Nederlandse deelname aan vredesmissies; Brief regering; Vastneming dertien piraterijverdachten door Hr.Ms. Evertsen
Staten-Generaal — Kamerstuk Brief regering
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


Tweede Kamer der Staten-Generaal
 2
 Vergaderjaar 2009-2010
 
 
 
 KST139552
 2009-2010
 
 29 521
 Nederlandse deelname aan vredesmissies
 
 
 
 
 Nr. 
 131
 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, DEFENSIE EN JUSTITIE
 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
 
 Den Haag, 22 december 2009
 
 Naar aanleiding van de toezegging van de minister van Defensie tijdens
het algemeen overleg (dd. 15 december 2009) over de Nederlandse inzet
in operatie Atalanta in 2010, doen wij hierbij verslag van de vastneming van
dertien Somalische piraterijverdachten op 2 december jl., de inspanningen
om hen voor berechting over te dragen aan landen in de regio en hun vrijlating
in de nacht van 17 op 18 december jl.
 Vastneming piraterijverdachten
 Op woensdag 2 december 2009 werd het onder de vlag van Antigua en
Barbuda varende koopvaardijschip BBC Togo ten oosten van de Internationally Recommended Transit Corridor in de Golf van Aden
aangevallen door piraten. Tijdens deze aanval werden enkele schoten op het
koopvaardijschip afgevuurd en probeerden piraten aan boord te komen. Dit mislukte,
omdat de BBC Togo zelfbeschermingsmaatregelen (de door de EU geadviseerde Best Management Practices) had toegepast. Toen de
melding van de aanval binnenkwam, kreeg Hr.Ms. Evertsen van de EU-Force Commander de opdracht om koers te zetten naar de
plaats van de aanval, op 130 mijl afstand.
 
 In de loop van de avond trof Hr.Ms. Evertsen op 150 mijl ten zuiden van
Salalah (Oman) een dhow (Arabische vissersboot) aan, met daarachter twee skiffs.
Nadat deze ongezien werd genaderd, ging het boardingteam van Hr.Ms. Evertsen aan boord.
 
 Daar werd op basis van verkregen informatie van de BBC Togo geconcludeerd
dat een aantal van de opvarenden betrokken was geweest bij de aanval op de
BBC Togo. Aan boord werd een grote hoeveelheid wapens aangetroffen, waaronder
AK-47’s, rocket-propelled grenades (RPG’s), munitie, enterhaken
en ladders. Onder de vijftien aan boord aangetroffen mensen bevonden zich
twee Tanzaniaanse vissers. Zij verklaarden enkele maanden tevoren
te zijn gegijzeld en dat hun dhow vervolgens had gediend als moederschip voor
piraterijactiviteiten.
 
 De dertien van piraterij verdachte personen zijn na overleg tussen de
commandant van Hr.Ms. Evertsen en de officier van justitie van het Landelijk
Parket te Rotterdam vastgenomen en aan boord gebracht van Hr.Ms. Evertsen.
Aan boord werd het bewijsmateriaal voor eventuele gerechtelijke vervolging
verzameld. De twee Tanzaniaanse vissers legden getuigenverklaringen af, waarna
zij met hun eigen dhow hun weg konden vervolgen.
 Verblijf aan boord van Hr.Ms. Evertsen
 De dertien verdachten werden ondergebracht in de helikopterhangar en werden
onafgebroken bewaakt. Dit vergde een grote inspanning van de bemanning van
Hr.Ms. Evertsen. Op 6 december besloten de verdachten tot een hongerstaking,
maar na korte tijd werd deze weer beëindigd. Een week nadat de verdachten
aan boord waren genomen werd besloten een aantal militairen van de Koninklijke
Marechaussee in te vliegen om de met de bewaking belaste bemanningsleden van
Hr.Ms. Evertsen te assisteren.
 Hr.Ms. Evertsen bleef gedurende het verblijf van de verdachten in de omgeving
van Djibouti om na eventuele overeenstemming over een overdracht de verdachten
daar aan land te kunnen zetten voor verder transport naar een land in de regio.
De helikopter van het fregat heeft in deze periode noodgedwongen op het dek
gestaan. Hij bleef inzetbaar voor piraterijincidenten en Search and Rescue taken. Om de EU in staat te stellen een passende
oplossing te vinden voor de overdracht van de verdachten is de deelname van
Hr.Ms. Evertsen aan operatie Atalanta, die op 13 december zou eindigen,
met enkele dagen verlengd.
 Overdracht
 In de artikel 100 brief over de Nederlandse inzet in Atalanta (Kamerstuk
29 521, nr. 90) hebben wij u geïnformeerd over het kader voor vervolging
van piraterijverdachten.
 De commandanten van Nederlandse marineschepen zijn voorzien van instructies
hoe te handelen in geval van vastneming van piraterijverdachten. Voor de EU-operatie
Atalanta is overeengekomen dat indien de vastnemende lidstaat zijn jurisdictie
niet kan of niet wil uitoefenen, de EU zal bezien of één of
meer andere staten deze mogelijkheid en bereidheid wel hebben. De EU heeft
in dit verband overdrachtsovereenkomsten gesloten met Kenia en de Seychellen.
 Nederland
 De EU heeft conform de afspraken binnen Atalanta eerst Nederland, als
vastnemende lidstaat, de vraag voorgelegd of Nederland de verdachten kon en
wilde vervolgen. Berechting in Nederland was weliswaar op zichzelf mogelijk –
Nederland heeft universele rechtsmacht als het gaat om piraterij – maar
lag niet in de rede omdat er – behalve de vastneming door de Nederlandse
marine – geen direct Nederlands belang of aanknopingspunt bestond. Dit
criterium stemt overeen met de oogmerken van onze deelneming aan Atalanta.
Op vrijdag 4 december jl. heeft Nederland het Operationeel Hoofdkwartier
van operatie Atalanta conform het bestaande beleid geïnformeerd over
het besluit van het Openbaar Ministerie onder de huidige omstandigheden niet
tot vervolging van de verdachten over te gaan. Conform de in het kader van
operatie Atalanta gemaakte afspraken, is vervolgens door de EU bezien of de
verdachten aan een land waarmee een verdrag is gesloten konden worden overgedragen.
 Tanzania
 Sinds operatie Atalanta van start is gegaan heeft de EU met diverse landen
in de regio besprekingen gevoerd over het sluiten van overdrachtsovereenkomsten.
De besprekingen met Tanzania zijn tot op heden moeizaam verlopen. Omdat in
dit geval twee Tanzaniaanse vissers door de verdachten waren gegijzeld heeft
de EU Tanzania toch benaderd. Op 8 december jl. heeft Tanzania de EU
te kennen gegeven de verdachten niet te zullen vervolgen.
 Seychellen
 De overdrachtsovereenkomst tussen de EU en de Seychellen bepaalt dat de
Seychellen in principe alleen verdachten overneemt wanneer deze door eenheden
van Atalanta zijn opgepakt binnen de Exclusieve Economische Zone van de Seychellen
of wanneer de verdachten schepen onder de vlag van de Seychellen of onderdanen
van de Seychellen hebben aangevallen. De EU heeft in het onderhavige geval
de Seychellen wel benaderd, maar het verzoek werd met een verwijzing naar
de overdrachtsovereenkomst afgewezen.
 Kenia
 De overdrachtsovereenkomst tussen de EU en Kenia bepaalt dat Kenia piraterijverdachten
die door Atalanta zijn vastgenomen zal overnemen. In dat kader is het Zweedse
EU-Voorzitterschap besprekingen gestart met de Keniaanse autoriteiten in Nairobi.
De Nederlandse ambassade in Nairobi en de permanente vertegenwoordiging bij
de EU hebben de EU in deze besprekingen ondersteund. De eerste berichten uit
Kenia leken positief. De justitiële autoriteiten waren zeer tevreden
over de kwaliteit van het vergaarde bewijsmateriaal. Maar op dinsdag 15 december
jl. vernam de Zweedse ambassadeur in Nairobi van het Keniaanse ministerie
van Buitenlandse Zaken dat de Keniaanse Procureur Generaal de overdracht zou
weigeren.
 Minister Verhagen heeft daarop direct telefonisch contact gezocht met
zijn Zweedse ambtgenoot Carl Bildt, en met EU Hoge Vertegenwoordiger Catherine
Ashton. Hij uitte de Nederlandse zorgen over deze plotselinge ontwikkeling
en verzocht hen namens de EU contact op te nemen met de Keniaanse minister
van Buitenlandse Zaken. De heer Bildt en mevrouw Ashton deelden de Nederlandse
zorgen en hebben op het hoogste politieke en diplomatieke niveau contact gezocht
met Kenia. Van Kenia mocht echter tot op heden geen motivatie voor het besluit
worden ontvangen.
 Vrijlating
 De EU Hoge Vertegenwoordiger Ashton concludeerde op donderdagavond 17 december
dat alles in het werk was gesteld een oplossing te vinden maar dat dit niet
tot het beoogde resultaat had geleid. Dit was voor het Operationeel Hoofdkwartier
van operatie Atalanta aanleiding om te besluiten tot vrijlating van de dertien
verdachten. Hr.Ms. Evertsen kreeg nog dezelfde avond van het Operationeel
Hoofdkwartier de opdracht de verdachten in vrijheid te stellen.
 Na een medische keuring zijn de verdachten in de nacht van 17 op 18 december
net buiten de territoriale wateren van Somalië overgezet in het door
hen gebruikte skiff. Voorzien van voldoende brandstof, voedsel en water zijn
zij richting de Somalische kust vertrokken. Aansluitend is Hr.Ms. Evertsen
begonnen aan de terugreis naar Nederland. De verwachting is dat het schip
rond de jaarwisseling in Den Helder arriveert.
 Regionale berechting
 De vrijlating van de verdachten is een buitengewoon onbevredigende gang
van zaken. De straffeloosheid van piraterij, die met de afloop van deze zaak
wordt bevestigd, blijft ons grote zorgen baren, zoals wij de Kamer bij herhaling
hebben laten weten. Wij betreuren het Keniaanse besluit om ondanks de overdrachtsovereenkomst
de dertien verdachten niet over te willen nemen. Deze ontwikkeling maakt wat
ons betreft nog eens duidelijk dat wij binnen de EU, maar ook met partners
in de Contactgroep over piraterij bij Somalië, alsmede met de landen
in de regio, tot oplossingen voor de effectieve berechting van piraterij moeten
komen. In dat kader werkt de internationale gemeenschap en de EU in het bijzonder
aan de versterking van de strafrechtketen in de landen die piraterijverdachten
berechten. Het VN-bureau voor drugs en criminaliteit (UNODC) heeft bijvoorbeeld
met behulp van EU-financiering ervoor gezorgd dat Keniaanse politiemensen
en officieren van justitie zijn getraind en rechtbanken en gevangenissen zijn
voorzien van de benodigde materialen om piraterijverdachten te berechten.
 
 Het is nu zaak dat de EU op korte termijn met Kenia in overleg treedt
over de Keniaanse bezwaren ten aanzien van het overnemen van deze piraterijverdachten.
Ook de besprekingen met Tanzania over meer betrokkenheid bij de regionale
berechting van piraten zullen met spoed moeten worden hervat. Nederland heeft
de EU hier reeds toe opgeroepen en zal zich onverminderd blijven inzetten
voor het stimuleren en ondersteunen van berechting in de regio.
 Tot slot
 Hr.Ms. Evertsen en haar bemanning hebben zich gedurende vier maanden
intensief en met succes ingezet voor piraterijbestrijding voor de kust van
Somalië. De leiding van de EU-operatie door de Nederlandse commandeur
Bindt gedurende deze maanden en de ondersteuning die zijn Nederlandse staf
heeft geboden, zijn zowel binnen de EU als door de overige multilaterale antipiraterijoperaties
voor de kust van Somalië, geprezen. Het fregat heeft op uitstekende wijze
zijn taak als vlaggenschip van Atalanta vervuld.
 
 De regering heeft dan ook grote waardering voor de manier waarop alle
betrokkenen hun bijdrage aan deze missie hebben geleverd.
 
 De minister van Buitenlandse Zaken,
 M. J. M. Verhagen
 De minister van Defensie,
 E. Van Middelkoop
 De minister van Justitie,
 E. M. H. Hirsch Ballin