Heel Europa beconcurreert elkaar; dat
geldt niet alleen voor de havens, maar ook voor de luchthavens. Is dat wel
zo verstandig? Er zijn goederen die van punt A naar punt B vervoerd moeten
worden, terwijl zij bij een onderlinge taakverdeling zonder vervoer ter plekke
hadden kunnen komen. Dat heeft allemaal met concurrentie te maken.Ik verneem graag de reactie van de staatssecretaris op ons prioriteitenschema.De heerVan Dijke(RPF)Voorzitter! Ik spreek mede namens de GPV-fractie.Ik heb een heel beperkte spreektijd en als ik op het punt van loftuitingen
niet uitblink, moet men mij dat niet euvel duiden. Ik vind het vervelend dat
daardoor de suggestie zou kunnen worden gewekt dat ik de zaak negatief benader,
maar ik moet mij beperken tot punten waarvan ik vind dat zij besproken moeten
worden.De nota ademt vooral een economische invalshoek uit. Daarmee wordt de
integrale afweging geweld aangedaan. Dat is een bewuste keuze geweest, maar
strategisch was het sterker geweest als het ministerie over haar eigen schaduw
heen was gesprongen en had geprobeerd om een ambitieuzere doelstelling te
presenteren ten behoeve van een integrale benadering. Ik vraag de staatssecretaris om expliciet in te gaan op de vooronderstelling
ofwel het als uitgangspunt dienende concept. Gaat het om "Nederland distributieland"
of hebben we dat concept een beetje achter ons gelaten? Kortom: vanuit welke
vooronderstelling vindt de sturing plaats?In mijn interruptiedebat met mijn collega van de VVD-fractie heb ik al
naar voren proberen te brengen dat ik het een gebrek vind dat er geen strategische
sturing plaatsvindt op basis van werkgelegenheid als zodanig. Er wordt in
de markt een vraag naar vierkante meters gesignaleerd en daar moet volgens
de nota aan tegemoet worden gekomen, los van de vraag of er een optimaal rendement
voor de werkgelegenheid uitkomt. Wat hebben wij aan een grote hoeveelheid
hectaren met economische activiteit die wel rendement oplevert voor aandeelhouders,
maar niet voor werknemers? Het aantal arbeidsplaatsen in relatie met de tonnages
ligt in Rotterdam aanmerkelijk lager dan in Antwerpen en het is de vraag of
wij daar blij mee zouden moeten zijn.Het doel is een activerend economisch beleid, maar ik had juist van dit
kabinet verwacht dat het aan dat doel ook doelstellingen zou koppelen, bijvoorbeeld
een doelstelling inzake de CO2-uitstoot of de biodiversiteit. Welke
doelstellingen worden nu geformuleerd? De nota spreekt wel over milieudoelstellingen,
maar wordt daarin niet expliciet. Ik vind dat een gemiste kans. Hetzelfde
geldt voor de bereikbaarheid. Welke taakstelling heeft de staatssecretaris
op dat punt? Tot nu toe is het kabinetsbeleid hierin weinig doortastend.Gemeenten en provincies moeten een concurrerend vestigingsbeleid creëren,
zo wordt in de nota gezegd. Wat is echter de winst wanneer gemeenten elkaar
te vuur en te zwaard gaan beconcurreren? Ik zou staaltjes daarvan kunnen noemen.
Kan de staatssecretaris aangeven wat hij daarvan vindt? Als iedereen zijn
eigen gang gaat, krijgt een gemeente inderdaad meer ruimte, maar is het niet
veel beter om heldere kaders aan te geven?De heerVan Walsem(D66)Volgens mij is voorwaarde voor toepassing van de TIPP-regeling –
de subsidieregeling voor nieuwe bedrijventerreinen – dat de aanvrager
eerst een verslag maakt van de regionale situatie.De heerVan Dijke(RPF)Wanneer vanuit de landelijke overheid nauwelijks meer sturing wordt gegeven
en het lokale initiatief voorrang moet krijgen, ontstaat de situatie dat gemeenten
elkaar gaan beconcurreren. Dat is nu al te zien op een aantal plaatsen in
het land, ook in mijn eigen provincie Zeeland. Ik vraag mij af of dat gewenst
is.Ik sluit mij aan bij de al gemaakte kritische opmerkingen over de corridorbenadering.
Er ontstaat hierdoor stedelijke uitwaaiering, waardoor het economische draagvlak
van de steden wordt aangetast. Het heeft de suggestie van een doordachte sturing,
maar in feite is het een accommodering van economische groei zonder strategische
visie. Op blz. 133 van de nota wordt de mogelijkheid van experimenten geopend,
maar minister Pronk heeft verleden week gezegd dat hij daar absoluut niet
aan wil denken. Wat is dan het kabinetsbeleid op dat punt?De werking van de grondmarkt zal tegen het licht worden gehouden, zo wordt
gezegd. Dat is een prachtige formulering, maar wat moet ik daar nu van verwachten?
De toestand in het land mag redelijk kritiek heten op dit vlak. Vanmorgen
las ik nog in de krant dat een bepaalde gemeente een industrieterrein wil
uitbreiden, maar dat projectontwikkelaars haar al voor zijn geweest, met alle
gevolgen van dien.Over de nota Grondbeleid sluit ik mij aan bij de D66-woordvoerder.Het is mij opgevallen dat alle provincies en alle gebieden worden genoemd,
maar Zeeland in de hele nota niet voorkomt. Dat vind ik niet alleen curieus
omdat ik uit Zeeland kom, maar zeker ook met het oog op het strategisch belang
van deze provincie. Er is vanuit de Kamer gesteld dat het wel handig zou zijn
om bij het zeehavenbeleid nationaal te denken. Het is een structurele blinde
vlek bij het kabinet dat het weigert om zo'n nationaal beleid vorm te geven.
Rotterdam schreeuwt om ruimte, maar op een steenworp afstand van Rotterdam
is volop ruimte beschikbaar. De staatssecretaris doet in zijn nota alsof hij
nog nooit kennis heeft genomen van de potentie die in Zeeland aanwezig is.
Ik wil die omissie hier graag signaleren en vraag de staatssecretaris om hier
nader op in te gaan, zeker waar het gaat om de strategische visie voor dit
gebied en om de vraag hoe wij daar aan de slag zouden kunnen gaan, anticiperend
op ontwikkelingen.Voorzitter! Het valt mij op dat de zee ongenoemd blijft. Ik pleit er echter
voor om, aangezien een deel van de zee bij Nederland behoort, ook daar ordening
na te streven. Er lijken immers activiteiten in beeld te komen die in de zee
kunnen of moeten plaatsvinden. Ik hoor graag de visie van de staatssecretaris
op dit punt.De vergadering wordt van 11.50 uur tot 12.35 uur geschorst.Eerste termijn van de zijde van de regeringStaatssecretarisYbemaVoorzitter! Ik dank de Kamer voor de bijdragen in eerste termijn, die
ik als zeer constructief en over het algemeen positief heb ervaren. Zij bevatten
voldoende elementen om mij aan te sporen en te motiveren om het beleid door
te zetten. Ik ga eerst in algemene zin in op de essentie van de nota.De kern van de nota Ruimtelijk economisch beleid is het vestigingsklimaat,
dat op dit moment in onze ogen excellent is. Dat woord hebben wij heel bewust
gekozen. De minister van Economische Zaken heeft onlangs de concurrentietoets
gepresenteerd. Daar blijkt opnieuw uit, dat bij internationale vergelijking
dat woord van toepassing is. Dat blijft niet vanzelf zo. Wij moeten eraan
werken om het zo te houden. De concurrentie zit zeker niet stil. Dat geldt
ook voor het ruimtelijk economisch beleid.Er is een soort paradox aanwezig. Aan de ene kant is er sprake van globalisering.
De wereld wordt steeds kleiner. Aan de andere kant worden de regionale vestigingsfactoren
steeds belangrijker. Daarom moet het regionale niveau inhoud krijgen. Daar
vindt in toenemende mate de concurrentie plaats. Je ziet een Europa van de
regio's ontstaan. Landsgrenzen vervagen, maar regio's krijgen binnen Europa
steeds meer accent.De nota is heel bewust een kabinetsnota. Zij raakt erg aan het beleidsterrein
van collega's. Er is intensief overleg met collega's aan voorafgegaan. De
nota raakt nogal aan de verantwoordelijkheden van andere overheden,
provinciale bestuurders en gemeentelijke overheden. Zij hebben een belangrijke
verantwoordelijkheid, die wat mij betreft steeds groter zal worden, voor het
vestigingsklimaat.De nota Ruimtelijk economisch beleid omvat eigenlijk twee nota's. Het
zijn er twee voor één prijs! Er is een nota die je echt een
doenota zou kunnen noemen, met beleid, met instrumenten en met financieel
kader. In die nota is typisch EZ-beleid verwerkt. Er zit ook een nota in die
meer een ideeënnota is, met beelden van de ruimtelijke economische ontwikkeling,
de ruimtelijke economische analyses, agendering van nieuw beleid en gereedschap
waarmee andere overheden aan de slag gaan. Kortom, dit deel is iets meer beschouwend
en iets breder van toonzetting.Aan de doenota zijn een aantal acties te ontlenen. Ik noem het zo, omdat
daarmee wordt ingegaan op vragen van mevrouw Voûte en de heer Van Walsem,
die vroegen om een actieplan of een soort urgentielijst. In de nota is een
ontwerp opgenomen voor een convenant tussen EZ en IPO. Er is een convenant
en wij sluiten opnieuw een convenant met het IPO. Nu doet de VNG mee, waarmee
ik heel blij ben. Voorts doet de collega van Verkeer en Waterstaat mee. Het
convenant wordt breder, met een bredere werking.De samenwerking van de VNG ging niet vanzelf. Ik heb daarvoor behoorlijk
wat overtuigingskracht aan de dag moeten leggen, maar dat is gelukt. Het convenant
wordt op 9 december getekend. Een concrete actie is gericht op bedrijventerreinen,
met de opvolger van de StiREA, de TIPP-regeling. Er is uiteraard ook het beleid,
gericht op de grote steden. Vanuit mijn verantwoordelijkheid is dat vooral
het beleid, gericht op het versterken van de stadseconomie. De heer Stroeken
vroeg of de commissie daar niet een andere bewindspersoon op moet aanspreken.
Ik zou zeggen: ook, maar zeker ook deze bewindspersoon, omdat het totale budget
voor de grote steden, dat zo'n 1,25 mld. bedraagt, voor ruim 800 mln. bestaat
uit geld vanuit EZ, dat wordt ingezet voor de stadseconomie. De regeling Duurzame
bedrijventerreinen is een concrete regeling en een concrete maatregel. Verder
is er de bedrijfslocatiemonitor. Daar gaan wij mee door. Ook is er het benchmarkinstrument,
naar de gemeenten, maar ook naar regio's toe. Daarbij wordt het vestigingsklimaat
vergeleken. Alle grote gemeenten werken eraan mee. Wat meer toegespitst op
de regio's, is er voor het noorden uiteraard het kompas voor het noorden,
met de REONN-regeling. Dat is puur actiegericht. De IPR en de steunkaart zijn
ook heel concrete uitvoeringsmaatregelen. Verder zijn er nog de structuurfondsen
zelf, de ROM's en het onderzoek "ICT en ruimte". Kortom, dit zijn allerlei
concrete actiegerichte instrumenten. Ik kom er straks nog in detail op terug.Dan de nota zelf. Er is de afgelopen maanden veel discussie over gevoerd.
Die discussie hebben wij zelf georganiseerd. Mevrouw Witteveen zei dat mijn
collega van VROM overleg voert met allerlei landsdelen, ter voorbereiding
van de vijfde nota over de ruimtelijke ordening. Dat is een goede zaak, lijkt
mij. Wij hebben hetzelfde gedaan ter voorbereiding van de nota die nu aan
de orde is. Sterker nog, nadat de nota is gepresenteerd, hebben wij opnieuw
dergelijke bijeenkomsten georganiseerd. Dat loopt nog steeds. In die zin is
er echt sprake van het voortzetten van een heel actieve dialoog met de gemeenten
en de regio's, die een belangrijke rol spelen in de concrete uitwerking en
uitvoering van de nota's.MevrouwWitteveen-Hevinga (PvdA)Deelt u net als de heer Pronk het land in vier landsdelen, namelijk noord,
oost, zuid en west, in?StaatssecretarisYbemaJa. Dat zit er ook in.Ik kom bij de twee pijlers van de nota. De eerste is gericht op het versterken
van het ruimtelijke economische netwerk. Wij gaan inderdaad toe naar een soort
netwerkeconomie. Die ontwikkelt zich heel snel. Voor een goede en verantwoorde
ontwikkeling van dit type economie moeten wij uiteraard proberen, de goede
voorwaarden te scheppen. Dan heb je het over ruimte, bereikbaarheid en andere
relevante factoren. De tweede pijler van de nota is de benutting van het economisch
potentieel van de regio's en de steden. Dit maakt ook onderdeel uit van de
ruimtelijk-economische hoofdstructuur. Dan gaat het opnieuw over het goed
invullen en benutten van de voorwaarden die hierbij door gemeenten en provincies
moeten worden gehanteerd.Met name door de heren Rabbae en Van Dijke is gevraagd of het beleid op
het punt van de bedrijventerreinen niet iets te veel vraagvolgend is. Zijn
wij niet te passief in het ontwikkelen van het beleid, was eigenlijk de vraag.
Ik denk dat dit niet het geval is. Het gaat er natuurlijk om dat de groeiende
economie een verantwoorde en duurzame groei is. Die groeiende economie heeft
ruimte nodig, want anders kan zij niet groeien. De ruimtebehoefte van de economie
moeten wij op een goede manier invullen. Dat is een absolute voorwaarde voor
een goede ontwikkeling van het vestigingsklimaat. Ik hoop dat uit de nota
duidelijk is geworden dat dit niet betekent dat ik overal ruimte voor economie
claim. Dat is zeker niet het geval, want daarvoor is ons land veel te klein.
Daarvoor is de beschikbare ruimte ook veel te waardevol. Het gaat juist om
het geconcentreerd aanbieden van ruimte. Daarbij gaat het om het bundelen
van de ruimte die je voor de economische functie nodig hebt. Je moet die vooral
zoveel mogelijk bundelen in steden zelf om die steden te versterken en rond
die steden. Voorts dient de bundeling langs de corridors plaats te vinden,
maar niet overal langs de corridors. De term "geconcentreerde knooppunten"
vind ik in dit verband een goede verwoording van wat mij voor ogen staat.
Het gaat om het aanwijzen van locaties langs corridors, waarvan je zegt: daar
is het goed om economische activiteit te genereren, vooral economische activiteit
die gekoppeld is aan de distributiefunctie. Dat is weer minder geschikt om
in de steden te doen; dat moet je meer langs transportassen doen.De heerVan Dijke(RPF)Voorzitter! Het gaat er niet zozeer om dat ik eraan twijfel of het overal
of niet overal moet plaatsvinden dan wel of het al of niet geconcentreerd
moet plaatsvinden. Het gaat er mij om dat er op de vierkante meters die beschikbaar
zijn, c.q. beschikbaar komen, gestuurd wordt in die zin, dat het een zo hoog
mogelijk rendement heeft voor wat betreft de werkgelegenheid. Ik heb gezegd:
wat hebben wij nu aan een enorm terrein waar economische activiteiten plaatsvinden,
maar waar nauwelijks werkgele genheid uit komt? Met andere woorden:
is het de intentie van de staatssecretaris om te sturen op werkgelegenheid?
Of zegt hij: wat er komt, moet gefaciliteerd worden?StaatssecretarisYbemaIk denk niet dat wij ons de luxe kunnen permitteren om tegen bepaalde
bedrijven die zich aanbieden, maar die te weinig werkgelegenheid scheppen,
te zeggen: ga maar naar België. Dat is een heel luxe situatie, als je
je dat kunt permitteren. De heer Stroeken wees terecht op het feit dat er
nog steeds 1,5 miljoen mensen langs de kant staan. Die willen we ook graag
integreren in het economisch proces, ook omdat dit heel belangrijk is voor
hun maatschappelijke ontwikkeling en voor de hele maatschappelijke ontwikkeling.
Dan heb je echt de bedrijvigheid die zich aandient, nodig.Dat wil niet zeggen dat we alle bedrijvigheid die zich aandient, maar
lukraak zijn gang laten gaan, uiteraard niet. Als het gaat om economische
activiteit met een groot beslag op ruimte of economische activiteit met een
groot beslag op het milieu, dan worden daar natuurlijk voorwaarden aan gesteld
van wat wel kan en wat niet kan. We proberen om in samenwerking met provincies
en gemeenten het ook op dat punt zoveel mogelijk te begeleiden en te sturen,
teneinde het op die plaatsen te krijgen waarvan we zeggen: dat is voor een
verantwoorde ruimtelijk economische ontwikkeling van Nederland nodig en ook
echt noodzakelijk. Het is niet vanuit een soort centraal-dirigistische houding
dat we dit doen: dat is niet goed en niet verstandig, omdat het onvoldoende
ruimte biedt om aan te sluiten bij ontwikkelingen op het regionale niveau.
Dat is wat ook de heer Stroeken zo-even zei: je moet ook aansluiten op wat
op dat regionale niveau wordt aangedragen. Er moeten uiteraard kaders worden
geformuleerd voor het beleid vanuit de nationale verantwoordelijkheid, maar
vervolgens zie vooral – dat is belangrijk; het heeft ook te maken met
concentratie en flexibiliteit – dat op het regionale en lokale niveau
de invulling plaatsvindt.De heerRabbae(GroenLinks)Mag ik ten aanzien van de corridors op dit punt uw uitleg zo zien dat
wij wat betreft bijvoorbeeld het vestigen van buitenlandse bedrijven in Nederland,
geen selectiecriteria hebben? Als zij maar werkgelegenheid met zich brengen,
dan zijn wij gelukkig genoeg en dan verwijzen wij hen niet naar België.
Of zij nu veel werkgelegenheid creëren of weinig, die luxe positie hebben
wij op dit moment niet om te selecteren. Mag ik het zo zien?StaatssecretarisYbemaJa.De heerRabbae(GroenLinks)Onafhankelijk van wat zij eigenlijk aan neveneffecten hebben voor het
milieu, voor de omgeving?StaatssecretarisYbemaDat heb ik net gezegd. We hebben natuurlijk beleid dat aangeeft binnen
welke randvoorwaarden men moet gaan functioneren hier. Als het een bedrijf
is dat beslag legt op het milieu, dan gelden daar uiteraard onze milieuwetten
voor. Maar binnen het wettelijk kader dat we hebben voor al die onderdelen,
zijn in principe alle bedrijven van harte welkom.De heerStroeken(CDA)Voorzitter! Dank aan de staatssecretaris voor zijn steun, maar ik wil
toch nog een kritische opmerking maken. Wij zijn wel van mening dat je in
de praktijk – het geldt met name ook voor gemeenten – eisen mag
en moet stellen met betrekking tot toegevoegde waarde en werkgelegenheid,
in relatie tot de hoeveelheid grond die afgenomen wordt. In sommige gevallen
moet gestimuleerd worden dat een gemeentelijke overheid bepaalde grondverkopen
niet toelaat. Dat is nodig.StaatssecretarisYbemaWij moeten elkaar goed verstaan. Ik geef de opvattingen van het kabinet
weer met betrekking tot de nationale verantwoordelijkheid voor het vestigingsklimaat.
Er is geen sprake van een post aan de grens, die het ene bedrijf wel en het
andere niet toelaat. In principe zijn zij alle binnen onze randvoorwaarden
van harte welkom.Dat laat natuurlijk onverlet dat zich op gemeentelijk niveau de situatie
kan voordoen, dat er sprake is van bijna volledige werkgelegenheid en men
een bepaald soort bedrijvigheid niet meer binnen de gemeentegrenzen wil hebben.
Dat is een gemeentelijke verantwoordelijkheid.Bij het versterken van het economisch netwerk gaat het vooral om het bieden
van ruimte voor economische activiteiten. Bereikbaarheid, zowel nationaal
als internationaal, is daarbij heel erg belangrijk. De stedelijke centra en
de mainports zijn natuurlijk toch de dragers van onze economie. Daarvoor is
deze nota ook belangrijk, bovendien levert deze nota bouwstenen voor de vijfde
nota ruimtelijke ordening.Laat ik een paar van die bouwstenen noemen. Dat is bijvoorbeeld de bedrijfslocatiemonitor
waarover ik sprak. Die geeft aan, dat er sprake is van een dreigend tekort
aan bedrijventerreinen, niet overal maar vooral in de zuidelijke Randstad
en Noord-Brabant.Een andere bouwsteen is de analyse in de nota van de vestigingsplaatseisen,
met vooral de ruimtelijk-economische dynamiek en de economische ontwikkelingsassen
die daaruit voortvloeien. In deze nota zit dus een aanzet voor een verdere
uitwerking van het corridorbeleid.Een volgend element is de onderbouwing van de noodzaak te komen tot vernieuwing
van het restrictief beleid en van het parkeer- en locatiebeleid als belangrijk
element voor vestigingscondities. Ook dat punt komt in deze nota uitdrukkelijk
aan de orde en zal worden uitgewerkt in de vijfde nota ruimtelijke ordening.In deze nota wordt ook een aantal lastige vragen geagendeerd met betrekking
tot de grondmarkt. Er is nu een discussie ontstaan over het grondbeleid. Het
kabinet heeft in deze nota dit punt voor het eerst geagendeerd. Uiteraard
vindt dat punt zijn vervolg in samenhang met de vijfde nota en het IBO dat
hierover loopt.MevrouwVoûte-Droste(VVD)Voorzitter! Het gebrek aan parkeermogelijkheden veroorzaakt vaak het probleem
van de bereikbaarheid. De bereikbaarheid van de binnensteden is belangrijk,
maar het parkeerbeleid kent veel fricties en frustreert vaak die bereikbaarheid.StaatssecretarisYbemaOp dit punt doet zich spanning voor. Je probeert bepaalde bedrijfsaccommodaties –
ik denk met name aan kantoorgebouwen waar veel mensen komen – zo dicht
mogelijk bij openbaarvervoersknooppunten te krijgen. De heer Rabbae wees terecht
op het belang daarvan. Het gaat hierbij namelijk om de bereikbaarheid. Het
kabinet probeert met parkeer- en locatiebeleid het gebruik van
het openbaar vervoer te bevorderen. Daarmee kan men bepaalde functies in stedelijke
gebieden versterken. Zij dienen dan dicht bij openbaarvervoersknooppunten
te liggen. Je moet ervoor zorgen dat heel veel mensen op die locaties kunnen
komen. Als je de mogelijkheden voor het particulier vervoer zou vergroten,
worden de files alleen maar langer. Daarom moet je proberen met het parkeer-
en locatiebeleid te bevorderen, dat men meer van het openbaar vervoer gebruikmaakt.MevrouwVoûte-Droste(VVD)Het uitgangspunt is goed. Echter, wat blijkt in de praktijk? Met name
een aantal kantoren kennen wel een restrictief parkeerbeleid, maar hebben
voor de bezoekers geen openbaarvervoersmogelijkheden. Daarmee belemmer je
de ontwikkeling van de binnensteden. Die moet juist bevorderd worden. Daarom
is nu nog sprake van een restrictief en belemmerend opereren.StaatssecretarisYbemaVoorzitter! Ik ben het helemaal met mevrouw Voûte eens, dat als
wij willen inzetten op een goede bereikbaarheid van kantooraccommodaties we
ervoor moeten zorgen dat de openbaarvervoersaccommodaties er tijdig zijn.
Anders kun je ook geen goed locatiebeleid voeren.Voorzitter! Ik kom vervolgens te spreken over het beslag op de ruimte
in algemene zin. Een aantal leden, waaronder de heer Rabbae, heeft hierover
vragen gesteld. Hoe groot dreigt het tekort aan ruimte te worden? De heer
Rabbae verwees naar een onderzoek van de universiteit van Delft. Ik ken dat
onderzoek niet. Ik houd mij ervoor aanbevolen. Dat onderzoek zou aantonen
dat er een veel minder grote behoefte aan ruimte is. De heer Rabbae sprak
in dat verband over 4000 tot 6000 ha. Mij is alleen een aantal onderzoeken
bekend waarin een veel groter ruimtetekort wordt aangegeven.De volgende vraag is: hoe ontstaat het ruimtetekort? Daarmee komen wij
te spreken over het grondbeleid, de grondmarkt en het slechte functioneren
van de grondmarkt. Deze aspecten komen aan de orde bij het IBO-onderzoek.
Vervolgens komt de vraag: waar vinden we de nodige ruimte? We denken dan primair
aan de steden: proberen zoveel mogelijk de economische activiteiten te concentreren
in of rondom de steden. Vervolgens denken wij aan de corridors. Overigens,
niet overal langs de corridors kunnen wij activiteiten ontplooien; zeker niet.
Wij moeten echter tot concentraties bij de knooppunten zien te komen. Daarover
sprak de heer Van Walsem. Terecht heeft een aantal leden nog voor een ander
element aandacht gevraagd: het landelijk gebied. Het landelijk gebied is niet
een openluchtmuseum. Dat moet het ook niet worden. In de landelijke gebieden
moeten kleine kernen van economische activiteiten zich op een verantwoorde
manier kunnen ontwikkelen. Het kabinet wil met zijn beleid in dezen een economische
groei van 3% nastreven, uiteraard met inachtneming van strikte ecologische
randvoorwaarden. Wij menen dat het verleden heeft aangetoond, dat ontkoppeling
steeds meer mogelijk is en dat economische groei mogelijk is zonder dat het
milieu daardoor meer wordt belast.De heerVan Dijke(RPF)Voorzitter! Voorzitter! Totnogtoe hebben wij van die ontkoppeling op een
aantal vitale punten nog niet veel gezien. Waarom is de nota in dezen zo weinig
ambitieus?StaatssecretarisYbemaWe moeten wel goed de bedoeling van de nota voor ogen houden. Er zijn
heel veel vragen gesteld over allerlei belangrijke beleidsterreinen, maar
deze nota beslaat niet al die belangrijke beleidsterreinen. ICT is door minister
Jorritsma in de nota De digitale delta apart aan de orde gesteld. Deze nota
vormt echter niet het kader voor het technologiebeleid. Dat komt elders aan
de orde. De onderhavige nota probeert een ruimtelijk-economisch kader te geven,
maar heeft niet de pretentie om op alle onderdelen, zoals het belangrijke
vraagstuk van de relatie tussen economie en milieu, expliciet in te gaan.
In de nota Milieu en economie van drie jaar geleden is dat punt wel uitvoerig
aan de orde geweest.De heerVan Dijke(RPF)Voorzitter! Dat is wel een heel gemakkelijk antwoord, mede gelet op wat
er in de nota staat. Daar staat namelijk dat wij de internationale concurrentiestrijd
alleen aankunnen, als het mogelijk is om de economische groei te koppelen
aan een beter beheer van de natuur en de ruimte en een verdere daling van
de milieubelastende emissies. Deze nota moet dan ook een richting aanwijzen
waarlangs deze doelstellingen binnen bereik komen. Ik heb het begin daarvan
echter nog niet aangetroffen.StaatssecretarisYbemaIk denk echt dat u de pretentie van deze nota overschat, als u vindt dat
dit al in deze nota een plaats zou moeten krijgen. Daar hebben wij andere
beleidsnota's voor. Ik noemde al even de nota Milieu en economie van nog maar
een paar jaar geleden. Het is natuurlijk niet zo dat wij iedere twee jaar
met enorm grote beleidsnota's komen. Een en ander wordt uiteraard gevolgd.
De veranderingen zijn echter niet zo spectaculair_De heerVan Walsem(D66)Voorzitter! Continuering van het huidige beleid op het punt van milieu
en economie zou buitengewoon succesvol zijn. Ik wijs erop – het geheugen
van de heer Van Dijke schijnt niet zo goed te zijn – dat de economische
groei voor een groot deel ontkoppeld is van de belasting van het milieu. Als
wij dat zouden kunnen voortzetten, dan zouden wij dat tot een goed einde kunnen
brengen.De heerVan Dijke(RPF)Voorzitter! Als dat gebeurt, dan zullen de files verder toenemen, dan
zal de CO2-uitstoot verder toenemen en dan zal de biodiversiteit
verder afnemen. Wat dat betreft, hebben wij de afgelopen jaren op dat punt
nog niet veel spectaculairs gezien.StaatssecretarisYbemaVoorzitter! Ik maak hier van mijn kant nog een laatste opmerking over.
Het kabinet is nu de discussie gestart over NMP4. Dat is een nota waarin al
deze aspecten uitvoerig en heel specifiek aan de orde komen. De biodiversiteit
en de relatie tussen economie en milieu komen heel uitvoerig aan de orde in
die nota.Ik kom op het onderwerp "steden en corridors". Ik heb al iets gezegd over
die corridors. Ik denk dat de discussie van de afgelopen tijd heeft geleerd
dat er sprake is van heel veel misverstanden. Beelden gaan een rol spelen.
Sommigen hebben bij corridors prachtige visioenen, terwijl corridors voor
anderen een nachtmerrie zijn. Ik heb geprobeerd om met deze
nota wat weg te komen van het beeld van de corridor. Om een en ander wat neutraler
te formuleren, is de term "economische ontwikkelingsas" geïntroduceerd.
De term "economische ontwikkelingsas" geeft in ieder geval aan dat het een
verbinding is tussen knooppunten. Het karakter van de economische hoofdstructuur
is ook gelegen in de mainports, de grote steden en de verbindingen daartussen.
Die zaken vormen het hoofdnetwerk van onze economie. Het is natuurlijk wel
van belang om te bekijken wat er op dat punt is gebeurd, wat wij daarvan vinden
en wat wij daar vervolgens mee gaan doen. Er hebben ontwikkelingen plaatsgevonden –
wij kunnen die allemaal zien – die hebben geleid tot lelijke en vanuit
ruimtelijk-economische visie slechte lintbebouwing langs autosnelwegen. Dat
is niet gebeurd, omdat dit het beleid van de rijksoverheid was. Het Rijk wil
dit juist niet. Het is echter wel gebeurd. En dat raakt aan de taakverdeling
en de samenwerking tussen het Rijk, de provincies en de gemeenten. Immers,
als het Rijk iets niet wil, wil dat nog niet zeggen dat dit niet gebeurt.
Als het Rijk iets niet wil, moet het vervolgens namelijk op provinciaal en
gemeentelijk niveau onmogelijk worden gemaakt. En dan heb je te maken met
bestemmingsplannen en streekplannen. Als die plannen die een verantwoordelijkheid
zijn van andere overheden, daar wel ruimte voor openlaten, dan ontstaat er
iets dergelijks. Dat betekent dat er op dat punt heel goede afspraken moeten
worden gemaakt om dit tegen te gaan.De heerRabbae(GroenLinks)Dat was ook mijn vraag. Wat heeft dit voor gevolgen voor uw beleid ten
aanzien van provincies en gemeenten? Hoe voorkomt u dat gebeurt wat u eigenlijk
niet wilt?StaatssecretarisYbemaIn deze nota geven wij aan wat het Rijk wél wil met economische
ontwikkelingsassen. Dat wordt uitgewerkt in de vijfde nota ruimtelijke ordening,
waarin vanuit de nationale verantwoordelijkheid moet worden aangegeven waar
wij bepaalde ontwikkelingen willen en waar niet. In de nota worden de contouren
ingetekend. In het overleg dat ik zal voeren met de gedeputeerden van Economische
Zaken en de vertegenwoordigers van de gemeenten, de VNG, zal ik proberen op
dat punt afspraken te maken. Dat moeten afspraken zijn waarop wij elkaar kunnen
aanspreken. Ons beleid is nadrukkelijk dat deze corridors, de economische
ontwikkelingsassen, van belang zijn. Je kunt ze niet ontkennen, want dan steek
je je kop in het zand. Zij zijn van belang voor functies die gerelateerd zijn
aan mobiliteit. Je moet een distributiebedrijf niet in het centrum van een
stad zetten, maar langs dit soort transportassen. Je moet er echter voor zorgen
dat zij zich niet overal kunnen vestigen. In ons betrekkelijk kleine land
is de ruimte schaars, dus zijn er grote gebieden waar wij die activiteiten
niet willen hebben. Er zijn kleinere gebieden, knooppunten, waar wij het wel
verantwoord vinden. Als je de bedrijven concentreert, is het beslag op ruimte
minder groot en hebben zij het voordeel van de synergie die ontstaat als zij
bij elkaar zitten. Wij proberen het beleid vorm te geven op dat punt, maar
dat zal vooral in de vijfde nota ruimtelijke ordening moeten worden uitgewerkt.De heerRabbae(GroenLinks)Voorzitter! De staatssecretaris heeft het vertrouwen dat afspraken met
lagere overheden sluitend kunnen zijn. Ik heb daarover mijn twijfels. Zou
het niet meer solide zijn om dit soort beleidslijnen van de landelijke overheid
op te nemen in wetgeving?StaatssecretarisYbemaNaast de vijfde nota ruimtelijke ordening is collega Pronk bezig met een
herziening van de Wet op de ruimtelijke ordening. Dat raakt aan het instrumentarium
van provincies en gemeenten. Dat instrumentarium zal worden gemoderniseerd
en er zal worden gekeken naar de effectiviteit daarvan, ook als het gaat om
de nationale verantwoordelijkheid.Over de ontwikkeling van economische activiteiten het volgende. Het gaat
dan vooral om de plaats waar wij die economische activiteiten willen hebben.
De bestaande ruimte in het stedelijk gebied moet eerst worden benut. Dat is
heel belangrijk. De afgelopen jaren is de economische bedrijvigheid uit de
steden weggetrokken, terwijl veel mensen, vaak de economisch en sociaal zwakkeren,
naar de steden toe trekken. Dat is een buitengewoon gevaarlijke ontwikkeling.
Dat kan een tweedeling in de hand werken, zowel sociaal als economisch. Wij
moeten proberen dat proces terug te draaien. Daarom moet het versterken van
de economie in de steden zelf prioriteit krijgen. Als er geen plaats meer
is in de steden – die ruimte is natuurlijk beperkt – zullen de
economische activiteiten zo veel mogelijk aan de randen van de steden moeten
komen.De heerRabbae(GroenLinks)Het omgekeerde hoeft geen garantie te zijn voor goede sociale en werkgelegenheidsomstandigheden.
De prachtige kantoren van de ING en andere banken in de Bijlmer staan met
hun rug naar de arme kant van de samenleving.StaatssecretarisYbemaIk wil niet zeggen dat de ING met de rug naar de samenleving toe staat.
Als wij die ruimte erbij betrekken, moet de conclusie zijn dat wij de komende
tijd onze economische activiteiten niet daar kwijt kunnen. Wij hebben dus
die assen van de economische ontwikkeling nodig. Daarnaast moeten wij bezien
waar het wel kan en waar het absoluut niet moet. Op dit punt voel ik veel
voor een beleid waarbij economische activiteiten worden verleid om naar de
knooppunten toe te komen door ze faciliteiten aan te bieden. Naar mijn mening
is dat heel belangrijk.Het laatste element is dat wij moeten proberen om hier zo snel mogelijk
ervaring mee op te doen en ermee te experimenteren. Dit element hoort er echt
bij. Ik heb echter het idee dat het woord "experimenteren" voor sommigen heel
bedreigend klinkt, maar als wij beleid willen voeren, is het handig om wat
ervaring te hebben met de wijze waarop iets in de praktijk werkt. Daarom is
er in deze nota voor gekozen om aan te sluiten bij het experiment dat al loopt
bij Verkeer en Waterstaat voor de corridor Randstad/Noord-Brabant/Ruhrgebied,
het experiment INCO-delta. Daar sluiten wij bij aan om zodoende ervaring op
te doen met de effectiviteit van het voeren van beleid voor dit soort gebieden.
Daarbij hebben wij te maken met een provinciale overheid, met een gemeentelijke
overheid, met het bedrijfsleven en met allerlei maatschappelijke organisaties.
De vraag is hoe wij beleid kunnen voeren op een zodanige wijze dat toch wordt
gerealiseerd wat wij willen. Naar mijn mening is het belangrijk
om dit soort experimenten snel uit te voeren.De heerVan Dijke(RPF)Tijdens het vorige week gehouden overleg over de startnotitie RO zei minister
Pronk dat hij zich geen experimenten op zijn terrein kon voorstellen. Hij
blijkt daar ronduit tegen te zijn. Het enthousiasme van de staatssecretaris
komt in dat licht een beetje bijzonder over.StaatssecretarisYbemaIk zou zeggen van niet. Het kabinet heeft ervoor gekozen om voor het vinden
van antwoorden op ruimtelijk-economische vragen aan te sluiten bij het experiment
INCO-delta. Collega Pronk heeft daar dus ook voor gekozen, waarmee hij dus
ook voor het experiment is. Vervolgens doet zich de vraag voor of het niet
verstandig is om te kijken naar een aantal andere experimenten. De VROM-raad,
die vaak heel belangrijke en goede adviezen geeft, heeft voorgesteld om twee
experimenten te doen, namelijk langs de A4 en in het zuiden langs de lijn
Breda/Tilburg/Eindhoven. Dat zijn heel serieuze suggesties, die ook serieus
moeten worden overwogen en dat zal het kabinet ook doen.De heerVan Dijke(RPF)De staatssecretaris staat naast de intentie van minister Pronk. Hij maakt
wel een sprong, maar dat neemt niet weg dat het kabinet nu met twee monden
spreekt. Er zit niets anders op dan dat wij de Kamer via een motie om een
uitspraak vragen om dit beleid te corrigeren.StaatssecretarisYbemaUiteraard proberen wij kabinetsbeleid uit te dragen en dat met de Kamer
te bespreken. Dat beleid is ook in de onderhavige nota opgenomen. Maar bewindspersonen
hebben hun eigen opvattingen over de vraag hoe wij moeten verdergaan met experimenten.
Dat zal straks zijn weerslag vinden in de opvattingen van het kabinet daarover.
Ik vind dat collega Pronk alle vrijheid moet hebben om te zeggen wat zijn
inzet voor die discussie is. Ik heb daar ook een inzet voor en de discussie
zal in de komende tijd zeker door het kabinet worden voortgezet. Daar komen
altijd heel prachtige standpunten uit voort.Ik zal nu ingaan op het landelijk gebied. Dat is ook een belangrijk element
bij dit onderwerp, maar het krijgt soms te weinig aandacht. Er moet niet worden
gesproken over een strikte scheiding tussen het stedelijke en het landelijke
gebied. De heer Stroeken merkte al op dat het landelijke gebied er echt bij
hoort. Het gaat inderdaad om één geheel. Als ik het in deze
nota heb over de netwerkeconomie, hoort het landelijke gebied met de kernen
daar echt bij. De economische betekenis daarvan wordt heel vaak schromelijk
onderschat. Het is absoluut noodzakelijk om het plattelandsgebied vitaal te
houden of, waar het nog niet vitaal is, vitaal te maken. Dat heeft natuurlijk
ook te maken met moeilijke vraagstukken zoals de noodzakelijke reconstructie
in de varkensgebieden, maar de vitaliteit – ook de economische vitaliteit –
is absoluut essentieel.De ecologisch waardevolle onderdelen van het landelijk gebied moeten goed
worden beschermd. Dat betekent dat wij de ecologische parels met groene contouren
goed moeten beschermen, afschermen en zo nodig versterken. Daarbij gaat het
dus om de uitbreiding en versterking van de ecologische hoofdstructuur. Buiten
de waardevolle delen van het landelijke gebied moeten wij natuurlijk ook nagaan
waar wij de economische functie op een verantwoorde manier kunnen laten ontwikkelen.
Dat zal vooral aan de orde komen in de vijfde nota met betrekking tot de ruimtelijke
ordening.Over de mainports zijn enkele opmerkingen gemaakt. De mainports zijn natuurlijk
heel belangrijke elementen in de ruimtelijke en economische hoofdstructuur.
Het zijn vooral gebieden die zich sterk hebben ontwikkeld op basis van hun
vervoersfunctie, maar ook op basis van hun economische functie. Ik ben het
met de heer Van Dijke eens dat in het verleden wel eens te makkelijk is gekeken
naar de vervoersfunctie en vooral de doorvoerfunctie van mainports. Ik herinner
mij dat vijf tot tien jaar geleden in het gebied rond Rotterdam te veel naar
bulk en te weinig naar de toegevoegde waarde werd gekeken. Op dat punt is
echt een verandering aan de gang: men probeert er alles aan te doen om de
containers open te krijgen in het Rotterdamse en daar bepaalde dingen mee
te doen om een toegevoegde waarde te realiseren. Antwerpen heeft dat veel
slimmer opgepakt, want daar had men veel eerder in de gaten dat het vooral
gaat om de toegevoegde waarde en niet zozeer om de bulk.De heerVan Walsem(D66)De meeste investeringen in de haven van Antwerpen zijn door Rotterdammers
gedaan.StaatssecretarisYbemaDat verbaast mij geenszins.De mainports behouden natuurlijk een heel belangrijke schakelfunctie tussen
de nationale economie en het internationale netwerk waar Nederland onderdeel
van uitmaakt. Daarbij gaat het om het netwerk van goederen en personen, maar
ook van informatiestromen.Mevrouw Witteveen heeft een vraag gesteld over de studie van prof. Oosterhaven,
die ook ingaat op de mainports. Hij relativeert het belang van de mainports,
maar ik ben het niet eens met zijn conclusies. In een onderzoek moet je niet
één aspect van de mainporteconomie bekijken, want er zijn natuurlijk
veel bredere elementen aan de orde; daarbij spelen vooral interacties een
rol. De synergie bepaalt immers de kracht en het belang van de mainportfunctie;
dat geldt niet alleen voor de havens, maar zeker ook voor de brainport in
Watergraafsmeer en GigaPort. Daar zijn wij nu hard mee bezig en dat begint
een goede dynamiek te krijgen.Er zijn vragen gesteld over de bereikbaarheid en over mogelijke alternatieven
op dat punt. Een goede bereikbaarheid is natuurlijk essentieel, binnen de
milieu- en ruimterandvoorwaarden die wij daarvoor hanteren. Mobiliteit en
bereikbaarheid vormen een zeer omvangrijk vraagstuk. Ik wil mij er niet gemakkelijk
van afmaken, maar de collega van Verkeer en Waterstaat is bezig met een nationaal
verkeers- en vervoersplan, een zeer groot plan over bereikbaarheid, mobiliteit
en de relatie met de economie, waarbij zeker ook de mainports aan de orde
komen. Ook zaken als HSL, Zuiderzeelijn en Hanzelijn zullen in dat plan aan
de orde komen.Het punt van ICT en ruimte speelt vooral in het kader van de nota Digitale
delta. Voor Nederland is dat als vestigingsfactor van groot belang en wij
proberen er ook alles aan te doen om dat punt verder te accentueren.
Ik zou met mevrouw Voûte graag zien, dat wij de Silicon Valley van Europa
worden. Wij doen daar ons best voor, zoals zij weet.Het onderzoek ICT en ruimte is kort geleden gestart. De opdracht omvat
de ontwikkeling van een aantal toekomstbeelden voor de impact van ICT op de
economische structuur. Daarbij gaat het mede om de gevolgen daarvan voor ruimte
en mobiliteit en dus ook voor het milieu. Verwacht wordt dat de onderzoeksresultaten
begin volgend jaar openbaar worden. Dan kunnen ze worden gebruikt bij het
opstellen van de vijfde nota ruimtelijke ordening.Sterke regio's vormen de tweede pijler van de nota. Wij proberen op dat
vlak te werken langs vier lijnen. In de eerste plaats is dat samenwerking,
waarbij ik verwijs naar het convenant dat ik binnen enkele weken met IPO en
VNG zal afsluiten. Verder proberen wij op het punt van kennis actie te ondernemen,
waarbij ik de bedrijfslocatiemonitor noem. Het derde element betreft vooral
de financiële prikkels, zoals de TIPP-regeling en de duurzame bedrijventerreinen.
Het vierde element is de ondersteuning van specifieke regio's: het noorden
en de steden.De heer Stroeken heeft nog een vraag gesteld over de bedrijfseffectentoets.
Ook dat element wordt meegenomen in het convenant met IPO en VNG. De bedoeling
daarvan is om de economische invalshoek beter tot uitdrukking te laten komen,
bijvoorbeeld bij bestemmingsplannen.In de nota ligt een zwaar accent op de kwantiteit – er dreigt nu
al een tekort van een aantal hectares – maar ook de kwaliteit is van
belang. Wij leggen zeker niet lukraak nieuwe bedrijventerreinen aan, zonder
te kijken naar mogelijkheden van verouderde bedrijventerrein. Herstructurering
van bedrijventerreinen staat hoog op de agenda. Dat is ook nodig, omdat eenderde
deel van de bedrijventerreinen verouderd is. Overigens geeft dat ook weer
extra potentieel, al is het vaak lastig en kost het veel tijd om terreinen
te herstructureren en gereed te maken voor nieuw gebruik. In ieder geval hebben
wij de ruimte van verouderde bedrijventerreinen zeker nodig. Gelukkig heb
ik door het amendement-Hindriks/Van Walsem extra budget gekregen voor het
herstructureren van verouderde bedrijventerreinen en die 100 mln. kunnen wij
heel goed gebruiken. Ik stel mij voor, dat geld vooral te gebruiken voor de
30 grote steden, omdat zich met name daar de herstructureringsproblematiek
voordoet. Wij proberen dat in 2000 aan de hand van een tenderregeling weg
te zetten. Daarbij zal gebruik worden gemaakt van de StiREA-methodiek waarmee
wij goede ervaringen hebben opgedaan. De Kamer zal nog worden geïnformeerd
over de wijze waarop wij dit precies in het vat zullen gieten.De kwestie van de vereveningssystematiek voor bedrijventerreinen vergt
een brede benadering. De IBO-werkgroep, die zich met grondbeleid bezighoudt,
zal zich hierover buigen. De gemeentelijke grondbedrijven passen al een soort
van vereveningssystematiek toe.Voorzitter! Wat betreft de stimuleringsregeling voor intensief ruimtegebruik
merk ik op dat in de TIPP-regeling een visie wordt gevraagd op de bestaande
bedrijventerreinen in relatie tot de vraag van het bedrijfsleven. Daarbij
zal dus ook intensivering van het gebruik aan de orde komen. De STIR en de
TIPP-regeling sluiten overigens heel goed op elkaar aan.De heerRabbae(GroenLinks)Ik heb begrepen dat in het kader van de STIR 5 mln. beschikbaar is, terwijl
aanvragen zijn gedaan voor een bedrag van ongeveer 15 mln. Ziet de staatssecretaris
kans, die kloof te overbruggen?StaatssecretarisYbemaHet bedrag van 5 mln. is bedoeld voor voorbeeldprojecten. Het is niet
de bedoeling om het budget op dat niveau te houden.Voorzitter! Ik waardeer de zogeheten ITSO-voorstellen positief. Het is
goed dat de gemeenten actief meedenken over het oplossen van de ruimteproblemen.
De meeste voorstellen van de gemeenten spreken mij zeer aan. Wij moeten natuurlijk
wel proberen deze voorstellen mee te laten lopen met projecten die nu al de
gang zijn. Ik denk aan de wijziging van de Wet voorkeursrecht gemeenten en
voorstellen met betrekking tot een snellere aanpassing van streekplannen en
efficiëntere procedures bij projecten en samenwerking tussen gemeenten.
Ik ga die voorstellen goed bestuderen en betrekken bij het beleid."De economie terug de stad in" vind ik een zeer belangrijk item. Het is
een ambitieuze en omvangrijke operatie. Er zijn 30 gemeenten bij betrokken
en tot 2010 is er een budget van ongeveer 1,25 mld. voor uitgetrokken. De
G30 moesten volgens de procedure die wij met hen hebben afgesproken hun plannen
voor 1 november jongstleden indienen. Dat is ook gebeurd. Op dit moment worden
die plannen beoordeeld door het Planbureau en door onafhankelijke instanties.
Het tussenbeeld is dat de kwaliteit van de plannen redelijk is. Wij hopen
in principe met alle dertig gemeenten op 20 december de convenanten te ondertekenen.
Er worden dit jaar dus nog zaken gedaan en afspraken neergelegd in convenanten,
uiteraard met boter bij de vis. Het geld voor de ingediende projecten is er
dan.Er is tot 2003 een budget van 30 mln. beschikbaar voor duurzame bedrijventerreinen.
Het programma is in maart van dit jaar gestart. Tot nu toe zijn er maar liefst
90 projecten ingediend, waarvan er intussen al 15 zijn gehonoreerd. Over de
hele periode tot 2003 mikken wij op zo'n 100 projecten. De heer Stroeken noemde
het voorbeeld van Moerdijk. Simpel gezegd gaat het erom dat in een ketenbenadering
het afval van het ene bedrijf de grondstof voor het andere bedrijf is. Het
gaat bijvoorbeeld om het gebruik van energie, water, ruimte, transport enz.
Dat wordt gemonitord via de NOVEM.Voor het noorden is tot en met 2006 nog een forse impuls nodig. Wij hopen
dan zover te zijn, dat het noorden het op eigen kracht af kan. Er zijn twee
sporen, het kompas voor het Noorden en de IPR. REONN is een programma dat
nu wordt uitgewerkt, met drie kernpunten, namelijk de economische kernzones
en de versterking van de marktsector, de ontwikkeling van de stedelijke centra
en het landelijk gebied. Er is een financiële koppeling met de Europese
fondsen, vooral met doelstelling 2. Cofinanciering en de decentrale IPR zijn
daarbij erg belangrijk.De 43.000 arbeidsplaatsen uit de voorstellen van Langman hadden te maken
met arbeidsparticipatie. Daar richten wij ons nu op. Het gaat nu gelukkig
goed in het noorden. Gelet op de werkloosheid is het aantal arbeidsplaatsen
dat nodig is om op het gewenste niveau te komen eigenlijk veel
lager, namelijk bijna 20.000. De doelstelling blijft echter 43.000 arbeidsplaatsen.De uitvoering van de afspraken inzake de voorstellen van Langman ligt
uitstekend op schema. Mij bereiken voortdurend berichten dat het noorden zeer
tevreden is over de uitvoering. De vragen die rijzen blijken altijd weer heel
goed van een antwoord te kunnen worden voorzien. Dan is iedereen weer zeer
tevreden. Ieder jaar is er een kabinetsbreed overleg met het noorden. Het
volgende vindt plaats in januari of februari.Wat de IPR betreft is er een aantal vragen gesteld over de procedure in
relatie tot Brussel. De IPR zelf loopt als een tierelier. Dan ben je dus op
een gegeven moment door je budget heen. Dat zijn eigenlijk heel positieve
ontwikkelingen. Ik heb het centrale budget nog dit jaar verruimd om toch te
kunnen doorgaan met de regeling.De steunkaart is in april ingediend bij de Europese Commissie, zoals de
leden weten. Ik kom dadelijk nog te spreken over de stand van zaken.Wat de IPR betreft ligt het accent in het noorden vooral op de nieuwe
vestigingsprojecten. Vanuit de centrale IPR worden ook projecten meegenomen
in Twente en Limburg.Ik ga nog even in op de situatie in Overijssel. Wat de Kop van Overijssel
betreft zit Steenwijk in het IPR-regime. Er is een aanvraag ingediend in Brussel.
Ook Hardenberg is daarin meegenomen. De decentrale IPR is daarbij uiteraard
ook van toepassing. De heer Stroeken heeft een aantal malen gevraagd naar
de decentrale IPR. Dat zit inderdaad in de Langman-gelden. Die afspraak hebben
wij destijds gemaakt. Hierop is nog een afzonderlijk antwoord gegeven. Bestuurlijk
is het afgedekt met de provincie Overijssel en het Samenwerkingsverband Noord-Nederland.Dan nog even de vragen over de IPR-projecten in Twente, de grens van 30
mln. en de grote projecten. Dit zijn wat lastige zaken. Al zes jaar geleden
is door het kabinet heel serieus overwogen, te stoppen met de IPR voor Twente
en Limburg. De enige reden om niet te stoppen, was dat aan de overkant van
de grens de overheden van Duitsland en België doorgingen met IPR-achtige
regelingen. Om deze regio's, die nog een zekere kwetsbaarheid hebben, niet
echt in een nadelige positie te brengen, hebben wij de regeling gecontinueerd.
Ik stel voor, dat opnieuw te doen, omdat de overheden aan de overzijde van
de grens er ook mee doorgaan. Naar deze situatie wordt vanuit de Europese
Commissie wel steeds kritisch gekeken. De economische kwaliteit en de economische
prestaties in het gebied nemen toe. Bijvoorbeeld in Twente gaat het niet slecht.
Daarom vraagt men waarom wij doorgaan met dit soort steunregelingen. Dit zijn
dan wat mij betreft de argumenten waarmee wij tot nu toe de Europese Commissie
nog steeds kunnen overtuigen. Dat gebeurt wel onder bepaalde condities. Een
daarvan is de ondergrens van 30 mln. Een ondergrens van 10 mln. zal naar mijn
opvatting door de Europese Commissie absoluut niet worden geaccepteerd, omdat
zij het niet nodig acht voor Twente en omdat het een heel rare concurrentiesituatie
zou creëren tussen Twente en het noorden, die min of meer onder dezelfde
condities moeten concurreren. De situatie in het noorden is echter relatief
wat lastiger dan in Twente. Op dit punt zal het naar mijn opvatting zeker
niet lukken om de Europese Commissie over de streep te trekken. Ik noem dit
maar even, omdat Kamerleden suggereerden dat zij hierover moties wilden indienen.
In Overijssel, in Twente, zijn tot nu toe twee projecten met een ondergrens
van 30 mln. goedgekeurd. Het project van Holec is waarschijnlijk wel bekend
bij de leden. Panduit is een project dat al jaren geleden was toegekend, maar
dat nu pas is geëffectueerd.De 100 mln. voor strategische projecten is uitdrukkelijk voor het noorden
en dat is uitdrukkelijk op verzoek van de Europese Commissie. Het wordt niet
toegestaan dat dit ook voor andere gebieden gaat gelden. De Europese Commissie
is bijvoorbeeld ook kritisch over de steunkaart. De Commissie vindt eigenlijk
dat er alleen maar ruimte is voor specifiek en regionaal economisch beleid
in Nederland voor het noorden. Voor wat betreft de rest – Flevoland,
Twente, Limburg – zou men dit liefst allemaal willen schrappen. Nu,
wij vinden dat dit niet moet gebeuren en ook de Kamer vindt dat, maar het
is een heel gevecht om dat toch overeind te houden.Het betekent dat de steunkaart die we hebben ingediend, niet is geaccepteerd
en dat de procedure loopt. Dat is overigens niet alleen met Nederland het
geval. Er loopt ook een procedure ten aanzien van Engeland, Frankrijk, België
en Duitsland. De Commissie is met iedereen zo'n beetje in het gevecht. Die
procedure gaat natuurlijk tijd kosten. Wij proberen zo snel mogelijk altijd
weer te reageren op vragen van de Commissie, maar dat kost allemaal tijd.
We moeten er serieus rekening mee houden dat de procedure niet vóór
1 januari aanstaande is afgerond. Dit is niet omdat wij het niet willen, maar
omdat de Europese Commissie nog niet zover is. Dat betekent dat we pas in
het eerste kwartaal van volgend jaar tot een nieuwe steunkaart kunnen komen
en een nieuw IPR-regime. Wij proberen dan wel de nieuwe IPR die dan van kracht
wordt, met terugwerkende kracht van toepassing te verklaren, zodat de situatie
vanaf 1 januari 2000 kan worden afgedekt. Er ligt evenwel een risico, maar
dat heb ik niet in de hand, omdat de Europese Commissie op dat punt vertragend
werkt.Over het functioneren van de ROM's zijn twee evaluatierapporten naar de
Kamer gestuurd. Het laatste rapport is van vorig jaar, 1998. Er wordt op dit
moment aan de hand van de evaluatierapporten gekeken hoe we verder moeten
met de ROM's. De ROM's hebben zich verschillend ontwikkeld. De hoofdlijn waaraan
ik denk, is dat we de ROM's nog beter laten bijdragen aan versterking van
de regionaal-economische structuur.De heerVan Walsem(D66)Als zij maar gecontroleerd worden.StaatssecretarisYbemaZeker.Dan nog iets over de grensregio's; mevrouw Witteveen en de heer Stroeken
vroegen daarnaar. Interreg is daarbij het programma dat van belang is. Het
grensregiobeleid dat ik voer, doe ik vooral aan de hand van de Interregprogramma's.
Verder probeer ik zoveel mogelijk aan te sluiten bij elementen die worden
aangedragen uit de gebieden zelf. Ik doel dan met name op het rapport van
de commissie-Wöltgens, dat waarschijnlijk al wel bekend is bij de Kamer.
Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het grensoverschrijdend bedrijventerrein
Heerlen-Aken. Op dit moment zijn we bezig met een pilot om daar
inhoud aan te geven.Toerisme is zeker belangrijk. Het toeristische huis moet er wat mij betreft
per 1 juli 2000 staan en het moet er ook staan als een huis. Daar ben ik heel
hard mee bezig. Daar zal dan ook het kennis- en informatiecentrum recreatie
in moeten worden geïntegreerd. Wat mij betreft, geschiedt dit zo snel
mogelijk, omdat bundeling van krachten op dat punt absoluut noodzakelijk is.Het nationaal zeehavenbeleid betreft het terrein van de collega van Verkeer
en Waterstaat. Er is een tweede voortgangsnota zeehavenbeleid in voorbereiding.
Deze komt heel binnenkort in de ministerraad. Daarbij gaat het over zaken
als: welke haven doet wat, zou je een taakverdeling kunnen realiseren en hoe
zit het met de taakverdeling tussen de verschillende havenbedrijven? Daar
zijn de havenbedrijven in Zeeland, zo kan ik tegen de heer Van Dijke zeggen,
actief bij betrokken, niet in de laatste plaats in de persoon van mijn voorganger,
de huidige burgemeester van Vlissingen.De ruimtelijke inpassing van de ecologisch en economisch belangrijke energiesector
krijgt uitdrukkelijk aandacht in het kabinetsbeleid. In de voortgangsrapportage
1999 "Duurzame energie in uitvoering" is al uitgebreid ingegaan op de stand
van zaken op dat punt. In het Energierapport worden nieuw acties aangekondigd.
Dat rapport is reeds bespoken in het kabinet en zal binnenkort naar de Kamer
worden gezonden.Mevrouw Witteveen vroeg nog naar het ondergronds transport in 2020. Op
dit moment is het nog moeilijk een goede en realistische inschatting te maken
van de mogelijkheden in dezen. Dit punt moet absoluut serieus worden overwogen.
Hierover is een motie ingediend door de heer Van Heemst. Daarin wordt gevraagd
te komen tot een interdepartementaal platform ondergronds transport. Het kabinet
laat op dit moment de mogelijkheden daartoe onderzoeken.Ten slotte, voorzitter, kom ik nog even bij de heer Van Dijke die zich
erover beklaagde dat zijn prachtige provincie Zeeland niet in de nota Ruimtelijk
economisch beleid zou zijn genoemd. Ik wijs hem op blz. 61. Daar zijn prachtige
passages gewijd aan het Scheldebekken en de havens Vlissingen en Terneuzen.
Kortom, iedere provincie is bediend en zeker ook die fraaie provincie Zeeland!Tweede termijn van de zijde van de commissiesMevrouwWitteveen-Hevinga (PvdA)Er zit inderdaad een doe-element in de nota. Dat betreft de kortetermijnaanpak
van ruimtelijke problemen. Qua visieontwikkeling met betrekking tot de langere
termijn vind ik de nota wat mager. Ik heb daarvan enkele voorbeelden gegeven.
Ik wil daaraan echter niet al te zwaar tillen, omdat ik daarin ook een voordeel
zie. Op die manier is er ruimte om in het kader van de vijfde nota de daadwerkelijke
keuzes te maken ten aanzien van de strategische concepten.Voor de duidelijkheid merk ik op dat de fractie van de PvdA onder de inspirerende
leiding van Adrie Duivesteijn voorstander is van het concept meerkernenstad.
Wij spreken dan over Groningen-Assen, Hengelo-Enschede, Arnhem-Nijmegen, Zaanstad-Amsterdam-Haarlemmermeer
en Den Haag-Rotterdam-Delft-Zoetermeer. Binnen dat concept kan wat ons betreft
het concept corridor als richtinggevend kader vervallen. Verdere experimenten
met het concept corridor zien wij niet zitten. Een experiment van dat kaliber
is namelijk niet te keren, het eventuele kwaad is dan al geschied. Daarom
dienen wij de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van oordeel, dat corridors zich niet lenen voor experimenten;constaterende, dat er voor 2010 in het kader van de vijfde nota ruimtelijke
ordening maatregelen in werking zullen treden voor de aanpak van de ruimtedruk;nodigt de regering uit af te zien van experimenten in dezen en in de vijfde
nota voorstellen te doen voor maatregelen voor de aanpak van de ruimtedruk,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Witteveen-Hevinga, Van Dijke en
Rabbae. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 2 (26570).StaatssecretarisYbemaHeeft dit ook betrekking op het voorstel om aan te sluiten bij het lopende
experiment INCO-delta?MevrouwWitteveen-Hevinga (PvdA)Neen. Het gaat om de nieuwe voorstellen. Aangegeven wordt, dat experimenten
niet terug te draaien zijn, ook niet het experiment dat uitgevoerd wordt.Voorzitter! Wij hechten zeer aan een samenhangend ruimtelijk economisch
beleid op regionaal niveau. Ik heb voorbeelden gegeven waaruit blijkt, dat
dat samenhangende beleid behoorlijk moeizaam gestalte krijgt. Het noorden
is daarvan een voorbeeld. Wij willen voor ieder landsdeel een samenhangend
beleid en dat willen wij vastleggen in een motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat er op provinciaal c.q. lokaal niveau veel kennis aanwezig
is over ruimtelijk-economische knelpunten aldaar;van oordeel, dat de ontwikkeling van een samenhangend ruimtelijk-economisch
beleid op regionaal niveau binnen nationale kaders gewenst is;van oordeel, dat het uitvoeringsinstrumentarium voor de betrokken overheden
te verbrokkeld is;nodigt de regering uit een samenhangend sectoroverschrijdend instrumentarium
te ontwikkelen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Witteveen-Hevinga. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 3 (26570).MevrouwWitteveen-Hevinga (PvdA)Voorzitter! Ik heb niet op alle punten bevredigende antwoorden
gekregen. Ook is een aantal vragen niet beantwoord. Graag krijg ik daarom
ruimschoots voor de stemmingen over de moties daarop alsnog antwoord.MevrouwVoûte-Droste(VVD)Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor zijn beantwoording. Een aantal
vragen is niet beantwoord, maar ik verwacht dat de antwoorden daarop op korte
termijn alsnog kunnen komen. De ene minuut spreektijd zal ik voornamelijk
gebruiken voor het indienen van moties. Die moties die ik mede namens de heren
Van Walsem en Stroeken zal indienen, betreffen de knelpunten die de industriesteden
hebben aangemeld. Daaraan heb ik in mijn inbreng veel aandacht besteed.De Kamer,gehoord beraadslaging,overwegende, dat de nota Ruimtelijk economisch beleid aangeeft dat de
herstructurering en realisatie van nieuwe bedrijfsterreinen noodzakelijk zijn
ten behoeve van een excellent vestigingsklimaat;constaterende, dat een aantal knelpunten, onder andere op het gebied van
wet- en regelgeving de voortvarende aanpak van de aanbevelingen in de nota
belemmeren;verzoekt de regering de knelpunten in het ruimtelijk economisch beleid
in overleg met industriesteden en de desbetreffende provincies te analyseren
en maatregelen te treffen om deze knelpunten op te heffen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgestelde door de leden Voûte-Droste, Van Walsem
en Stroeken. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 4 (26570).MevrouwVoûte-Droste(VVD)Voorzitter! Er staat een aantal interessante punten in de nota die het
verdienen om, met vermelding van een tijdpad, in een actieplan te worden opgenomen.
Dat is vooral nodig om tot concretisering te komen en omdat veel knelpunten
het verdienen om opgelost te worden. Door deze punten als actiepunten op te
nemen, kan later een vertaling in beleid volgen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de nota Ruimtelijk economisch beleid een duidelijke analyse
geeft van de knelpunten die een excellent vestigingsklimaat bedreigen;constaterende, dat duidelijke prioriteitstellingen en actiepunten noodzakelijk
zijn teneinde een duurzaam economisch en excellent vestigingsklimaat te bevorderen;verzoekt de regering de beleidsuitgangspunten van de nota te vertalen
in een actieplan ruimtelijk economisch beleid met tijdpad,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Voûte-Droste en Van Walsem.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 5 (26570).De heerStroeken(CDA)Voorzitter! Ik wil nog eens onderstrepen dat de opmerkingen over de groepbedrijven
en de overlappende financiering belangwekkend zijn. In de praktijk wordt deze
financiering, ook gemeentegrenzen overschrijdend, toegepast. Ik heb begrepen
dat in de vier richtingen, noord, oost, zuid en west, regionale beleidsruimte
mogelijk kan worden. Dat zou voor ons veel kou uit de lucht nemen.De staatssecretaris zegt een risico te lopen met de IPR als hij pas in
het eerste kwartaal van het volgend jaar goedkeuring zou krijgen. Ik heb meegemaakt
dat twee jaar na de start van projecten pas de goedkeuring kwam. Ik denk in
dit verband aan het EFRO. Het zou niettemin vervelend zijn als hier iets uit
de hand liep. Daarom dring ik aan op beperking van de uitloop tot het eerste
kwartaal. Dan valt daar met terugwerkende kracht redelijk mee te leven.Tot slot kom ik op de IPR. Ik heb alle argumenten van de staatssecretaris
tegen onze geïnitieerde motie gehoord. Eén zaak is echter fundamenteel.
Dat geldt niet voor de vraag hoe hoog de grens is c.q. hoe de verdeling over
het land is. Neen, fundamenteel is hoe het aan de andere kant van de grens
gesteld is. Welnu, vanuit Limburg vertrekt men naar België en vanuit
Twente vertrekt men naar Duitsland. Daar is die bovengrens niet of vrijwel
niet aanwezig. En dat is het fundamentele punt in onze motie. Als de staatssecretaris
in Europees verband zou weten te bewerkstelligen dat daar dezelfde bovengrens
zou ontstaan, dan zouden wij geen enkel probleem meer hebben. Desondanks wil
ik mijn motie toch indienen, zij het dat ik de tekst ervan iets gewijzigd
heb ten opzichte van de versie die ik oorspronkelijk in gedachten had.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat:- de investeringspremieregeling in Twente en Limburg beoogt vergelijkbare
investeringsvoorwaarden te scheppen aan beide zijden van de Nederlands-Duitse
grens;- door de gestelde investeringslimiet van 30 mln. voor nieuwe investeringen
geen vergelijkbare voorwaarden geschapen worden, omdat er in het aangrenzende
Duitse en Belgische gebied geen vergelijkbare minimuminvesteringslimiet geldt;voorts overwegende, dat in Twente de afgelopen vijf jaren door de gestelde
limiet slechts één à twee projecten voor IPR-steun in
aanmerking zijn gekomen;verzoekt de regering te onderzoeken of vermindering van de investeringslimiet
voor nieuwe projecten in Twente en Limburg tot 15 mln. per project mogelijk
is, zodat er meer projecten voor steun in aanmerking komen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Stroeken. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund. Zij krijgt nr. 6 (26570).De heerVan Walsem(D66)Ik kom nog even terug op de experimenten, zoals geadviseerd door de VROM-raad.
Het is toch een beetje de dood in de pot, als wij daar neen tegen zeggen.
Het lopende experiment heeft, voorzover ik weet, totnogtoe geen aanleiding
gegeven om rigoureus in te grijpen, omdat het allemaal verkeerd uitpakt. Wanneer
je geen experimenten meer durft aan te gaan, dan is dat, zoals ik al zei,
de dood in de pot. Ik ben er dus voorstander van om toch, zij het voorzichtig,
met experimenten door te gaan.Ik maak tot slot nog een opmerking over de corridors. De meest noordelijke
corridor loopt, geloof ik, tot Coevorden. De A28 wordt echter niet genoemd
in de nota. Ik geloof evenwel dat voor de ontsluiting van het noorden des
lands en, daarbuiten, Noord-Europa de A28 als corridor van belang is.De voorzitter:Het woord is aan de heer Rabbae.De heerRabbae(GroenLinks)Voorzitter! Ik ben nog bezig met het opstellen van een motie. Misschien
kan collega Van Dijke eerst het woord voeren.De voorzitter:Dan is het woord aan de heer Van Dijke. Ik hoop dat hij zijn motie al
af heeft.De heerVan Dijke(RPF)Voorzitter! Het tekent de situatie een beetje dat de staatssecretaris,
nadat hij zijn hele departement een tijdlang in de nota heeft laten zoeken
naar het woordje "Zeeland", het warempel nog op blz. 61 heeft aangetroffen.
Dat het woordje "Zeeland" een keer valt en er gezegd wordt dat dit ook belangrijk
is, geeft echter niet aan dat in de beleidsoverwegingen ook serieus gebruik
wordt gemaakt van de potentie van dat gebied. Ik betreur dat zeer. Wat mij
betreft, moet dat veranderen.Wat de havengebonden activiteiten en de nationale ambities op dat punt
betreft, heb ik een motie voorbereid. Ik vind namelijk dat de beantwoording
van de vragen terzake door de staatssecretaris tekortschiet. Het ambitieniveau
op dat punt moet hoger en helderder worden.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat in de nota Ruimtelijk economisch beleid het belang van
mainports voldoende is aangetoond;voorts overwegende, dat voor wat betreft de ontwikkelingsmogelijkheden
van de zeehavengebonden activiteiten, de ruimtelijke knelpunten een meer nationaal
afwegingskader behoeven, zodat de mogelijkheden (van synergie) buiten de mainports
bij de vaststelling van het beleid nadrukkelijker worden betrokken;verzoekt de regering een nationaal zeehavenbeleid te ontwikkelen en de
consequenties daarvan in de vijfde nota ruimtelijke ordening te integreren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van Dijke en Van Walsem. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 7 (26570).De heerRabbae(GroenLinks)Voorzitter! De staatssecretaris is helaas niet ingegaan op mijn vraag
of het kabinet zich op Europees niveau wil inzetten om tot een taakverdeling
te komen tussen Rotterdam en Antwerpen om een aantal onnodige transportbewegingen
te voorkomen. Dat geldt voor meer havens, maar het werd beperkt tot deze twee
havens.Ik wil verder de volgende twee moties indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat de vestiging van bedrijfslocaties (met name kantoorgebouwen)
dichter bij knooppunten van het openbaar vervoer een belangrijke bijdrage
betekent voor de oplossing van het mobiliteitsprobleem;verzoekt de regering de mogelijkheid te onderzoeken van een stimuleringsregeling
ter bevordering van een vestigingsbeleid als bovengenoemd,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Rabbae. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 8 (26570).De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat de natuurlijke gebieden in Nederland onder druk staan;overwegende, dat daarom het handhaven van een evenwicht tussen deze gebieden
en ruimte bestemd voor economische activiteiten noodzakelijk is;verzoekt de regering om bij de beoordeling van aanvragen voor nieuwe ruimtes
ten behoeve van economische activiteiten, in acht te nemen:- de herstructurering van bestaande ruimtes in de steden en havens;- het intensieve gebruik van bestaande ruimtes;- de mogelijkheden tot vestiging dicht bij knooppunten van het openbaar
vervoer,en gaat over tot de orde van de dag.Deze motie is voorgesteld door het lid Rabbae. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 9 (26570).Tweede termijn van de zijde van de regeringStaatssecretarisYbemaVoorzitter! Ik zal mij toespitsen op de moties. De eerste motie van mevrouw
Witteveen en de heren Van Dijke en Rabbae nodigt de regering uit om af te
zien van experimenten en in de vijfde nota voorstellen te doen voor maatregelen
voor aanpak van de ruimtedruk. Ik vind dat wij heel goed met elkaar de ernst
van de situatie onder ogen moeten zien. Er is sprake van een groeiend ruimtegebrek
voor bedrijfsactiviteiten, vooral in de Randstad en Brabant.
Als je in de regio Rotterdam en in de provincie Noord-Brabant je oor te luisteren
legt en ziet wat daar de afgelopen jaren al is gebeurd en nog steeds speelt,
zijn dat heel grote problemen. De gemeente Rotterdam heeft nogal wat bedrijven
moeten weigeren, omdat er geen ruimte was. De provincie Brabant raakte op
een gegeven achterop met beschikbare bedrijventerreinen en heeft ook nogal
wat zaken moeten laten lopen. Wij kunnen ons dat echter niet permitteren.
Als wij het grote probleem van die 1,5 miljoen mensen die aan de kant staan
serieus nemen – ik neem aan dat wij dat allemaal doen – dan hebben
wij de verantwoordelijkheid om te zorgen dat er ruimte is voor het ontwikkelen
van economische activiteiten, waarbij die mensen een kans krijgen om aan de
slag te gaan. Die ruimte is dus absoluut nodig. Juist voor een antwoord op
de vraag waar mogelijkheden liggen, zijn de suggesties van de VROM-raad belangrijk.
Die raad is niet de eerste de beste. Het is bij uitstek een raad die de verantwoordelijkheid
heeft om verantwoord om te gaan met ruimtelijke ordening. Het is niet zijn
primaire doelstelling om de economie maximaal te stimuleren. Integendeel,
de raad heeft een andere invalshoek en een brede verantwoordelijkheid voor
ruimtelijke ordening en milieu. Als zo'n belangrijke raad met zoveel kwaliteit
met een serieus onderbouwd voorstel komt voor experimenten langs de A4, een
economische slagader, en langs de lijn Breda/Tilburg/Eindhoven, moeten die
suggesties serieus worden overwogen. Ik vind het niet verantwoord om die aan
de kant te schuiven, omdat wij daarmee onze ogen sluiten voor het klemmende
probleem van ruimtegebrek. De motie-Witteveen zou ik dan ook willen ontraden.MevrouwWitteveen-Hevinga (PvdA)Dat verbaast mij ten zeerste, omdat de heer Pronk in de discussie over
de Startnota tot een totaal andere conclusie kwam. Volgens mij is er nog wel
wat beraad in het kabinet nodig.StaatssecretarisYbemaIk heb recht op de opvatting die ik hier namens het kabinet formuleer.
Ik kan mij voorstellen dat mevrouw Witteveen dat moeilijk vindt, omdat die
niet aansluit bij haar eigen opvatting. Dat respecteren wij over en weer.
Ik zeg overigens niet dat het kabinet al heeft besloten tot het houden van
experimenten, maar ik vind dat de Kamer ze niet bij voorbaat onmogelijk moet
maken. De discussie hierover loopt nog in het kabinet en later zal een conclusie
worden getrokken.De voorzitter:Ik zie dat de heer Van Dijke wil interrumperen, maar volgens mij heeft
de staatssecretaris een duidelijk oordeel over de motie gegeven.De heerVan Dijke(RPF)Het gaat mij niet om het oordeel over de motie. De staatssecretaris doet
ons onrecht aan door te zeggen dat het gaat om onze opvatting, die niet strookt
met de zijne. Maar het gaat niet om onze opvatting. Wij constateren een tegenstrijdigheid
tussen hetgeen twee woordvoerders van de regering ons voorhouden. De staatssecretaris
kan dan wel het balletje terugspelen, maar wij willen opheldering over die
tegenstrijdigheid.De voorzitter:De staatssecretaris reageert op een motie en geeft daar een oordeel over.
Nu stelt de heer Van Dijke een ander punt aan de orde, namelijk een mogelijk
verschil van mening tussen de staatssecretaris en de minister.De heerVan Dijke(RPF)Wij vragen juist datgene wat de heer Pronk naar voren heeft gebracht.
Met andere woorden: wij zijn het met hem eens. Wij constateren dat de staatssecretaris
een heel andere opvatting heeft.De voorzitter:En dan geeft de staatssecretaris een oordeel. Over de motie zal gestemd
worden.StaatssecretarisYbemaIk zal hieraan toevoegen dat er nog geen kabinetsopvatting ligt over het
advies van de VROM-raad. Dus met alle respect, als collega Pronk zegt dat
hij geen experimenten wil, is dat zijn opvatting. Daar heeft hij recht op.
Het is zijn inzet voor de discussie, maar geen kabinetsopvatting. Ik zeg niet
dat er experimenten moeten komen, maar dat de mogelijke keuze voor het wel
houden van experimenten niet moet worden uitgesloten.In de tweede motie van mevrouw Witteveen wordt de regering uitgenodigd
om een samenhangend, sectoroverschrijdend instrumentarium te ontwikkelen.
Ik zie niet onmiddellijk wat de portee daarvan zou kunnen zijn. Uiteraard
proberen wij om voortdurend samenhang te brengen in instrumenten die sectoroverschrijdend
zijn. Op dit moment bekijkt Economische Zaken bijvoorbeeld de vele instrumenten
die van toepassing zijn op het MKB, waarna bekeken zal worden of wij enige
stroomlijning moeten aanbrengen. Instrumenten op het punt van de ruimtelijke
economische componenten op het regionale niveau vallen natuurlijk ook onder
de verantwoordelijkheid van de provincie en de gemeente. Vanuit EZ ben ik
uiteraard verantwoordelijk voor het instrumentarium voor het noorden en de
steden. Dat lijkt mij allemaal vrij helder en ik zie op het punt van het grensoverschrijdend
karakter dus geen probleem. Kortom: ik zie niet wat ik met deze motie zou
moeten en wat zij bij aanneming zou toevoegen; ik weet eigenlijk niet zo goed
raad met die motie.MevrouwWitteveen-Hevinga (PvdA)De motie is vooral gebaseerd op de in het noorden opgedane ervaringen.
De staatssecretaris is daar zeer goed van op de hoogte en men wil daar graag
een samenhangend beleid maken, maar dat loopt vast op landbouw en sociale
zaken. In andere regio's, ook vanuit het zuiden, zijn vergelijkbare signalen
te horen. Voor mijn part bekijkt de staatssecretaris in samenspraak met BZK
hoe uitvoering aan die motie kan worden gegeven.StaatssecretarisYbemaNu begrijp ik beter wat mevrouw Witteveen bedoelt. Er vindt interdepartementale
afstemming plaats over de invulling van programma's die ter beschikking staan
van LNV, bijvoorbeeld Leader II, en Sociale Zaken, zoals Doelstelling 3; die
contacten zijn zelfs vrij intensief, omdat dat beleid natuurlijk moet passen
in het beleid dat het kabinet voor die regio's wil voeren. Het is natuurlijk
ook zo – misschien suggereerde mevrouw Witteveen dat – dat dit
soort elementen bij elkaar wordt gebracht in de regiocontracten die onder
leiding van collega Peper met de andere landsdelen worden opgesteld. Ook daarmee
proberen we de beschikbare instrumenten zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen. Voorzitter! Ik ga snel over naar de motie op stuk nr. 3, want ik zie dat
u anders een probleem krijgt met de Roemeense collega.De voorzitter:Dat zal hem mild stemmen.StaatssecretarisYbemaDe motie van mevrouw Voûte en de heren Van Walsem en Stroeken verzoekt
de regering om de knelpunten in het ruimtelijke en economische beleid in overleg
met de industriesteden en de betrokken provincies te analyseren en maatregelen
te treffen om die knelpunten op te lossen. Daar heb ik geen enkel probleem
mee; dat lijkt mij uitstekend.De motie van mevrouw Voûte en de heer Van Walsem verzoekt de regering
de beleidsuitgangspunten van de nota te vertalen in een actieplan Ruimtelijk
economisch beleid met tijdpad. Dat is prima en daar heb ik geen enkel probleem
mee.De voorzitter:Ik heb dit moment afgewacht om de vice-voorzitter te vragen om het voorzitterschap
van dit overleg van mij over te nemen.De voorzitter: Voûte-DrosteStaatssecretarisYbemaIk kom bij de motie op stuk nr. 6 van de heer Stroeken, die de regering
verzoekt om te onderzoeken of verlaging van de investeringslimiet van 30 mln.
in Twente en Limburg naar 15 mln. mogelijk is. De regio's aan de andere kant
van de grens, in Duitsland en België, staan er eerlijk gezegd slechter
voor dan de regio's in Nederland; dat is gewoon zo. Die factor speelt mee
bij de opvattingen van de Europese Commissie. Het is ons tot nu toe –
nu loopt de discussie echter nog – steeds gelukt om Twente en Limburg
erin te houden. De weerstand bij de Europese Commissie is op dat punt echter
zeer groot. Als wij de limiet van 30 mln. verlagen, wordt het heel moeilijk
om die regio's erin te houden. Ik weet dat de heer Stroeken, als hij moet
kiezen, er zeker voor kiest om de limiet van 30 mln. te handhaven en de IPR
van toepassing te laten zijn op de gebieden in Twente en Limburg. Ik zie dus
niets in deze weg en als mij zou worden gevraagd om dit te onderzoeken, wil
ik dat dus misschien wel doen, maar ik weet zeker dat ik dan nul op het rekest
krijg bij de Europese Commissie.Wat de motie van de heren Van Dijke en Van Walsem over een nationaal zeehavenbeleid
betreft, heb ik in eerste termijn al gezegd dat de regering bezig is met een
tweede voortgangsnota zeehavenbeleid. Wij doen het dus al; het komt eraan.Ik heb al gezegd het helemaal eens te zijn met het doel van de eerste
motie van de heer Rabbae, namelijk proberen kantoren op A- en B-locaties bij
knooppunten van openbaar vervoer te krijgen. Het in de motie gesuggereerde
middel lijkt mij niet juist, want het is mijns inziens niet nodig om dit verder
te faciliteren. Ik zie veel meer in het gebruiken van de mogelijkheden van
het parkeer- en locatiebeleid, teneinde betrokkenen min of meer te dwingen
van het openbaar vervoer gebruik te maken. Het moet daarnaast mogelijk zijn
dat deze kantoren zelf alternatieven ontwikkelen, zoals bedrijfsvervoer en
wat dies meer zij. Ook op dat punt kan met behulp van het prijsinstrument
voor parkeerplaatsen het nodige worden bereikt. Primair zal het doel bereikt
moeten worden via de weg van de planologie. Het subsidiëren van kantoren,
zoals in de motie wordt gesuggereerd, lijkt mij niet de aangewezen weg. Op
dat punt kan ik deze motie dan ook niet ondersteunen.Ten slotte de tweede motie van de heer Rabbae. Deze lijkt mij helemaal
in lijn te liggen met wat wij al doen. Ik zie dus de toegevoegde waarde van
deze motie niet zo. Er ligt een zwaar accent op herstructurering van bestaande
bedrijventerreinen, maar daar kunnen wij niet alles mee oplossen, zeker niet
op de korte termijn, want het vergt veel tijd voordat geherstructureerde bedrijventerreinen
beschikbaar zijn. Verder wordt al intensief gebruikgemaakt van bestaande ruimtes,
waarbij ik heb gewezen op het programma van collega Pronk. Ook vestiging van
bedrijven dichtbij knooppunten van openbaar vervoer is al kabinetsbeleid.
Al met al lijkt mij deze motie overbodig.Sluiting 14.20 uur.XNoot1 Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Biesheuvel (CDA), voorzitter, Witteveen-Hevinga (PvdA),
Leers (CDA), Voûte-Droste (VVD), ondervoorzitter, Rabbae (GroenLinks),
Hessing (VVD), Giskes (D66), Marijnissen (SP), Crone (PvdA), Van Dijke (RPF),
M.B. Vos (GroenLinks), Van Zuijlen (PvdA), Augusteijn-Esser (D66), Hofstra
(VVD), Van Walsem (D66), Wagenaar (PvdA), Stroeken (CDA), De Boer (PvdA),
Van den Akker (CDA), Geluk (VVD), Verburg (CDA), Bos (PvdA), Blok (VVD) en
Hindriks (PvdA). Plv. leden: Verbugt (VVD), Atsma (CDA), Kalsbeek (PvdA), Wijn (CDA), Klein
Molekamp (VVD), Vendrik (GroenLinks), Kamp (VVD), Van den Berg (SGP), Poppe
(SP), Kuijper (PvdA), Van Middelkoop (GPV), Van der Steenhoven (GroenLinks),
Schoenmakers (PvdA), Bakker (D66), Van Baalen (VVD), Schimmel (D66), Herrebrugh
(PvdA), Van der Hoeven (CDA), Smits (PvdA), De Haan (CDA), Van Beek (VVD),
Schreijer-Pierik (CDA), Koenders (PvdA), Udo (VVD) en Hamer (PvdA).XNoot2 Samenstelling: Leden: Reitsma (CDA), voorzitter, Van Middelkoop (GPV), Witteveen-Hevinga
(PvdA), Feenstra (PvdA), Verbugt (VVD), Poppe (SP), Duivesteijn (PvdA), Crone
(PvdA), Augusteijn-Esser (D66), Klein Molekamp (VVD), Hofstra (VVD), ondervoorzitter,
Eisses-Timmerman (CDA), Th.A.M. Meijer (CDA), Luchtenveld (VVD), Van Wijmen
(CDA), Kortram (PvdA), Van der Knaap (CDA), Ravestein (D66), Van der Steenhoven
(GroenLinks), Van Gent (GroenLinks), Oplaat (VVD), Van der Staaij (SGP), Schoenmakers
(PvdA), Waalkens (PvdA) en Udo (VVD). Plv. leden: Leers (CDA), Stellingwerf (RPF), Dijksma (PvdA), Valk (PvdA),
Essers (VVD), De Wit (SP), Van Heemst (PvdA), De Boer (PvdA), Scheltema-de
Nie (D66), Van Beek (VVD), Geluk (VVD), Visser-van Doorn (CDA), Schreijer-Pierik
(CDA), Blok (VVD), Biesheuvel (CDA), Bos (PvdA), Van den Akker (CDA), Giskes
(D66), M.B. Vos (GroenLinks), Halsema (GroenLinks), Niederer (VVD), Van 't
Riet (D66), Spoelman (PvdA), Hindriks (PvdA) en Voorhoeve (VVD). 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-26570-11.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl